gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen

שבוע: וירא (2026-10-26)

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

  ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק‬ ‫ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק‬ ‫למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב‬ ‫לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל ‪skulen3@gmail.com‬‬ ‫‪copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.‬‬ ‫‪in all countries subscribing to the international copyright union.‬‬ ‫‪PRINTED IN ISRAEL‬‬ ‫יצא לאור העולם ע"י‬ ‫מכון נעימות אליעזר בארה"ק‬ ‫‪053-415-2636‬‬ ‫ב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫בס"ד כ"ז שבט תשפ"א‬ ‫הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר‬ ‫ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען‬ ‫זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו‬ ‫אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל‬ ‫במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה‬ ‫שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח‬ ‫החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של‬ ‫רבים אשר אינם מבינים בלה"ק‬ ‫ונקרא שמו "נעימות אליעזר"‬ ‫ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש‬ ‫וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של‬ ‫ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו‬ ‫להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל‬ ‫מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים‬ ‫אמן‪:‬‬ ‫הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור‪:‬‬ ‫קלונימוס קלמן ווייס‬ ‫ג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם‬ ‫שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א‪:‬‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און‬ ‫מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען"‪,‬‬ ‫און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין‪,‬‬ ‫ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און‬ ‫ליכטיג‪ ,‬און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע‬ ‫עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר‪.‬‬ ‫[והוסיף‪ :‬ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס]‪.‬‬ ‫יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה‬ ‫ד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א‬ ‫הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח‬ ‫יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה‪ ,‬ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו‬ ‫הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם‪,‬‬ ‫ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד‬ ‫לאויושט"א‪:‬‬ ‫ה‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א‬ ‫ה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א‬ ‫הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם‬ ‫בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי‬ ‫הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען‬ ‫ה"ה שמו הולך לפניו‬ ‫מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א‬ ‫יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב‬ ‫טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים‬ ‫ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א‪:‬‬ ‫ידידו המכבדו בלב טוב‬ ‫ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד‪ ,‬שלפני שהולכים ללמוד צריכים‬ ‫לכוון לקיים מצות לימוד התורה‪ ,‬כי הרי מצות צריכות כוונה‪,‬‬ ‫וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא‪:‬‬ ‫של‬ ‫או ַריְ י ָתא ֶׁ‬ ‫שה ְ ּד ֹ‬ ‫ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ‬ ‫ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם‬ ‫מו ֶׁ‬ ‫לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ‬ ‫שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם‬ ‫עו ֶׁ‬ ‫ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ‬ ‫ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך‬ ‫שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪:‬‬ ‫מו ְּב ֵ‬ ‫ְש ֹ‬ ‫יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו‬ ‫שא ְּב ִר ְ‬ ‫שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ‬ ‫לְ ֵ‬ ‫שם‬ ‫שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ‬ ‫ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו‬ ‫יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אֱ לֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪ִ :‬ו ִ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו‪:‬‬ ‫ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫וכ"ק מרן רבינו זצ"ל‬ ‫היה אומר תמיד בכל הזדמנות‪:‬‬ ‫אז‪" :‬לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט‬ ‫אוועק פון די התעוררות‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך‬ ‫ִ‬ ‫קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר‬ ‫האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ווייל בשעת ווען איר זענט דא‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין‬ ‫אז איר הערט מיך אויס‪ ,‬נאר ווען‬ ‫איר גייט "אוועק"‪ ..‬דעמאלט'ס זאל‬ ‫אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס‬ ‫וואס איר האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫הקדמה‬ ‫י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש‬ ‫מרז"ל קדושים אשר בארץ המה‪ ,‬ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו‬ ‫וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור‬ ‫ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על‬ ‫דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫ותלמידי המגיד זצוק"ל‪ ,‬כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של‬ ‫רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו‪ ,‬וכדי שכל יהודי פשוט‬ ‫יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫והרי כבר ידוע ליודעי חן‪ ,‬כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז‪ ).‬על כל האומר דבר‬ ‫שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬ובספר חסידים (ס' רכ"ד)‬ ‫איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק‪.‬‬ ‫ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר‬ ‫"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר‬ ‫הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע‬ ‫ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה‪.‬‬ ‫וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה‬ ‫בעמלי‪ ,‬אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות‬ ‫את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם‬ ‫יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות‪ ,‬ואכן שמע אלקים מתוך‬ ‫סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר‬ ‫זה‪ ,‬ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני‪ ,‬הנני עומד‬ ‫עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה‬ ‫יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים‪ ,‬ולהוסיף דעת‬ ‫ט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל‪ ,‬ואל יצא מתחת ידי שום‬ ‫מכשול חס ושלום‪ ,‬רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא‬ ‫בתוך כל אחד ואחד מישראל‪ ,‬ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת‬ ‫הרבים‪ ,‬ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים‬ ‫"באידיש"‪ ,‬והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט)‪:‬‬ ‫"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה‬ ‫בפיהם"‪ ,‬פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה‬ ‫שהוא מבין טוב‪.‬‬ ‫וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת‬ ‫והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל‪ ,‬וזהו אינו רק ספר לקריאה‬ ‫גרידא‪ ,‬כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת‪ ,‬יען כי הרי זה משפיע‬ ‫יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל‪.‬‬ ‫וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען‬ ‫הוצאת ספר זה‪ ,‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק‬ ‫תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‪ ,‬ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים‬ ‫בתורה ובמצות באמת לאויושט"א‪.‬‬ ‫ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה‬ ‫ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי‪ ,‬ואזכה לעבוד את השם יתברך‬ ‫בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא‬ ‫תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו‪ ,‬מתוך הרחבת הדעת ומנוחה‪,‬‬ ‫ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא‪ ,‬עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה‬ ‫הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין‬ ‫בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן‪:‬‬ ‫י‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫וַ י ֵָּרא ֵּאלָ יו יהו‪-‬ה‬ ‫ֹשב ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל ְּכחֹם הַ י ֹּום‪:‬‬ ‫וַ ֵ ּי ָרא ֵאלָיו יהו‪-‬ה ְּב ֵאלֹנֵי מַ ְמ ֵרא ְוה ּוא י ֵ‬ ‫רש"י הק' זאגט אונז דא‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט זיך‬ ‫דא באוויזן צו אברהם אבינו איז געווען‪ ,‬כדי‪" :‬לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה"‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז דאך געווען דעמאלט'ס די דריטע טאג פון ווען אברהם אבינו האט זיך‬ ‫געהאט גע'מל'עט‪ ,‬און אברהם אבינו איז דאך געווען דעמאלט'ס גאר גאר‬ ‫שוואך‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז‬ ‫ישי לְ ִמילָה" איז דאך גאר גאר א שווערע טאג פאר דעם‪:‬‬ ‫"שלִ ִ‬ ‫די טאג פון‪ְ :‬‬ ‫"רְך הַ נִּמוֹל"‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪" :‬בָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא וְ שָ ַאל בִ ְשלוֹמוֹ" – און ממילא‬ ‫וועגן דעם איז דער אייבערשטער געקומען צו אברהם אבינו אין דעם טאג‬ ‫ישי לְ ִמילָה"‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דאך איהם דעמאלט'ס‬ ‫"שלִ ִ‬ ‫פון‪ְ :‬‬ ‫"מבַ קֵּ ר ח ֹולֶה" זיין‪.‬‬ ‫געוואלט‪ְ :‬‬ ‫אבער לאמיר פארשטיין די קשר צווישן די רש"י פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" וואס‬ ‫ישי‬ ‫רש"י הק' זאגט אונז דארטן אז‪ָ" :‬אמַ ר ַרבִ י חָ מָ א בַ ר ֲחנִינָא יוֹם ְשלִ ִ‬ ‫לְ ִמילָת ֹו הָ יָה ּובָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא וְ שָ ַאל בִ ְשלוֹמוֹ"‪ ..‬מיט די קומענ'דיגע‬ ‫רש"י פון‪" :‬בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" וואס עס שטייט גלייך נאך דעם‪ ,‬וואס רש"י הק'‬ ‫זאגט אונז דארטן אז‪" :‬הּוא שֶ נָתַ ן ל ֹו עֵּ צָ ה עַ ל הַ ִּמילָה לְ פִ יכְָך נִגְ לָה עָ לָיו‬ ‫בְ חֶ לְ קוֹ"‪ ,‬ווייל וואס פאר א קשר פארמאגן די צוויי זאכן‪ !?..‬וואס פאר א‬ ‫ישי לְ ִמילָת ֹו הָ יָה ּובָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא‬ ‫קשר פארמאגט די ענין פון‪" :‬יוֹם ְשלִ ִ‬ ‫יא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫וְ שָ ַאל בִ ְשלוֹמוֹ" מיט דעם ענין פון‪" :‬הּוא שֶ נָתַ ן ל ֹו עֵּ צָ ה עַ ל הַ ִּמילָה לְ פִ יכְָך‬ ‫נִגְ לָה עָ לָיו בְ חֶ לְ קוֹ"‪!?..‬‬ ‫אבער פאר מיר גייען דאס א דורך טוהן‪ ,‬דארף מען דאך אבער קודם מדייק‬ ‫זיין נאך א מורא'דיגע דיוק אין רש"י הק'‪ ,‬ווייל ווען מען קוקט אריין אין‬ ‫רש"י הק'‪ ,‬זעהט מען דאך‪ ,‬אז רש"י הק' נוצט נישט פאר די "דברי המתחיל"‬ ‫אלע דריי ווערטער‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה"‪ ,‬נאר רש"י הק' נוצט נאר פאר די‬ ‫"דברי המתחיל" די צוויי ווערטער‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו"‪ ,‬און דאס איז עס‪.‬‬ ‫אבער לכאורה שטימט דאך עס אבער נישט אזוי גוט‪ ,‬ווייל אין די רש"י פון‪:‬‬ ‫" ַוי ֵָּרא אֵּ לָיו" ברענגט דאך רש"י הק' ארויס די סיבה פארוואס דער‬ ‫"אייבערשטער" איז געקומען באזוכן אברהם אבינו‪ ,‬נו אויב אזוי וואלט דאך‬ ‫דעמאלט'ס לכאורה רש"י הק' געדארפט נוצן אלע דריי ווערטער פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא‬ ‫אֵּ לָיו יהו‪-‬ה" פאר די "דברי המתחיל"‪ ,‬ווייל די דאזיגע דריי ווערטער פון‪:‬‬ ‫" ַוי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה" וויל דאך דא רש"י הק' ערקלערן יעצט‪ !?..‬ניין‪!?..‬‬ ‫און ממילא פארוואס נוצט דא רש"י הק' נאר די ווערטער פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו"‬ ‫פאר די "דברי המתחיל"‪ !?..‬רש"י הק' וויל דאך אונז דא מסביר זיין‬ ‫פארוואס עס איז געווען דא‪ַ :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו "יהו‪-‬ה"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬מיר האבן נישט גוט אפ געלערנט דעם‬ ‫פסוק דא‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז רש"י הק' איז דאך‬ ‫מסביר די ווערטער פון‪" :‬בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" מיט די ווערטער אז די טעם‬ ‫פארוואס דער אייבערשטער האט זיך באוויזן צו אברהם אבינו אין די פלאץ‬ ‫וואס האט באלאנגט פאר‪" :‬מַ ְמרֵּ א" איז געווען‪ ,‬ווייל‪" :‬הּוא שֶ נָתַ ן ל ֹו עֵּ צָ ה‬ ‫יב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫עַ ל הַ ִּמילָה" – ווייל דער‪" :‬מַ ְמרֵּ א" איז דאך געווען דער מענטש וואס האט‬ ‫צו גערעדט אברהם אבינו אז ער זאל זיך מל'ן‪ ,‬און אברהם אבינו האט דאך‬ ‫טאקע למעשה געמאכט דעם‪" :‬בְ ִרית ִמילָה" אזוי ווי דער אייבערשטער האט‬ ‫איהם געהייסן‪.‬‬ ‫אבער ווען עס איז ָאן געקומען דעם דריט'ן טאג פון ווען אברהם אבינו האט‬ ‫זיך געהאט גע'מל'עט‪ ,‬האט זיך דאך דעמאלט'ס אברהם אבינו געשפירט‬ ‫גאר גאר שוואך‪ ,‬ווייל די דריטע טאג נאכן‪" :‬בְ ִרית ִמילָה" איז דאך די‬ ‫"רְך הַ נִּמוֹל"‪ ,‬ווייל דעמאלט'ס שפירט ער זיך‬ ‫שווערסט'ע צייט פאר דעם‪ַ :‬‬ ‫דאך גאר גאר שוואך‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וישלח‬ ‫(קפיטל ל"ד פסוק כ"ה) ביי די פרשה פון שכם מיט שמעון און לוי‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ישי" – אז ווען עס איז ָאן געקומען די "דריטע טאג" פון‬ ‫" ַויְהִ י בַ יוֹם הַ ְשלִ ִ‬ ‫ווען די מענטשן פון דעם שטאט שכם האט זיך געהאט גע'מל'עט‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"בִ הְ יוֹתָ ם ֹכאֲבִ ים" – און זיי זענען דאך דעמאלט'ס אלע געווען גאר גאר‬ ‫שוואך‪ ,‬איז דעמאלט'ס גלייך‪" :‬וַיִ ְקחּו ְשנֵּי בְ נֵּי ַיעֲקֹ ב ִש ְמעוֹן וְ לֵּוִ י אֲחֵּ י ִדינָה‬ ‫אִ יש חַ ְרבוֹ" – האבן דעמאלט'ס שמעון און לוי די ברודער'ס פון דינה גלייך‬ ‫גענומען שווערד'ן אין זייערע הענט‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ָיבֹאּו עַ ל הָ עִ יר בֶ טַ ח" – און זיי‬ ‫זענען דעמאלט'ס גלייך געקומען מיט א זיכער'ע אויבער האנט אויף דעם‬ ‫שטאט שכם‪.‬‬ ‫ווייל אלע מענער פון דעם שטאט שכם זענען דאך דעמאלט'ס געווען גאר‬ ‫גאר שוואך פון דעם‪" :‬בְ ִרית ִמילָה" וואס זיי האבן געהאט געמאכט‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם‪ַ " :‬ויַהַ ְרגּו כָל ָזכָר" – און ממילא וועגן דעם האבן‬ ‫יג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס שמעון און לוי געקענט רואיגערהייט אויס הארגע'נען אלע‬ ‫מענער פון דעם גאנצן שטאט שכם אויף איין מאל‪.‬‬ ‫און די טאג וואס אברהם אבינו איז געזעצן ביים טיר און געווארט אויף‬ ‫ישי לְ ִמילָה" – און די טאג וואס‬ ‫"שלִ ִ‬ ‫געסט איז דאך געווען די טאג פון‪ְ :‬‬ ‫אברהם אבינו איז געזעצן ביים טיר און געווארט אויף געסט איז דאך געווען‬ ‫די דריטע טאג פון ווען אברהם אבינו האט זיך געהאט גע'מל'עט‪ ,‬און‬ ‫אברהם אבינו האט זיך דאך טאקע דעמאלט'ס געשפירט גאר גאר שוואך‪,‬‬ ‫אזוי ווי די סדר העולם איז דאך טאקע‪.‬‬ ‫אבער מיט דעם אלעמען‪ ..‬האט ער אבער נאך אלץ עוסק געווען דעמאלט'ס‬ ‫אין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ ,‬און טראץ דעם‬ ‫ְסּורים"‪ ,‬האט‬ ‫וואס ער האט דעמאלט'ס געהאט געפערליכ'ע שרעקליכ'ע‪" :‬י ִ‬ ‫ער אבער אפילו הכי נאך אלץ געווארט דעמאלט'ס‪" :‬בְ כִ לְ יוֹן עֵּ י ַניִם" אז עס‬ ‫זאל ָאן קומען געסט ביי איהם אין שטוב‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש (אבות דרבי נתן פרק ג' משנה ו')‪ ,‬אז עס איז אינו דומה תורה וואס‬ ‫"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" צו תורה וואס ווערט געלערנט‪" :‬שֶ ֹּלא‬ ‫ווערט געלערנט‪ִ :‬‬ ‫ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪.‬‬ ‫און פארשטייט זיך‪ ..‬אז די "שכר" וואס אברהם אבינו האט באקומען אויף‬ ‫זיין "מסירות נפש" כדי מקיים צו זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך געווען געוואלדיג גרויס‪ ,‬ווייל ער האט דאך‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪.‬‬ ‫דעמאלט'ס מקיים געווען‪ִ :‬‬ ‫יד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז א‬ ‫"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז "טויזנט" מאל גרעסער ווי א‬ ‫מצוה וואס ווערט געטוהן‪ִ :‬‬ ‫פשוט'ע מצוה וואס ווערט געטוהן גרינגערהייט‪" :‬שֶ ֹּלא ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪.