נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — וירא (2026-10-26)

אליעזר וירא נעימות
©
כל הזכויות שמורות
למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק
ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק
למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב
לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל skulen3@gmail.com
copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.
in all countries subscribing to the international copyright union.
PRINTED IN ISRAEL
יצא לאור העולם ע"י
מכון נעימות אליעזר בארה"ק
053-415-2636
ב
אליעזר וירא נעימות
הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א
מו"צ העדה החרדית
בס"ד כ"ז שבט תשפ"א
הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר
ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען
זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א
כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו
אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל
במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה
שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח
החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של
רבים אשר אינם מבינים בלה"ק
ונקרא שמו "נעימות אליעזר"
ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש
וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של
ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו
להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל
מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים
אמן:
הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור:
קלונימוס קלמן ווייס
ג
אליעזר וירא נעימות
הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א
מו"צ העדה החרדית
הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם
שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א:
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א
דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און
מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען",
און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין,
ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און
ליכטיג ,און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע
עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר.
[והוסיף :ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס].
יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה
ד
אליעזר וירא נעימות
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א
הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים
כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח
יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה ,ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו
הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם,
ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד
לאויושט"א:
ה
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א
ה
אליעזר וירא נעימות
ו
אליעזר וירא נעימות
הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א
הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם
בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי
הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען
ה"ה שמו הולך לפניו
מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א
יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב
טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים
ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א:
ידידו המכבדו בלב טוב
ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד ,שלפני שהולכים ללמוד צריכים
לכוון לקיים מצות לימוד התורה ,כי הרי מצות צריכות כוונה,
וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא:
של או ַריְ י ָתא ֶׁ שה ְ ּד ֹ ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ
ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם מו ֶׁ לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ
שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם עו ֶׁ
ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ
ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך
שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל: מו ְּב ֵ
ְש ֹ
יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו שא ְּב ִר ְ שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ לְ ֵ
שם שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ
שה יָ ֵדינ ּו יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אֱ לֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאלִ :ו ִ
שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו: ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ
ז
אליעזר וירא נעימות
וכ"ק מרן רבינו זצ"ל
היה אומר תמיד בכל הזדמנות:
אז" :לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט
אוועק פון די התעוררות ,דעמאלט'ס:
"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך
ִ
קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר
האט דא געהערט!..
ווייל בשעת ווען איר זענט דא,
דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין
אז איר הערט מיך אויס ,נאר ווען
איר גייט "אוועק" ..דעמאלט'ס זאל
אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס
וואס איר האט דא געהערט!..
ח
אליעזר וירא נעימות
הקדמה
י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש
מרז"ל קדושים אשר בארץ המה ,ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו
וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור
ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על
דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'
ותלמידי המגיד זצוק"ל ,כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של
רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו ,וכדי שכל יהודי פשוט
יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון.
והרי כבר ידוע ליודעי חן ,כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז ).על כל האומר דבר
שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר ,ובספר חסידים (ס' רכ"ד)
איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק.
ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר
"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר
הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע
ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה.
וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה
בעמלי ,אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות
את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם
יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות ,ואכן שמע אלקים מתוך
סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר
זה ,ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני ,הנני עומד
עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה
יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים ,ולהוסיף דעת
ט
אליעזר וירא נעימות
ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל ,ואל יצא מתחת ידי שום
מכשול חס ושלום ,רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא
בתוך כל אחד ואחד מישראל ,ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת
הרבים ,ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים
"באידיש" ,והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט):
"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה
בפיהם" ,פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה
שהוא מבין טוב.
וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת
והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל ,וזהו אינו רק ספר לקריאה
גרידא ,כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת ,יען כי הרי זה משפיע
יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל.
וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען
הוצאת ספר זה ,יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק
תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח ,ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים
בתורה ובמצות באמת לאויושט"א.
ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה
ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי ,ואזכה לעבוד את השם יתברך
בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל
ישראל ,ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא
תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו ,מתוך הרחבת הדעת ומנוחה,
ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא ,עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה
הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין
בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן:
י
אליעזר וירא נעימות
וַ י ֵָּרא ֵּאלָ יו יהו-ה
ֹשב ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל ְּכחֹם הַ י ֹּום:
וַ ֵ ּי ָרא ֵאלָיו יהו-ה ְּב ֵאלֹנֵי מַ ְמ ֵרא ְוה ּוא י ֵ
רש"י הק' זאגט אונז דא ,אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט זיך
דא באוויזן צו אברהם אבינו איז געווען ,כדי" :לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה" ,ווייל עס
איז דאך געווען דעמאלט'ס די דריטע טאג פון ווען אברהם אבינו האט זיך
געהאט גע'מל'עט ,און אברהם אבינו איז דאך געווען דעמאלט'ס גאר גאר
שוואך ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז
ישי לְ ִמילָה" איז דאך גאר גאר א שווערע טאג פאר דעם:
"שלִ ִ
די טאג פוןְ :
"רְך הַ נִּמוֹל".
ַ
און ממילא וועגן דעם" :בָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא וְ שָ ַאל בִ ְשלוֹמוֹ" – און ממילא
וועגן דעם איז דער אייבערשטער געקומען צו אברהם אבינו אין דעם טאג
ישי לְ ִמילָה" ,ווייל דער אייבערשטער האט דאך איהם דעמאלט'ס "שלִ ִ
פוןְ :
"מבַ קֵּ ר ח ֹולֶה" זיין.
געוואלטְ :
אבער לאמיר פארשטיין די קשר צווישן די רש"י פוןַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" וואס
ישי
רש"י הק' זאגט אונז דארטן אזָ" :אמַ ר ַרבִ י חָ מָ א בַ ר ֲחנִינָא יוֹם ְשלִ ִ
לְ ִמילָת ֹו הָ יָה ּובָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא וְ שָ ַאל בִ ְשלוֹמוֹ" ..מיט די קומענ'דיגע
רש"י פון" :בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" וואס עס שטייט גלייך נאך דעם ,וואס רש"י הק'
זאגט אונז דארטן אז" :הּוא שֶ נָתַ ן ל ֹו עֵּ צָ ה עַ ל הַ ִּמילָה לְ פִ יכְָך נִגְ לָה עָ לָיו
בְ חֶ לְ קוֹ" ,ווייל וואס פאר א קשר פארמאגן די צוויי זאכן !?..וואס פאר א
ישי לְ ִמילָת ֹו הָ יָה ּובָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא
קשר פארמאגט די ענין פון" :יוֹם ְשלִ ִ
יא
אליעזר וירא נעימות
וְ שָ ַאל בִ ְשלוֹמוֹ" מיט דעם ענין פון" :הּוא שֶ נָתַ ן ל ֹו עֵּ צָ ה עַ ל הַ ִּמילָה לְ פִ יכְָך
נִגְ לָה עָ לָיו בְ חֶ לְ קוֹ"!?..
אבער פאר מיר גייען דאס א דורך טוהן ,דארף מען דאך אבער קודם מדייק
זיין נאך א מורא'דיגע דיוק אין רש"י הק' ,ווייל ווען מען קוקט אריין אין
רש"י הק' ,זעהט מען דאך ,אז רש"י הק' נוצט נישט פאר די "דברי המתחיל"
אלע דריי ווערטערַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה" ,נאר רש"י הק' נוצט נאר פאר די
"דברי המתחיל" די צוויי ווערטערַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" ,און דאס איז עס.
אבער לכאורה שטימט דאך עס אבער נישט אזוי גוט ,ווייל אין די רש"י פון:
" ַוי ֵָּרא אֵּ לָיו" ברענגט דאך רש"י הק' ארויס די סיבה פארוואס דער
"אייבערשטער" איז געקומען באזוכן אברהם אבינו ,נו אויב אזוי וואלט דאך
דעמאלט'ס לכאורה רש"י הק' געדארפט נוצן אלע דריי ווערטער פוןַ " :וי ֵָּרא
אֵּ לָיו יהו-ה" פאר די "דברי המתחיל" ,ווייל די דאזיגע דריי ווערטער פון:
" ַוי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה" וויל דאך דא רש"י הק' ערקלערן יעצט !?..ניין!?..
און ממילא פארוואס נוצט דא רש"י הק' נאר די ווערטער פוןַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו"
פאר די "דברי המתחיל" !?..רש"י הק' וויל דאך אונז דא מסביר זיין
פארוואס עס איז געווען דאַ :וי ֵָּרא אֵּ לָיו "יהו-ה"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז ..ניין ,מיר האבן נישט גוט אפ געלערנט דעם
פסוק דא ,ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז רש"י הק' איז דאך
מסביר די ווערטער פון" :בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" מיט די ווערטער אז די טעם
פארוואס דער אייבערשטער האט זיך באוויזן צו אברהם אבינו אין די פלאץ
וואס האט באלאנגט פאר" :מַ ְמרֵּ א" איז געווען ,ווייל" :הּוא שֶ נָתַ ן ל ֹו עֵּ צָ ה
יב
אליעזר וירא נעימות
עַ ל הַ ִּמילָה" – ווייל דער" :מַ ְמרֵּ א" איז דאך געווען דער מענטש וואס האט
צו גערעדט אברהם אבינו אז ער זאל זיך מל'ן ,און אברהם אבינו האט דאך
טאקע למעשה געמאכט דעם" :בְ ִרית ִמילָה" אזוי ווי דער אייבערשטער האט
איהם געהייסן.
אבער ווען עס איז ָאן געקומען דעם דריט'ן טאג פון ווען אברהם אבינו האט
זיך געהאט גע'מל'עט ,האט זיך דאך דעמאלט'ס אברהם אבינו געשפירט
גאר גאר שוואך ,ווייל די דריטע טאג נאכן" :בְ ִרית ִמילָה" איז דאך די
"רְך הַ נִּמוֹל" ,ווייל דעמאלט'ס שפירט ער זיך
שווערסט'ע צייט פאר דעםַ :
דאך גאר גאר שוואך.
און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וישלח
(קפיטל ל"ד פסוק כ"ה) ביי די פרשה פון שכם מיט שמעון און לוי ,אז:
ישי" – אז ווען עס איז ָאן געקומען די "דריטע טאג" פון
" ַויְהִ י בַ יוֹם הַ ְשלִ ִ
ווען די מענטשן פון דעם שטאט שכם האט זיך געהאט גע'מל'עט ,און:
"בִ הְ יוֹתָ ם ֹכאֲבִ ים" – און זיי זענען דאך דעמאלט'ס אלע געווען גאר גאר
שוואך ,איז דעמאלט'ס גלייך" :וַיִ ְקחּו ְשנֵּי בְ נֵּי ַיעֲקֹ ב ִש ְמעוֹן וְ לֵּוִ י אֲחֵּ י ִדינָה
אִ יש חַ ְרבוֹ" – האבן דעמאלט'ס שמעון און לוי די ברודער'ס פון דינה גלייך
גענומען שווערד'ן אין זייערע הענט ,אוןַ " :ו ָיבֹאּו עַ ל הָ עִ יר בֶ טַ ח" – און זיי
זענען דעמאלט'ס גלייך געקומען מיט א זיכער'ע אויבער האנט אויף דעם
שטאט שכם.
ווייל אלע מענער פון דעם שטאט שכם זענען דאך דעמאלט'ס געווען גאר
גאר שוואך פון דעם" :בְ ִרית ִמילָה" וואס זיי האבן געהאט געמאכט ,און
ממילא וועגן דעםַ " :ויַהַ ְרגּו כָל ָזכָר" – און ממילא וועגן דעם האבן
יג
אליעזר וירא נעימות
דעמאלט'ס שמעון און לוי געקענט רואיגערהייט אויס הארגע'נען אלע
מענער פון דעם גאנצן שטאט שכם אויף איין מאל.
און די טאג וואס אברהם אבינו איז געזעצן ביים טיר און געווארט אויף
ישי לְ ִמילָה" – און די טאג וואס
"שלִ ִ
געסט איז דאך געווען די טאג פוןְ :
אברהם אבינו איז געזעצן ביים טיר און געווארט אויף געסט איז דאך געווען
די דריטע טאג פון ווען אברהם אבינו האט זיך געהאט גע'מל'עט ,און
אברהם אבינו האט זיך דאך טאקע דעמאלט'ס געשפירט גאר גאר שוואך,
אזוי ווי די סדר העולם איז דאך טאקע.
אבער מיט דעם אלעמען ..האט ער אבער נאך אלץ עוסק געווען דעמאלט'ס
אין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" ,און טראץ דעם
ְסּורים" ,האט
וואס ער האט דעמאלט'ס געהאט געפערליכ'ע שרעקליכ'ע" :י ִ
ער אבער אפילו הכי נאך אלץ געווארט דעמאלט'ס" :בְ כִ לְ יוֹן עֵּ י ַניִם" אז עס
זאל ָאן קומען געסט ביי איהם אין שטוב.
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך ,אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין
בפירוש (אבות דרבי נתן פרק ג' משנה ו') ,אז עס איז אינו דומה תורה וואס
"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" צו תורה וואס ווערט געלערנט" :שֶ ֹּלא
ווערט געלערנטִ :
ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק".
און פארשטייט זיך ..אז די "שכר" וואס אברהם אבינו האט באקומען אויף
זיין "מסירות נפש" כדי מקיים צו זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון:
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך געווען געוואלדיג גרויס ,ווייל ער האט דאך
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק".
דעמאלט'ס מקיים געוועןִ :
יד
אליעזר וירא נעימות
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז א
"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז "טויזנט" מאל גרעסער ווי א
מצוה וואס ווערט געטוהןִ :
פשוט'ע מצוה וואס ווערט געטוהן גרינגערהייט" :שֶ ֹּלא ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק".
נו אויב אזוי לאמיר זעהן ,וועלכע מצוה האט דא אברהם אבינו מקיים
געווען !?..און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז אברהם אבינו האט דאך דא
מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" ,און די
מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
און מיר האבן דאך נישט קיין שום השגה וואס דאס מיינט אז אריין ברענגען
א גאסט ביי זיך אין שטוב איז גרעסער ווי מקבל פנים זיין דעם
"אייבערשטן" אליין ,ווייל די ווערטער" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" איז
דאך נישט קיין פשוט'ע ווערטער ,און מיר האבן דאך נישט קיין שום השגה
וואס דאס מיינט בכלל.
און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז עס איז
דא היינטיגע צייטן אסאך ערליכע יודן וואס האבן א הייליגע מנהג וואס זיי
האבן מקבל געווען פון זייערע הייליגע אבות הק' ,אז בשעת ווען זיי טאנצן
"מצוה טאנץ" – בשעת ווען זיי זענען מקיים דעם" :כֵּיצַ ד ְמ ַר ְק ִדין לִ פְ נֵּי
הַ ַכלָה" ,דעקן זיי דעמאלט'ס צו זייערע אויגן מיט די האנט ,און דאס איז
וועגן כמה וכמה טעמים.
אבער איינער פון די סיבות איז ,ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די
ספרים הק' ,אז בשעת ווען מען טאנצט "מצוה טאנץ" ,איז דאך דעמאלט'ס
די שכינה הק'" :רוֹקֵּ ד בֵּ ינ ֹו לְ בֵּ ין הַ ַכלָה" ,און ממילא וועגן דעם דעקן זיי
טו
אליעזר וירא נעימות
קּודין
"ר ִדעמאלט'ס צו די אויגן בשעת ווען זיין טאנצן די הייליגעִ :
ישין" ,כדי נישט צו קוקען ביי אזא הייליגע צייט ,און דאס איז דאך ממש
קַ ִד ִ
אזוי ווי ביים דוכנ'ען [אין א געוויסע בחינה].
און אזא זאך איז דאך נאר א קליינע "משל" פון א קליינע מדריגה פון:
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין" :יוֹתֵּ ר
"קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,אבערִ :
ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
און אויב" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,דעמאלט'ס
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"!?..
וואס איז אִ :
"טויזנט" מאל גרעסער ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,ווייל עס ווערט
דאך שוין קלאר געברענגט אין די ספרים הק' ,אז א מצוה וואס ווערט
"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז דאך "טויזנט" מאל גרעסער ווי א פשוט'ע געטוהןִ :
מצוה וואס ווערט געטוהן גרינגערהייט" :שֶ ֹּלא ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק".
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז די מצוה וואס אברהם אבינו האט
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה
דא געטוהן האט באקומען דעם נאמעןִ :
ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" ,וואס איז דאך "טויזנט" מאל מער ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי
הַ ְשכִ ינָה" ,נו ..מיר האבן דען א השגה בכלל אין די גרויס'קייט פון די:
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן פאר זיינע געסט!?..
די" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן פאר זיינע געסט
איז דאך געווען אויף גאר גא ר גאר א הויעכ'ע מדריגה ,ווייל די" :הַ כְ נָסַ ת
או ְֹר ִחים" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן פאר זיינע געסט איז דאך
טז
אליעזר וירא נעימות
געווען "טויזנט" מאל מער ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" – די" :הַ כְ נָסַ ת
או ְֹר ִחים" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן פאר זיינע געסט איז דאך
געווען "טויזנט" מאל גרעסער ווי "מער פון מקבל זיין די הייליגע שכינה
הק' אליין" !..מיר האבן דען א השגה וואס די ווערטער מיינען בכלל!?..
און ממילא דאס זאגט אונז דא רש"י הק' ,ווייל רש"י הק' איז דאך אונז דא
מגלה א מורא'דיגע סוד ,און רש"י הק' זאגט דאך אונז דא ,אז דו ווייסט ווי
אזוי מען דארף אפ לערנען דעם דאזיג'ן פסוק פוןַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" וגו'!?..
מען דארף אפ לערנען דעם דאזיג'ן פסוק פוןַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" וגו' אזוי ,אז
קודם איז געוועןַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" – אז קודם האט זיך דער אייבערשטער
באוויזן צו אברהם אבינו ,אבער דו ווייסט פארוואס עס איז דוקא געווען א
מציאות אז" :יהו-ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" – אבער דו ווייסט פארוואס עס איז דוקא
געווען א מציאות אז דער אייבערשטער זאל זיך דוקא באווייזן צו אברהם
אבינו אין די פלאץ וואס האט באלאנגט פאר" :מַ ְמרֵּ א"!?..
די סיבה פארוואס עס איז דוקא געווען א מציאות פון" :יהו-ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א"
איז געווען ,ווייל עס איז דאך געווען דעמאלט'ס א מעשה פון" :וְ הּוא יֹשֵּ ב
פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל כְ חֹ ם הַ יוֹם" – ווייל אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס מקיים
"מּתוְֹך
געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִ
הַ ְדחַ ק" ,און וואס הייסט אז אברהם אבינו האט דעמאלט'ס מקיים געווען די
"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק"!?..
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִ
ווייל אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס געהאלטן אין דעם דריט'ן טאג פון
ווען ער האט געהאט געמאכט דעם" :בְ ִרית ִמילָה".
יז
אליעזר וירא נעימות
אבער איין מינוט ,אז מען רעדט שוין פון" :בְ ִרית ִמילָה" ,דעמאלט'ס לאמיר
דיר שוין פרעגן נאך א קשיא ,און דאס איז ,אז ווער האט געגעבן פאר
אברהם אבינו די עצה בכלל אז ער זאל זיך מל'ן!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז" :מַ ְמרֵּ א" איז דאך געווען דער מענטש
וואס האט געגעבן די עצה פאר אברהם אבינו אז ער זאל זיך טאקע מל'ן.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז" :מַ ְמרֵּ א" האט דאך געהאט גאר
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת
גאר א גרויסע חלק אין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פוןִ :
או ְֹר ִחים שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" ,ווייל דער" :מַ ְמרֵּ א" האט
דאך געהאט גאר גאר א גרויסע חלק אין די מצוה פון" :בְ ִרית ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם
ָאבִ ינּו" ,ווייל ער איז דאך געווען דער מענטש וואס האט געגעבן די עצה
פאר אברהם אבינו אז ער זאל זיך טאקע מל'ן.
און ממילאַ " :וי ֵָּרא" – און ממילא ווען דער אייבערשטער האט געזעהן אז
אברהם אבינו גייט דא מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת
או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" וואס איז דאך "טויזנט" מאל גרעסער ווי א פשוט'ע:
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים".
ִ
[א ון די לשון פוןַ " :וי ֵָּרא" איז דאך אויך א לשון פון "פארשטיין" כידוע ,און
ממילא וועןַ " :וי ֵָּרא" – און ממילא ווען דער אייבערשטער האט כביכול
פארשטאנען אז אברהם אבינו גייט דא מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע
מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" וואס איז דאך "טויזנט" מאל
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"] ,האט דעמאלט'ס דער
גרעסער ווי א פשוט'עִ :
אייבערשטער כביכול גלייך געגעבן א קוק" :אֵּ לָיו" – אויף" :מַ ְמרֵּ א" ,און
יח
אליעזר וירא נעימות
דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר" :מַ ְמרֵּ א" ,אז קוק
אהער" :מַ ְמרֵּ א" ,דאס וואס אברהם אבינו איז יעצט זוכה מקיים צו זיין די
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" ,איז
דאך דיין "זכות" ,ווייל דו ביזט דאך געווען דער מענטש וואס האט צו
גערעדט אברהם אבינו אז ער זאל זיך טאקע מל'ן.
און די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז דאך" :לְ עֵּ לָא
ּולְ עֵּ לָא" – און די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז דאך
גאר גאר א גרויסע מדריגה שאין כדוגמתו ,און דו האסט דאך געהאט גאר
גאר א גרויסע חלק אין די מצוה פון" :בְ ִרית ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו" ,און ווען
נישט דיר וואלט דאך אברהם אבינו נישט זוכה געווען צו די גרויסע מדריגה
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק".
פון מקיים זייןִ :
און כדי דיר ארויס צו ווייזן די גרויסע "חשיבות" פון דיין געוואלדיגע
גרויסע "זכות" ,וועט דוקא זיין אז" :יהו-ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" – וועל איך זיך
דוקא באווייזן צו אברהם אבינו אין דיין "חלק" ,און אין דיין "אכסניא" ,און
דוקא דארטן וועט זיין" :גִ לּוי ְשכִ ינָה".
"קדּוש יהו-ה" ,און אויב דו
ווייל אויב דו האסט גורם געווען אזא גרויסעִ :
האסט גורם געווען אז אזא גרויסע מצוה ווי" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס איז
דאך" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" זאל געטוהן ווערן אויף גאר גאר א
"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" וואס איז דאך שוין "טויזנט" מאל מער הויעכ'ע מדריגה וויִ :
ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,דעמאלט'ס וועסטו זוכה זיין צו" :קַ בָ לַת
פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה מַ ּמָ ש" ,און דו וועסט זוכה זיין מקבל צו זיין דעם "אייבערשטן"
אליין אין דיין טייל ,און דער אייבערשטער אליין וועט רוען אין דיין חלק.
יט
אליעזר וירא נעימות
און דו ווייסט פארוואס דו וועסט זוכה זיין אז דער "אייבערשטער" אליין
וועט רוען אין דיין טייל !?..ווייל דו האסט דאך געהאט גאר גאר א גרויסע
חלק אין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך
הַ ְדחַ ק" וואס איז דאך "טויזנט" מאל מער ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
און וויבאלד דו האסט דאך געהאט גאר גאר א גרויסע חלק אין די
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" וואס
איז דאך שוין "טויזנט" מאל מער ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,וועסטו
"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִמ ָדה" א" :מֵּ עֵּ ין" פון די מצוה טאקע צוריק באקומען באצאלטִ :
פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" – וועסטו טאקע צוריק
"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִמ ָדה" א קליין חלק פון די מצוה פון:באקומען באצאלטִ :
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" ,וואס דאס איז דאך ,א פשוט'ע:
"קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
און דער אייבערשטער האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך באוויזן צו אברהם
אבינו" :בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" ,כדי צו באצאלן מיט דעם פאר" :מַ ְמרֵּ א" א" :מֵּ עֵּ ין"
פון די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנ ֲעשָ ה ִמּתוְֹך
הַ ְדחַ ק" ,וואס דאס איז דאך ,א פשוט'ע" :קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
אבער מיר ווייסן דאך שוין אבער יא ,אז צו מקבל זיין דעם גרויסן" :מֶ לְֶך
מַ לְ כֵּי הַ ְּמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" ביי זיך אין חצר איז דאך שוין גארנישט
קיין "קלייניקייט".
און לאמיר זיך נאר מאכן א חשבון טייערע יודן ,וויפיל טויזנט'ער דולר'ס
לאזן זיך מענטשן קאסטן יעדעס יאר כדי צו קענען אריין נעמען ביי זיך אין
כ
אליעזר וירא נעימות
שטוב עפעס א געוויסע אדם גדול אדער עפעס א געוויסע גרויסע רבי וואס
קומט באזוכן אין שטאט !?..וויפיל !?..און פארוואס טאקע לאזן זיך
מענטשן קאסטן אזוי פיל געלט אויף דעם !?..און די תירוץ אויף דעם איז
דאך ,אז וואס הייסט פארוואס מענטשן לאזן זיך קאסטן געלט פאר דעם!?..
זיי ווילן האבן דאך די געוואלדיגע גרויסע זכי' אריין צו נעמען ביי זיך אין
שטוב אזא גרויסע הייליגע יוד.
נו ..טייערע יודן ,על אחת כמה וכמה להבדיל אלף אלפי הבדלות ורבי
רבבות פעמים אויב א יודיש קינד איז זוכה אריין צו נעמען דעם
"אייבערשטן" אליין ביי זיך אין שטוב און מקבל זיין" :פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה
הַ ְקדוֹשָ ה בְ עַ צְ מוֹ" ,דעמאלט'ס איז דאך דאס די חשוב'סטע זאך וואס עס איז
נאר שייך אויף דער וועלט.
אבער וואס איז דאס נוגע צו אונז !?..נאר די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל
אסאך מאל קען מען זעהן ווי מען הענגט אויף גרויסע פלאקאט'ן אין אלע
גאסן ,און אויף די פלאקאט'ן שטייט געשריבן אזוי ,אז מיר גייען אלע
בקרוב זוכה זיין מקבל צו זיין "פני רבינו" הרה"ק עטרת תפארת ראשינו
שליט"א ביי אונז אין שטאט ,און" :יְהֵּ א בוֹא ֹו לִ בְ ָרכָה ַלה ֲָרמַ ת קֶ ֶרן הַ ּתו ָֹרה
וְ הַ חֲסִ ידּות" ,און" :אַ ְשרֵּ ינּו שֶ זָכִ ינּו לְ כְַך" וכו' וכו' וכו'.
און ווען א יודיש קינד זעהט אזא צעטל ,קען ער זיך דאך נאך דעמאלט'ס
אמאל מאכן א חשבון און זאגן ,אז יא ..עס איז טאקע זייער פיין און זייער
חשוב ,אבער איך קען דאך סיי ווי סיי נישט צו קומען צו דעם גרויסן רבי'ן
ווען ער געפונט זיך דא ביי אונז אין שטאט ,ווייל עס איז דאך זייער שווער
כא
אליעזר וירא נעימות
ָאן צו קומען צו דעם גרויסן רבי'ן ,און איך קען דאך סיי ווי סיי נישט צו
קומען צו איהם ווען ער געפונט זיך דא ביי אונז אין שטאט.
אבער דער יוד דארף זיך אבער דעמאלט'ס געבן א וועק אויף פון זיין טיפ'ן
שלאף ,און דער יוד דארף דאך אבער דעמאלט'ס גלייך טראכטן ביי זיך ,אז
וואס "פני רבינו" !?..ווען "פני רבינו" !?..וואו "פני רבינו" !?..איך קען
דאך מיט איין "גאסט" וואס איך נעם אריין ביי מיר אין שטוב זוכה זיין צו:
"קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק' !..און נאך אסאך מער פון דעם.
ווייל די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך" :יוֹתֵּ ר" ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה
– ווייל די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך אסאך אסאך גרעסער ווי:
"קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק'.
און אויב עס קומט מיר נאך ָאן "שווער" אריין צו נעמען דעם גאסט ביי מיר
שטוב ,דעמאלט'ס קען איך דאך שוין זוכה זיין צו "טויזנט" מאל מער ווי:
"יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק' !..ווייל איך בין דאך דא זוכה מקיים צו זיין
די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק",
און" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז דאך שוין "טויזנט" מאל
מער ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק'!..
און דאס איז דען א שפיל !?..בכלל נישט ,ווייל אויב חז"ל זאגן אונז אז א
"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז "טויזנט" מאל מער ווערד ווי
מצוה וואס ווערט געטוהןִ :
א מצוה וואס ווערט געטוהן" :שֶ ֹּלא ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" ,דעמאלט'ס איז דאך דאס
אזוי ,און עס קומט דאך דעמאלט'ס אויס פון דעם ,אז אויב נעם איך אריין א
"גאסט" ביי מיר אין שטוב אין א צייט וואס עס איז מיר גאר גאר שווער
כב
אליעזר וירא נעימות
אריין צו נעמען געסט ביי מיר אין שטוב ,בין איך דאך דעמאלט'ס זוכה צו
"טויזנט" מאל מער ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק'!..
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט פון איינער פון די קדמונים,
אז ווען א יודיש קינד נעמט אריין א צווייטע יוד ביי זיך אין שטוב ,און ער
געבט איהם צו עסן און צו טרינקען ,קומט דעמאלט'ס אריין ביי איהם אין
שטוב דער הייליגער באשעפער אליין צוזאמען מיט די גאנצע פעמליא של
מעלה ,און די מלאכים שטייען דארטן ביי איהם אין שטוב ביי די זייט ,און
"קנְָאה" צו זעהן ווי אזוי א" :בָ שָ ר ו ָָדם" איז זוכה
זיי גייען אלע אויס פארִ :
מהנה צו זיין א" :יְצִ יר כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא".
און די מלאכים שטייען דארטן אזוי ביי די זייט ,און זיי ווילן דעמאלט'ס
"קנְָאה" ,ווייל זיי קענען
ממש צו רייסן דעם בעל מכניס אורח פון גרויסִ :
דאך נישט אויס האלטן צו זעהן ווי א פשוט'ע" :בָ שָ ר ו ָָדם" קען זוכה זיין ָאן
צו קומען צו אזא גרויסע מדריגה ווי" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
אבער משא"כ דער אייבערשטער אליין ..האט שוין יא גאר גאר א גרויסע:
"נַחַ ת רּוחַ " פון דעם ,און ער באגיסט דעמאלט'ס דעם שטוב מיט אלע גוטע
ברכות וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט ,אז די געוואלדיגע
"ק ְרבַ ת
גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך טאקע א אמת'עִ :
ֱֹלקים" וואס עס איז נאר שייך ,ווייל ווען א יודיש קינד איז זוכה צו טוהן: א ִ
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" מיט א צווייטע יוד ,איז ער דאך דעמאלט'ס זוכה אריין צו
כג
אליעזר וירא נעימות
ברענגען די הייליגע שכינה הק' ביי זיך אין שטוב ,און דאס איז דאך די
"דבֵּ קּות בַ יהו-ה" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
אמת'עְ :
און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט ,אז צוויי יודן צוזאמען
איזְ " :ייָ" – צוויי יודן צוזאמען איז דעם אייבערשטנ'ס נאמען ,אבער ..עס
איז דא איין תנאי אין דעם ,און די תנאי איז ,אז די צוויי יודן דארפן זיין
"צוזאמען" ,און זיי דארפן טוהן" :חֶ סֶ ד" איינער מיטן צווייטן ,און דאס איז
"דבֵּ קּות בַ יהו-ה".
די "שליסל" ווי אזוי מען קען זוכה זיין צוְ :
און מען קען טאקע אפשר אויך זאגן בדרך צחות ,אז מיר ווייסן דאך שוין
אלע זייער גוט ,אז די ווארט" :אֵּ יינֶער" גייט דאך ארויף אויף דעם איין
איינציג'ער באשעפער וואס איז דאך דער איין איינציג'ער גאט.
און מיר זינגען דאך שוין טאקע אלע אינאיינעם פסח אויף דער נאכט דעם:
ָארץ" ,און די קליינע קינדער זינגען דאך שוין
"אֶ חָ ד אֱֹלקֵּ ינּו שֶ בַ שָ מַ ים ּובָ ֶ
טאקע אויך אלע אינאיינעם פסח אויף דער נאכט מיט א מורא'דיגע זיס'קייט
דעם" :אֵּ יינֶער אִ יז הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" ,ווייל די ווארט" :אֵּ יינֶער" גייט דאך
ארויף אויף דעם איין איינציג'ן גאט.
און די ווארט" :אֵּ יינֶער" – איז דאך אויך ראשי תיבותַ " :רחֵּ ם ָנא יהו-ה
ֱאֹלקֵּ ינּו עַ ל ִי ְש ָראֵּ ל" ,ווייל יא ר' יוד ,ווען א יודיש קינד איז זוכה און ער איז
זיך מרחם אויף א צווייטע יוד ,און ער איז מקיים די געוואלדיגע גרויסע
מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" ,איז ער דעמאלט'ס זוכה זיך מדבק צו זיין אין
דעם" :אֵּ יינֶער אִ יז הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" – איז ער דעמאלט'ס זוכה זיך מדבק
צו זיין אין דעם איין איינציג'ן באשעפער פון די וועלט.
כד
אליעזר וירא נעימות
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז וואס רעדסטו !?..מען קען דאך זוכה זיין
"דבֵּ קּות בַ יהו-ה" ,ווייל אויב מען לערנט אסאך:
אויף אסאך וועגן צוְ :
"ּתו ָֹרה" ,און מען פילט זיך ָאן מיט דער הייליגערּ" :תו ָֹרה" הק' ,דעמאלט'ס
קען מען דאך אויך זוכה זיין צו זיין דבוק אין דעם הייליגן באשעפער!?..
אבער די תירוץ אויף דעם איז ,אז דו ביזט גערעכט טאקע אז מען קען טאקע
אויך זוכה זיין צו זיין דבוק אין דעם הייליגן באשעפער ווען מען לערנט דער
הייליגער "תורה" הק' ,אבער מיר ווייסן דאך שוין אלע אבער אויך זייער
גוט ,אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש ,אז עס איז דא א גרויסע "תנאי
קודם למעשה" צוזאמען מיט" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" ,און די תנאי איז ,אז דיין:
"ּתו ָֹרה" מוז זיין אּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד" ,וויילּ" :תו ָֹרה" ָאן קיין" :חֶ סֶ ד" איז
דאך נישט קייןּ" :תו ָֹרה" ,אוןּ" :תו ָֹרה" גייט דאך נישט ָאן קיין" :חֶ סֶ ד".
ווייל דער הייליגער תורה הק' מוז דאך געלערנט ווערן אויף א אופן פון:
"חֶ סֶ ד" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין משלי
(קפיטל ל"א פסוק כ"ו) ,אז" :וְ תו ַֹרת חֶ סֶ ד עַ ל לְ ש ֹונָּה" – אז דער הייליגער:
"ּתו ָֹרה" הק' מוז דאך צו גיין צוזאמען מיט" :חֶ סֶ ד".
און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש ,אז דער הייליגער:
"ּתו ָֹרה" הק' מוז דאך געלערנט ווערןִ :מּתוְֹך "חֶ סֶ ד" ,און דאס איז דאך
טאקע די אמת'ע ריכטיגעּ" :תו ָֹרה" וואס דער אייבערשטער פארלאנגט פון
א יודיש קינד ,אּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד".
אשית" איז" :בִ ְשבִ יל הַ ּתו ָֹרה",
און דו ביזט גערעכט טאקע אז די ווארט" :בְ רֵּ ִ
אשית" האט
אבער לאמיר נישט פארגעסן טייערע יודן ,אז די ווארט" :בְ רֵּ ִ
כה
אליעזר וירא נעימות
אשית" מיינט דאך אויך:
דאך אויך נאך א אפ טייטש ,ווייל די ווארט" :בְ רֵּ ִ
"בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל" ,ווייל ניין ר' יוד ,עס איז נישט גענוג אז דו הארעוועס'ט
אריין אין דער הייליגער תורה הק' ,נאר דו דארפס'ט אויך זעהן אריין צו
ברענגען אין דיר א אמת'עַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" ,און דו דארפס'ט טאקע באמת
ליב האבן א יעדע יודיש קינד אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב ,און דו זאלסט
חס ושלום קיינמאל נישט וויי טוהן קיין שום יודיש קינד ,נאר דו זאלסט
שטענדיג פראבירן צו טוהן" :גְ ִמילּות חֲסָ ִדים" מיט יודישע קינדער.
וויילּ" :תו ָֹרה" ָאן קיין" :חֶ סֶ ד" איז דאך נישט קייןּ" :תו ָֹרה" ,ווייל דער
אייבערשטער האט דאך געגעבן דער הייליגער תורה הק' דוקא" :בְ הַ ְקהֵּ ל" –
ווייל דער אייבערשטער האט דאך געגעבן דער הייליגער תורה הק' דוקא
ווען אלע יודישע קינדער זענען געווען מיט א אמת'עַ" :אחֲדּות" ,אזוי ווי עס
שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל י"ט פסוק
ב') ,אז" :וַיִ חַ ן" שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר – אז "ער" האט גערועט ביי דעם בארג
סיני.
אבער איין מינוט ,ווער האט גערועט ביי דעם בארג סיני !?..ווער איז דער
"ער" !?..און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דער "ער" איז "די יודישע
קינדער" ,ווייל יא ר' יוד ,די יודישע קינדער זענען דאך דעמאלט'ס אלע
ממש געווען" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד".
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וזאת
הברכה (קפיטל ל"ג פסוק ד') ,אז דער הייליגער באשעפער האט דאך אונז
שוין אלע קלאר געזאגט ,אזּ" :תו ָֹרה צִ ּוָה לָנּו מֹ שֶ ה" – אז עס איז אמת טאקע
אז דער הייליגער תורה הק' איז טאקע געגעבן געווארן דורך א "יחיד" וואס
כו
אליעזר וירא נעימות
הייסט "משה רבינו" ,אבער עס איז אבער" :מו ָֹרשָ ה ְקהִ לַת ַיעֲקֹ ב" – אבער
עס איז אבער א ירושה פאר גאנץ כלל ישראל צוזאמען" :בְ הַ ְקהֵּ ל" ,און דאס
איז דאך טאקע די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק',
ווייל די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק' איז דאך:
"בְ הַ ְקהֵּ ל" – ווייל די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק'
איז דאך א יעדער איינער צוזאמען" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" – מיט א
אמת'עַ" :אחֲדּות" און מיט א אמת'עַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" ,און נישט ח"ו
לערנען דער הייליגער תורה הק' און פון די אנדערע זייט טרעטן אויף א
צווייטע יוד ,ווייל דאס איז דאך נישט קייןּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד".
אבער על כל פנים ..דער הייליגער תורה הק' איז נישט געגעבן געווארן פאר
א יעדעם איינעם באזונדער כדי אז ער זאל דאס א דורך לערנען און שוין ,און
דער אייבערשטער האט אויס דרוק'לעך "נישט" געגעבן דער הייליגער תורה
פאר א יעדעם איינעם באזונדער אין זיין אייגענעם וועלט'ל.
