gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

חתם סופר · Chasam Soifer — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: חתם סופר · Chasam Soifer

שבוע: וירא (2026-10-26)

חתם סופר · Chasam Soifer — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ברוך יודא קליין‬ ‫נא‬ ‫דער הייליגער‬ ‫חתם סופר‬ ‫צווייטער טייל‪:‬‬ ‫זיינע קינדער און אייניקלעך‬ ‫דער כתב סופר‬ ‫הגה״ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ״ל‬ ‫[‪]45‬‬ ‫די טיילונג אין אונגַארן‬ ‫[פארזעצונג פון פריער]‬ ‫ָ‬ ‫פארגעקומען די‬ ‫שטאט וואו עס איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫מארן ווייסן מיר איז די‬ ‫קא ַ‬ ‫שטאט ָ‬ ‫ָ‬ ‫די‬ ‫גארליץ‪.‬‬ ‫טאכטער פון רבי יצחק ווייס פון ָ‬ ‫חתונה פון כתב סופר מיט דער ָ‬ ‫פליישמאנס‬ ‫ַ‬ ‫פליישמאן ‪ -‬צוויי רבי משה‬ ‫ַ‬ ‫תרי משה‬ ‫גארליץ אין‬ ‫פארן דעם ווייטן וועג ביז ָ‬ ‫זאל נישט מוזן ָ‬ ‫כדי דער חתם סופר ָ‬ ‫אונגארישער‬ ‫ַ‬ ‫קאי‪ ,‬דער‬ ‫יא ַ‬‫מאריץ ָ‬ ‫האט ָ‬ ‫רלאמענט ָ‬ ‫ּפא ַ‬‫אין זיין רעדע אין ַ‬ ‫פארגעקומען אין‬ ‫וואס קען גורם זיין ביטול תורה‪ ,‬איז די חתונה ָ‬ ‫גאליציע‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫פאטערס פון דער‬ ‫מאט‪ ,‬פון די ָ‬ ‫דיּפלא ַ‬ ‫ָ‬ ‫דעּפוטאט‪ ,‬שרייבער‪ ,‬דיכטער און‬‫ַ‬ ‫פאר‬‫האט ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫שטאט נישט צו ווייט פון ּפרעשבורג ָ‬ ‫ָ‬ ‫מארן‪ַ ,‬א גרויסע‬ ‫קא ַ‬ ‫ָ‬ ‫דעּפוטאט‪ ,‬דער עוכר‬ ‫ַ‬ ‫אונגארישער קולטור‪ ,‬זיך געווענדעט צום "אידישן"‬ ‫ַ‬ ‫גארליץ און ּפרעשבורג‪.‬‬ ‫דעם צוועק געדינט ַאלס מיטל ּפונקט צווישן ָ‬ ‫וואס‬ ‫דאקסישע אידן ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫פארטיידיגט די ָא ָ‬ ‫הרמאן‪ ,‬און ַ‬ ‫ַ‬ ‫ווא‬ ‫מאריץ ַ‬ ‫ישראל ָ‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬ ‫שטאט‪ .‬די ָ‬ ‫ָ‬ ‫מארן איז תמיד געווען ַא פולשטענדיג חרדי'שע‬ ‫קא ַ‬‫ָ‬ ‫פירן זיך לויט'ן שולחן ערוך‪.‬‬ ‫דארט קיין דריסת הרגל‪.‬‬ ‫געהאט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן אויך שּפעטער נישט‬ ‫ָ‬ ‫"וואס פירן זיך לויט זייער‬ ‫געזאגט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫קאי‬ ‫יא ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫סאך אידן"‪ָ ,‬‬ ‫"איך קען ַא ַ‬ ‫האט געוואוינט דער נישט‬ ‫צווישן ַאזעלכע אויסשליסליך חרדי'שע אידן ָ‬ ‫אור ַאלטער אמונה און לויט'ן שולחן ערוך‪ .‬פונדעסטוועגן זענען זיי פיינע‪,‬‬ ‫געקראגן‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫קאי וואו ער ָ‬ ‫יא ַ‬ ‫נאלער דיכטער ָ‬ ‫ציא ַ‬ ‫נא ָ‬ ‫אונגארישער ַ‬ ‫ַ‬ ‫אידישער‬ ‫קלוגע‪ ,‬אינטעליגענטע און ַאנשטענדיגע מענטשן"‪.‬‬ ‫דאקסישע אידן‪ַ .‬א סּפעציעל גוטן רושם‪,‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫גאר ַא גוטן איינדרוק פון די ָא ָ‬ ‫ָ‬ ‫"האט‬‫געזאגט‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫קאי‬ ‫יא ַ‬‫האט ָ‬ ‫האב געוואוינט"‪ָ ,‬‬ ‫מארן וואו איך ָ‬ ‫קא ַ‬ ‫"אין ָ‬ ‫האט אויף‬ ‫רלאמענט‪ָ ,‬‬ ‫ּפא ַ‬ ‫היסטארישער רעדע אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט אין זיין‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫ָ‬ ‫אין מיין הויף געוואוינט ַאן ָאנגעזעענער פרומער ערליכער איד‪ ,‬משה‬ ‫פליישמאן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫נאמען משה‬ ‫געמאכט זיינער ַא שכן — ַא איד מיט'ן ָ‬ ‫ַ‬ ‫אים‬ ‫האט זיך געפירט לויט'ן שולחן ערוך און איז געווען ַא‬ ‫וואס ָ‬‫פליישמאן‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫פליישמאן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז געווען דער משה‬ ‫אינטערעסאנט צו וויסן ווער ָ‬ ‫ַ‬ ‫איז עס‬ ‫רשטאנד און ַא‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫נאבעלער מענטש‪ַ ,‬א מענטש מיט גרויס ַ‬ ‫קלוגער און ָ‬ ‫פליישמאן איז געווען דער שווער פון ַא‬ ‫ַ‬ ‫שטעלט זיך ַארויס ַאז רבי משה‬ ‫טרייער און איבערגעגעבענער בירגער"‪.