חתם סופר · Chasam Soifer — וירא (2026-10-26)

ברוך יודא קליין
נא
דער הייליגער
חתם סופר
צווייטער טייל:
זיינע קינדער און אייניקלעך
דער כתב סופר
הגה״ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ״ל
[]45 די טיילונג אין אונגַארן
[פארזעצונג פון פריער]
ָ
פארגעקומען די שטאט וואו עס איז ָ ָ מארן ווייסן מיר איז די קא ַ
שטאט ָ ָ די
גארליץ. טאכטער פון רבי יצחק ווייס פון ָ חתונה פון כתב סופר מיט דער ָ פליישמאנס
ַ פליישמאן -צוויי רבי משה
ַ תרי משה
גארליץ אין פארן דעם ווייטן וועג ביז ָ זאל נישט מוזן ָ כדי דער חתם סופר ָ אונגארישער
ַ קאי ,דער יא ַמאריץ ָ האט ָ רלאמענט ָ ּפא ַאין זיין רעדע אין ַ
פארגעקומען אין וואס קען גורם זיין ביטול תורה ,איז די חתונה ָ גאליציעָ , ַ פאטערס פון דער מאט ,פון די ָ דיּפלא ַ
ָ דעּפוטאט ,שרייבער ,דיכטער אוןַ
פארהאט ַ וואס ָ שטאט נישט צו ווייט פון ּפרעשבורג ָ ָ מארןַ ,א גרויסע קא ַ ָ דעּפוטאט ,דער עוכר
ַ אונגארישער קולטור ,זיך געווענדעט צום "אידישן" ַ
גארליץ און ּפרעשבורג. דעם צוועק געדינט ַאלס מיטל ּפונקט צווישן ָ וואס
דאקסישע אידן ָ רטא ָ
פארטיידיגט די ָא ָ הרמאן ,און ַ
ַ ווא
מאריץ ַ ישראל ָ
לאגן נעא ָ
שטאט .די ָ ָ מארן איז תמיד געווען ַא פולשטענדיג חרדי'שע קא ַָ פירן זיך לויט'ן שולחן ערוך.
דארט קיין דריסת הרגל. געהאט ָ
ַ האבן אויך שּפעטער נישט ָ "וואס פירן זיך לויט זייער געזאגטָ , ָ קאי
יא ַ
האט ָ
סאך אידן"ָ , "איך קען ַא ַ
האט געוואוינט דער נישט צווישן ַאזעלכע אויסשליסליך חרדי'שע אידן ָ אור ַאלטער אמונה און לויט'ן שולחן ערוך .פונדעסטוועגן זענען זיי פיינע,
געקראגן
ָ האטקאי וואו ער ָ יא ַ
נאלער דיכטער ָ ציא ַ
נא ָ
אונגארישער ַ ַ אידישער קלוגע ,אינטעליגענטע און ַאנשטענדיגע מענטשן".
דאקסישע אידןַ .א סּפעציעל גוטן רושם, רטא ָ
גאר ַא גוטן איינדרוק פון די ָא ָ ָ "האטגעזאגטָ ,ָ קאי
יא ַהאט ָ האב געוואוינט"ָ , מארן וואו איך ָ קא ַ
"אין ָ
האט אויף רלאמענטָ , ּפא ַ
היסטארישער רעדע אין ַ ָ געזאגט אין זיין
ָ האט ער ָ אין מיין הויף געוואוינט ַאן ָאנגעזעענער פרומער ערליכער איד ,משה
פליישמאן.
ַ נאמען משה געמאכט זיינער ַא שכן — ַא איד מיט'ן ָ ַ אים האט זיך געפירט לויט'ן שולחן ערוך און איז געווען ַא וואס ָפליישמאןָ ,
ַ
פליישמאן.
ַ דאס איז געווען דער משה אינטערעסאנט צו וויסן ווער ָ
ַ איז עס רשטאנד און ַא
ַ פא
נאבעלער מענטשַ ,א מענטש מיט גרויס ַ קלוגער און ָ
פליישמאן איז געווען דער שווער פון ַא ַ שטעלט זיך ַארויס ַאז רבי משה טרייער און איבערגעגעבענער בירגער".
| פ' וירא תשפ"ז | 16
געוועזענעם יונגן תלמיד פון חתם סופר ,און שּפעטער פון כתב סופר און
פון מהר"ם שיק .דער תלמיד איז געווען פון דער משפחה פון חתם סופר'ס
נאענטסטע מענטשן און תלמידים. ָ
גראפישע איינצעלהייטן פון ָאט דעם איידעם פון רבי משה ביא ַָ
קלארן בילד פון
מארן וועט אונז געבן ַא פולן און מער ָ קא ַ
פליישמאן פון ָ
ַ
דערנאך.