נאר דער אייבערשטער האט א יעדעם איינעם אריין געלייגט אין דעם זעלב'ן
וועלט'ל ,און אין דעם זעלב'ן סביבה ,ממש איינער לעבן דעם צווייטן ,און
פארוואס !?..כדי "אז מען זאל זיך ארויס העלפן איינעם דעם צווייטן",
ממש אזוי ווי צוויי גוטע ברודער'לעך וואס העלפן זיך ארויס איינער דעם
צווייטן" :בְ ַאהֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות".
אבער אויב לערנסטו דער הייליגער תורה הק' ָאן קייןַ" :אחֲדּות" ,און ָאן
קיין" :חֶ סֶ ד" ,און ָאן קייןַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" ,דעמאלט'ס טוסטו דאך פונקט
פארקערט ווי דער אייבערשטער וויל ,ווייל דער אייבערשטער האט דאך
געוואלט אז דער הייליגער תורה הק' זאל געלערנט ווערן" :בְ הַ ְקהֵּ ל" – ווייל
כז
אליעזר וירא נעימות
דער אייבערשטער האט דאך געוואלט אז דער הייליגער תורה הק' זאל
געלערנט ווערן מיט א אמת'עַ" :אחֲדּות" ,און מיט א אמת'עַ" :אהֲבַ ת
י ְִש ָראֵּ ל" ,און דו טוס'ט דאך דא ממש דאס פארקערט'ע !?..און דו ווילס'ט
"דבֵּ קּות הַ בוֹרֵּ א"!?..
נאך דורך דעם זוכה זיין צוְ :
מען מוז זיך דאך באנוצן מיט די מדה פון" :חֶ סֶ ד" בשעת ווען מען לערנט
דער הייליגער תורה הק' ,ווייל ָאן קיין" :חֶ סֶ ד" האסטו דאך שוין צו טייל'ט
דעם" :שֵּ ם הוי-ה" ח"ו ,ווייל דו האסט זיך דאך אפ געטייל'ט פון א צווייטע
יוד ,און דו האסט זיך דאך אפ געריסן פון די געפילן פון א צווייטע יוד.
און דאס דארף דאך טאקע א יעדע יודיש קינד שטענדיג געדענקען ,אז
וואס !?..אז אויב טייל'ט מען זיך אפ אומזיסטערהייט פון א צווייטע יוד,
און עס ווערט א" :פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" ,צו רייסט מען דעמאלט'ס ח"ו דעם" :שֵּ ם
הוי-ה" רח"ל ,און מען איז דעמאלט'ס ח"ו גורם" :סִ לּוק ְשכִ ינָה" רח"ל.
און דער הייליגער סקולענ'ע רבי דער מאור ישראל זצ"ל פלעגט דאך טאקע
שטענדיג נאך זאגן גאר גאר א הייליג ווארט פון דעם הייליגן אהבת שלום
פון וויזניץ זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל ,און דאס איז ,אז דער הייליגער
באשעפער זאגט פאר די יודישע קינדער ,אז עס איז מיר גאר שווער:
"פְ ִר ַידתְ כֶם" – אויב מאכט איר ח"ו" :פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" צווישן ענק.
אבער עטץ זאלט'ס וויסן מיינע טייערע קינדער ,אז" :קָ שֶ ה" – אז עס איז
מיר נאך שווערער ..אויב" :עָ לַי" פְ ִר ַידתְ כֶם – אויב וועגן "מיר" מאכט איר
חס ושלום" :פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" – אויב ענק קריגן זיך צווישן זיך" :לְ שֵּ ם שָ מַ יִם"
כלומר'יש.
כח
אליעזר וירא נעימות
און די ווערטערַ" :אל נָא תְ הִ י ְמ ִריבָ ה בֵּ ינִי ּובֵּ ינֶיָך" [מיט די שם" :מֹ שֶ ה"] –
איז דאך טאקע אויך גימטריא" :קָ שֶ ה עָ לַי פְ ִר ַידתְ כֶם" ,און די ווארט:
"מֹ שֶ ה" איז דאך רומז אויף א "תלמיד חכם" און א דערהויבענ'ע יוד ,ווייל
דער אייבערשטער זאגט דאך דא פאר דעם גרויסן תלמיד חכם דא ,אז יא
"מקַ נֵּא ִקנְַאת יהו-ה צְ בָ אוֹת" ,און יא גרויסער" :לְ שֵּ ם שָ מַ יִם'נִיק",
גרויסערְ :
דו זאלסט וויסן ,אז" :קָ שֶ ה" – אז עס איז מיר גאר גאר שווער ..ווען" :עָ לַי"
פְ ִר ַידתְ כֶם – ווען דו מאכס'ט" :פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" צווישן אייך ,און נאך" :לְ שֵּ ם
שָ מַ יִם" אויך ,כלומר'יש ,אזא זאך קען איך דאך בשום אין פנים ואופן נישט
סובל זיין ,און אזא איינער קען דאך בשום אין פנים ואופן נישט זיין קיין
חלק פון מיין פאר אייניגט'ע "כלל" ישראל.
ווייל יא ר' יוד ,די שיינ'קייט פון כלל ישראל איז ,אז זיי זענען א "כלל"
ישראל ,און נישט קיין "פרט" ישראל ,נאר די שיינ'קייט פון "כלל ישראל"
"רצוֹן" ,און מיט איין:
איז ,אז זיי זענען אלע פאראייניג'ט ,מיט אייןָ :
"ּתו ָֹרה" ,און מיט איין "באשעפער" ,און מיט איין "הארץ".
און אויב די לעצטע תנאי פון האבן "איין הארץ" צו רייס'ט מען ,דעמאלט'ס
האסטו דאך צו ריסן איינער פון די גרעסטע יסודות פון יודיש'קייט ,ווייל דו
האסט דאך געמאכט" :פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" אנשטאדט לעבן" :בְ ַאחֲדּות" און
טוהן" :חֶ סֶ ד" איינער מיטן צווייטן :כְ אִ יש אֶ חָ ד "בְ לֵּב אֶ חָ ד".
און יא טייערע יודן ,מיר דארפן אלע האבן "איין הארץ" ,און איין הארץ
מיינט ,אז אויב מיין הארץ טוט וויי ,און אויב איך בין פאר ווייטאג'ט מיט
צער און עגמת נפש ,דעמאלט'ס דארפסטו זיך קענען משתתף זיין מיט מיין
כט
אליעזר וירא נעימות
צער ,און נישט ח"ו זאגן אז עס האט גארנישט צו טוהן מיט מיר ,ווייל וואס
הייסט עס האט גארנישט צו טוהן מיט דיר!?..
מיר האבן דאך אלע באקומען א פאראייניגט'ע הארץ ביי" :מַ עֲמַ ד הַ ר סִ ינַי",
אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו
(קפיטל י"ט פסוק ב') ,אז" :וַיִ חַ ן" שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר – אז "ער" האט
גערועט ביי דעם בארג סיני ,ווער האט גערועט ביי דעם בארג סיני !?..די
"יודישע קינדער" ,ווייל מיר זענען דאך דעמאלט'ס אלע געווען" :כְ אִ יש
אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" – ווייל מיר האבן דאך דעמאלט'ס אלע געהאט "איין
הארץ"!?..
און ממילא וואס הייסט אז מיין צער אין הארץ האט גארנישט צו טוהן מיט
דיר !?..ווי אזוי שעמסטו זיך נישט כופר צו זיין אין דעם הייליגסט'ן יסוד
פון" :מַ ֲע מַ ד הַ ר סִ ינַי" וואס דאס איז דאך דעם הייליגן יסוד פון" :וַיִ חַ ן שָ ם
י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"!?..
און די כח פוןַ" :אחֲדּות" איז דאך די גרעסטע כח וואס מיר פארמאגן נאר,
אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש ביי" :קַ בָ לַת הַ ּתו ָֹרה" ,אז עס
שטייט דארט אין פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל י"ט פסוק ח') ,אזַ :ו ַיעֲנּו כָל
הָ עָ ם "י ְַח ָדו" – אז די יודישע קינדער האבן געהאט דעמאלט'ס די
געוואלדיגע גרויסע כח פוןַ" :אחֲדּות".
און די ווארט" :י ְַח ָדו" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :כֹחַ " ,ווייל יא
טייערע יודן ,איר זאל וויסן זייער קלאר ,אז :אֵּ ין כֹחַ כְ מ ֹו " ֹכחַ הָ ַאחֲדּות"!..
ל
אליעזר וירא נעימות
און וויבאלד די יודישע קינדער האבן טאקע געהאט דעמאלט'ס דעם
געוואלדיג'ן גרויסן כח פון" :וַיִ חַ ן שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב
אֶ חָ ד" ,האבן זיי טאקע געקענט זוכה זיין דעמאלט'ס צו הערן די דברות
קודש פון דעם "אייבערשטן" אליין.
און דורך זייער געוואלדיגע גרויסע" :כֹחַ הָ ַאחֲדּות" האבן זיי טאקע
דעמאלט'ס אויך געקענט זוכה זיין צו באקומען א געוואלדיגע גרויסע כח:
" ֶנגֶד הָ הָ ר" – דורך זייער געוואלדיגע גרויסע" :כֹחַ הָ ַאחֲדּות" האבן זיי
טאקע דעמאלט'ס אויך געקענט זוכה זיין צו באקומען א געוואלדיגע גרויסע
כח אנטקעגן דעם "יצר הרע" וואס ווערט דאך ָאן גערופן" :הַ ר".
און דאס אלעס האבן זיי קונה געווען פון דעם" :וַיִ חַ ן שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר
כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" – און דאס אלעס האבן זיי קונה געווען פון דעם וואס
זיי זענען דעמאלט'ס אלע געווען" :בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד".
ווייל די" :כֹחַ הָ ַאחֲדּות" איז דאך די גרעסטע "הצלחה" אויף דער וועלט,
און ..והא ראי' ,ווייל מיר געפונען זיך דאך נאך אלץ אין דעם שווער'ן
ביטער'ן גלות ,און מיר ארבעטן דאך נאך אלץ אויף דעםַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" –
מיר ארבעטן דאך נאך אלץ אז א יעדע יודיש קינד זאל האבן א פלאץ ביי זיין
חבר אין הארץ מיט א אמת'עַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" און מיט א אמת'ע" :וְ ָאהַ בְ ּתָ
לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" אז" :מַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִ יד" – אז וואס דו ווילס'ט
נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר זאלסטו נישט טוהן פאר דיין חבר ,און די
ענין פוןַ" :אחֲדּות" איז דאך די גרעסטע "הצלחה" וואס עס איז נאר שייך
אויף דער וועלט ,ווייל יא טייערע ליכטיגע יודן" ,דאס" און "נאר" דאס
וועט ברענגען די" :גְ אּולָה ְשלֵּמָ ה" בקרוב ממש.
לא
אליעזר וירא נעימות
און נאך א ראי' אז די ענין פוןַ" :אחֲדּות" איז די גרעסטע "הצלחה" אויף
דער וועלט איז ,ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע ביי די הגדה פסח אויף דער
נאכט דעם לשון ,אז" :אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי" – אז אויב דער
אייבערשטער וואלט אונז דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני ,אבער" :וְ ֹלא
נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אבער ער וואלט אונז למעשה נישט געגעבן דער
"דיֵּינּו" – דעמאלט'ס וואלט דאך שוין
הייליגער תורה הק' ,דעמאלט'סַ :
אויך געווען גענוג.
און אלע ספרים הק' פרעגן דאך שוין די באקאנט'ע קשיא ,אז וואס וואלטן
מיר געהאט צו שטיין לעבן א שיינעם בארג סיני און נישט באקומען דער
הייליגער "תורה" הק'!?..
און ממילא וואס איז פשט פון די ווערטער" :אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא
נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – און ממילא וואס איז פשט פון די ווערטער אז אויב
דער אייבערשטער וואלט אונז דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער
"דיֵּינּו" –
וואלט אונז נישט געגעבן דער הייליגער תורה הק' ,דעמאלט'סַ :
דעמאלט'ס וואלט אויך געווען גענוג ,וואס האט דען א יודיש קינד ָאן דער
הייליגער תורה הק' !?..און וואס איז דען א יודיש קינד "ווערד" ָאן דער
הייליגער תורה הק'!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז דער הייליגער בעל הגדה מיינט דא ארויס צו
ברענגען א מורא'דיגע טיפע נקודה ,און דאס איז ,אז דו ביזט גערעכט טאקע
אז א יודיש קינד איז גארנישט ווערד ָאן דער הייליגער "תורה" הק' ,און
וועגן דעם שרייבט טאקע נישט דער הייליגער בעל הגדה דעם לשון אז:
"אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אז אויב דער
לב
אליעזר וירא נעימות
אייבערשטער וואלט אונז דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער וואלט
אונז נישט געגעבן דער הייליגער תורה הק' ,דעמאלט'ס" :הָ יָה גַם כֵּן טוֹב"
– דעמאלט'ס וואלט אויך "גוט" געווען.
נאר דער הייליגער בעל הגדה שרייבט דא דעם לשון ,אז" :אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי
הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אז אויב דער אייבערשטער וואלט אונז
דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער וואלט אונז נישט געגעבן דער
"דיֵּינּו" – דעמאלט'ס וואלט אויך "גענוג"
הייליגער תורה הק' ,דעמאלט'סַ :
געווען.
ווייל יא ר' יוד ,דער עצם געדאנק אז אלע יודישע קינדער זאלן זיך טרעפן
אינאיינעם ביי דעם בארג סיני און שטיין צוזאמען" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"
גרייט צו נעמען דער הייליגער תורה הק' ,וואלט דאך שוין אויך "גענוג"
געווען.
ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם וואס עס ווערט דאך
שוין געברענגט אין די ספרים הק' ,אז ווען יודישע קינדער נעמען זיך
צוזאמען אלע אינאיינעם ,און מען געפונט זיך צוזאמען אויף איין פלאץ:
"כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ,רועט דאך דעמאלט'ס דארטן די הייליגע "שכינה"
הק'.
און ממילא דער געדאנק אז די יודישע קינדער זאלן זיך געפונען אינאיינעם
"דיֵּינּו" –
ביים בארג סיני" :בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ..איז דאך שויןַ :
דאס ה ייסט דאך שוין א "הצלחה" ,ווייל ווען יודישע קינדער פארשטייען
דעם געוואלדיג'ן ענין פון" :וַיִ חַ ן" שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר – ווייל ווען יודישע
לג
אליעזר וירא נעימות
קינדער פארשטייען דעם געוואלדיג'ן ענין פון זיך האלטן" :בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש
אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ,דעמאלט'ס איז דאך דאס שוין די גרעסטע "הצלחה" וואס
עס איז דאך נאר שייך אויף דער וועלט.
און אפילו ווען מען וואלט סוף כל סוף "נישט" מקבל געווען דער הייליגער
תורה הק' ביי דעם בארג סיני ,נאר דער אייבערשטער וואלט דעמאלט'ס
גלייך געהייסן פאר משה רבינו אז ער זאל זאגן פאר די יודישע קינדער אז:
"דיֵּינּו"
"שּובּו ָלכֶם לְ ָא ֳהלֵּיכֶם" – אז מען קען שוין אהיים גיין ,דעמאלט'סַ :
– דעמאלט'ס וואלט דאס אבער נאך אלץ געווען גאר גאר א גרויסע
"הצלחה" ,ווייל ווען גאנץ כלל ישראל געפונט זיך צוזאמען אויף איין פלאץ
ָאן קיין שום" :פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" ,דעמאלט'ס איז דאס דאך שוין די גרעסטע
"הצלחה" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
און ממילא וועגן דעם האט אונז נישט דער הייליגער בעל הגדה געשריבן
דעם לשון אז" :אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אז אויב
דער אייבערשטער וואלט אונז דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער
וואלט אונז נישט געגעבן דער הייליגער תורה הק' ,דעמאלט'ס" :הָ יָה גַם כֵּן
טוֹב" – דעמאלט'ס וואלט אויך גוט געווען.
ווייל דעמאלט'ס וואלט זיך עס דאך געהערט כאילו מיר זאגן דא פארן
אייבערשטן ..אז וואס זאלן מיר דיר זאגן רבונו של עולם !?..אפילו דו
וואלס'ט אונז נאר געברענגט פארן בארג סיני און דו וואלס'ט אונז נישט
געגעבן דיין הייליגער תורה הק' ,דעמאלט'ס וואלט דאך אויך גוט געווען,
און מיר וואלטן נישט געהאט דעמאלט'ס קיין "טענות" ח"ו אויף דיר
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל.
לד
אליעזר וירא נעימות
אבער . .ניין ,דער הייליגער בעל הגדה האט נישט געשריבן אזוי ,נאר דער
הייליגער בעל הגדה האט אונז דא געשריבן דעם לשון ,אז" :אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי
הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אז אויב דער אייבערשטער וואלט אונז
דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער וואלט אונז נישט געגעבן דער
"דיֵּינּו" – דעמאלט'ס וואלט דאך שוין
הייליגער תורה הק' ,דעמאלט'סַ :
אויך "גענוג" געווען.
ווייל דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז אויב עס וואלט
"דיֵּינּו"
געווען" :קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי" ָאן קיין "נתינת התורה" ,דעמאלט'סַ :
– דעמאלט'ס וואלטן מיר זיך אבער נאך אלץ גאר שטארק געפריידט.
ווייל דאס אליין אז כלל ישראל האט זיך צוזאמען גענומען לעבן דעם בארג
סיני" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ,איז דאך שוין גאר גאר א גרויסע "הצלחה",
ווייל אלע יודישע קינדער האבן דאך דעמאלט'ס געשפירט וואס דאס מיינט
אז עס דארף זייןַ" :אחֲדּות" צווישן יודישע קינדער ,און אלע יודישע קינדער
האבן דאך דעמאלט'ס געשפירט וואס דאס מיינט אז יודישע קינדער מוזן
זיך דאך שטענדיג האלטן" :בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ,און ממילא
אפילו ָאן" :קַ בָ לַת הַ ּת ֹו ָרה" ..וואלט זיך דאס אבער נאך אלץ גאר גאר
שטארק געלוינט.
און ווען גאנץ כלל ישראל וואלט טאקע באמת פארשטאנען היינטיגע צייטן
וואס דאס מיינט אז עס מוז זייןַ" :אחֲדּות" צווישן יודישע קינדער ,און ווען
גאנץ כלל ישראל וואלט טאקע באמת פארשטאנען היינטיגע צייטן וואס
דאס מיינט אז יודישע קינדער מוזן לעבן א לעבן פון" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב
לה
אליעזר וירא נעימות
אֶ חָ ד" ,דעמאלט'ס וואלטן מיר דאך שוין פון לאנג געקענט זוכה זיין צו דעם
ישי".
גרויסן" :בִ ְניַן בֵּ ית הַ ִּמ ְק ָדש הַ ְשלִ ִ
און עס איז טאקע אויך כדאי צו דערמאנען ביי דעם געלעגענהייט דעם
הייליגן מאמר חז"ל (פסחים דף :ס"ח ע"ב) פון" :אִ י לַאו הַ אי יוֹמָ א" – אז
ווען נישט דעם הייליגן טאג פון" :קַ בָ לַת הַ ּתו ָֹרה" וואס מען האט אונז
געמאכט דעמאלט'ס" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ,דעמאלט'ס" :כַּמָ ה יוֹסֵּ ף
אִ יכָא בְ שּוקָ א" – דעמאלט'ס וואלטן מיר דאך נישט געווען אנדערש ווי דער
"גוי" וואס האט דאך נישט קיין שום געפיל פאר זיין חבר.
און" :אִ י לַאו הַ אי יוֹמָ א" – און ווען נישט דעם הייליגן טאג פון" :קַ בָ לַת
הַ ּתו ָֹרה" וואס מען האט אונז געמאכט דעמאלט'ס" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד",
וואלטן מיר דאך נישט באקומען דעם גרויסן מתנה וואס הייסטַ" :אחֲדּות".
און" :אִ י לַאו הַ אי יוֹמָ א" – און ווען נישט דעם הייליגן טאג פון" :קַ בָ לַת
הַ ּתו ָֹרה" וואס מען האט אונז געמאכט דעמאלט'ס" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד",
וואלטן מיר דאך קיינמאל נישט געקענט באקומען דעם "שליסל" ארויס צו
גיין פון דעם שווער'ן ביטער'ן" :גָלּות אֱדוֹם" וואס שטאמט דאך פון דעם
"שנְַאת ִחנָם".
שרעקליכ'ן עבירה וואס הייסטִ :
און יעצט האבן מיר דאך שוין טאקע אלע דעם "שליסל" אין אונזערע הענט,
אבער מיר דארפן נאר נעמען דעם שליסל פון" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" וואס
עס געפונט זיך אין אונזערע הענט ,און מיר דארפן דאס נאר פשוט אריין
שטעקן אין דעם "שליסל לאך" – און מיר דארפן דאס נאר פשוט אריין
שטעקן אין אונזערע הערצער בפועל ממש ,כדי אז די טויער'ן פון אונזערע
לו
אליעזר וירא נעימות
גלות'ן זאל זיך שוין טאקע קענען עפענען איין מאל פאר אלעמאל ,און א
אמת'ע ערליכע יוד לעבט דאך שטענדיג מיט דעם הייליגן מאמר חז"ל פון:
אשית בִ ְשבִ יל
אשית בִ ְשבִ יל "הַ ּתו ָֹרה" אריין געפלאכט'ן אין דעם :בְ רֵּ ִ
בְ רֵּ ִ
"י ְִש ָראֵּ ל".
און א ערליכע יוד דארף דאך שטענדיג וויסן און געדענקען ביי א יעדע
געלעגענהייט ,אז עס איז אמת טאקע אז די וועלט איז טאקע באשאפן
געווארן" :בִ ְשבִ יל הַ ּתו ָֹרה" ,אבער די וועלט איז דאך אבער אויך באשאפן
געווארן" :בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל".
און אויב קענסטו נישט מקיים זיין דעם" :בִ ְשבִ יל הַ ּתו ָֹרה" צוזאמען מיט
דעם" :בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל" ,דעמאלט'ס ביזטו דאך נישט עוסק ריכטיג אין דעם:
"קיּומ ֹו שֶ ל ע ֹולָם" ,ווייל אין א יעדע יודיש הארץ מוז דאך שטענדיג זיין
ִ
באהאלטן" :חֶ סֶ ד" אוןַ" :אחֲדּות" אוןַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" ,און דעם ענין פון:
"בִ ְשבִ יל" י ְִש ָראֵּ ל – און דעם ענין פון טוהן "לטובת" ישראל מוז דאך אויך
שטענדיג ליגן באהאלטן אין א יעדע יודיש הארץ בשעת ווען ער לערנט דער
הייליגער תורה הק' ,און אזוי אויך אלעמאל.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת קדושים
(קפיטל י"ט פסוק י"ח) ,אז דער הייליגער באשעפער האט דעמאלט'ס
געזאגט פאר די יודישע קינדער ,אז" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – אז דו זאלסט
ליב האבן דיין חבר אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב ,און דאס וויל דערֲ " :אנִי
יהו-ה" פון דיר ,און חז"ל (ירושלמי נדרים דף :ל' ע"ב) זאגן דאך אונז שוין
טאקע אויך אויף דעם ,אז די מצוה פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז דאך" :זֶה
כְ לַל גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה" ,ווייל יא ר' יוד ,דו זאלסט וויסן ר' תלמיד חכם ,אז די
לז
אליעזר וירא נעימות
מצוה פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז א" :כְ לַל גָדוֹל" – די מצוה פון:
"וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז גאר א גרויסע כלל" :בַ ּתו ָֹרה" – אין דיין הייליגער
תורה הק' וואס דו קאכס'ט אזוי אוועק ,און ..יא יא ר' תלמיד חכם ,דו
קענסט ווייטער קאכן אין דער הייליגער תורה הק' ,אבער נאר מיטַ" :אהֲבַ ת
י ְִש ָראֵּ ל" – אבער נאר מיט" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך".
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אויך ,אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין
חז"ל ,אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע
קינדער ,אז אויב עס איז דא דעם" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" ,דעמאלט'ס איז דא
דערֲ " :אנִי יהו-ה".
אבער אויב עס איז נישט דא ח"ו דעם" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" ,זאגט
דעמאלט'ס דער הייליגער באשעפער ,אז איך בין נישט דיין טאטע ,ווייל איך
האב דאך א זוהן וואס הייסט יענק'ל ,און אויב פירסטו זיך נישט אויף מיט
מיין זוהן יענק'ל ברודער'לעך ,דעמאלט'ס בין איך נישט דיין טאטע ,ווייל
נאר אויב יענק'ל איז דיין "ברודער" דעמאלט'ס בין איך דיין "טאטע" ,ווייל
איך האב דאך א זוהן וואס הייסט יענק'ל.
און מען קען טאקע אפשר צו לייגן נאך א שיינע געדאנק צו דעם ענין דא,
און דאס איז ,אז עס ווערט דאך שוין געברענגט פון דעם הייליגן ראפשיצער
רב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל ,אויף דעם וואס חז"ל זאגן אונז (תענית
דף :ד' ע"א) ,אז א תלמיד חכם איז" :או ַֹריְתָ א מַ ְרּתְ חָ א לֵּּה" – אז די תורה פון
א תלמיד חכם ברענט אין איהם ,אבער איין מינוט ,וואס הייסט אז די תורה
פון א תלמיד חכם ברענט אין איהם !?..און די פשוט'ע תירוץ אויף דעם
איז ,אז די ווערטער" :או ַֹריְתָ א מַ ְרּתְ חָ א לֵּּה" מיינט צו זאגן ,אז די תורה פון א
לח
אליעזר וירא נעימות
תלמיד חכם ברענט אין דעם תלמיד חכם ,און די תורה פון א תלמיד חכם
האלט און איין מאנען פון דעם תלמיד חכם פארוואס ער איז נישט גענוג
עוסק אין דער הייליגער תורה הק'.
אבער מען קען אפשר זאגן נאך א פשט אין די ווערטער" :או ַֹריְתָ א מַ ְרּתְ חָ א
לֵּּה" ,און דאס איז ,אז די תורה פון א תלמיד חכם ברענט אין דעם תלמיד
חכם ,און עס האלט און איין מאנען פון איהם פארוואס ער איז זיך נישט
אשית" ,ווייל די
גענוג מדבק אין דעם צווייטן חלק פון דעם ווארט" :בְ רֵּ ִ
אשית" מיינט דאך אויך" :בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל".
ווארט" :בְ רֵּ ִ
און ממילא דער הייליגער תורה הק' פון א תלמיד חכם רעדט צו דעם תלמיד
חכם ,און דער הייליגער תורה הק' זאגט דא פאר דעם תלמיד חכם ,אז ..ר'
תלמיד חכם ,דו ביזט טאקע זייער פיין און זייער וואויל ,ווייל דו ביזט דאך
טאקע עוסק אין מיר פיר און צוואנציג שעה א טאג.
אבער איך בין אביסעל'ע ברוגז אויף דיר ,ווייל פארוואס ביזטו נישט גענוג
אשית" וואס דאס איז דאך:
עוסק אין דעם צווייטן חלק פון דעם ווארט" :בְ רֵּ ִ
"בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל" !?..און פארוואס געבסטו זיך נישט גענוג אפ מיטַ" :אחֵּ ינּו
בְ נֵּי י ְִש ָראֵּ ל הַ צְ ִריכִ ים עֶ זְ ָרה וִ ישּועָ ה" !?..די ענין פון" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" איז די
איינציגסט'ע זאך וואס דו ווייסט צו זאגן פון דעם !?..דאס איז דאך נישט
בסדר !?..ווייל דיין תורה הק' מוז דאך זיין אּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"!?..
און ממילא" :או ַֹריְתָ א מַ ְרּתְ חָ א לֵּּה" – און ממילא דער הייליגער תורה הק'
ברענט אביסעל'ע אויף דיר ,און דער הייליגער תורה הק' איז אביסעל'ע
לט
אליעזר וירא נעימות
ברוגז אויף דיר פארוואס דו פארגעסט אמאל פון דעם צווייטן חלק פון דעם
אשית" וואס דאס איז דאך" :בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל".
ווארט" :בְ רֵּ ִ
און ממילא הער מיר צו ר' יוד ,דו קענסט טראסקע'נען אין לערנען ,און יא..
דו קענסט טראסקע'נען אין לערנען געזונטערהייט ווי לאנג דו ווילס'ט נאר,
אבער ..נאר מיט א צווייטע יוד ביי דיר אין "הארץ".
און אויב קומט אמאל אריין א צווייטע יוד אין בית המדרש אינמיטן דיין
הייליגע תורה לערנען ,און יענע מענטש איז א פרעמד'ער גאסט דא אין
שטעט'ל ,און ער איז גאר שטארק אויס געשוויצט פון א שווער'ן לאנג'ן
וועג ,און ער גייט דעמאלט'ס צו צו דיר ,און ער פרעגט דיר דעמאלט'ס ,אז..
זאג מיר נאר ר' יוד ,איר ווייסט אפשר וואו עס איז דא אביסעל'ע וואסער צו
טרינקען!?..
ה אט דעמאלט'ס באותו רגע חל געווען אויף דיר א מצות עשה דאורייתא
פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" ,וואס דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע
ווערטער ,אז" :מַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִ יד" – אז וואס דו ווילס'ט
נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר ,זאלסטו נישט טוהן פאר דיין חבר.
און לאמיר דיר נאר פרעגן ר' תלמיד חכם ,דו וואלס'ט דאך זיכער נישט
געוואלט אז איינער זאל דיר לאזן אויס גיין פון דארשט אין א פרעמד'ן
שטאט ,ריכטיג!?..
און דו ביזט גערעכט טאקע אז עס איז גאר גאר א גרויסע נסיון מפסיק צו
זיין פון דיין הייליגע שקידות'דיגע לערנען פאר א פָ אר מינוט און געבן צו
מ
אליעזר וירא נעימות
טרינקען פאר דיין חבר ,אבער טאקע וועגן דעם זאגן דאך אונז שוין טאקע
חז"ל גלייך נאך די ווערטער פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" ,אז :זֶה כְ לַל גָדוֹל
"בַ ּתו ָֹרה" – אז די מצוה פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז גאר גאר א גרויסע
כלל ווען עס קומט צו דיין הייליגע הייליגע הייליגע" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה".
ווייל ווען א יודיש קינד לערנט זיך אזוי שיין און אזוי רואיג אין א שיינע
ווארימ'ע בית המדרש מיט אזא" :נְעִ ימוֹת" ,און מיט אזא "ליבשאפט" צו
דער הייליגער תורה הק' ,און ער איז דאך שוין דעמאלט'ס ממש אין א
בחינה פון" :בַ ּתו ָֹרה" ,ווייל ער ליגט דאך שוין דעמאלט'ס ממש" :רֹאש ֹו
וְ רֻ ב ֹו וְ שֻלְ חָ נוֹ" אין די הייליגע גמרא ,דארפסטו אבער דעמאלט'ס נאך אלץ
גוט געדענקען ר' יוד ,אז די ענין פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז דאך א :כְ לַל
גָדוֹל "בַ ּתו ָֹרה" – אז די ענין פון ארויס העלפן א צווייטע יוד איז זיין ענג'ן
מצב קומט דאך טאקע דוקא אריין" :בַ ּתו ָֹרה" – די ענין פון ארויס העלפן א
צווייטע יוד איז זיין ענג'ן מצב קומט דאך טאקע דוקא אריין אינמיטן דיין
הייליגע דף גמרא וואס דו לערנס'ט דא וואס איז דאך טאקע באמת" :כָל כֻל ֹו
קו ֶֹדש לַיהו-ה".
און דאס מיינט דאך נישט צו זאגן ח"ו אז א מענטש דארף שטענדיג זוכן
מפסיק צו זיין פון זיין לערנען ,נאר דאס מיינט סך הכל צו זאגן ,אז אויב עס
מאכט זיך אמאל אז עס פעלט טאקע באמת אויס מפסיק צו זיין פון לערנען
כדי צו געבן א טרינק פאר א גאסט אין שטעט'ל ,דארפסטו דעמאלט'ס גלייך
מפסיק זיין מיט א פריילעך הארץ פון דיין הייליגע בלאט גמרא ,און דו
דארפס'ט דעמאלט'ס גלייך לויפן שנעל מיט א פריילעך הארץ כדי צו געבן
א טרינק וואסער פאר דיין חבר ,און דו דארפס'ט דעמאלט'ס גלייך לויפן
מא
אליעזר וירא נעימות
שנעל מיט א פריילעך הארץ כדי מהנה צו זיין א" :יְצִ יר כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש
בָ רּוְך הּוא" ,אבער דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז א מענטש דארף סתם
אזוי זוכן מפסיק צו זיין אינמיטן לערנען אין די וועלט אריין.
אבער אויב א יודיש קינד דארף א טרינק וואסער ,דארפסטו דעמאלט'ס
גלייך אפ לאזן דיין הייליגן רשב"א פאר א פָ אר מינוט ,און דו דארפס'ט זיך
דעמאלט'ס גלייך אויף הייבן בזריזות ,און דו דארפס'ט דעמאלט'ס גלייך
געבן א לויף צו די פלאץ וואו די טרינקען ליגט ,און דו דארפס'ט דעמאלט'ס
גלייך דערקוויקען דיין חבר מיט א קאלט'ן גלעז'ל וואסער וכדומה.
און די ענין פון געבן צו טרינקען פאר א" :יְצִ יר כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"
איז דאך די גרעסטע השגה" :בַ ּתו ָֹרה" וואס א יודיש קינד קען נאר צו קומען,
ווייל ווען יודיש קינד געבט צו טרינקען פאר א צווייטע יוד אינמיטן זיין
לערנען ,האט ער דאך דעמאלט'ס מקיים געווען דעם" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"
זֶה כְ לַל גָדוֹל "בַ ּתו ָֹרה" במילואו ,ולמהדרין מן המהדרין.
און פון אזא תורה האט טאקע דער אייבערשטער גאר גאר שטארק הנאה,
ווייל אזא תורה איז דאך אּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד" – ווייל אזא תורה איז דאך א
"מּתוְֹך חֲסָ ִדים".תורה וואס ווערט געלערנטִ :
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז עס איז אמת טאקע אז
דו לערנס'ט טאקע יעצט דער הייליגער תורה הק' מיט א מורא'דיגע
שקידות ,און מיט א מורא'דיגע פאר טיפט'קייט ,און מיט א מורא'דיגע:
"דבֵּ קּות" אין" :קֻ ְדשָ א בְ ִריְך הּוא" ,עד כדי כך ..אז עס גייט ממש א רויעך,
ְ
אבער איין טרינק פון א יודיש קינד קען אפ האקן דיין גאנצע" :מֹ ִחין
מב
אליעזר וירא נעימות
ְדג ְַדלּות בַ ּתו ָֹרה" און דיר ברענגען צום ווייט'ן קאווע צימער כדי צו געבן א
טרינק פאר א יודיש קינד וואס דארשט נאך א טרינק וואסער ,ווייל וואס איז
דען דיין גאנצע תורה בכלל ר' יוד !?..און פארוואס לערנסטו בכלל ר'
יוד!?..
דו לערנס'ט דאך נאר כדי צו קענען "מקיים" זיין וואס עס שטייט אין דער
הייליגער תורה הק' ,און דו לערנס'ט דאך נאר כדי צו קענען "אויס פירן"
וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה הק' ,און דו לערנס'ט דאך נאר כדי:
"לִ ְשמֹ ר וְ ַלעֲשוֹת ּולְ קַ יֵּים אֶ ת כָל ִדבְ רֵּ י ּתַ לְ מּוד תו ָֹרתֶ ָך" – און דו לערנס'ט דאך
נאר כדי "מקיים" צו זיין וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה הק'
לעובדא ולמעשה ,און אין דער הייליגער תורה הק' שטייט דאך ,די
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך זֶה כְ לַל גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה".
און" :בְ ַאהֲבָ ה" – און דו דארפס'ט דאך דעמאלט'ס געבן צו טרינקען פאר
"ש ְמחָ ה" ,ווייל דאס איז דאך די זעלבע גרויסע עבודה
דיין חבר מיט גרויסִ :
ווי שאקלען לולב און עסן מצה ,און אפשר אפילו נאך גרעסער ווי דעם.
ווייל יא ר' יוד ,עס איז אמת טאקע אז איך לערן טאקע יעצט ,אבער פון די
אנדערע זייט בין איך אבער גרייט א יעדע רגע "א טובה צו טוהן פאר א
צווייטע יודיש קינד" און דערקוויקען א צווייטע יודיש קינד.
און ממילא נו ר' יוד ,טוה זיך ָאן דעם גארטל ,און גיי געב א טרינק פאר א
יודיש קינד וואס איז דארשטיג און אויס געמוטשע'ט ,און נישט "גיי" געב א
טרינק פאר א יודיש קינד וואס איז דארשטיג און אויס געמוטשע'ט ,נאר
מג
אליעזר וירא נעימות
"לויף" געב א טרינק פאר א יודיש קינד וואס איז דארשטיג און אויס
געמוטשע'ט!..
ווייל ווען עס איז" :עֵּ ת ַלעֲשוֹת לַיהו-ה" – ווייל ווען עס קומט צו טוהן דעם
רצון השם יתברך ,דעמאלט'ס איז אפילו" :הֵּ פֵּ רּו ּתו ָֹרתֶ ָך" – דעמאלט'ס
קענסטו אפילו צו שטערן דיין "הייליגע תורה לערנען" וואס דו האלטס'ט
יעצט אינמיטן ,ווייל אויב די רצון השם יתברך איז יעצט אז איך זאל יעצט
לויפן געבן א טרינק פאר מיין חבר ,וועל איך יעצט פארמאכן מיין הייליגע
גמרא ,און איך וועל יעצט "לויפן" געבן א טרינק פאר א יודיש קינד וואס
איז דארשטיג און אויס געמוטשע'ט.
און מען קען טאקע אפשר זאגן בדרך צחות ,אז מיר זאגן דאך שוין טאקע
אלע ביי דעם פיוט פוןַ " :ואֲמַ ְרּתֶ ם כֹה לֶחָ י" וכו' דעם שטיקל פון" :מָ קוֹם
בָ חַ ר ִמ ְשמַ יָא" וכו' ,קען מען אפשר טייטש'ן אזוי ,אז" :מָ קוֹם בָ חַ ר ִמ ְשמַ יָא"
– אז דו האסט זיך שוין געטראפן דיין פלאץ אין הימל ר' יוד !?..יא!?..
און דא ס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז דו האסט זיך שוין
געטראפן דיין פלאץ אין די הויעכ'ע הימלען ר' יוד !?..און דו פליס'ט שוין
אין די הויעכ'ע הימלען ר' יוד !?..און דו האסט שוין זוכה געווען צו גאר
גאר א גרויסע "עליה" !?..יא !?..זייער פיין און זייער וואויל ,און עס איז
טאקע מורא'דיג.
אבער דאס מוז אבער ווערן געטוהן" :עִ ם הַ נָבִ יא א ֲִחיָה" – אבער דאס מוז
אבער ווערן געטוהן צוזאמען מיט א צווייטע יודיש קינד ביי דיר אין הארץ,
און יא ר' יוד ,דו זאלסט טראכטן פון א צווייטן בשעת ווען דו ווערס'ט
מד
אליעזר וירא נעימות
נתעלה ,און נישט ח"ו טרעטן אויף א צווייטנ'ס געפילן בשעת ווען דו
ווערס'ט נתעלה ,און אויב דיין עליה ווערט טאקע געטוהן" :עִ ם הַ נָבִ יא
א ֲִחיָה" – און אויב דיין עליה ווערט טאקע געטוהן אינזינען האבנ'דיג א
צווייטן ,דעמאלט'ס" :זֶה ִמבְ נֵּי עֲלִ יָה" – דעמאלט'ס ביזטו טאקע פון די
אמת'ע" :בְ נֵּי עֲלִ יָה".