‬‬ ‫| פ' וירא תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪16‬‬ ‫געוועזענעם יונגן תלמיד פון חתם סופר‪ ,‬און שּפעטער פון כתב סופר און‬ ‫פון מהר"ם שיק‪ .‬דער תלמיד איז געווען פון דער משפחה פון חתם סופר'ס‬ ‫נאענטסטע מענטשן און תלמידים‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫גראפישע איינצעלהייטן פון ָאט דעם איידעם פון רבי משה‬ ‫ביא ַ‬‫ָ‬ ‫קלארן בילד פון‬ ‫מארן וועט אונז געבן ַא פולן און מער ָ‬ ‫קא ַ‬ ‫פליישמאן פון ָ‬ ‫ַ‬ ‫דערנאך‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫יארן פון טיילונג און‬ ‫דאקסישן אידנטום אין ּפעסט ַארום די ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫ָא ָ‬ ‫זוסמאן–סופר‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬ ‫הגאון רבי ָ‬ ‫רב פון "חברה ש"ס" אין ּפעסט‬ ‫זוסמאן–‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬ ‫פליישמאן איז געווען דער שווער פון הגאון רבי ָ‬ ‫ַ‬ ‫רבי משה‬ ‫סופר זצ"ל‪ַ ,‬אן אייניקל פון חתם סופר'ס ידיד דער ראש בית דין פון ּפרעשבורג‬ ‫געזאגט דעם תירוץ און דעם חתם סופר איז עס‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫‪ 12‬יעריגער וועלוועלע ָ‬ ‫הגאון רבי דניאל פרוסטיץ זצ"ל‪ ,‬און ַא ּפלימעניק פון דעם חתם סופר'ס‬ ‫שטארק געפעלן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האנט הגאון רבי פישל סופר זצ"ל‪.‬‬ ‫רעכטע ַ‬ ‫וואס ער‬ ‫מאל ָ‬ ‫האבן דערציילט‪ַ ,‬אז יעדעס ָ‬ ‫וואלף סופר'ס קינדער ָ‬ ‫רבי ָ‬ ‫זוסמאן–‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬ ‫קאנט ַאלס רבי ָ‬ ‫בא ַ‬ ‫זוסמאן–סופר‪ַ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫הגאון רבי בנימין זאב‬ ‫דאס איבערדערציילן זענען אים פון די אויגן גערינען טרערן פון‬ ‫פלעגט ָ‬ ‫וואלף סופר‪ ,‬בעל מחבר פון ספר "חליפות שמלות בנימין"‪,‬‬ ‫סופר‪ָ ,‬אדער רבי ָ‬ ‫דאס איז יעצט געווען‪.‬‬ ‫שמחה‪ ,‬כאילו ָ‬ ‫זוסמאן–סופר‪ַ ,‬א ברודער פון הגאון רבי‬ ‫ַ‬ ‫איז געווען ַא זון פון רבי דוד צבי‬ ‫האט‬‫נאך מעריב ַאהיים פון שול‪ָ ,‬‬ ‫נאכט ווען דער חתם סופר איז ָ‬ ‫יעדע ַ‬ ‫קאנט ַאלס רבי פישל סופר‪ ,‬דער תלמיד‬ ‫בא ַ‬ ‫מרדכי אפרים פישל סופר זצ"ל‪ַ ,‬‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ ,‬זענען די בחורים‬ ‫זוסמאן–סופר דערציילט ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬ ‫רבי ָ‬ ‫זוסמאן–סופר און רבי פישל סופר‬ ‫ַ‬ ‫און יד ימינו פון חתם סופר‪ .‬רבי דוד צבי‬ ‫האט אויף יעדן‬ ‫געשטאנען אויסגעשטעלט אין צוויי שורות‪ .‬דער חתם סופר ָ‬ ‫ַ‬ ‫זוסמאן–סופר פון ּפרעשבורג‪ .‬רבי דוד צבי‬ ‫ַ‬ ‫זענען געווען זון פון רבי אליעזר‬ ‫געקוקט אין פנים‪ .‬ס'איז ָאבער אוממעגליך געווען אים צו קוקן אין הייליגן‬ ‫זוסמאן–סופר איז געווען ַאן איידעם ביי רבי דניאל פרוסטיץ‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר מער ווי איין סעקונדע‪.‬‬ ‫געזיכט ַ‬ ‫פליישמאן) איז געבוירן שנת תקפ"ו‬ ‫ַ‬ ‫וואלף סופר (דער איידעם פון רבי משה‬ ‫רבי ָ‬ ‫דער גענויער לשון פון זיין זון‪" :‬החת"ס ז"ל הי' מסתכל בפניהם‪ ,‬ולא הי'‬ ‫אין ּפרעשבורג‪ .‬אין עלטער פון ‪ָ 12‬יאר איז ער שוין געווען ַא תלמיד פון‬ ‫אפשר בשום אופן לראות בפני קדשו יותר מרגע קטנה‪ ,‬כי הי' ממש שורף‬ ‫חתם סופר אין דער ּפרעשבורגער ישיבה‪ .‬במשך פון צוויי ָיאר‪ ,‬ביז צו דער‬ ‫בעין קדשו בזקוקין דנורא כל הרואה אותו! בלי שום גוזמא — ואאמו"ר זצ"ל‬ ‫מיטגעהאלטן ַאלע שיעורים‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬ ‫הסתלקות פון חתם סופר אין שנת ת"ר‪ָ ,‬‬ ‫בכל עת שהזכיר את רבו הק' החת"ס ז"ל עמד מכסאו וקם על רגליו כאילו‬ ‫פון חתם סופר‪.