ָ יארן פון טיילונג און
דאקסישן אידנטום אין ּפעסט ַארום די ָ רטא ָ
ָא ָ
זוסמאן–סופר
ַ וואלף
הגאון רבי ָ
רב פון "חברה ש"ס" אין ּפעסט
זוסמאן–
ַ וואלף
פליישמאן איז געווען דער שווער פון הגאון רבי ָ ַ רבי משה
סופר זצ"לַ ,אן אייניקל פון חתם סופר'ס ידיד דער ראש בית דין פון ּפרעשבורג
געזאגט דעם תירוץ און דעם חתם סופר איז עס ָ האט
12יעריגער וועלוועלע ָ הגאון רבי דניאל פרוסטיץ זצ"ל ,און ַא ּפלימעניק פון דעם חתם סופר'ס
שטארק געפעלן. ַ האנט הגאון רבי פישל סופר זצ"ל. רעכטע ַ
וואס ער מאל ָ האבן דערציילטַ ,אז יעדעס ָ וואלף סופר'ס קינדער ָ רבי ָ זוסמאן–
ַ וואלף
קאנט ַאלס רבי ָ בא ַ זוסמאן–סופרַ , ַ הגאון רבי בנימין זאב
דאס איבערדערציילן זענען אים פון די אויגן גערינען טרערן פון פלעגט ָ וואלף סופר ,בעל מחבר פון ספר "חליפות שמלות בנימין", סופרָ ,אדער רבי ָ
דאס איז יעצט געווען. שמחה ,כאילו ָ זוסמאן–סופרַ ,א ברודער פון הגאון רבי ַ איז געווען ַא זון פון רבי דוד צבי
האטנאך מעריב ַאהיים פון שולָ , נאכט ווען דער חתם סופר איז ָ יעדע ַ קאנט ַאלס רבי פישל סופר ,דער תלמיד בא ַ מרדכי אפרים פישל סופר זצ"לַ ,
פאר זיינע קינדער ,זענען די בחורים זוסמאן–סופר דערציילט ַ ַ וואלף
רבי ָ זוסמאן–סופר און רבי פישל סופר ַ און יד ימינו פון חתם סופר .רבי דוד צבי
האט אויף יעדן געשטאנען אויסגעשטעלט אין צוויי שורות .דער חתם סופר ָ ַ זוסמאן–סופר פון ּפרעשבורג .רבי דוד צבי ַ זענען געווען זון פון רבי אליעזר
געקוקט אין פנים .ס'איז ָאבער אוממעגליך געווען אים צו קוקן אין הייליגן זוסמאן–סופר איז געווען ַאן איידעם ביי רבי דניאל פרוסטיץ. ַ
פאר מער ווי איין סעקונדע. געזיכט ַ פליישמאן) איז געבוירן שנת תקפ"ו
ַ וואלף סופר (דער איידעם פון רבי משה רבי ָ
דער גענויער לשון פון זיין זון" :החת"ס ז"ל הי' מסתכל בפניהם ,ולא הי' אין ּפרעשבורג .אין עלטער פון ָ 12יאר איז ער שוין געווען ַא תלמיד פון
אפשר בשום אופן לראות בפני קדשו יותר מרגע קטנה ,כי הי' ממש שורף חתם סופר אין דער ּפרעשבורגער ישיבה .במשך פון צוויי ָיאר ,ביז צו דער
בעין קדשו בזקוקין דנורא כל הרואה אותו! בלי שום גוזמא — ואאמו"ר זצ"ל מיטגעהאלטן ַאלע שיעורים
ַ האט ער הסתלקות פון חתם סופר אין שנת ת"רָ ,
בכל עת שהזכיר את רבו הק' החת"ס ז"ל עמד מכסאו וקם על רגליו כאילו פון חתם סופר.