און גיי צו מיט א "אימה" און מיט א "יראה" צו אזא גרויסע הייליגע עבודה
פון געבן א טרינק פאר א יודיש קינד ,און שעפש'ע זיך דעמאלט'ס אונטער
א" :לְ שֵּ ם יִחּוד" ,און זאג דעמאלט'ס" :בְ ִש ְמחָ ה ַרבָ ה" שטילערהייט ,אז:
ּושכִ ינְּתֵּ ּה בִ ְד ִחילּו ְּור ִחימּו ְּור ִחימּו ְּוד ִחילּו לְ יַחֵּ ד
"לְ שֵּ ם יִחּוד קֻ ְדשָ א בְ ִריְך הּוא ְ
ִחּודא ְשלִ ים בְ שֵּ ם כָל י ְִש ָראֵּ ל".
שֵּ ם י"ה בְ ו"ה בְ י ָ
ּומזֻּמָ ן לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת עֲשֵּ ה
און זאג דעמאלט'ס שטילערהייט ,אז" :הֲרֵּ ינִי מּוכָן ְ
ָאמרּו ֲחכָמֵּ ינּו
ְדאו ַֹריְתָ א שֶ ל וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" ,און זאג ווייטער אז" :וְ ְ
זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה שֶ ִּמצְ וַת וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך הּוא כְ לָל גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה" ,און דו
זאלסט דעמאלט'ס אויך זאגן דעם פסוק פון" :וִ יהִ י נֹ עַ ם יהו-ה אֱֹלקֵּ ינּו עָ לֵּינּו
ּומַ עֲשֵּ ה י ֵָּדינּו כ ֹו ְננָה עָ לֵּינּו ּומַ עֲשֵּ ה י ֵָּדינּו כ ֹו ְננֵּהּו" ,און דו זאלסט זיך
דעמאלט'ס צו גרייטן" :בְ ִש ְמחָ ה ַרבָ ה ּובְ ִש ְמחָ ה שֶ ל ִמצְ וָה כְ ֵּדי לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת
בו ְֹראִ י ּוכְ ֵּדי ַלעֲשוֹת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹרֵּ א יִתְ בָ ַרְך ְשמ ֹו בְ שֵּ ם כָל י ְִש ָראֵּ ל".
און דו קענסט זיך דעמאלט'ס אפילו אונטער זינגען דעם ניגוןַ " :לעֲשוֹת
ְרצ ֹונְָך אֱֹלקַ י חָ פָ צְ ּתִ י" ,ווייל דו גייסט דאך דא מקיים זיין גאר גאר א גרויסע
מצוה פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך".
מה
אליעזר וירא נעימות
און מיט די כוונה פון" :כְ ֵּדי ַלעֲשוֹת ְרצוֹן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם" זאלסטו לויפן ָאן
גיסן א גלעז'ל קאלטע וואסער פאר דיין חבר וואס ווארט דאך שוין אזוי
לאנג אויף א טרינק וואסער ,און דו זאלסט איהם דעמאלט'ס דערקוויקען
"ש ְמחָ ה שֶ ל ִמצְ וָה" ,און ערשט נאך דעם קענסטו צוריק
דאס הארץ מיט אִ :
גיין לערנען דער הייליגער תורה הק' און צו ענדיגן דיין הייליגע רשב"א
וואס דו האסט פריער ָאן געהויבן.
ווייל קודם דארף מען דאך זיין א "יודיש קינד" ,און א "יודיש קינד" איז
דאך א" :גוֹמֵּ ל חֶ סֶ ד" ,ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (יבמות דף:
ע"ט ע"א) ,אז די דריי סימנים פון א יודיש קינד זענען דאך :א) אז זיי זענען
"רחֲמָ נִים" ,ב) אז זיי זענען אלע" :בַ יְשָ נִים" ,ג) און אחרון אחרון
אלעַ :
חביב ..זענען דאך די יודישע קינדער באקרוינט געווארן מיט דעם הייליגן
קרוין אז זיי זענען אלע" :גו ְֹמלֵּי חֲסָ ִדים".
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל כ"ג פסוק
ו') ,אז" :אַ ְך טוֹב וָחֶ סֶ ד" – אז דער ענין פון טוהן גוט'ס מיט" :חֶ סֶ ד" ..דאס
מוז דאך" :י ְִר ְדפּונִי כָל יְמֵּ י חַ יָי" – דאס מוז מיר דאך נאך לויפן א גאנץ
לעבן ,און דאס מוז דאך שטענדיג געמאנט ווערן פון מיר ,ווייל דאס איז
דאך די סימן פון א "יודיש קינד" ,אז איך בין א" :גוֹמֵּ ל חֶ סֶ ד".
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג אינדערפרי ביי די ברכות
השחר ,אז דער ענין פון" :הַ גוֹמֵּ ל חֲסָ ִדים טוֹבִ ים" – אז דער ענין פון טוהן:
"חֶ סֶ ד" מיט אנדערע מענטשן ,געהערט דאך טאקע נאר" :לְ עַ ּמ ֹו י ְִש ָראֵּ ל" –
מו
אליעזר וירא נעימות
געהערט דאך טאקע נאר פאר די פאלק פון דעם הייליגן באשעפער וואס
רופט זיך" :י ְִש ָראֵּ ל".
און ממילא ווען דו זעהס'ט א יודיש קינד וואס לעכצט נאך א טרינק וואסער,
זאלסטו דעמאלט'ס גלייך אפ לאזן דעם הייליגן רשב"א פאר א מינוט ,און
דו זאלסט דעמאלט'ס גלייך לויפן זיך מדבק זיין אין די הייליגע מדה פון:
"חֶ סֶ ד לְ ַאבְ ָרהָ ם" וואס איז דאך שוין" :אֲשֶ ר נ ְִשבַ עְ ּתָ ַל ֲאבֹתֵּ ינּו ִמימֵּ י קֶ ֶדם" –
וואס איז דאך שוין א געשוואוירענ'ע מדה פון אונזערע הייליגע אבות הק':
"משָ נִים קַ ְדמ ֹונִיוֹת" – פון יארן יארן צוריק.
ִ
און פון אזא תורה האט דער אייבערשטער הנאה ,ווייל דאס איז דאך טייטש
אּ" :תו ַֹרת חֶ סֶ ד" – ווייל דאס איז דאך טייטש אּ" :תו ָֹרה" וואס ווערט
"מּתוְֹך חֲסָ ִדים" ,און דו ביזט גערעכט טאקע אז איך לערן טאקע
געלערנטִ :
יעצט דער הייליגער תורה הק' מיט א מורא'דיגע פארטיפ'ט קייט ,אבער פון
די אנדערע זייט בין איך אבער גרייט א יעדע רגע א טובה צו טוהן פאר א
צווייטע יוד.
ווייל יא ר' יוד ,דו ביזט גערעכט טאקע אז איך לערן טאקע יעצט מיט א
מורא'דיגע פאר טיפט'קייט ,און מיט א מורא'דיגע "שקידות" ,און איך בין
דאך יעצט ממש דבוק צום" :אֵּ -ל עֶ לְ יוֹן" אויף א מורא'דיגע אופן ,אבער פון
די אנדערע זייט בין איך אבער גרייט א יעדע רגע א טובה צו טוהן פאר א
צווייטע יוד וואס דארף צו קומען צו מיין הילף.
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים ,אז נאר אויב:
מז
אליעזר וירא נעימות
"אַ ְך טוֹב וָחֶ סֶ ד י ְִר ְדפּונִי כָל יְמֵּ י חַ יָי" – אז נאר אויב עס וועט מיר נאך יאגן
אלע מיינע טעג די געוואלדיגע גוטע מדה פון" :חֶ סֶ ד" ,נאר דעמאלט'ס:
"וְ שַ בְ ּתִ י בְ בֵּ ית יהו-ה לְ אֹ ֶרְך י ִָמים" – נאר דעמאלט'ס וועל איך קענען זיצן
און לערנען אלע מיינע טעג ,ווייל יא טייערע יודן ,אּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"
הייסט געלערנט תורה ,אבער משא"כ אּ" :תו ָֹרה שֶ אֵּ ינָּה שֶ ל חֶ סֶ ד" הייסט
אויס דרוק'לעך "נישט" געלערנט תורה ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע
קלאר מבואר אין חז"ל (סוטה דף :מ"ט ע"ב).
און קיינער זאל זיך קיינמאל נישט איין רעדן ,אז ווען מען שאקלט זיך
איבער די גמרא ווי א לולב ,און פון די אנדערע זייט טוט מען וויי א חבר,
האט דעמאלט'ס דער אייבערשטער א" :נַחַ ת רּוחַ " פון אזא סארט עבודה,
ניין ניין און נאך אמאל ניין ,ווייל דער הייליגער תורה הק' מוז דאך געלערנט
ווערן אויף א אופן פון" :חֶ סֶ ד" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש
אין פסוק אין משלי (קפיטל ל"א פסוק כ"ו) ,אז" :וְ תו ַֹרת חֶ סֶ ד עַ ל לְ ש ֹונָּה" –
אז דער הייליגערּ" :תו ָֹרה" הק' מוז דאך צו גיין צוזאמען מיט" :חֶ סֶ ד".
און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך קלאר בפירוש ,אז דער הייליגער
"מּתוְֹך חֶ סֶ ד" ,און דאס איז דאך טאקע
תורה הק' מוז דאך געלערנט ווערןִ :
די אמת'ע ריכטיגע תורה וואס דער אייבערשטער פארלאנגט פון א יעדע
יודיש קינד ,אּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד".
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע דריי מאל א טאג ביים דאווענען ביי די
"שים שָ לוֹם" ,אזּ" :תו ַֹרת חַ יִ ים" – אז דער הייליגער תורה הק'
ברכה פוןִ :
געבט דיר נאר לעבן ווען עס איז" :וְ ַאהֲבַ ת חֶ סֶ ד" – נאר ווען דו האסט ליב
צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער ,ווייל תורה ָאן קיין" :חֶ סֶ ד" איז דאך
מח
אליעזר וירא נעימות
נישט די ריכטיגע אופן ווי אזוי דער הייליגער תורה הק' דארף געלערנט
ווערן.
און עס איז אמת טאקע אזּ" :תו ַֹרת חַ יִ ים" – און עס איז אמת טאקע אז דער
הייליגער תורה הק' איז טאקע אונזער לעבן ,אבער עס דארף דאך אבער
אויך זיין צוזאמען מיט דעם" :וְ ַאהֲבַ ת חֶ סֶ ד" – אבער מען דארף דאך אבער
אויך ליב האבן צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער.
און בכלל ..דארף דאך א מענטש וויסן ,אז מיר דארפן דאך אלע זיין
גליק'לעך אז מיר האבן צווישן אונז אזא שיינע מדה ווי" :חֶ סֶ ד" ,און מיר
דארפן דאך דאס טאקע באמת "ליב" האבן ,ווייל עס איז אמת טאקע אז:
"ּתו ַֹרת חַ יִ ים" – ווייל עס איז אמת טאקע אז דער הייליגער תורה הק' איז
טאקע אונזער לעבן ,אבער עס דארף דאך אבער אויך זיין מיט דעם" :וְ ַאהֲבַ ת
חֶ סֶ ד" – אבער מען דארף דאך אבער אויך "ליב" האבן צו טוהן" :חֶ סֶ ד"
מיט יודישע קינדער.
און דאס איז דאך בעצם די גאנצע לעבן פון א יודיש קינד ,צו קענען טוהן:
"חֶ סֶ ד" מיט אנדערע יודן ,און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג
ביים דאווענען ,אזּ" :תו ַֹרת חַ יִ ים" – אז די לערנונג פון דעם לעבן איז ,איין
זאך ,און דאס איז דאך ,אז" :וְ ַאהֲבַ ת חֶ סֶ ד ּוצְ ָדקָ ה" – אז מען דארף ליב האבן
צו טוהן" :חֶ סֶ ד" און" :צְ ָדקָ ה" מיט א יעדעם איינעם.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
ָאחיָך" – אז די
פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל ד' פסוק י') ,אז" :קוֹל ְדמֵּ י ִ
קול פון ברודער'ליכע געלט – אז די קול פון די" :צְ ָדקָ ה" געלט וואס ענק
מט
אליעזר וירא נעימות
געבן א יעדן טאג ..דאסֹ " :צע ֲִקים אֵּ לַי" – דאס שרייט שטענדיג צו מיר אז
איך זאל ענק העלפן און ענק ארויס נעמען פון אלע ענקערע צרות ,ווייל
וואס פאר א ישועות" :צְ ָדקָ ה וָחֶ סֶ ד" קען ברענגען ,קען דאך קיין שום מצוה
נישט ברענגען.
און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען ביי דעם געלעגענהייט א
מורא'דיגע מעשה וואס האט פאסירט ביי דעם הייליגן סאטמאר'ע רב זכותו
יגן עלינו ועל כל ישראל ,און דאס איז ,אז עס איז דאך שוין באקאנט פאר א
יעדעם איינעם ,אז דער הייליגער סאטמאר'ע רב זכותו יגן עלינו ועל כל
ישראל האט דאך געהאט איין געפירט דעם ענין פון ביקור חולים" :בְ שָ נִים
קַ ְדמ ֹונִיוֹת" ,ווייל דער הייליגער סאטמאר'ע רב האט דאך געהאט איין
געפירט בשעתו אז די בחורים פון זיין ישיבה זאלן גיין א יעדע נאכט אין די
שפי טעלער באזוכן קראנק'ע יודן ,און אויס טיילן עסן פאר די קראנק'ע יודן
וואס ליגן נעבעך אין שפיטאל" :עַ ל עֶ ֶרש ְדוָי".
און איינמאל זענען די משגיחים אריין געגאנגען צום הייליגן סאטמאר'ע רב,
און זיי האבן זיך דעמאלט'ס באקלאגט פארן הייליגן סאטמאר'ע רב ,אז עס
איז זייער שווער צו האלטן שליטה אויף די אלע בחורים וואס גייען אין די
שפיטעלער א יעדע נאכט ,און ממילא מען וועט לכאורה מוזן "מבטל" זיין
דעם ענין אז די בחורים זאלן גיין אין די שפיטעלער א יעדע נאכט אויס
טיילן עסן.
האט זיי דעמאלט'ס דער הייליגער סאטמאר'ע רב געזאגט ,אז אויב ווילן
ענק מבטל זיין דעם ענין אז די בחורים זאלן גיין א יעדע נאכט אין די
נ
אליעזר וירא נעימות
שפיטעלער אויס טיילן עסן פאר קראנק'ע יודן ,זאלט איר דעמאלט'ס שוין
צו מאכן די גאנצע ישיבה!..
ווייל ..ניין ,איך דארף נישט קיין ישיבה אויב מיינע בחורים גייען נישט אין
די שפיטעלער א יעדע נאכט כדי צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער!..
ווייל יא טייערע יודן" ,תורה" גייט דאך אויס דרוק'לעך נאר צוזאמען מיט:
"חֶ סֶ ד".
און דער הייליגער סאטמאר'ע רב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט דאך
אונז שוין טאקע אויך אמאל געזאגט ,אז א" :חָ סִ יד" מיינט ,אזא איינער וואס
האט אין זיך די צוויי זאכן :א) אז ער פירט זיך על פי שולחן ערוך ,ב) אז ער
איז גרייט "זיך מוסר נפש צו זיין א טובה צו טוהן פאר א צווייטע יוד".
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז דאך איינער פון די ערשטע יסודות פון יודיש'קייט,
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" פון אונזער הייליגע זיידע אברהם
זיך צו פירן מיט די הייליגעִ :
אבינו וואס איז דאך די קרוין פון כלל ישראל ,און זיך ליב האבן איינער דעם
צווייטן ,און לעבן" :בְ ַאהֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד",
און ארויס גיין פון די אייגענ'ע וועג פאר א צווייטע יודיש קינד.
און ממילא אפילו אויב איך לערן יעצט ברציפות ,אבער אויב קומט אריין א
גאסט אין בית המדרש ,און דער גאסט איז פאר חלש'ט פאר אביסל וואסער,
און ער בעט מיר אז איך זאל איהם געבן אביסעל'ע צו טרינקען ,וועל איך
דעמאלט'ס גלייך טוהן אזוי ווי אונזער הייליגע מאמע "רבקה אמינו" האט
געזאגט פאר אליעזר עבד אברהם ,און איך וועל דעמאלט'ס גלייך זאגן פאר
"שתֵּ ה ֲא ֹדנִי" – טרינק מיין הַ אר ,און דא האסטו
דעם פאר חלשט'ן יוד ,אזְ :
נא
אליעזר וירא נעימות
א קלאט'ן גלעז'ל וואסער ,און דא האסטו נאך אביסל וואסער ,און דא
האסטו נאך אביסל וואסער ,און איך וועל איהם נישט געבן צו טרינקען כדי
"יוצא" צו זיין ,נאר איך וועל איהם דעמאלט'ס געבן צו טרינקען אויף א
אופן פון" :עַ ד אִ ם כִ לּו לִ ְשּתֹ ת" – איך וועל איהם דעמאלט'ס געבן אזוי פיל
צו טרינקען ביז ער וועט שוין ווערן "אויס דארשטיג".
און דער ענין האט דאך אונז שוין טאקע אונזער הייליגע מאמע "רבקה
אמינו" אויס געלערנט ,ווייל אונזער הייליגע מאמע "רבקה אמינו" האט
דאך אונז שוין אויס געלערנט ,אז ווען א יודיש קינד בעט דיר אז :הַ גְ ִמיאִ ינִי
"מעַ ט" מַ יִם ִמכ ֵַּדְך – אז ווען א יודיש קינד בעט דיר אז דו זאלסט איהם
נָא ְ
געבן "אביסעל'ע" וואסער צו טרינקען ,דעמאלט'ס זאגט מען נישט אז..
פיין ,גוט ,בסדר ,דא האסטו "אביסעל'ע" וואסער צו טרינקען ,און נאדיר ר'
יוד ,נעם דיר "אביסעל'ע" וואסער צו טרינקען.
ניין ניין ניין ,נאר מען הייבט זיך דעמאלט'ס אליין אויף" :בִ כְ בוֹד ֹו ּובְ עַ צְ מוֹ",
און מען גייט דעמאלט'ס גלייך ָאן שעפן וואסער פאר דעם יודיש קינד וואס
דארף צו טרינקען ,און מען געבט איהם נישט דעמאלט'ס "אביסעל'ע"
וואסער צו טרינקען ,נאר מען טרינקט איהם דעמאלט'ס ָאן אויף א אופן פון:
"עַ ד אִ ם כִ לּו לִ ְשּתֹ ת" – נאר מען טרינקט איהם דעמאלט'ס ָאן ביז ער וועט
שוין ווערן ָאן געזעטיג'ט און ער וועט שוין ווערן "אויס דארשטיג".
און" :רו ֵֹּדף צְ ָדקָ ה וָחֶ סֶ ד י ְִמצָ א חַ יִ ים" – און איינער וואס לויפט נאך" :צְ ָדקָ ה
וָחֶ סֶ ד" וועט ָאן קומען צו די "תכלית" פון דעם לעבן ,ווייל עס שטייט דאך
אשית" – אז די וועלט איז דאך נארשוין בפירוש אין חז"ל ,אז" :בְ רֵּ ִ
באשאפן געווארן" :בִ ְשבִ יל הַ ּתו ָֹרה" – אז די וועלט איז דאך נאר באשאפן
נב
אליעזר וירא נעימות
געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק' ,און תורה גייט דאך נישט ָאן קיין:
"חֶ סֶ ד" ,ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל ל"א
פסוק כ"ו) ,אז" :וְ תו ַֹרת חֶ סֶ ד עַ ל לְ ש ֹונָּה" – אזּ" :תו ָֹרה" מוז דאך גיין
צוזאמען מיט" :חֶ סֶ ד".
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז ווען א יודיש קינד לויפט נאך:
"צְ ָדקָ ה וָחֶ סֶ ד" ,איז ער זיך דעמאלט'ס מדבק אין דעם "יסוד החיים" פון א
יודיש קינד[ ,און פארשטייט זיך ..אז דאס מוז דאך ווערן געטוהן על פי
תורה] ,און ווען א מענטש איז עוסק בתורה צוזאמען מיט" :גְ ִמילּות
חֲסָ ִדים" ,באקומט ער דאך דעמאלט'ס א "נשיאות ראש" ,און ער ווערט דאך
דעמאלט'ס "חשוב" און "דערהויבן" ,און נישט ווען ער פארמאגט א פָ אר
דולר.
און אז מען רעדט שוין פון דעם ענין פון" :חֶ סֶ ד" ,איז דאך טאקע אויך כדאי
אויפמערקזאם צו מאכן גאר א גרויסע טעות וואס מענטשן מאכן ,ווייל עס
איז דאך דא מענטשן וואס מיינען היינטיגע צייטן ,אז כדי צו טוהן" :חֶ סֶ ד"
מיט א צווייטן ,דארף מען ערגעץ אויף זוכן גאר גאר א גרויסע "רחמנות"
וואס האט נישט קיין ברויט צו זיין" :נְשָ מָ ה" ,און נאר אזוי קען מען מקיים
זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :חֶ סֶ ד בְ הִ דּור ַרב".
אבער עס איז דאך בעצם נישט אמת ,און די גאנצע זאך הייבט זיך דאך
בעצם בכלל נישט ָאן ,ווייל דער הייליגער רוזינ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל
ישראל האט דאך שוין אמאל געזאגט פאר איינער פון זיינע תלמידים ,אז
ביי" :צְ ָדקָ ה" דארף מען נישט אזוי שטארק מקפיד זיין דאס צו טוהן:
"בְ הִ דּור ַרב".
נג
אליעזר וירא נעימות
און דער הייליגער רוזינ'ער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר זיין תלמיד ,אז
ווען א ארימאן בעט דיר אז דו זאלסט איהם געבן" :צְ ָדקָ ה" ,דארפסטו נישט
דעמאלט'ס פראבירן א דורך צו זוכן אלע זיינע טאשן כדי זיכער צו מאכן אז
ער איז טאקע א אמת'ע" :עָ נִי וְ אֶ בְ יוֹן ִמגוֹזְ לוֹ" ,נאר דו קענסט איהם
דעמאלט'ס גלייך געבן א שיינע נדבה ָאן צו פרעגן צו פיל קשיות.
ווייל דאס איז דאך טאקע די "הידור מצוה" ביי" :צְ ָדקָ ה" ,די "הידור מצוה"
ביי" :צְ ָדקָ ה" איז ,צו געבן "צְ ָדקָ ה" ָאן א דורך זוכן די טאשן פון דעם
ארימאן צו זעהן אויב ער איז טאקע א אמת'ע "ארימאן".
ווייל דו ביזט דאך א יודיש קינד ר' יוד ,ניין !?..און ממילא געב ..געב..
געב ..און זיי נישט אזוי קארג ,און ווען א יודיש קינד שטרעקט דיר אויס די
האנט און ער בעט דיר אביסעל'ע" :צְ ָדקָ ה" ,דעמאלט'ס" :פָ תֹ חַ ּתִ פְ ּתַ ח אֶ ת
י ְָדָך לוֹ" – דעמאלט'ס עפן איהם אויף דיין ברייטע האנט ,און געב ..געב..
געב ..געב איהם א נדבה'לע ,און ווייז ארויס אביסעל'ע "רחמנות" צו א
צו וייטע יודיש קינד ,און ווייז ארויס אז דו פארשטייס'ט וואס דאס מיינט
אז" :מַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ ּתָ ה ַרחּום".
און א יודיש קינד דארף דאך אבער אויך וויסן ,אז נישט אלעמאל מיינט:
"חֶ סֶ ד" אז מען דארף זיך צו שניידן כדי צו טוהן א" :חֶ סֶ ד" פאר א צווייטע
יוד ,ווייל עס איז דאך דא אסאך מאל וואס א חבר בעט דיר א קלייניקייט ,ווי
למשל ..אז דיין חבר געבט דיר א זאג ,אז ..יענק'ל טייערע ,טוה מיר א:
"חֶ סֶ ד" ,און העלף מיר ארויס מיט דעם קלייניקייט ,אזא זאך הייסט דאך
אויך א" :חֶ סֶ ד" ,ווייל איך דארף דאך איהם נישט יעצט דוקא בויען א נייע
הויז כדי איהם צו טוהן א" :חֶ סֶ ד" ,ניין ,נאר איך קען איהם אפילו ארויס
נד
אליעזר וירא נעימות
העלפן מיט א "קלייניקייט" ,ווי למשל ,אז איך וועל איהם צו גרייטן א פיינע
ווארימ'ע "קאווע" ,ווייל אזא זאך הייסט דאך אויך געטוהן" :חֶ סֶ ד".
און אויב זעהסטו אמאל א יודיש קינד וואס דארף א קליינע טובה'לע,
דעמאלט'ס לאז דאס נישט ארויס פון דיינע הענט ,און זאג נישט אז עס
פאסט מיר נישט צו טוהן אזעלכע קליינע ביליגע" :גְ ִמילּות חֲסָ ִדים" ,און
טראכט נישט ,אז וואס !?..איך זאל ברענגען א קאווע פאר יענע
קליינטשיג'ע יוד'ל דארטן!?..
איך וועל שוין טוהן בעסער'ע סארטן" :חֲסָ ִדים" ווי ברענגען קאווע'ס פארן
גאנצן עולם דא ,און איך וועל שוין געבן איבער מארגן "א פָ אר טויזנט
דולר" ביי דעם גרויסן דינער למען הצלת אלמנות ויתומות מילדי ישראל
וואס וועט פָ אר קומען איבער מארגן בהיכל בית מדרשינו הגדול והקדוש,
און דעמאלט'ס וועל איך דאך שוין איין מאל פאר אלעמאל מקיים זיין דעם
געוואלדיג'ן גרויסן מצוה פון" :גְ ִמילּות חֲסָ ִדים".
אבער ..ניין ר' יוד ,איר מאכט דאך דא א גרויסן טעות ,ווייל דער
אייבערשטער דארף דאך נישט פון דיר אז דו זאלסט איהם אוועק געבן דיין
גאנצע פארמעגן ,נאר דער אייבערשטער דארף סך הכל פון דיר אז דו זאלסט
זיך אביסל "מקריב" זיין פאר איהם און פאר זיין הייליגער תורה הק'.
און ממילא ווען א יודיש קינד בעט מיר אמאל א טרינק וואסער בשעת ווען
איך האלט אינמיטן לערנען ,מאך איך דעמאלט'ס גלייך צו די הייליגע גמרא,
און איך שעפש'ע זיך דעמאלט'ס גלייך אונטער א" :לְ שֵּ ם יִחּוד" ,און איך
ּושכִ ינְּתֵּ ּה בִ ְד ִחילּו
זאג דעמאלט'ס גלייך אז" :לְ שֵּ ם יִחּוד קֻ ְדשָ א בְ ִריְך הּוא ְ
נה
אליעזר וירא נעימות
ִחּודא ְשלִ ים בְ שֵּ ם כָל י ְִש ָראֵּ ל",
ְּור ִחימּו ְּור ִחימּו ְּוד ִחילּו לְ יַחֵּ ד שֵּ ם י"ה בְ ו"ה בְ י ָ
ּומזֻּמָ ן לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת עֲשֵּ ה
און איך זאג ד עמאלט'ס אויך ,אז" :הֲרֵּ ינִי מּוכָן ְ
ְדאו ַֹריְתָ א שֶ ל וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" ,און איך זאג דעמאלט'ס אויך ווייטער,
ָאמרּו ֲחכָמֵּ ינּו זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה שֶ ִּמצְ וַת וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך הּוא כְ לָל
אז" :וְ ְ
גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה".
ּומזֻּמָ ן לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת
און איך זאג דעמאלט'ס אויך ווייטער ,אז" :הֲרֵּ ינִי מּוכָן ְ
עֲשֵּ ה ְדאו ַֹריְתָ א שֶ ל וְ הָ לַכְ ּתָ בִ ְד ָרכָיו" ,און איך זאג דעמאלט'ס אויך ווייטער,
ָאמרּו ֲחכָמֵּ ינּו זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה שֶ ּמַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ ּתָ ה ַרחּום ּומַ ה
אז" :כְ מ ֹו שֶ ְ
הּוא חַ נּון ַאף אַ ּתָ ה חַ נּון" ,און איך זאג דעמאלט'ס אויך ווייטער ,אזּ" :וכְ מ ֹו
שֶ כָתּוב בַ ּתו ָֹרה שֶ הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא עוֹשֶ ה חֶ סֶ ד ַל ֲאלָפִ ים ַו ֲאנִי רוֹצֶ ה לִ הְ יוֹת
ָאמרּו ֲחכָמֵּ ינּו זִ כְ ר ֹונָם
ָדבּוק בַ שֵּ ם הוי-ה בָ רּוְך הּוא שֶ הּוא כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד כְ מ ֹו שֶ ְ
לִ בְ ָרכָה שֶ הַ שֵּ ם הוי-ה רוֹמֵּ ז עַ ל ִמ ַדת הַ חֶ סֶ ד וְ הָ ַרח ֲִמים".
און איך ענדיג דעמאלט'ס צו מיט דעם פסוק פון" :וִ יהִ י נֹ עַ ם יהו-ה אֱֹלקֵּ ינּו
עָ לֵּינּו ּומַ עֲשֵּ ה י ֵָּדינּו כ ֹו ְננָה עָ לֵּינּו ּומַ עֲשֵּ ה י ֵָּדינּו כ ֹו ְננֵּהּו" ,און איך "לויף"
דעמאלט'ס שנעל געבן א טרינק פאר מיין חבר וואס ווארט אויף מיר ,און
איך קען זיך דאך דעמאלט'ס אפילו אויך אונטער זינגען דעם ניגון פון:
" ַלעֲשוֹת ְרצ ֹונְָך אֱֹלקַ י חָ פָ צְ ּתִ י" ,ווייל איך גיי דאך דא מקיים זיין גאר גאר א
גרויסע מצוה פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך זֶה כְ לַל גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה".
און אזוי ..געב איך צו טרינקען פאר א יודיש קינד וואס איז דאך א" :יְצִ יר
כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" ,מיט א ריכטיגעֲ " :ה ָכנָה לְ ִמצְ וָה" ,און מיט א
ריכטיגע" :מַ חֲשָ בָ ה קֹ ֶדם לְ ִמצְ וָה" ,ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר
"מצְ וֹת צְ ִריכוֹת ַכ ָּונָה" ,און ממילא פאר איך
גע'פסקנ'ט אין שולחן ערוך ,אזִ :
נו
אליעזר וירא נעימות
גיי מקיים זיין די מצוה פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" ,און פאר איך גיי מקיים
זיין די מצוה פון" :וְ הָ לַכְ ּתָ בִ ְד ָרכָיו" ,און פאר איך גיי מקיים זיין די מצוה
ָאחיָך
פון" :גְ ִמילּות חֲסָ ִדים" ,און פאר איך גיי מקיים זיין די מצוה פון" :וְ חֵּ י ִ
עִ ּמָ ְך" – און פאר איך גיי מקיים זיין די מצוה אז "איך לעב מיט א צווייטע
יוד" ,און פאר איך גיי מקיים זיין די מצוה פון" :וְ הֶ ֱחז ְַקּתָ בוֹ" ,דארף איך
דאך מאכן א ריכטיגעֲ " :ה ָכנָה לְ ִמצְ וָה" ,און איך דארף זיך דאך דעמאלט'ס
ריכטיג צו גרייטן צו אזעלכע גרויסע מצוות.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין איינער פון די ספרים
ָאדם צָ ִריְך ַלעֲשוֹת חֶ ְשבוֹן נֶפֶ ש עִ ם עַ צְ מ ֹו כָל יוֹם" – אז א יעדע
הק' ,אז" :כָל ָ
מענטש דארף זיך א יעדן טאג מאכן א "חשבון הנפש" ,און דו ווייסט וואס
זיין "חשבון הנפש" דארף זיין!?..
זיין "חשבון הנפש" דארף זיין ,אז" :אֵּ יז ֹו ִמצְ וָה שֶ ל חֶ סֶ ד עָ שָ ה הַ יוֹם" – אז
וועלכע" :חֶ סֶ ד" האב איך געטוהן היינטיג'ן טאג מיט א צווייטע יוד!?..
ווייל א טאג וואס מען האט נישט געטוהן קיין" :חֶ סֶ ד" מיט א צווייטע יוד
איז דאך קיין טאג נישט!..
אבער על כל פנים ..איין זאך איז זיכער ,אז טראסקע'נען אין לערנען ָאן קיין
שום ניצוץ פון" :חֶ סֶ ד" אוןַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" איז דאך שוין זיכער אפ
געפרעגט אינגאנצן ,עס איז נישט דא קיין שום מחלוקת אין דעם ,ווייל עס
איז דאך זיכער אויף הונדערט פראצענט אז א מענטש וואס טראסקע'ט אין
לערנען ָאן קיין שום ניצוץ פון" :חֶ סֶ ד" אוןַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" ווערט נישט
נתעלה אויף דעם ריכטיג'ן וועג ,ווייל נישט אזוי פירט זיך אויף א יודיש
נז
אליעזר וירא נעימות
"מז ֶַרע שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו" וואס איז דאך געווען א
קינד וואס שטאמטִ :
אמת'ע" :אִ יש הַ חֶ סֶ ד".
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת שמיני (קפיטל ט' פסוק ט"ז) ,אזַ " :וי ְַקרֵּ ב" – אז אויב א
מענטש וויל זיך דער נענטער'ן צום הייליגן באשעפער ,און ער וויל מאכן:
"אֶ ת הָ עֹ לָה" – און ער וויל מאכן א "עליה" צום הייליגן באשעפער ,זאל ער
אבער דעמאלט'ס גוט געדענקען ,אזַ " :ו ַיעֲשֶ הָ כ ִַּמ ְשפָ ט" – אז ער זאל מאכן
זיין עליה ווי עס דארף צו זיין ,אוןַ " :ו ַיעֲשֶ הָ כ ִַּמ ְשפָ ט" – און ער זאל דאס
"מ ְשפָ ט" – און ער זאל דאס מאכן מיט "גערעכטיקייט" ,און ער
מאכן מיטִ :
זאל נישט ח"ו באגיין א אום רעכט אנטקעגן זיין חבר און טרעטן אויף זיין
חבר בשעת ווען ער מאכט זיין גרויסן עליה צום הייליגן באשעפער.
נארַ " :ו ַיעֲשֶ הָ כ ִַּמ ְשפָ ט" – נאר ער זאל מאכן זיין עליה צום הייליגן
"מ ְשפָ ט" – נאר ער זאל מאכן זיין עליה צום הייליגן
באשעפער מיטִ :
באשעפער מיט "גערעכטיקייט".
און ער זאל זיך דעמאלט'ס מדבק זיין אין די מידות פון דעם הייליגן
באשעפער וואס איז דאך כל כולו "גערעכטיקייט" ,אזוי ווי עס שטייט דאך
שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת האזינו (קפיטל ל"ב פסוק ד') ,אז:
"כִ י כָל ְד ָרכָיו ִמ ְשפָ ט" – אז אלע וועגן פון דעם אייבערשטן זענען דאך נאר
מיט "גערעכטיקייט" ,און" :אֵּ ל אֱמּונָה" – און דער אייבערשטער איז דאך א
באגלייבט'ער גאט ,און" :וְ אֵּ ין עָ וֶל" – און ער טוט דאך נישט ח"ו קיין
עוולות פאר קיינעם ,נאר" :צַ ִדיק וְ יָשָ ר הּוא" – נאר דער אייבערשטער איז
דאך א גערעכט'ער און א גלייכער גאט.
נח
אליעזר וירא נעימות
און ממילא באגיי נישט קיין עוולה אנטקעגן דיין חבר בשעת ווען דו
ווילס'ט נתעלה ווערן" :בַ ּתו ָֹרה ּובַ ֲעבו ָֹדה" ,נאר מאך דיין עליה אויפן
ריכטיג'ן וועג ,און לערן אּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד".
ווייל ווען א מענטש מאכט א עליה צום הייליגן באשעפער ,און ער וויל זיך
טאקע באמת דער נענטער'ן צום הייליגן באשעפער ,באקומט ער טאקע
ֱֹלקים" ,אבער דאס איז נאר מיט איין
"ק ְרבַ ת א ִ
דעמאלט'ס א מורא'דיגעִ :
תנאי ,און די תנאי איז ,אז ער טרעט נישט אויף זיין חבר בשעת ווען ער
מאכט זיין גרויסע "עליה".
ווייל דאס איז דאך די יסוד פון א יודיש קינד ,אזֹ" :לא תוֹנּו אִ יש אֶ ת ע ֲִמיתוֹ"
– אז דו זאלסט נישט וויי טוהן קיין שום יודיש קינד אין קיין שום צייט ,און
דו זאלסט נישט וויי טוהן דיין חבר מיט דיין לערנען ,און דו זאלסט נישט
וויי טוהן דיין חבר מיט דיינע הייליגע" :עֲלִ יוֹת".
נאר" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – נאר דו זאלסט לערנען מיטַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל",
און דו זאלסט ליב האבן דיין חבר פונקט אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב,
און :זֶה כְ לַל גָדוֹל "בַ ּתו ָֹרה" – און דאס איז דאך גאר גאר א גרויסע כלל ווען
עס קומט צו" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" און ווען עס קומט צו נתעלה ווערן" :בַ ּתו ָֹרה
ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְ י ְִרַאת יהו-ה ְטהו ָֹרה".
און די ענין פוןַ" :אחֲדּות" הא ט דאך אוועק געשטעלט גאנץ כלל ישראל ביי
דעם געהויבענעם מעמד פון" :קַ בָ לַת הַ ּתו ָֹרה" ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין
טאקע פריער דערמאנט ,אזַ " :ויִחַ ן" שָ ם ִי ְֹש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר – אז עס איז דאך
געווען דעמאלט'ס א "מציאות" פון" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ,עס איז נישט
נט
אליעזר וירא נעימות
געווען דעמאלט'ס א "בחינה" פון" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ,נאר עס איז
געווען דעמאלט'ס א "מציאות" פון" :כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" ,און מיר האבן
דאך דעמאלט'ס אלע געהאט איין "הארץ" ,און מיר האבן זיך דאך
דעמאלט'ס ח"ו נישט וויי געטוהן איינער דעם צווייטן.
נאר פארקערט ,מיר זענען דעמאלט'ס געשטאנען אלע אינאיינעם:
"בְ ַאחֲדּות" בְ אֵּ ימָ ה ּובְ י ְִרָאה ,און מיר זענען דעמאלט'ס אלע געשטאנען מיט
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" פון אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו וואס די הייליגעִ :
"ד ֶרְך אֲשֶ ר יֵּלְ כּו בָ ּה".
האט דאך אונז אוועק געשטעלט דעםֶ :
און דאס זינגען מיר דאך שוין טאקע אלע א יעדן פרייטיג צו נאכט'ס ביי
דעם הייליגן פיוט פון" :כָל ְמקַ ֵּדש" וכו' ,אז" :דו ְֹרשֵּ י יהו-ה" – אז דאס
וואס דו זוכס'ט נאך דעם אייבערשטן אין אזא שווערע פינסטער'ע גלות!?..
דאס איז דאך אויס דרוק'לעך נאר ווייל דו ביזט" :ז ֶַרע ַאבְ ָרהָ ם אֹ הֲבוֹ" – דאס
איז דאך אויס דרוק'לעך נאר ווייל דו ביזט א קינד פון "אברהם אבינו" וואס
איז דאך געווען א אמת'ע" :אִ יש הַ חֶ סֶ ד".