‬‬ ‫נו אויב אזוי לאמיר זעהן‪ ,‬וועלכע מצוה האט דא אברהם אבינו מקיים‬ ‫געווען‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז אברהם אבינו האט דאך דא‬ ‫מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ ,‬און די‬ ‫מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫און מיר האבן דאך נישט קיין שום השגה וואס דאס מיינט אז אריין ברענגען‬ ‫א גאסט ביי זיך אין שטוב איז גרעסער ווי מקבל פנים זיין דעם‬ ‫"אייבערשטן" אליין‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" איז‬ ‫דאך נישט קיין פשוט'ע ווערטער‪ ,‬און מיר האבן דאך נישט קיין שום השגה‬ ‫וואס דאס מיינט בכלל‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס איז‬ ‫דא היינטיגע צייטן אסאך ערליכע יודן וואס האבן א הייליגע מנהג וואס זיי‬ ‫האבן מקבל געווען פון זייערע הייליגע אבות הק'‪ ,‬אז בשעת ווען זיי טאנצן‬ ‫"מצוה טאנץ" – בשעת ווען זיי זענען מקיים דעם‪" :‬כֵּיצַ ד ְמ ַר ְק ִדין לִ פְ נֵּי‬ ‫הַ ַכלָה"‪ ,‬דעקן זיי דעמאלט'ס צו זייערע אויגן מיט די האנט‪ ,‬און דאס איז‬ ‫וועגן כמה וכמה טעמים‪.‬‬ ‫אבער איינער פון די סיבות איז‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די‬ ‫ספרים הק'‪ ,‬אז בשעת ווען מען טאנצט "מצוה טאנץ"‪ ,‬איז דאך דעמאלט'ס‬ ‫די שכינה הק'‪" :‬רוֹקֵּ ד בֵּ ינ ֹו לְ בֵּ ין הַ ַכלָה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם דעקן זיי‬ ‫טו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫קּודין‬ ‫"ר ִ‬‫דעמאלט'ס צו די אויגן בשעת ווען זיין טאנצן די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫ישין"‪ ,‬כדי נישט צו קוקען ביי אזא הייליגע צייט‪ ,‬און דאס איז דאך ממש‬ ‫קַ ִד ִ‬ ‫אזוי ווי ביים דוכנ'ען [אין א געוויסע בחינה]‪.‬‬ ‫און אזא זאך איז דאך נאר א קליינע "משל" פון א קליינע מדריגה פון‪:‬‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין‪" :‬יוֹתֵּ ר‬ ‫"קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬אבער‪ִ :‬‬ ‫ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫און אויב‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪!?..‬‬ ‫וואס איז א‪ִ :‬‬ ‫"טויזנט" מאל גרעסער ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬ווייל עס ווערט‬ ‫דאך שוין קלאר געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז א מצוה וואס ווערט‬ ‫"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז דאך "טויזנט" מאל גרעסער ווי א פשוט'ע‬ ‫געטוהן‪ִ :‬‬ ‫מצוה וואס ווערט געטוהן גרינגערהייט‪" :‬שֶ ֹּלא ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די מצוה וואס אברהם אבינו האט‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה‬ ‫דא געטוהן האט באקומען דעם נאמען‪ִ :‬‬ ‫ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪ ,‬וואס איז דאך "טויזנט" מאל מער ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי‬ ‫הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬נו‪ ..‬מיר האבן דען א השגה בכלל אין די גרויס'קייט פון די‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן פאר זיינע געסט‪!?..‬‬ ‫די‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן פאר זיינע געסט‬ ‫איז דאך געווען אויף גאר גא ר גאר א הויעכ'ע מדריגה‪ ,‬ווייל די‪" :‬הַ כְ נָסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן פאר זיינע געסט איז דאך‬ ‫טז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫געווען "טויזנט" מאל מער ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" – די‪" :‬הַ כְ נָסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן פאר זיינע געסט איז דאך‬ ‫געווען "טויזנט" מאל גרעסער ווי "מער פון מקבל זיין די הייליגע שכינה‬ ‫הק' אליין"‪ !..‬מיר האבן דען א השגה וואס די ווערטער מיינען בכלל‪!?..‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט אונז דא רש"י הק'‪ ,‬ווייל רש"י הק' איז דאך אונז דא‬ ‫מגלה א מורא'דיגע סוד‪ ,‬און רש"י הק' זאגט דאך אונז דא‪ ,‬אז דו ווייסט ווי‬ ‫אזוי מען דארף אפ לערנען דעם דאזיג'ן פסוק פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" וגו'‪!?..‬‬ ‫מען דארף אפ לערנען דעם דאזיג'ן פסוק פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" וגו' אזוי‪ ,‬אז‬ ‫קודם איז געווען‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" – אז קודם האט זיך דער אייבערשטער‬ ‫באוויזן צו אברהם אבינו‪ ,‬אבער דו ווייסט פארוואס עס איז דוקא געווען א‬ ‫מציאות אז‪" :‬יהו‪-‬ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" – אבער דו ווייסט פארוואס עס איז דוקא‬ ‫געווען א מציאות אז דער אייבערשטער זאל זיך דוקא באווייזן צו אברהם‬ ‫אבינו אין די פלאץ וואס האט באלאנגט פאר‪" :‬מַ ְמרֵּ א"‪!?..‬‬ ‫די סיבה פארוואס עס איז דוקא געווען א מציאות פון‪" :‬יהו‪-‬ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א"‬ ‫איז געווען‪ ,‬ווייל עס איז דאך געווען דעמאלט'ס א מעשה פון‪" :‬וְ הּוא יֹשֵּ ב‬ ‫פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל כְ חֹ ם הַ יוֹם" – ווייל אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס מקיים‬ ‫"מּתוְֹך‬ ‫געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪ :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִ‬ ‫הַ ְדחַ ק"‪ ,‬און וואס הייסט אז אברהם אבינו האט דעמאלט'ס מקיים געווען די‬ ‫"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪!?..‬‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪ :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִ‬ ‫ווייל אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס געהאלטן אין דעם דריט'ן טאג פון‬ ‫ווען ער האט געהאט געמאכט דעם‪" :‬בְ ִרית ִמילָה"‪.‬‬ ‫יז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬אז מען רעדט שוין פון‪" :‬בְ ִרית ִמילָה"‪ ,‬דעמאלט'ס לאמיר‬ ‫דיר שוין פרעגן נאך א קשיא‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז ווער האט געגעבן פאר‬ ‫אברהם אבינו די עצה בכלל אז ער זאל זיך מל'ן‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬מַ ְמרֵּ א" איז דאך געווען דער מענטש‬ ‫וואס האט געגעבן די עצה פאר אברהם אבינו אז ער זאל זיך טאקע מל'ן‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז‪" :‬מַ ְמרֵּ א" האט דאך געהאט גאר‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת‬ ‫גאר א גרויסע חלק אין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪ִ :‬‬ ‫או ְֹר ִחים שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪ ,‬ווייל דער‪" :‬מַ ְמרֵּ א" האט‬ ‫דאך געהאט גאר גאר א גרויסע חלק אין די מצוה פון‪" :‬בְ ִרית ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם‬ ‫ָאבִ ינּו"‪ ,‬ווייל ער איז דאך געווען דער מענטש וואס האט געגעבן די עצה‬ ‫פאר אברהם אבינו אז ער זאל זיך טאקע מל'ן‪.‬‬ ‫און ממילא‪ַ " :‬וי ֵָּרא" – און ממילא ווען דער אייבערשטער האט געזעהן אז‬ ‫אברהם אבינו גייט דא מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" וואס איז דאך "טויזנט" מאל גרעסער ווי א פשוט'ע‪:‬‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪.‬‬ ‫ִ‬ ‫[א ון די לשון פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא" איז דאך אויך א לשון פון "פארשטיין" כידוע‪ ,‬און‬ ‫ממילא ווען‪ַ " :‬וי ֵָּרא" – און ממילא ווען דער אייבערשטער האט כביכול‬ ‫פארשטאנען אז אברהם אבינו גייט דא מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" וואס איז דאך "טויזנט" מאל‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"]‪ ,‬האט דעמאלט'ס דער‬ ‫גרעסער ווי א פשוט'ע‪ִ :‬‬ ‫אייבערשטער כביכול גלייך געגעבן א קוק‪" :‬אֵּ לָיו" – אויף‪" :‬מַ ְמרֵּ א"‪ ,‬און‬ ‫יח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר‪" :‬מַ ְמרֵּ א"‪ ,‬אז קוק‬ ‫אהער‪" :‬מַ ְמרֵּ א"‪ ,‬דאס וואס אברהם אבינו איז יעצט זוכה מקיים צו זיין די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪ ,‬איז‬ ‫דאך דיין "זכות"‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך געווען דער מענטש וואס האט צו‬ ‫גערעדט אברהם אבינו אז ער זאל זיך טאקע מל'ן‪.‬‬ ‫און די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז דאך‪" :‬לְ עֵּ לָא‬ ‫ּולְ עֵּ לָא" – און די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז דאך‬ ‫גאר גאר א גרויסע מדריגה שאין כדוגמתו‪ ,‬און דו האסט דאך געהאט גאר‬ ‫גאר א גרויסע חלק אין די מצוה פון‪" :‬בְ ִרית ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו"‪ ,‬און ווען‬ ‫נישט דיר וואלט דאך אברהם אבינו נישט זוכה געווען צו די גרויסע מדריגה‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪.‬‬ ‫פון מקיים זיין‪ִ :‬‬ ‫און כדי דיר ארויס צו ווייזן די גרויסע "חשיבות" פון דיין געוואלדיגע‬ ‫גרויסע "זכות"‪ ,‬וועט דוקא זיין אז‪" :‬יהו‪-‬ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" – וועל איך זיך‬ ‫דוקא באווייזן צו אברהם אבינו אין דיין "חלק"‪ ,‬און אין דיין "אכסניא"‪ ,‬און‬ ‫דוקא דארטן וועט זיין‪" :‬גִ לּוי ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫"קדּוש יהו‪-‬ה"‪ ,‬און אויב דו‬ ‫ווייל אויב דו האסט גורם געווען אזא גרויסע‪ִ :‬‬ ‫האסט גורם געווען אז אזא גרויסע מצוה ווי‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס איז‬ ‫דאך‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" זאל געטוהן ווערן אויף גאר גאר א‬ ‫"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" וואס איז דאך שוין "טויזנט" מאל מער‬ ‫הויעכ'ע מדריגה ווי‪ִ :‬‬ ‫ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו זוכה זיין צו‪" :‬קַ בָ לַת‬ ‫פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה מַ ּמָ ש"‪ ,‬און דו וועסט זוכה זיין מקבל צו זיין דעם "אייבערשטן"‬ ‫אליין אין דיין טייל‪ ,‬און דער אייבערשטער אליין וועט רוען אין דיין חלק‪.‬‬ ‫יט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דו ווייסט פארוואס דו וועסט זוכה זיין אז דער "אייבערשטער" אליין‬ ‫וועט רוען אין דיין טייל‪ !?..‬ווייל דו האסט דאך געהאט גאר גאר א גרויסע‬ ‫חלק אין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך‬ ‫הַ ְדחַ ק" וואס איז דאך "טויזנט" מאל מער ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫און וויבאלד דו האסט דאך געהאט גאר גאר א גרויסע חלק אין די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" וואס‬ ‫איז דאך שוין "טויזנט" מאל מער ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬וועסטו‬ ‫"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִמ ָדה" א‪" :‬מֵּ עֵּ ין" פון די מצוה‬ ‫טאקע צוריק באקומען באצאלט‪ִ :‬‬ ‫פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" – וועסטו טאקע צוריק‬ ‫"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִמ ָדה" א קליין חלק פון די מצוה פון‪:‬‬‫באקומען באצאלט‪ִ :‬‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנעֲשָ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪ ,‬וואס דאס איז דאך‪ ,‬א פשוט'ע‪:‬‬ ‫"קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך באוויזן צו אברהם‬ ‫אבינו‪" :‬בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א"‪ ,‬כדי צו באצאלן מיט דעם פאר‪" :‬מַ ְמרֵּ א" א‪" :‬מֵּ עֵּ ין"‬ ‫פון די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים שֶ ַנ ֲעשָ ה ִמּתוְֹך‬ ‫הַ ְדחַ ק"‪ ,‬וואס דאס איז דאך‪ ,‬א פשוט'ע‪" :‬קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫אבער מיר ווייסן דאך שוין אבער יא‪ ,‬אז צו מקבל זיין דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך‬ ‫מַ לְ כֵּי הַ ְּמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" ביי זיך אין חצר איז דאך שוין גארנישט‬ ‫קיין "קלייניקייט"‪.‬‬ ‫און לאמיר זיך נאר מאכן א חשבון טייערע יודן‪ ,‬וויפיל טויזנט'ער דולר'ס‬ ‫לאזן זיך מענטשן קאסטן יעדעס יאר כדי צו קענען אריין נעמען ביי זיך אין‬ ‫כ‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫שטוב עפעס א געוויסע אדם גדול אדער עפעס א געוויסע גרויסע רבי וואס‬ ‫קומט באזוכן אין שטאט‪ !?..‬וויפיל‪ !?..‬און פארוואס טאקע לאזן זיך‬ ‫מענטשן קאסטן אזוי פיל געלט אויף דעם‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז‬ ‫דאך‪ ,‬אז וואס הייסט פארוואס מענטשן לאזן זיך קאסטן געלט פאר דעם‪!?..‬‬ ‫זיי ווילן האבן דאך די געוואלדיגע גרויסע זכי' אריין צו נעמען ביי זיך אין‬ ‫שטוב אזא גרויסע הייליגע יוד‪.‬‬ ‫נו‪ ..‬טייערע יודן‪ ,‬על אחת כמה וכמה להבדיל אלף אלפי הבדלות ורבי‬ ‫רבבות פעמים אויב א יודיש קינד איז זוכה אריין צו נעמען דעם‬ ‫"אייבערשטן" אליין ביי זיך אין שטוב און מקבל זיין‪" :‬פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה‬ ‫הַ ְקדוֹשָ ה בְ עַ צְ מוֹ"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך דאס די חשוב'סטע זאך וואס עס איז‬ ‫נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫אבער וואס איז דאס נוגע צו אונז‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל‬ ‫אסאך מאל קען מען זעהן ווי מען הענגט אויף גרויסע פלאקאט'ן אין אלע‬ ‫גאסן‪ ,‬און אויף די פלאקאט'ן שטייט געשריבן אזוי‪ ,‬אז מיר גייען אלע‬ ‫בקרוב זוכה זיין מקבל צו זיין "פני רבינו" הרה"ק עטרת תפארת ראשינו‬ ‫שליט"א ביי אונז אין שטאט‪ ,‬און‪" :‬יְהֵּ א בוֹא ֹו לִ בְ ָרכָה ַלה ֲָרמַ ת קֶ ֶרן הַ ּתו ָֹרה‬ ‫וְ הַ חֲסִ ידּות"‪ ,‬און‪" :‬אַ ְשרֵּ ינּו שֶ זָכִ ינּו לְ כְַך" וכו' וכו' וכו'‪.‬‬ ‫און ווען א יודיש קינד זעהט אזא צעטל‪ ,‬קען ער זיך דאך נאך דעמאלט'ס‬ ‫אמאל מאכן א חשבון און זאגן‪ ,‬אז יא‪ ..‬עס איז טאקע זייער פיין און זייער‬ ‫חשוב‪ ,‬אבער איך קען דאך סיי ווי סיי נישט צו קומען צו דעם גרויסן רבי'ן‬ ‫ווען ער געפונט זיך דא ביי אונז אין שטאט‪ ,‬ווייל עס איז דאך זייער שווער‬ ‫כא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ָאן צו קומען צו דעם גרויסן רבי'ן‪ ,‬און איך קען דאך סיי ווי סיי נישט צו‬ ‫קומען צו איהם ווען ער געפונט זיך דא ביי אונז אין שטאט‪.‬‬ ‫אבער דער יוד דארף זיך אבער דעמאלט'ס געבן א וועק אויף פון זיין טיפ'ן‬ ‫שלאף‪ ,‬און דער יוד דארף דאך אבער דעמאלט'ס גלייך טראכטן ביי זיך‪ ,‬אז‬ ‫וואס "פני רבינו"‪ !?..‬ווען "פני רבינו"‪ !?..‬וואו "פני רבינו"‪ !?..‬איך קען‬ ‫דאך מיט איין "גאסט" וואס איך נעם אריין ביי מיר אין שטוב זוכה זיין צו‪:‬‬ ‫"קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק'‪ !..‬און נאך אסאך מער פון דעם‪.‬‬ ‫ווייל די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך‪" :‬יוֹתֵּ ר" ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה‬ ‫– ווייל די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך אסאך אסאך גרעסער ווי‪:‬‬ ‫"קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק'‪.‬‬ ‫און אויב עס קומט מיר נאך ָאן "שווער" אריין צו נעמען דעם גאסט ביי מיר‬ ‫שטוב‪ ,‬דעמאלט'ס קען איך דאך שוין זוכה זיין צו "טויזנט" מאל מער ווי‪:‬‬ ‫"יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק'‪ !..‬ווייל איך בין דאך דא זוכה מקיים צו זיין‬ ‫די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪,‬‬ ‫און‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים הַ ַנעֲשֶ ה ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז דאך שוין "טויזנט" מאל‬ ‫מער ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק'‪!..‬‬ ‫און דאס איז דען א שפיל‪ !?..‬בכלל נישט‪ ,‬ווייל אויב חז"ל זאגן אונז אז א‬ ‫"מּתוְֹך הַ ְדחַ ק" איז "טויזנט" מאל מער ווערד ווי‬ ‫מצוה וואס ווערט געטוהן‪ִ :‬‬ ‫א מצוה וואס ווערט געטוהן‪" :‬שֶ ֹּלא ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך דאס‬ ‫אזוי‪ ,‬און עס קומט דאך דעמאלט'ס אויס פון דעם‪ ,‬אז אויב נעם איך אריין א‬ ‫"גאסט" ביי מיר אין שטוב אין א צייט וואס עס איז מיר גאר גאר שווער‬ ‫כב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אריין צו נעמען געסט ביי מיר אין שטוב‪ ,‬בין איך דאך דעמאלט'ס זוכה צו‬ ‫"טויזנט" מאל מער ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" הק'‪!..‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט פון איינער פון די קדמונים‪,‬‬ ‫אז ווען א יודיש קינד נעמט אריין א צווייטע יוד ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און ער‬ ‫געבט איהם צו עסן און צו טרינקען‪ ,‬קומט דעמאלט'ס אריין ביי איהם אין‬ ‫שטוב דער הייליגער באשעפער אליין צוזאמען מיט די גאנצע פעמליא של‬ ‫מעלה‪ ,‬און די מלאכים שטייען דארטן ביי איהם אין שטוב ביי די זייט‪ ,‬און‬ ‫"קנְָאה" צו זעהן ווי אזוי א‪" :‬בָ שָ ר ו ָָדם" איז זוכה‬ ‫זיי גייען אלע אויס פאר‪ִ :‬‬ ‫מהנה צו זיין א‪" :‬יְצִ יר כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫און די מלאכים שטייען דארטן אזוי ביי די זייט‪ ,‬און זיי ווילן דעמאלט'ס‬ ‫"קנְָאה"‪ ,‬ווייל זיי קענען‬ ‫ממש צו רייסן דעם בעל מכניס אורח פון גרויס‪ִ :‬‬ ‫דאך נישט אויס האלטן צו זעהן ווי א פשוט'ע‪" :‬בָ שָ ר ו ָָדם" קען זוכה זיין ָאן‬ ‫צו קומען צו אזא גרויסע מדריגה ווי‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫אבער משא"כ דער אייבערשטער אליין‪ ..‬האט שוין יא גאר גאר א גרויסע‪:‬‬ ‫"נַחַ ת רּוחַ " פון דעם‪ ,‬און ער באגיסט דעמאלט'ס דעם שטוב מיט אלע גוטע‬ ‫ברכות וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז די געוואלדיגע‬ ‫"ק ְרבַ ת‬ ‫גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך טאקע א אמת'ע‪ִ :‬‬ ‫ֱֹלקים" וואס עס איז נאר שייך‪ ,‬ווייל ווען א יודיש קינד איז זוכה צו טוהן‪:‬‬ ‫א ִ‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" מיט א צווייטע יוד‪ ,‬איז ער דאך דעמאלט'ס זוכה אריין צו‬ ‫כג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ברענגען די הייליגע שכינה הק' ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און דאס איז דאך די‬ ‫"דבֵּ קּות בַ יהו‪-‬ה" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫אמת'ע‪ְ :‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז צוויי יודן צוזאמען‬ ‫איז‪ְ " :‬ייָ" – צוויי יודן צוזאמען איז דעם אייבערשטנ'ס נאמען‪ ,‬אבער‪ ..