זוסמאן–סופר" ,זכרון ַ רבו הק' עומד לפניו ,זאת לא שכח כל ימי חייו"( .הגרמא"פ וואלף סופר'ס זון רבי מרדכי אפרים פישל ,ראש בית דין אין ּפרעשבורג רבי ָ
למשה" ,דף נז–נח). האט וואס ער ָ אונטער'ן שבט סופר ,דערציילט ָ
נאך דער הסתלקות פון חתם סופר איז ער ָ וואלף סופר: טאטן רבי ָ געהערט פון זיין ַ
פאטער .צוליב געווארן אויך פון זיין ָ ָ פאר'יתומ'ט ַ זוסמאן–סופר ,איז געווען ַ וואלף ווען ער ,רבי ָ
האט דער צושטאנד ָ ַ שוואכן פיזישן געזונט ַ זיין געשטאנען מיט ַ מאל ַא 12יעריג יונגל איז ער ַא ָ
מהר"ם שיק אים ַאריינגענומען צו זיך אין שטוב צוזאמען מיט ַא קבוצה אידן תלמידי ַ פאטער, זיין ָ
נאענטער תלמיד אין געווארן זיין ָ
ָ וואו ער איז פאר'ן צימער פון חתם סופר .ווען דער חתם חכמיםַ ,
צוריקגעפארן קיין
ָ נאך עטליכע ָיאר איז ער יערגןָ . סופר איז ַארויסגעקומען פון צימער אויפ'ן וועג צו
ּפרעשבורג וואו ער איז פיר ָיאר געווען ַא תלמיד האט דער חתם דאווענען מנחה אין בית המדרש ָ ַ
פון כתב סופר. געהאט ביי זיך ַ האט יעצט געזאגטַ ,אז ער ָ ָ סופר זיי
געהאט
ַ האט חתונה זוסמאן–סופר ָ ַ וואלףרבי ָ גאסט ,זיין תלמיד דער יערגענער רב (דער ַא חשוב'ן ַ
געווארן ַאן איידעם ָ מארן ,וואו ער איז קא ַ קיין ָ דאן געווען רב אין יערגן). נאך ַמהר"ם שיק ,וועלכער איז ָ
פליישמאן .אין דער הקדמה צו זיין ַ ביי רבי משה האט דער חתם סופר "דער יערגענער רב"ָ ,
ספר "חליפות שמלות בנימין" דערציילט ער וועגן "האט מיך איינע שאהנע קשיא אין טיפת געזאגטָ , ָ
נגעטראגן מיט רבנות ָ האט אים ָא
וואס מען ָ שידוכים ָ איבערגעזאגט
ָ האטגעזאגט" .דער חתם סופר ָ ָ חלב
האט ָאבער ממאס געווען ברבנות. ּפאסטענס .ער ָ ָ זוסמאן סופר און ַ פאר רבי דוד צבי די קשיא ַ
"מאסתי מאוד לקבל עלי משרת רבנות ועול רבים, וואס זענען פאר די ַאנדערע אידן תלמידי חכמים ָ ַ
וקבעתי זאת בדעתי ולבי כמסמר קבוע .כשהגעתי זוסמאן–סופר ַ וואלףהאט רבי ָ געשטאנעןָ . ַ דארט ָ
לפרק נשואין לא נתתי אוזן לשידוך שהי' המדובר כ'האב
ָ ווייטער דערציילט" :ילדות היתה בי ,און
לצפות על רבנות ,ודחיתי כזאת בשתי ידיים" .דעם כ'האב
ָ זיך ָאנגערופן' ,ס'איז נישט קיין קשיא' ,און
באצייכנט ער פליישמאן ַ ַ שווער זיינעם רבי משה פאטער רבי דוד ָאנגעהויבן ָזאגן ַא תירוץ" .זיין ָ
געוואלדיגן שכל ַ ַאלס ַא "גברא יקירא" מיט ַא ספר "שמלת בנימין" פון הגאון רבי וואלף חתם דער ארץ!". האט אים ָאנגעשריגן "דרך צבי ָ
הישר" .נתן לי את בתו והתקין לי מסחר וקנין סופר זצ״ל גט: געזאָ און טער פא
ָ דעם רשריגן פא
ַ ט הא ָ סופר
להיות מתפרנס מיגיע כפים ולקבוע עיתים לתורה "קאם הער וואלוועלע ,לאססע מיר הערען" .דער
17 | פ' וירא תשפ"ז |
דורך דער רעגירונג. כראוי .אבל מי יכול האדם לדון בגזירת שמים .ולמרות כל
רגאניזירער פון דער חברה צווישן די פירער און ָא ַ הפעולות שעשיתי לבלתי קבל עלי עול הצבור לשוא היו
נאמען רבי משה האט זיך געפונען ַא איד מיט'ן ָ ש"ס ָ ונמשכתי נגד רצוני בחבלי גזירת שמים להיות רב".