און ..יא ,דיין הייליגע זיידע אברהם אבינו האט זיך צו ריסן און צו פליקט
כדי צו קענען געבן צו עסן פאר פרעמד'ע מענטשן וועלכע ער האט קיינמאל
נישט געזעהן ,און ער האט אפילו נישט געפלאנ'ט זיי צו זעהן נאך אמאל
בכלל ,און זיין כח פון "מסירות נפש" פאר די מצוה פון" :חֶ סֶ ד" האלט דיר
ָאן היינטיגע טעג אין דיינע טונקעל'ע גלות'ן.
ס
אליעזר וירא נעימות
און דאס איז גורם אז דו זאלסט נאך זיין א חלק פון די יודישע קינדער וואס
זענען נאך" :דו ְֹרשֵּ י יהו-ה" – און דאס איז גורם אז דו זאלסט נאך זיין א
חלק פון די יודישע קינדער וואס זוכן נאך דעם אייבערשטן אין אזא שווערע
פינסטער'ע גלות.
ווייל די "מסירות נפש" וואס אברהם אבינו האט געהאט צו טוהן דעם רצון
השם יתברך שטענדיג און זיך שטענדיג "מתחסד" זיין מיט א יעדעם
איינעם ,דאס האלט אונז אלע ָאן דורך אויס אונזערע אלע שווערע גלות'ן.
און די ווארט" :אֹ הֵּ ב" – באטרעפט דאך טאקע אויך די מספר פון "אכט",
און דאס גייט דאך טאקע ארויף אויף די מצוה פון" :בְ ִרית ִמילָה הַ ִנּתָ ן
בִ ְשמ ֹונָה" וואס אברהם אבינו האט מקיים געווען מיט "מסירות נפש ממש"
אפילו בשעת ווען ער איז שוין געווען גאר גאר אלט.
און אברהם אבינו האט אפילו ָאן געהאלטן זיין מסירות נפש אויף דעם טאג
ישי לְ ִמילָה" אויך ,און יא טייערע יודן ,אברהם אבינו האט"שלִ ִ
פוןְ :
ישי לְ ִמילָה" פאר די דריי מלאכים
עּודת ְשלִ ִ
געמאכט גאר א גרויסע" :סְ ַ
בשעת ווען ער האט זיי אריין גענומען צו זיך אין געצעלט.
ישי לְ ִמלָתוֹ" ,אזוי ווי רש"י הק'
ווייל יענע טאג איז דאך געווען" :יוֹם ְשלִ ִ
זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה ,און ממילא
וועגן דעם האט ער טאקע געשאכט'ן דריי פרים און ער האט ָאן גע'גרייט
גאר א שיינע סעודה" :כְ יַד הַ ּמֶ לְֶך" פאר זיינע געסט.
סא
אליעזר וירא נעימות
און טראץ דעם וואס אברהם אבינו איז געווען דעמאלט'ס גאר גאר שוואך
פון די" :בְ ִרית ִמילָה" וואס ער האט געהאט געמאכט ,האט ער אבער נאך
אלץ נישט אויף געגעבן אויף די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת
או ְֹר ִחים" ,נאר ער האט זיך מוסר נפש געווען כדי מקיים צו זיין די
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס איז דאך" :יוֹתֵּ ר
ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
און ווי נאר דער אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו וויל גאר
שטארק מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס
איז דאך" :יוֹתֵּ ר" ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה ,האט זיך דעמאלט'ס דער
אייבערשטער גלייך באוויזן צו אברהם אבינו ,און דער אייבערשטער האט
איהם דעמאלט'ס גלייך געזאגט ,אז געב נאר א קוקַ" :אבְ ָרהָ ם עַ בְ ִדי" ,איך
בין דאך סיי ווי סיי יעצט דא צוזאמען מיט דיר ,און ממילא וועגן דעם
דארפסטו זיך נישט מטריח זיין נאך צו לויפן געסט כדי צו קענען זוכה זיין
צו" :קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,ווייל איך בין דאך שטענדיג מיט דיר אברהם מיין
קנעכט ,אזוי האט איהם דער אייבערשטער דעמאלט'ס געזאגט.
און דער אייבערשטער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך ספעציעל ארויס
גענומען די זין פון איר האלטער כדי נישט מטריח צו זיין אברהם אבינו מיט
קיין געסט ,ווייל אויב עס וועט זיין גאר גאר הייס ,וועלן זיך דאך נישט
מענטשן דרייען אויף די גאס.
און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש דער הייליגער תורה הק'
אין די וואכעדיגע פרשה ,אז די סיבה פארוואסַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה" וגו' –
אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט זיך דא באוויזן צו אברהם
סב
אליעזר וירא נעימות
אבינו איז דאך טאקע געווען כדי" :לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה" ,אזוי ווי רש"י הק'
זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש.
אבער ..עס איז אויך געווען נאך א סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט
דא באזוכט אברהם אבינו ,און דאס איז דאך געווען ,ווייל ווען דער
אייבערשטער האט געזעהן אז" :וְ הּוא יֹשֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל" – ווייל ווען דער
אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו זיצט און ווארט אויף געסט
ווייל ער וויל אזוי שטארק זוכה זיין צו" :קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,איז
דעמאלט'ס גלייךַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה" – האט זיך דעמאלט'ס דער
אייבער שטער גלייך באוויזן צו אברהם אבינו ,און דער אייבערשטער האט
איהם דעמאלט'ס גלייך געזאגט ,אז געב נאר א קוק אברהם מיין קנעכט ,דו
ֱֹלקים עִ ְּמָך בְ כֹ ל אֲשֶ ר אַ ּתָ ה עֹ שֶ ה" – דו
זאלסט וויסן בידיעה גמורה אז" :א ִ
זאלסט וויסן בידיעה גמורה אז איך בין שטענדיג מיט דיר.
און ממילא וועגן דעם דארפסטו זיך נישט מטריח זיין נאך צו לויפן געסט
כדי צו קענען זוכה זיין צו" :קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,ווייל איך בין דאך
שטענדיג מיט דיר אברהם מיין קנעכט ,און פארשטייט זיך אז דו קענסט
ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִשים טוֹבִ ים" כדי צו מאכן א" :נַחַ ת
פראבירן צו טוהןּ" :תו ָֹרה ִ
רּוחַ " פאר מיר ,אבער דו ביזט נישט "מחיוב" זיך "מוסר נפש" צו זיין פאר
דעם.
און דער אייבערשטער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך ארויס גענומען די זין
פון איר האלטער ,און עס איז טאקע דעמאלט'ס גלייך געווארן גאר גאר
הייס אינדרויסן ,ממש" :כְ חֹ ם הַ יוֹם" ,און די סיבה פארוואס דער
אייבערשטער האט דאס געטוהן איז געווען ,ווייל דער אייבערשטער האט
סג
אליעזר וירא נעימות
דאך נישט געוואלט מטריח זיין אברהם אבינו מיט קיין געסט בשעת ווען ער
געפונט זיך אין אזא שווערע געזונט צו שטאנד ,און אויב עס וועט זיין גאר
גאר הייס אינדרויסן ,וועלן זיך דאך מענטשן נישט דרייען אויף די גאס ,און
אזוי וועט אברהם אבינו קענען זיצן רואיגערהייט ביי זיך אין געצעלט און
זיך ערהוילן.
אבער ווען דער אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו איז" :יֹשֵּ ב פֶ תַ ח
הָ אֹ הֶ ל" טראץ דעם וואס עס איז" :כְ חֹ ם הַ יוֹם" – אבער ווען דער
אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו זיצט ביים טיר פון זיין געצעלט
טראץ דעם וואס עס איז גאר גאר הייס אינדרויסן ,און עס גייט איהם "אין
לעבן" מקיים צו זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים",
האט איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער גלייך געשיקט דריי מלאכים כדי
אז ער זאל זיי קענען אריין נעמען צו זיך אין געצעלט.
און גלייך דעמאלט'ס" :וַיִ שָ א עֵּ ינָיו ַוי ְַרא וְ הִ נֵּה ְשֹלשָ ה ֲאנ ִָשים נִצָ בִ ים עָ לָיו" –
און אברהם אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך געזעהן די דריי געסט וואס
זענען געשטאנען לעבן זיין שטוב ,און ער האט זיי טאקע דעמאלט'ס גלייך
אריין גענומען צו זיך אין געצעלט.
און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש ,אז קודם איז געווען:
"וְ הּוא יֹשֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל" ,און ערשט נאך דעם איז געווארן" :כְ חֹ ם הַ יוֹם",
ווייל דער אייבערשטער האט דאך דא (כביכול) פראבירט צו ווייזן מיט דעם
פאר אברהם אבינו אז ער איז נישט "מחיוב" זיך מוסר נפש צו זיין כדי אריין
צו נעמען געסט ביי זיך אין שטוב בשעת ווען ער געפונט זיך אין אזא
שווערע געזונט צו שטאנד.
סד
אליעזר וירא נעימות
אבער ווען דער אייבערשטער האט געזעהן אז די" :כְ חֹ ם הַ יוֹם" העלפט
נישט אוועק צו נעמען אברהם אבינו פון דעם" :פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל" ,האט איהם
דעמאלט'ס דער אייבערשטער גלייך צו געשטעלט דריי געסט [טראץ דעם
וואס עס איז געווען גאר גאר הייס אינדרויסן].
און עס איז טאקע בעצם גאר אינטרעסאנט ווי אזוי עס קען זיין אז אברהם
אבינו האט נישט געשפירט [גלייך פון אנפאנג] אז די דריי געסט זענען
"מלאכים" ,און דאס איז דאך ממש נישט צו פארשטיין ,ווייל לאמיר זיך
נישט נארן ר' יוד ,אויב עס קומט אראפ גאר גאר א גרויסע היץ אויף דער
וועלט עד כדי כך ..אז עס איז ממש אום דער טרעגליך ,און מען קען ממש
אויס גיין פון היץ אינדרויסן ,און על אחת כמה וכמה ווייסן מיר דאך שוין
אלע זייער גוט ,אז קיין שום מענטש קען זיך דאך נישט דרייען אויף די גאס
בשעת ווען דער "אייבערשטער" אליין נעמט ארויס די "זין" פון איר
האלטער ,ווייל מען קען דאך דעמאלט'ס ממש אויס גיין פון היץ.
און בשעת ווען די גאנצע גאס ברענט פון גרויס היץ ,געבט אברהם אבינו א
קוק ,און ער זעהט ,אז ..נישט מער און נישט ווייניגער ווי דריי "מענטשן"
שפאצירן אינדרויסן פון זיין שטוב כאילו די גאס וואלט געווען פאר זיי א
קיל'ע שפאציר גארטן ,און עס איז דאך טאקע באמת גאר אינטרעסאנט ווי
אזוי עס קען זיין אז אברהם אבינו האט נישט געשפירט [אין אנהייב] אז די
דריי געסט זענען "מלאכים" ,און דאס איז דאך ממש נישט צו פארשטיין.
ווייל אברהם אבינו וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה גלייך געדארפט
טראכטן ,אז ..איין מינוט ,ווי אזוי קען זיין אז דריי מענטשן זאלן זיך ארום
דרייען אויף די גאס גלייך גילטיג בשעת ווען די גאנצע גאס ברענט פון
סה
אליעזר וירא נעימות
גרויס היץ !?..און אברהם אבינו וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה גלייך
געדארפט טראכטן ,אז ..איין מינוט ,ווי אזוי קען זיין אז דריי מענטשן זאלן
זיך ארום דרייען אויף די גאס אין אזא הייסע טאג ווי כאילו די גאס וואלט
געווען פאר זיי א קיל'ע שפאציר גארטן !?..און די אמת איז דאך ,אז" :וְ אֵּ ין
לִ י ּתְ שּובָ ה עַ ל זֶה" ,ווייל דאס איז דאך בעצם גאר גאר א שטארקע קשיא.
אבער על כל פנים ..לאמיר צוריק גיין צו די פלאץ וואו מיר האבן פריער
געהאלטן ,ווייל מיר האבן דאך פריער געהאט דערמאנט ,אז די "מסירות
נפש" וואס אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט געהאט בשעת ווען ער
האט אריין גענומען די געסט איז דאך נאר געקומען א דאנק די" :בְ ִרית
ִמילָה" וואס ער האט געהאט געמאכט דריי טעג פאר דעם.
און עס קומט דאך אויס פון דעם ,אז די" :בְ ִרית ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו" איז אונז
מקשר מיט די הייליגע "מדה" פון אברהם אבינו ,וואס דאס איז דאך ,די
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" ,ווייל נאר א דאנק די מצוה פון" :בְ ִרית
הייליגע מדה פוןִ :
ִמילָה" האט דאך אברהם אבינו געקענט זוכה זיין צו האבן "מסירות נפש"
כדי צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט אנדערע מענטשן ,און נאר א דאנק די מצוה פון:
"בְ ִרית ִמילָה" האט אברהם אבינו געקענט זוכה זיין צו די געוואלדיגע
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק".
גרויסע מדריגה פון מקיים זייןִ :
און די ווערטער" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :זָקֵּ ף
ּתַ ְריַ"ג" – דאס שטעלט אוועק אלעּ" :תַ ְריַ"ג ִמצְ וַת הַ ּתו ָֹרה" ,ווייל יא ר' יוד,
די ענין פון" :חֶ סֶ ד" און" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז דאך בעצם די "יסוד" פון
די גאנצע תורה ,אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש ביי די מעשה
פון הלל הזקן מיט די גוי וואס האט זיך געוואלט מגייר זיין ,ווייל עס ווערט
סו
אליעזר וירא נעימות
דאך שוין געברענגט אין די גמרא (שבת דף :ל"א ע"א) ,אז עס איז געקומען
אמאל א גוי צו הלל הזקן ,און דער גוי האט דעמאלט'ס געבעטן הלל הזקן
אז ער זאל איהם אויס לערנען די גאנצע תורה אזוי שנעל ווי לאנג ער שטייט
אויף איין פוס.
האט איהם דעמאלט'ס הלל הזקן געזאגט ,אז זיכער ..איך וועל דיר שוין
אויס לערנען די גאנצע תורה ,און הלל הזקן האט זיך דעמאלט'ס ָאן גערופן
צו דעם גוי און געזאגט ,אז הער מיר צו ,די גאנצע תורה איז ,איין זאך ,און
די איין זאך איז ,אז" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – אז דו זאלסט ליב האבן דיין
חבר פונקט אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב.
איי ..וועסטו אבער פרעגן ,אז וואס מיינט ליב האבן א חבר אזוי ווי זיך
אליין !?..וועל איך דיר זאגן וואס דאס מיינט ליב האבן א חבר אזוי ווי זיך
אליין ,ליב האבן א חבר ווי זיך אליין מיינט ,אזּ" :ומַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך
לָא תַ עֲבִ יד" – אז וואס דו ווילס'ט נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר ,זאלסטו
נישט טוהן פאר דיין חבר.
יעצט לאמיר אריין טראכטן א מינוט ,ווייל וואס שטייט דא אין דעם הייליגן
מעשה [וואס ווערט דאך שוין געברענגט אין די גמרא] !?..און די תירוץ
אויף דעם איז דאך ,אז אין דעם הייליגן מעשה דא שטייט אזוי ,אז די
הייליגע תנא "הלל הזקן" האט געזאגט פאר א נידריגע "גוי" וואס איז דאך
נאך געווען אזוי ווייט פון די מקור הקדושה ,אז דער הייליגער תורה הק'
איז ,איין זאך ,און דאס איז ,אז" :מַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִ יד" – אז
וואס דו ווילס'ט נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר ,זאלסטו נישט טוהן פאר
דיין חבר.
סז
אליעזר וירא נעימות
און דאס האט ער געזאגט פאר א "גוי" ,נו ..על אחת כמה וכמה קל וחומר
בן בנו של קל וחומר ווען מען רעדט צו א ערליכע פרומע יוד ,דארף דאך
דער ענין פוןַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" פלאקער'ן און ברענען ביי איהם אין הארץ,
און ח"ו ח"ו קיינמאל נישט עובר זיין אויף דעם" :מַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא
תַ עֲבִ יד" ,נאר פארקערט ,גיי נאך העכער אין די מדריגה פוןַ" :אהֲבַ ת
י ְִש ָראֵּ ל" ,און זוך צו דער פרייען נאך א יודיש קינד וואס איז פאר צער'ט ,און
נאך א" :חֵּ לֶק אֱֹלקַ י ִמּמַ עַ ל" וואס איז פאר צער'ט.
ווייל וואס איז דען א יוד בכלל אויב נישטַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" !?..די ווארט:
"ַאהֲבָ ה" איז דאך גימטריא" :אֶ חָ ד" !?..ווייל יא ר' יוד ,אויב ווילסטו זיין
נאנט צום אייבערשטן ,דעמאלט'ס מוזטו זיך דאך פירן" :בְ ַאהֲבָ ה" וְ ַא ֲחוָה
"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"
וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות ,און נאר אויב מען איז מקיים די הייליגעִ :
אויף א אופן פוןַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" ,קען מען זוכה זיין אז עס זאל טאקע
ווערן ָאן גענומען אויבן אין הימל" :לְ ַרח ֲִמים ּולְ ָרצוֹן" ,און נאר אויב מען
לעבט" :בְ שָ לוֹם ּובְ שַ לְ וָה" קען מען טאקע זוכה זיין אז די תפילות זאלן ָאן
גענומען ווערן אויבן אין הימל" :לְ ַרח ֲִמים ּולְ ָרצוֹן לִ פְ נֵּי אֲדוֹן כֹל" ,און
ממילא לאמיר זיך אלע מקבל זיין צו לעבן מיט דעם ענין פון" :מַ ה ַד ֲעלְָך
סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִ יד".
ווייל "דאס איז דאך די גאנצע תורה" ,נישט וויי טוהן א צווייטן ,נאר
פארקערטָֹ " :שמַ ְחּתִ י וְ ִֹשמַ ְחּתִ י בוֹ" – מאך זיך פריילעך ,און נאך דעם מאך
פריילעך דיין חבר ,און ממילא יא ר' יוד ,דו זאלסט וויסן אז" :זָקֵּ ף ּתַ ְריַ"ג" –
דו זאלסט וויסן אז די ענין פון" :חֶ סֶ ד" און די ענין פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך
כָמוָֹך" שטעלט פָ אר די גאנצע תורה הק' ,און דאס איז דאך די "יסוד" וואס
סח
אליעזר וירא נעימות
שטעלט אוועק אלעּ" :תַ ְריַ"ג ִמצְ וַת הַ ּתו ָֹרה" ,און דאס איז כאילו א "קיצור"
פון די גאנצע תורה הק' ,וואס איז א "קיצור" פון די גאנצע תורה הק' !?..די
ענין אז דו זאלסט זיך פירן אזוי ווי דיין הייליגע זיידע אברהם אבינו האט
זיך געפירט ,ווי אזוי !?..די תירוץ אויף דעם איז ,אז דו זאלסט זיך שטענדיג
פירן" :בְ ִמ ַדת הַ חֶ סֶ ד ּובְ ִמ ַדת הָ ַרח ֲִמים".
און די ווערטער" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"ש ֶֹרש" ,ווייל יא ר' יוד ,דאס איז די" :ש ֶֹרש" פון די גאנצע תורה ,וואס איז
די" :ש ֶֹרש" פון די גאנצע תורה!?..
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת
די" :ש ֶֹרש" פון די גאנצע תורה איז ,אז דו זאלסט מקיים זייןִ :
או ְֹר ִחים" מיט א יעדעם איינעם ,און" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – און דו זאלסט
טאקע באמת ליב האבן דיין חבר אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב.
און די ווערטער" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" [מיטן שםְ " :ייָ"] ,ווייל יא ר' יוד ,דו ווייסט ווי אזוי א
יודיש קינד קען ארויס ווייזן אז ער לעבט טאקע באמת פיר און צוואנציג
שעה א טאג מיט דעם ענין פון" :וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך זֶה כְ לַל גָדוֹל
בַ ּתו ָֹרה" !?..דורך דעם וואס ער איז מקיים די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון:
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" טראץ דעם וואס עס קומט איהם ָאן גאר גאר שווער דאס
מקיים צו זיין ..און דער יו"ד נעמט אריין נאך א יו"ד צו זיך אין שטוב.
און יא ר' יוד ,דו זאלסט זיך מדבק זיין אין די הייליגע מדה פון דיין הייליגע
זיידע אברהם אבינו ,און דו זאלסט שטענדיג פראבירן צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט
א יעדעם איינעם" :בְ כָל יוֹם ּובְ כָל עֵּ ת ּובְ כָל שָ עָ ה".
סט
אליעזר וירא נעימות
און די ווערטער" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"ּתְ שּובָ ה בְ פֶ ה" ,ווייל יא ר' יוד ,די אופן ווי אזוי אברהם אבינו האט "מחזיר
בתשובה" אלע זיינע געסט איז דאך געווען" :בְ פֶ ה" – מיט זיין "מויל" ,אזוי
ווי חז"ל (סוטה דף :י' ע"ב) זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש ,אז
ווען די געסט האבן גע'ענדיגט עסן ביי אברהם אבינו ,און זיי האבן שוין
געוואלט אוועק גיין ,האט זיי דעמאלט'ס אברהם אבינו גאר שיין מסביר
געווען" :בְ ַד ְרכֵּי נֹ עַ ם" אז זיי דארפן דאך דאנקען דעם "באשעפער" פון די
וועלט וואס האט זיי דא צו געשטעלט די אלע פיינע געשמאקע מאכלים ,און
עס פאסט דאך נישט אוועק צו גיין פון אזא פיינע געשמאקע סעודה ָאן
דאנקען דעם "בעל הבית".
און אזוי ..האט זיי אברהם אבינו "מחזיר בתשובה" געווען צו ביסל'עך צו
ביסל'עך ,און יא טייערע יודן ,ווי אזוי האט אברהם אבינו "בעיקר" מקיים
געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" אז" :שֶ הִ כְ נִיסָ ן
ּתַ חַ ת ַכנְפֵּ י הַ ְשכִ ינָה" [אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע קלאר
בפירוש אין פרשת לך לך] !?..מיט זיין "מויל" ,ווייל מיט זיין "מויל" האט
ער דאך געהאלטן און איין מסביר זיין פאר די אלע מענטשן וואס זענען
געקומען עסן ביי איהם אז" :יֶש מַ נְהִ יג לְ בִ ָירה וְ אֵּ ין עוֹד ִמלְ בַ דוֹ".
און די ווארט" :חֶ סֶ ד" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :בִ נְָך" ,ווייל פונקט
אזוי ווי דו וואלס'ט דאך שטענדיג געטוהן" :חֶ סֶ ד" מיט דיין אייגן קינד,
אזוי אויך זאלסטו שטענדיג זעהן צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט א יעדעם איינעם,
אפילו ער איז נישט ממש "דיין אייגן קינד".
ע
אליעזר וירא נעימות
און עס איז דאך בעצם דא נאך א חלק אין דעם וואס די ווארט" :חֶ סֶ ד" – איז
גימטריא" :בִ נְָך" ,ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש ,אז אויב עס איז
דא ביי דיר די הייליגע מדה פון" :חֶ סֶ ד" ,קענסטו דעמאלט'ס ווערן גערעכנט
ווי א "קינד" פון דעם אייבערשטן ,אבער אויב עס איז ח"ו נישט דא ביי דיר
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" ,דעמאלט'ס איז ח"ו פארקערט.
קייןִ :
ווייל דער אייבערשטער זאגט דאך אונז דא [כביכול] אזוי ,אז ..מיינע
טייערע ליבע קינדער ,איך בין דאך ענקער טאטע ,און ענק זענען דאך מיינע
קינדער ,און ממילא וועגן דעם מוזן ענק זיך דאך שטענדיג ליב האבן איינער
דעם צווייטן :בְ ַאהֲבָ ה "וְ ַא ֲחוָה" וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות ,ווייל אויב ענק פירן זיך נישט
אויף ברודער'לעך איינער צום צווייטן ,דעמאלט'ס בין איך נישט ענקער
טאטע ,ווייל איך בין דאך נאר ענקער טאטע אויב ענק פירן זיך אלע אויף ווי
ברודער'ס :בְ ַאהֲבָ ה "וְ ַא ֲחוָה" וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות.
און לויט דעם פשט קען מען דאך טאקע אפשר אויך טייטש'ן [בדרך צחות]
דעם פסוק פוןַ " :ויֹאמֶ ר קַ ח נָא אֶ ת בִ נְָך אֶ ת י ְִח ְידָך אֲשֶ ר ָאהַ בְ ּתָ אֶ ת יִצְ חָ ק" וגו'
וואס עס שטייט די וואך אין די פרשה ביי די פרשה פון די עקידה ,אז דער
אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו ,אז :קַ ח נָא אֶ ת
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"[ ,ווייל די ווארט" :בִ נְָך" –
"בִ נְָך" – אז נעם דיין שטארקעִ :
איז דאך גימטריא" :חֶ סֶ ד" ווי דערמאנט] ,און כאפ ָאן גאר שטארק דיין
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד".
הייליגעִ :
ווייל אויב עס איז" :אֶ ת י ְִח ְידָך" – ווייל אויב מען איז שטענדיג "באזונדער"
און א יעדער איינער איז זיך "ביחידות" – אליין ,און עס איז" :אֲשֶ ר ָאהַ בְ ּתָ "
– און אלעס דרייט זיך נאר ארום דאס וואס דו האסט ליב ,דעמאלט'ס איז
עא
אליעזר וירא נעימות
עס" :אֶ ת יִצְ חָ ק" – דעמאלט'ס איז עס דאך א ביטער'ע געלעכטער ,ווייל
וואס ביזטו !?..דו ביזט דאך נאר א "דבר חשוב" ווען דו ביזט צוזאמען מיט
א צווייטע יוד!?..
אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש ביי די פרשה פון" :מַ חֲצִ ית
הַ שֶ קֶ ל" ,אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געהייסן אז מען זאל דוקא
נעמען א "האלבע שקל" ,איי ..פארוואס האט דער אייבערשטער געהייסן אז
מען זאל דוקא נעמען א "האלבע שקל"!?..
דער אייבערשטער האט דען געוואלט ווייזן מיט דעם פאר א יודיש קינד אז
ער דארף חלילה וחס זיין "צובראכן" !?..אדער אז ער דארף חלילה וחס זיין
א" :שֶ בֶ ר כְ לִ י" ח"ו !?..חלילה וחס אזוי צו זאגן.
נאר חז"ל (אלשיך הקדוש פ' תשא) ערקלערן דאך אונז שוין ,אז די סיבה
פארוואס דער אייבערשטער האט געהייסן נעמען א "האלבע שקל" איז
געווען ,ווייל דער אייבערשטער האט דאך אונז דעמאלט'ס געוואלט ווייזן
מיט דעם ,אז כדי צו באקומען א "שלימות" מוזטו זיין צוזאמען מיט א
צווייטע יודיש קינד ,און כדי אז דו זאלסט הייסן "א גאנצע" מוזטו זיין:
"בְ ַאחֲדּות" מיט א צווייטע יודיש קינד ,עס איז נישט קיין שום חילוק ווער
דער יוד זאל נאר זיין ,ווייל די גרעסטע "תלמיד חכם" פון דעם דור קען זיך
ָארץ" פון דעם דור.
אפילו צוזאם שטעלן מיטן גרעסט'ן" :עַ ם הָ ֶ
און דער זעלבע ענין זעהט מען דאך שוין טאקע אויך בנוגע דעם ענין פון
"תפילה בציבור" ,ווייל לאמיר זאגן אז עס שטייען "ניין" יודן אין א געוויסע
עב
אליעזר וירא נעימות
בית המדרש שפעט ביינאכט ,און זיי ווארטן אויף א צענט'ער צו דאווענען
מעריב ,אבער קיינער קומט נישט אריין אזוי שפעט אין דעם בית המדרש.
אבער פלוצלונג ..קומט ָאן דער גרויסער "פרעזידענט" אליין ,און דער
גרויסער פרעזידענט קומט אריין אין דעם בית המדרש מיט אלע זיינע
באדינער'ס ,און אלע יודן וואס זענען דארטן געבן זיך דעמאלט'ס שנעל א
שטעל אויף פארן גרויסן פרעזידענטַ " :לחֲֹלק כָבוֹד לְ ּמַ לְ כּות" ,און זיי כאפן
דעמאלט'ס אלע א ציטער ,און זיי געבן דעמאלט'ס אלע א פרעג איינער פון
די גרויסע שרים פון דעם פרעזידענט ,אז ..הער שר ,זאג נאר ,פארוואס איז
דער פרעזידענט אריין געקומען אין אונזער קליינעם בית המדרש!?..
האט איהם דער גרויסער שר גע'ענטפערט דעמאלט'ס ,אז ניין ר' יוד ,זארג
ז יך נישט ,גארנישט ספעציעל ,נאר דער פרעזידענט איז פונקט א דורך
געפארן ענקער בית המדרש ,און פלוצלונג איז איהם אריין א משוגעת אין
קאפ ,און ער האט זיך פלוצלונג ָאן גערופן אז ער וויל אריין גיין דא אין דעם
בית המדרש און זעהן וואס עס טוט זיך דא אינעווייניג ,און ער האט
פארלאנגט פון אונז אלע אז ער וויל זיך אפ רוען אין דעם קליינעם בית
המדרש פאר פופצן מינוט ,און דאס איז די גאנצע מעשה.
יעצט לאמיר זיך אלע אליין פרעגן די פאלגענד'ע שאלה ,דער "פרעזידענט"
אליין איז ָאן געקומען !..דער גרויסער "פרעזידענט" אליין איז ָאן
געקומען !..נו ..מען קען שוין יעצט זאגן א "קדיש"!?..
אוודאי נישט ,איי ..ער איז דאך דער גרויסער "פרעזידענט" !?..אבער ער
איז דאך נישט קיין "יוד" ,אבער ער איז דאך אזא חשוב'ע מענטש!?..
עג
אליעזר וירא נעימות
אבער ..ניין ,עס איז נישט קיין שום נפקא מינה ,ווייל ער איז דאך נישט קיין
"יוד" ,און ממילא וועגן דעם קען מען איהם נישט מצרף זיין צו מנין.
און נאך לאנגע פופצן מינוט האט זיך דער גרויסער פרעזידענט אויף
געהויבן פון זיין פלאץ ,און ער איז דעמאלט'ס גלייך ארויס געגאנגען פון
דעם בית המדרש ,און די יודן וואס זענען געווען דעמאלט'ס אין דעם בית
המדרש האבן דעמאלט'ס ווייטער געווארט ,און זיי האבן געווארט און
געווארט און געווארט פאר א דריי פערטל שעה.
און פלוצלונג ..האט זיך אויף גע'עפענט די טיר פון דעם בית המדרש ,און
"מיכל וואסער טרעגער" איז אריין געקומען אין דעם בית המדרש ָאן
געטוהן מיט זיינע שמוציגע קליידער נאך א לאנגע שווערע טאג פון ארבעט,
און ווי נאר די יודן האבן געזעהן "מיכל וואסער טרעגער" אריין קומען,
"ש ְמחָ ה",
האבן זיי דעמאלט'ס אלע גלייך געגעבן א רוף אויס מיט גרויסִ :
אז ַאה ..געב נאר קוק ווער עס איז דא" ,מיכל וואסער טרעגער" איז ָאן
"שיר הַ ּמַ עֲלוֹת"..
געקומען !..נו ..מען קען שוין ָאן הייבן צו דאווענען ,נוִ :
מען קען שוין ָאן הייבן צו דאווענען מעריב.
אבער איין מינוט ,וואס איז געשעהן דא !?..דו האסט דאך פריער געהאט
דא דער גרויסער "פרעזידענט" אליין ,און ווען ער איז דא געווען ,האבן ענק
נישט געוואלט ָאן הייבן צו דאווענען ,אבער ווען "מיכל וואסער טרעגער"
איז אריין געקומען ,האבן ענק שוין דעמאלט'ס אלע גלייך אויס גערופן:
"בְ פֶ ה אֶ חָ ד" אז מען קען שוין ָאן געהויבן צו דאווענען מעריב ,וואס איז
פשט פון דעם !?..פארוואס האבן ענק נאר געקענט ָאן הייבן צו דאווענען
מעריב ווען "מיכל וואסער טרעגער" איז ָאן געקומען!?..
עד
אליעזר וירא נעימות
און די תירוץ אויף דעם איז דאך שוין זייער פשוט ,ווייל די תירוץ אויף דעם
איז דאך ,אז ..יא ,מיכל וואסער טרעגער "יא" ,און דער גרויסער פרעזידענט
"נישט" ,און נאר ווען "מיכל וואסער טרעגער" וועט אריין קומען ,וועט מען
קענען ָאן הייבן צו זאגן" :יִתְ ג ֵַּדל וְ יִתְ קַ ֵּדש ְשמֵּ ּה ַרבָ א"!..
ווייל "מיכל וואסער טרעגער" איז דאך א "יודיש קינד" ,און דער גרויסער
דערהויבענ'ער "פרעזידענט" איז דאך א נידריגער "גוי" ,און זיין גאנצע
שיינ'קייט וואס ער פארמאגט איז דאך נאר ווי אזוי דער וועלט זאגט אז:
"יָרּום הוֹדוֹ" – מען דערהייבט זיין שיינ'קייט ,און מען באפיצט איהם ,און
מען בא'גלאנצ'ט איהם ,און מען מאכט זיין גוף אויס זעהן שיין ,אבער אין
ּומחּוץ".
"מבַ יִת ִ
אמת'ן איז ער דאך אבער איין שטיק פאר פוילט'קייטִ :
און נאר א "יודיש קינד" איז דער וואס פארמאגט א אמת'ע שיינ'קייט ,אזוי
ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז" :חַ יִ ים חֵּ ן
וָחֶ סֶ ד וְ ַרח ֲִמים" איז דאך טאקע אויס דרוק'לעך נאר" :עָ לֵּינּו וְ עַ ל כָל י ְִש ָראֵּ ל
עַ ּמֶ ָך" ,און נישט אויף קיין שום אנדערע פאלק.
און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט ,אז די שוואכ'סטע יוד
אויף דער וועלט איז חשוב'ער ווי דער בעסט'ער גוי אויף דער וועלט ,ווייל
סוף כל סוף איז ער דאך א "יודיש קינד" וואס איז דאך חשוב'ער פון אלעס
אויף דער וועלט.
און דאס איז דאך א מורא'דיגע חיזוק פאר א יעדע יודיש ,ווייל א יודיש קינד
דארף דאך וויסן ,אז ..יא ,איך בין עפעס ,און יא ר' יוד" ,מיכל וואסער איז
שוין איינמאל עפעס" ,און עס קען זיך אפילו מאכן אמאל געוויסע צייטן
עה
אליעזר וירא נעימות
וואס דער אייבערשטער אליין קען זיך דעמאלט'ס ָאן רופן און זאגן ,אז ָאן
מיכל וואסער טרעגער קען מען נישט הייליגן מיין גרויסן הייליגן נאמען,
און ָאן מיכל וואסער טרעגער קען מען נישט זאגן" :יִתְ ג ֵַּדל וְ יִתְ קַ ֵּדש ְשמֵּ ּה
ַרבָ א" ,נאר מען דארף ווארטן ביז "מיכל וואסער טרעגער" [אדער איך
קליינע מענטשעל'ע] קומט אריין אין שוהל ,און נאר דעמאלט'ס האבן אלע
מענטשן פון דעם שוהל די "זכות" און די "כח" צו הייליגן דעם
אייבערשטנ'ס נאמען.
אבער על כל פנים ..לאמיר צוריק גיין צו דאס וואס מיר האבן פריער
געשמועס'ט ,ווייל מיר האבן דאך פריער געהאט געשמועס'ט אז א יודיש
קינד האט דאך נאר א חשיבות ווען ער שטעלט זיך צוזאם מיט א צווייטע
יודיש קינד ,און א יודיש קינד האט דאך נאר א חשיבות ווען ער פארמאגט
נישט קיין" :פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" און זיין הארץ איז ָאן געפילט מיט" :חֶ סֶ ד" ,אזוי
ווי א ערליכע יוד דארף טאקע אויס זעהן.
אבער עס איז כדאי צו דערמאנען דא נאך א קליינע נקודה וואס איז דאך
בעצם גאר גאר א טיפע געדאנק ,און עס איז כדאי דאס אריין צו נעמען אין
קא פ ,ווייל דאס וועט דאך אונז געבן צו פארשטיין ווי טיף א יעדע יודיש
קינד דארף אריין נעמען אין זיך דעם ענין פון" :חֶ סֶ ד".
און די געדאנק איז אזוי ,אז מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט פון דעם
באקאנט'ן מאמר חז"ל (בבא קמא דף :פ"ב ע"א) אז" :אֵּ ין מַ יִם אֶ לָא ּתו ָֹרה",
אבער לאמיר אריין טראכטן א מינוט ,און לאמיר זעהן ,וואס איז די" :טוֹבַ ת
ֲהנָָאה" וואס א מענטש האט פון "וואסער"!?..
עו
אליעזר וירא נעימות
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז אויף וויפיל וועגן קען
א מענטש געניסן פון "וואסער" !?..און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז א
מענטש קען דאך געניסן פון "וואסער" אויף גאר גאר אסאך וועגן.
א) פשוט ..מען קען דאס "טרינקען" ,און דאס שטילט דאך איין די דארשט
פון א מענטש ,און דאס געבט דאך "חיות" פאר דעם מענטש ,אזוי ווי די
פסוק (משלי קפיטל כ"ה פסוק כ"ה) זאגט דאך אונז שוין טאקע דעם
באקאנט'ן לשון פון" :כְ מַ יִם קָ ִרים עַ ל נֶפֶ ש ֲעיֵּפָ ה".
ב) און מען קען דאך דאס אויך "הערן" מיט די אויער'ן ,אזוי ווי עס איז דאך
שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז ווען א מענטש הערט די קול
פון וואסער ,בארואיגט ער זיך דאך דעמאלט'ס גלייך ,און די קול פון די
"וואסער" מאכט דאך א מענטש רואיג און געשמאק אויפן הארצן ,און די
מבינים זאגן אפילו ,אז איינער פון די געשמאק'סטע קולות איז דאך טאקע
די קול פון "וואסער" ,ווייל דאס בארואיגט דאך א מענטש גאר גאר שטארק.
ג) און מען קען זיך דאך אויך ארום "וואשן" מיט דעם ,און ווען א מענטש
איז גאר שטארק פארשמירט מיט אסאך בלאט'ע פון א ווייט'ן וועג ,קען ער
זיך דאך אפ רייניגן מיט וואסער ,און ווערן ריין ,ווייל וואסער רייניג'ט דאך
אפ א מענטש פון אלע שמוץ וואס עס איז נאר דא אויף איהם" :כְ נָהָ ר
הַ ְּמטַ הֵּ ר ִמכָל הַ כְ תָ ִמים".
ד) און מען קען זיך דאך אויך "היילן" מיט דעם ,אזוי ווי עס איז דאך שוין
טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז עס איז דאך פארהאן אסאך
וואסער'ן אויף דער וועלט [ווי למשל וואסער פון דעם" :יַם הַ ּמֶ לַח" אדער
עז
אליעזר וירא נעימות
פון" :חַ ּמֵּ י ְטבֶ ְריָה"] וואס זענען מסוגל "לרפואה" ,און ווען מען וואשט זיך
ארום מיט די סארט וואסער ,ווערט מען דעמאלט'ס גלייך אויס געהיילט פון
כל מיני קראנקהייטן.