‬עס‬ ‫איז דא איין תנאי אין דעם‪ ,‬און די תנאי איז‪ ,‬אז די צוויי יודן דארפן זיין‬ ‫"צוזאמען"‪ ,‬און זיי דארפן טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" איינער מיטן צווייטן‪ ,‬און דאס איז‬ ‫"דבֵּ קּות בַ יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫די "שליסל" ווי אזוי מען קען זוכה זיין צו‪ְ :‬‬ ‫און מען קען טאקע אפשר אויך זאגן בדרך צחות‪ ,‬אז מיר ווייסן דאך שוין‬ ‫אלע זייער גוט‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬אֵּ יינֶער" גייט דאך ארויף אויף דעם איין‬ ‫איינציג'ער באשעפער וואס איז דאך דער איין איינציג'ער גאט‪.‬‬ ‫און מיר זינגען דאך שוין טאקע אלע אינאיינעם פסח אויף דער נאכט דעם‪:‬‬ ‫ָארץ"‪ ,‬און די קליינע קינדער זינגען דאך שוין‬ ‫"אֶ חָ ד אֱֹלקֵּ ינּו שֶ בַ שָ מַ ים ּובָ ֶ‬ ‫טאקע אויך אלע אינאיינעם פסח אויף דער נאכט מיט א מורא'דיגע זיס'קייט‬ ‫דעם‪" :‬אֵּ יינֶער אִ יז הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬אֵּ יינֶער" גייט דאך‬ ‫ארויף אויף דעם איין איינציג'ן גאט‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֵּ יינֶער" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪ַ " :‬רחֵּ ם ָנא יהו‪-‬ה‬ ‫ֱאֹלקֵּ ינּו עַ ל ִי ְש ָראֵּ ל"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬ווען א יודיש קינד איז זוכה און ער איז‬ ‫זיך מרחם אויף א צווייטע יוד‪ ,‬און ער איז מקיים די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס זוכה זיך מדבק צו זיין אין‬ ‫דעם‪" :‬אֵּ יינֶער אִ יז הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" – איז ער דעמאלט'ס זוכה זיך מדבק‬ ‫צו זיין אין דעם איין איינציג'ן באשעפער פון די וועלט‪.‬‬ ‫כד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס רעדסטו‪ !?..‬מען קען דאך זוכה זיין‬ ‫"דבֵּ קּות בַ יהו‪-‬ה"‪ ,‬ווייל אויב מען לערנט אסאך‪:‬‬ ‫אויף אסאך וועגן צו‪ְ :‬‬ ‫"ּתו ָֹרה"‪ ,‬און מען פילט זיך ָאן מיט דער הייליגער‪ּ" :‬תו ָֹרה" הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫קען מען דאך אויך זוכה זיין צו זיין דבוק אין דעם הייליגן באשעפער‪!?..‬‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דו ביזט גערעכט טאקע אז מען קען טאקע‬ ‫אויך זוכה זיין צו זיין דבוק אין דעם הייליגן באשעפער ווען מען לערנט דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬אבער מיר ווייסן דאך שוין אלע אבער אויך זייער‬ ‫גוט‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז עס איז דא א גרויסע "תנאי‬ ‫קודם למעשה" צוזאמען מיט‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און די תנאי איז‪ ,‬אז דיין‪:‬‬ ‫"ּתו ָֹרה" מוז זיין א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪ ,‬ווייל‪ּ" :‬תו ָֹרה" ָאן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד" איז‬ ‫דאך נישט קיין‪ּ" :‬תו ָֹרה"‪ ,‬און‪ּ" :‬תו ָֹרה" גייט דאך נישט ָאן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫ווייל דער הייליגער תורה הק' מוז דאך געלערנט ווערן אויף א אופן פון‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין משלי‬ ‫(קפיטל ל"א פסוק כ"ו)‪ ,‬אז‪" :‬וְ תו ַֹרת חֶ סֶ ד עַ ל לְ ש ֹונָּה" – אז דער הייליגער‪:‬‬ ‫"ּתו ָֹרה" הק' מוז דאך צו גיין צוזאמען מיט‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש‪ ,‬אז דער הייליגער‪:‬‬ ‫"ּתו ָֹרה" הק' מוז דאך געלערנט ווערן‪ִ :‬מּתוְֹך "חֶ סֶ ד"‪ ,‬און דאס איז דאך‬ ‫טאקע די אמת'ע ריכטיגע‪ּ" :‬תו ָֹרה" וואס דער אייבערשטער פארלאנגט פון‬ ‫א יודיש קינד‪ ,‬א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫אשית" איז‪" :‬בִ ְשבִ יל הַ ּתו ָֹרה"‪,‬‬ ‫און דו ביזט גערעכט טאקע אז די ווארט‪" :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫אשית" האט‬ ‫אבער לאמיר נישט פארגעסן טייערע יודן‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫כה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אשית" מיינט דאך אויך‪:‬‬ ‫דאך אויך נאך א אפ טייטש‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫"בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬ווייל ניין ר' יוד‪ ,‬עס איז נישט גענוג אז דו הארעוועס'ט‬ ‫אריין אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬נאר דו דארפס'ט אויך זעהן אריין צו‬ ‫ברענגען אין דיר א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬און דו דארפס'ט טאקע באמת‬ ‫ליב האבן א יעדע יודיש קינד אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב‪ ,‬און דו זאלסט‬ ‫חס ושלום קיינמאל נישט וויי טוהן קיין שום יודיש קינד‪ ,‬נאר דו זאלסט‬ ‫שטענדיג פראבירן צו טוהן‪" :‬גְ ִמילּות חֲסָ ִדים" מיט יודישע קינדער‪.‬‬ ‫ווייל‪ּ" :‬תו ָֹרה" ָאן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד" איז דאך נישט קיין‪ּ" :‬תו ָֹרה"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך געגעבן דער הייליגער תורה הק' דוקא‪" :‬בְ הַ ְקהֵּ ל" –‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך געגעבן דער הייליגער תורה הק' דוקא‬ ‫ווען אלע יודישע קינדער זענען געווען מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל י"ט פסוק‬ ‫ב')‪ ,‬אז‪" :‬וַיִ חַ ן" שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר – אז "ער" האט גערועט ביי דעם בארג‬ ‫סיני‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬ווער האט גערועט ביי דעם בארג סיני‪ !?..‬ווער איז דער‬ ‫"ער"‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דער "ער" איז "די יודישע‬ ‫קינדער"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די יודישע קינדער זענען דאך דעמאלט'ס אלע‬ ‫ממש געווען‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וזאת‬ ‫הברכה (קפיטל ל"ג פסוק ד')‪ ,‬אז דער הייליגער באשעפער האט דאך אונז‬ ‫שוין אלע קלאר געזאגט‪ ,‬אז‪ּ" :‬תו ָֹרה צִ ּוָה לָנּו מֹ שֶ ה" – אז עס איז אמת טאקע‬ ‫אז דער הייליגער תורה הק' איז טאקע געגעבן געווארן דורך א "יחיד" וואס‬ ‫כו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫הייסט "משה רבינו"‪ ,‬אבער עס איז אבער‪" :‬מו ָֹרשָ ה ְקהִ לַת ַיעֲקֹ ב" – אבער‬ ‫עס איז אבער א ירושה פאר גאנץ כלל ישראל צוזאמען‪" :‬בְ הַ ְקהֵּ ל"‪ ,‬און דאס‬ ‫איז דאך טאקע די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫ווייל די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק' איז דאך‪:‬‬ ‫"בְ הַ ְקהֵּ ל" – ווייל די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק'‬ ‫איז דאך א יעדער איינער צוזאמען‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" – מיט א‬ ‫אמת'ע‪ַ" :‬אחֲדּות" און מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬און נישט ח"ו‬ ‫לערנען דער הייליגער תורה הק' און פון די אנדערע זייט טרעטן אויף א‬ ‫צווייטע יוד‪ ,‬ווייל דאס איז דאך נישט קיין‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דער הייליגער תורה הק' איז נישט געגעבן געווארן פאר‬ ‫א יעדעם איינעם באזונדער כדי אז ער זאל דאס א דורך לערנען און שוין‪ ,‬און‬ ‫דער אייבערשטער האט אויס דרוק'לעך "נישט" געגעבן דער הייליגער תורה‬ ‫פאר א יעדעם איינעם באזונדער אין זיין אייגענעם וועלט'ל‪.‬‬ ‫נאר דער אייבערשטער האט א יעדעם איינעם אריין געלייגט אין דעם זעלב'ן‬ ‫וועלט'ל‪ ,‬און אין דעם זעלב'ן סביבה‪ ,‬ממש איינער לעבן דעם צווייטן‪ ,‬און‬ ‫פארוואס‪ !?..‬כדי "אז מען זאל זיך ארויס העלפן איינעם דעם צווייטן"‪,‬‬ ‫ממש אזוי ווי צוויי גוטע ברודער'לעך וואס העלפן זיך ארויס איינער דעם‬ ‫צווייטן‪" :‬בְ ַאהֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות"‪.‬‬ ‫אבער אויב לערנסטו דער הייליגער תורה הק' ָאן קיין‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬און ָאן‬ ‫קיין‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און ָאן קיין‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬דעמאלט'ס טוסטו דאך פונקט‬ ‫פארקערט ווי דער אייבערשטער וויל‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫געוואלט אז דער הייליגער תורה הק' זאל געלערנט ווערן‪" :‬בְ הַ ְקהֵּ ל" – ווייל‬ ‫כז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך געוואלט אז דער הייליגער תורה הק' זאל‬ ‫געלערנט ווערן מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬און מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬און דו טוס'ט דאך דא ממש דאס פארקערט'ע‪ !?..‬און דו ווילס'ט‬ ‫"דבֵּ קּות הַ בוֹרֵּ א"‪!?..‬‬ ‫נאך דורך דעם זוכה זיין צו‪ְ :‬‬ ‫מען מוז זיך דאך באנוצן מיט די מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד" בשעת ווען מען לערנט‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬ווייל ָאן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד" האסטו דאך שוין צו טייל'ט‬ ‫דעם‪" :‬שֵּ ם הוי‪-‬ה" ח"ו‪ ,‬ווייל דו האסט זיך דאך אפ געטייל'ט פון א צווייטע‬ ‫יוד‪ ,‬און דו האסט זיך דאך אפ געריסן פון די געפילן פון א צווייטע יוד‪.‬‬ ‫און דאס דארף דאך טאקע א יעדע יודיש קינד שטענדיג געדענקען‪ ,‬אז‬ ‫וואס‪ !?..‬אז אויב טייל'ט מען זיך אפ אומזיסטערהייט פון א צווייטע יוד‪,‬‬ ‫און עס ווערט א‪" :‬פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת"‪ ,‬צו רייסט מען דעמאלט'ס ח"ו דעם‪" :‬שֵּ ם‬ ‫הוי‪-‬ה" רח"ל‪ ,‬און מען איז דעמאלט'ס ח"ו גורם‪" :‬סִ לּוק ְשכִ ינָה" רח"ל‪.‬‬ ‫און דער הייליגער סקולענ'ע רבי דער מאור ישראל זצ"ל פלעגט דאך טאקע‬ ‫שטענדיג נאך זאגן גאר גאר א הייליג ווארט פון דעם הייליגן אהבת שלום‬ ‫פון וויזניץ זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער זאגט פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז עס איז מיר גאר שווער‪:‬‬ ‫"פְ ִר ַידתְ כֶם" – אויב מאכט איר ח"ו‪" :‬פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" צווישן ענק‪.‬‬ ‫אבער עטץ זאלט'ס וויסן מיינע טייערע קינדער‪ ,‬אז‪" :‬קָ שֶ ה" – אז עס איז‬ ‫מיר נאך שווערער‪ ..‬אויב‪" :‬עָ לַי" פְ ִר ַידתְ כֶם – אויב וועגן "מיר" מאכט איר‬ ‫חס ושלום‪" :‬פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" – אויב ענק קריגן זיך צווישן זיך‪" :‬לְ שֵּ ם שָ מַ יִם"‬ ‫כלומר'יש‪.‬‬ ‫כח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪ַ" :‬אל נָא תְ הִ י ְמ ִריבָ ה בֵּ ינִי ּובֵּ ינֶיָך" [מיט די שם‪" :‬מֹ שֶ ה"] –‬ ‫איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬קָ שֶ ה עָ לַי פְ ִר ַידתְ כֶם"‪ ,‬און די ווארט‪:‬‬ ‫"מֹ שֶ ה" איז דאך רומז אויף א "תלמיד חכם" און א דערהויבענ'ע יוד‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אייבערשטער זאגט דאך דא פאר דעם גרויסן תלמיד חכם דא‪ ,‬אז יא‬ ‫"מקַ נֵּא ִקנְַאת יהו‪-‬ה צְ בָ אוֹת"‪ ,‬און יא גרויסער‪" :‬לְ שֵּ ם שָ מַ יִם'נִיק"‪,‬‬ ‫גרויסער‪ְ :‬‬ ‫דו זאלסט וויסן‪ ,‬אז‪" :‬קָ שֶ ה" – אז עס איז מיר גאר גאר שווער‪ ..‬ווען‪" :‬עָ לַי"‬ ‫פְ ִר ַידתְ כֶם – ווען דו מאכס'ט‪" :‬פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" צווישן אייך‪ ,‬און נאך‪" :‬לְ שֵּ ם‬ ‫שָ מַ יִם" אויך‪ ,‬כלומר'יש‪ ,‬אזא זאך קען איך דאך בשום אין פנים ואופן נישט‬ ‫סובל זיין‪ ,‬און אזא איינער קען דאך בשום אין פנים ואופן נישט זיין קיין‬ ‫חלק פון מיין פאר אייניגט'ע "כלל" ישראל‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די שיינ'קייט פון כלל ישראל איז‪ ,‬אז זיי זענען א "כלל"‬ ‫ישראל‪ ,‬און נישט קיין "פרט" ישראל‪ ,‬נאר די שיינ'קייט פון "כלל ישראל"‬ ‫"רצוֹן"‪ ,‬און מיט איין‪:‬‬ ‫איז‪ ,‬אז זיי זענען אלע פאראייניג'ט‪ ,‬מיט איין‪ָ :‬‬ ‫"ּתו ָֹרה"‪ ,‬און מיט איין "באשעפער"‪ ,‬און מיט איין "הארץ"‪.‬‬ ‫און אויב די לעצטע תנאי פון האבן "איין הארץ" צו רייס'ט מען‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫האסטו דאך צו ריסן איינער פון די גרעסטע יסודות פון יודיש'קייט‪ ,‬ווייל דו‬ ‫האסט דאך געמאכט‪" :‬פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" אנשטאדט לעבן‪" :‬בְ ַאחֲדּות" און‬ ‫טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" איינער מיטן צווייטן‪ :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד "בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬מיר דארפן אלע האבן "איין הארץ"‪ ,‬און איין הארץ‬ ‫מיינט‪ ,‬אז אויב מיין הארץ טוט וויי‪ ,‬און אויב איך בין פאר ווייטאג'ט מיט‬ ‫צער און עגמת נפש‪ ,‬דעמאלט'ס דארפסטו זיך קענען משתתף זיין מיט מיין‬ ‫כט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫צער‪ ,‬און נישט ח"ו זאגן אז עס האט גארנישט צו טוהן מיט מיר‪ ,‬ווייל וואס‬ ‫הייסט עס האט גארנישט צו טוהן מיט דיר‪!?..‬‬ ‫מיר האבן דאך אלע באקומען א פאראייניגט'ע הארץ ביי‪" :‬מַ עֲמַ ד הַ ר סִ ינַי"‪,‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו‬ ‫(קפיטל י"ט פסוק ב')‪ ,‬אז‪" :‬וַיִ חַ ן" שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר – אז "ער" האט‬ ‫גערועט ביי דעם בארג סיני‪ ,‬ווער האט גערועט ביי דעם בארג סיני‪ !?..‬די‬ ‫"יודישע קינדער"‪ ,‬ווייל מיר זענען דאך דעמאלט'ס אלע געווען‪" :‬כְ אִ יש‬ ‫אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" – ווייל מיר האבן דאך דעמאלט'ס אלע געהאט "איין‬ ‫הארץ"‪!?..‬‬ ‫און ממילא וואס הייסט אז מיין צער אין הארץ האט גארנישט צו טוהן מיט‬ ‫דיר‪ !?..‬ווי אזוי שעמסטו זיך נישט כופר צו זיין אין דעם הייליגסט'ן יסוד‬ ‫פון‪" :‬מַ ֲע מַ ד הַ ר סִ ינַי" וואס דאס איז דאך דעם הייליגן יסוד פון‪" :‬וַיִ חַ ן שָ ם‬ ‫י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪!?..‬‬ ‫און די כח פון‪ַ" :‬אחֲדּות" איז דאך די גרעסטע כח וואס מיר פארמאגן נאר‪,‬‬ ‫אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש ביי‪" :‬קַ בָ לַת הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬אז עס‬ ‫שטייט דארט אין פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל י"ט פסוק ח')‪ ,‬אז‪ַ :‬ו ַיעֲנּו כָל‬ ‫הָ עָ ם "י ְַח ָדו" – אז די יודישע קינדער האבן געהאט דעמאלט'ס די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע כח פון‪ַ" :‬אחֲדּות"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬י ְַח ָדו" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬כֹחַ "‪ ,‬ווייל יא‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬איר זאל וויסן זייער קלאר‪ ,‬אז‪ :‬אֵּ ין כֹחַ כְ מ ֹו " ֹכחַ הָ ַאחֲדּות"‪!..‬‬ ‫ל‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און וויבאלד די יודישע קינדער האבן טאקע געהאט דעמאלט'ס דעם‬ ‫געוואלדיג'ן גרויסן כח פון‪" :‬וַיִ חַ ן שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב‬ ‫אֶ חָ ד"‪ ,‬האבן זיי טאקע געקענט זוכה זיין דעמאלט'ס צו הערן די דברות‬ ‫קודש פון דעם "אייבערשטן" אליין‪.‬‬ ‫און דורך זייער געוואלדיגע גרויסע‪" :‬כֹחַ הָ ַאחֲדּות" האבן זיי טאקע‬ ‫דעמאלט'ס אויך געקענט זוכה זיין צו באקומען א געוואלדיגע גרויסע כח‪:‬‬ ‫" ֶנגֶד הָ הָ ר" – דורך זייער געוואלדיגע גרויסע‪" :‬כֹחַ הָ ַאחֲדּות" האבן זיי‬ ‫טאקע דעמאלט'ס אויך געקענט זוכה זיין צו באקומען א געוואלדיגע גרויסע‬ ‫כח אנטקעגן דעם "יצר הרע" וואס ווערט דאך ָאן גערופן‪" :‬הַ ר"‪.‬‬ ‫און דאס אלעס האבן זיי קונה געווען פון דעם‪" :‬וַיִ חַ ן שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר‬ ‫כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" – און דאס אלעס האבן זיי קונה געווען פון דעם וואס‬ ‫זיי זענען דעמאלט'ס אלע געווען‪" :‬בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪.‬‬ ‫ווייל די‪" :‬כֹחַ הָ ַאחֲדּות" איז דאך די גרעסטע "הצלחה" אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫און‪ ..‬והא ראי'‪ ,‬ווייל מיר געפונען זיך דאך נאך אלץ אין דעם שווער'ן‬ ‫ביטער'ן גלות‪ ,‬און מיר ארבעטן דאך נאך אלץ אויף דעם‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" –‬ ‫מיר ארבעטן דאך נאך אלץ אז א יעדע יודיש קינד זאל האבן א פלאץ ביי זיין‬ ‫חבר אין הארץ מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" און מיט א אמת'ע‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ‬ ‫לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" אז‪" :‬מַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִ יד" – אז וואס דו ווילס'ט‬ ‫נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר זאלסטו נישט טוהן פאר דיין חבר‪ ,‬און די‬ ‫ענין פון‪ַ" :‬אחֲדּות" איז דאך די גרעסטע "הצלחה" וואס עס איז נאר שייך‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל יא טייערע ליכטיגע יודן‪" ,‬דאס" און "נאר" דאס‬ ‫וועט ברענגען די‪" :‬גְ אּולָה ְשלֵּמָ ה" בקרוב ממש‪.‬‬ ‫לא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און נאך א ראי' אז די ענין פון‪ַ" :‬אחֲדּות" איז די גרעסטע "הצלחה" אויף‬ ‫דער וועלט איז‪ ,‬ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע ביי די הגדה פסח אויף דער‬ ‫נאכט דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי" – אז אויב דער‬ ‫אייבערשטער וואלט אונז דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני‪ ,‬אבער‪" :‬וְ ֹלא‬ ‫נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אבער ער וואלט אונז למעשה נישט געגעבן דער‬ ‫"דיֵּינּו" – דעמאלט'ס וואלט דאך שוין‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪ַ :‬‬ ‫אויך געווען גענוג‪.‬‬ ‫און אלע ספרים הק' פרעגן דאך שוין די באקאנט'ע קשיא‪ ,‬אז וואס וואלטן‬ ‫מיר געהאט צו שטיין לעבן א שיינעם בארג סיני און נישט באקומען דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪!?..