פליישמאן פוןַ פליישמאן .נישט דער רבי משה ַ האט ער גענומען סמיכה ביי זיינע רבי'ס בלית ברירה ָ
נאר זוסמאן סופרָ , ַ וואלף מארן דער שווער פון רבי ָ קא ַ ָ האט ָאנגענומען ַא דער כתב סופר און דער מהר"ם שיק און ָ
ַא ּפעסטער איינוואוינערַ ,א איד ַא נגיד ,וועלכער איז ּפאסטן אין ַא שטעטל ס .גרוט. רבנות ָ
דעּפוטאטן
ַ דאקסישע רטא ָאויך געווען איינער פון די ָא ָ נאך דער וואס ָ וואלף סופר איז עס געווען דער ָ רבי ָ
קאנגרעס אין ּפעסט. ביים אידישן ָ געווארן צו
ָ לאוויץ ,ווען עס איז גע'אסר'ט מיהא ָ
ַ אסיפה אין
פליישמאן איז געווען פון די 38 ַ רבי משה האט ער ָאנגעפרעגט האלטן דרשות אין שול בלשון העמיםָ , ַ
רלאזט דעם פא ָ האבן נישט גלייך ַ וואס ָ דעלעגאטן ָ ַ האלטן ַאזעלכע דרשות פון מהר"ם שיק צי ער מעג ָיא ַ
וואס זענען צוזאמען מיט די גאונים וצדיקים ָ קאנגרעס ַ ָ האט דער מהר"ם שיק געענטפערט די בלשון אשכנז .אים ָ
וואס זענען ערשט ַארויס .ער איז געווען צווישן די ָ געהאט געברענגטַ ,אז ַ האבן
וואס מיר ָ קאנטע תשובהָ , בא ַ ַ
האפענונג צו גרייכן קאנגרעס מיט דער ָ פארבליבן אין ָ ַ געהאלטן
ַ האט לכתחילה נישט ער ,דער מהר"ם שיק ַאלייןָ ,
עררייכונגען דורך קעמפן פון אינעווייניגַ .אזוי ווי ַאלע פון דעם איסורָ ,אבער "מה אעשה ורבו עלי חבירי".
דעלעגאטן
ַ דאקסישע רטא ָ פארבליבענע ָא ָ ַאנדערע ַ וואס ער ָזאל אין ַא צווייטער תשובה אויף דער שאלה ָ
לאגן זענען נעא ָ האט ער זיך איבערצייגט דעם אמת .די ָ ָ וואס זיין פרנסה איז ָאּפהענגיק אין דעם, נאכדעם ָ טון ָ
רעפארמירן און אונטערברענגען ָ נאר אויסן צו געווען ָ ענטפערט אים דער מהר"ם שיק" :כדת מה לעשות מאין
געווארן פון ָ קאנגרעס איז ער נאכ'ן ָ דעם אידישן דתָ . ימצא לחמו ,הלא הוא רגיל לדרוש בלשון אשכנז ,ובקהילתו
דאקסיע. רטא ָ
פאר דער ָא ָ די גרויסע קעמפער ַ לא יבינו שפה אחרת" ,שרייבט דער מהר"ם שיק" :וכי
פליישמאן איז געווען ַ דער ּפעסטער נגיד רבי משה שכחת דרך הדין אחרי רבים להטות באין משא פנים בדין...
האט אויפגענומען ַא שטארק ַאן ערליכער איד .ער ָ ַ אלא שקשה עליך הדבר לפי קהילתך ומעמדך ,וע"ז לא
געוואלט עסן פון ָ האט נישט ּפריוואטן שוחט ווייל ער ָ ַ אוכל לתת לך היתר ...וה' יראה ללבב שאתה מצטער ע"ז,
דער שחיטה פון די ּפעסטער שוחטים .ער איז אויך ושכוונתך לשמים ,יראה ה' בענייך ויושיע לך ,ורוח והצלה
געווען פון די מייסדים און הויּפט געלט שטיצער פון יעמוד לך ממקום אחר".