‬‬ ‫זוסמאן–סופר‪" ,‬זכרון‬ ‫ַ‬ ‫רבו הק' עומד לפניו‪ ,‬זאת לא שכח כל ימי חייו"‪( .‬הגרמא"פ‬ ‫וואלף סופר'ס זון רבי מרדכי אפרים פישל‪ ,‬ראש בית דין אין ּפרעשבורג‬ ‫רבי ָ‬ ‫למשה"‪ ,‬דף נז–נח)‪.‬‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫אונטער'ן שבט סופר‪ ,‬דערציילט ָ‬ ‫נאך דער הסתלקות פון חתם סופר איז ער‬ ‫ָ‬ ‫וואלף סופר‪:‬‬ ‫טאטן רבי ָ‬ ‫געהערט פון זיין ַ‬ ‫פאטער‪ .‬צוליב‬ ‫געווארן אויך פון זיין ָ‬ ‫ָ‬ ‫פאר'יתומ'ט‬ ‫ַ‬ ‫זוסמאן–סופר‪ ,‬איז געווען‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬ ‫ווען ער‪ ,‬רבי ָ‬ ‫האט דער‬ ‫צושטאנד ָ‬ ‫ַ‬ ‫שוואכן פיזישן געזונט‬ ‫ַ‬ ‫זיין‬ ‫געשטאנען מיט‬ ‫ַ‬ ‫מאל‬ ‫ַא ‪ 12‬יעריג יונגל איז ער ַא ָ‬ ‫מהר"ם שיק אים ַאריינגענומען צו זיך אין שטוב‬ ‫צוזאמען מיט ַא קבוצה אידן תלמידי‬ ‫ַ‬ ‫פאטער‪,‬‬ ‫זיין ָ‬ ‫נאענטער תלמיד אין‬ ‫געווארן זיין ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואו ער איז‬ ‫פאר'ן צימער פון חתם סופר‪ .‬ווען דער חתם‬ ‫חכמים‪ַ ,‬‬ ‫צוריקגעפארן קיין‬ ‫ָ‬ ‫נאך עטליכע ָיאר איז ער‬ ‫יערגן‪ָ .‬‬ ‫סופר איז ַארויסגעקומען פון צימער אויפ'ן וועג צו‬ ‫ּפרעשבורג וואו ער איז פיר ָיאר געווען ַא תלמיד‬ ‫האט דער חתם‬ ‫דאווענען מנחה אין בית המדרש ָ‬ ‫ַ‬ ‫פון כתב סופר‪.‬‬ ‫געהאט ביי זיך‬ ‫ַ‬ ‫האט יעצט‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫סופר זיי‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫האט חתונה‬ ‫זוסמאן–סופר ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬‫רבי ָ‬ ‫גאסט‪ ,‬זיין תלמיד דער יערגענער רב (דער‬ ‫ַא חשוב'ן ַ‬ ‫געווארן ַאן איידעם‬ ‫ָ‬ ‫מארן‪ ,‬וואו ער איז‬ ‫קא ַ‬ ‫קיין ָ‬ ‫דאן געווען רב אין יערגן)‪.‬‬ ‫נאך ַ‬‫מהר"ם שיק‪ ,‬וועלכער איז ָ‬ ‫פליישמאן‪ .‬אין דער הקדמה צו זיין‬ ‫ַ‬ ‫ביי רבי משה‬ ‫האט דער חתם סופר‬ ‫"דער יערגענער רב"‪ָ ,‬‬ ‫ספר "חליפות שמלות בנימין" דערציילט ער וועגן‬ ‫"האט מיך איינע שאהנע קשיא אין טיפת‬ ‫געזאגט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫נגעטראגן מיט רבנות‬ ‫ָ‬ ‫האט אים ָא‬ ‫וואס מען ָ‬ ‫שידוכים ָ‬ ‫איבערגעזאגט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫געזאגט"‪ .‬דער חתם סופר ָ‬ ‫ָ‬ ‫חלב‬ ‫האט ָאבער ממאס געווען ברבנות‪.‬‬ ‫ּפאסטענס‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫זוסמאן סופר און‬ ‫ַ‬ ‫פאר רבי דוד צבי‬ ‫די קשיא ַ‬ ‫"מאסתי מאוד לקבל עלי משרת רבנות ועול רבים‪,‬‬ ‫וואס זענען‬ ‫פאר די ַאנדערע אידן תלמידי חכמים ָ‬ ‫ַ‬ ‫וקבעתי זאת בדעתי ולבי כמסמר קבוע‪ .‬כשהגעתי‬ ‫זוסמאן–סופר‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬‫האט רבי ָ‬ ‫געשטאנען‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫דארט‬ ‫ָ‬ ‫לפרק נשואין לא נתתי אוזן לשידוך שהי' המדובר‬ ‫כ'האב‬ ‫ָ‬ ‫ווייטער דערציילט‪" :‬ילדות היתה בי‪ ,‬און‬ ‫לצפות על רבנות‪ ,‬ודחיתי כזאת בשתי ידיים"‪ .‬דעם‬ ‫כ'האב‬ ‫ָ‬ ‫זיך ָאנגערופן‪' ,‬ס'איז נישט קיין קשיא'‪ ,‬און‬ ‫באצייכנט ער‬ ‫פליישמאן ַ‬ ‫ַ‬ ‫שווער זיינעם רבי משה‬ ‫פאטער רבי דוד‬ ‫ָאנגעהויבן ָזאגן ַא תירוץ"‪ .‬זיין ָ‬ ‫געוואלדיגן שכל‬ ‫ַ‬ ‫ַאלס ַא "גברא יקירא" מיט ַא‬ ‫ספר "שמלת בנימין" פון הגאון רבי וואלף‬ ‫חתם‬ ‫דער‬ ‫ארץ!"‪.‬‬ ‫האט אים ָאנגעשריגן "דרך‬ ‫צבי ָ‬ ‫הישר‪" .‬נתן לי את בתו והתקין לי מסחר וקנין‬ ‫סופר זצ״ל‬ ‫גט‪:‬‬ ‫געזא‬‫ָ‬ ‫און‬ ‫טער‬ ‫פא‬ ‫ָ‬ ‫דעם‬ ‫רשריגן‬ ‫פא‬ ‫ַ‬ ‫ט‬ ‫הא‬ ‫ָ‬ ‫סופר‬ ‫להיות מתפרנס מיגיע כפים ולקבוע עיתים לתורה‬ ‫"קאם הער וואלוועלע‪ ,‬לאססע מיר הערען"‪ .‬דער‬ ‫‪17‬‬ ‫|‬ ‫פ' וירא תשפ"ז |‬ ‫דורך דער רעגירונג‪.‬‬ ‫כראוי‪ .‬אבל מי יכול האדם לדון בגזירת שמים‪ .