‬‬ ‫און ממילא וואס איז פשט פון די ווערטער‪" :‬אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא‬ ‫נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – און ממילא וואס איז פשט פון די ווערטער אז אויב‬ ‫דער אייבערשטער וואלט אונז דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער‬ ‫"דיֵּינּו" –‬ ‫וואלט אונז נישט געגעבן דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪ַ :‬‬ ‫דעמאלט'ס וואלט אויך געווען גענוג‪ ,‬וואס האט דען א יודיש קינד ָאן דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ !?..‬און וואס איז דען א יודיש קינד "ווערד" ָאן דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דער הייליגער בעל הגדה מיינט דא ארויס צו‬ ‫ברענגען א מורא'דיגע טיפע נקודה‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז דו ביזט גערעכט טאקע‬ ‫אז א יודיש קינד איז גארנישט ווערד ָאן דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און‬ ‫וועגן דעם שרייבט טאקע נישט דער הייליגער בעל הגדה דעם לשון אז‪:‬‬ ‫"אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אז אויב דער‬ ‫לב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אייבערשטער וואלט אונז דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער וואלט‬ ‫אונז נישט געגעבן דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬הָ יָה גַם כֵּן טוֹב"‬ ‫– דעמאלט'ס וואלט אויך "גוט" געווען‪.‬‬ ‫נאר דער הייליגער בעל הגדה שרייבט דא דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי‬ ‫הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אז אויב דער אייבערשטער וואלט אונז‬ ‫דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער וואלט אונז נישט געגעבן דער‬ ‫"דיֵּינּו" – דעמאלט'ס וואלט אויך "גענוג"‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪ַ :‬‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער עצם געדאנק אז אלע יודישע קינדער זאלן זיך טרעפן‬ ‫אינאיינעם ביי דעם בארג סיני און שטיין צוזאמען‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‬ ‫גרייט צו נעמען דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬וואלט דאך שוין אויך "גענוג"‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם וואס עס ווערט דאך‬ ‫שוין געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז ווען יודישע קינדער נעמען זיך‬ ‫צוזאמען אלע אינאיינעם‪ ,‬און מען געפונט זיך צוזאמען אויף איין פלאץ‪:‬‬ ‫"כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ,‬רועט דאך דעמאלט'ס דארטן די הייליגע "שכינה"‬ ‫הק'‪.‬‬ ‫און ממילא דער געדאנק אז די יודישע קינדער זאלן זיך געפונען אינאיינעם‬ ‫"דיֵּינּו" –‬ ‫ביים בארג סיני‪" :‬בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ..‬איז דאך שוין‪ַ :‬‬ ‫דאס ה ייסט דאך שוין א "הצלחה"‪ ,‬ווייל ווען יודישע קינדער פארשטייען‬ ‫דעם געוואלדיג'ן ענין פון‪" :‬וַיִ חַ ן" שָ ם י ְִש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר – ווייל ווען יודישע‬ ‫לג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫קינדער פארשטייען דעם געוואלדיג'ן ענין פון זיך האלטן‪" :‬בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש‬ ‫אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך דאס שוין די גרעסטע "הצלחה" וואס‬ ‫עס איז דאך נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און אפילו ווען מען וואלט סוף כל סוף "נישט" מקבל געווען דער הייליגער‬ ‫תורה הק' ביי דעם בארג סיני‪ ,‬נאר דער אייבערשטער וואלט דעמאלט'ס‬ ‫גלייך געהייסן פאר משה רבינו אז ער זאל זאגן פאר די יודישע קינדער אז‪:‬‬ ‫"דיֵּינּו"‬ ‫"שּובּו ָלכֶם לְ ָא ֳהלֵּיכֶם" – אז מען קען שוין אהיים גיין‪ ,‬דעמאלט'ס‪ַ :‬‬ ‫– דעמאלט'ס וואלט דאס אבער נאך אלץ געווען גאר גאר א גרויסע‬ ‫"הצלחה"‪ ,‬ווייל ווען גאנץ כלל ישראל געפונט זיך צוזאמען אויף איין פלאץ‬ ‫ָאן קיין שום‪" :‬פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאס דאך שוין די גרעסטע‬ ‫"הצלחה" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט אונז נישט דער הייליגער בעל הגדה געשריבן‬ ‫דעם לשון אז‪" :‬אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אז אויב‬ ‫דער אייבערשטער וואלט אונז דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער‬ ‫וואלט אונז נישט געגעבן דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬הָ יָה גַם כֵּן‬ ‫טוֹב" – דעמאלט'ס וואלט אויך גוט געווען‪.‬‬ ‫ווייל דעמאלט'ס וואלט זיך עס דאך געהערט כאילו מיר זאגן דא פארן‬ ‫אייבערשטן‪ ..‬אז וואס זאלן מיר דיר זאגן רבונו של עולם‪ !?..‬אפילו דו‬ ‫וואלס'ט אונז נאר געברענגט פארן בארג סיני און דו וואלס'ט אונז נישט‬ ‫געגעבן דיין הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס וואלט דאך אויך גוט געווען‪,‬‬ ‫און מיר וואלטן נישט געהאט דעמאלט'ס קיין "טענות" ח"ו אויף דיר‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫לד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער‪ . .‬ניין‪ ,‬דער הייליגער בעל הגדה האט נישט געשריבן אזוי‪ ,‬נאר דער‬ ‫הייליגער בעל הגדה האט אונז דא געשריבן דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬אִ לּו קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי‬ ‫הַ ר סִ ינַי וְ ֹלא נָתַ ן לָנּו אֶ ת הַ ּתו ָֹרה" – אז אויב דער אייבערשטער וואלט אונז‬ ‫דער נענטער'ט צו דעם בארג סיני און ער וואלט אונז נישט געגעבן דער‬ ‫"דיֵּינּו" – דעמאלט'ס וואלט דאך שוין‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס‪ַ :‬‬ ‫אויך "גענוג" געווען‪.‬‬ ‫ווייל דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אויב עס וואלט‬ ‫"דיֵּינּו"‬ ‫געווען‪" :‬קֵּ ְרבָ נּו לִ פְ נֵּי הַ ר סִ ינַי" ָאן קיין "נתינת התורה"‪ ,‬דעמאלט'ס‪ַ :‬‬ ‫– דעמאלט'ס וואלטן מיר זיך אבער נאך אלץ גאר שטארק געפריידט‪.‬‬ ‫ווייל דאס אליין אז כלל ישראל האט זיך צוזאמען גענומען לעבן דעם בארג‬ ‫סיני‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ,‬איז דאך שוין גאר גאר א גרויסע "הצלחה"‪,‬‬ ‫ווייל אלע יודישע קינדער האבן דאך דעמאלט'ס געשפירט וואס דאס מיינט‬ ‫אז עס דארף זיין‪ַ" :‬אחֲדּות" צווישן יודישע קינדער‪ ,‬און אלע יודישע קינדער‬ ‫האבן דאך דעמאלט'ס געשפירט וואס דאס מיינט אז יודישע קינדער מוזן‬ ‫זיך דאך שטענדיג האלטן‪" :‬בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ,‬און ממילא‬ ‫אפילו ָאן‪" :‬קַ בָ לַת הַ ּת ֹו ָרה"‪ ..‬וואלט זיך דאס אבער נאך אלץ גאר גאר‬ ‫שטארק געלוינט‪.‬‬ ‫און ווען גאנץ כלל ישראל וואלט טאקע באמת פארשטאנען היינטיגע צייטן‬ ‫וואס דאס מיינט אז עס מוז זיין‪ַ" :‬אחֲדּות" צווישן יודישע קינדער‪ ,‬און ווען‬ ‫גאנץ כלל ישראל וואלט טאקע באמת פארשטאנען היינטיגע צייטן וואס‬ ‫דאס מיינט אז יודישע קינדער מוזן לעבן א לעבן פון‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב‬ ‫לה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אֶ חָ ד"‪ ,‬דעמאלט'ס וואלטן מיר דאך שוין פון לאנג געקענט זוכה זיין צו דעם‬ ‫ישי"‪.‬‬ ‫גרויסן‪" :‬בִ ְניַן בֵּ ית הַ ִּמ ְק ָדש הַ ְשלִ ִ‬ ‫און עס איז טאקע אויך כדאי צו דערמאנען ביי דעם געלעגענהייט דעם‬ ‫הייליגן מאמר חז"ל (פסחים דף‪ :‬ס"ח ע"ב) פון‪" :‬אִ י לַאו הַ אי יוֹמָ א" – אז‬ ‫ווען נישט דעם הייליגן טאג פון‪" :‬קַ בָ לַת הַ ּתו ָֹרה" וואס מען האט אונז‬ ‫געמאכט דעמאלט'ס‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬כַּמָ ה יוֹסֵּ ף‬ ‫אִ יכָא בְ שּוקָ א" – דעמאלט'ס וואלטן מיר דאך נישט געווען אנדערש ווי דער‬ ‫"גוי" וואס האט דאך נישט קיין שום געפיל פאר זיין חבר‪.‬‬ ‫און‪" :‬אִ י לַאו הַ אי יוֹמָ א" – און ווען נישט דעם הייליגן טאג פון‪" :‬קַ בָ לַת‬ ‫הַ ּתו ָֹרה" וואס מען האט אונז געמאכט דעמאלט'ס‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪,‬‬ ‫וואלטן מיר דאך נישט באקומען דעם גרויסן מתנה וואס הייסט‪ַ" :‬אחֲדּות"‪.‬‬ ‫און‪" :‬אִ י לַאו הַ אי יוֹמָ א" – און ווען נישט דעם הייליגן טאג פון‪" :‬קַ בָ לַת‬ ‫הַ ּתו ָֹרה" וואס מען האט אונז געמאכט דעמאלט'ס‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪,‬‬ ‫וואלטן מיר דאך קיינמאל נישט געקענט באקומען דעם "שליסל" ארויס צו‬ ‫גיין פון דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָלּות אֱדוֹם" וואס שטאמט דאך פון דעם‬ ‫"שנְַאת ִחנָם"‪.‬‬ ‫שרעקליכ'ן עבירה וואס הייסט‪ִ :‬‬ ‫און יעצט האבן מיר דאך שוין טאקע אלע דעם "שליסל" אין אונזערע הענט‪,‬‬ ‫אבער מיר דארפן נאר נעמען דעם שליסל פון‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד" וואס‬ ‫עס געפונט זיך אין אונזערע הענט‪ ,‬און מיר דארפן דאס נאר פשוט אריין‬ ‫שטעקן אין דעם "שליסל לאך" – און מיר דארפן דאס נאר פשוט אריין‬ ‫שטעקן אין אונזערע הערצער בפועל ממש‪ ,‬כדי אז די טויער'ן פון אונזערע‬ ‫לו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫גלות'ן זאל זיך שוין טאקע קענען עפענען איין מאל פאר אלעמאל‪ ,‬און א‬ ‫אמת'ע ערליכע יוד לעבט דאך שטענדיג מיט דעם הייליגן מאמר חז"ל פון‪:‬‬ ‫אשית בִ ְשבִ יל‬ ‫אשית בִ ְשבִ יל "הַ ּתו ָֹרה" אריין געפלאכט'ן אין דעם‪ :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫בְ רֵּ ִ‬ ‫"י ְִש ָראֵּ ל"‪.‬‬ ‫און א ערליכע יוד דארף דאך שטענדיג וויסן און געדענקען ביי א יעדע‬ ‫געלעגענהייט‪ ,‬אז עס איז אמת טאקע אז די וועלט איז טאקע באשאפן‬ ‫געווארן‪" :‬בִ ְשבִ יל הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬אבער די וועלט איז דאך אבער אויך באשאפן‬ ‫געווארן‪" :‬בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל"‪.‬‬ ‫און אויב קענסטו נישט מקיים זיין דעם‪" :‬בִ ְשבִ יל הַ ּתו ָֹרה" צוזאמען מיט‬ ‫דעם‪" :‬בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬דעמאלט'ס ביזטו דאך נישט עוסק ריכטיג אין דעם‪:‬‬ ‫"קיּומ ֹו שֶ ל ע ֹולָם"‪ ,‬ווייל אין א יעדע יודיש הארץ מוז דאך שטענדיג זיין‬ ‫ִ‬ ‫באהאלטן‪" :‬חֶ סֶ ד" און‪ַ" :‬אחֲדּות" און‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬און דעם ענין פון‪:‬‬ ‫"בִ ְשבִ יל" י ְִש ָראֵּ ל – און דעם ענין פון טוהן "לטובת" ישראל מוז דאך אויך‬ ‫שטענדיג ליגן באהאלטן אין א יעדע יודיש הארץ בשעת ווען ער לערנט דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬און אזוי אויך אלעמאל‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת קדושים‬ ‫(קפיטל י"ט פסוק י"ח)‪ ,‬אז דער הייליגער באשעפער האט דעמאלט'ס‬ ‫געזאגט פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – אז דו זאלסט‬ ‫ליב האבן דיין חבר אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב‪ ,‬און דאס וויל דער‪ֲ " :‬אנִי‬ ‫יהו‪-‬ה" פון דיר‪ ,‬און חז"ל (ירושלמי נדרים דף‪ :‬ל' ע"ב) זאגן דאך אונז שוין‬ ‫טאקע אויך אויף דעם‪ ,‬אז די מצוה פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז דאך‪" :‬זֶה‬ ‫כְ לַל גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן ר' תלמיד חכם‪ ,‬אז די‬ ‫לז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫מצוה פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז א‪" :‬כְ לַל גָדוֹל" – די מצוה פון‪:‬‬ ‫"וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז גאר א גרויסע כלל‪" :‬בַ ּתו ָֹרה" – אין דיין הייליגער‬ ‫תורה הק' וואס דו קאכס'ט אזוי אוועק‪ ,‬און‪ ..‬יא יא ר' תלמיד חכם‪ ,‬דו‬ ‫קענסט ווייטער קאכן אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬אבער נאר מיט‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫י ְִש ָראֵּ ל" – אבער נאר מיט‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אויך‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין‬ ‫חז"ל‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬אז אויב עס איז דא דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דא‬ ‫דער‪ֲ " :‬אנִי יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫אבער אויב עס איז נישט דא ח"ו דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬זאגט‬ ‫דעמאלט'ס דער הייליגער באשעפער‪ ,‬אז איך בין נישט דיין טאטע‪ ,‬ווייל איך‬ ‫האב דאך א זוהן וואס הייסט יענק'ל‪ ,‬און אויב פירסטו זיך נישט אויף מיט‬ ‫מיין זוהן יענק'ל ברודער'לעך‪ ,‬דעמאלט'ס בין איך נישט דיין טאטע‪ ,‬ווייל‬ ‫נאר אויב יענק'ל איז דיין "ברודער" דעמאלט'ס בין איך דיין "טאטע"‪ ,‬ווייל‬ ‫איך האב דאך א זוהן וואס הייסט יענק'ל‪.‬‬ ‫און מען קען טאקע אפשר צו לייגן נאך א שיינע געדאנק צו דעם ענין דא‪,‬‬ ‫און דאס איז‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט פון דעם הייליגן ראפשיצער‬ ‫רב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬אויף דעם וואס חז"ל זאגן אונז (תענית‬ ‫דף‪ :‬ד' ע"א)‪ ,‬אז א תלמיד חכם איז‪" :‬או ַֹריְתָ א מַ ְרּתְ חָ א לֵּּה" – אז די תורה פון‬ ‫א תלמיד חכם ברענט אין איהם‪ ,‬אבער איין מינוט‪ ,‬וואס הייסט אז די תורה‬ ‫פון א תלמיד חכם ברענט אין איהם‪ !?..‬און די פשוט'ע תירוץ אויף דעם‬ ‫איז‪ ,‬אז די ווערטער‪" :‬או ַֹריְתָ א מַ ְרּתְ חָ א לֵּּה" מיינט צו זאגן‪ ,‬אז די תורה פון א‬ ‫לח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫תלמיד חכם ברענט אין דעם תלמיד חכם‪ ,‬און די תורה פון א תלמיד חכם‬ ‫האלט און איין מאנען פון דעם תלמיד חכם פארוואס ער איז נישט גענוג‬ ‫עוסק אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫אבער מען קען אפשר זאגן נאך א פשט אין די ווערטער‪" :‬או ַֹריְתָ א מַ ְרּתְ חָ א‬ ‫לֵּּה"‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז די תורה פון א תלמיד חכם ברענט אין דעם תלמיד‬ ‫חכם‪ ,‬און עס האלט און איין מאנען פון איהם פארוואס ער איז זיך נישט‬ ‫אשית"‪ ,‬ווייל די‬ ‫גענוג מדבק אין דעם צווייטן חלק פון דעם ווארט‪" :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫אשית" מיינט דאך אויך‪" :‬בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל"‪.‬‬ ‫ווארט‪" :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫און ממילא דער הייליגער תורה הק' פון א תלמיד חכם רעדט צו דעם תלמיד‬ ‫חכם‪ ,‬און דער הייליגער תורה הק' זאגט דא פאר דעם תלמיד חכם‪ ,‬אז‪ ..‬ר'‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬דו ביזט טאקע זייער פיין און זייער וואויל‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך‬ ‫טאקע עוסק אין מיר פיר און צוואנציג שעה א טאג‪.‬‬ ‫אבער איך בין אביסעל'ע ברוגז אויף דיר‪ ,‬ווייל פארוואס ביזטו נישט גענוג‬ ‫אשית" וואס דאס איז דאך‪:‬‬ ‫עוסק אין דעם צווייטן חלק פון דעם ווארט‪" :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫"בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל"‪ !?..‬און פארוואס געבסטו זיך נישט גענוג אפ מיט‪ַ" :‬אחֵּ ינּו‬ ‫בְ נֵּי י ְִש ָראֵּ ל הַ צְ ִריכִ ים עֶ זְ ָרה וִ ישּועָ ה"‪ !?..‬די ענין פון‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" איז די‬ ‫איינציגסט'ע זאך וואס דו ווייסט צו זאגן פון דעם‪ !?..‬דאס איז דאך נישט‬ ‫בסדר‪ !?..‬ווייל דיין תורה הק' מוז דאך זיין א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪!?..‬‬ ‫און ממילא‪" :‬או ַֹריְתָ א מַ ְרּתְ חָ א לֵּּה" – און ממילא דער הייליגער תורה הק'‬ ‫ברענט אביסעל'ע אויף דיר‪ ,‬און דער הייליגער תורה הק' איז אביסעל'ע‬ ‫לט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ברוגז אויף דיר פארוואס דו פארגעסט אמאל פון דעם צווייטן חלק פון דעם‬ ‫אשית" וואס דאס איז דאך‪" :‬בִ ְשבִ יל י ְִש ָראֵּ ל"‪.‬‬ ‫ווארט‪" :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫און ממילא הער מיר צו ר' יוד‪ ,‬דו קענסט טראסקע'נען אין לערנען‪ ,‬און יא‪..‬‬ ‫דו קענסט טראסקע'נען אין לערנען געזונטערהייט ווי לאנג דו ווילס'ט נאר‪,‬‬ ‫אבער‪ ..‬נאר מיט א צווייטע יוד ביי דיר אין "הארץ"‪.‬‬ ‫און אויב קומט אמאל אריין א צווייטע יוד אין בית המדרש אינמיטן דיין‬ ‫הייליגע תורה לערנען‪ ,‬און יענע מענטש איז א פרעמד'ער גאסט דא אין‬ ‫שטעט'ל‪ ,‬און ער איז גאר שטארק אויס געשוויצט פון א שווער'ן לאנג'ן‬ ‫וועג‪ ,‬און ער גייט דעמאלט'ס צו צו דיר‪ ,‬און ער פרעגט דיר דעמאלט'ס‪ ,‬אז‪..‬‬ ‫זאג מיר נאר ר' יוד‪ ,‬איר ווייסט אפשר וואו עס איז דא אביסעל'ע וואסער צו‬ ‫טרינקען‪!?..‬‬ ‫ה אט דעמאלט'ס באותו רגע חל געווען אויף דיר א מצות עשה דאורייתא‬ ‫פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬וואס דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע‬ ‫ווערטער‪ ,‬אז‪" :‬מַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִ יד" – אז וואס דו ווילס'ט‬ ‫נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר‪ ,‬זאלסטו נישט טוהן פאר דיין חבר‪.‬‬ ‫און לאמיר דיר נאר פרעגן ר' תלמיד חכם‪ ,‬דו וואלס'ט דאך זיכער נישט‬ ‫געוואלט אז איינער זאל דיר לאזן אויס גיין פון דארשט אין א פרעמד'ן‬ ‫שטאט‪ ,‬ריכטיג‪!?..