ה) און מען קען דאך אויך הנאה האבן פון "זעהן" די וואסער מיט די אויגן,
אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז ווען א
מענטש זעהט א גרויסע שיינע ים מיט שיינע גרויסע כוואליע'ס ,מאכט דאך
דאס איהם דעמאלט'ס גלייך רואיג און געשמאק אויפן הארצן ,און דאס
געבט דאך איהם דעמאלט'ס א געוויסע הנאה דורך דעם וואס ער "קוקט"
אויפן וואסער.
ו) און ועל כולם ..קען מען זיך דאך אויך "טובל'ן" אין וואסער ,און טובל'ן
אין וואסער רייניגט דאך אויס די" :נְשָ מָ ה" פון א מענטש פון אלע סארטן
טומאות וזוהמות.
אבער וועלכע פון די אלע "זעקס" זאכן איז די וויכטיג'סטע זאך פאר דעם
מענטש !?..און וועלכע פון די "זעקס" זאכן איז א זאך וואס א יעדע מענטש
"מוז" האבן ..און ָאן דעם קען מען נישט עקזעסטירן!?..
א ון די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דאס איז דאך אוודאי אות א' וואס מיר
האבן פריער אויס גערעכנט ,און דאס איז דאך טאקע פשוט" ..טרינקען" די
וואסער ,און דאס "אריין נעמען אין זיך".
ווייל מען קען דאך נאך לעבן אויף דער וועלט אויב מען האט נישט הנאה
פון די וואסער אויף די אלע סארטן וועגן וואס מיר האבן אויס גערעכנט פון
עח
אליעזר וירא נעימות
אות ב' און ווייטער ,אבער "טרינקען"" !?..טרינקען" מוז דאך א יעדער
איינער !?..ווייל אויב מען טרינקט נישט ,דעמאלט'ס קען מען דאך ח"ו
אויס גיין פון דארשט און שטארבן ח"ו.
און ממילא דאס זאגן אונז דא חז"ל אין דעם מאמר פון" :אֵּ ין מַ יִם אֶ לָא
ּתו ָֹרה" ,אז דו זאלסט וויסן ר' יוד ,אז דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך
אזוי ווי "וואסער" ,און פונקט אזוי ווי א יעדער איינער פארשטייט דאך שוין
פון זיך אליין אז וואסער מוז מען דאך אריין נעמען "אין זיך" כדי צו קענען
לעבן ,אזוי אויך דארף א מענטש פארשטיין ,אז אויב נעמט מען נישט אריין
דער הייליגערּ" :תו ַֹרת חֶ סֶ ד" אין זיך ,דעמאלט'ס קען מען אויך נישט לעבן.
ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך אונזער לעבן ,אזוי ווי מיר זאגן דאך
שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז" :כִ י הֵּ ם חַ יֵּינּו וְ אֹ ֶרְך יָמֵּ ינּו
ּובָ הֶ ם נֶהְ גֶה יוֹמָ ם ָו ָל ְילָה" ,און דער הייליגער "תורה" הק' מיינט דאך נאר א:
"ּתו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד" ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער ערקלערט.
און ממילא וועגן דעם דארף דאך טאקע א יעדע יודיש קינד שטענדיג וויסן
ביי זיך ,אז מען מוז אריין נעמען "אין זיך" דעם ענין פוןַ" :אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל",
ביי זיך אין הארץ ,אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש ,אז די
ענין פון" :כְ אִ יש אֶ חָ ד" דארף דאך טאקע אריין גיין" :בְ לֵּב" אֶ חָ ד – אין דיין
הארץ אריין.
און דאס איז דאך טאקע געווען אונזער הייליגער זיידע אברהם אבינו ,איין
שטיק" :חֶ סֶ ד" ,און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת קודש ביי
מנחה ,אזַ" :אבְ ָרהָ ם ָיגֵּל" – אז אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו איז דאך
עט
אליעזר וירא נעימות
טאקע דער ריכטיג'ער מענטש וואס וועט אונז אויס לערנען און "מגלה" זיין
וואס דאס מיינט טוהן" :חֶ סֶ ד" ,ווייל ער איז דאך געווען א מענטש וואס
האט געהאט "מסירות נפש" פאר דעם ענין פון" :חֶ סֶ ד".
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" אלץ די מצוה
און א יודיש קינד דארף זיך דאך אויך פירן מיטִ :
פון "וְ הָ לַכְ ּתָ בִ ְד ָרכָיו" – ווייל דער אייבערשטער איז דאך א גרויסע" :בַ עַ ל
חֶ סֶ ד" ,אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת קודש אינדערפרי
ביי נשמת ,אז" :הַ ְּמנַהֵּ ג ע ֹולָמ ֹו בְ חֶ סֶ ד" – אז דער אייבערשטער פירט זיך דאך
זיין וועלט'ל מיט די מדה פון" :חֶ סֶ ד" ,און דער אייבערשטער איז דאך א:
"מכַלְ כֵּל חַ יִ ים בְ חֶ סֶ ד" – און דער אייבערשטער שפייזט דאך א יעדע
ְ
באשעפעניש מיט די מדה פון" :חֶ סֶ ד".
ווייל דאס איז דאך די דרך פון דעם הייליגן באשעפער ,אזוי ווי מיר זאגן
דאך שוין טאקע אלע ביי תחנון ,אז" :כִ י כֵּן ַד ְרכֶָך" – אז דאס איז די וועג פון
דעם הייליגן באשעפער ,וואס איז די וועג פון דעם הייליגן באשעפער!?..
די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די וועג פון דעם הייליגן באשעפער איז:
ַלעֲשוֹת "חֶ סֶ ד" ִחנָם בְ כָל דוֹר וָדוֹר – צו טוהן" :חֶ סֶ ד" אומזיסט'ערהייט אין
אלע דורות וואס עס איז נאר געווען ,און ממילא אלץ די מצוה פון" :וְ הָ לַכְ ּתָ
בִ ְד ָרכָיו" דארפן מיר זיך דאך אויך אויף פירן מיט די הייליגע מדה פון:
"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד".
ִ
און בכלל ..דארף מען דאך וויסן ,אז" :חֶ סֶ ד" איז דאך א זאך וואס דער
אייבערשטער וויל דאך גאר גאר שטארק ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין
טאקע בפירוש אין פסוק אין תהלים (קפיטל פ"ט פסוק ג') ,אז" :כִ י ָאמַ ְרּתִ י"
פ
אליעזר וירא נעימות
– אז איך האב געזאגט ,אז" :ע ֹולָם חֶ סֶ ד יִבָ נֶה" – אז עס זאל געבויעט ווערן
א וועלט פון" :חֶ סֶ ד".
און דאס שטייט דאך שוין טאקע אויך קלאר ארויס געשריבן אין דעם פסוק
"מי אֵּ -ל כָמוָֹך" וגו' (מיכה קפיטל ז' פסוק י"ח) וואס מיר פירן זיך אלע
פוןִ :
"מי אֵּ -ל כָמוָֹך" וגו' שטייט
צו זאגן ביי תשליך ,ווייל אין דעם פסוק פוןִ :
"מי אֵּ -ל כָמוָֹך נֹ שֵּ א עָ וֹן וְ עוֹבֵּ ר עַ ל פֶ שַ ע
דאך שוין טאקע אויך בפירוש ,אזִ :
לִ ְשאֵּ ִרית ַנ ֲחלָתוֹ" – אז ווער איז דען אזוי ווי דיר הייליגער באשעפער וואס
פאר נעמט עוונות און גייט איבער אויף פשעים פאר זיין איבער געבליבענ'ע
חלק ישראל!?..
אבער דו ווייסט פארוואסֹ" :לא הֶ חֱזִ יק לָעַ ד אַ פוֹ" – אבער דו ווייסט
פארוואס דער אייבערשטער האלט נישט ָאן זיין צארן" :לְ עוֹלְ מֵּ י עַ ד"!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל" :כִ י חָ פֵּ ץ חֶ סֶ ד הּוא" – ווייל דער
אייבערשטער וויל דאך שטענדיג נאר טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט די יודישע קינדער,
און אויב דער "אייבערשטער" וויל שטענדיג נאר טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט יודישע
קינדער ,דעמאלט'ס דארפן מיר דאך אוודאי און אוודאי שטענדיג שטרעבן
צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער.
און בי י די יוצר פון פרשת זכור זאגן מיר דאך שוין טאקע אויך ,אז" :זָכוֹר
ב ֹוזֶה עַ ל גְ ִמילּות חֶ סֶ ד" – אז דער אייבערשטער זאל געדענקען דעם:
"עֲמָ לֵּק" וואס האט פארשעמט די עמוד העולם וואס רופט זיך" :גְ ִמילּות
חֲסָ ִדים" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין די משנה אין אבות
(פרק א' משנה ב') ,אז" :עַ ל ְשֹלשָ ה ְדבָ ִרים הָ ע ֹולָם עוֹמֵּ ד" – אז די וועלט
פא
אליעזר וירא נעימות
שטייט דאך אויף דריי זאכן ,און די דריי זאכן זענען דאך" :עַ ל הַ ּתו ָֹרה וְ עַ ל
הָ עֲבו ָֹדה" – אויף "תורה ותפילה" ,און אחרון אחרון חביב זאגט אונז די
משנה דארטן ,אז די גאנצע וועלט שטייט דאך אויף דעם הייליגן מדה וואס
רופט זיך" :גְ ִמילּות חֲסָ ִדים".
און דאס איז דאך טאקע געווען די יסוד פון די ערשטע פון אונזערע הייליגע
אבות הק' "אברהם אבינו" ,וואס" !?..פיר אפענ'ע טירן" כדי צו קענען
טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט סיי וועמען.
און אין די י"ג מידות של רחמים ווערט דאך שוין דערמאנט "צוויי מאל"
דעם ענין פון" :חֶ סֶ ד" ביים הייליגן באשעפער ,ווייל עס ווערט דאך שוין
דערמאנט אין דעם פסוק דארטן דעם לשון ,אז :יהו-ה יהו-ה אֵּ -ל ַרחּום
וְ חַ נּון אֶ ֶרְך אַ פַ יִם "וְ ַרב חֶ סֶ ד" ֶואֱמֶ ת "נֹ צֵּ ר חֶ סֶ ד" ָל ֲאלָפִ ים – אז דער
"רב חֶ סֶ ד" און א" :נֹ צֵּ ר חֶ סֶ ד"[ ,און אזוי אויך א" :חָ פֵּ ץ
אייבערשטער איז אַ :
חֶ סֶ ד"].
און די מדה פון" :חֶ סֶ ד" איז דאך שוין א געשוואוירענ'ע מדה ביי די יודישע
קינדער ,אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען
ביי דעם שטיקל פוןּ" :ובָ א לְ צִ יוֹן גוֹאֵּ ל" וכו' ,אז עס איז אמת טאקע אז:
"ּתִ ּתֵּ ן אֱמֶ ת לְ ַיעֲקֹ ב" ,אבער" :חֶ סֶ ד לְ ַאבְ ָרהָ ם" ..דאס איז דאך שוין" :אֲשֶ ר
נ ְִשבַ עְ ּתָ ַל ֲאבֹתֵּ ינּו ִמימֵּ י קֶ ֶדם" – דאס איז דאך שוין א געשוואוירענ'ע מדה פון
"משָ נִים קַ ְדמ ֹונִיוֹת" – פון יארן יארן צוריק.
אונזערע הייליגע אבות הק'ִ :
און ממילא וועגן דעם דארף דאך טאקע א מענטש שטענדיג וויסן און
געדענקען ,אז מען דארף טאקע לערנען דער הייליגער "תורה" הק' ,אבער..
פב
אליעזר וירא נעימות
נאר צוזאמען מיט די הייליגע מדה פון" :חֶ סֶ ד" ביי זיך אין הארץ ,און
ממילא הער מיר צו ר' יוד ,דו קענסט טראסקע'נען אין לערנען ,און יא ..דו
קענסט טראסקע'נען אין לערנען געזונטערהייט ווי לאנג דו ווילס'ט נאר,
אבער ..נאר מיט א צווייטע יוד ביי דיר אין הארץ!..
און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אין שיר השירים (קפיטל א'
פסוק ד') ,אז" :מָ ְש ֵּכנִי ַא ֲח ֶריָך נָרּוצָ ה הֱבִ יַאנִי הַ ּמֶ לְֶך ח ֲָד ָריו" ,און די סופי
תיבות פון די ווערטער" :מָ ְש ֵּכ ִני ַאח ֲֶריָך נָרּוצָ ה הֱבִ יַא ִני הַ ּמֶ ֶלְך ח ֲָד ָריו" – איז
דאך טאקע אויך גימטריא" :צוויי און זיבעציג" [מיטן כולל] ,וואס דאס איז
דאך די מספר פון" :חֶ סֶ ד" ,און "כולל" ווייזט דאך אויך אויף א ענין פון:
"חֶ סֶ ד" אז מען איז זיך "כולל" מיט אנדערע מענטשן ,און מען העלפט
ארויס א צווייטן ,ווייל דאס איז דאך א "כלל" ,אז אלע זענען גלייך[ ,אבער
משא"כ א פרט איז דאך א יעדער איינער פאר זיך אליין באזונדער].
און ממילא" :מָ ְש ֵּכ ִני ַאח ֲֶריָך נָרּוצָ ה הֱבִ יַא ִני הַ ּמֶ ֶלְך ח ֲָד ָריו" – און ממילא אויב
ֱֹלקים" ,דארף מען זיך דאך דעמאלט'ס וויל מען זוכה זיין צוִ " :ק ְרבַ ת א ִ
מקבל זיין צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער אפילו אויב עס קומט מיר
ָאן אביסל שווער.
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל י"ח פסוק
נ"א) ,אז" :מַ גְ ִדיל יְשּועוֹת" – אז אויב א יודיש קינד וויל גרויס מאכן די
ישועות פון דעם" :מַ לְ כוֹ" – פון דעם גרויסן" :מַ לְ כ ֹו שֶ ל ע ֹולָם" – פון דעם:
"מֶ לְֶך מַ לְ כֵּי הַ ְּמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" ,דעמאלט'ס איז נאר דא איין עצה,
פג
אליעזר וירא נעימות
און דאס איז ,אז :וְ עֹ שֶ ה "חֶ סֶ ד" – אז ער זאל טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט א צווייטע
יוד.
און בדרך אגב איז דאך דאס אויך גאר גוט" :לִ ְמ ִשיחוֹ" – און בדרך אגב איז
דאך דאס אויך גאר גוט צו דער נענטער'ן די" :גְ אּולָה ְשלֵּמָ ה" ,ווייל אין דעם
זכות פון" :חֶ סֶ ד" וועלן דאך די יודישע קינדער אויס געלייזט ווערן פון דעם
שווער'ן ביטער'ן גלות דורך" :מָ ִשיחַ צִ ְדקֵּ ינּו".
און א יודיש קינד דארף דאך אויך וויסן ,אז נישט אלעמאל מיינט" :חֶ סֶ ד"
אז מען דארף זיך צו שניידן כדי צו טוהן א" :חֶ סֶ ד" פאר א צווייטע יוד,
ווייל עס איז דאך דא אסאך מאל וואס א חבר בעט דיר א קלייניקייט ,און ער
געבט דיר דעמאלט'ס א זאג ,אז ..יענק'ל טייערע ,טוה מיר א" :חֶ סֶ ד" ,און
העלף מיר ארויס מיט דעם קלייניקייט ,אזא זאך הייסט דאך אויך א" :חֶ סֶ ד".
ווייל איך דארף איהם נישט יעצט דוקא בויען א נייע הויז כדי איהם צו טוהן
א" :חֶ סֶ ד" ,ניין ,נאר איך קען איהם אפילו ארויס העלפן מיט א קלייניקייט,
ווי למשל ..איך וועל איהם ברענגען א "קאווע" ,דאס הייסט דאך אויך
געטוהן א" :חֶ סֶ ד" ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט.
און מען קען דאך דאס טאקע אפשר אויך אריין טייטש'ן [בדרך צחות] אין
דעם ערשט'ן פסוק פון די וואכעדיגע פרשהַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה בְ אֵּ ֹלנֵּי
מַ ְמרֵּ א" וגו' ,ווייל די ערשטע פסוק פון די וואכעדיגע פרשה הייבט דאך ָאן
צו רעדן פון די גרויס'קייט פון די" :חֶ סֶ ד" וואס "אברהם אבינו" האט דא
געטוהן.
פד
אליעזר וירא נעימות
און די ראשי תיבות פון די ווערטערַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א וְ הּוא
ֹישֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל כְ חֹ ם הַ יוֹם" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :קָ פֶ ה" – א
קאווע ,כדי אונז מרמז צו זיין מיט דעם ,אז יא ר' יוד ,דו זעהס'ט דאך טאקע
דא גאר גרויסע מדריגות פון" :חֶ סֶ ד" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן.
אבער וויסן זאלסטו ר' יוד ,אז ברענגען א "קאווע" [קָ פֶ ה] פאר א חבר הייסט
דאך אויך א" :חֶ סֶ ד" ,און מען דארף נישט דוקא זוכן איבער צו דרייען
גאנצע'טע וועלט'ן כדי צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט א צווייטן ,נאר א יעדע מענטש
אין א יעדן עלטער קען טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט אנדערע יודישע קינדער ,און דאס
איז דאך טאקע אונזער קרוין ,אז מיר זענען אלע" :גו ְֹמלֵּי חֲסָ ִדים" ,פון קליין
ביז גרויס.
און אויב מיר וועלן אלע טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער ,דעמאלט'ס
וועלן מיר אלע שפעטער קענען בעטן דעם אייבערשטן דאס וואס אליעזר
עבד אברהם האט געבעטן דעם אייבערשטן בשעת ווען ער האט געווארט
אויף די" :יְשּועַ ת יהו-ה" ,און דאס איז דאך ,אזַ " :ועֲשֵּ ה חֶ סֶ ד עִ ם ֲא ֹדנִי
ַאבְ ָרהָ ם" – אז דער אייבערשטער זאל אויך טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט אונז ,ווייל
מיר זענען זיך דאך שטענדיג "מתחסד" איינער מיטן צווייטן ,און ממילא
וועגן דעם קענען מיר שפעטער בעטן דעם אייבערשטן ,אזַ " :ועֲשֵּ ה חֶ סֶ ד עִ ם
ֲא ֹדנִי ַאבְ ָרהָ ם" – אז דער אייבערשטער זאל אויך טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט אונז:
"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִמ ָדה" ,ווייל מיר זענען דאך אלע ריכטיגע" :גו ְֹמלֵּי חֲסָ ִדים" א
ִ
יעדן טאג פון דעם יאר.
און אויב מיר וועלן טאקע אלע באמת טוהן" :חֶ סֶ ד" איינער מיטן צווייטן,
דעמאלט'ס וועלן מיר טאקע אלע שטענדיג קענען בעטן" :הַ ְשפָ עוֹת חֲסָ ִדים
פה
אליעזר וירא נעימות
וְ ַרח ֲִמים עָ לֵּינּו וְ עַ ל כָל י ְִש ָראֵּ ל" פון דעם גרויסן" :הַ גוֹמֵּ ל חֲסָ ִדים טוֹבִ ים לְ עַ ּמ ֹו
י ְִש ָראֵּ ל" ,און עס וועט דאך שוין טאקע דעמאלט'ס ָאן הייבן צו קומען גאר
גאר גרויסע" :הַ ְשפָ עוֹת חֲסָ ִדים וְ ַרח ֲִמים עָ לֵּינּו וְ עַ ל כָל י ְִש ָראֵּ ל".
ווייל אויב מיר וועלן טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט אונזערע יודישע ברודער,
"מ ָדה כְ ֶנגֶד
דעמאלט'ס וועט דאך אונז דער אייבערשטער צוריק באצאלןִ :
ִמ ָדה" ,און ער וועט אויך טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט אונז ,און דעמאלט'ס וועלן מיר
"ש ְמחָ ה" די ברכה פון:
דאך שוין טאקע אלע קענען זאגן מיט אמת'עִ :
"בָ רּוְך אַ ּתָ ה יהו-ה הַ גוֹמֵּ ל חֲסָ ִדים טוֹבִ ים לְ עַ ּמ ֹו י ְִש ָראֵּ ל":
וַ י ֵָּרא ֵּאלָ יו יהו-ה
וַ ֵ ּי ָרא ֵאלָיו יהו-ה ְּב ֵאלֹנֵי ַמ ְמ ֵרא ְוה ּוא י ֵֹשב ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל וגו' :מען
קען זיך דאך ארויס לערנען א מורא'דיגע מוסר השכל פון די וואכעדיגע
פרשה ,און די מוסר הכל איז" ,וואו שנעל א יודיש קינד וואלט געדארפט
לויפן כדי צו געבן צו עסן פאר א אנדערע יוד".
ווייל מאדאך אברהם אבינו איז געלאפן ווען ער האט געמיינט אז ער גייט
געבן צו עסן פאר דריי "אראבער'ס" – פאר דריי "גוים" ,נו קל וחומר בן בנו
של קל וחומר ווען עס קומט צו געבן צו עסן פאר א "יודיש קינד" ..דארף
מען דאך זיכער לויפן כדי איהם צו געבן צו עסן.
און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך אין די וואכעדיגע פרשה וויפיל
"הכנות" אברהם אבינו האט געמאכט כדי צו געבן צו עסן פאר די דריי
געסט וואס זענען דאך אפילו נישט געווען קיין יודן ,אזוי ווי רש"י הק' זאגט
פו
אליעזר וירא נעימות
דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה ,וזלה"ק ,אז" :כְ סָ בּור
שֶ הֵּ ם עַ ְרבִ יִ ים" – אז אברהם אבינו האט טאקע באמת געמיינט [אין אנהייב]
אז זיינע דריי געסט זענען "אראבער'ס" ,און אפילו אזוי האט ער אבער נאך
אלץ געטוהן מיט זיי די דאזיגע זאכן.
א) אז ער איז "אויף געשטאנען" פון זיין פלאץ פאר די געסט טראץ דעם
וואס ער האט זיך גאר שטארק נישט גוט געשפירט.
ב) און ער איז זיי אנטקעגן "געלאפן" טראץ דעם וואס ער האט זיך גאר
שטארק נישט גוט געשפירט.
ג) און ער האט אליין "גענומען" די ברויט ,און ער האט דאס אליין צו
גע'גרייט פאר די מלאכים ,און ער האט זיי אליין שיין מכבד געווען.
ד) און ער איז אליין "געלאפן" צו די פלאץ וואו זיינע בהמות זענען געווען,
און ער האט אליין גענומען דריי יונגע גוטע ווייעכ'ע שעפסל'עך ,און ער
האט דאס אליין געגעבן פאר ישמעאל עס ָאן צו גרייטן.
ה) און ער האט אליין "צו גע'אייל'ט" זיין זוהן ישמעאל אז ער זאל שנעל צו
גרייטן דאס עסן כדי אז די געסט זאלן ח"ו נישט דארפן ווארטן צו לאנג.
ו) און ער האט אליין "גענומען" די פוטער מיט די מילעך ,און ער האט אליין
גענומען די בהמה פלייש מיט די דריי צונגען וואס מען האט זיי צו גע'גרייט,
און ער האט זיי דאס אליין איבער געגעבן.
פז
אליעזר וירא נעימות
ז) און ער איז "געשטאנען א גאנצן צייט לעבן זיינע חשוב'ע געסט" בשעת
ווען זיי האבן געגעסן ,כדי אז זיי זאלן זיך שפירן היימיש ,און ער איז
געשטאנען דארטן ממש ווי א סאלדאט וואס איז גרייט צו באדינען זיין הַ אר
א יעדע מינוט פון דעם טאג.
און דאס אלעס האט ער געטוהן בשעת ווען ער איז געווען אין א מצב פון א:
"ח ֹולֶה" ,אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש ,אז דער
אייבערשטער איז געקומען צו אברהם אבינו כדי" :לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה".
און אויב חז"ל זאגן אונז אז אברהם אבינו איז געווען א" :ח ֹולֶה",
דעמאלט'ס מוז דאך זיין אז מען רעדט נישט דא פון עפעס א קלייניקייט,
נאר עס מוז דאך זיין אז מען רעדט טאקע דא פון א ריכטיגע מצב פון א
ריכטיגע" :ח ֹולֶה".
אבער מיט דעם אלעמען ..האט זיך אבער אברהם אבינו אזוי איבער געגעבן
פאר די דריי נידריגע "אראבער'ס"[ ,כאטשיג זיי זענען באמת געווען
מלאכים ,אבער די פסוק קומט דאך אונז דא עפעס לערנען מיט די ווערטער
וואס עס שטייט דא אין פסוק אז :וְ הִ נֵּה ְשֹלשָ ה " ֲאנ ִָשים" נִצָ בִ ים עָ לָיו ,און
בכלל ..דארף מען דאך וויסן ,אז לויט רש"י הק' ,האט דאך אברהם אבינו
בכלל נישט געוואוסט פון אנהייב אז זיי זענען מלאכים ,אזוי ווי רש"י הק'
זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש ,וזלה"ק ,אז" :כְ סָ בּור" – אז אברהם
אבינו האט טאקע באמת געמיינט" :שֶ הֵּ ם עַ ְרבִ יִ ים" – אז זיינע געסט זענען
"אראבער'ס" ,ווייל זיי האבן דאך אלע אויס געזעהן ווי "אראבער'ס"] ,און..
יא ,פאר אזעלכע נידריגע מענטשן האט זיך אברהם אבינו אזוי איבער
געגעבן.
פח
אליעזר וירא נעימות
און מען דארף דאך אבער אויך פארשטיין ,אז אברהם אבינו וואלט דאך
דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט זאגן ,אז ..געב נאר א קוק ,איך רעד דאך
שטענדיג מיטן "אייבערשטן" אליין ,און עס איז דאך ממש יעצט געווען די
הייליגע "ברית בין הבתרים" ,און איך בין דאך געווען דער איינציגסט'ער
מענטש אויף דער וועלט וואס האט אויס געשריגן אז" :יֶש מַ נְהִ יג לְ בִ ָירה
"קדּוש יהו-ה"
וְ אֵּ ין עוֹד ִמלְ בַ דוֹ" ,און איך האב דאך געמאכט אזא גרויסעִ :
דורך דעם וואס איך האב זיך געלאזט אריין ווארפן אין דעם קאלעך אויווען
ביי נמרוד.
און בכלל ..עס פאסט דאך נישט אז איך זאל זיך אזוי אראפ לאזן צו אזעלכע
נידריגע "אראבער'ס" ,ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (בבא מציעא
דף :ל' ע"ב) ,אז ..יא ,עס איז דא אזא מושג ווי" :זָקֵּ ן וְ אֵּ ינ ֹו לְ פִ י כְ בוֹדוֹ".
אבער ניין ,אברהם אבינו האט נישט געמאכט די אלע חשבונות ,נאר אברהם
אבינו האט זיך דעמאלט'ס פשוט "מוסר נפש" געווען כדי צו קענען געבן צו
עסן פאר א באשעפעניש פון דעם אייבערשטן – פאר א" :יְצִ יר כַפָ יו שֶ ל
הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" ,אפילו זיי האבן אויס געזעהן ווי די נידריג'סטע מענטשן
וואס ער האט נאר אמאל ָאן געטראפן.
און ממילא וועגן דעם דארפן מיר זיך דאך אלע ארויס לערנען פון דעם ,אז
על אחת כמה וכמה ווען עס קומט צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט א "יודיש קינד",
דארף מען דאך דעמאלט'ס זיכער זעהן מקיים צו זיין די געוואלדיגע גרויסע
מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" מיט "מסירות נפש" אזוי ווי אונזער הייליגע
"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"
זיידע אברהם אבינו וואס האט מקיים געווען אלע הייליגעִ :
מיט "מסירות נפש".
פט
אליעזר וירא נעימות
און דער ענין איז דאך שוין טאקע מרומז אין דעם פסוק פוןַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו
יהו-ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" וגו' ,ווייל די סופי תיבות פון די ווערטערַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו
יהו-ה בְ אֵּ ֹל ֵּני" – איז דאך טאקע אויך גימטריא :כ"ב ,און דאס גייט דאך
ארויף אויף די הייליגע" :כ"ב אוֹתִ יוֹת הַ ּתו ָֹרה".
און דאס קומט דאך אונז דא צו זאגן ,אז יא ר' יוד ,די אל"ף בי"ת פון א יוד
איז" :מַ ְמרֵּ א" ,און די ווארט" :מַ ְמרֵּ א" איז דאך גימטריא" :אֵּ פֶ ר" – אַ ש ,און
דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז די אל"ף בי"ת פון א יוד
איז ,אז ער זאל זיך מאכן ווי א שטיק "אַ ש" און זיך אינגאנצן "מבטל" זיין
ווען עס קומט צו טוהן א" :חֶ סֶ ד" מיט א צווייטן.
ווייל מיר זעהען דאך שוין דא קלאר ,אז" :וְ הּוא יֹשֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל כְ חֹ ם הַ יוֹם"
– אז אונזער הייליגע זיידע "אברהם אבינו" האט זיך דאך אויך אינגאנצן
"מבטל" געווען ווען עס איז געקומען צו טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט אנדערע
מענטשן.
און איינער וואס טוט" :חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער איז דאך א אמת'ע:
"חָ סִ יד" ,ווייל צדיקים האבן דאך אונז שוין געזאגט ,אז וואס איז א
"חָ סִ יד" !?..האבן צדיקים געזאגט ,אז נעם די ווארט" :חֶ סֶ ד" און לייג דארט
אריין א יו"ד ,דעמאלט'ס וועט דאס ווערן" :חָ סִ יד".
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז א" :חָ סִ יד" ,א" :חָ סִ יד" איז ,אזא איינער וואס טוט:
"חֶ סֶ ד" מיט א יעדע יודיש קינד ,און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך
געברענגט אין די ספרים הק' ,אז עס איז געווען גרויסע צדיקים וואס האבן
געקענט טוהן אסאך אסאך מער ווי עס איז בכלל געווען אין זייער
צ
אליעזר וירא נעימות
מעגליכ'קייט צו טוהן ווען עס איז געקומען צו העלפן א צווייטע יודיש
קינד.
און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט ,אז וועגן דעם זאגן
מיר טאקע די ווערטער" :קּומָ ה בְ עֶ זְ ַרת י ְִש ָראֵּ ל" פאר "שמונה עשרה" ,ווייל
א יודיש קינד דארף וויסן ,אז העלפן א צווייטע יוד קומט אפילו פאר שמונה
עשרה!..
און מיט די מדה פון" :חֶ סֶ ד" האט זיך דאך געבויעט די גאנצע פאלק וואס
רופט זיך" :י ְִש ָראֵּ ל" ,ווייל "אברהם אבינו" איז דאך געווען דער ערשטער:
"י ְִש ָראֵּ ל" – ווייל "אברהם אבינו" איז דאך געווען דער ערשטער "יודיש
קינד" ,און וואס איז געווען זיין קרוין!?..
זיין קרוין איז געווען ,איין זאך ,און דאס איז" :חֶ סֶ ד" ,און נישט סתם:
"חֶ סֶ ד" ,נאר געשוואוירענ'ע" :חֲסָ ִדים" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
בפירוש אין פסוק ,אז" :חֶ סֶ ד לְ ַאבְ ָרהָ ם" איז דאך א זאך" :אֲשֶ ר נ ְִשבַ עְ ּתָ
ַל ֲאבֹתֵּ ינּו ִמימֵּ י קֶ ֶדם":
וַ י ֵָּרא ֵּאלָ יו יהו-ה
ֹשב ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל וגו' ..וַ ָ ּי ָרץ
וַ ֵ ּי ָרא ֵאלָיו יהו-ה ְּב ֵאלֹנֵי ַמ ְמ ֵרא ְוה ּוא י ֵ
אתם ִמ ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל וגו' :לכאורה איז דאך שווער דא צוויי גרויסע
לִ ְק ָר ָ
קשיות :א) די ערשטע קשיא איז ,אז פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם
לשון אזַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה" ,על פי דקדוק וואלט דאך לכאורה געדארפט
שטיין דא אין פסוק דעם לשון ,אזַ " :וי ֵָּרא יהו-ה אֵּ לָיו" – אז דער
צא
אליעזר וירא נעימות
אייבערשטער האט זיך באוויזן צו איהם ,און אדער וואלט געקענט שטיין דא
אין פסוק דעם לשון ,אזַ " :וי ֵָּרא יהו-ה אֶ ל ַאבְ ָרהָ ם" – אז דער אייבערשטער
האט זיך באוויזן צו אברהם אבינו ,ווייל ווען איינער וויל דערציילן אז
איינער האט זיך באוויזן צו איינעם ,זאגט ער דאך דעמאלט'ס געווענטליך
אז "דער מענטש האט זיך באוויזן צו יענעם".
אבער דא אין פסוק ווערט עפעס דערמאנט גאר א אינטרעסאנט'ע לשון,
ווייל דא אין פסוק שטייט דאך ,אז "ער" האט זיך באוויזן צו "איהם" ,און דו
ווייסט ווער עס האט זיך דא באוויזן" !?..יהו-ה" – דער אייבערשטער.
אבער איין מינוט ,דאס איז דאך נישט די געווענטליכ'ע סדר ווי אזוי
מענטשן רעדן !?..ווייל קודם דארף מען דאך זאגן "ווער" עס האט זיך
באוויזן ,און שפעטער קען מען רעדן "צו" וועמען מען האט זיך באוויזן,
ניין!?..
און די פסוק דרוקט זיך דאך דא אויס מיט א מורא'דיגע אינטרעסאנט'ע
לשון ,ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין דא ,אזַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" – אז "ער"
האט זיך באוויזן צו "איהם" ,און ַאה ..דו ווילס'ט וויסן "ווער עס האט זיך
באוויזן" !?..נו נו ..איך וועל דיר זאגן ווער עס האט זיך באוויזן ,דו ווייסט
ווער עס האט זיך באוויזן" !?..יהו-ה" – דער אייבערשטער ,וואס איז פשט
פון אזא סארט שפראך!?..
ב) און נאך א קשיא איז דאך שווער דא ,ווייל רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין
אויף די ווערטער פוןַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה" אז דער אייבערשטער איז
געקומען צו אברהם אבינו כדי" :לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה" – כדי איהם צו באזוכן,
צב
אליעזר וירא נעימות
וויבאלד אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס געהאלטן נאך די" :בְ ִרית
ִמילָה" ,און ער איז דאך דעמאלט'ס געווען גאר גאר שוואך ,און ממילא
וועגן דעם איז איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער געקומען "באזוכן" כדי
צו זעהן ווי אזוי ער שפירט זיך.
אבער לויט דער פשט פון רש"י הק' אז דער אייבערשטער איז איהם
געקומען "באזוכן" איז דאך אבער זייער שווער צו פארשטיין די המשך
הפסוקים ,ווייל עס שטייט דאך שוין שפעטער אין די פרשה ,אז דער
אייבערשטער האט שפעטער געשיקט מלאך רפאל אז ער זאל אויס היילן
אברהם אבינו.
און דאס איז דאך אבער לכאורה נישט צו פארשטיין ,ווייל אויב דער
אייבערשטער אליין איז געקומען באזוכן אברהם אבינו ,דעמאלט'ס
פארוואס האט ער איהם נישט גלייך אויס געהיילט גלייך ווען ער איז איהם
געקומען באזוכן !?..פארוואס האט שפעטער געדארפט קומען מלאך
"רפאל" כדי אויס צו היילן אברהם אבינו!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט
נישט אויס געהיילט אברהם אבינו בשעת ווען ער איז איהם געקומען באזוכן
איז געווען ,ווייל אויב דער אייבערשטער וואלט אויס געהיילט אברהם
אבינו גלייך ביי זיין באזוך ,וואלטן דאך דעמאלט'ס מענטשן געזאגט ,אז
יא ..אוודאי איז דער אייבערשטער געקומען אויס היילן אברהם אבינו ,ווייל
דער אייבערשטער האט דאך איהם געהייסן מאכן א" :בְ ִרית ִמילָה" ,און
ממילא וועגן דעם איז ער איהם גלייך נאך דעם געקומען אויס היילן פון
זיינע וואונדן ,ווייל "ער" האט דאך איהם געהייסן דאס צו מאכן ,און ממילא
צג
אליעזר וירא נעימות
די באזוך פון דעם אייבערשטן איז דאך זייער פארשטענדליך ,אזוי וואלטן
מענטשן געזאגט דעמאלט'ס.
אבער דאס איז דאך נישט געווען די מטרה וואס דער אייבערשטער האט
געוואלט אויף טוהן מיט דעם יעצטיג'ן באזוך ,נאר דער אייבערשטער האט
יעצט געוואלט קומען פשוט ..כדי" :לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה" – כדי צו באזוכן
אברהם אבינו ,און דו ווייסט פארוואס דער אייבערשטער האט איהם דא
געוואלט יעצט קומען באזוכן!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל דער אייבערשטער האט איהם דא געוואלט
ארויס ווייזן ווי שטארק מען דארף מחשיב זיין א יודיש קינד וואס טוט א
מצוה מיט "מסירות נפש" ,און אברהם אבינו איז דאך שוין געווען דא "ניין
און ניינציג" יאר אלט ,און די מצוה פון" :בְ ִרית ִמילָה" איז דאך איהם נישט
ָאן געקומען גרינג מקיים צו זיין ,אבער מיט דעם אלעמען ..האט ער דאס
אבער נאך אלץ מקיים געווען מיט "מסירות נפש".
און ממילא "וועגן דעם" איז דער אייבערשטער איהם געקומען באזוכן ,און:
" ַוי ֵָּרא אֵּ לָיו" – און דער אייבערשטער האט זיך דא באוויזן צו איהם גלייך
אין דעם דריט'ן טאג פון ווען ער האט געהאט געמאכט דעם" :בְ ִרית ִמילָה",
[ווייל אין די ערשטע דריי טעג איז דאך נישט אזא גרויסע סכנה ווי אין דעם
דריט'ן טאג כידוע].
און גלייך נאך די מצוה פון" :בְ ִרית ִמילָה" שטייט דעמאלט'ס גלייך אז:
" ַוי ֵָּרא אֵּ לָיו" – אז דער אייבערשטער האט זיך דעמאלט'ס [כביכול] נישט
געקענט איין האלטן ,און ער איז דעמאלט'ס גלייך געקומען באזוכן אברהם
צד
אליעזר וירא נעימות
אבינו ,און די כוונה פון דעם באזוך איז דאך טאקע געווען בלויז" :אֵּ לָיו" –
צו איהם – פאר "אברהם אבינו" ,און די מטרה פון דעם באזוך איז דאך
טאקע בלויז געווען כדי" :לְ בַ קֵּ ר" אֶ ת הַ ח ֹולֶה – כדי צו "באזוכן" אברהם
אבינו.
און עס שטייט נישט דא אין רש"י הק' אז די מטרה פון דעם באזוך איז
געווען כדי" :לְ ַרפאוֹת" אֶ ת הַ ח ֹולֶה – כדי "אויס צו היילן" אברהם אבינו,
ניין ניין ניין ,נאר עס שטייט דא נאר אין רש"י ,אז די מטרה פון דעם באזוך
איז געווען ,כדי" :לְ בַ קֵּ ר" אֶ ת הַ ח ֹולֶה – כדי צו קומען "באזוכן" אברהם
אבינו און איהם ארויס ווייזן די "חשיבות" פון זיין "מסירות נפש" פאר א
מצוה ,און יא טייערע יודן ,דער אייבערשטער האט דא פשוט געוואלט
ארויס ווייזן זיין "ליבשאפט" צו אברהם אבינו.