‬ולמרות כל‬ ‫רגאניזירער פון דער חברה‬ ‫צווישן די פירער און ָא ַ‬ ‫הפעולות שעשיתי לבלתי קבל עלי עול הצבור לשוא היו‬ ‫נאמען רבי משה‬ ‫האט זיך געפונען ַא איד מיט'ן ָ‬ ‫ש"ס ָ‬ ‫ונמשכתי נגד רצוני בחבלי גזירת שמים להיות רב"‪.‬‬ ‫פליישמאן פון‬‫ַ‬ ‫פליישמאן‪ .‬נישט דער רבי משה‬ ‫ַ‬ ‫האט ער גענומען סמיכה ביי זיינע רבי'ס‬ ‫בלית ברירה ָ‬ ‫נאר‬ ‫זוסמאן סופר‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬ ‫מארן דער שווער פון רבי ָ‬ ‫קא ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט ָאנגענומען ַא‬ ‫דער כתב סופר און דער מהר"ם שיק און ָ‬ ‫ַא ּפעסטער איינוואוינער‪ַ ,‬א איד ַא נגיד‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫ּפאסטן אין ַא שטעטל ס‪ .‬גרוט‪.‬‬ ‫רבנות ָ‬ ‫דעּפוטאטן‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע‬ ‫רטא ָ‬‫אויך געווען איינער פון די ָא ָ‬ ‫נאך דער‬ ‫וואס ָ‬ ‫וואלף סופר איז עס געווען דער ָ‬ ‫רבי ָ‬ ‫קאנגרעס אין ּפעסט‪.‬‬ ‫ביים אידישן ָ‬ ‫געווארן צו‬ ‫ָ‬ ‫לאוויץ‪ ,‬ווען עס איז גע'אסר'ט‬ ‫מיהא ָ‬ ‫ַ‬ ‫אסיפה אין‬ ‫פליישמאן איז געווען פון די ‪38‬‬ ‫ַ‬ ‫רבי משה‬ ‫האט ער ָאנגעפרעגט‬ ‫האלטן דרשות אין שול בלשון העמים‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫רלאזט דעם‬ ‫פא ָ‬ ‫האבן נישט גלייך ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫דעלעגאטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האלטן ַאזעלכע דרשות‬ ‫פון מהר"ם שיק צי ער מעג ָיא ַ‬ ‫וואס זענען‬ ‫צוזאמען מיט די גאונים וצדיקים ָ‬ ‫קאנגרעס ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער מהר"ם שיק געענטפערט די‬ ‫בלשון אשכנז‪ .‬אים ָ‬ ‫וואס זענען‬ ‫ערשט ַארויס‪ .‬ער איז געווען צווישן די ָ‬ ‫געהאט געברענגט‪ַ ,‬אז‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫וואס מיר ָ‬ ‫קאנטע תשובה‪ָ ,‬‬ ‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫האפענונג צו גרייכן‬ ‫קאנגרעס מיט דער ָ‬ ‫פארבליבן אין ָ‬ ‫ַ‬ ‫געהאלטן‬ ‫ַ‬ ‫האט לכתחילה נישט‬ ‫ער‪ ,‬דער מהר"ם שיק ַאליין‪ָ ,‬‬ ‫עררייכונגען דורך קעמפן פון אינעווייניג‪ַ .‬אזוי ווי ַאלע‬ ‫פון דעם איסור‪ָ ,‬אבער "מה אעשה ורבו עלי חבירי"‪.‬‬ ‫דעלעגאטן‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע‬ ‫רטא ָ‬ ‫פארבליבענע ָא ָ‬ ‫ַאנדערע ַ‬ ‫וואס ער ָזאל‬ ‫אין ַא צווייטער תשובה אויף דער שאלה ָ‬ ‫לאגן זענען‬ ‫נעא ָ‬ ‫האט ער זיך איבערצייגט דעם אמת‪ .‬די ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס זיין פרנסה איז ָאּפהענגיק אין דעם‪,‬‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫טון ָ‬ ‫רעפארמירן און אונטערברענגען‬ ‫ָ‬ ‫נאר אויסן צו‬ ‫געווען ָ‬ ‫ענטפערט אים דער מהר"ם שיק‪" :‬כדת מה לעשות מאין‬ ‫געווארן פון‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס איז ער‬ ‫נאכ'ן ָ‬ ‫דעם אידישן דת‪ָ .‬‬ ‫ימצא לחמו‪ ,‬הלא הוא רגיל לדרוש בלשון אשכנז‪ ,‬ובקהילתו‬ ‫דאקסיע‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫פאר דער ָא ָ‬ ‫די גרויסע קעמפער ַ‬ ‫לא יבינו שפה אחרת"‪ ,‬שרייבט דער מהר"ם שיק‪" :‬וכי‬ ‫פליישמאן איז געווען‬ ‫ַ‬ ‫דער ּפעסטער נגיד רבי משה‬ ‫שכחת דרך הדין אחרי רבים להטות באין משא פנים בדין‪...‬‬ ‫האט אויפגענומען ַא‬ ‫שטארק ַאן ערליכער איד‪ .‬ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫אלא שקשה עליך הדבר לפי קהילתך ומעמדך‪ ,‬וע"ז לא‬ ‫געוואלט עסן פון‬ ‫ָ‬ ‫האט נישט‬ ‫ּפריוואטן שוחט ווייל ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫אוכל לתת לך היתר‪ ...‬וה' יראה ללבב שאתה מצטער ע"ז‪,‬‬ ‫דער שחיטה פון די ּפעסטער שוחטים‪ .‬ער איז אויך‬ ‫ושכוונתך לשמים‪ ,‬יראה ה' בענייך ויושיע לך‪ ,‬ורוח והצלה‬ ‫געווען פון די מייסדים און הויּפט געלט שטיצער פון‬ ‫יעמוד לך ממקום אחר"‪.