‬‬ ‫און דו ביזט גערעכט טאקע אז עס איז גאר גאר א גרויסע נסיון מפסיק צו‬ ‫זיין פון דיין הייליגע שקידות'דיגע לערנען פאר א פָ אר מינוט און געבן צו‬ ‫מ‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫טרינקען פאר דיין חבר‪ ,‬אבער טאקע וועגן דעם זאגן דאך אונז שוין טאקע‬ ‫חז"ל גלייך נאך די ווערטער פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬אז‪ :‬זֶה כְ לַל גָדוֹל‬ ‫"בַ ּתו ָֹרה" – אז די מצוה פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז גאר גאר א גרויסע‬ ‫כלל ווען עס קומט צו דיין הייליגע הייליגע הייליגע‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫ווייל ווען א יודיש קינד לערנט זיך אזוי שיין און אזוי רואיג אין א שיינע‬ ‫ווארימ'ע בית המדרש מיט אזא‪" :‬נְעִ ימוֹת"‪ ,‬און מיט אזא "ליבשאפט" צו‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און ער איז דאך שוין דעמאלט'ס ממש אין א‬ ‫בחינה פון‪" :‬בַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬ווייל ער ליגט דאך שוין דעמאלט'ס ממש‪" :‬רֹאש ֹו‬ ‫וְ רֻ ב ֹו וְ שֻלְ חָ נוֹ" אין די הייליגע גמרא‪ ,‬דארפסטו אבער דעמאלט'ס נאך אלץ‬ ‫גוט געדענקען ר' יוד‪ ,‬אז די ענין פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז דאך א‪ :‬כְ לַל‬ ‫גָדוֹל "בַ ּתו ָֹרה" – אז די ענין פון ארויס העלפן א צווייטע יוד איז זיין ענג'ן‬ ‫מצב קומט דאך טאקע דוקא אריין‪" :‬בַ ּתו ָֹרה" – די ענין פון ארויס העלפן א‬ ‫צווייטע יוד איז זיין ענג'ן מצב קומט דאך טאקע דוקא אריין אינמיטן דיין‬ ‫הייליגע דף גמרא וואס דו לערנס'ט דא וואס איז דאך טאקע באמת‪" :‬כָל כֻל ֹו‬ ‫קו ֶֹדש לַיהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך נישט צו זאגן ח"ו אז א מענטש דארף שטענדיג זוכן‬ ‫מפסיק צו זיין פון זיין לערנען‪ ,‬נאר דאס מיינט סך הכל צו זאגן‪ ,‬אז אויב עס‬ ‫מאכט זיך אמאל אז עס פעלט טאקע באמת אויס מפסיק צו זיין פון לערנען‬ ‫כדי צו געבן א טרינק פאר א גאסט אין שטעט'ל‪ ,‬דארפסטו דעמאלט'ס גלייך‬ ‫מפסיק זיין מיט א פריילעך הארץ פון דיין הייליגע בלאט גמרא‪ ,‬און דו‬ ‫דארפס'ט דעמאלט'ס גלייך לויפן שנעל מיט א פריילעך הארץ כדי צו געבן‬ ‫א טרינק וואסער פאר דיין חבר‪ ,‬און דו דארפס'ט דעמאלט'ס גלייך לויפן‬ ‫מא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫שנעל מיט א פריילעך הארץ כדי מהנה צו זיין א‪" :‬יְצִ יר כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש‬ ‫בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬אבער דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז א מענטש דארף סתם‬ ‫אזוי זוכן מפסיק צו זיין אינמיטן לערנען אין די וועלט אריין‪.‬‬ ‫אבער אויב א יודיש קינד דארף א טרינק וואסער‪ ,‬דארפסטו דעמאלט'ס‬ ‫גלייך אפ לאזן דיין הייליגן רשב"א פאר א פָ אר מינוט‪ ,‬און דו דארפס'ט זיך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך אויף הייבן בזריזות‪ ,‬און דו דארפס'ט דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געבן א לויף צו די פלאץ וואו די טרינקען ליגט‪ ,‬און דו דארפס'ט דעמאלט'ס‬ ‫גלייך דערקוויקען דיין חבר מיט א קאלט'ן גלעז'ל וואסער וכדומה‪.‬‬ ‫און די ענין פון געבן צו טרינקען פאר א‪" :‬יְצִ יר כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‬ ‫איז דאך די גרעסטע השגה‪" :‬בַ ּתו ָֹרה" וואס א יודיש קינד קען נאר צו קומען‪,‬‬ ‫ווייל ווען יודיש קינד געבט צו טרינקען פאר א צווייטע יוד אינמיטן זיין‬ ‫לערנען‪ ,‬האט ער דאך דעמאלט'ס מקיים געווען דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‬ ‫זֶה כְ לַל גָדוֹל "בַ ּתו ָֹרה" במילואו‪ ,‬ולמהדרין מן המהדרין‪.‬‬ ‫און פון אזא תורה האט טאקע דער אייבערשטער גאר גאר שטארק הנאה‪,‬‬ ‫ווייל אזא תורה איז דאך א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד" – ווייל אזא תורה איז דאך א‬ ‫"מּתוְֹך חֲסָ ִדים"‪.‬‬‫תורה וואס ווערט געלערנט‪ִ :‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז עס איז אמת טאקע אז‬ ‫דו לערנס'ט טאקע יעצט דער הייליגער תורה הק' מיט א מורא'דיגע‬ ‫שקידות‪ ,‬און מיט א מורא'דיגע פאר טיפט'קייט‪ ,‬און מיט א מורא'דיגע‪:‬‬ ‫"דבֵּ קּות" אין‪" :‬קֻ ְדשָ א בְ ִריְך הּוא"‪ ,‬עד כדי כך‪ ..‬אז עס גייט ממש א רויעך‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫אבער איין טרינק פון א יודיש קינד קען אפ האקן דיין גאנצע‪" :‬מֹ ִחין‬ ‫מב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ְדג ְַדלּות בַ ּתו ָֹרה" און דיר ברענגען צום ווייט'ן קאווע צימער כדי צו געבן א‬ ‫טרינק פאר א יודיש קינד וואס דארשט נאך א טרינק וואסער‪ ,‬ווייל וואס איז‬ ‫דען דיין גאנצע תורה בכלל ר' יוד‪ !?..‬און פארוואס לערנסטו בכלל ר'‬ ‫יוד‪!?..‬‬ ‫דו לערנס'ט דאך נאר כדי צו קענען "מקיים" זיין וואס עס שטייט אין דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬און דו לערנס'ט דאך נאר כדי צו קענען "אויס פירן"‬ ‫וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און דו לערנס'ט דאך נאר כדי‪:‬‬ ‫"לִ ְשמֹ ר וְ ַלעֲשוֹת ּולְ קַ יֵּים אֶ ת כָל ִדבְ רֵּ י ּתַ לְ מּוד תו ָֹרתֶ ָך" – און דו לערנס'ט דאך‬ ‫נאר כדי "מקיים" צו זיין וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה הק'‬ ‫לעובדא ולמעשה‪ ,‬און אין דער הייליגער תורה הק' שטייט דאך‪ ,‬די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך זֶה כְ לַל גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און‪" :‬בְ ַאהֲבָ ה" – און דו דארפס'ט דאך דעמאלט'ס געבן צו טרינקען פאר‬ ‫"ש ְמחָ ה"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די זעלבע גרויסע עבודה‬ ‫דיין חבר מיט גרויס‪ִ :‬‬ ‫ווי שאקלען לולב און עסן מצה‪ ,‬און אפשר אפילו נאך גרעסער ווי דעם‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬עס איז אמת טאקע אז איך לערן טאקע יעצט‪ ,‬אבער פון די‬ ‫אנדערע זייט בין איך אבער גרייט א יעדע רגע "א טובה צו טוהן פאר א‬ ‫צווייטע יודיש קינד" און דערקוויקען א צווייטע יודיש קינד‪.‬‬ ‫און ממילא נו ר' יוד‪ ,‬טוה זיך ָאן דעם גארטל‪ ,‬און גיי געב א טרינק פאר א‬ ‫יודיש קינד וואס איז דארשטיג און אויס געמוטשע'ט‪ ,‬און נישט "גיי" געב א‬ ‫טרינק פאר א יודיש קינד וואס איז דארשטיג און אויס געמוטשע'ט‪ ,‬נאר‬ ‫מג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫"לויף" געב א טרינק פאר א יודיש קינד וואס איז דארשטיג און אויס‬ ‫געמוטשע'ט‪!..‬‬ ‫ווייל ווען עס איז‪" :‬עֵּ ת ַלעֲשוֹת לַיהו‪-‬ה" – ווייל ווען עס קומט צו טוהן דעם‬ ‫רצון השם יתברך‪ ,‬דעמאלט'ס איז אפילו‪" :‬הֵּ פֵּ רּו ּתו ָֹרתֶ ָך" – דעמאלט'ס‬ ‫קענסטו אפילו צו שטערן דיין "הייליגע תורה לערנען" וואס דו האלטס'ט‬ ‫יעצט אינמיטן‪ ,‬ווייל אויב די רצון השם יתברך איז יעצט אז איך זאל יעצט‬ ‫לויפן געבן א טרינק פאר מיין חבר‪ ,‬וועל איך יעצט פארמאכן מיין הייליגע‬ ‫גמרא‪ ,‬און איך וועל יעצט "לויפן" געבן א טרינק פאר א יודיש קינד וואס‬ ‫איז דארשטיג און אויס געמוטשע'ט‪.‬‬ ‫און מען קען טאקע אפשר זאגן בדרך צחות‪ ,‬אז מיר זאגן דאך שוין טאקע‬ ‫אלע ביי דעם פיוט פון‪ַ " :‬ואֲמַ ְרּתֶ ם כֹה לֶחָ י" וכו' דעם שטיקל פון‪" :‬מָ קוֹם‬ ‫בָ חַ ר ִמ ְשמַ יָא" וכו'‪ ,‬קען מען אפשר טייטש'ן אזוי‪ ,‬אז‪" :‬מָ קוֹם בָ חַ ר ִמ ְשמַ יָא"‬ ‫– אז דו האסט זיך שוין געטראפן דיין פלאץ אין הימל ר' יוד‪ !?..‬יא‪!?..‬‬ ‫און דא ס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דו האסט זיך שוין‬ ‫געטראפן דיין פלאץ אין די הויעכ'ע הימלען ר' יוד‪ !?..‬און דו פליס'ט שוין‬ ‫אין די הויעכ'ע הימלען ר' יוד‪ !?..‬און דו האסט שוין זוכה געווען צו גאר‬ ‫גאר א גרויסע "עליה"‪ !?..‬יא‪ !?..‬זייער פיין און זייער וואויל‪ ,‬און עס איז‬ ‫טאקע מורא'דיג‪.‬‬ ‫אבער דאס מוז אבער ווערן געטוהן‪" :‬עִ ם הַ נָבִ יא א ֲִחיָה" – אבער דאס מוז‬ ‫אבער ווערן געטוהן צוזאמען מיט א צווייטע יודיש קינד ביי דיר אין הארץ‪,‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט טראכטן פון א צווייטן בשעת ווען דו ווערס'ט‬ ‫מד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫נתעלה‪ ,‬און נישט ח"ו טרעטן אויף א צווייטנ'ס געפילן בשעת ווען דו‬ ‫ווערס'ט נתעלה‪ ,‬און אויב דיין עליה ווערט טאקע געטוהן‪" :‬עִ ם הַ נָבִ יא‬ ‫א ֲִחיָה" – און אויב דיין עליה ווערט טאקע געטוהן אינזינען האבנ'דיג א‬ ‫צווייטן‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬זֶה ִמבְ נֵּי עֲלִ יָה" – דעמאלט'ס ביזטו טאקע פון די‬ ‫אמת'ע‪" :‬בְ נֵּי עֲלִ יָה"‪.‬‬ ‫און גיי צו מיט א "אימה" און מיט א "יראה" צו אזא גרויסע הייליגע עבודה‬ ‫פון געבן א טרינק פאר א יודיש קינד‪ ,‬און שעפש'ע זיך דעמאלט'ס אונטער‬ ‫א‪" :‬לְ שֵּ ם יִחּוד"‪ ,‬און זאג דעמאלט'ס‪" :‬בְ ִש ְמחָ ה ַרבָ ה" שטילערהייט‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ּושכִ ינְּתֵּ ּה בִ ְד ִחילּו ְּור ִחימּו ְּור ִחימּו ְּוד ִחילּו לְ יַחֵּ ד‬ ‫"לְ שֵּ ם יִחּוד קֻ ְדשָ א בְ ִריְך הּוא ְ‬ ‫ִחּודא ְשלִ ים בְ שֵּ ם כָל י ְִש ָראֵּ ל"‪.‬‬ ‫שֵּ ם י"ה בְ ו"ה בְ י ָ‬ ‫ּומזֻּמָ ן לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת עֲשֵּ ה‬ ‫און זאג דעמאלט'ס שטילערהייט‪ ,‬אז‪" :‬הֲרֵּ ינִי מּוכָן ְ‬ ‫ָאמרּו ֲחכָמֵּ ינּו‬ ‫ְדאו ַֹריְתָ א שֶ ל וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬און זאג ווייטער אז‪" :‬וְ ְ‬ ‫זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה שֶ ִּמצְ וַת וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך הּוא כְ לָל גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און דו‬ ‫זאלסט דעמאלט'ס אויך זאגן דעם פסוק פון‪" :‬וִ יהִ י נֹ עַ ם יהו‪-‬ה אֱֹלקֵּ ינּו עָ לֵּינּו‬ ‫ּומַ עֲשֵּ ה י ֵָּדינּו כ ֹו ְננָה עָ לֵּינּו ּומַ עֲשֵּ ה י ֵָּדינּו כ ֹו ְננֵּהּו"‪ ,‬און דו זאלסט זיך‬ ‫דעמאלט'ס צו גרייטן‪" :‬בְ ִש ְמחָ ה ַרבָ ה ּובְ ִש ְמחָ ה שֶ ל ִמצְ וָה כְ ֵּדי לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת‬ ‫בו ְֹראִ י ּוכְ ֵּדי ַלעֲשוֹת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹרֵּ א יִתְ בָ ַרְך ְשמ ֹו בְ שֵּ ם כָל י ְִש ָראֵּ ל"‪.‬‬ ‫און דו קענסט זיך דעמאלט'ס אפילו אונטער זינגען דעם ניגון‪ַ " :‬לעֲשוֹת‬ ‫ְרצ ֹונְָך אֱֹלקַ י חָ פָ צְ ּתִ י"‪ ,‬ווייל דו גייסט דאך דא מקיים זיין גאר גאר א גרויסע‬ ‫מצוה פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪.‬‬ ‫מה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און מיט די כוונה פון‪" :‬כְ ֵּדי ַלעֲשוֹת ְרצוֹן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם" זאלסטו לויפן ָאן‬ ‫גיסן א גלעז'ל קאלטע וואסער פאר דיין חבר וואס ווארט דאך שוין אזוי‬ ‫לאנג אויף א טרינק וואסער‪ ,‬און דו זאלסט איהם דעמאלט'ס דערקוויקען‬ ‫"ש ְמחָ ה שֶ ל ִמצְ וָה"‪ ,‬און ערשט נאך דעם קענסטו צוריק‬ ‫דאס הארץ מיט א‪ִ :‬‬ ‫גיין לערנען דער הייליגער תורה הק' און צו ענדיגן דיין הייליגע רשב"א‬ ‫וואס דו האסט פריער ָאן געהויבן‪.‬‬ ‫ווייל קודם דארף מען דאך זיין א "יודיש קינד"‪ ,‬און א "יודיש קינד" איז‬ ‫דאך א‪" :‬גוֹמֵּ ל חֶ סֶ ד"‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (יבמות דף‪:‬‬ ‫ע"ט ע"א)‪ ,‬אז די דריי סימנים פון א יודיש קינד זענען דאך‪ :‬א) אז זיי זענען‬ ‫"רחֲמָ נִים"‪ ,‬ב) אז זיי זענען אלע‪" :‬בַ יְשָ נִים"‪ ,‬ג) און אחרון אחרון‬ ‫אלע‪ַ :‬‬ ‫חביב‪ ..‬זענען דאך די יודישע קינדער באקרוינט געווארן מיט דעם הייליגן‬ ‫קרוין אז זיי זענען אלע‪" :‬גו ְֹמלֵּי חֲסָ ִדים"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל כ"ג פסוק‬ ‫ו')‪ ,‬אז‪" :‬אַ ְך טוֹב וָחֶ סֶ ד" – אז דער ענין פון טוהן גוט'ס מיט‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ..‬דאס‬ ‫מוז דאך‪" :‬י ְִר ְדפּונִי כָל יְמֵּ י חַ יָי" – דאס מוז מיר דאך נאך לויפן א גאנץ‬ ‫לעבן‪ ,‬און דאס מוז דאך שטענדיג געמאנט ווערן פון מיר‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫דאך די סימן פון א "יודיש קינד"‪ ,‬אז איך בין א‪" :‬גוֹמֵּ ל חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג אינדערפרי ביי די ברכות‬ ‫השחר‪ ,‬אז דער ענין פון‪" :‬הַ גוֹמֵּ ל חֲסָ ִדים טוֹבִ ים" – אז דער ענין פון טוהן‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" מיט אנדערע מענטשן‪ ,‬געהערט דאך טאקע נאר‪" :‬לְ עַ ּמ ֹו י ְִש ָראֵּ ל" –‬ ‫מו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫געהערט דאך טאקע נאר פאר די פאלק פון דעם הייליגן באשעפער וואס‬ ‫רופט זיך‪" :‬י ְִש ָראֵּ ל"‪.‬‬ ‫און ממילא ווען דו זעהס'ט א יודיש קינד וואס לעכצט נאך א טרינק וואסער‪,‬‬ ‫זאלסטו דעמאלט'ס גלייך אפ לאזן דעם הייליגן רשב"א פאר א מינוט‪ ,‬און‬ ‫דו זאלסט דעמאלט'ס גלייך לויפן זיך מדבק זיין אין די הייליגע מדה פון‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד לְ ַאבְ ָרהָ ם" וואס איז דאך שוין‪" :‬אֲשֶ ר נ ְִשבַ עְ ּתָ ַל ֲאבֹתֵּ ינּו ִמימֵּ י קֶ ֶדם" –‬ ‫וואס איז דאך שוין א געשוואוירענ'ע מדה פון אונזערע הייליגע אבות הק'‪:‬‬ ‫"משָ נִים קַ ְדמ ֹונִיוֹת" – פון יארן יארן צוריק‪.‬‬ ‫ִ‬ ‫און פון אזא תורה האט דער אייבערשטער הנאה‪ ,‬ווייל דאס איז דאך טייטש‬ ‫א‪ּ" :‬תו ַֹרת חֶ סֶ ד" – ווייל דאס איז דאך טייטש א‪ּ" :‬תו ָֹרה" וואס ווערט‬ ‫"מּתוְֹך חֲסָ ִדים"‪ ,‬און דו ביזט גערעכט טאקע אז איך לערן טאקע‬ ‫געלערנט‪ִ :‬‬ ‫יעצט דער הייליגער תורה הק' מיט א מורא'דיגע פארטיפ'ט קייט‪ ,‬אבער פון‬ ‫די אנדערע זייט בין איך אבער גרייט א יעדע רגע א טובה צו טוהן פאר א‬ ‫צווייטע יוד‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו ביזט גערעכט טאקע אז איך לערן טאקע יעצט מיט א‬ ‫מורא'דיגע פאר טיפט'קייט‪ ,‬און מיט א מורא'דיגע "שקידות"‪ ,‬און איך בין‬ ‫דאך יעצט ממש דבוק צום‪" :‬אֵּ ‪-‬ל עֶ לְ יוֹן" אויף א מורא'דיגע אופן‪ ,‬אבער פון‬ ‫די אנדערע זייט בין איך אבער גרייט א יעדע רגע א טובה צו טוהן פאר א‬ ‫צווייטע יוד וואס דארף צו קומען צו מיין הילף‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים‪ ,‬אז נאר אויב‪:‬‬ ‫מז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫"אַ ְך טוֹב וָחֶ סֶ ד י ְִר ְדפּונִי כָל יְמֵּ י חַ יָי" – אז נאר אויב עס וועט מיר נאך יאגן‬ ‫אלע מיינע טעג די געוואלדיגע גוטע מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬נאר דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"וְ שַ בְ ּתִ י בְ בֵּ ית יהו‪-‬ה לְ אֹ ֶרְך י ִָמים" – נאר דעמאלט'ס וועל איך קענען זיצן‬ ‫און לערנען אלע מיינע טעג‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‬ ‫הייסט געלערנט תורה‪ ,‬אבער משא"כ א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ אֵּ ינָּה שֶ ל חֶ סֶ ד" הייסט‬ ‫אויס דרוק'לעך "נישט" געלערנט תורה‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע‬ ‫קלאר מבואר אין חז"ל (סוטה דף‪ :‬מ"ט ע"ב)‪.‬‬ ‫און קיינער זאל זיך קיינמאל נישט איין רעדן‪ ,‬אז ווען מען שאקלט זיך‬ ‫איבער די גמרא ווי א לולב‪ ,‬און פון די אנדערע זייט טוט מען וויי א חבר‪,‬‬ ‫האט דעמאלט'ס דער אייבערשטער א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פון אזא סארט עבודה‪,‬‬ ‫ניין ניין און נאך אמאל ניין‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' מוז דאך געלערנט‬ ‫ווערן אויף א אופן פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש‬ ‫אין פסוק אין משלי (קפיטל ל"א פסוק כ"ו)‪ ,‬אז‪" :‬וְ תו ַֹרת חֶ סֶ ד עַ ל לְ ש ֹונָּה" –‬ ‫אז דער הייליגער‪ּ" :‬תו ָֹרה" הק' מוז דאך צו גיין צוזאמען מיט‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך קלאר בפירוש‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫"מּתוְֹך חֶ סֶ ד"‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע‬ ‫תורה הק' מוז דאך געלערנט ווערן‪ִ :‬‬ ‫די אמת'ע ריכטיגע תורה וואס דער אייבערשטער פארלאנגט פון א יעדע‬ ‫יודיש קינד‪ ,‬א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע דריי מאל א טאג ביים דאווענען ביי די‬ ‫"שים שָ לוֹם"‪ ,‬אז‪ּ" :‬תו ַֹרת חַ יִ ים" – אז דער הייליגער תורה הק'‬ ‫ברכה פון‪ִ :‬‬ ‫געבט דיר נאר לעבן ווען עס איז‪" :‬וְ ַאהֲבַ ת חֶ סֶ ד" – נאר ווען דו האסט ליב‬ ‫צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער‪ ,‬ווייל תורה ָאן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד" איז דאך‬ ‫מח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫נישט די ריכטיגע אופן ווי אזוי דער הייליגער תורה הק' דארף געלערנט‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫און עס איז אמת טאקע אז‪ּ" :‬תו ַֹרת חַ יִ ים" – און עס איז אמת טאקע אז דער‬ ‫הייליגער תורה הק' איז טאקע אונזער לעבן‪ ,‬אבער עס דארף דאך אבער‬ ‫אויך זיין צוזאמען מיט דעם‪" :‬וְ ַאהֲבַ ת חֶ סֶ ד" – אבער מען דארף דאך אבער‬ ‫אויך ליב האבן צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬דארף דאך א מענטש וויסן‪ ,‬אז מיר דארפן דאך אלע זיין‬ ‫גליק'לעך אז מיר האבן צווישן אונז אזא שיינע מדה ווי‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און מיר‬ ‫דארפן דאך דאס טאקע באמת "ליב" האבן‪ ,‬ווייל עס איז אמת טאקע אז‪:‬‬ ‫"ּתו ַֹרת חַ יִ ים" – ווייל עס איז אמת טאקע אז דער הייליגער תורה הק' איז‬ ‫טאקע אונזער לעבן‪ ,‬אבער עס דארף דאך אבער אויך זיין מיט דעם‪" :‬וְ ַאהֲבַ ת‬ ‫חֶ סֶ ד" – אבער מען דארף דאך אבער אויך "ליב" האבן צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד"‬ ‫מיט יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך בעצם די גאנצע לעבן פון א יודיש קינד‪ ,‬צו קענען טוהן‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" מיט אנדערע יודן‪ ,‬און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬אז‪ּ" :‬תו ַֹרת חַ יִ ים" – אז די לערנונג פון דעם לעבן איז‪ ,‬איין‬ ‫זאך‪ ,‬און דאס איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬וְ ַאהֲבַ ת חֶ סֶ ד ּוצְ ָדקָ ה" – אז מען דארף ליב האבן‬ ‫צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" און‪" :‬צְ ָדקָ ה" מיט א יעדעם איינעם‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫ָאחיָך" – אז די‬ ‫פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל ד' פסוק י')‪ ,‬אז‪" :‬קוֹל ְדמֵּ י ִ‬ ‫קול פון ברודער'ליכע געלט – אז די קול פון די‪" :‬צְ ָדקָ ה" געלט וואס ענק‬ ‫מט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫געבן א יעדן טאג‪ ..‬דאס‪ֹ " :‬צע ֲִקים אֵּ לַי" – דאס שרייט שטענדיג צו מיר אז‬ ‫איך זאל ענק העלפן און ענק ארויס נעמען פון אלע ענקערע צרות‪ ,‬ווייל‬ ‫וואס פאר א ישועות‪" :‬צְ ָדקָ ה וָחֶ סֶ ד" קען ברענגען‪ ,‬קען דאך קיין שום מצוה‬ ‫נישט ברענגען‪.