דאקסישער "חברה ש"ס". רטא ָ
דער ָא ָ
האבן דער כתב סופר און דער מהר"ם שיק ,וועלכע ָ
פליישמאן
ַ
באאיינפלוסט
נאענט מיט רבי משה
האבן אים ַ קאנגרעסָ ,
באקענט פון דער ָ
בעת דעם אידישן ָ
זיך ַ
אידישקייט אין ּפעסט
וואלף סופר ַאלס רב אויפצונעמען זייער תלמיד רבי ָ ַארום די ָיארן פון טיילונג
פון דער "חברה ש"ס". געווארן .אויף דער ָ די ברכה פון מהר"ם שיק איז מקויים
ַאזוי ווי "חברה ש"ס" איז געווען ַא לגמרי המלצה פון זיינע רבי'ס דער כתב סופר און דער מהר"ם
וואלף האט רבי ָ ניזאציע ָ רגא ַ זעלבסטשטענדיגע ָא ַ געווארן ַאלס ָ שיק ,איז ער אין שנת תרכ"ט אויפגענומען
פליישמאן
ַ סופר ,מיט דער הילף פון רבי משה רב פון דער "חברה ש"ס" אין ּפעסט.
באוויזן צו האנטַ , געשטאנען צו דער ַ ַ הרה״ג רבי בנימין זאב זוסמאן-סופר וועלכער איז אים רוואס פון דער "חברה ש"ס"? פא ָ ַ
דאקסישע (רבי וואלף סופר) זצ״ל און זיין מצבה בויען און ַאנטוויקלען די חרדי'שע קהילה אין ּפעסט. רטא ָ
פאר'ן טיילונג און קיין ָא ָ ס'איז געווען ַ
האבן אויפגענומען שוחטים מומחים ,מופלגים זיי ָ דאן נישט עקזיסטירט אין ּפעסט .מער נאך ַ האט ָ קהילה ָ
האבן אויך געבויט ַא מקוה בתורה ויראת שמים .זיי ָ געווארן צו עקזיסטירן ָ ווי איין קהילה איז נישט ערלויבט
געווארן אין אויבן ,אויף דער ַאנדערער זייט ָ כשרה .די מקוה איז געבויט שטאט אין ָ דאן געווען די גרעסטע אידישע שטאטּ .פעסט איז שוין ַ ָ אין איין
נאכ'ן רמאטער רב זצ"לָ . יא ָ דונא ,מיט דער הילף פון הגה"ק רבי דוד דייטשָ , ַ האבן אייראּפעאישע לענדער ָ ָ וואס פון ַאנדערע אונגארן .אין דער צייט ָ ַ
פאר דער ניי געגרינדעטער דאס ַאלץ איבערגעגעבן ַ האט חברה ש"ס ָ טיילונג ָ נאמישן מצב עקא ָ
ָ פארבעסערן זייער האבן געזוכט צו ַ וואס ָ מאסן אידן ָ ַ
דאקסישע קהילה. רטא ָ
ָא ָ געשטראמט קיין ּפעסט. ָ אונגארישע אידן ַ האבןגעשטראמט קיין ַאמעריקע ָ ָ
פליישמאן אויך ַ האט מיט דער הילף פון רבי משה וואלף סופר ָ
רבי ָ רוב פון די פופציג טויזנט אידישע איינוואוינער אין ּפעסט זענען געווען
פאר האט צוגעשטעלט כשר עסן ַ וואס ָ געגרינדעט ַא "חברת ביקור חולים" ָ שוואב דער ָאפיציעלער ַ וואס לייב נאכדעם ָ לאגןָ . נעא ָפון די קרייזן פון די ָ
האבן זיך געפונען אין די ּפעסטער שּפיטעלער .נעבן וואס ָ חרדי'שע חולים ָ געווארן ַא
ָ געשטארבן אין שנת תרי"ח איז אויפגענומען ָ רב פון ּפעסט איז
דארט אויפגעהאלטן ָ ַ געהאט ַא שול און ַ האט די ביקור חולים אויך קאך ָ דער ָ שטאט פון 50,000 ָ וואלף מייזלס ַאלס ָאפיציעלער רב .די געוויסער דר .זאב ָ
דארט האט ָ ַא רב .דער לעצטער רב פון דער ביקור חולים שול — וועלכער ָ רמאגט 5שולן ,און קיין איין איינציגע פא ָ דאן ַ האט ַ אידישע איינוואוינער ָ
משמש געווען ברבנות שלא על מנת לקבל פרס — איז געווען רבי שלמה מקוה.