‬‬ ‫דאקסישער "חברה ש"ס"‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫דער ָא ָ‬ ‫האבן‬ ‫דער כתב סופר און דער מהר"ם שיק‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫פליישמאן‬ ‫ַ‬ ‫באאיינפלוסט‬ ‫נאענט מיט רבי משה‬ ‫האבן אים ַ‬ ‫קאנגרעס‪ָ ,‬‬ ‫באקענט פון דער ָ‬ ‫בעת דעם אידישן ָ‬ ‫זיך ַ‬ ‫אידישקייט אין ּפעסט‬ ‫וואלף סופר ַאלס רב‬ ‫אויפצונעמען זייער תלמיד רבי ָ‬ ‫ַארום די ָיארן פון טיילונג‬ ‫פון דער "חברה ש"ס"‪.‬‬ ‫געווארן‪ .‬אויף דער‬ ‫ָ‬ ‫די ברכה פון מהר"ם שיק איז מקויים‬ ‫ַאזוי ווי "חברה ש"ס" איז געווען ַא לגמרי‬ ‫המלצה פון זיינע רבי'ס דער כתב סופר און דער מהר"ם‬ ‫וואלף‬ ‫האט רבי ָ‬ ‫ניזאציע ָ‬ ‫רגא ַ‬ ‫זעלבסטשטענדיגע ָא ַ‬ ‫געווארן ַאלס‬ ‫ָ‬ ‫שיק‪ ,‬איז ער אין שנת תרכ"ט אויפגענומען‬ ‫פליישמאן‬ ‫ַ‬ ‫סופר‪ ,‬מיט דער הילף פון רבי משה‬ ‫רב פון דער "חברה ש"ס" אין ּפעסט‪.‬‬ ‫באוויזן צו‬ ‫האנט‪ַ ,‬‬ ‫געשטאנען צו דער ַ‬ ‫ַ‬ ‫הרה״ג רבי בנימין זאב זוסמאן‪-‬סופר וועלכער איז אים‬ ‫רוואס פון דער "חברה ש"ס"?‬ ‫פא ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע (רבי וואלף סופר) זצ״ל און זיין מצבה בויען און ַאנטוויקלען די חרדי'שע קהילה אין ּפעסט‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫פאר'ן טיילונג און קיין ָא ָ‬ ‫ס'איז געווען ַ‬ ‫האבן אויפגענומען שוחטים מומחים‪ ,‬מופלגים‬ ‫זיי ָ‬ ‫דאן נישט עקזיסטירט אין ּפעסט‪ .‬מער‬ ‫נאך ַ‬ ‫האט ָ‬ ‫קהילה ָ‬ ‫האבן אויך געבויט ַא מקוה‬ ‫בתורה ויראת שמים‪ .‬זיי ָ‬ ‫געווארן צו עקזיסטירן‬ ‫ָ‬ ‫ווי איין קהילה איז נישט ערלויבט‬ ‫געווארן אין אויבן‪ ,‬אויף דער ַאנדערער זייט‬ ‫ָ‬ ‫כשרה‪ .‬די מקוה איז געבויט‬ ‫שטאט אין‬ ‫ָ‬ ‫דאן געווען די גרעסטע אידישע‬ ‫שטאט‪ּ .‬פעסט איז שוין ַ‬ ‫ָ‬ ‫אין איין‬ ‫נאכ'ן‬ ‫רמאטער רב זצ"ל‪ָ .‬‬ ‫יא ָ‬ ‫דונא‪ ,‬מיט דער הילף פון הגה"ק רבי דוד דייטש‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫אייראּפעאישע לענדער ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס פון ַאנדערע‬ ‫אונגארן‪ .‬אין דער צייט ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר דער ניי געגרינדעטער‬ ‫דאס ַאלץ איבערגעגעבן ַ‬ ‫האט חברה ש"ס ָ‬ ‫טיילונג ָ‬ ‫נאמישן מצב‬ ‫עקא ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארבעסערן זייער‬ ‫האבן געזוכט צו ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫מאסן אידן ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע קהילה‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫ָא ָ‬ ‫געשטראמט קיין ּפעסט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫אונגארישע אידן‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬‫געשטראמט קיין ַאמעריקע ָ‬ ‫ָ‬ ‫פליישמאן אויך‬ ‫ַ‬ ‫האט מיט דער הילף פון רבי משה‬ ‫וואלף סופר ָ‬ ‫רבי ָ‬ ‫רוב פון די פופציג טויזנט אידישע איינוואוינער אין ּפעסט זענען געווען‬ ‫פאר‬ ‫האט צוגעשטעלט כשר עסן ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫געגרינדעט ַא "חברת ביקור חולים" ָ‬ ‫שוואב דער ָאפיציעלער‬ ‫ַ‬ ‫וואס לייב‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫לאגן‪ָ .‬‬ ‫נעא ָ‬‫פון די קרייזן פון די ָ‬ ‫האבן זיך געפונען אין די ּפעסטער שּפיטעלער‪ .‬נעבן‬ ‫וואס ָ‬ ‫חרדי'שע חולים ָ‬ ‫געווארן ַא‬ ‫ָ‬ ‫געשטארבן אין שנת תרי"ח איז אויפגענומען‬ ‫ָ‬ ‫רב פון ּפעסט איז‬ ‫דארט‬ ‫אויפגעהאלטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫געהאט ַא שול און‬ ‫ַ‬ ‫האט די ביקור חולים אויך‬ ‫קאך ָ‬ ‫דער ָ‬ ‫שטאט פון ‪50,000‬‬ ‫ָ‬ ‫וואלף מייזלס ַאלס ָאפיציעלער רב‪ .‬די‬ ‫געוויסער דר‪ .‬זאב ָ‬ ‫דארט‬ ‫האט ָ‬ ‫ַא רב‪ .‬דער לעצטער רב פון דער ביקור חולים שול — וועלכער ָ‬ ‫רמאגט ‪ 5‬שולן‪ ,‬און קיין איין איינציגע‬ ‫פא ָ‬ ‫דאן ַ‬ ‫האט ַ‬ ‫אידישע איינוואוינער ָ‬ ‫משמש געווען ברבנות שלא על מנת לקבל פרס — איז געווען רבי שלמה‬ ‫מקוה‪.