‬‬ ‫און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען ביי דעם געלעגענהייט א‬ ‫מורא'דיגע מעשה וואס האט פאסירט ביי דעם הייליגן סאטמאר'ע רב זכותו‬ ‫יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס איז דאך שוין באקאנט פאר א‬ ‫יעדעם איינעם‪ ,‬אז דער הייליגער סאטמאר'ע רב זכותו יגן עלינו ועל כל‬ ‫ישראל האט דאך געהאט איין געפירט דעם ענין פון ביקור חולים‪" :‬בְ שָ נִים‬ ‫קַ ְדמ ֹונִיוֹת"‪ ,‬ווייל דער הייליגער סאטמאר'ע רב האט דאך געהאט איין‬ ‫געפירט בשעתו אז די בחורים פון זיין ישיבה זאלן גיין א יעדע נאכט אין די‬ ‫שפי טעלער באזוכן קראנק'ע יודן‪ ,‬און אויס טיילן עסן פאר די קראנק'ע יודן‬ ‫וואס ליגן נעבעך אין שפיטאל‪" :‬עַ ל עֶ ֶרש ְדוָי"‪.‬‬ ‫און איינמאל זענען די משגיחים אריין געגאנגען צום הייליגן סאטמאר'ע רב‪,‬‬ ‫און זיי האבן זיך דעמאלט'ס באקלאגט פארן הייליגן סאטמאר'ע רב‪ ,‬אז עס‬ ‫איז זייער שווער צו האלטן שליטה אויף די אלע בחורים וואס גייען אין די‬ ‫שפיטעלער א יעדע נאכט‪ ,‬און ממילא מען וועט לכאורה מוזן "מבטל" זיין‬ ‫דעם ענין אז די בחורים זאלן גיין אין די שפיטעלער א יעדע נאכט אויס‬ ‫טיילן עסן‪.‬‬ ‫האט זיי דעמאלט'ס דער הייליגער סאטמאר'ע רב געזאגט‪ ,‬אז אויב ווילן‬ ‫ענק מבטל זיין דעם ענין אז די בחורים זאלן גיין א יעדע נאכט אין די‬ ‫נ‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫שפיטעלער אויס טיילן עסן פאר קראנק'ע יודן‪ ,‬זאלט איר דעמאלט'ס שוין‬ ‫צו מאכן די גאנצע ישיבה‪!..‬‬ ‫ווייל‪ ..‬ניין‪ ,‬איך דארף נישט קיין ישיבה אויב מיינע בחורים גייען נישט אין‬ ‫די שפיטעלער א יעדע נאכט כדי צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער‪!..‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪" ,‬תורה" גייט דאך אויס דרוק'לעך נאר צוזאמען מיט‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער סאטמאר'ע רב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך אמאל געזאגט‪ ,‬אז א‪" :‬חָ סִ יד" מיינט‪ ,‬אזא איינער וואס‬ ‫האט אין זיך די צוויי זאכן‪ :‬א) אז ער פירט זיך על פי שולחן ערוך‪ ,‬ב) אז ער‬ ‫איז גרייט "זיך מוסר נפש צו זיין א טובה צו טוהן פאר א צווייטע יוד"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך איינער פון די ערשטע יסודות פון יודיש'קייט‪,‬‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" פון אונזער הייליגע זיידע אברהם‬ ‫זיך צו פירן מיט די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫אבינו וואס איז דאך די קרוין פון כלל ישראל‪ ,‬און זיך ליב האבן איינער דעם‬ ‫צווייטן‪ ,‬און לעבן‪" :‬בְ ַאהֲבָ ה וְ ַא ֲחוָה וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪,‬‬ ‫און ארויס גיין פון די אייגענ'ע וועג פאר א צווייטע יודיש קינד‪.‬‬ ‫און ממילא אפילו אויב איך לערן יעצט ברציפות‪ ,‬אבער אויב קומט אריין א‬ ‫גאסט אין בית המדרש‪ ,‬און דער גאסט איז פאר חלש'ט פאר אביסל וואסער‪,‬‬ ‫און ער בעט מיר אז איך זאל איהם געבן אביסעל'ע צו טרינקען‪ ,‬וועל איך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך טוהן אזוי ווי אונזער הייליגע מאמע "רבקה אמינו" האט‬ ‫געזאגט פאר אליעזר עבד אברהם‪ ,‬און איך וועל דעמאלט'ס גלייך זאגן פאר‬ ‫"שתֵּ ה ֲא ֹדנִי" – טרינק מיין הַ אר‪ ,‬און דא האסטו‬ ‫דעם פאר חלשט'ן יוד‪ ,‬אז‪ְ :‬‬ ‫נא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫א קלאט'ן גלעז'ל וואסער‪ ,‬און דא האסטו נאך אביסל וואסער‪ ,‬און דא‬ ‫האסטו נאך אביסל וואסער‪ ,‬און איך וועל איהם נישט געבן צו טרינקען כדי‬ ‫"יוצא" צו זיין‪ ,‬נאר איך וועל איהם דעמאלט'ס געבן צו טרינקען אויף א‬ ‫אופן פון‪" :‬עַ ד אִ ם כִ לּו לִ ְשּתֹ ת" – איך וועל איהם דעמאלט'ס געבן אזוי פיל‬ ‫צו טרינקען ביז ער וועט שוין ווערן "אויס דארשטיג"‪.‬‬ ‫און דער ענין האט דאך אונז שוין טאקע אונזער הייליגע מאמע "רבקה‬ ‫אמינו" אויס געלערנט‪ ,‬ווייל אונזער הייליגע מאמע "רבקה אמינו" האט‬ ‫דאך אונז שוין אויס געלערנט‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד בעט דיר אז‪ :‬הַ גְ ִמיאִ ינִי‬ ‫"מעַ ט" מַ יִם ִמכ ֵַּדְך – אז ווען א יודיש קינד בעט דיר אז דו זאלסט איהם‬ ‫נָא ְ‬ ‫געבן "אביסעל'ע" וואסער צו טרינקען‪ ,‬דעמאלט'ס זאגט מען נישט אז‪..‬‬ ‫פיין‪ ,‬גוט‪ ,‬בסדר‪ ,‬דא האסטו "אביסעל'ע" וואסער צו טרינקען‪ ,‬און נאדיר ר'‬ ‫יוד‪ ,‬נעם דיר "אביסעל'ע" וואסער צו טרינקען‪.‬‬ ‫ניין ניין ניין‪ ,‬נאר מען הייבט זיך דעמאלט'ס אליין אויף‪" :‬בִ כְ בוֹד ֹו ּובְ עַ צְ מוֹ"‪,‬‬ ‫און מען גייט דעמאלט'ס גלייך ָאן שעפן וואסער פאר דעם יודיש קינד וואס‬ ‫דארף צו טרינקען‪ ,‬און מען געבט איהם נישט דעמאלט'ס "אביסעל'ע"‬ ‫וואסער צו טרינקען‪ ,‬נאר מען טרינקט איהם דעמאלט'ס ָאן אויף א אופן פון‪:‬‬ ‫"עַ ד אִ ם כִ לּו לִ ְשּתֹ ת" – נאר מען טרינקט איהם דעמאלט'ס ָאן ביז ער וועט‬ ‫שוין ווערן ָאן געזעטיג'ט און ער וועט שוין ווערן "אויס דארשטיג"‪.‬‬ ‫און‪" :‬רו ֵֹּדף צְ ָדקָ ה וָחֶ סֶ ד י ְִמצָ א חַ יִ ים" – און איינער וואס לויפט נאך‪" :‬צְ ָדקָ ה‬ ‫וָחֶ סֶ ד" וועט ָאן קומען צו די "תכלית" פון דעם לעבן‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך‬ ‫אשית" – אז די וועלט איז דאך נאר‬‫שוין בפירוש אין חז"ל‪ ,‬אז‪" :‬בְ רֵּ ִ‬ ‫באשאפן געווארן‪" :‬בִ ְשבִ יל הַ ּתו ָֹרה" – אז די וועלט איז דאך נאר באשאפן‬ ‫נב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫געווארן פאר דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און תורה גייט דאך נישט ָאן קיין‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד"‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל ל"א‬ ‫פסוק כ"ו)‪ ,‬אז‪" :‬וְ תו ַֹרת חֶ סֶ ד עַ ל לְ ש ֹונָּה" – אז‪ּ" :‬תו ָֹרה" מוז דאך גיין‬ ‫צוזאמען מיט‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד לויפט נאך‪:‬‬ ‫"צְ ָדקָ ה וָחֶ סֶ ד"‪ ,‬איז ער זיך דעמאלט'ס מדבק אין דעם "יסוד החיים" פון א‬ ‫יודיש קינד‪[ ,‬און פארשטייט זיך‪ ..‬אז דאס מוז דאך ווערן געטוהן על פי‬ ‫תורה]‪ ,‬און ווען א מענטש איז עוסק בתורה צוזאמען מיט‪" :‬גְ ִמילּות‬ ‫חֲסָ ִדים"‪ ,‬באקומט ער דאך דעמאלט'ס א "נשיאות ראש"‪ ,‬און ער ווערט דאך‬ ‫דעמאלט'ס "חשוב" און "דערהויבן"‪ ,‬און נישט ווען ער פארמאגט א פָ אר‬ ‫דולר‪.‬‬ ‫און אז מען רעדט שוין פון דעם ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬איז דאך טאקע אויך כדאי‬ ‫אויפמערקזאם צו מאכן גאר א גרויסע טעות וואס מענטשן מאכן‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז דאך דא מענטשן וואס מיינען היינטיגע צייטן‪ ,‬אז כדי צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד"‬ ‫מיט א צווייטן‪ ,‬דארף מען ערגעץ אויף זוכן גאר גאר א גרויסע "רחמנות"‬ ‫וואס האט נישט קיין ברויט צו זיין‪" :‬נְשָ מָ ה"‪ ,‬און נאר אזוי קען מען מקיים‬ ‫זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬חֶ סֶ ד בְ הִ דּור ַרב"‪.‬‬ ‫אבער עס איז דאך בעצם נישט אמת‪ ,‬און די גאנצע זאך הייבט זיך דאך‬ ‫בעצם בכלל נישט ָאן‪ ,‬ווייל דער הייליגער רוזינ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל‬ ‫ישראל האט דאך שוין אמאל געזאגט פאר איינער פון זיינע תלמידים‪ ,‬אז‬ ‫ביי‪" :‬צְ ָדקָ ה" דארף מען נישט אזוי שטארק מקפיד זיין דאס צו טוהן‪:‬‬ ‫"בְ הִ דּור ַרב"‪.‬‬ ‫נג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער רוזינ'ער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר זיין תלמיד‪ ,‬אז‬ ‫ווען א ארימאן בעט דיר אז דו זאלסט איהם געבן‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬דארפסטו נישט‬ ‫דעמאלט'ס פראבירן א דורך צו זוכן אלע זיינע טאשן כדי זיכער צו מאכן אז‬ ‫ער איז טאקע א אמת'ע‪" :‬עָ נִי וְ אֶ בְ יוֹן ִמגוֹזְ לוֹ"‪ ,‬נאר דו קענסט איהם‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געבן א שיינע נדבה ָאן צו פרעגן צו פיל קשיות‪.‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך טאקע די "הידור מצוה" ביי‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬די "הידור מצוה"‬ ‫ביי‪" :‬צְ ָדקָ ה" איז‪ ,‬צו געבן "צְ ָדקָ ה" ָאן א דורך זוכן די טאשן פון דעם‬ ‫ארימאן צו זעהן אויב ער איז טאקע א אמת'ע "ארימאן"‪.‬‬ ‫ווייל דו ביזט דאך א יודיש קינד ר' יוד‪ ,‬ניין‪ !?..‬און ממילא געב‪ ..‬געב‪..‬‬ ‫געב‪ ..‬און זיי נישט אזוי קארג‪ ,‬און ווען א יודיש קינד שטרעקט דיר אויס די‬ ‫האנט און ער בעט דיר אביסעל'ע‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬פָ תֹ חַ ּתִ פְ ּתַ ח אֶ ת‬ ‫י ְָדָך לוֹ" – דעמאלט'ס עפן איהם אויף דיין ברייטע האנט‪ ,‬און געב‪ ..‬געב‪..‬‬ ‫געב‪ ..‬געב איהם א נדבה'לע‪ ,‬און ווייז ארויס אביסעל'ע "רחמנות" צו א‬ ‫צו וייטע יודיש קינד‪ ,‬און ווייז ארויס אז דו פארשטייס'ט וואס דאס מיינט‬ ‫אז‪" :‬מַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ ּתָ ה ַרחּום"‪.‬‬ ‫און א יודיש קינד דארף דאך אבער אויך וויסן‪ ,‬אז נישט אלעמאל מיינט‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" אז מען דארף זיך צו שניידן כדי צו טוהן א‪" :‬חֶ סֶ ד" פאר א צווייטע‬ ‫יוד‪ ,‬ווייל עס איז דאך דא אסאך מאל וואס א חבר בעט דיר א קלייניקייט‪ ,‬ווי‬ ‫למשל‪ ..‬אז דיין חבר געבט דיר א זאג‪ ,‬אז‪ ..‬יענק'ל טייערע‪ ,‬טוה מיר א‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד"‪ ,‬און העלף מיר ארויס מיט דעם קלייניקייט‪ ,‬אזא זאך הייסט דאך‬ ‫אויך א‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬ווייל איך דארף דאך איהם נישט יעצט דוקא בויען א נייע‬ ‫הויז כדי איהם צו טוהן א‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬ניין‪ ,‬נאר איך קען איהם אפילו ארויס‬ ‫נד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫העלפן מיט א "קלייניקייט"‪ ,‬ווי למשל‪ ,‬אז איך וועל איהם צו גרייטן א פיינע‬ ‫ווארימ'ע "קאווע"‪ ,‬ווייל אזא זאך הייסט דאך אויך געטוהן‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און אויב זעהסטו אמאל א יודיש קינד וואס דארף א קליינע טובה'לע‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס לאז דאס נישט ארויס פון דיינע הענט‪ ,‬און זאג נישט אז עס‬ ‫פאסט מיר נישט צו טוהן אזעלכע קליינע ביליגע‪" :‬גְ ִמילּות חֲסָ ִדים"‪ ,‬און‬ ‫טראכט נישט‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬איך זאל ברענגען א קאווע פאר יענע‬ ‫קליינטשיג'ע יוד'ל דארטן‪!?..‬‬ ‫איך וועל שוין טוהן בעסער'ע סארטן‪" :‬חֲסָ ִדים" ווי ברענגען קאווע'ס פארן‬ ‫גאנצן עולם דא‪ ,‬און איך וועל שוין געבן איבער מארגן "א פָ אר טויזנט‬ ‫דולר" ביי דעם גרויסן דינער למען הצלת אלמנות ויתומות מילדי ישראל‬ ‫וואס וועט פָ אר קומען איבער מארגן בהיכל בית מדרשינו הגדול והקדוש‪,‬‬ ‫און דעמאלט'ס וועל איך דאך שוין איין מאל פאר אלעמאל מקיים זיין דעם‬ ‫געוואלדיג'ן גרויסן מצוה פון‪" :‬גְ ִמילּות חֲסָ ִדים"‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬ניין ר' יוד‪ ,‬איר מאכט דאך דא א גרויסן טעות‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער דארף דאך נישט פון דיר אז דו זאלסט איהם אוועק געבן דיין‬ ‫גאנצע פארמעגן‪ ,‬נאר דער אייבערשטער דארף סך הכל פון דיר אז דו זאלסט‬ ‫זיך אביסל "מקריב" זיין פאר איהם און פאר זיין הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און ממילא ווען א יודיש קינד בעט מיר אמאל א טרינק וואסער בשעת ווען‬ ‫איך האלט אינמיטן לערנען‪ ,‬מאך איך דעמאלט'ס גלייך צו די הייליגע גמרא‪,‬‬ ‫און איך שעפש'ע זיך דעמאלט'ס גלייך אונטער א‪" :‬לְ שֵּ ם יִחּוד"‪ ,‬און איך‬ ‫ּושכִ ינְּתֵּ ּה בִ ְד ִחילּו‬ ‫זאג דעמאלט'ס גלייך אז‪" :‬לְ שֵּ ם יִחּוד קֻ ְדשָ א בְ ִריְך הּוא ְ‬ ‫נה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ִחּודא ְשלִ ים בְ שֵּ ם כָל י ְִש ָראֵּ ל"‪,‬‬ ‫ְּור ִחימּו ְּור ִחימּו ְּוד ִחילּו לְ יַחֵּ ד שֵּ ם י"ה בְ ו"ה בְ י ָ‬ ‫ּומזֻּמָ ן לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת עֲשֵּ ה‬ ‫און איך זאג ד עמאלט'ס אויך‪ ,‬אז‪" :‬הֲרֵּ ינִי מּוכָן ְ‬ ‫ְדאו ַֹריְתָ א שֶ ל וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬און איך זאג דעמאלט'ס אויך ווייטער‪,‬‬ ‫ָאמרּו ֲחכָמֵּ ינּו זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה שֶ ִּמצְ וַת וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך הּוא כְ לָל‬ ‫אז‪" :‬וְ ְ‬ ‫גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫ּומזֻּמָ ן לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת‬ ‫און איך זאג דעמאלט'ס אויך ווייטער‪ ,‬אז‪" :‬הֲרֵּ ינִי מּוכָן ְ‬ ‫עֲשֵּ ה ְדאו ַֹריְתָ א שֶ ל וְ הָ לַכְ ּתָ בִ ְד ָרכָיו"‪ ,‬און איך זאג דעמאלט'ס אויך ווייטער‪,‬‬ ‫ָאמרּו ֲחכָמֵּ ינּו זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה שֶ ּמַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ ּתָ ה ַרחּום ּומַ ה‬ ‫אז‪" :‬כְ מ ֹו שֶ ְ‬ ‫הּוא חַ נּון ַאף אַ ּתָ ה חַ נּון"‪ ,‬און איך זאג דעמאלט'ס אויך ווייטער‪ ,‬אז‪ּ" :‬וכְ מ ֹו‬ ‫שֶ כָתּוב בַ ּתו ָֹרה שֶ הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא עוֹשֶ ה חֶ סֶ ד ַל ֲאלָפִ ים ַו ֲאנִי רוֹצֶ ה לִ הְ יוֹת‬ ‫ָאמרּו ֲחכָמֵּ ינּו זִ כְ ר ֹונָם‬ ‫ָדבּוק בַ שֵּ ם הוי‪-‬ה בָ רּוְך הּוא שֶ הּוא כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד כְ מ ֹו שֶ ְ‬ ‫לִ בְ ָרכָה שֶ הַ שֵּ ם הוי‪-‬ה רוֹמֵּ ז עַ ל ִמ ַדת הַ חֶ סֶ ד וְ הָ ַרח ֲִמים"‪.‬‬ ‫און איך ענדיג דעמאלט'ס צו מיט דעם פסוק פון‪" :‬וִ יהִ י נֹ עַ ם יהו‪-‬ה אֱֹלקֵּ ינּו‬ ‫עָ לֵּינּו ּומַ עֲשֵּ ה י ֵָּדינּו כ ֹו ְננָה עָ לֵּינּו ּומַ עֲשֵּ ה י ֵָּדינּו כ ֹו ְננֵּהּו"‪ ,‬און איך "לויף"‬ ‫דעמאלט'ס שנעל געבן א טרינק פאר מיין חבר וואס ווארט אויף מיר‪ ,‬און‬ ‫איך קען זיך דאך דעמאלט'ס אפילו אויך אונטער זינגען דעם ניגון פון‪:‬‬ ‫" ַלעֲשוֹת ְרצ ֹונְָך אֱֹלקַ י חָ פָ צְ ּתִ י"‪ ,‬ווייל איך גיי דאך דא מקיים זיין גאר גאר א‬ ‫גרויסע מצוה פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך זֶה כְ לַל גָדוֹל בַ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און אזוי‪ ..‬געב איך צו טרינקען פאר א יודיש קינד וואס איז דאך א‪" :‬יְצִ יר‬ ‫כַפָ יו שֶ ל הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬מיט א ריכטיגע‪ֲ " :‬ה ָכנָה לְ ִמצְ וָה"‪ ,‬און מיט א‬ ‫ריכטיגע‪" :‬מַ חֲשָ בָ ה קֹ ֶדם לְ ִמצְ וָה"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר‬ ‫"מצְ וֹת צְ ִריכוֹת ַכ ָּונָה"‪ ,‬און ממילא פאר איך‬ ‫גע'פסקנ'ט אין שולחן ערוך‪ ,‬אז‪ִ :‬‬ ‫נו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫גיי מקיים זיין די מצוה פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך"‪ ,‬און פאר איך גיי מקיים‬ ‫זיין די מצוה פון‪" :‬וְ הָ לַכְ ּתָ בִ ְד ָרכָיו"‪ ,‬און פאר איך גיי מקיים זיין די מצוה‬ ‫ָאחיָך‬ ‫פון‪" :‬גְ ִמילּות חֲסָ ִדים"‪ ,‬און פאר איך גיי מקיים זיין די מצוה פון‪" :‬וְ חֵּ י ִ‬ ‫עִ ּמָ ְך" – און פאר איך גיי מקיים זיין די מצוה אז "איך לעב מיט א צווייטע‬ ‫יוד"‪ ,‬און פאר איך גיי מקיים זיין די מצוה פון‪" :‬וְ הֶ ֱחז ְַקּתָ בוֹ"‪ ,‬דארף איך‬ ‫דאך מאכן א ריכטיגע‪ֲ " :‬ה ָכנָה לְ ִמצְ וָה"‪ ,‬און איך דארף זיך דאך דעמאלט'ס‬ ‫ריכטיג צו גרייטן צו אזעלכע גרויסע מצוות‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין איינער פון די ספרים‬ ‫ָאדם צָ ִריְך ַלעֲשוֹת חֶ ְשבוֹן נֶפֶ ש עִ ם עַ צְ מ ֹו כָל יוֹם" – אז א יעדע‬ ‫הק'‪ ,‬אז‪" :‬כָל ָ‬ ‫מענטש דארף זיך א יעדן טאג מאכן א "חשבון הנפש"‪ ,‬און דו ווייסט וואס‬ ‫זיין "חשבון הנפש" דארף זיין‪!?..‬‬ ‫זיין "חשבון הנפש" דארף זיין‪ ,‬אז‪" :‬אֵּ יז ֹו ִמצְ וָה שֶ ל חֶ סֶ ד עָ שָ ה הַ יוֹם" – אז‬ ‫וועלכע‪" :‬חֶ סֶ ד" האב איך געטוהן היינטיג'ן טאג מיט א צווייטע יוד‪!?..‬‬ ‫ווייל א טאג וואס מען האט נישט געטוהן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א צווייטע יוד‬ ‫איז דאך קיין טאג נישט‪!..‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬איין זאך איז זיכער‪ ,‬אז טראסקע'נען אין לערנען ָאן קיין‬ ‫שום ניצוץ פון‪" :‬חֶ סֶ ד" און‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" איז דאך שוין זיכער אפ‬ ‫געפרעגט אינגאנצן‪ ,‬עס איז נישט דא קיין שום מחלוקת אין דעם‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז דאך זיכער אויף הונדערט פראצענט אז א מענטש וואס טראסקע'ט אין‬ ‫לערנען ָאן קיין שום ניצוץ פון‪" :‬חֶ סֶ ד" און‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" ווערט נישט‬ ‫נתעלה אויף דעם ריכטיג'ן וועג‪ ,‬ווייל נישט אזוי פירט זיך אויף א יודיש‬ ‫נז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫"מז ֶַרע שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו" וואס איז דאך געווען א‬ ‫קינד וואס שטאמט‪ִ :‬‬ ‫אמת'ע‪" :‬אִ יש הַ חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת שמיני (קפיטל ט' פסוק ט"ז)‪ ,‬אז‪ַ " :‬וי ְַקרֵּ ב" – אז אויב א‬ ‫מענטש וויל זיך דער נענטער'ן צום הייליגן באשעפער‪ ,‬און ער וויל מאכן‪:‬‬ ‫"אֶ ת הָ עֹ לָה" – און ער וויל מאכן א "עליה" צום הייליגן באשעפער‪ ,‬זאל ער‬ ‫אבער דעמאלט'ס גוט געדענקען‪ ,‬אז‪ַ " :‬ו ַיעֲשֶ הָ כ ִַּמ ְשפָ ט" – אז ער זאל מאכן‬ ‫זיין עליה ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ַיעֲשֶ הָ כ ִַּמ ְשפָ ט" – און ער זאל דאס‬ ‫"מ ְשפָ ט" – און ער זאל דאס מאכן מיט "גערעכטיקייט"‪ ,‬און ער‬ ‫מאכן מיט‪ִ :‬‬ ‫זאל נישט ח"ו באגיין א אום רעכט אנטקעגן זיין חבר און טרעטן אויף זיין‬ ‫חבר בשעת ווען ער מאכט זיין גרויסן עליה צום הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫נאר‪ַ " :‬ו ַיעֲשֶ הָ כ ִַּמ ְשפָ ט" – נאר ער זאל מאכן זיין עליה צום הייליגן‬ ‫"מ ְשפָ ט" – נאר ער זאל מאכן זיין עליה צום הייליגן‬ ‫באשעפער מיט‪ִ :‬‬ ‫באשעפער מיט "גערעכטיקייט"‪.