הכהן שטערן זצ"ל .ער איז אומגעקומען אין אוישוויץ ,הי"ד. דאקסישע רטא ָ
האבן אויך געוואוינט טויזנטער ָא ָ שטאט ָ ָ ַאזוי ווי אין דער
שוואך און ָאפט נישט געזונט, ַ וואלף סופר ,וועלכער איז פיזיש געווען רבי ָ געווארן
ָ האבן זיי געגרינדעט ַא "חברה ש"ס" .די חברה איז ַאנערקענט אידן ָ
| פ' וירא תשפ"ז | 18
הגאון רבי ישראל וועלץ זצ"ל הגאון רבי יונתן שטייף זצ"ל הגאון רבי קאפל רייך זצ"ל
פליישמאן מעשר
ַ זאל בעטן פון רבי משה פארדינסטן .בעט ער אים ער ָ ַ האבן אים דאס רבנות אין חברה ש"ס ָ וואס ָ שרייבט וועגן די פילע כוחות ָ
פאר שומרי הדת .דער כתב סופר שרייבט ַאז ער ַאליין וויל אים נישט געלט ַ געהאלטן יעדן שבת שרייבט ער, ַ האטוואס ער ָ געקאסט .וועגן די דרשות ָ ָ
סאך ַאנדערע צדקות. פאר ַא ַ באקומען ַ האט פון אים שוין ַ בעטן ווייל ער ָ ַאז ַא שבת'דיגע דרשה איז געווען "דרשה מסודרת כראוי ,ובפרט כי הי'
אין דעם בריוו ,מכתב ל"ה ,געשריבן ה' סליחות שנת תרל"א ,שרייבט צו מקום כניסה להבאים ממקומות אחרים ,ושיירות כאלו מצויים במטרופולין
אים דער כתב סופר: דמדינתנו בכל יום ויום ,והזמן קצר ונמדד לי ,כי בכל יום הי' עלי ללמד שעור
פליישמאן דבר אתך על דבר המעשר .ומתמול ַ "מענין שכתבת כי ר' משה קבוע לעת ערב בעיון לפני בני תורה מופלגים הבאים לבהמ"ד דחברה ש"ס
יארמוטה (הגה"צ רבי אהרן דוד דייטש זצ"ל) מוויען קבלתי מכתב הה"ג דק"ק ָ בכל יום .והכנה רבה הי' עלי לעיין בראשונים ובגדולי האחרונים למען השיב
באשר היה שם ,שאכתוב להנגיד שיתן מהמעשר לשומרי הדת כי צריכים לכל שואל ...ומצורף לזה אנכי איש חלוש נדכה וחלי ל"ע מנעורי כנודע לכל
מאוד לדמים הרבה מאוד .וכבר כתבתי בכמה מקומן עד"ז והצליחו ועשו מכירי ,עד כי הרבה פעמים ראיתי עין בעין ממש איך זכות אבותי ע"ה עומדת
פרי בע"ה"י .מ"מ לא רציתי לכתוב להנגיד נ"י שכבר העמסתי עליו הרבה לי שאוכל למלאות פקודתי משמרת הקודש שנתנה עלי".
עד"ז .ושמתי את לבי ,וכן אמרתי אתמול להצדיק ר' יצחק רייך שהי' פה ,כי האבן געשריבן אין איינעם פון די ערשטע מאמרים אין דער ווי מיר ָ
אכתוב לך על דבר זה שתדבר ותעורר להנגיד ע"ד שומרי הדת". געשטאנען בקשר מיט זיינעַ סעריע וועגן כתב סופר איז דער כתב סופר
* האט זייגעהאט .ער ָ
ַ האבן חתונה וואס זיי ָ נאכדעם ָ לאנג ָתלמידים אויך ַ
געוואלט אויפנעמען אים ,רבי ָ האט די קהילה אין ּפעסט נאכ'ן טיילונג ָ ָ האבן זיך גענויטיגט אין וואס ָטאט ,סּפעציעל די ָ ראט און ַ געהאלפן מיט ַָ
דאקסישער רטא ָ
וואלף סופרַ ,אלס דעם רב פון דער ניי געגרינדעטער ָא ָ ָ האט איין תלמידדאקטוירים .אויב ָ מעדיצינישע הילף ָאדער אין הילף פון ָ
שוואכן מצבַ געוואלט ָאננעמען צוליב זיין ָ דאס ָאבער נישט האט ָ קהילה .ער ָ פארבונדן מיט ַא צווייטן האט דער כתב סופר זיך ַ געליטן פון ַא מחלה ָ
קאזין רבי חיים סופר ,דער רגעשלאגן אויפצונעמען זיין ָ ָ פא
האט ָ הבריאות .ער ָ געווארן אויסגעהיילט.