‬‬ ‫הכהן שטערן זצ"ל‪ .‬ער איז אומגעקומען אין אוישוויץ‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫דאקסישע‬ ‫רטא ָ‬ ‫האבן אויך געוואוינט טויזנטער ָא ָ‬ ‫שטאט ָ‬ ‫ָ‬ ‫ַאזוי ווי אין דער‬ ‫שוואך און ָאפט נישט געזונט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואלף סופר‪ ,‬וועלכער איז פיזיש געווען‬ ‫רבי ָ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫האבן זיי געגרינדעט ַא "חברה ש"ס"‪ .‬די חברה איז ַאנערקענט‬ ‫אידן ָ‬ ‫| פ' וירא תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪18‬‬ ‫הגאון רבי ישראל וועלץ זצ"ל‬ ‫הגאון רבי יונתן שטייף זצ"ל‬ ‫הגאון רבי קאפל רייך זצ"ל‬ ‫פליישמאן מעשר‬ ‫ַ‬ ‫זאל בעטן פון רבי משה‬ ‫פארדינסטן‪ .‬בעט ער אים ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן אים‬ ‫דאס רבנות אין חברה ש"ס ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫שרייבט וועגן די פילע כוחות ָ‬ ‫פאר שומרי הדת‪ .‬דער כתב סופר שרייבט ַאז ער ַאליין וויל אים נישט‬ ‫געלט ַ‬ ‫געהאלטן יעדן שבת שרייבט ער‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫וואס ער ָ‬ ‫געקאסט‪ .‬וועגן די דרשות ָ‬ ‫ָ‬ ‫סאך ַאנדערע צדקות‪.‬‬ ‫פאר ַא ַ‬ ‫באקומען ַ‬ ‫האט פון אים שוין ַ‬ ‫בעטן ווייל ער ָ‬ ‫ַאז ַא שבת'דיגע דרשה איז געווען "דרשה מסודרת כראוי‪ ,‬ובפרט כי הי'‬ ‫אין דעם בריוו‪ ,‬מכתב ל"ה‪ ,‬געשריבן ה' סליחות שנת תרל"א‪ ,‬שרייבט צו‬ ‫מקום כניסה להבאים ממקומות אחרים‪ ,‬ושיירות כאלו מצויים במטרופולין‬ ‫אים דער כתב סופר‪:‬‬ ‫דמדינתנו בכל יום ויום‪ ,‬והזמן קצר ונמדד לי‪ ,‬כי בכל יום הי' עלי ללמד שעור‬ ‫פליישמאן דבר אתך על דבר המעשר‪ .‬ומתמול‬ ‫ַ‬ ‫"מענין שכתבת כי ר' משה‬ ‫קבוע לעת ערב בעיון לפני בני תורה מופלגים הבאים לבהמ"ד דחברה ש"ס‬ ‫יארמוטה (הגה"צ רבי אהרן דוד דייטש זצ"ל) מוויען‬ ‫קבלתי מכתב הה"ג דק"ק ָ‬ ‫בכל יום‪ .‬והכנה רבה הי' עלי לעיין בראשונים ובגדולי האחרונים למען השיב‬ ‫באשר היה שם‪ ,‬שאכתוב להנגיד שיתן מהמעשר לשומרי הדת כי צריכים‬ ‫לכל שואל‪ ...‬ומצורף לזה אנכי איש חלוש נדכה וחלי ל"ע מנעורי כנודע לכל‬ ‫מאוד לדמים הרבה מאוד‪ .‬וכבר כתבתי בכמה מקומן עד"ז והצליחו ועשו‬ ‫מכירי‪ ,‬עד כי הרבה פעמים ראיתי עין בעין ממש איך זכות אבותי ע"ה עומדת‬ ‫פרי בע"ה"י‪ .‬מ"מ לא רציתי לכתוב להנגיד נ"י שכבר העמסתי עליו הרבה‬ ‫לי שאוכל למלאות פקודתי משמרת הקודש שנתנה עלי"‪.‬‬ ‫עד"ז‪ .‬ושמתי את לבי‪ ,‬וכן אמרתי אתמול להצדיק ר' יצחק רייך שהי' פה‪ ,‬כי‬ ‫האבן געשריבן אין איינעם פון די ערשטע מאמרים אין דער‬ ‫ווי מיר ָ‬ ‫אכתוב לך על דבר זה שתדבר ותעורר להנגיד ע"ד שומרי הדת"‪.‬‬ ‫געשטאנען בקשר מיט זיינע‬‫ַ‬ ‫סעריע וועגן כתב סופר איז דער כתב סופר‬ ‫*‬ ‫האט זיי‬‫געהאט‪ .‬ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן חתונה‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫לאנג ָ‬‫תלמידים אויך ַ‬ ‫געוואלט אויפנעמען אים‪ ,‬רבי‬ ‫ָ‬ ‫האט די קהילה אין ּפעסט‬ ‫נאכ'ן טיילונג ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן זיך גענויטיגט אין‬ ‫וואס ָ‬‫טאט‪ ,‬סּפעציעל די ָ‬ ‫ראט און ַ‬ ‫געהאלפן מיט ַ‬‫ָ‬ ‫דאקסישער‬ ‫רטא ָ‬ ‫וואלף סופר‪ַ ,‬אלס דעם רב פון דער ניי געגרינדעטער ָא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט איין תלמיד‬‫דאקטוירים‪ .‬אויב ָ‬ ‫מעדיצינישע הילף ָאדער אין הילף פון ָ‬ ‫שוואכן מצב‬‫ַ‬ ‫געוואלט ָאננעמען צוליב זיין‬ ‫ָ‬ ‫דאס ָאבער נישט‬ ‫האט ָ‬ ‫קהילה‪ .‬ער ָ‬ ‫פארבונדן מיט ַא צווייטן‬ ‫האט דער כתב סופר זיך ַ‬ ‫געליטן פון ַא מחלה ָ‬ ‫קאזין רבי חיים סופר‪ ,‬דער‬ ‫רגעשלאגן אויפצונעמען זיין ָ‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫האט ָ‬ ‫הבריאות‪ .