און כדי ארויס צו ווייזן די גרויסע "חשיבות" פון אברהם אבינו וואס איז
דאך געווען גרייט מיט "מסירות נפש" פארן אייבערשטנ'ס וועגן א יעדע
מינוט פון זיין לעבן ,ממילא וועגן דעם" :בָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא וְ שָ ַאל
בִ ְשלוֹמוֹ" – ממילא וועגן דעם איז דער אייבערשטער געקומען צו אברהם
אבינו ,און ער האט איהם געפרעגט ווי אזוי ער שפירט זיך.
און וועגן דעם שטייט טאקע גלייך נאך די פרשה פון" :בְ ִרית ִמילָה" וואס
ּומ ְקנַת כֶסֶ ף מֵּ אֵּ ת בֶ ן
ענדיגט זיך מיט די ווערטער" :וְ כָל ַאנְשֵּ י בֵּ ית ֹו יְלִ יד בָ יִת ִ
ֵּנכָר נִּמֹ לּו אִ ּתוֹ" ..די ווערטערַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" – אז דער אייבערשטער איז
דעמאלט'ס גלייך געקומען באזוכן אברהם אבינו ,ווייל די גאנצע מטרה פון
די באזוך פון דעם אייבערשטן איז דאך טאקע נאר געווען כדי ארויס צו
צה
אליעזר וירא נעימות
ווייזן זיין "ליבשאפט" צו אברהם אבינו אויף דעם וואס ער האט זיך מוסר
נפש געווען צו מאכן א" :בְ ִרית ִמילָה" אין אזא טיפ'ן עלטער.
ּומ ְקנַת כֶסֶ ף
און דאס איז די קשר פון די ווערטער" :וְ כָל ַאנְשֵּ י בֵּ ית ֹו יְלִ יד בָ יִת ִ
מֵּ אֵּ ת בֶ ן ֵּנכָר נִּמֹ לּו אִ ּתוֹ" מיט די ווערטערַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" ,ווייל טאקע
ּומ ְקנַת כֶסֶ ף מֵּ אֵּ ת בֶ ן ֵּנכָר נִּמֹ לּו אִ ּתוֹ" –
וויבאלד" :וְ כָל ַאנְשֵּ י בֵּ ית ֹו יְלִ יד בָ יִת ִ
ווייל טאקע וויבאלד אברהם אבינו האט געמאכט א" :בְ ִרית ִמילָה" ..טאקע
דערפארַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" – טאקע דערפאר האט זיך דער אייבערשטער באוויזן
צו איהם ,ווייל דער אייבערשטער האט איהם דא געוואלט ארויס ווייזן זיין
געוואלדיגע גרויסע "ליבשאפט" וואס ער פארמאגט צו איהם אויף זיין
געוואלדיגע גרויסע "מסירות נפש" מקיים צו זיין א מצוה פון דעם
אייבערשטן.
און ממילא וועגן דעם ווערט קודם דערמאנט די ווערטערַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" פאר
דעם" :יהו-ה" ,ווייל די ווערטערַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו" איז כאילו א המשך פון די
פאריגע וואכעדיגע פרשה.
ווייל דער הייליגער תורה הק' וויל דאך אונז דא זאגן אזוי ,אז וויבאלד:
ּומ ְקנַת כֶסֶ ף מֵּ אֵּ ת בֶ ן ֵּנכָר נִּמֹ לּו אִ ּתוֹ" – אז וויבאלד
"וְ כָל ַאנְשֵּ י בֵּ ית ֹו יְלִ יד בָ יִת ִ
אברהם אבינו האט געמאכט א" :בְ ִרית ִמילָה" ..ממילא וועגן דעםַ " :וי ֵָּרא
אֵּ לָיו" – ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער זיך באוויזן צו איהם!..
ווייל די מטרה פון דעם באזוך פון דעם אייבערשטן איז דאך טאקע בלויז
געווען" :אֵּ לָיו" – ווייל די מטרה פון דעם באזוך פון דעם אייבערשטן איז
צו
אליעזר וירא נעימות
דאך טאקע בלויז געווען "לכבוד אברהם אבינו" ,און נישט פארן" :יהו-ה"
– און נישט פארן "אייבערשטן".
און כאטשיג על פי דקדוק וואלט דאך טאקע קודם געדארפט שטיין אין
פסוק "ווער" עס האט זיך באוויזן ,שטייט אבער נאך אלץ קודם "צו
וועמען" מען האט זיך באוויזן דא ,ווייל די "מטרה" פון דעם באזוך איז דאך
געווען ,ארויס צו ווייזן "חשיבות" פאר "אברהם אבינו" ,און ארויס צו ווייזן
"ליבשאפט" פאר "אברהם אבינו".
און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך אין די ספרים הק' אזא סארט
געדאנק ,ווי למשל אין דעם ספר הק' נועם אליעזר על תפילת שחרית פון
דעם הייליגן בעל נועם אליעזר מסקוליען זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל,
ווייל אין דעם הייליגן ספר הק' נועם אליעזר על תפילת שחרית ווערט דאך
שוין דערמאנט אין דעם ערשט'ן שטיקל אזא סארט געדאנק.
און דאס איז ,אז על פי דקדוק וואלטן מיר דאך אלע לכאורה געדארפט זאגן
א יעדן אינדערפרי דעם לשוןֲ " :אנִי מו ֶֹדה" לְ פָ נֶיָך ,און נישט" :מו ֶֹדה ֲאנִי"
לְ פָ נֶיָך ,און דער הייליגער סקולענ'ע רבי זצ"ל ברענגט דארט אראפ א גאנצע
מעשה פון דעם הייליגן מעזריטש'ע מגיד זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל
וואס האט געוואלט אויס לערנען פאר זיין תלמיד אז עס איז נאר דא איין:
"ָאנֹ כִ י יהו-ה אֱֹלקֶ יָך"!..
און צום סוף פירט ער דארטן אויס ,אז די סיבה פארוואס מיר זאגן נישט:
" ֲאנִי מו ֶֹדה" לְ פָ נֶיָך איז ,ווייל כאטשיג מיר וואלטן טאקע בעצם געדארפט
"מכָל מָ קוֹם ְמַאח ֲִרים ּתֵּ בַ ת
זאגןֲ " :אנִי מו ֶֹדה" לְ פָ נֶיָך על פי דקדוק ,אבערִ :
צז
אליעזר וירא נעימות
ֲאנִי" – אבער אפילו הכי זאגן מיר אבער נאך אלץ שפעטער דעם ווארט:
" ֲאנִי" ,כדי נישט ָאן צו הייבן דעם טאג מיט דעם ווארטֲ " :אנִי".
און ער ברענגט דארטן ארויס דעם ענין אז א יודיש קינד דארף אוועק נעמען
פון זיך דעםָ" :אנֹ כִ יּות שֶ בוֹ" ,ווייל עס איז דאך נישט דא קייןֲ " :אנִי" אין א
יודיש קינד ,ווייל דערֲ " :אנִי" וואס געפונט זיך ביי א יודיש קינד איז דאך
דערֲ " :אנִי יהו-ה אֱֹלקֵּ יכֶם אֱמֶ ת" ,און גארנישט מער ,אבער על כל פנים..
דארטן געפונען מיר דאך שוין טאקע אויך דעם געדאנק אז עס איז דא אזא
"מכָל מָ קוֹם ְמַאח ֲִרים ּתֵּ יבָ ה".
זאך אזִ :
און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך ,אז דער אייבערשטער
גלוסט דאך גאר גאר שטארק צו א "יודיש קינד" וואס טוט א מצוה מיט
"מסירות נפש" ,און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען דא ביי אברהם
אבינו ,ווייל דער אייבערשטער האט דאך דא [כביכול] גע'גלוסט צו זעהן ווי
אזוי אברהם אבינו וועט מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון:
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" מיט "מסירות נפש".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןַ " :וי ֵָּרא
אֵּ לָיו יהו-ה" וגו' ,ווייל די ווערטער פוןַ " :וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו-ה" – איז דאך
טאקע סופי תיבות" :אִ ּוָּה" – גלוסט'ן – איך גלוסט ,און דאס מיינט דאך צו
זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז דער אייבערשטער האט דא [כביכול]
"גע'גלוסט" צו זיין צוזאמען מיט "אברהם אבינו" ,ווייל דער אייבערשטער
האט דאך דא גאר שטארק געשעצט די געוואלדיגע גרויסע "מסירות נפש"
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא".
וואס אברהם אבינו האט געהאט פאר אִ :
צח
אליעזר וירא נעימות
און די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט איהם נישט אויס געהיילט
גלייך ווען ער איז איהם געקומען דא באזוכן איז געווען ,ווייל דאס איז דאך
פשוט נישט געווען זיין "מטרה" מיט דעם יעצטיג'ן באזוך ,ווייל זיין מטרה
מיטן יעצטיג'ן באזוך איז דאך נאר געווען ,כדי ארויס צו ווייזן זיין
"ליבשאפט" צו א יוד וואס איז מקיים א מצוה מיט "מסירות נפש" ,און
"וועגן דעם" איז דער אייבערשטער דא געקומען צו אברהם אבינו.
דער אייבערשטער איז דא געקומען צו אברהם אבינו פשוט כדי" :לְ בַ קֵּ ר"
אֶ ת הַ ח ֹולֶה – כדי צו "באזוכן" אברהם אבינו ,און אזוי ווי מענטשן זאגן א
אויס דרוק" :פַ אר ַא שֵּ יינֶעם בַ אזּוְך" ,און ערשט שפעטער ..איז געקומען די
מלאך "רפאל" ,און ער האט אויס געהיילט אברהם אבינו.
און דו ביזט גערעכט טאקע אז דער אייבערשטער וואלט איהם טאקע
געקענט אויס היילן גלייך ווען ער איז איהם געקומען באזוכן ,אבער דאס
איז דאך נישט געווען זיין מטרה דא מיט זיין יעצטיג'ן באזוך ביי דעם
גרויסן "מסירות נפש יוד" אברהם אבינו.
און נאך א טעם פארוואס דער אייבערשטער האט נישט אויס געהיילט
אברהם אבינו גלייך ווען ער איז איהם געקומען באזוכן איז ,ווייל דער
אייבערשטער האט דאך דא [כביכול] נאך אמאל גע'גלוסט צו זעהן די
"מסירות נפש" פון אברהם אבינו ,און דער אייבערשטער האט דאך דא
[כביכול] נאך אמאל גע'גלוסט צו זעהן ווי אזוי אברהם אבינו וועט "לויפן"
צו די געסט און זיי אריין ברענגען טראץ דעם וואס ער איז יעצט אין א מצב
פון א ריכטיגע" :ח ֹולֶה".
צט
אליעזר וירא נעימות
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע
פרשה (קפיטל י"ח פסוק ב') ,אזַ " :וי ָָרץ" לִ ְק ָראתָ ם ִמפֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל וגו' – אז
אברהם אבינו איז דאך טאקע אנטקעגן "געלאפן" די געסט ,און דאס ..האט
דער אייבערשטער [כביכול] גאר שטארק "גע'גלוסט" צו זעהן ,און ממילא
וועגן דעם האט ער איהם נישט אויס געהיילט גלייך ווען ער איז איהם
געקומען באזוכן.
ווייל דער אייבערשטער האט דאך נאך געוואלט זעהן נאך איין מאל די
גרויסע "מסירות נפש" פון אברהם אבינו ,און דער אייבערשטער האט דאך
נאך [כביכול] גאר שטארק גע'גלוסט צו זעהן ווי אזוי אברהם אבינו וועט
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" מיט "מסירות נפש" ,און דער
מקיים זיין אִ :
איי בערשטער האט דאך [כביכול] גאר שטארק גע'גלוסט צו זעהן ווי אזוי
אברהם אבינו וועט צו לויפן צו די געסט און ער וועט זיי געבן צו עסן.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע
פרשה (קפיטל י"ח פסוק ז') ,אז" :וְ אֶ ל הַ בָ קָ ר ָרץ ַאבְ ָרהָ ם" – אז אברהם
אבינו איז אליין געלאפן ברענגען די בהמות פאר די געסט וואס זענען
געקומען צו איהם ,און טראץ דעם וואס אברהם אבינו איז געווען גאר גאר
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"
שוואך ,האט ער אבער נאך אלץ מקיים געווען דיִ :
מיט "מסירות נפש".
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין די ספרים הק' ,אז דער
אייבערשטער האט דעמאלט'ס אויך גאר שטארק גע'גלוסט צו זיין אין די
"געצעלט" פון אברהם אבינו.
ק
אליעזר וירא נעימות
און לויט דעם קען מען טאקע אפשר צו לייגן נאך א טעם פארוואס דער
אייבערשטער האט נישט אויס געהיילט אברהם אבינו גלייך ווען ער איז
איהם געקומען באזוכן ,און דאס איז ,ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער
גוט ,אז אברהם אבינו איז דאך געזעצן ביי די "טיר" פון זיין געצעלט.
און עס שטייט דאך שוין אויך אין די מפרשים ,אז די סיבה פארוואס די
מלאכים האבן זיך געמאכט ווי זיי עסן איז דאך געווען" :כְ ֵּדי לְ קַ ֵּים ִמנְהַ ג
הַ ּמָ קוֹם" ,ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די גמרא (בבא מציעא
ָאדם ִמפְ נֵּי הַ ִּמנְהָ ג" – אז א מענטש זאל
דף :פ"ו ע"ב) ,אזֹ" :לא יְשַ נֶה ָ
"מנְהַ ג בְ נֵּי
"מנְהַ ג הַ ּמָ קוֹם" ,און דיִ :
"משַ נֶה" זיין פון דיִ :
קיינמאל נישטְ :
ָאדם" איז דאך צו "עסן" ,און ממילא וועגן דעם האבן זיך די מלאכים אויך ָ
געמאכט אזוי ווי זיי עסן.
און דא ווען אברהם אבינו איז געזעצן ביי די טיר פון זיין געצעלט ,האט
דאך אבער דער אייבערשטער גאר שטארק גע'גלוסט אריין צו גיין אין די
הייליגע "געצעלט" פוןַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם" ,אזוי ווי עס ווערט
דאך שוין טאקע געברענגט אין די ספרים הק' ,אז דער אייבערשטער האט
דאך גאר שטארק גע'גלוסט צו זיין אין די "געצעלט" פון אברהם אבינו,
אבער אברהם אבינו איז דאך געזעצן אינדרויסן ביים טיר.
און ווען א גאסט קומט באזוכן זיין חבר ,דעמאלט'ס איז דאך די סדר פון
מענטשן ,אז די גאסט גייט נישט אליין אריין אין יענעמ'ס הויז ָאן רשות ,נאר
די סדר פון מענטשן איז ,אז "די בעל הבית נעמט אריין דעם גאסט" צו זיך
אין שטוב ,אבער די בעל הבית "אברהם אבינו" איז דאך דא געזעצן
קא
אליעזר וירא נעימות
אינדרויסן פון דעם שטוב ביים טיר פון דעם געצעלט און געווארט אויף
געסט.
און אויב דער אייבערשטער וואלט דעמאלט'ס גלייך אויס געהיילט אברהם
אבינו ,וואלט דאך דעמאלט'ס אברהם אבינו גלייך געלאפן אין אלע גאסן
כדי צו זוכן געסט ,ווייל מאדאך ווען ער איז נישט געזונט ..זיצט ער
אינדרויסן פון זיין געצעלט ביים טיר אין די גרעסטע היצן וואס עס איז נאר
"מימוֹת ע ֹולָם" און ער ווארט" :בְ כִ לְ יוֹן עֵּ י ַניִם" אז עס זאל
אמאל געוועןִ :
אריבער גיין א גאסט ,נו על אחת כמה וכמה ווען ער וואלט יא געווען
געזונט ..דעמאלט'ס וואלט ער דאך זיכער געלאפן אין אלע גאסן כדי צו זוכן
געסט ,און דער אייבערשטער האט דאך אבער געוואלט אריין גיין אין די
הייליגע געצעלט פון אברהם אבינו.
און ממילא וועגן דעם האט איהם דער אייבערשטער נאך נישט אויס
געהיילט בשעת ווען ער האט איהם באזוכט בשעת ווען אברהם אבינו איז
געזעצן ביים טיר פון זיין געצעלט.
נאר ער האט געברענגט "מלאכים" צו אברהם אבינו ,כדי אז אברהם אבינו
זאל מוזן "צוריק אריין גיין" אין זיין געצעלט כדי "אויף צו נעמען" די
חשוב'ע געסט וואס זענען געקומען צו איהם ,און כדי צו ברענגען צו "עסן"
פאר זיינע חשוב'ע געסט וואס זענען געקומען צו איהם.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע
פרשה (קפיטל י"ח פסוק ו') ,אזַ " :ויְמַ הֵּ ר ַאבְ ָרהָ ם הָ אֹ ֱהלָה" אֶ ל שָ ָרה וגו' –
אז אברהם אבינו איז טאקע דעמאלט'ס גלייך צוריק אריין געלאפן אין זיין
קב
אליעזר וירא נעימות
"ש ְמחָ ה" ,און ער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך מודיע
געצעלט מיט אייןִ :
געווען פאר שרה אמינו אז עס זענען ָאן געקומען דריי געסט ,און מען דארף
דאך זיי זעהן מכבד צו זיין גאר גאר שיין.
און איינמאל אברהם אבינו איז שוין צוריק אריין געגאנגען אין זיין געצעלט
מיט זיינע נייע חשוב'ע געסט ,האט דאך שוין דעמאלט'ס דער אייבערשטער
[כביכול] א ויך געקענט אריין גיין אין די הייליגע געצעלט פון אברהם אבינו,
ווייל דער "בעל הבית" פון די געצעלט האט דאך שוין אריין גענומען זיינע
געסט צו זיך אין געצעלט.
און ממילא דורך דעם וואס דער אייבערשטער האט איהם נישט אויס
געהיילט גלייך ווען ער איז איהם געקומען באזוכן ,האט דער אייבערשטער
[כביכול] געקענט צו קומען צו קענען אריין גיין אין די הייליגע "געצעלט"
פוןַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם".
אבער על כל פנים ..זעהט מען דאך שוין פון דעם אלעם די געוואלדיגע
"חביבות" וואס דער אייבערשטער פארמאגט צו א "יודיש קינד" וואס איז
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" מיט "מסירות נפש" ,אזוי ווייט ..אז
מקיים דיִ :
דער אייבערשטער גלוסט [כביכול] גאר שטארק צו זיין צוזאמען מיט אזא
יוד אין איין געצעלט.
און ווען עס איז דא" :הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִ ינָה" ,דעמאלט'ס קומט דאך שוין מיט
צוזאמען מיט דעם גאר גאר א גרויסע" :שֶ פַ ע" און גאר גאר א גרויסע:
"בְ ָרכָה" ,און גאר גאר א גרויסע" :הַ צְ לָחָ ה" צוזאמען מיט אלע גוטע זאכן,
אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע קלאר ביי אברהם אבינו ,אז גלייך נאך
קג
אליעזר וירא נעימות
דעם וואס אברהם אבינו האט אריין געברענגט די געסט ביי זיך אין געצעלט
צוזאמען מיטן "הייליגן באשעפער" ,איז דעמאלט'ס גלייך ָאן געקומען די
גרויסע" :יְשּועָ ה" פון "אברהם אבינו".
און די מלאך האט זיך דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן צו אברהם אבינו און
געזאגט ,אז" :שוֹב אָ שּוב אֵּ לֶיָך כָעֵּ ת חַ יָה" ,און" :וְ הִ נֵּה בֵּ ן לְ שָ ָרה אִ ְשּתֶ ָך",
און די מלאך האט דעמאלט'ס גלייך פארציילט פאר אברהם אבינו די גוטע
בשורה אז זיי וועלן בעז"ה געהאלפן ווערן איבער א יאר מיט א קינד.
ווייל יא טייערע יודן ,ווען עס איז דא" :הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִ ינָה" ,קומט דאך
דעמאלט'ס אריין אין שטוב גאר גאר א גרויסע" :שֶ פַ ע" ,און גאר גאר א
גרויסע" :בְ ָרכָה" ,און גאר גאר א גרויסע" :הַ צְ לָחָ ה" ,און מען ווערט דאך
דעמאלט'ס גלייך געהאלפן מיט" :כָל ִמינֵּי בְ ָרכוֹת וִ ישּועוֹת ְּורפּואוֹת
וְ הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת חּוץ לְ ֶד ֶרְך הַ טֶ בַ ע" ,און עס ווערט דאך דעמאלט'ס נשפע
אלע גוטע" :הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
און די ווערטער" :הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִ ינָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת" [מיט די עלעוו אותיות מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,וויסן
זאלסטו ,אז דער הייליגער באשעפער האט דאך אונז שוין אליין געזאגט
גלייך נאך "מתן תורה" אין פרשת יתרו (קפיטל כ' פסוק כ"א) ,אז מיין
טייער ליבער קינד" :י ְִש ָראֵּ ל" ,שטענדיג זאלסטו האבן ביי דיר דעם כלל ,אז
אויב עס איזָ" :אבוֹא אֵּ לֶיָך" – אז אויב קום איך צו דיר ..קינד מיינ'ס,
דעמאלט'סּ" :ובֵּ ַרכְ ּתִ יָך" – דעמאלט'ס קומט דאס אויך מיט צוזאמען מיט
אלע גוטע" :בְ ָרכוֹת וִ ישּועוֹת ְּורפּואוֹת וְ הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת חּוץ לְ ֶד ֶרְך הַ טֶ בַ ע".
קד
אליעזר וירא נעימות
און די ווארטּ" :תו ָֹרה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :פַ ְרנָסָ ה בְ ֶרוַח",
ווייל אויב פאלגט מען דעם אייבערשטן און מען פירט זיך" :בְ ֶד ֶרְך הַ ּתו ָֹרה",
דעמאלט'ס איז מען זוכה צו" :פַ ְרנָסָ ה בְ ֶרוַח" און צו אלע" :הַ ְשפָ עוֹת
טוֹבוֹת" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
ווייל וואו דער אייבערשטער געפונט זיך ..געפונען זיך דארטן אויך אלע
גוטע" :בְ ָרכוֹת" און" :הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס עס איז נאר פארהאנען אויף
דער וועלט ,ווייל דער אייבערשטער רופט דאך [כביכול] אויס פאר אונז
אלע הויעך" :בְ קוֹל גָדוֹל וְ ֹלא יָסָ ף" ,אז וויסן זאלט איר מיינע טייערע
ליכטיגע קינדערלעך ,אז" :אִ ם ֲאנִי כַאן הַ כֹל כַאן":
ְוהוא י ֵֹּשב ֶּפ ַתח ָהא ֶֹּהל ְכחֹם ַהי ֹום
ֹשב ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל ְּכחֹם הַ י ֹּום:
וַ ֵ ּי ָרא ֵאלָיו יהו-ה ְּב ֵאלֹנֵי מַ ְמ ֵרא ְוה ּוא י ֵ
עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל (שבת דף :קכ"ז ע"א) ,אז" :גְ ד ֹולָה
הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" – אז די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת
או ְֹר ִחים" איז גרעסער ווי" :קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,און פון וואו לערנט מען
דאס ארויס!?..
פון "אברהם אבינו" ,ווייל אברהם אבינו האט דאך געלאזט דעם אייבערשטן
ווארטן ביים טיר פון זיין געצעלט ,און ער איז זיך דעמאלט'ס אוועק געלאפן
כדי אריין צו ברענגען די "געסט" ביי זיך אין שטוב און מקיים זיין מיט דעם
די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" ,און ממילא זעהט מען
דאך שוין פון דעם קלאר ,אז" :גְ ד ֹולָה הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי
הַ ְשכִ ינָה"!..
קה
אליעזר וירא נעימות
אבער אין אמת'ן ..ליגט דאך אסאך אסאך מער אין די כוונה פון די
ווערטער" :וְ הּוא יֹשֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל כְ חֹ ם הַ יוֹם" ,ווייל רש"י הק' זאגט דאך
אונז שוין דא קלאר ,אז עס שטייט דאך נישט אין פסוק דא ,אז :וְ הּוא
"יוֹשֵּ ב" ,נאר עס שטייט דא אין פסוק ,אז :וְ הּוא "יָשַ ב" – ָאן א ווא"ו.
ווייל דאס זיצן פון אברהם אבינו איז דאך נישט געווען דא "בשלימות",
ווייל אין אמת'ן האט ער דאך געוואלט אויף שטיין ,ווייל דער אייבערשטער
איז דאך דא "געשטאנען" לעבן איהם ,אבער ..דער אייבערשטער האט איהם
דעמאלט'ס גלייך געזאגט ,אז ניין אברהם ,דו בלייב זיצן ,און איך וועל שוין
שטיין [כביכול].
אבער לכאורה איז דאך שווער דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל אין די
קומענדיגע פסוק שטייט דאך ,אז" :וַיִ שָ א עֵּ ינָיו ַוי ְַרא וְ הִ נֵּה ְשֹלשָ ה ֲאנ ִָשים
נִצָ בִ ים עָ לָיו" – אז ווען אברהם אבינו האט געזעהן די מלאכים ,דעמאלט'ס:
" ַוי ְַרא" – האט ער דעמאלט'ס גלייך פארשטאנען אזַ " :וי ָָרץ לִ ְק ָראתָ ם ִמפֶ תַ ח
הָ אֹ הֶ ל" וגו' – האט ער דעמאלט'ס גלייך פארשטאנען אז מען דארף
אנטקעגן לויפן די געסט כדי זיי אריין צו ברענגען צו איהם ,אוןַ " :וי ָָרץ
לִ ְק ָראתָ ם ִמפֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל" וגו' – און ער איז זיי טאקע דעמאלט'ס גלייך
אנטקעגן געלאפן.
איז דאך אבער לכאורה שווער דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל ווי אזוי האט
זיך אברהם אבינו געמעגט בכלל אויף הייבן פון זיין פלאץ דעמאלט'ס!?..
דער "אייבערשטער" האט דאך איהם שוין קלאר געזאגט א מינוט פריער
אז" :שֵּ ב" – זיץ ,אוןַ " :ו ֲאנִי אֶ עֱמוֹד" – און איך וועל שוין שטיין [כביכול],
און ממילא ווי אזוי האט אברהם אבינו געמעגט אנטקעגן לויפן די געסט,
קו
אליעזר וירא נעימות
דער אייבערשטער האט דאך איהם שוין קלאר געזאגט א מינוט צוריק אז:
"שֵּ ב" – בלייב "זיצן"!?..
און נאך א קשיא איז דאך שווער דא ,ווייל ווי אזוי האט אברהם אבינו
געמעגט אויף שטיין בכלל !?..דער אייבערשטער האט דאך דא געהאלטן
"מצְ וַת בִ קּור חוֹלִ ים" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש
אינמיטןִ :
אין רש"י הק' ,אז דער אייבערשטער איז דא געקומען צו אברהם אבינו כדי:
"לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה" ,אוןּ" :ובָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא וְ שָ ַאל בִ ְשלוֹמוֹ" – און דער
אייבערשטער איז דא געקומען פרעגן אברהם אבינו ווי אזוי ער שפירט
זיך!?..
און ממילא ווי אזוי האט זיך דא אברהם אבינו געמעגט אויף הייבן און
אוועק לויפן בשעת ווען דער אייבערשטער האט דא געהאלטן אינמיטן
"מצְ וַת בִ קּור חוֹלִ ים"!?..
מקיים זייןִ :
און בכלל ..ווייסן מיר דאך שוין אלע אויך זייער גוט ,אז ווען א חשוב'ע
מענטש אדער א "אדם גדול" קומט איינעם באזוכן ,דעמאלט'ס וועט ער
אפילו נישט אוועק קוקען פאר קיין איין רגע פון דעם חשוב'ן מענטש ,נאר
ער וועט דעמאלט'ס זיצן מיט א "אימה" און מיט א "מורא" ,און ער וועט
דעמאלט'ס זיצן מיט א גרויסע" :י ְִרַאת הַ כָבוֹד" ,און ער וועט זיך נישט וַואגן
דעמאלט'ס ארויס צו רעדן א איבריג ווארט.
און קל וחומר בן בנו של קל וחומר ולהבדיל אלף אלפי הבדלות ווען דער
"אייבערשטער" אליין קומט באזוכן א מענטש ,דעמאלט'ס האט דאך זיכער
נישט קיין פשט זיך אויף צו הייבן אינמיטן און אוועק לויפן צו אנדערע
קז
אליעזר וירא נעימות
מענטשן !?..און ממילא ווי אזוי האט זיך דא אברהם אבינו געמעגט אויף
הייבן און אוועק לויפן בשעת ווען דער אייבערשטער איז דא געשטאנען
לעבן איהם!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז אברהם אבינו האט דאך שוין גאנץ גוט
געוואוסט פון דעם מאמר חז"ל אז" :גְ ד ֹולָה הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי
הַ ְשכִ ינָה" ,און פון דעם קומט דאך אויס ,אז טראץ דעם וואס דער
אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו אז" :שֵּ ב" – זיץ ,האט ער
זיך אבער נאך אלץ געמעגט אויף הייבן כדי אריין צו ברענגען די "געסט" צו
זיך אין שטוב.
ווייל די רגע וואס אברהם אבינו האט געזעהן די געסט ,האט דאך
דעמאלט'ס חל געווען אויף איהם א נייע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" ,און
די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין" :י ֹותֵּ ר" ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז די רגע וואס אברהם אבינו האט
געזעהן די "געסט" ,האט זיך דעמאלט'ס די רצון השם יתברך גלייך
"רצוֹן הַ שֵּ ם
געטוישט אויפן פלאץ ,און עס איז דעמאלט'ס געווארן א נייעָ :
"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" ,און ממילא וועגן דעם האט
יִתְ בָ ַרְך" וואס הייסטִ :
אברהם אבינו יא געמעגט אוועק לויפן פון דעם אייבערשטן און לויפן צו די
געסט טראץ דעם וואס דער אייבערשטער האט איהם געזאגט אז" :שֵּ ב" –
זיץ ,ווייל עס איז דאך דעמאלט'ס ָאן געקומען" :או ְֹר ִחים" ,און" :הַ כְ ָנסַ ת
או ְֹר ִחים" איז דאך שוין" :יוֹתֵּ ר" ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה ,און ממילא דאס איז
"רצוֹן הַ שֵּ ם יִתְ בָ ַרְך" יעצט ,אז איך זאל אריין נעמען די געסט ביי
דאך דיָ :
מיר אין שטוב און זיי מכבד זיין.
קח
אליעזר וירא נעימות
און דאס האט דאך אונז טאקע אברהם אבינו געוואלט אויס לערנען דא,
ווייל אברהם אבינו האט דאך אונז געוואלט אויס לערנען דא וואס דאס
מיינט אז" :בְ כָל ְד ָרכֶיָך ָדעֵּ הּו" – אברהם אבינו האט דאך אונז געוואלט אויס
לערנען דא וואס דאס מיינט אז "איך לעב שטענדיג מיטן הייליגן
באשעפער" ,און איך טראכט שטענדיג צו מיר אז ווי אזוי קען איך "יעצט"
מאכן א" :נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער !?..און ווי אזוי קען איך יעצט
"רצוֹן הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"!?..
טוהן דעםָ :
און פארשטייט זיך ..אז ָאן דעם פשט אז" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז גרעסער
פון" :קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" איז דאך טאקע שווער די אויבן דערמאנט'ע
קשיות ..אז ווי אזוי האט זיך אברהם אבינו געמעגט אויף הייבן!?..
און די אמת איז דאך ,אז לאמיר זיך אלע אליין פרעגן די פאלגענד'ע שאלה,
אז ווען גאר א גרויסע רב פון טויזנט'ער חסידים קומט דיר באזוכן ,וואלסטו
זיך דעמאלט'ס אויף געהויבן אינמיטן און אוועק געלאפן!?..
די איינציגסט'ע היתר וואס דו וואלס'ט געהאט דעמאלט'ס זיך "יא" אויף צו
הייבן אינמיטן וואלט דאך נאר געווען ,ווען דו וואלס'ט דעמאלט'ס געטוהן
"רצוֹן" פון דעם "רב".
א זאך וואס איז דיָ :
און דאס איז דאך טאקע געווען די סיבה פארוואס אברהם אבינו האט זיך דא
יא געמעגט אויף שטעלן ,ווייל דער אייבערשטער איז דאך דער וואס האט
אונז אוועק געשטעלט דעם כלל [דורך אונזערע הייליגע חכמים זכרונם
לברכה] אז" :גְ ד ֹולָה הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,און ממילא
וועגן דעם האט זיך דא אברהם אבינו רואיגערהייט געקענט אויף שטעלן
קט
אליעזר וירא נעימות
פארנט פון דעם אייבערשטן און אוועק לויפן ,ווייל דאס איז דאך געווען
"רצוֹן"
"רצוֹן הַ שֵּ ם יִתְ בָ ַרְך" – ווייל דאס איז דאך געווען יעצט דיָ :
יעצט דיָ :
פון דעם אייבערשטן ,אז איך זאל איהם יעצט אפ לאזן ,און לויפן מקיים זיין
די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס איז דאך שוין
טאקע" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
און נאך א טעם קען מען אפשר זאגן פארוואס אברהם אבינו האט זיך דא יא
געמעגט אויף שטעלן און אוועק לויפן ,און דאס איז ,ווייל עס שטייט דאך
שוין בפי רוש אין די ערשטע משנה אין מסכת פאה די ווערטער" :וְ הַ כְ נָסַ ת
או ְֹר ִחים ּובִ קּור חוֹלִ ים" וגו' ,און מען זעהט דאך שוין דארטן קלאר ,אז די
מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" שטייט פאר די מצוה פון" :בִ קּור חוֹלִ ים".
ווייל יא ר' יוד ,די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך טאקע "גרעסער"
ווי די מצוה פון" :בִ קּור חוֹלִ ים" ,און ממילא וועגן דעם האט אברהם אבינו
יא געהאט רעכט איבער צו לאזן די מצוה פון" :בִ קּור חוֹלִ ים" [פון דעם
אייבערשטן] ,און לויפן מקיים זיין די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים".
און נאך א ראיה אז " :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" איז,
ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה
(קפיטל י"ח פסוק ח') ,אז :וְ הּוא "עֹ מֵּ ד" ֲעלֵּיהֶ ם ּתַ חַ ת הָ עֵּ ץ ַויֹאכֵּלּו – אז
אברהם אבינו איז "געשטאנען" לעבן די מלאכים אונטער'ן בוים בשעת ווען
די מלאכים האבן געגעסן די פיינע מאכלים ,אבער משא"כ ווען דער
"אייבערשטער" אליין איז געשטאנען לעבן אברהם אבינו ,איז דעמאלט'ס
אברהם אבינו יא געזעצן ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער
דערמאנט.
קי
אליעזר וירא נעימות
און דאס איז דאך טאקע די סיבה פארוואס אברהם אבינו האט זיך נישט
געוואלט אראפ זעצן בשעת ווען ער האט אויף גענומען די "געסט" ,ווייל:
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין גרעסער ווי" :קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" ,און
ממילא ווען דער "אייבערשטער" שטייט לעבן דיר ,דעמאלט'ס קענסטו
זיצן ,אבער ווען דו ביזט מקיים די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת
או ְֹר ִחים" ..דעמאלט'ס קענסטו שוין נישט זיצן ,ווייל די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת
או ְֹר ִחים" איז דאך שוין" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
און בשעת ווען דער "אייבערשטער" איז געקומען באזוכן אברהם אבינו,
שטייט טאקע דארטן ,אז" :בִ קֵּ ש ַלעֲמֹ ד" – אז אברהם אבינו האט זיך
דעמאלט'ס געוואלט אויף שטעלן פאר די כבוד פון דעם הייליגן באשעפער,
אבער דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס נישט מסכים געווען צו דעם ,און
דער אייבערשטער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט ,אז" :שֵּ ב" – זיץ ,און:
" ַו ֲאנִי אֶ עֱמוֹד" – און איך וועל שוין שטיין [כביכול].
אבער בשעת ווען אברהם אבינו האט באדינט זיינע "געסט" ,שטייט שוין
נישט דעמאלט'ס אז דער אייבערשטער האט זיך דעמאלט'ס "מתנגד"
געווען צו דעם פאקט אז אברהם אבינו האט געמאכט דעם" :וְ הּוא עֹ מֵּ ד
ֲעלֵּיהֶ ם ּתַ חַ ת הָ עֵּ ץ ַויֹאכֵּלּו" – עס שטייט נישט אין ערגעץ אז דער
אייבערשטער האט זיך "מתנגד" געווען צו דעם פאקט אז אברהם אבינו איז
"געשטאנען" לעבן די מלאכים דורך אויס די גאנצע צייט וואס די מלאכים
האבן געגעסן ,און עס שטייט אויך נישט אין ערגעץ אז דער אייבערשטער
האט זיך "מתנגד" געווען צו דעם וואס אברהם אבינו איז "געלאפן" מיט
אלע זיינע כוחות כדי צו ברענגען די דריי פרים פאר די דריי מלאכים.
קיא
אליעזר וירא נעימות
איי פארוואס !?..די תירוץ אויף דעם איז ,אז וואס הייסט פארוואס !?..דו
פרעגס'ט פארוואס !?..מען רעדט דאך דא פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" !..און:
"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין" :יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה".
און ממילא דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו,
אז ..יא ,ווען איך קום צו דיר ,דעמאלט'ס בין איך מסכים אז דו זאלסט זיצן,
אבער ווען דו נעמס'ט אויף דיינע "געסט" ,דעמאלט'ס זאלסטו זיי זעהן
מכבד צו זיין עד הסוף במסירות נפש ממש.
און יא אברהם ,דו זאלסט "לויפן" ברענגען צו עסן פאר דיינע "געסט"
אפילו ווען עס קומט דיר ָאן גאר גאר גאר שווער ,ווייל מען רעדט דאך דא
פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" !..און" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין" :יוֹתֵּ ר
ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה":
ְו ַא ְב ָר ָהם הֹלֵּ ְך ִע ָמם ְל ַש ְל ָחם
שם הָ אֲ נָ ִשים וַ ַ ּי ְש ִקפ ּו ַעל ּ ְפנֵי ְסדֹם ְו ַא ְב ָרהָ ם הֹל ְֵך ִע ּ ָמם
וַ ָ ּיקֻ מ ּו ִמ ּ ָ
לְ ַש ְּלחָ ם :עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק' ,אז ווען א
מענטש איז מקיים די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" ,און ער געבט צו עסן און
צו טרינקען פאר "געסט" ,און ער "באגלייט" זיי שפעטער אויך ארויס
ווייטער אין זייער וועג ,דעמאלט'ס זאל ער וויסן ,אז די מצוה פון" :לְ ָויָה"
איז די "שלימות" פון די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים".
און אלע ערליכע יודן פירן זיך דאך שוין טאקע ,אז ווען עס קומט איינער
באזוכן ,דעמאלט'ס לאזט מען איהם נישט אליין ארויס גיין ,נאר מען איז
קיב
אליעזר וירא נעימות
מקיים די גרויסע מצוה פון" :לְ ָויָה" ,און מען "באגלייט" איהם ארויס ביז
אינדרויסן :כְ ֵּדי לְ קַ יֵּם מַ ה שֶ ֶנאֱמַ ר וַיִ טַ ע "אֵּ שֶ ל" בִ בְ אֵּ ר שָ בַ ע.
ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק' ,אז די ווארט:
"אֵּ שֶ ל" – איז דאך ראשי תיבותֲ " :אכִ י ָלה ְשּתִ ָיה לְ ָויָה" ,און ווען איינער איז
נישט מקיים דעם לעצט'ן חלק פון די מצוה ,וואס דאס איז דאך די חלק פון:
"לְ ָויָה" ,פעלט דאך דעמאלט'ס אין די "שלימות" פון די מצוה ,און עס
פעלט דאך דעמאלט'ס די אות למ"ד פון דעם ווארט" :אֵּ שֶ ל" ,נו ..וואס
געשעהט ווען מען נעמט אוועק די אות למ"ד פון דעם ווארט" :אֵּ שֶ ל"!?..
עס ווערט דאך דעמאלט'ס" :אֵּ ש" – א פייער ,און דאס מיינט דאך צו זאגן
אין אנדערע ווערטער ,אז עס קען דאך דעמאלט'ס ח"ו קומען נישט גוטע
זאכן אויפן מענטש.
ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (ירושלמי ראש השנה דף :י' ע"א),
אז" :הַ ּמַ תְ ִחיל בְ ִמצְ וָה או ְֹמ ִרים ל ֹו גְ מֹ ר" – אז אויב האסטו ָאן געהויבן א
מצוה ,דעמאלט'ס ענדיג דאס צו "בשלימות" ,ווייל א מענטש דארף דאך
שטענדיג פראבירן צו טוהן מצוות "בשלימות" ,און אזוי איז עס טאקע:
"ע ֹולֶה לַשָ מַ יִם כ ָָראּוי".
און ממילא דאס זאגט אונז דא די פסוק ,אז" :וְ ַאבְ ָרהָ ם ֹהלְֵּך עִ ּמָ ם לְ שַ לְ חָ ם" –
אז אברהם אבינו איז דאך געווען גאר א גרויסער" :צַ ִדיק" ,און ממילא וועגן
דעם איז ער מיט געגאנגען מיט זיינע געסט כדי זיי צו "באגלייטן" ,ווייל ער
האט דאך דא געוואלט מקיים זיין מיט דעם די געוואלדיגע גרויסע מצוה
קיג
אליעזר וירא נעימות
פון" :לְ ָויָה" ,און ממילא וועגן דעם איז ער מיט געגאנגען מיט זיינע געסט
כדי זיי צו "באגלייטן".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןַ " :ויָקֻ מּו
ִמשָ ם הָ ֲאנ ִָשים ַוי ְַש ִקפּו עַ ל פְ נֵּי סְ דֹם וְ ַאבְ ָרהָ ם ֹהלְֵּך עִ ּמָ ם לְ שַ לְ חָ ם" ,ווייל די
ווערטער" :וְ ַאבְ ָרהָ ם ֹהלְֵּך עִ ּמָ ם לְ שַ לְ חָ ם" – איז דאך טאקע אויך ראשי
תיבות" :ע ֹולֶה" ,כדי אונז מרמז צו זיין ,אז טאקע וועגן דעם האט אברהם
אבינו "באגלייט" זיינע געסט ,דו ווייסט פארוואס אברהם אבינו האט
"באגלייט" זיינע געסט!?..
די סיבה פארוואס אברהם אבינו האט "באגלייט" זיינע געסט איז געווען,
ווייל אברהם אבינו האט דאך געוואלט אז זיין געוואלדיגע גרויסע מצוה
פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" זאל טאקע באקומען איר ריכטיג'ן "שלימות" ,און
דורך דעם לעצט'ן חלק פון די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" ,וואס דאס איז
דאך די מצוה פון" :לְ ָויָה" ,באקומט דאך די מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"
איר ריכטיג'ן "שלימות" און עס איז" :ע ֹולֶה לַשָ מַ יִם" מיט איר ריכטיג'ן
"שלימות".
און ממילא וועגן דעם האט דא אברהם אבינו "באגלייט" זיינע געסט ,ווייל
ער האט דאך שוין גאנץ גוט געוואוסט ביי זיך ,אז די מצוה פון" :לְ ָויָה"
מאכט דאך אז זיין געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" זאל
טאקע באקומען איר ריכטיג'ן "שלימות" און" :ע ֹולֶה" זיין" :לַשָ מַ יִם" ווי
עס דארף צו זיין ,ווייל יא טייערע יודן ,א מצוה מיט איר ריכטיג'ן
"שלימות" איז דאך" :בוֹקַ עַ ת וְ ע ֹולָה עַ ד כִ סֵּ א הַ כָבוֹד":
קיד
אליעזר וירא נעימות
חֲריו
יתו ַא ָ
ְל ַמ ַען אֲ ֶּשר יְ ַצ ֶּוה ֶּאת ָבנָיו ְו ֶּאת ֵּב ֹ
בו ּכֹל גּ ֹויֵי הָ ָא ֶׁרץִּ ..כי
דול ְו ָעצ ּום ְונִ ְב ְרכ ּו ֹ
גוי ָּג ֹ
ְו ַא ְב ָרהָ ם הָ ֹיו יִ ְה ֶׁיה לְ ֹ
ש ְמר ּו ֶׁ ּד ֶׁר ְך
יתו ַאח ֲָריו ְו ָ
שר יְ צַ ֶׁ ּוה ֶׁאת ּ ָבנָ יו ְו ֶׁאת ּ ֵב ֹ
יְ ַד ְע ִּתיו לְ מַ ַען אֲ ֶׁ
יהו-ה ל ֲַעש ֹות ְצ ָד ָקה ּו ִמ ְש ּ ָפט וגו' :אין דעם פסוק שטייט דא אזוי ,אז
דער אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה פון:
ָארץ".
"וְ ַאבְ ָרהָ ם הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל וְ עָ צּום וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל ג ֹויֵּי הָ ֶ
און רש"י הק' איז דאך אונז שוין מסביר די פשט פון די ברכה פון" :וְ ַאבְ ָרהָ ם
הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל" וגו' ,און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין דא בפירוש,
אז" :הוֹאִ יל וְ הִ זְ כִ יר ֹו בָ ְרכוֹ" – אז וויבאלד דער אייבערשטער האט דאך שוין
דערמאנט דא די נאמען פוןַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו" ,ממילא וועגן דעם האט ער
איהם שוין "געבענטש'ט".
ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל י' פסוק ז'),
אזֵּ " :זכֶר צַ ִדיק לִ בְ ָרכָה" אבער משא"כ" :וְ שֵּ ם ְרשָ עִ ים י ְִרקָ ב" ,און ממילא
וועגן דעם האט דער אייבערשטער "געבענטש'ט" אברהם אבינו.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז די:
"ַאנְשֵּ י סְ דֹם" פלעגן דאך עובר זיין אויף גאר גאר אסאך עבירות ,אבער עס
איז געווען איין עבירה וואס וועגן דעם זענען דיַ" :אנְשֵּ י סְ דֹם"
"באשטראפט" געווארן מיט דעם הארב'ן שטראף פון "איבער דרייען דעם
שטאט סדום" ,און די עבירה איז געווען ,ווייל זיי האבן נישט געטוהן קיין
"צְ ָדקָ ה" איינער מיטן צווייטן.
קטו
אליעזר וירא נעימות
אבער לכאורה איז דאך דאס נישט צו פארשטיין ,ווייל דיַ" :אנְשֵּ י סְ דֹם"
זענען דאך אפילו נישט געווען מחיוב מיט די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" ,ווייל די:
"ַאנְשֵּ י סְ דֹם" זענען דאך דעמאלט'ס נאר געווען מחיוב מקיים צו זיין די:
"שֶ בַ ע ִמצְ וֹת בְ נֵּי נֹ חַ " !?..און ממילא וואס הייסט אז דיַ" :אנְשֵּ י סְ דֹם" זענען
באשטראפט געווארן אויף דעם וואס זיי האבן נישט געטוהן קיין" :צְ ָדקָ ה"
איינער מיטן צווייטן!?..
און בכלל ..מען האט דאך נאך דעמאלט'ס געהאלטן פאר "מתן תורה" ,און
עס איז דאך אפילו נאך נישט געווען דעמאלט'ס אזא מצוה פון" :צְ ָדקָ ה"
בכלל !?..און דיַ" :אנְשֵּ י סְ דֹם" זענען דאך אפילו נישט געווען "מחיוב"
דעמאלט'ס מיט די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" ,און ממילא ווי אזוי קען מען
דעמאלט'ס זאגן אז דיַ" :אנְשֵּ י סְ דֹם" זענען באשטראפט געווארן וויבאלד זיי
האבן נישט געטוהן קיין" :צְ ָדקָ ה" איינער מיטן צווייטן!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די
ראשונים ,אז די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" איז נישט קיין" :חָ ק" – די מצוה פון:
"צְ ָדקָ ה" איז נישט עפעס א "געזעץ" אין דער הייליגער תורה הק' אז דער
אייבערשטער האט געזאגט אז דו מוזט געבן" :צְ ָדקָ ה" ,נאר די מצוה פון:
"מצְ וֹת הַ ּמ ְֻשכָלוֹת" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן
"צְ ָדקָ ה" איז איינער פון דיִ :
אין אנדערע ווערטער ,אז די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" איז איינער פון די מצוות
וואס איז שכל'דיג מקיים צו זיין ,ווייל די שכל פון א מענטש זאגט דאך דיר
שוין אליין אז מען דארף טוהן" :צְ ָדקָ ה".
ווייל עס איז דאך אזא מיאוס'ע זאך צו זעהן ווי א מענטש האט זיך וואס ער
דארף ,און בשעת ער לאזט זיך וואויל גיין ..לאכט ער פון זיין חבר וואס גייט
קטז
אליעזר וירא נעימות
נעבעך אויס פון הונגער ,דאס איז דאך א געפערליכ'ע זאך מטעם דעם
אייגענעם "שכל" פון א מענטש ,ווייל אויב דו ביזט דאך סיי ווי סיי א
גרויסער "עושר" ,איז דעמאלט'ס פארוואס זאלסטו נישט געבן אביסעל'ע:
"צְ ָדקָ ה" פאר דיין חבר !?..ער גייט דאך נעבעך אויס פון הונגער!?..
און ממילא דאס אז א נארמאל'ע מענטש געבט נישט צו עסן פאר א ארימאן,
איז דאך פשוט א "מיאוס'ע" זאך ,און די לשון פון די ראשונים איז ,אז עס
"מתּועָ ב" – אז עס איז א עקל'דיגע זאך צו זעהן ווי א מענטש וויל איזְ :
נישט געבן אביסעל'ע" :צְ ָדקָ ה" פאר א ארימאן.
און ממילא אפילו אויב דער הייליגער תורה הק' איז נאך נישט געגעבן
געווארן אויף דער וועלט ,איז אבער נאך אלץ דא די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" על
"מצְ וֹת
פי "שכל" ,ווייל די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" איז דאך איינער פון דיִ :
הַ ּמ ְֻשכָלוֹת" ,און א יעדע נארמאל'ע מענטש דארף דאך דאס שוין אליין
פארשטיין מיט זיין אייגענעם "שכל".
ווייל עס איז דאך א עקל'דיגע זאך צו זעהן ווי א מענטש קוקט צו ווי זיין
חבר האט נישט קיין שטיקל ברויט אויפן טיש ,און זיין חבר ליגט נעבעך
פאר חלש'ט אינמיטן די גאס פון גרויס הונגער ,און דו ביזט זיך א גרויסער
"עושר" ,און דו האסט זיך פון אלעם גוט'ן ,און מיט דעם אלעמען ..געבסטו
נישט קיין פרוטה" :צְ ָדקָ ה" פאר דיין חבר.
און ממילא "וועגן דעם" האט דער אייבערשטער איבער געדרייט דעם
שטאט סדום ,ווייל יא ..עס קען זיין אז דו ביזט גערעכט טאקע ,ווייל דו
האסט דאך גע'ארבעט פאר דיין געלט ,אבער קיין "מענטש" ביזטו נישט!..
קיז
אליעזר וירא נעימות
ווייל דיין חבר דארף נישט אויס גיין פון הונגער בשעת ווען דו לאזט זיך
וואויל גיין ,און "וועגן דעם" האט דער אייבערשטער איבער געדרייט דעם
שטאט סדום ,ווייל אויב פירסטו זיך אויף אזוי ווי א "בהמה" ,און דו האסט
פארלוירן דיין גאנצע מענטשליכ'קייט אין דיר ,ביזטו דאך דעמאלט'ס טאקע
נישט מער ווי א "בהמה" אין גאס ,און אזעלכע סארטן הנהגות איז דאך:
"מתּועָ ב בְ עֵּ ינֵּי הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" – און אזעלכע סארטן הנהגות איז דאך
ְ
פאר מיאוס'ט אין די אויגן פון דעם אייבערשטן.
און ממילא וויבאלד דיַ" :אנְשֵּ י סְ דֹם" האבן זיך נישט אויף געפירט ווי
נארמאל'ע מענטשן ,נאר זיי האבן זיך אויף געפירט פארקערט ווי נארמאל,
"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִמ ָדה",
ממילא וועגן דעם האט זיי דער אייבערשטער באצאלטִ :
און ער האט איבער געדרייט זייער שטאט "פון אויבן אויף אראפ" ,כדי אז
זיי זאלן טאקע זיין "פארקערט ווי נארמאל".
און עס קומט דאך אויס פון דעם ,אז די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" איז א מצוה
וואס איז פשוט געשטעלט אויף די יסוד פון "מענטשליכ'קייט".
אבער עס איז דאך אבער לכאורה שווער דא א מורא'דיגע קשיא אויף דעם
ָארץ",
פסוק פון" :וְ ַאבְ ָרהָ ם הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל וְ עָ צּום וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל ג ֹויֵּי הָ ֶ
ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון פון :וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל "ג ֹויֵּי
ָארץ" ,אין די אנהייב פון פרשת לך לך שטייט דאך אינגאנצן א אנדערע
הָ ֶ
לשון ,ווייל אין די אנהייב פון פרשת לך לך שטייט דאך דעם לשון פון:
"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה" !?..און ממילא פארוואס שטייט דא אין
וְ נִבְ ְרכּו בְ ָך כֹל ִ
ָארץ"!?..
פסוק א נייע סארט לשון פון :וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל "ג ֹויֵּי הָ ֶ
קיח
אליעזר וירא נעימות
"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה" גייט דאך
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די לשון פוןִ :
ארויף אויף "יודישע משפחות" ,ווייל די גוים האבן דאך נישט קיין
געהעריגע שיינע משפחות אזוי ווי מיר האבן אלע.
ווייל ווען א גוי ווערט עלטער ,גייט ער זיך דאך דעמאלט'ס גלייך זיין וועג,
און ער גייט דאך שוין דעמאלט'ס גלייך שיכור'ן ,און ער טוט זיך דאך שוין
ַאחים"
דעמאלט'ס וואס ער וויל ,און די גוים האבן דאך נישט קיין" :שֶ בֶ ת ִ
ווען די משפחות קומען זיך צוזאם אלע אינאיינעם איינמאל אין א שטיק
ּומפֹ ָרד" – נאר די גוים זענען
"מ ֻפזָר ְ
צייט ,נאר די גוים זענען דאך שטענדיגְ :
דאך שטענדיג צו שפרייט.
"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה",
און ממילא פריער אין פרשת לך לך שטייט די לשוןִ :
ווייל דער אייבערשטער האט דאך דעמאלט'ס געבענטש'ט "אברהם אבינו"
אז ווען א מענטש וועט בענטשן זיין זוהן ,וועט ער איהם דעמאלט'ס
בענטשן מיט די ברכה פוןּ" :תְ הֵּ א כְ ַאבְ ָרהָ ם" ,און ממילא וועגן דעם האט
"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה" ,ווייל:
מען דעמאלט'ס דערמאנט דעם לשון פוןִ :
"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה" גייט דאך ארויף אויף די "יודישע קינדער" וואס וועלן ִ
שטענדיג בענטשן זייערע קינדער מיט די ברכה פוןּ" :תְ הֵּ א כְ ַאבְ ָרהָ ם".
אבער דא איז דאך די ברכה געווען אינגאנצן א אנדערע סארט ברכה ,ווייל
דא רעדט מען דאך פון די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" ,און די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה"
איז דאך א מצוה וואס א יעדע איינציגסט'ע "מענטש" איז דאך מחיוב צו
טוהן ,אפילו א "גוי" אויך ,ווייל די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" איז דאך פון די:
"מצְ וֹת הַ ּמ ְֻשכָלוֹת".
ִ
קיט
אליעזר וירא נעימות
און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון :וְ ַאבְ ָרהָ ם הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל
ָארץ" ,אז אפילו דער "גוי" וועט זיך אויך
וְ עָ צּום וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל "ג ֹויֵּי הָ ֶ
בענטשן צו זיין ווי "אברהם אבינו".
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז א "גוי" וועט זיך אויך בענטשן צו זיין ווי
"אברהם אבינו" !?..וואס הייסט !?..פארוואס אויך א "גוי" !?..וועגן דעם
זאגט דיר דא די פסוק ווייטער ,אז דו ווייסט פארוואס דער "גוי" וועט זיך
אויך בענטשן צו זיין ווי "אברהם אבינו"!?..
די סיבה פארוואס דער "גוי" וועט זיך אויך בענטשן צו זיין ווי "אברהם
אבינו" איז ,ווייל" :כִ י י ְַדעְ ּתִ יו לְ מַ עַ ן אֲשֶ ר יְצַ ּוֶה אֶ ת בָ נָיו וְ אֶ ת בֵּ ית ֹו ַא ֲח ָריו" –
ווייל אברהם אבינו וועט דאך אויס לערנען פאר אלע זיינע קינדער און
"ד ֶרְך יהו-ה" ,און" :וְ שָ ְמרּו ֶד ֶרְך יהו-ה" – און זיי וועלן
אייניקל'עך דעםֶ :
"ד ֶרְך יהו-ה"!?..
"ד ֶרְך יהו-ה" ,און וואס איז דיֶ :
דאך אלע אפ היטן דעםֶ :
"ד ֶרְך יהו-ה" איזַ " :לעֲשוֹת
זאגט אונז דא די פסוק קלאר ווייטער ,אז דיֶ :
"ד ֶרְך יהו-ה" איז צו טוהן" :צְ ָדקָ ה" און ּומ ְשפָ ט" – דיֶ :
צְ ָדקָ ה ִ
"גערעכטיקייט" ,און ווען מענטש געבט" :צְ ָדקָ ה" פאר א צווייטן ,און ער
העלפט א צווייטן ,מאכט ער דאך דעמאלט'ס גרויסּ" :תִ פְ אֶ ֶרת י ְִש ָראֵּ ל" ,ווייל
די גוים זענען דאך אויך מחיוב מיט די מצוה פון" :צְ ָדקָ ה" ,אלץ
"מענטש'ליכקייט" ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער ערקלערט,
אבער מיט דעם אלעמען ..טוען זיי דאס אבער נישט ,נאר זיי לעבן שטענדיג
אין "זיך" א גאנצן טאג ,אז וואס איך האב מיט "מיר" ,געהערט דאך פאר
"מיר" ,און אויב האסטו עס נישט ,דעמאלט'ס איז דאך דאס "דיין"
פראבלעם ,אזוי לעבט א גוי.
קכ
אליעזר וירא נעימות
און דער אייבערשטער האט דאך דאס שוין געוואוסט פון פריער ,און ממילא
וועגן דעם האט ער טאקע געבענטש'ט דא "אברהם אבינו" ,ווייל אברהם
אבינו וועט דאך ווייטער איבער געבן פאר זיינע קינדער און אייניקל'עך דעם
ענין אז א מענטש מוז טוהן" :צְ ָדקָ ה" מיט אנדערע מענטשן.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :וְ ַאבְ ָרהָ ם
הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל" וגו' ,ווייל די סופי תיבות פון די ווערטערֹ " :כל ג ֹו ֵּיי
ָארץ" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :עָ נִי" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן
הָ ֶ
אין אנדערע ווערטער ,אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם
אבינו ,אז" :וְ נִבְ ְרכּו בוֹ" – אז די "ברכה" וואס איך האב דיר דא יעצט
געבענטש'ט איז געקומען אויף דיר ווייל דו האסט רחמנות געהאט אויף:
ָארץ" – די "ברכה" וואס איך האב דיר דא יעצט געבענטש'ט איז
"כֹל ג ֹויֵּי הָ ֶ
געקומען אויף דיר ווייל דו האסט רחמנות געהאט אפילו אויף "גוים" אויך.
אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר געברענגט אין די ספרים הק'
בפירוש ,אז אברהם אבינו האט אויך אריין גענומען "גוים" צו זיך אין
געצעלט ,און ער האט זיי אויך געגעבן צו "עסן" ,ווייל יא ר' יוד ,אונזער
הייליגע זיידעַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם" האט רחמנות געהאט אויף א
יעדעם איינעם גלייך!..
אבער משא"כ איינער וואס געבט נישט צו עסן פאר א צווייטן ,און ער געבט
נישט קיין" :צְ ָדקָ ה" ,נאר ער לאזט יענעם אויס גיין ,זאגן דאך אונז שוין די
"מתּועָ ב בְ עֵּ ינֵּי יהו-ה",
ראשונים אויף דעם ,אז אזא מענטש איז דאך פשוטְ :
ווייל איינער וואס לאזט א צווייטן אויס גיין ,איז דאך א וויי געשריי אויף
אזא איינעם ,ווייל אזא איינער איז דאך ממש אזוי ווי דיַ" :אנְשֵּ י סְ דֹם".
קכא
אליעזר וירא נעימות
און וועגן דעם שטייט טאקע ביי דיַ" :אנְשֵּ י סְ דֹם" דעם לשון ,אז דער
אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט דעם לשון אזַ " :זעֲקַ ת" סְ דֹם ַועֲמֹ ָרה
כִ י ָרבָ ה וְ חַ טָ אתָ ם כִ י כָבְ ָדה ְמאֹ ד !..ווייל יא ר' יוד ,עס איז דאך א שרעקליכ'ע
"וויי געשריי" ווען איינער מאכט זיך נישט וויסנ'דיג פון די געפילן פון זיין
חבר!..
אבער משא"כ אויב איינער געבט יא" :צְ ָדקָ ה" פאר א צווייטן ,איז ער דאך
"קיּום הָ ע ֹולָם" – איז ער דאך דעמאלט'ס עוסק אין
דעמאלט'ס עוסק אין דיִ :
די קיום פון "מענטש'ליכקייט" ,און נאר אזא איינער קען זוכה זיין צו די
ברכה וואס דער אייבערשטער האט געגעבן פאר אברהם אבינו אז" :וְ נִבְ ְרכּו
ָארץ":
ב ֹו כֹל ג ֹויֵּי הָ ֶ
ֹאמר
וַ ִי ַגש ַא ְב ָר ָהם וַ י ַ
ֹאמר הַ ַאף ִּת ְס ּ ֶׁפה צַ ִ ּדיק ִעם ָר ָשע :עס ווערט דאך שוין
וַ ִּי ַּגש ַא ְב ָרהָ ם וַ ּי ַ
געברענגט אין די ספרים הק' ,אז עס ווערט דאך שוין דערמאנט אין דער
הייליגער תורה הק' אסאך מאל דעם לשון" :וַיִ גַש" ,און רוב מאל מיינט דאס
א לשון פון :הַ גָשָ ה "לִ תְ פִ לָה" א ֹו "לְ פִ יּוס" ,און אמאל אמאל מיינט דאס
"מלְ חָ מָ ה".
אויךִ :
ווייל ווען א יודיש קינד זעהט אמאל אז עס ווערט איהם שמאל די מצב ,און
ער שפירט דעמאלט'ס א צער און א עגמת נפש ,איז די ערשטע זאך וואס ער
דארף דעמאלט'ס טוהן איזּ" :תְ פִ לָה" – מתפלל זיין צום אייבערשטן ,ווייל
דער אייבערשטער הערט דאך שטענדיג אויס א יעדע תפילה פון א יעדעם
איינעם ,און עס איז דאך נישט קיין שום חילוק ווער עס דאווענט.
קכב
אליעזר וירא נעימות
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז :כִ י אַ ּתָ ה
שוֹמֵּ עַ תְ פִ לַת כָל פֶ ה "עַ ְּמָך" י ְִש ָראֵּ ל – אז דער אייבערשטער הערט דאך אויס
א יעדע תפילה פון א יעדע פשוט'ע יוד ,און טראץ דעם וואס דער יוד איז
פון די" :פְ שּוטֵּ י עַ ם" ,הערט איהם אבער דער אייבערשטער נאך אלץ די
זעלבע אויס.
און דער אייבערשטער הערט איהם דעמאלט'ס אויס" :בְ ַרח ֲִמים" – און דער
אייבערשטער הערט איהם דעמאלט'ס אויס מיט גאר גאר אסאך "רחמנות",
און דער אייבערשטער שפירט טאקע דעמאלט'ס באמת מיט די צער פון דעם
פשוט'ן יוד וואס איז בצער.
און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט א
מורא'דיגע ווארט וואס דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער זכותו יגן
עלינו ועל כל ישראל האט דאך שוין אמאל געזאגט ,ווייל דער הייליגער רבי
מאיר'ל פרעמישלאנ'ער האט דאך שוין אמאל געטייטש'ט [בדרך צחות] ,אז
מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז" :כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵּ עַ
תְ פִ לַת כָל פֶ ה עַ ְּמָך י ְִש ָראֵּ ל" – אז דער אייבערשטער הערט דאך אויס א יעדע
תפילה פון א יעדע פשוט'ע יודיש קינד ,טראץ דעם וואס ער איז פון די:
"פְ שּוטֵּ י עַ ם" ,און דער אייבערשטער הערט דאך דאס אויס" :בְ ַרח ֲִמים" –
און דער אייבערשטער הערט דאך דאס אויס מיט גרויס "רחמנות".
האט דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער געזאגט אזוי [בדרך צחות],
אז מיר זאגן דא אלע פארן הייליגן באשעפער אזוי ,אז :כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵּ עַ תְ פִ לַת
כָל "פֶ ה" – אז דער אייבערשטער הערט אויס אפילו די תפילה פון א יוד
וואס איז נעבעך" :פֶ ה" – דער אייבערשטער הערט אויס אפילו די תפילה
קכג
אליעזר וירא נעימות
פון א יוד וואס איז נעבעך נישט ראוי אז זיינע תפילות זאלן אויס געהערט
ווערן ,ווייל יא ר' יוד ,אפילו אזא איינער וואס מען קען זאגן אויף איהם:
"פֶ ה" ,הערט דער אייבערשטער אויך אויס ווען דער מענטש רופט צו איהם.
אבער ..עס איז דא איין תנאי צו דעם ,און די תנאי איז ,אז" :קּום ְק ָרא אֶ ל
אֱֹלקֶ יָך" – אז מען דארף אבער "רופן" צום אייבערשטן ,און מען דארף דאך
אבער "בעטן" און "רופן" און "דאווענען" צום אייבערשטן ,ווייל אויב בעט
מען נישט דעם אייבערשטן ,און מען רופט נישט דעם אייבערשטן,
דעמאלט'ס קען מען דאך זיכער נישט גע'ענטפערט ווערן.
אבער משא"כ אויב רופט מען יא דעם אייבערשטן ,דעמאלט'ס איז דאך
זיכער בלי שום ספק אז דער אייבערשטער ענטפערט ,ווייל אויב עס איז:
"מּמַ עֲמַ ִקים ְק ָראתִ יָך יהו-ה" – ווייל אויב איך "רוף" דעם אייבערשטן,
ִ
דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז" :יהו-ה ִש ְמעָ ה בְ קוֹלִ י" – דעמאלט'ס איז דאך
זיכער אז דער אייבערשטער הערט אויס מיין "רוף".
און אויב עס איז" :וְ לִ פְ נֵּי יהו-ה י ְִשפֹ ְך ִשיחוֹ" – און אויב רעדט מען זיך אויס
דאס הארץ צום אייבערשטן ,דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז" :יהו-ה ִש ְמעָ ה
תְ פִ לָתִ י" – דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז דער אייבערשטער הערט אויס מיין
געבעט ,און דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז" :וְ שַ וְ עָ תִ י אֵּ לֶיָך תָ בוֹא" – און
דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז מיין געשריי גייט דעמאלט'ס גלייך אריין צו
דעם" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵּי הַ ְּמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא".
ווייל דער אייבערשטער איז דאך א רחמנות'דיגער באשעפער ,און" :וְ ַרחֲמָ יו
עַ ל כָל מַ עֲשָ יו" – און ער האט דאך "רחמנות" אויף אלע זיינע
קכד
אליעזר וירא נעימות
באשעפעניש'ן וואס ער האט באשאפן ,און ממילא וועגן דעם הערט ער אונז
שטענדיג אויס ,אפילו ווען מיר זענען נישט ראוי אז דער אייבערשטער זאל
אונז אויס הערן.
און יא טייערע יודן ,עס איז" :כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵּ עַ ּתְ פִ לַת כָל פֶ ה" – דער
אייבערשטער הערט דאך שטענדיג אויס א יעדע תפילה פון א יעדע מויל
וואס דאווענט נאר צו איהם ,און מען דארף נאר גלייבן אין דעם עד הסוף,
און אפילו ווען מען זעהט נישט אז דער אייבערשטער האט געשיקט א:
"יְשּועָ ה" ,דארף מען אבער נאך אלץ גלייבן אז דער אייבערשטער טוט דאס
בעסטע וואס עס איז נאר שייך פאר מיר.
איי ..עס איז דאך מיר אבער אזוי שווער !?..און די תירוץ אויף דעם איז
דאך ,אז אויף דעם האט דאך שוין טאקע דער אייבערשטער געשריבן אין
דער הייליגער תורה הק' אז" :וְ ָאנֹ כִ י הַ סְ ּתֵּ ר ַאסְ ּתִ יר פָ נַי" – אויף דעם האט
דאך שוין טאקע דער אייבערשטער געשריבן אין דער הייליגער תורה הק' אז
עס איז דא אסאך מאל גאר גאר א גרויסע" :הֶ סְ ּתֵּ ר" וואס פאר שטעלט צו
זעהן די דרכים פון דעם אייבערשטן ,און די דיק'ע" :הֶ סְ ּתֵּ ר" לאזט נישט
אלעמאל זעהן די" :חֶ סֶ ד" פון דעם אייבערשטן וואס ליגט באהאלטן
אונטער דעם שרעקליכ'ן צרה.
אבער מיר ווייסן דאך שוין אבער יא אלע זייער קלאר ,אז" :כִ י חָ פֵּ ץ חֶ סֶ ד
הּוא" – אז דער אייבערשטער וויל דאך שטענדיג נאר טוהן" :חֶ סֶ ד" מיט א
יעדעם איינעם ,ווייל דער אייבערשטער איז דאך א" :טוֹב ּומֵּ ִטיב ל ָָרעִ ים
וְ לַטוֹבִ ים" ,און יא ר' יוד ,דאס איז דאך דער "אייבערשטער" ,ווייל דער
אייבערשטער איז דאך א" :טוֹב" ,און די נאמען" :טוֹב" סימבאלאזירט דאך
קכה
אליעזר וירא נעימות
דעם "אייבערשטן" ,אבער ועל כולם איז דאך אבער נאך אלץ דא די מצוה
פוןּ" :תְ פִ לָה" – אז ווען א יודיש קינד שפירט אז עס גייט אריבער אויף איהם
א שווערע תקופה ,זאל ער דעמאלט'ס "דאווענען" צום אייבערשטן.
און דער אייבערשטער גלוסט דאך גאר שטארק צו הערן די "תפילות" פון
יעדע יודיש קינד ,אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש (מדרש
שוחר טוב תהלים קט"ז) ,אז" :הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא ִמתְ אַ ּוֶה לִ תְ פִ לָתָ ן שֶ ל
י ְִש ָראֵּ ל" ,און ממילא דא ביי אברהם אבינו איז דאך אויך געווען די זעלבע
זאך ,ווייל עס איז דאך דא נגזר געווארן גאר גאר א שווערע גזירה אויף די
וועלט אז עס גייט ווערן איבער געדרייט א גאנצע שטאט פון מענטשן.
און עס איז דאך דעמאלט'ס ממש געווען א" :עֵּ ת צָ ָרה" ,ווייל אברהם אבינו
האט דאך בפירוש "נישט" געוואלט אז די שטאט "סדום" זאל איבער
געדרייט ווערן ,נאר אברהם אבינו האט געוואלט אז דער אייבערשטער זאל
זיי נאך געבן נאך א געלעגענהייט "תשובה" צו טוהן.
און מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש אין די פסוקים ,אז אברהם אבינו
האט זיך דא געבעטן ביים אייבערשטן ,אז אויב" :אּולַי יֵּש ח ֲִמ ִשים צַ ִד ִיקים
בְ תוְֹך הָ עִ יר" וגו' ,וועסטו דעמאלט'ס פאר געבן פאר אלע מענטשן פון דעם
שטאט סדום א דאנק די "פופציג צדיקים"!?..
און ווען דער אייבערשטער האט איהם געזאגט אז ..יא ,איך וועל פאר געבן
פאר אלע מענטשן פון דעם שטאט סדום א דאנק די "פופציג" צדיקים ,האט
זיך דעמאלט'ס אברהם אבינו ווידער אמאל געבעטן ביים אייבערשטן ,און
ער האט דעמאלט'ס ווייטער געזאגט פארן אייבערשטן ,אז אויב עס וועט
קכו
אליעזר וירא נעימות
נאר זיין "פינעף און פערציג" צדיקים אין סדום וועסטו דאס נאך אלץ חרוב
מאכן!?..
האט דעמאלט'ס דער אייבערשטער געזאגט פאר אברהם אבינו ,אז ..ניין,
אויב איך וועל טרעפן אין סדום "פינעף און פערציג" צדיקים ,דעמאלט'ס
וועל איך דאס נישט איבער דרייען ,און אזוי האט אברהם אבינו פראבירט
ווייניגער און ווייניגער און ווייניגער.
ווייל אברהם אבינו האט געוואלט אז די ערליכע יודן זאלן רעדן צו די
רשעים ,און זיי "מחזיר בתשובה" זיין ,ווייל אויב נישט ,גייט דאך דא ווערן
איבער געדרייט א גאנצע שטאט מיט הונדערט'ער טויזנט'ער מענטשן ,און
עס איז דאך דעמאלט'ס ממש געווען א" :עֵּ ת צָ ָרה" ,און די צדיקים פון דעם
דור זענען דאך "אחראי" אויף דעם דור.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז "אברהם אבינו" האט געהאלטן ביי
זיך ,אז ער דארף זיך שטעלן בעטן דעם אייבערשטן אז דער אייבערשטער
זאל נישט חרוב מאכן דעם שטאט סדום ,ווייל די וועלט איז דאך יעצט אין
א געפערליכ'ע" :עֵּ ת צָ ָרה" ,און איך בין דאך "אחראי" אויף דעם אין דעם
היינטיג'ן דור.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :וַיִ גַש
ַאבְ ָרהָ ם ַויֹאמַ ר הַ ַאף ּתִ סְ פֶ ה" וגו' ,ווייל די ווערטער" :הַ ַאף ּתִ סְ פֶ ה צַ ִדיק עִ ם
ָרשָ ע" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :עֵּ ת צָ ָרה" ,און דאס מיינט דאך
צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז אברהם אבינו האט אונז דא געוואלט אויס
לערנען מיט דעם ,אז ווען עס איז דא אמאל א" :עֵּ ת צָ ָרה" ביי איינעם,
קכז
אליעזר וירא נעימות
דעמאלט'ס טראכט מען נישט קיין צוויי מאל ,נאר מען שטעלט זיך
דעמאלט'ס גלייך אוועק דאווענען פארן אייבערשטן ,און מען הייבט
דעמאלט'ס גלייך ָאן צו בעטן דעם אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל
שוין שיקן א" :יְשּועָ ה ְשלֵּמָ ה ִמן הַ שָ מַ יִם" ,ווייל דארטן ליגט דאך טאקע די
אמת'ע "שליסל" פון" :יְשּועָ ה".
און נאך מער פון דעם האט אונז אברהם אבינו געוואלט אויס לערנען דא
מיט דעם וואס ער האט דא געבעטן דעם אייבערשטן ,ווייל אברהם אבינו
האט דאך אונז דא אויך געוואלט אויס לערנען ,אז אפילו אויב מען ווערט
נישט "גע'ענטפערט" ,דארף מען אבער נאך אלץ "דאווענען" צום דעם
אייבערשטן און "בעטן" דעם אייבערשטן אז ער זאל רחמנות האבן אויף
אונז ,ווייל דאס איז דאך נישט קיין סיבה נישט צו "דאווענען" ,און אברהם
אבינו איז דאך טאקע סוף כל סוף נישט גע'ענטפערט געווארן ,און דער
אייבערשטער האט טאקע "יא" איבער געדרייט דעם שטאט "סדום".
וועסטו מיר דא וועלן זאגן אז די תפילות פון אברהם אבינו האט גארנישט
אויף געטוהן !?..חס ושלום אפילו אזוי צו טראכטן !..ווייל אוודאי האבן די
תפילות פון אברהם אבינו אויף געטוהן ,נאר אברהם אבינו האט אונז דא
געוואלט אויס לערנען איין גרויסע יסוד ,און דאס איז ,אז ווען עס טוט וויי,
"דעמאלט'ס שרייט מען צום אייבערשטן"ָ ,אן קיין שום חשבונות ,ווייל מיר
פארשטייען דאך סיי ווי סיי נישט די וועגן פון דעם הייליגן באשעפער.
און ממילא מיר דארפן נאר בעטן דעם אייבערשטן אזוי ווי "א קינד וואס
בעט זיך צו זיין טאטן" ,ווייל אברהם אבינו האט דאך שוין אויך געטוהן
קכח
אליעזר וירא נעימות
אזוי ,ווייל אברהם אבינו האט זיך דאך שוין אויך געבעטן און געבעטן ביים
אייבערשטן אז ער זאל נישט איבער דרייען דעם שטאט סדום.
און אברהם אבינו האט דאך שוין דא אויך געזאגט פארן אייבערשטן אז..
אויב איך וועל טרעפן "פופציג" צדיקים ,דעמאלט'ס וועסטו נאך אלץ
איבער דרייען דעם שטאט סדום !?..האט איהם דעמאלט'ס דער
אייבערשטער געזאגט ,אז ניין אברהם.
האט זיך אבער דעמאלט'ס אברהם אבינו ווייטער געבעטן ביים אייבערשטן,
און ער האט דעמאלט'ס ווידער אמאל געזאגט פארן אייבערשטן ,אז אויב
עס וועט נאר זיין "פינעף און פערציג" צדיקים אין דעם שטאט סדום,
וועסטו אבער נאך אלץ איבער דרייען דעם שטאט סדום !?..האט איהם
דעמאלט'ס דער אייבערשטער געזאגט ,אז ניין אברהם.
און אזוי איז ער געגאנגען אלץ נידריגער און נידריגער און נידריגער ..און ער
האט געפרעגט דעם אייבערשטן אז אויב עס וועט נאר זיין "דרייסיג"
צדיקים אין סדום !?..און אויב עס וועט נאר זיין "צוואנציג" צדיקים אין
סדום !?..און אויב עס וועט נאר זיין "צעהן" צדיקים אין סדום!?..