ָ מאל געליטן דערויף און איז האט ַא ָ וואס ָ
תלמיד ָ
דאן געווען רב בעל "מחנה חיים" ,אויך ַא תלמיד פון כתב סופר ,וועלכער איז ַ וואלף
ראן ַא בריוו צו רבי ָ פא ַ
אין אגרות סופרים( ,כתב סופר מכתב ל') ,איז ַ
פאטער רבי דוד צבי וואלף סופר'ס ָ געזאגט פריער איז רבי ָ ָ מונקאטש .וויַ אין סופר קיין ּפעסט ,אין וועלכן דער כתב סופר שרייבט צו אים וועגן זיין
פאטער רבי פישל סופר. זוסמאן סופר געווען ַא ברודער מיט רבי חיים סופר'ס ָ ַ וואס ליידט פון ַא געוויסער מחלה. ּפאטיקָ ,תלמיד רבי ישעי בן חנה ,רב אין ָ
רבי חיים סופר ,דער בעל "מחנה חיים" ,איז געווען ַא גרויסער מתנגד צו שרייבט דער כתב סופר צו "תלמידי כבני הרב הוותיק חרוץ בעל פיפיות
דאן געווען ַאן איבערוויגענדע חסידי'שע מונקאטש איז שוין ַ
ַ חסידותַ .אזוי ווי וואלף סופר זוסמן נ"י בשבת תחכמוני רב ודורש המאה"ג וכו' כש"ת מו"ה ָ
בודאּפעסט .שנת ַ דאס רבנות אין האט רבי חיים סופר ָאנגענומען ָ שטאט ָ ָ טוב בבהמ"ד בפעסטה יע"א".
געווארן ַאלס דער ערשטער ָ תרל"ט איז דער בעל מחנה חיים אויפגענומען אין דעם בריוו שרייבט צו אים דער כתב סופר" :וכתבתי עתה לתלמידי
האט אגב שטאט ָ ָ בודאּפעסט .די ַ דאקסישער קהילה אין רטא ָרב פון דער ָא ָ הרב נ"י ד' ירפאהו ויחזקהו כי בזכרוני שאתה היית חולי בחולי זו שנים
בודא און
ָ בודאּפעסט זינט שנת תרל"ד ,ווען די דריי שטעט ,אויבן, ַ געהייסן טובא ,ושב ורפא לך בעזה"י .והודעתיו כי אני אכתוב לך שתכתוב לו מה
בודאּפעסט. ַ געווארן
ָ פאראייניגט און זענען האבן זיך ַ ּפעסטָ , עשית ובאיזה רופאים דרשת ,ומי הי' משלוחי ד' להביא מזור לתרופה
געבורטסשטאט ּפרעשבורג. ָ האט זיך אומגעקערט צו זיין וואלף סופר ָ רבי ָ למחלה זו .ואחרי הודיע אותך כ"ז תמחול להיות מן הזריזים לכתוב לו באר
האט זיך בודאּפעסט ָ ַ קירבה'שאפט מיט דער רבנות אין ַ זיין שייכות און היטיב הכל מפורש ושום שכל".
קיינמאל נישט געענדיגט. ָ ָאבער *
קאזין רבי חיים סופר ,דער מחנה חיים ,איז געווען דער ערשטער רב זיין ָ אינטערעסאנטן בריוו שרייבט אים דער כתב סופר ַאז ַ אין ַא צווייטן
נאך דער הסתלקות פון בודאּפעסטָ . ַ דאקסישער קהילה אין רטא ָפון דער ָא ָ פליישמאן פון ּפעסט גיט מעשר פון ַאלע זיינע ַ ער ווייסט ַאז רבי משה
19 | פ' וירא תשפ"ז |
געווארן ַאלס רב און
ָ באשטימט נאך דער מלחמה איז ער ַ בודאּפעסטָ . ַ אין קאּפל רייך זצ"ל ,אויך ַא תלמיד פון כתב מחנה חיים איז הגאון רבי יעקב ָ
האט ערָאנגעפירט מיט דער קהילה און מיט התרת עגונות .שנת תשי"א ָ דאקסישער קהילה אין רטא ָגעווארן ַאלס רב פון דער ָא ָ ָ סופר ,אויפגענומען
האטכאטש ער ָ באזעצט אין ירושליםָ . עולה געווען קיין ארץ ישראל און זיך ַ וואלף סופר — רבי קאּפל רייך איז געווען ַא מחותן מיט רבי ָ בודאּפעסט .רבי ָ
ַ
קאנט ַאלס איינער פון דיבא ַּפאסטן איז ער געווען ַ נישט ָאנגענומען קיין ָ זוסמאן–סופר איז געווען ַאן איידעם ביי ַ וואלף סופר'ס זון רבי אפרים פישל ָ
גדולי הפוסקים אין ארץ ישראל. בודאּפעסט.