‬ער ָ‬ ‫געווארן אויסגעהיילט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫מאל געליטן דערויף און איז‬ ‫האט ַא ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫תלמיד ָ‬ ‫דאן געווען רב‬ ‫בעל "מחנה חיים"‪ ,‬אויך ַא תלמיד פון כתב סופר‪ ,‬וועלכער איז ַ‬ ‫וואלף‬ ‫ראן ַא בריוו צו רבי ָ‬ ‫פא ַ‬ ‫אין אגרות סופרים‪( ,‬כתב סופר מכתב ל')‪ ,‬איז ַ‬ ‫פאטער רבי דוד צבי‬ ‫וואלף סופר'ס ָ‬ ‫געזאגט פריער איז רבי ָ‬ ‫ָ‬ ‫מונקאטש‪ .‬ווי‬‫ַ‬ ‫אין‬ ‫סופר קיין ּפעסט‪ ,‬אין וועלכן דער כתב סופר שרייבט צו אים וועגן זיין‬ ‫פאטער רבי פישל סופר‪.‬‬ ‫זוסמאן סופר געווען ַא ברודער מיט רבי חיים סופר'ס ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס ליידט פון ַא געוויסער מחלה‪.‬‬ ‫ּפאטיק‪ָ ,‬‬‫תלמיד רבי ישעי בן חנה‪ ,‬רב אין ָ‬ ‫רבי חיים סופר‪ ,‬דער בעל "מחנה חיים"‪ ,‬איז געווען ַא גרויסער מתנגד צו‬ ‫שרייבט דער כתב סופר צו "תלמידי כבני הרב הוותיק חרוץ בעל פיפיות‬ ‫דאן געווען ַאן איבערוויגענדע חסידי'שע‬ ‫מונקאטש איז שוין ַ‬ ‫ַ‬ ‫חסידות‪ַ .‬אזוי ווי‬ ‫וואלף סופר זוסמן נ"י בשבת תחכמוני רב ודורש‬ ‫המאה"ג וכו' כש"ת מו"ה ָ‬ ‫בודאּפעסט‪ .‬שנת‬ ‫ַ‬ ‫דאס רבנות אין‬ ‫האט רבי חיים סופר ָאנגענומען ָ‬ ‫שטאט ָ‬ ‫ָ‬ ‫טוב בבהמ"ד בפעסטה יע"א"‪.‬‬ ‫געווארן ַאלס דער ערשטער‬ ‫ָ‬ ‫תרל"ט איז דער בעל מחנה חיים אויפגענומען‬ ‫אין דעם בריוו שרייבט צו אים דער כתב סופר‪" :‬וכתבתי עתה לתלמידי‬ ‫האט אגב‬ ‫שטאט ָ‬ ‫ָ‬ ‫בודאּפעסט‪ .‬די‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישער קהילה אין‬ ‫רטא ָ‬‫רב פון דער ָא ָ‬ ‫הרב נ"י ד' ירפאהו ויחזקהו כי בזכרוני שאתה היית חולי בחולי זו שנים‬ ‫בודא און‬ ‫ָ‬ ‫בודאּפעסט זינט שנת תרל"ד‪ ,‬ווען די דריי שטעט‪ ,‬אויבן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫געהייסן‬ ‫טובא‪ ,‬ושב ורפא לך בעזה"י‪ .‬והודעתיו כי אני אכתוב לך שתכתוב לו מה‬ ‫בודאּפעסט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫פאראייניגט און זענען‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫ּפעסט‪ָ ,‬‬ ‫עשית ובאיזה רופאים דרשת‪ ,‬ומי הי' משלוחי ד' להביא מזור לתרופה‬ ‫געבורטסשטאט ּפרעשבורג‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך אומגעקערט צו זיין‬ ‫וואלף סופר ָ‬ ‫רבי ָ‬ ‫למחלה זו‪ .‬ואחרי הודיע אותך כ"ז תמחול להיות מן הזריזים לכתוב לו באר‬ ‫האט זיך‬ ‫בודאּפעסט ָ‬ ‫ַ‬ ‫קירבה'שאפט מיט דער רבנות אין‬ ‫ַ‬ ‫זיין שייכות און‬ ‫היטיב הכל מפורש ושום שכל"‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט געענדיגט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ָאבער‬ ‫*‬ ‫קאזין רבי חיים סופר‪ ,‬דער מחנה חיים‪ ,‬איז געווען דער ערשטער רב‬ ‫זיין ָ‬ ‫אינטערעסאנטן בריוו שרייבט אים דער כתב סופר ַאז‬ ‫ַ‬ ‫אין ַא צווייטן‬ ‫נאך דער הסתלקות פון‬ ‫בודאּפעסט‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישער קהילה אין‬ ‫רטא ָ‬‫פון דער ָא ָ‬ ‫פליישמאן פון ּפעסט גיט מעשר פון ַאלע זיינע‬ ‫ַ‬ ‫ער ווייסט ַאז רבי משה‬ ‫‪19‬‬ ‫|‬ ‫פ' וירא תשפ"ז |‬ ‫געווארן ַאלס רב און‬ ‫ָ‬ ‫באשטימט‬ ‫נאך דער מלחמה איז ער ַ‬ ‫בודאּפעסט‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫אין‬ ‫קאּפל רייך זצ"ל‪ ,‬אויך ַא תלמיד פון כתב‬ ‫מחנה חיים איז הגאון רבי יעקב ָ‬ ‫האט ער‬‫ָאנגעפירט מיט דער קהילה און מיט התרת עגונות‪ .‬שנת תשי"א ָ‬ ‫דאקסישער קהילה אין‬ ‫רטא ָ‬‫געווארן ַאלס רב פון דער ָא ָ‬ ‫ָ‬ ‫סופר‪ ,‬אויפגענומען‬ ‫האט‬‫כאטש ער ָ‬ ‫באזעצט אין ירושלים‪ָ .‬‬ ‫עולה געווען קיין ארץ ישראל און זיך ַ‬ ‫וואלף סופר — רבי‬ ‫קאּפל רייך איז געווען ַא מחותן מיט רבי ָ‬ ‫בודאּפעסט‪ .