‬‬ ‫און ער זאל זיך דעמאלט'ס מדבק זיין אין די מידות פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער וואס איז דאך כל כולו "גערעכטיקייט"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך‬ ‫שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת האזינו (קפיטל ל"ב פסוק ד')‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"כִ י כָל ְד ָרכָיו ִמ ְשפָ ט" – אז אלע וועגן פון דעם אייבערשטן זענען דאך נאר‬ ‫מיט "גערעכטיקייט"‪ ,‬און‪" :‬אֵּ ל אֱמּונָה" – און דער אייבערשטער איז דאך א‬ ‫באגלייבט'ער גאט‪ ,‬און‪" :‬וְ אֵּ ין עָ וֶל" – און ער טוט דאך נישט ח"ו קיין‬ ‫עוולות פאר קיינעם‪ ,‬נאר‪" :‬צַ ִדיק וְ יָשָ ר הּוא" – נאר דער אייבערשטער איז‬ ‫דאך א גערעכט'ער און א גלייכער גאט‪.‬‬ ‫נח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא באגיי נישט קיין עוולה אנטקעגן דיין חבר בשעת ווען דו‬ ‫ווילס'ט נתעלה ווערן‪" :‬בַ ּתו ָֹרה ּובַ ֲעבו ָֹדה"‪ ,‬נאר מאך דיין עליה אויפן‬ ‫ריכטיג'ן וועג‪ ,‬און לערן א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫ווייל ווען א מענטש מאכט א עליה צום הייליגן באשעפער‪ ,‬און ער וויל זיך‬ ‫טאקע באמת דער נענטער'ן צום הייליגן באשעפער‪ ,‬באקומט ער טאקע‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬אבער דאס איז נאר מיט איין‬ ‫"ק ְרבַ ת א ִ‬ ‫דעמאלט'ס א מורא'דיגע‪ִ :‬‬ ‫תנאי‪ ,‬און די תנאי איז‪ ,‬אז ער טרעט נישט אויף זיין חבר בשעת ווען ער‬ ‫מאכט זיין גרויסע "עליה"‪.‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך די יסוד פון א יודיש קינד‪ ,‬אז‪ֹ" :‬לא תוֹנּו אִ יש אֶ ת ע ֲִמיתוֹ"‬ ‫– אז דו זאלסט נישט וויי טוהן קיין שום יודיש קינד אין קיין שום צייט‪ ,‬און‬ ‫דו זאלסט נישט וויי טוהן דיין חבר מיט דיין לערנען‪ ,‬און דו זאלסט נישט‬ ‫וויי טוהן דיין חבר מיט דיינע הייליגע‪" :‬עֲלִ יוֹת"‪.‬‬ ‫נאר‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – נאר דו זאלסט לערנען מיט‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל"‪,‬‬ ‫און דו זאלסט ליב האבן דיין חבר פונקט אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב‪,‬‬ ‫און‪ :‬זֶה כְ לַל גָדוֹל "בַ ּתו ָֹרה" – און דאס איז דאך גאר גאר א גרויסע כלל ווען‬ ‫עס קומט צו‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" און ווען עס קומט צו נתעלה ווערן‪" :‬בַ ּתו ָֹרה‬ ‫ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְ י ְִרַאת יהו‪-‬ה ְטהו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און די ענין פון‪ַ" :‬אחֲדּות" הא ט דאך אוועק געשטעלט גאנץ כלל ישראל ביי‬ ‫דעם געהויבענעם מעמד פון‪" :‬קַ בָ לַת הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין‬ ‫טאקע פריער דערמאנט‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויִחַ ן" שָ ם ִי ְֹש ָראֵּ ל ֶנגֶד הָ הָ ר – אז עס איז דאך‬ ‫געווען דעמאלט'ס א "מציאות" פון‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫נט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫געווען דעמאלט'ס א "בחינה" פון‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ,‬נאר עס איז‬ ‫געווען דעמאלט'ס א "מציאות" פון‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵּב אֶ חָ ד"‪ ,‬און מיר האבן‬ ‫דאך דעמאלט'ס אלע געהאט איין "הארץ"‪ ,‬און מיר האבן זיך דאך‬ ‫דעמאלט'ס ח"ו נישט וויי געטוהן איינער דעם צווייטן‪.‬‬ ‫נאר פארקערט‪ ,‬מיר זענען דעמאלט'ס געשטאנען אלע אינאיינעם‪:‬‬ ‫"בְ ַאחֲדּות" בְ אֵּ ימָ ה ּובְ י ְִרָאה‪ ,‬און מיר זענען דעמאלט'ס אלע געשטאנען מיט‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" פון אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו וואס‬ ‫די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫"ד ֶרְך אֲשֶ ר יֵּלְ כּו בָ ּה"‪.‬‬ ‫האט דאך אונז אוועק געשטעלט דעם‪ֶ :‬‬ ‫און דאס זינגען מיר דאך שוין טאקע אלע א יעדן פרייטיג צו נאכט'ס ביי‬ ‫דעם הייליגן פיוט פון‪" :‬כָל ְמקַ ֵּדש" וכו'‪ ,‬אז‪" :‬דו ְֹרשֵּ י יהו‪-‬ה" – אז דאס‬ ‫וואס דו זוכס'ט נאך דעם אייבערשטן אין אזא שווערע פינסטער'ע גלות‪!?..‬‬ ‫דאס איז דאך אויס דרוק'לעך נאר ווייל דו ביזט‪" :‬ז ֶַרע ַאבְ ָרהָ ם אֹ הֲבוֹ" – דאס‬ ‫איז דאך אויס דרוק'לעך נאר ווייל דו ביזט א קינד פון "אברהם אבינו" וואס‬ ‫איז דאך געווען א אמת'ע‪" :‬אִ יש הַ חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬דיין הייליגע זיידע אברהם אבינו האט זיך צו ריסן און צו פליקט‬ ‫כדי צו קענען געבן צו עסן פאר פרעמד'ע מענטשן וועלכע ער האט קיינמאל‬ ‫נישט געזעהן‪ ,‬און ער האט אפילו נישט געפלאנ'ט זיי צו זעהן נאך אמאל‬ ‫בכלל‪ ,‬און זיין כח פון "מסירות נפש" פאר די מצוה פון‪" :‬חֶ סֶ ד" האלט דיר‬ ‫ָאן היינטיגע טעג אין דיינע טונקעל'ע גלות'ן‪.‬‬ ‫ס‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז גורם אז דו זאלסט נאך זיין א חלק פון די יודישע קינדער וואס‬ ‫זענען נאך‪" :‬דו ְֹרשֵּ י יהו‪-‬ה" – און דאס איז גורם אז דו זאלסט נאך זיין א‬ ‫חלק פון די יודישע קינדער וואס זוכן נאך דעם אייבערשטן אין אזא שווערע‬ ‫פינסטער'ע גלות‪.‬‬ ‫ווייל די "מסירות נפש" וואס אברהם אבינו האט געהאט צו טוהן דעם רצון‬ ‫השם יתברך שטענדיג און זיך שטענדיג "מתחסד" זיין מיט א יעדעם‬ ‫איינעם‪ ,‬דאס האלט אונז אלע ָאן דורך אויס אונזערע אלע שווערע גלות'ן‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֹ הֵּ ב" – באטרעפט דאך טאקע אויך די מספר פון "אכט"‪,‬‬ ‫און דאס גייט דאך טאקע ארויף אויף די מצוה פון‪" :‬בְ ִרית ִמילָה הַ ִנּתָ ן‬ ‫בִ ְשמ ֹונָה" וואס אברהם אבינו האט מקיים געווען מיט "מסירות נפש ממש"‬ ‫אפילו בשעת ווען ער איז שוין געווען גאר גאר אלט‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו האט אפילו ָאן געהאלטן זיין מסירות נפש אויף דעם טאג‬ ‫ישי לְ ִמילָה" אויך‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬אברהם אבינו האט‬‫"שלִ ִ‬ ‫פון‪ְ :‬‬ ‫ישי לְ ִמילָה" פאר די דריי מלאכים‬ ‫עּודת ְשלִ ִ‬ ‫געמאכט גאר א גרויסע‪" :‬סְ ַ‬ ‫בשעת ווען ער האט זיי אריין גענומען צו זיך אין געצעלט‪.‬‬ ‫ישי לְ ִמלָתוֹ"‪ ,‬אזוי ווי רש"י הק'‬ ‫ווייל יענע טאג איז דאך געווען‪" :‬יוֹם ְשלִ ִ‬ ‫זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם האט ער טאקע געשאכט'ן דריי פרים און ער האט ָאן גע'גרייט‬ ‫גאר א שיינע סעודה‪" :‬כְ יַד הַ ּמֶ לְֶך" פאר זיינע געסט‪.‬‬ ‫סא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און טראץ דעם וואס אברהם אבינו איז געווען דעמאלט'ס גאר גאר שוואך‬ ‫פון די‪" :‬בְ ִרית ִמילָה" וואס ער האט געהאט געמאכט‪ ,‬האט ער אבער נאך‬ ‫אלץ נישט אויף געגעבן אויף די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים"‪ ,‬נאר ער האט זיך מוסר נפש געווען כדי מקיים צו זיין די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס איז דאך‪" :‬יוֹתֵּ ר‬ ‫ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו וויל גאר‬ ‫שטארק מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס‬ ‫איז דאך‪" :‬יוֹתֵּ ר" ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה‪ ,‬האט זיך דעמאלט'ס דער‬ ‫אייבערשטער גלייך באוויזן צו אברהם אבינו‪ ,‬און דער אייבערשטער האט‬ ‫איהם דעמאלט'ס גלייך געזאגט‪ ,‬אז געב נאר א קוק‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם עַ בְ ִדי"‪ ,‬איך‬ ‫בין דאך סיי ווי סיי יעצט דא צוזאמען מיט דיר‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫דארפסטו זיך נישט מטריח זיין נאך צו לויפן געסט כדי צו קענען זוכה זיין‬ ‫צו‪" :‬קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬ווייל איך בין דאך שטענדיג מיט דיר אברהם מיין‬ ‫קנעכט‪ ,‬אזוי האט איהם דער אייבערשטער דעמאלט'ס געזאגט‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך ספעציעל ארויס‬ ‫גענומען די זין פון איר האלטער כדי נישט מטריח צו זיין אברהם אבינו מיט‬ ‫קיין געסט‪ ,‬ווייל אויב עס וועט זיין גאר גאר הייס‪ ,‬וועלן זיך דאך נישט‬ ‫מענטשן דרייען אויף די גאס‪.‬‬ ‫און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש דער הייליגער תורה הק'‬ ‫אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז די סיבה פארוואס‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה" וגו' –‬ ‫אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט זיך דא באוויזן צו אברהם‬ ‫סב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אבינו איז דאך טאקע געווען כדי‪" :‬לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה"‪ ,‬אזוי ווי רש"י הק'‬ ‫זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬עס איז אויך געווען נאך א סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט‬ ‫דא באזוכט אברהם אבינו‪ ,‬און דאס איז דאך געווען‪ ,‬ווייל ווען דער‬ ‫אייבערשטער האט געזעהן אז‪" :‬וְ הּוא יֹשֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל" – ווייל ווען דער‬ ‫אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו זיצט און ווארט אויף געסט‬ ‫ווייל ער וויל אזוי שטארק זוכה זיין צו‪" :‬קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬איז‬ ‫דעמאלט'ס גלייך‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה" – האט זיך דעמאלט'ס דער‬ ‫אייבער שטער גלייך באוויזן צו אברהם אבינו‪ ,‬און דער אייבערשטער האט‬ ‫איהם דעמאלט'ס גלייך געזאגט‪ ,‬אז געב נאר א קוק אברהם מיין קנעכט‪ ,‬דו‬ ‫ֱֹלקים עִ ְּמָך בְ כֹ ל אֲשֶ ר אַ ּתָ ה עֹ שֶ ה" – דו‬ ‫זאלסט וויסן בידיעה גמורה אז‪" :‬א ִ‬ ‫זאלסט וויסן בידיעה גמורה אז איך בין שטענדיג מיט דיר‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארפסטו זיך נישט מטריח זיין נאך צו לויפן געסט‬ ‫כדי צו קענען זוכה זיין צו‪" :‬קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬ווייל איך בין דאך‬ ‫שטענדיג מיט דיר אברהם מיין קנעכט‪ ,‬און פארשטייט זיך אז דו קענסט‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִשים טוֹבִ ים" כדי צו מאכן א‪" :‬נַחַ ת‬ ‫פראבירן צו טוהן‪ּ" :‬תו ָֹרה ִ‬ ‫רּוחַ " פאר מיר‪ ,‬אבער דו ביזט נישט "מחיוב" זיך "מוסר נפש" צו זיין פאר‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך ארויס גענומען די זין‬ ‫פון איר האלטער‪ ,‬און עס איז טאקע דעמאלט'ס גלייך געווארן גאר גאר‬ ‫הייס אינדרויסן‪ ,‬ממש‪" :‬כְ חֹ ם הַ יוֹם"‪ ,‬און די סיבה פארוואס דער‬ ‫אייבערשטער האט דאס געטוהן איז געווען‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט‬ ‫סג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דאך נישט געוואלט מטריח זיין אברהם אבינו מיט קיין געסט בשעת ווען ער‬ ‫געפונט זיך אין אזא שווערע געזונט צו שטאנד‪ ,‬און אויב עס וועט זיין גאר‬ ‫גאר הייס אינדרויסן‪ ,‬וועלן זיך דאך מענטשן נישט דרייען אויף די גאס‪ ,‬און‬ ‫אזוי וועט אברהם אבינו קענען זיצן רואיגערהייט ביי זיך אין געצעלט און‬ ‫זיך ערהוילן‪.‬‬ ‫אבער ווען דער אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו איז‪" :‬יֹשֵּ ב פֶ תַ ח‬ ‫הָ אֹ הֶ ל" טראץ דעם וואס עס איז‪" :‬כְ חֹ ם הַ יוֹם" – אבער ווען דער‬ ‫אייבערשטער האט געזעהן אז אברהם אבינו זיצט ביים טיר פון זיין געצעלט‬ ‫טראץ דעם וואס עס איז גאר גאר הייס אינדרויסן‪ ,‬און עס גייט איהם "אין‬ ‫לעבן" מקיים צו זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪,‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער גלייך געשיקט דריי מלאכים כדי‬ ‫אז ער זאל זיי קענען אריין נעמען צו זיך אין געצעלט‪.‬‬ ‫און גלייך דעמאלט'ס‪" :‬וַיִ שָ א עֵּ ינָיו ַוי ְַרא וְ הִ נֵּה ְשֹלשָ ה ֲאנ ִָשים נִצָ בִ ים עָ לָיו" –‬ ‫און אברהם אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך געזעהן די דריי געסט וואס‬ ‫זענען געשטאנען לעבן זיין שטוב‪ ,‬און ער האט זיי טאקע דעמאלט'ס גלייך‬ ‫אריין גענומען צו זיך אין געצעלט‪.‬‬ ‫און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‪ ,‬אז קודם איז געווען‪:‬‬ ‫"וְ הּוא יֹשֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל"‪ ,‬און ערשט נאך דעם איז געווארן‪" :‬כְ חֹ ם הַ יוֹם"‪,‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך דא (כביכול) פראבירט צו ווייזן מיט דעם‬ ‫פאר אברהם אבינו אז ער איז נישט "מחיוב" זיך מוסר נפש צו זיין כדי אריין‬ ‫צו נעמען געסט ביי זיך אין שטוב בשעת ווען ער געפונט זיך אין אזא‬ ‫שווערע געזונט צו שטאנד‪.‬‬ ‫סד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער ווען דער אייבערשטער האט געזעהן אז די‪" :‬כְ חֹ ם הַ יוֹם" העלפט‬ ‫נישט אוועק צו נעמען אברהם אבינו פון דעם‪" :‬פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל"‪ ,‬האט איהם‬ ‫דעמאלט'ס דער אייבערשטער גלייך צו געשטעלט דריי געסט [טראץ דעם‬ ‫וואס עס איז געווען גאר גאר הייס אינדרויסן]‪.‬‬ ‫און עס איז טאקע בעצם גאר אינטרעסאנט ווי אזוי עס קען זיין אז אברהם‬ ‫אבינו האט נישט געשפירט [גלייך פון אנפאנג] אז די דריי געסט זענען‬ ‫"מלאכים"‪ ,‬און דאס איז דאך ממש נישט צו פארשטיין‪ ,‬ווייל לאמיר זיך‬ ‫נישט נארן ר' יוד‪ ,‬אויב עס קומט אראפ גאר גאר א גרויסע היץ אויף דער‬ ‫וועלט עד כדי כך‪ ..‬אז עס איז ממש אום דער טרעגליך‪ ,‬און מען קען ממש‬ ‫אויס גיין פון היץ אינדרויסן‪ ,‬און על אחת כמה וכמה ווייסן מיר דאך שוין‬ ‫אלע זייער גוט‪ ,‬אז קיין שום מענטש קען זיך דאך נישט דרייען אויף די גאס‬ ‫בשעת ווען דער "אייבערשטער" אליין נעמט ארויס די "זין" פון איר‬ ‫האלטער‪ ,‬ווייל מען קען דאך דעמאלט'ס ממש אויס גיין פון היץ‪.‬‬ ‫און בשעת ווען די גאנצע גאס ברענט פון גרויס היץ‪ ,‬געבט אברהם אבינו א‬ ‫קוק‪ ,‬און ער זעהט‪ ,‬אז‪ ..‬נישט מער און נישט ווייניגער ווי דריי "מענטשן"‬ ‫שפאצירן אינדרויסן פון זיין שטוב כאילו די גאס וואלט געווען פאר זיי א‬ ‫קיל'ע שפאציר גארטן‪ ,‬און עס איז דאך טאקע באמת גאר אינטרעסאנט ווי‬ ‫אזוי עס קען זיין אז אברהם אבינו האט נישט געשפירט [אין אנהייב] אז די‬ ‫דריי געסט זענען "מלאכים"‪ ,‬און דאס איז דאך ממש נישט צו פארשטיין‪.‬‬ ‫ווייל אברהם אבינו וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה גלייך געדארפט‬ ‫טראכטן‪ ,‬אז‪ ..‬איין מינוט‪ ,‬ווי אזוי קען זיין אז דריי מענטשן זאלן זיך ארום‬ ‫דרייען אויף די גאס גלייך גילטיג בשעת ווען די גאנצע גאס ברענט פון‬ ‫סה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫גרויס היץ‪ !?..‬און אברהם אבינו וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה גלייך‬ ‫געדארפט טראכטן‪ ,‬אז‪ ..‬איין מינוט‪ ,‬ווי אזוי קען זיין אז דריי מענטשן זאלן‬ ‫זיך ארום דרייען אויף די גאס אין אזא הייסע טאג ווי כאילו די גאס וואלט‬ ‫געווען פאר זיי א קיל'ע שפאציר גארטן‪ !?..‬און די אמת איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬וְ אֵּ ין‬ ‫לִ י ּתְ שּובָ ה עַ ל זֶה"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך בעצם גאר גאר א שטארקע קשיא‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬לאמיר צוריק גיין צו די פלאץ וואו מיר האבן פריער‬ ‫געהאלטן‪ ,‬ווייל מיר האבן דאך פריער געהאט דערמאנט‪ ,‬אז די "מסירות‬ ‫נפש" וואס אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט געהאט בשעת ווען ער‬ ‫האט אריין גענומען די געסט איז דאך נאר געקומען א דאנק די‪" :‬בְ ִרית‬ ‫ִמילָה" וואס ער האט געהאט געמאכט דריי טעג פאר דעם‪.‬‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די‪" :‬בְ ִרית ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו" איז אונז‬ ‫מקשר מיט די הייליגע "מדה" פון אברהם אבינו‪ ,‬וואס דאס איז דאך‪ ,‬די‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪ ,‬ווייל נאר א דאנק די מצוה פון‪" :‬בְ ִרית‬ ‫הייליגע מדה פון‪ִ :‬‬ ‫ִמילָה" האט דאך אברהם אבינו געקענט זוכה זיין צו האבן "מסירות נפש"‬ ‫כדי צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אנדערע מענטשן‪ ,‬און נאר א דאנק די מצוה פון‪:‬‬ ‫"בְ ִרית ִמילָה" האט אברהם אבינו געקענט זוכה זיין צו די געוואלדיגע‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים ִמּתוְֹך הַ ְדחַ ק"‪.‬‬ ‫גרויסע מדריגה פון מקיים זיין‪ִ :‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬זָקֵּ ף‬ ‫ּתַ ְריַ"ג" – דאס שטעלט אוועק אלע‪ּ" :‬תַ ְריַ"ג ִמצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪,‬‬ ‫די ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד" און‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" איז דאך בעצם די "יסוד" פון‬ ‫די גאנצע תורה‪ ,‬אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש ביי די מעשה‬ ‫פון הלל הזקן מיט די גוי וואס האט זיך געוואלט מגייר זיין‪ ,‬ווייל עס ווערט‬ ‫סו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דאך שוין געברענגט אין די גמרא (שבת דף‪ :‬ל"א ע"א)‪ ,‬אז עס איז געקומען‬ ‫אמאל א גוי צו הלל הזקן‪ ,‬און דער גוי האט דעמאלט'ס געבעטן הלל הזקן‬ ‫אז ער זאל איהם אויס לערנען די גאנצע תורה אזוי שנעל ווי לאנג ער שטייט‬ ‫אויף איין פוס‪.‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס הלל הזקן געזאגט‪ ,‬אז זיכער‪ ..‬איך וועל דיר שוין‬ ‫אויס לערנען די גאנצע תורה‪ ,‬און הלל הזקן האט זיך דעמאלט'ס ָאן גערופן‬ ‫צו דעם גוי און געזאגט‪ ,‬אז הער מיר צו‪ ,‬די גאנצע תורה איז‪ ,‬איין זאך‪ ,‬און‬ ‫די איין זאך איז‪ ,‬אז‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – אז דו זאלסט ליב האבן דיין‬ ‫חבר פונקט אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועסטו אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס מיינט ליב האבן א חבר אזוי ווי זיך‬ ‫אליין‪ !?..‬וועל איך דיר זאגן וואס דאס מיינט ליב האבן א חבר אזוי ווי זיך‬ ‫אליין‪ ,‬ליב האבן א חבר ווי זיך אליין מיינט‪ ,‬אז‪ּ" :‬ומַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך‬ ‫לָא תַ עֲבִ יד" – אז וואס דו ווילס'ט נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר‪ ,‬זאלסטו‬ ‫נישט טוהן פאר דיין חבר‪.