ווייל פונקט אזוי ווי ווען א קינד בעט א קיכל פון זיין טאטע ,בעט ער דאך
דאס דעמאלט'ס פונקטליך ווי אזוי ער וויל דאס האבן ,און ער זאגט
דעמאלט'ס פאר זיין טאטע ,אז ..טאטע ,איך וויל די און די סארט קיכל ,און
די און די קאליר ,און דוקא א גרויסע ,און דוקא א ווארימ'ע ,און דוקא א
פרישע ,און דוקא אזא סארט קיכל וואס האט אסאך טשאקאלאד אויף דעם,
אזוי אויך דארפן מיר דאך אויך בעטן אונזערע בקשות פון אונזער גרויסן
קכט
אליעזר וירא נעימות
טאטן אין הימל פונקטליכערהייט ,און נישט שפארן קיין ווערטער ,נאר
בעטן דעם אייבערשטן מיטן פול'ן מויל ,און מיטן פול'ן שפראך ,ממש:
"כְ בֵּ ן הַ ִּמתְ חַ טֵּ א לְ ָאב" ,און אונזער "שכר" אויף דעם וועט זיין ,אז דער
אייבערשטער וועט ענטפער'ן אונזערע תפילות אזוי ווי א טאטע ענטפערט
די בקשות פון זיין קינד ,און" :כְ ַרחֵּ ם ָאב עַ ל בָ נִים כֵּן ּתְ ַרחֵּ ם יהו-ה עָ לֵּינּו":
ְו ָאנ ִֹכי ָע ָפר וָ ֵּאפֶּ ר
הו ַאלְ ִּתי לְ ַד ּ ֵבר ֶׁאל יהו-ה ְו ָאנ ִֹכי ָעפָ ר
ֹאמר ִה ּנֵה נָ א ֹ
וַ ַ ּי ַען ַא ְב ָרהָ ם וַ ּי ַ
וָ ֵאפֶׁ ר :דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פסוק אין
פרשת בראשית (קפיטל ג' פסוק י"ט) ,אז" :כִ י עָ פָ ר אַ ּתָ ה וְ אֶ ל עָ פָ ר ּתָ שּוב",
און יא טייערע יודן ,מיר זענען אלע" :עָ פָ ר" ,אבער עס איז דא מענטשן וואס
זיי שפירן זיך נאר" :עָ פָ ר" לגבי דעם "אייבערשטן" ,אבער אויף זיין חבר
אין בית המדרש ..שפירט ער זיך שוין יא גרעסער און חשוב'ער ווי איהם.
אבער ניין ר' יוד ,די עבודה פון א יודיש קינד איז ,אז :וְ נַפְ ִשי כֶעָ פָ ר " ַלכֹל"
ּתִ הְ יֶה – אז ער זאל זיך שפירן ווי א" :עָ פָ ר" לגבי "א יעדעם איינעם" ,און
נישט נאר לגבי דעם "אייבערשטן" ,נאר אויך לגבי דיין חבר אין בית
המדרש ,לגבי דיין חבר אין בית המדרש זאלסטו זיך אויך שפירן ווי א:
"עָ פָ ר" ,און אויף איהם זאלסטו זיך אויך נישט גרויסן ,ווייל ווער ביזטו שוין
ר' יוד !?..ווער ביזטו שוין ר' יוד!?..
דו ביזט דאך סוף כל סוף איין שטיק" :עָ פָ ר ִמן הָ א ֲָדמָ ה" ,ווייל" :כִ י עָ פָ ר
אַ ּתָ ה וְ אֶ ל עָ פָ ר ּתָ שּוב" ,און אויב שפירסטו זיך נאר" :עָ פָ ר" לגבי דעם
קל
אליעזר וירא נעימות
"אייבערשטן" ,דעמאלט'ס ..מוחל טובות ,ווייל ווער דארף דען אזא סארט
עבודה !?..זיכער ביזטו" :עָ פָ ר" לגבי דעם "אייבערשטן" ,וואס דען !?..דו
ביזט דען גרעסער פון דעם אייבערשטן !?..אזא זאך צו זאגן איז דאך
"טפְ שּות"!?..
פשוטִ :
און אויב שפירסטו זיך נאר" :עָ פָ ר" לגבי דעם "אייבערשטן" ,קענסטו
דעמאלט'ס גלייך מאכן א" :וְ שָ פְ כּו אֶ ת הֶ עָ פָ ר אֲשֶ ר הִ ְקצּו אֶ ל ִמחּוץ לָעִ יר אֶ ל
מָ קוֹם טָ מֵּ א" ,און" :וָאַ ְשלִ ְך אֶ ת עֲפָ ר ֹו אֶ ל הַ נַחַ ל הַ יֹרֵּ ד ִמן הָ הָ ר" ,ווייל ווער
דארף דען אזא סארט" :עָ פָ ר" !?..און ווער דארף דען אזא סארט עבודה!?..
די עבודה פון א יודיש קינד איז דאך ,זיך צו שפירן ווי א" :עָ פָ ר" לגבי א
צווייטע יודיש קינד ,און זיך נישט ח"ו גרויסן אויף א צווייטן.
און דאס איז דאך טאקע אויך די ברכה וואס דער אייבערשטער האט
געבענטש'ט אונזער הייליגע זיידע "אברהם אבינו" אין פרשת לך לך
ָארץ" – אז דיינע
(קפיטל י"ג פסוק ט"ז) ,אז :וְ שַ ְמּתִ י אֶ ת ז ְַרעֲָך " ַכעֲפַ ר הָ ֶ
קינדער וועלן זיך האלטן קליין טראץ דעם וואס איך האב דיר דאך געגעבן
די הבטחה פון" :וְ הָ יִיתָ לְ ַאב הֲמוֹן ג ֹויִם".
און עס איז דאך שוין אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז חז"ל זאגן
דאך אונז שוין בפירוש ווען עס קומט צו" :עִ ְנ ָינֵּי ִשידּוכִ ים" ,אז" :נְחוֹת ַד ְרגָא
ּונְסִ יב אִ ּתְ תָ א" – אז גיי אראפ אביסל פון דיין גרויס'קייט ,און האלט זיך
נישט אזוי גרויס ,און האב חתונה מיט א פרוי ,און גרויס זיך נישט אויף איר,
נאר אויב" :אִ ּתְ תָ ְך גּוצָ א" – נאר אויב דיין פרוי איז א נידריג'ער געשטאלט,
דעמאלט'ס" :ג ִָחין וְ תִ לְ חוֹש לָּה" – זאלסטו זיך דעמאלט'ס אראפ בייגן צו
קלא
אליעזר וירא נעימות
איר און רעדן מיט איר אויף איר השגה ,און זיך נישט ח"ו גרויסן אויף איר,
נאר פארקערט ,לאז זיך אראפ אביסל צו א צווייטן ,און הער זיך שוין אויף
צו גרויסן אויף א צווייטן.
ווייל דאס איז דאך די "שליסל" פון" :שָ לוֹם בַ יִת" ,די "שליסל" פון" :שָ לוֹם
בַ יִת" איז דאך ,אז" :ג ִָחין וְ תִ לְ חוֹש לָּה" – אז דו זאלסט זיך אביסעל'ע אראפ
לאזן פון דייןַ " :ג ֲאוָה" ,און דו זאלסט געבן גוטע ווערטער פאר דיין" :בְ נֵּי
בַ יִת" ,און דו זאלסט זיך שוין אויף הערן צו גרויסן אויף א צווייטן ,אזוי ווי
די גמרא זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין מסכת גיטין (דף :נ"ט ע"א)
אז" :אִ ּתְ תָ ְך גּוצָ א ג ִָחין וְ תִ לְ חוֹש לָּה".
און ממילא יא ר' יוד ,פאלג וואס די גמרא זאגט ,ווייל אויב דו וועסט אזוי
טוהן ,וועסטו דעמאלט'ס זוכה זיין צו האבן א שיינע הערליכע לעבן
צוזאמען מיט דיין" :בְ נֵּי בַ יִת".
און יא טייערע יודן ,נאר מיט די הקדמה פון" :וְ ָאנֹ כִ י עָ פָ ר וָאֵּ פֶ ר" קען א
"שידּוְך" ,און דאס איז דאך די גרעסטע: מענטש ָאן הייבן צו גיין זוכן אִ :
"שידּוְך".
"סְ גּולָה" זוכה צו זיין צו טרעפן דעם ריכטיג'ןִ :
און די ווערטערָ" :אנֹ כִ י עָ פָ ר וָאֵּ פֶ ר" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :הִ נֵּה
סְ גּולָה גְ ד ֹולָה לִ ְמצֹא ִשידּוְך" [מיט די פינעף ווערטער] – אט האסטו דא גאר
"שידּוְך"!..
א גרויסע" :סְ גּולָה" צו טרעפן דיין ריכטיגעִ :
ווייל יא ר' יוד ,אויב דו וועסט קובע זיין ביי דיר אין הארץ אזָ" :אנֹ כִ י עָ פָ ר
וָאֵּ פֶ ר" ,און דו וועסט זיך נישט גרויסן אויף א צווייטן ,וועסטו דעמאלט'ס
קלב
אליעזר וירא נעימות
זיכער זוכה זיין צו האבן גאר גאר א שיינע לעבן בכלל ובפרט" :עִ ם פַ ְרנָסָ ה
בְ ֶרוַח בְ כָבוֹד ּובְ נֵּיקַ ל ּתָ ִמיד".
ווייל די הייליגע גמרא זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין מסכת גיטין (דף:
ָאדם זָהִ יר בִ כְ בוֹד אִ ְשּתוֹ" – אז א מענטש זאל
נ"ט ע"א) ,אז" :לְ ע ֹולָם יְהֵּ א ָ
שטענדיג גאר שטארק אכטונג געבן "מכבד" צו זיין זיין ווייב ,ווייל" :שֶ אֵּ ין
ָאדם אֶ לָא בִ ְשבִ יל אִ ְשּתוֹ" – ווייל "זי" איז דאך
בְ ָרכָה ְמצּויָה בְ תוְֹך בֵּ ית ֹו שֶ ל ָ
דער וואס ברענגט אריין די" :בְ ָרכָה" אין שטוב אריין.
און" :וְ הַ יְנּו ְדָאמַ ר לְ הּו ָרבָ א לִ בְ נֵּי ְמחּוזָא" – און די הייליגע אמורא רבא האט
דאך שוין טאקע אויך געזאגט אמאל פאר די מענטשן פון דעם שטאט
מחוזא ,אז" :או ִֹקירּו לִ נְשַ יְכּו כִ י הֵּ יכִ י ְדתִ תְ עַ ּתְ רּו" – אז זייט'ס "מכבד"
ענקער'ע ווייבער ,ווייל נאר אזוי וועלן ענק רייך ווערן ,ווייל יא ר' יוד ,די
"פרוי" איז דער וואס ברענגט אריין די" :בְ ָרכָה" אין שטוב אריין.
"ָאדם זָהִ יר בִ כְ בוֹד אִ ְשּתוֹ" [מיטן כולל] – איז דאך טאקע
און די ווערטערָ :
אויך גימטריא" :י ְִרַאת שָ מַ יִם" [מיט די אכט אותיות] ,ווייל אויב א יודיש
קינד איז נזהר אין די כבוד פון זיין ווייב ,איז ער דעמאלט'ס זוכה צו לעבן א
לעבן מיט" :י ְִרַאת שָ מַ יִם".
און יא ר' יוד ,אויב דו וועסט לעבן מיט דעם ענין פוןָ" :אנֹ כִ י עָ פָ ר וָאֵּ פֶ ר",
און דו וועסט זיך נישט גרויסן אויף קיינעם ,און דו וועסט זיין א "געבער",
וועסטו דעמאלט'ס זוכה זיין אויף צו שטעלן א ערליכע הייליגע" :בַ יִת ֶנאֱמָ ן
בְ י ְִש ָראֵּ ל כִ ְרצוֹן הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא":
קלג
אליעזר וירא נעימות
וַ ִי ָשא ַא ְב ָר ָהם ֶּאת ֵּעינָיו וַ י ְַרא ְו ִהנֵּה ַאיִ ל
שא ַא ְב ָרהָ ם ֶׁאת ֵעינָ יו וַ ַ ּי ְרא ְו ִה ּנֵה ַאיִ ל ַאחַ ר נֶׁאֱ חַ ז ּ ַב ְּסבַ ְך ְּב ַק ְרנָ יו
וַ ִּי ּ ָ
וַ ֵ ּיל ְֶׁך ַא ְב ָרהָ ם וַ ִּי ַ ּקח ֶׁאת הָ ַאיִ ל וַ ַ ּי ֲעלֵה ּו לְ עֹלָה ּ ַתחַ ת ְּב ֹנו :לכאורה איז
דאך שווער דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל ווער האט פארציילט פאר אברהם
אבינו אז ער זאל נעמען דעםַ" :איִל" אנשטאדט" :יִצְ חָ ק" !?..און ווי אזוי
האט אברהם אבינו געוואוסט בכלל אז ער דארף טאקע נעמען דעםַ" :איִל"
ּתַ חַ ת בְ נוֹ!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז פריער אין פסוק האט דאך שוין די מלאך
גערופן איינמאל צו אברהם ,און ער האט דאך איהם שוין דעמאלט'ס געהאט
געזאגט ,אזַ" :אל ּתִ ְשלַח י ְָדָך אֶ ל הַ נַעַ ר" – אז שטרעק נישט אויס דיין האנט
צום קינד ,און :וְ ַאל ּתַ עַ ש "לוֹ" ְמאּומָ ה – און טוה איהם גארנישט.
אבער איין מינוט ,דער מלאך וואלט דאך איהם דעמאלט'ס געקענט זאגן
אזוי ,אז שטרעק נישט אויס דיין האנט צום קינד ,און טוה גארנישט ,אבער
וויבאלד די מלאך האט געזאגט דעם לשון פון :וְ ַאל ּתַ עַ ש "לוֹ" ְמאּומָ ה –
אבער וויבאלד די מלאך הא ט געזאגט דעם לשון אז דו זאלסט "איהם"
גארנישט טוהן ,האט דאך שוין אברהם אבינו פארשטאנען פון דעם ,אז נאר
פאר "איהם" זאלסטו גארנישט טוהן ,אבער פאר א "צווייטן" זאלסטו יא
טוהן.
ווייל ווען די מלאך וואלט איהם ווען געזאגט אז "שטרעק נישט אויס דיין
האנט צום קינד און טוה גארנישט" ,וואלט דאך שוין טאקע דעמאלט'ס
קלד
אליעזר וירא נעימות
אברהם אבינו פארשטאנען פון דעם אז פון הימל וויל מען נישט אז ער זאל
שעכט'ן זיין זוהן יצחק ..און ער קען שוין צוריק אראפ גיין פון דעם בארג.
אבער וויבאלד די מלאך האט געזאגט אנדערש און ער האט געזאגט אז :וְ ַאל
ּתַ עַ ש "לוֹ" ְמאּומָ ה – אז צו "איהם" זאלסטו גארנישט טוהן ,ממילא וועגן
דעם האט דאך שוין אברהם אבינו פארשטאנען פון דעם ,אז ער דארף יעצט
אויף הייבן די אויגן און זעהן וואס דער אייבערשטער וויל "יא" פון איהם
יעצט ,און גלייך ווען :וַיִ שָ א ַאבְ ָרהָ ם אֶ ת עֵּ ינָיו" ,איז דעמאלט'ס גלייךַ " :וי ְַרא
וְ הִ נֵּה ַאיִל" – האט ער דעמאלט'ס גלייך געזעהן דעםַ" :איִל".
און נאך א תירוץ פארוואס אברהם אבינו האט פארשטאנען אז ער דארף
יעצט ברענגען דעםַ" :איִל" אנשטאדט" :יִצְ חָ ק" איז ,ווייל די מפרשים
שרייבן דאך שוין קלאר ,אז אברהם אבינו האט דאך ערשט געזעהן דעם:
"ַאיִל" נאך "עקידת יצחק" ,ווייל פאר די עקידה איז עס פשוט נישט דארטן
געווען.
און וויבאלד אברהם אבינו האט ערשט געזעהן דעםַ" :איִל" נאך די עקידה,
און ער האט עס נישט געזעהן פאר די עקידה ,ממילא וועגן דעם האט ער
שוין פארשטאנען פון דעם ,אז "פון הימל" האט מען דאס שוין צו גע'גרייט
פאר איהם.
אבער ..ער האט געווארט אז דיַ" :איִל" זאל קומען צו איהם ,ווייל אברהם
אבינו האט דעמאלט'ס געזאגט אזוי ,אז אויב עס איז טאקע באשערט אז איך
דארף שעכט'ן דעםַ" :איִל" ,זאל דעמאלט'ס דיַ" :איִל" קומען צו מיר ,אבער
דיַ" :איִל" איז דעמאלט'ס נישט געקומען צו אברהם אבינו.
קלה
אליעזר וירא נעימות
האט זיך דעמאלט'ס אברהם אבינו גאר שטארק געוואונדערט אויף דעם ,און
אברהם אבינו האט דעמאלט'ס געטראכט צו זיך ,אז פארוואס קומט נישט
דיַ" :איִל" צו מיר !?..אבער שפעטער האט ער שוין באמערקט אז די סיבה
פארוואס דיַ" :איִל" קומט נישט צו איהם איז ,ווייל דערַ" :איִל" איז דאך
אריין געכאפט אין די דערנער מיט זיינע הערנער.
און פון דעם האט דאך שוין אברהם אבינו גלייך פארשטאנען ,אז עס מוז
דאך זיין אז דאס איז א בלויז'ע" :מַ עֲשֵּ ה שָ טָ ן" ,ווייל דיַ" :איִל" איז דאך
נישט דארטן געווען פריער.
און ממילא וואס איז פשט פון דעם אז אַ" :איִל" זאל זיך אזוי שנעל אזוי
שטארק פאר האנקע'נען אין אביסעל'ע דערנער ,און ממילא וועגן דעם האט
דעמאלט'ס אברהם אבינו געטראכט אזוי ,אז עס מוז דאך זיין דא אז די
גאנצעַ" :איִל" איז דאך א פשוט'ע" :נֵּס" פון הימל.
ווייל עס איז דאך נישט דארט געווען פאר א פָ אר מינוט צוריק ,און ממילא
וועגן דעם מוז דאך זיין אז די גאנצעַ" :איִל" איז דאך א פשוט'ע" :נֵּס" פון
הימל ,און אויב דערַ" :איִל" וויל נישט קומען צו מיר ,דעמאלט'ס מוז דאך
זיין אז די חלק פוןֶ " :נאֱחַ ז בַ סְ בַ ְך בְ קַ ְר ָניו" איז א פשוט'ע" :מַ עֲשֵּ ה שָ טָ ן".
און ממילא וועגן דעם איז דעמאלט'ס אברהם אבינו "אליין" צו געגאנגען צו
דעם גרויסןַ" :איִל" ,און ער האט איר דעמאלט'ס גלייך "אליין" ארויס
גענומען פון די דערנער מיט זיין גרויסע" :כֹחַ הַ ְקדּושָ ה" ,און ער האט דאס
דעמאלט'ס גלייך געברענגט פאר א" :קָ ְרבָ ן עַ ל גַבֵּ י הַ ִּמזְ בֵּ חַ ":
קלו
אליעזר וירא נעימות
וַ י ֲַעלֵּ הו ְלעֹלָ ה ַתחַ ת ְב ֹנו
שא ַא ְב ָרהָ ם ֶׁאת ֵעינָ יו וַ ַ ּי ְרא ְו ִה ּנֵה ַאיִ ל ַאחַ ר נֶׁאֱ חַ ז ּ ַב ְּסבַ ְך ְּב ַק ְרנָ יו
וַ ִּי ּ ָ
וַ ֵ ּיל ְֶׁך ַא ְב ָרהָ ם וַ ִּי ַ ּקח ֶׁאת הָ ַאיִ ל וַ ַ ּי ֲעלֵה ּו לְ עֹלָה ּ ַתחַ ת ְּב ֹנו :לכאורה איז
דאך שווער דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק אז
אברהם אבינו האט גענומען דעםַ" :איִל ּתַ חַ ת בְ נוֹ" ,עס איז דאך נישט
געוועןּ" :תַ חַ ת בְ נוֹ"!?..
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א" צו
ווייל אין אמת'ן איז דאך אפילו נישט געווען קייןִ :
"שעכט'ן" יצחק ,נאר די מצוה איז געווען איהם פשוט "ארויף צו ברענגען"
פאר א קרבן עולה ,און ממילא ווי אזוי קען שטיין דא אין פסוק אז אברהם
אבינו האט גענומען דעםַ :איִל "ּתַ חַ ת בְ נוֹ" !?..עס איז דאך בכלל נישט
געוועןּ" :תַ חַ ת בְ נוֹ"!?..
ווייל די מצוה ביי יצחק איז דאך נאר געווען" :הַ ֲעלָָאה" – ווייל די מצוה ביי
יצחק איז דאך נאר געווען "ארויף ברענגען" ,און דאס האט דאך שוין
אברהם אבינו גוט מקיים געווען ,ווייל ער האט דאך שוין טאקע ארויף
געברענגט יצחק פאר א קרבן עולה אויפן הר המוריה.
און ממילא די" :הַ ֲעלָָאה" איז דאך שוין נתקיים געווארן דורך דעם וואס
יצחק איז ארויף געברענגט געווארן אויפן בארג פאר א "קרבן עולה"!?..
און ממילא וואס הייסט אז אברהם אבינו האט גענומען דעםַ :איִל "ּתַ חַ ת
בְ נוֹ"!?..
קלז
אליעזר וירא נעימות
אין הכי נמי אויב עס וואלט געשטאנען דא אין פסוק דעם לשון אז:
"וַיִ ְש חַ ט" אֶ ת הָ ַאיִל ּתַ חַ ת בְ נוֹ ,דעמאלט'ס וואלט איך טאקע געקענט טייטש'ן
אז עס מיינט אז אברהם אבינו האט געשאכטן דעםַ :איִל "ּתַ חַ ת בְ נוֹ" –
אנשטאדט "שעכט'ן" יצחק ,ווייל ער האט דאך סוף כל סוף נישט געשאכטן
יצחק.
אבער פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז :וַיִ קַ ח אֶ ת הָ ַאיִל " ַו ַי ֲעלֵּהּו"
לְ עֹ לָה ּתַ חַ ת בְ נ ֹו – פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז ער האט איר
"מצְ וַת
"ארויף געברענגט" פאר א עולה אנשטאדט "יצחק" !?..דיִ :
הַ ֲעלָָאה" האט ער דאך שוין געטוהן מיט "יצחק" דורך דעם וואס ער האט
איהם "ארויף געברענגט" אויף דעם הייליגן בארג פאר א "קרבן עולה"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס עס שטייט דא אין פסוק
דעם לשון פון :וַיִ קַ ח אֶ ת הָ ַאיִל " ַו ַי ֲעלֵּהּו" לְ עֹ לָה ּתַ חַ ת בְ נ ֹו איז ,ווייל עס ווערט
"מצְ וֹת צְ ִריכוֹת ַכ ָּונָה",
דאך שוין בפירוש גע'פסקנ'ט אין שולחן ערוך ,אזִ :
און ממילא בשעת מעשה ווען אברהם אבינו האט ארויף געברענגט זיין זוהן
יצחק אויפן בארג ,האט ער דאך נישט אינזין געהאט אז ער טוט דא יעצט
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" ,ווייל ער האט דאך נאך דעמאלט'ס
מיט דעם דיִ :
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"
געמיינט אז ער גייט ערשט מקיים זיין דיִ :
שפעטער ,ביי די "שחיטה".
אבער ווען די מלאך האט איהם גערופן און איהם געזאגט אזַ" :אל ּתִ ְשלַח
י ְָדָך אֶ ל הַ נַעַ ר" וגו' ,האט ער דעמאלט'ס גלייך געפרעגט דעם אייבערשטן
אזוי ,אז קודם זאגסטו מיר אז" :כִ י בְ יִצְ חָ ק יִקָ רֵּ א לְ ָך ז ַָרע" ,און שפעטער
קלח
אליעזר וירא נעימות
זאגסטו מיר אז" :קַ ח נָא אֶ ת בִ נְָך" וגו' ,און יעצט זאגסטו מיר אזַ" :אל
ּתִ ְשלַח י ְָדָך אֶ ל הַ נַעַ ר" !?..וואס גייט דא פָ אר!?..
האט איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער גע'ענטפערט אויף דעם ,אז איך
האב דיר דאך קיינמאל נישט געהייסן "שעכט'ן" יצחק ,נאר איך האב דיר
בלויז געהייסן "ארויף צו ברענגען" יצחק פאר א "קרבן עולה".
און ווי נאר אברהם אברהם אבינו האט דאס געהערט ,האט ער דעמאלט'ס
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך
גלייך געכאפט אז ער האט דאך שוין מקיים געווען דיִ :
הּוא" מיטן "ארויף ברענגען" יצחק פאר א "קרבן עולה" ,ווייל די:
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" ,נישט די
"הַ ֲעלָָאה" איז דאך בעצם געווען דיִ :
"שחיטה".
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" ,האט ער
און אויב די" :הַ ֲעלָָאה" איז געווען דיִ :
דאך געהאט דא א מורא'דיגע פראבלעם ,ווייל ער האט דאך נישט אינזין
געהאט בשעת ווען ער האט "ארויף געברענגט" יצחק פאר א קרבן אז ער
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" וואס דער
איז דא יעצט מקיים מיט דעם דיִ :
אייבערשטער האט איהם דא געהייסן טוהן ,ווייל ער האט דאך נאך
"מצְ וַת
דעמאלט'ס געמיינט אז ער גייט ערשט "שפעטער" מקיים זיין דיִ :
הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" ,ביי די "שחיטה".
און ממילא וועגן דעם האט אברהם אבינו איבער געטוהן די מצוה פון:
"הַ ֲעלָָאה" ,און ער האט נאך אמאל ארויף געברענגט "א קרבן" אויפן הר
המוריה ,אבער נישט" :יִצְ חָ ק" ,ווייל" :יִצְ חָ ק" האט ער דאך שוין ארויף
גע ברענגט אויפן הר המוריה ,נאר דעםַ" :איִל" האט ער ארויף געברענגט
קלט
אליעזר וירא נעימות
אויפן הר המוריה ,און מיט דעםַ" :איִל" האט ער נאך אמאל מקיים געווען
"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א
די מצוה פון" :הַ ֲעלָָאה" וואס איז דאך בעצם געווען זייןִ :
בָ רּוְך הּוא".
און ממילא דאס זאגט אונז דא דער הייליגער תורה הק' ,אזַ " :ו ַי ֲעלֵּהּו" – אז
אברהם אבינו האט דא נאך אמאל איבער געמאכט די מצוה פון" :הַ ֲעלָָאה",
אנשטאדטּ" :תַ חַ ת בְ נוֹ" – אנשטאדט די" :הַ ֲעלָָאה" פון זיין זוהן [וואס איז
געטוהן געווארן ָאן קיין באזונדער'ע כוונה אז דאס איז די מעשה מצוה
אליין].
און ממילא וועגן דעם שטייט נישט דא אין פסוק דעם לשון אז" :וַיִ ְשחַ ט"
אֶ ת הָ ַאיִל ּתַ חַ ת בְ נוֹ ,ווייל אויב עס וואלט דא געשטאנען אין פסוק דעם לשון
פון" :וַיִ ְשחַ ט" אֶ ת הָ ַאיִל וגו' ,וואלט דאך נישט דעמאלט'ס געווען שייך
דעםּ" :תַ חַ ת בְ נוֹ" ,ווייל עס איז דאך קיינמאל נישט געווען קיין שום מצות
"שחיטה" אויף" :יִצְ חָ ק".
אבער יעצט אז עס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז :וַיִ קַ ח אֶ ת הָ ַאיִל
" ַו ַי ֲעלֵּהּו" לְ עֹ לָה וגו' ,דאס איז דאך שוין יא געוועןּ" :תַ חַ ת בְ נוֹ" ,ווייל די
ערשטע" :הַ ֲעלָָאה" איז דאך געווען ָאן די כוונה פון די" :ע ֲִשיַת הַ ִּמצְ וָה",
אבער משא"כ די צווייטע" :הַ ֲעלָָאה" איז דאך שוין יא געווען מיט די
שוֹת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹרֵּ א
ריכטיגע כוונה פון" :כְ ֵּדי לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת בו ְֹראִ י ּוכְ ֵּדי ַל ֲע ֹ
יִתְ בָ ַרְך ְשמ ֹו בְ שֵּ ם כָל י ְִש ָראֵּ ל":
קמ
אליעזר וירא נעימות
קום ַההוא
וַ ִי ְק ָרא ַא ְב ָר ָהם ֵּשם ַה ָמ ֹ
שר ֵי ָאמֵ ר הַ י ֹּום
קום הַ ה ּוא יהו-ה יִ ְר ֶׁאה אֲ ֶׁ
שם הַ ּ ָמ ֹ
וַ ִּי ְק ָרא ַא ְב ָרהָ ם ֵ
ְּבהַ ר יהו-ה ֵי ָר ֶׁאה :חז"ל זאגן דאך אונז שוין (בראשית רבה פרשה נ"ו
סימן י') אויף" :יְרּושָ ַליִם עִ יר הַ קֹ ֶדש" ,וזלה"ק ,אזַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו קָ ָרא אֹ ת ֹו
י ְִראֶ ה שֶ ֶנאֱמַ ר וַיִ ְק ָרא ַאבְ ָרהָ ם שֵּ ם הַ ּמָ קוֹם הַ הּוא יהו-ה י ְִראֶ ה" ,אבער משא"כ:
"שֵּ ם קָ ָרא אֹ ת ֹו שָ לֵּם שֶ ֶנאֱמַ ר ּומַ לְ כִ י צֶ ֶדק מֶ לְֶך שָ לֵּם".
און ממילא וועגן דעםָ" :אמַ ר הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" ,אז" :אִ ם קוֹרֵּ א ֲאנִי אוֹת ֹו
ָאדם צַ ִדיק י ְִראֶ ה כְ שֵּ ם שֶ קָ ָרא אוֹת ֹו ַאבְ ָרהָ ם" ,דעמאלט'ס וועט דאך זיין" :שֵּ ם ָ
ִמתְ ַרעֵּ ם" – דעמאלט'ס וועט דאך" :שֵּ ם" האבן טענות ,און" :וְ אִ ם קוֹרֵּ א ֲאנִי
אוֹת ֹו שָ לֵּם" אזוי ווי" :שֵּ ם" האט דאס גערופן ,דעמאלט'ס וועט דאך זיין:
ָאדם צַ ִדיק ִמתְ ַרעֵּ ם" – דעמאלט'ס וועט דאךַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו
"ַאבְ ָרהָ ם ָ
הַ שָ לוֹם" האבן טענות.
און ממילא" :אֶ לָא הֲרֵּ ינִי קוֹרֵּ א אוֹת ֹו יְרּושָ ַליִם כְ מ ֹו שֶ קָ ְראּו ְשנֵּיהֶ ם" – און
ממילא וועל איך דאס רופן" :יְרּושָ ַליִם" ,ווייל אין דעם ווארט" :יְרּושָ ַליִם"
ליגט דאך אלע ביידע ,סיי די ווארט" :י ְִראֶ ה" ,און סיי די ווארט" :שָ לֵּם".
ווייל די ווארט" :יְרּושָ ַליִם" איז דאך בעצם צוזאם געשטעלט פון צוויי
ווערטער ,און די צוויי ווערטער זענען דאך" :י ְִראֶ ה שָ לֵּם" ,וואס דאס איז
דאך" :יְרּושָ ַליִם" ,און ממילא דער אייבערשטער האט דא געזאגט ,אז איך
וועל דאס רופן" :יְרּושָ ַליִם" על שם די נעהמען וואס די צוויי גרויסע
צדיקים" :שֵּ ם" אוןַ" :אבְ ָרהָ ם" האט דאס גערופן.
קמא
אליעזר וירא נעימות
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די צוויי הייליגע נעהמען
פון" :שֵּ ם" אוןַ" :אבְ ָרהָ ם" ,ווייל די ווארט" :יְרּושָ ַליִם" – איז דאך טאקע
אויך גימטריא" :שֵּ ם ַאבְ ָרהָ ם" [מיטן כולל צוזאמען מיט די זיבן אותיות],
ווייל יא ר' יוד ,דער הייליגער באשעפער האט דאך אונז דא געוואלט מרמז
זיין מיט דעם ,אז יא ר' יוד ,די הייליגע שטאט" :יְרּושָ ַליִם עִ יר הַ קֹ ֶדש" ווערט
ָאן גערופן מיטן נאמען" :יְרּושָ ַליִם" על שם די צוויי הייליגע צדיקים" :שֵּ ם
וְ ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם".
און אז מען האט שוין דערמאנט" :יְרּושָ ַליִם עִ יר הַ קֹ ֶדש" ,דעמאלט'ס דארף
מען דאך אויך דערמאנען דא ,אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין אויך קלאר
(סנהדרין דף :צ"ח ע"א) ,אז" :אֵּ ין יְרּושָ ַליִם נִפְ ֵּדית אֶ לָא בִ צְ ָדקָ ה" – אז
ירושלים ווערט נישט אויס געלייזט פון די פרעמד'ע הענט וואס האבן איר
איין גענומען נאר דורך" :צְ ָדקָ ה" שֶ ֶנאֱמַ ר צִ יוֹן בְ ִמ ְשפָ ט ּתִ פָ ֶדה וְ שָ בֶ יהָ בִ צְ ָדקָ ה.
און ממילא לאמיר געבן" :צְ ָדקָ ה" טייערע יודן ,און לאמיר נישט זיין קארג,
"ראֵּ ה" – לאמיר זעהן ,אזָ" :אנֹ כִ י נֹ תֵּ ן" – אז דערָ" :אנֹ כִ י" זאל ווערן א
נארְ :
"מצְ וַת צְ ָדקָ ה" וועט דאך שוין טאקע"געבער" ,און אין דעם זכות פוןִ :
בקרוב ממש מקיום ווערן די תפילה וואס צדיקים פלעגן בעטן אז" :יְהִ י ָרצוֹן
שֶ ּתִ בְ נֶה עִ ְירָך בִ ְמהֵּ ָרה" וכו' ,און די ווערטער" :יְרּושָ ַליִם עִ יר הַ קֹ ֶדש" [מיטן
כולל] – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :גַם ּתִ בָ נֶה וְ תִ כ ֹונֵּן בִ ְמהֵּ ָרה".
און עס איז טאקע זייער שיין צו זעהן ווי דו זיצט און הארעוועס'ט איבער א
גמרא שעות רצופות ,אבער טוה אויך צדקה ר' יוד ,דער אייבערשטער וויל
זעהן ווי דו מאכס'ט זיך וויסנ'דיג פון א צווייטן אויך ,און דיין תורה מוז
דאך זיין אּ" :תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד" ,און ממילא טוה אויך צדקה ר' יוד.
קמב
אליעזר וירא נעימות
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק" :וַיִ ְק ָרא
ַאבְ ָרהָ ם שֵּ ם הַ ּמָ קוֹם הַ הּוא יהו-ה י ְִראֶ ה" וגו' ,ווייל די ווערטער" :יהו-ה
י ְִראֶ ה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :גַם צְ ָדקָ ה" – טוה אויך צדקה ר'
יוד !..ווייל דאס איז דאך די "עיקר" וואס דער אייבערשטער וויל זעהן פון
די ר ,די "עיקר" וואס דער אייבערשטער וויל זעהן פון דיר איז דאך ,אז דו
קענסט אוועק לייגן דיינע אייגענ'ע גרויסע השגות אין תורה ..ווען א יודיש
קינד שטייט לעבן דיר און בעט זיך פאר א פאר דולער.
ווייל ווען עס איז" :עֵּ ת ַלעֲשוֹת לַיהו-ה" – ווייל ווען א יודיש קינד איז
הונגעריג ,איז" :הֵּ פֵּ רּו ּתו ָֹרתֶ ָך" אויפן פלאץָ ,אן קיין שום שלעכטע געפיל,
ווייל די גאנצע ציל פון א יודיש קינד אויף דער וועלט איז דאך נאר:
ּומבֻטָ ל לִ ְרצוֹנ ֹו יִתְ בָ ַרְך".
קּודשָ א בְ ִריְך הּוא בְ ע ֹולָמ ֹו וְ לִ הְ יוֹת בָ טֵּ ל ְ
"הַ ְמ ָלכַת ְ
און די ווערטער" :גַם צְ ָדקָ ה" [מיט די זעקס אותיות] – איז דאך טאקע אויך
גימטריאַ" :אבְ ָרהָ ם" ,ווייל יא טייערע יודן ,דאס לערנט אונז אויס אונזער
הייליגע זיידעַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם" ,אז וואס !?..אז א יעדע יודיש
קינד מוז טוהן" :צְ ָדקָ ה וְ חֶ סֶ ד" !..אן קיין אויסנאם !..אפילו דער גרויסער
תלמיד חכם אויך ,און ווען עס איז" :עֵּ ת ַלעֲשוֹת לַיהו-ה" ,איז" :הֵּ פֵּ רּו
ּתו ָֹרתֶ ָך" אויפן פלאץָ !..אן קיין שום שלעכטע געפיל אז איך האק אפ מיין
שעות רצופות.
ווייל פארוואס לעבסטו דען ר' יוד אויב נישט צו ברענגען א" :נַחַ ת רּוחַ "
פ ארן הייליגן" :בוֹרֵּ א כָל ע ֹול ִָמים" ,און יעצט וויל דאס דער אייבערשטער
פון דיר ,אז דו זאלסט ארויס העלפן דיין ברודער וואס געפונט זיך אין א
קלעם ,און ממילא זאג נאר ר' יוד ,דו ווילס'ט זיין א אמת'ע" :יְרּושָ ַליִם" –
קמג
אליעזר וירא נעימות
דו ווילס'ט זיין א אמת'ע" :י ְִראֶ ה שָ לֵּם" – דו ווילס'ט זיין א אמת'ע" :יְרֵּ א
שָ מַ יִם בִ ְשלֵּמּות"!?..
איז זיי זיך מדבק אין די מדה פון" :שֵּ ם" אוןַ" :אבְ ָרהָ ם" ,ביידע זענען דאך
געווען איין שטיק" :צְ ָדקָ ה וְ חֶ סֶ ד" ,בייַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו" שטייט דאך שוין
אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה ,אז ער האט אריין גענומען געסט אין
שטוב במסירות נפש ממש[ ,ווען ער איז געווען זייער נישט געזונט] ,און
ביי" :שֵּ ם בֶ ן נֹ חַ " שטייט דאך שוין אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת לך לך
(קפיטל י"ד פסוק י"ח) ,אזּ" :ומַ לְ כִ י צֶ ֶדק מֶ לְֶך שָ לֵּם הוֹצִ יא לֶחֶ ם ָו ָייִן".
און ממילא דו ווילס'ט זיין א אמת'ע" :יְרֵּ א שָ מַ יִם בִ ְשלֵּמּות בִ בְ ִחינַת
יְרּושָ ַליִם" !?..איז זיי זיך מדבק אין די מדה פון" :שֵּ ם בֶ ן נֹ חַ " אוןַ" :אבְ ָרהָ ם
"ש ְמחָ ה שֶ ל ִמצְ וָה",
ָאבִ ינּו" ..און לויף טוהן" :צְ ָדקָ ה וְ חֶ סֶ ד" מיט א אמת'עִ :
און אין דעם זכות וועלן מי ר אלע זוכה זיין ,אזּ" :וצְ ָדקָ ה ּתִ הְ יֶה לָנּו כִ י נ ְִשמֹ ר
ַלעֲשוֹת אֶ ת כָל הַ ִּמצְ וָה הַ זֹאת לִ פְ נֵּי יהו-ה אֱֹלקֵּ ינּו ַכאֲשֶ ר צִ ּוָנּו":
און מיט דעם ענדיגן מיר :אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען
עס וועט זיין" :אָ סֻ ָרה נָא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון
דעם גרויסן התעוררות ,זאל אבער נאך אלץ זיין:
"וְ אֶּ ְראֶּ ה אֶּ ת הַ ַמ ְראֶּ ה הַ ָגדֹל הַ זֶּה"!..
תם ולא נשלם!
שבח ושירה לאל בורא עולם!
יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל
קמד
אליעזר וירא נעימות
קמה
אליעזר וירא נעימות
קמו