‬רבי ָ‬ ‫ַ‬ ‫קאנט ַאלס איינער פון די‬‫בא ַ‬‫ּפאסטן איז ער געווען ַ‬ ‫נישט ָאנגענומען קיין ָ‬ ‫זוסמאן–סופר איז געווען ַאן איידעם ביי‬ ‫ַ‬ ‫וואלף סופר'ס זון רבי אפרים פישל‬ ‫ָ‬ ‫גדולי הפוסקים אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫בודאּפעסט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט געדינט ַאלס ראב"ד פון‬ ‫קאּפל רייך‪ .‬רבי אפרים פישל ָ‬ ‫רבי ָ‬ ‫הן רבי יונתן שטייף און הן רבי ישראל וועלץ זענען געווען תלמידים‬ ‫געווארן י"ז אלול שנת תרפ"ט‪ .‬זיין‬ ‫ָ‬ ‫קאּפל רייך איז נסתלק‬ ‫הגה"צ רבי ָ‬ ‫פון די קינדער און אייניקלעך‪ ,‬און פון תלמידי תלמידיהם‪ ,‬פון חתם סופר‬ ‫שטאט ַאלס ראש בית דין‬ ‫ָ‬ ‫דאן געפירט די‬ ‫האט ַ‬ ‫איידעם רבי אפרים פישל ָ‬ ‫און פון כתב סופר‪ .‬רבי יונתן איז צווישן ַאנדערן געווען ַא תלמיד פון כתב‬ ‫בודאּפעסט‪ :‬הגאון‬ ‫ַ‬ ‫צוזאמען מיט די צוויי הויּפט דיינים‪ ,‬די חברי הבי"ד פון‬ ‫ַ‬ ‫סופר'ס זון דער "שבט סופר"‪ ,‬און רבי ישראל וועלץ פון כתב סופר'ס‬ ‫רבי יונתן שטייף זצ"ל און הגאון רבי ישראל וועלץ זצ"ל‪.‬‬ ‫אייניקל דער "דעת סופר"‪.‬‬ ‫געווארן ל' סיון תש"ב און ליגט‬ ‫ָ‬ ‫רבי מרדכי אפרים פישל סופר איז נסתלק‬ ‫*‬ ‫דערנאך געדינט ַאלס‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫בודאּפעסט‪ .‬הגה"צ רבי יונתן שטייף זצ"ל ָ‬ ‫ַ‬ ‫אין‬ ‫לזא געווען צוויי בעלי בתים‬ ‫פליישמאנס זענען ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫די צוויי רבי משה‬ ‫יארן‬‫שטאט אין אירע שווערסטע זמנים‪ ,‬אין די ָ‬ ‫ָ‬ ‫ראש בית דין‪ ,‬פירנדיג די‬ ‫ראלעס אין דער הצלחה פון דער‬ ‫היסטארישע ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן געשּפילט‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫פונעם גרויסן חורבן‪.‬‬ ‫אונגארן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דאקסיע און פון טיילונג אין‬ ‫רטא ָ‬ ‫ָא ָ‬ ‫נסּפארט און‬‫ָ‬ ‫טרא‬ ‫ַ‬ ‫קאסטנער‬ ‫געווארן אין דעם ַ‬ ‫ָ‬ ‫רבי יונתן איז ניצול‬ ‫האנט פון‬ ‫פליישמאן פון ּפעסט מיט'ן שטיין צו דער רעכטער ַ‬ ‫ַ‬ ‫רבי משה‬ ‫געקומען קיין ַאמעריקע וואו ער איז געווען פון די גדולי הפוסקים‪ .‬ער‬ ‫וואלף סופר‪ ,‬רב פון דער חברה ש"ס אין ּפעסט‪ ,‬און צו דער רעכטער‬ ‫רבי ָ‬ ‫קיסקא‪ ,‬וואו ער איז געווען ראש ישיבה‬ ‫ָ‬ ‫מאונט‬ ‫באזעצט אין ַ‬ ‫האט זיך ערשט ַ‬ ‫ָ‬ ‫האנט פון זיינע רבי'ס דער כתב סופר און דער מהר"ם שיק‪ ,‬און רבי משה‬ ‫ַ‬ ‫ווייסמאנדל זצ"ל‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫אין דער נייטרער ישיבה פון הגה"צ רבי מיכאל בער‬ ‫וואלף סופר‪ ,‬בלויז מיט זיין‬‫מארן‪ ,‬דער שווער פון רבי ָ‬ ‫קא ַ‬‫פליישמאן פון ָ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן ַאלס רב פון דער וויענער קהילה‪" ,‬קהל‬ ‫ָ‬ ‫דאן איז ער אויפגענומען‬ ‫ַ‬ ‫געמאכט ַא גוטן רושם אויפ'ן איינפלוסרייכן‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫וואס ָ‬‫נאבעלע התנהגות ָ‬ ‫ָ‬ ‫וויליאמסבורג‪ ,‬און איז געווען סגן נשיא פון דער‬ ‫ַ‬ ‫עדת יראים — וויען" אין‬ ‫האט געשטימט‬ ‫קאי וועלכער ָ‬ ‫יא ַ‬ ‫דעּפוטאט מאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫רלאמענט‬ ‫ּפא ַ‬ ‫אונגארישן ַ‬ ‫ַ‬ ‫התאחדות הרבנים‪.‬‬ ‫דאקסישע‬ ‫רטא ָ‬ ‫דאנק זיין גוטן איינדרוק פון ָא ָ‬ ‫פאר'ן טיילונג צווישן ַאנדערן ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫דער ַאנדערער חבר הבית דין‪ ,‬הגאון רבי ישראל וועלץ זצ"ל (צווישן ַאנדערן‬ ‫פליישמאן בפרט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫אידן בכלל און רבי משה‬ ‫קאזין פון רבי‬ ‫ּפאקש‪ ,‬בעל "ילקוט סופר"‪ַ ,‬א ָ‬ ‫ַא תלמיד פון הגאון רבי יוסף לייב סופר אב"ד ַ‬ ‫[פארזעצונג קומט אי"ה]‬ ‫ָ‬ ‫באהעלטעניש‬ ‫האט מיט ניסים איבערגעלעבט די קריג אין ַ‬ ‫זוסמאן–סופר)‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואלף‬ ‫ָ‬ ‫| פ' וירא תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪20‬‬