ַ האט געדינט ַאלס ראב"ד פון קאּפל רייך .רבי אפרים פישל ָ רבי ָ
הן רבי יונתן שטייף און הן רבי ישראל וועלץ זענען געווען תלמידים געווארן י"ז אלול שנת תרפ"ט .זיין ָ קאּפל רייך איז נסתלק הגה"צ רבי ָ
פון די קינדער און אייניקלעך ,און פון תלמידי תלמידיהם ,פון חתם סופר שטאט ַאלס ראש בית דין ָ דאן געפירט די האט ַ איידעם רבי אפרים פישל ָ
און פון כתב סופר .רבי יונתן איז צווישן ַאנדערן געווען ַא תלמיד פון כתב בודאּפעסט :הגאון ַ צוזאמען מיט די צוויי הויּפט דיינים ,די חברי הבי"ד פון ַ
סופר'ס זון דער "שבט סופר" ,און רבי ישראל וועלץ פון כתב סופר'ס רבי יונתן שטייף זצ"ל און הגאון רבי ישראל וועלץ זצ"ל.
אייניקל דער "דעת סופר". געווארן ל' סיון תש"ב און ליגט ָ רבי מרדכי אפרים פישל סופר איז נסתלק
* דערנאך געדינט ַאלס ָ האט
בודאּפעסט .הגה"צ רבי יונתן שטייף זצ"ל ָ ַ אין
לזא געווען צוויי בעלי בתים פליישמאנס זענען ַא ָ ַ די צוויי רבי משה יארןשטאט אין אירע שווערסטע זמנים ,אין די ָ ָ ראש בית דין ,פירנדיג די
ראלעס אין דער הצלחה פון דער היסטארישע ָ ָ האבן געשּפילט וואס ָ ָ פונעם גרויסן חורבן.
אונגארן.
ַ דאקסיע און פון טיילונג אין רטא ָ
ָא ָ נסּפארט אוןָ טרא
ַ קאסטנער געווארן אין דעם ַ ָ רבי יונתן איז ניצול
האנט פון
פליישמאן פון ּפעסט מיט'ן שטיין צו דער רעכטער ַ ַ רבי משה געקומען קיין ַאמעריקע וואו ער איז געווען פון די גדולי הפוסקים .ער
וואלף סופר ,רב פון דער חברה ש"ס אין ּפעסט ,און צו דער רעכטער רבי ָ קיסקא ,וואו ער איז געווען ראש ישיבה ָ מאונט
באזעצט אין ַ האט זיך ערשט ַ ָ
האנט פון זיינע רבי'ס דער כתב סופר און דער מהר"ם שיק ,און רבי משה ַ ווייסמאנדל זצ"ל,
ַ אין דער נייטרער ישיבה פון הגה"צ רבי מיכאל בער
וואלף סופר ,בלויז מיט זייןמארן ,דער שווער פון רבי ָ קא ַפליישמאן פון ָ
ַ געווארן ַאלס רב פון דער וויענער קהילה" ,קהל ָ דאן איז ער אויפגענומען ַ
געמאכט ַא גוטן רושם אויפ'ן איינפלוסרייכן ַ האט
וואס ָנאבעלע התנהגות ָ ָ וויליאמסבורג ,און איז געווען סגן נשיא פון דער ַ עדת יראים — וויען" אין
האט געשטימט קאי וועלכער ָ יא ַ
דעּפוטאט מאר ָ ַ רלאמענט ּפא ַ
אונגארישן ַ ַ התאחדות הרבנים.
דאקסישע רטא ָ
דאנק זיין גוטן איינדרוק פון ָא ָ פאר'ן טיילונג צווישן ַאנדערן ַא ַ ַ דער ַאנדערער חבר הבית דין ,הגאון רבי ישראל וועלץ זצ"ל (צווישן ַאנדערן
פליישמאן בפרט.
ַ אידן בכלל און רבי משה קאזין פון רבי
ּפאקש ,בעל "ילקוט סופר"ַ ,א ָ
ַא תלמיד פון הגאון רבי יוסף לייב סופר אב"ד ַ
[פארזעצונג קומט אי"ה] ָ באהעלטעניש
האט מיט ניסים איבערגעלעבט די קריג אין ַ
זוסמאן–סופר)ָ ,
ַ וואלף
ָ
| פ' וירא תשפ"ז | 20