‬‬ ‫יעצט לאמיר אריין טראכטן א מינוט‪ ,‬ווייל וואס שטייט דא אין דעם הייליגן‬ ‫מעשה [וואס ווערט דאך שוין געברענגט אין די גמרא]‪ !?..‬און די תירוץ‬ ‫אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז אין דעם הייליגן מעשה דא שטייט אזוי‪ ,‬אז די‬ ‫הייליגע תנא "הלל הזקן" האט געזאגט פאר א נידריגע "גוי" וואס איז דאך‬ ‫נאך געווען אזוי ווייט פון די מקור הקדושה‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק'‬ ‫איז‪ ,‬איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז‪" :‬מַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִ יד" – אז‬ ‫וואס דו ווילס'ט נישט אז מען זאל טוהן פאר דיר‪ ,‬זאלסטו נישט טוהן פאר‬ ‫דיין חבר‪.‬‬ ‫סז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס האט ער געזאגט פאר א "גוי"‪ ,‬נו‪ ..‬על אחת כמה וכמה קל וחומר‬ ‫בן בנו של קל וחומר ווען מען רעדט צו א ערליכע פרומע יוד‪ ,‬דארף דאך‬ ‫דער ענין פון‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל" פלאקער'ן און ברענען ביי איהם אין הארץ‪,‬‬ ‫און ח"ו ח"ו קיינמאל נישט עובר זיין אויף דעם‪" :‬מַ ה ַד ֲעלְָך סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא‬ ‫תַ עֲבִ יד"‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬גיי נאך העכער אין די מדריגה פון‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬און זוך צו דער פרייען נאך א יודיש קינד וואס איז פאר צער'ט‪ ,‬און‬ ‫נאך א‪" :‬חֵּ לֶק אֱֹלקַ י ִמּמַ עַ ל" וואס איז פאר צער'ט‪.‬‬ ‫ווייל וואס איז דען א יוד בכלל אויב נישט‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל"‪ !?..‬די ווארט‪:‬‬ ‫"ַאהֲבָ ה" איז דאך גימטריא‪" :‬אֶ חָ ד"‪ !?..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב ווילסטו זיין‬ ‫נאנט צום אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס מוזטו זיך דאך פירן‪" :‬בְ ַאהֲבָ ה" וְ ַא ֲחוָה‬ ‫"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"‬ ‫וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות‪ ,‬און נאר אויב מען איז מקיים די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫אויף א אופן פון‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬קען מען זוכה זיין אז עס זאל טאקע‬ ‫ווערן ָאן גענומען אויבן אין הימל‪" :‬לְ ַרח ֲִמים ּולְ ָרצוֹן"‪ ,‬און נאר אויב מען‬ ‫לעבט‪" :‬בְ שָ לוֹם ּובְ שַ לְ וָה" קען מען טאקע זוכה זיין אז די תפילות זאלן ָאן‬ ‫גענומען ווערן אויבן אין הימל‪" :‬לְ ַרח ֲִמים ּולְ ָרצוֹן לִ פְ נֵּי אֲדוֹן כֹל"‪ ,‬און‬ ‫ממילא לאמיר זיך אלע מקבל זיין צו לעבן מיט דעם ענין פון‪" :‬מַ ה ַד ֲעלְָך‬ ‫סַ ֲאנִי לְ חַ בְ ָרְך לָא תַ עֲבִ יד"‪.‬‬ ‫ווייל "דאס איז דאך די גאנצע תורה"‪ ,‬נישט וויי טוהן א צווייטן‪ ,‬נאר‬ ‫פארקערט‪ָֹ " :‬שמַ ְחּתִ י וְ ִֹשמַ ְחּתִ י בוֹ" – מאך זיך פריילעך‪ ,‬און נאך דעם מאך‬ ‫פריילעך דיין חבר‪ ,‬און ממילא יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן אז‪" :‬זָקֵּ ף ּתַ ְריַ"ג" –‬ ‫דו זאלסט וויסן אז די ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד" און די ענין פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך‬ ‫כָמוָֹך" שטעלט פָ אר די גאנצע תורה הק'‪ ,‬און דאס איז דאך די "יסוד" וואס‬ ‫סח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫שטעלט אוועק אלע‪ּ" :‬תַ ְריַ"ג ִמצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און דאס איז כאילו א "קיצור"‬ ‫פון די גאנצע תורה הק'‪ ,‬וואס איז א "קיצור" פון די גאנצע תורה הק'‪ !?..‬די‬ ‫ענין אז דו זאלסט זיך פירן אזוי ווי דיין הייליגע זיידע אברהם אבינו האט‬ ‫זיך געפירט‪ ,‬ווי אזוי‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דו זאלסט זיך שטענדיג‬ ‫פירן‪" :‬בְ ִמ ַדת הַ חֶ סֶ ד ּובְ ִמ ַדת הָ ַרח ֲִמים"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"ש ֶֹרש"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז די‪" :‬ש ֶֹרש" פון די גאנצע תורה‪ ,‬וואס איז‬ ‫די‪" :‬ש ֶֹרש" פון די גאנצע תורה‪!?..‬‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת‬ ‫די‪" :‬ש ֶֹרש" פון די גאנצע תורה איז‪ ,‬אז דו זאלסט מקיים זיין‪ִ :‬‬ ‫או ְֹר ִחים" מיט א יעדעם איינעם‪ ,‬און‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – און דו זאלסט‬ ‫טאקע באמת ליב האבן דיין חבר אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" [מיטן שם‪ְ " :‬ייָ"]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו ווייסט ווי אזוי א‬ ‫יודיש קינד קען ארויס ווייזן אז ער לעבט טאקע באמת פיר און צוואנציג‬ ‫שעה א טאג מיט דעם ענין פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ ּתָ לְ רֵּ עֲָך כָמוָֹך זֶה כְ לַל גָדוֹל‬ ‫בַ ּתו ָֹרה"‪ !?..‬דורך דעם וואס ער איז מקיים די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" טראץ דעם וואס עס קומט איהם ָאן גאר גאר שווער דאס‬ ‫מקיים צו זיין‪ ..‬און דער יו"ד נעמט אריין נאך א יו"ד צו זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט זיך מדבק זיין אין די הייליגע מדה פון דיין הייליגע‬ ‫זיידע אברהם אבינו‪ ,‬און דו זאלסט שטענדיג פראבירן צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט‬ ‫א יעדעם איינעם‪" :‬בְ כָל יוֹם ּובְ כָל עֵּ ת ּובְ כָל שָ עָ ה"‪.‬‬ ‫סט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"ּתְ שּובָ ה בְ פֶ ה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די אופן ווי אזוי אברהם אבינו האט "מחזיר‬ ‫בתשובה" אלע זיינע געסט איז דאך געווען‪" :‬בְ פֶ ה" – מיט זיין "מויל"‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי חז"ל (סוטה דף‪ :‬י' ע"ב) זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש‪ ,‬אז‬ ‫ווען די געסט האבן גע'ענדיגט עסן ביי אברהם אבינו‪ ,‬און זיי האבן שוין‬ ‫געוואלט אוועק גיין‪ ,‬האט זיי דעמאלט'ס אברהם אבינו גאר שיין מסביר‬ ‫געווען‪" :‬בְ ַד ְרכֵּי נֹ עַ ם" אז זיי דארפן דאך דאנקען דעם "באשעפער" פון די‬ ‫וועלט וואס האט זיי דא צו געשטעלט די אלע פיינע געשמאקע מאכלים‪ ,‬און‬ ‫עס פאסט דאך נישט אוועק צו גיין פון אזא פיינע געשמאקע סעודה ָאן‬ ‫דאנקען דעם "בעל הבית"‪.‬‬ ‫און אזוי‪ ..‬האט זיי אברהם אבינו "מחזיר בתשובה" געווען צו ביסל'עך צו‬ ‫ביסל'עך‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬ווי אזוי האט אברהם אבינו "בעיקר" מקיים‬ ‫געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" אז‪" :‬שֶ הִ כְ נִיסָ ן‬ ‫ּתַ חַ ת ַכנְפֵּ י הַ ְשכִ ינָה" [אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע קלאר‬ ‫בפירוש אין פרשת לך לך]‪ !?..‬מיט זיין "מויל"‪ ,‬ווייל מיט זיין "מויל" האט‬ ‫ער דאך געהאלטן און איין מסביר זיין פאר די אלע מענטשן וואס זענען‬ ‫געקומען עסן ביי איהם אז‪" :‬יֶש מַ נְהִ יג לְ בִ ָירה וְ אֵּ ין עוֹד ִמלְ בַ דוֹ"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬חֶ סֶ ד" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬בִ נְָך"‪ ,‬ווייל פונקט‬ ‫אזוי ווי דו וואלס'ט דאך שטענדיג געטוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט דיין אייגן קינד‪,‬‬ ‫אזוי אויך זאלסטו שטענדיג זעהן צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א יעדעם איינעם‪,‬‬ ‫אפילו ער איז נישט ממש "דיין אייגן קינד"‪.‬‬ ‫ע‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און עס איז דאך בעצם דא נאך א חלק אין דעם וואס די ווארט‪" :‬חֶ סֶ ד" – איז‬ ‫גימטריא‪" :‬בִ נְָך"‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז אויב עס איז‬ ‫דא ביי דיר די הייליגע מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬קענסטו דעמאלט'ס ווערן גערעכנט‬ ‫ווי א "קינד" פון דעם אייבערשטן‪ ,‬אבער אויב עס איז ח"ו נישט דא ביי דיר‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪ ,‬דעמאלט'ס איז ח"ו פארקערט‪.‬‬ ‫קיין‪ִ :‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער זאגט דאך אונז דא [כביכול] אזוי‪ ,‬אז‪ ..‬מיינע‬ ‫טייערע ליבע קינדער‪ ,‬איך בין דאך ענקער טאטע‪ ,‬און ענק זענען דאך מיינע‬ ‫קינדער‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מוזן ענק זיך דאך שטענדיג ליב האבן איינער‬ ‫דעם צווייטן‪ :‬בְ ַאהֲבָ ה "וְ ַא ֲחוָה" וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות‪ ,‬ווייל אויב ענק פירן זיך נישט‬ ‫אויף ברודער'לעך איינער צום צווייטן‪ ,‬דעמאלט'ס בין איך נישט ענקער‬ ‫טאטע‪ ,‬ווייל איך בין דאך נאר ענקער טאטע אויב ענק פירן זיך אלע אויף ווי‬ ‫ברודער'ס‪ :‬בְ ַאהֲבָ ה "וְ ַא ֲחוָה" וְ שָ לוֹם וְ רֵּ עּות‪.‬‬ ‫און לויט דעם פשט קען מען דאך טאקע אפשר אויך טייטש'ן [בדרך צחות]‬ ‫דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר קַ ח נָא אֶ ת בִ נְָך אֶ ת י ְִח ְידָך אֲשֶ ר ָאהַ בְ ּתָ אֶ ת יִצְ חָ ק" וגו'‬ ‫וואס עס שטייט די וואך אין די פרשה ביי די פרשה פון די עקידה‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪ :‬קַ ח נָא אֶ ת‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪[ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬בִ נְָך" –‬ ‫"בִ נְָך" – אז נעם דיין שטארקע‪ִ :‬‬ ‫איז דאך גימטריא‪" :‬חֶ סֶ ד" ווי דערמאנט]‪ ,‬און כאפ ָאן גאר שטארק דיין‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫הייליגע‪ִ :‬‬ ‫ווייל אויב עס איז‪" :‬אֶ ת י ְִח ְידָך" – ווייל אויב מען איז שטענדיג "באזונדער"‬ ‫און א יעדער איינער איז זיך "ביחידות" – אליין‪ ,‬און עס איז‪" :‬אֲשֶ ר ָאהַ בְ ּתָ "‬ ‫– און אלעס דרייט זיך נאר ארום דאס וואס דו האסט ליב‪ ,‬דעמאלט'ס איז‬ ‫עא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫עס‪" :‬אֶ ת יִצְ חָ ק" – דעמאלט'ס איז עס דאך א ביטער'ע געלעכטער‪ ,‬ווייל‬ ‫וואס ביזטו‪ !?..‬דו ביזט דאך נאר א "דבר חשוב" ווען דו ביזט צוזאמען מיט‬ ‫א צווייטע יוד‪!?..‬‬ ‫אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש ביי די פרשה פון‪" :‬מַ חֲצִ ית‬ ‫הַ שֶ קֶ ל"‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געהייסן אז מען זאל דוקא‬ ‫נעמען א "האלבע שקל"‪ ,‬איי‪ ..‬פארוואס האט דער אייבערשטער געהייסן אז‬ ‫מען זאל דוקא נעמען א "האלבע שקל"‪!?..‬‬ ‫דער אייבערשטער האט דען געוואלט ווייזן מיט דעם פאר א יודיש קינד אז‬ ‫ער דארף חלילה וחס זיין "צובראכן"‪ !?..‬אדער אז ער דארף חלילה וחס זיין‬ ‫א‪" :‬שֶ בֶ ר כְ לִ י" ח"ו‪ !?..‬חלילה וחס אזוי צו זאגן‪.‬‬ ‫נאר חז"ל (אלשיך הקדוש פ' תשא) ערקלערן דאך אונז שוין‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס דער אייבערשטער האט געהייסן נעמען א "האלבע שקל" איז‬ ‫געווען‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דאך אונז דעמאלט'ס געוואלט ווייזן‬ ‫מיט דעם‪ ,‬אז כדי צו באקומען א "שלימות" מוזטו זיין צוזאמען מיט א‬ ‫צווייטע יודיש קינד‪ ,‬און כדי אז דו זאלסט הייסן "א גאנצע" מוזטו זיין‪:‬‬ ‫"בְ ַאחֲדּות" מיט א צווייטע יודיש קינד‪ ,‬עס איז נישט קיין שום חילוק ווער‬ ‫דער יוד זאל נאר זיין‪ ,‬ווייל די גרעסטע "תלמיד חכם" פון דעם דור קען זיך‬ ‫ָארץ" פון דעם דור‪.‬‬ ‫אפילו צוזאם שטעלן מיטן גרעסט'ן‪" :‬עַ ם הָ ֶ‬ ‫און דער זעלבע ענין זעהט מען דאך שוין טאקע אויך בנוגע דעם ענין פון‬ ‫"תפילה בציבור"‪ ,‬ווייל לאמיר זאגן אז עס שטייען "ניין" יודן אין א געוויסע‬ ‫עב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫בית המדרש שפעט ביינאכט‪ ,‬און זיי ווארטן אויף א צענט'ער צו דאווענען‬ ‫מעריב‪ ,‬אבער קיינער קומט נישט אריין אזוי שפעט אין דעם בית המדרש‪.‬‬ ‫אבער פלוצלונג‪ ..‬קומט ָאן דער גרויסער "פרעזידענט" אליין‪ ,‬און דער‬ ‫גרויסער פרעזידענט קומט אריין אין דעם בית המדרש מיט אלע זיינע‬ ‫באדינער'ס‪ ,‬און אלע יודן וואס זענען דארטן געבן זיך דעמאלט'ס שנעל א‬ ‫שטעל אויף פארן גרויסן פרעזידענט‪ַ " :‬לחֲֹלק כָבוֹד לְ ּמַ לְ כּות"‪ ,‬און זיי כאפן‬ ‫דעמאלט'ס אלע א ציטער‪ ,‬און זיי געבן דעמאלט'ס אלע א פרעג איינער פון‬ ‫די גרויסע שרים פון דעם פרעזידענט‪ ,‬אז‪ ..‬הער שר‪ ,‬זאג נאר‪ ,‬פארוואס איז‬ ‫דער פרעזידענט אריין געקומען אין אונזער קליינעם בית המדרש‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער גרויסער שר גע'ענטפערט דעמאלט'ס‪ ,‬אז ניין ר' יוד‪ ,‬זארג‬ ‫ז יך נישט‪ ,‬גארנישט ספעציעל‪ ,‬נאר דער פרעזידענט איז פונקט א דורך‬ ‫געפארן ענקער בית המדרש‪ ,‬און פלוצלונג איז איהם אריין א משוגעת אין‬ ‫קאפ‪ ,‬און ער האט זיך פלוצלונג ָאן גערופן אז ער וויל אריין גיין דא אין דעם‬ ‫בית המדרש און זעהן וואס עס טוט זיך דא אינעווייניג‪ ,‬און ער האט‬ ‫פארלאנגט פון אונז אלע אז ער וויל זיך אפ רוען אין דעם קליינעם בית‬ ‫המדרש פאר פופצן מינוט‪ ,‬און דאס איז די גאנצע מעשה‪.‬‬ ‫יעצט לאמיר זיך אלע אליין פרעגן די פאלגענד'ע שאלה‪ ,‬דער "פרעזידענט"‬ ‫אליין איז ָאן געקומען‪ !..‬דער גרויסער "פרעזידענט" אליין איז ָאן‬ ‫געקומען‪ !..‬נו‪ ..‬מען קען שוין יעצט זאגן א "קדיש"‪!?..‬‬ ‫אוודאי נישט‪ ,‬איי‪ ..‬ער איז דאך דער גרויסער "פרעזידענט"‪ !?..‬אבער ער‬ ‫איז דאך נישט קיין "יוד"‪ ,‬אבער ער איז דאך אזא חשוב'ע מענטש‪!?..‬‬ ‫עג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער‪ ..‬ניין‪ ,‬עס איז נישט קיין שום נפקא מינה‪ ,‬ווייל ער איז דאך נישט קיין‬ ‫"יוד"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם קען מען איהם נישט מצרף זיין צו מנין‪.‬‬ ‫און נאך לאנגע פופצן מינוט האט זיך דער גרויסער פרעזידענט אויף‬ ‫געהויבן פון זיין פלאץ‪ ,‬און ער איז דעמאלט'ס גלייך ארויס געגאנגען פון‬ ‫דעם בית המדרש‪ ,‬און די יודן וואס זענען געווען דעמאלט'ס אין דעם בית‬ ‫המדרש האבן דעמאלט'ס ווייטער געווארט‪ ,‬און זיי האבן געווארט און‬ ‫געווארט און געווארט פאר א דריי פערטל שעה‪.‬‬ ‫און פלוצלונג‪ ..‬האט זיך אויף גע'עפענט די טיר פון דעם בית המדרש‪ ,‬און‬ ‫"מיכל וואסער טרעגער" איז אריין געקומען אין דעם בית המדרש ָאן‬ ‫געטוהן מיט זיינע שמוציגע קליידער נאך א לאנגע שווערע טאג פון ארבעט‪,‬‬ ‫און ווי נאר די יודן האבן געזעהן "מיכל וואסער טרעגער" אריין קומען‪,‬‬ ‫"ש ְמחָ ה"‪,‬‬ ‫האבן זיי דעמאלט'ס אלע גלייך געגעבן א רוף אויס מיט גרויס‪ִ :‬‬ ‫אז ַאה‪ ..‬געב נאר קוק ווער עס איז דא‪" ,‬מיכל וואסער טרעגער" איז ָאן‬ ‫"שיר הַ ּמַ עֲלוֹת"‪..‬‬ ‫געקומען‪ !..‬נו‪ ..‬מען קען שוין ָאן הייבן צו דאווענען‪ ,‬נו‪ִ :‬‬ ‫מען קען שוין ָאן הייבן צו דאווענען מעריב‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬וואס איז געשעהן דא‪ !?..‬דו האסט דאך פריער געהאט‬ ‫דא דער גרויסער "פרעזידענט" אליין‪ ,‬און ווען ער איז דא געווען‪ ,‬האבן ענק‬ ‫נישט געוואלט ָאן הייבן צו דאווענען‪ ,‬אבער ווען "מיכל וואסער טרעגער"‬ ‫איז אריין געקומען‪ ,‬האבן ענק שוין דעמאלט'ס אלע גלייך אויס גערופן‪:‬‬ ‫"בְ פֶ ה אֶ חָ ד" אז מען קען שוין ָאן געהויבן צו דאווענען מעריב‪ ,‬וואס איז‬ ‫פשט פון דעם‪ !?..‬פארוואס האבן ענק נאר געקענט ָאן הייבן צו דאווענען‬ ‫מעריב ווען "מיכל וואסער טרעגער" איז ָאן געקומען‪!?..‬‬ ‫עד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך שוין זייער פשוט‪ ,‬ווייל די תירוץ אויף דעם‬ ‫איז דאך‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬מיכל וואסער טרעגער "יא"‪ ,‬און דער גרויסער פרעזידענט‬ ‫"נישט"‪ ,‬און נאר ווען "מיכל וואסער טרעגער" וועט אריין קומען‪ ,‬וועט מען‬ ‫קענען ָאן הייבן צו זאגן‪" :‬יִתְ ג ֵַּדל וְ יִתְ קַ ֵּדש ְשמֵּ ּה ַרבָ א"‪!..‬‬ ‫ווייל "מיכל וואסער טרעגער" איז דאך א "יודיש קינד"‪ ,‬און דער גרויסער‬ ‫דערהויבענ'ער "פרעזידענט" איז דאך א נידריגער "גוי"‪ ,‬און זיין גאנצע‬ ‫שיינ'קייט וואס ער פארמאגט איז דאך נאר ווי אזוי דער וועלט זאגט אז‪:‬‬ ‫"יָרּום הוֹדוֹ" – מען דערהייבט זיין שיינ'קייט‪ ,‬און מען באפיצט איהם‪ ,‬און‬ ‫מען בא'גלאנצ'ט איהם‪ ,‬און מען מאכט זיין גוף אויס זעהן שיין‪ ,‬אבער אין‬ ‫ּומחּוץ"‪.‬‬ ‫"מבַ יִת ִ‬ ‫אמת'ן איז ער דאך אבער איין שטיק פאר פוילט'קייט‪ִ :‬‬ ‫און נאר א "יודיש קינד" איז דער וואס פארמאגט א אמת'ע שיינ'קייט‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬חַ יִ ים חֵּ ן‬ ‫וָחֶ סֶ ד וְ ַרח ֲִמים" איז דאך טאקע אויס דרוק'לעך נאר‪" :‬עָ לֵּינּו וְ עַ ל כָל י ְִש ָראֵּ ל‬ ‫עַ ּמֶ ָך"‪ ,‬און נישט אויף קיין שום אנדערע פאלק‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז די שוואכ'סטע יוד‬ ‫אויף דער וועלט איז חשוב'ער ווי דער בעסט'ער גוי אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל‬ ‫סוף כל סוף איז ער דאך א "יודיש קינד" וואס איז דאך חשוב'ער פון אלעס‬ ‫אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך א מורא'דיגע חיזוק פאר א יעדע יודיש‪ ,‬ווייל א יודיש קינד‬ ‫דארף דאך וויסן‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬איך בין עפעס‪ ,‬און יא ר' יוד‪" ,‬מיכל וואסער איז‬ ‫שוין איינמאל עפעס"‪ ,‬און עס קען זיך אפילו מאכן אמאל געוויסע צייטן‬ ‫עה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫וואס דער אייבערשטער אליין קען זיך דעמאלט'ס ָאן רופן און זאגן‪ ,‬אז ָאן‬ ‫מיכל וואסער טרעגער קען מען נישט הייליגן מיין גרויסן הייליגן נאמען‪,‬‬ ‫און ָאן מיכל וואסער טרעגער קען מען נישט זאגן‪" :‬יִתְ ג ֵַּדל וְ יִתְ קַ ֵּדש ְשמֵּ ּה‬ ‫ַרבָ א"‪ ,‬נאר מען דארף ווארטן ביז "מיכל וואסער טרעגער" [אדער איך‬ ‫קליינע מענטשעל'ע] קומט אריין אין שוהל‪ ,‬און נאר דעמאלט'ס האבן אלע‬ ‫מענטשן פון דעם שוהל די "זכות" און די "כח" צו הייליגן דעם‬ ‫אייבערשטנ'ס נאמען‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬לאמיר צוריק גיין צו דאס וואס מיר האבן פריער‬ ‫געשמועס'ט‪ ,‬ווייל מיר האבן דאך פריער געהאט געשמועס'ט אז א יודיש‬ ‫קינד האט דאך נאר א חשיבות ווען ער שטעלט זיך צוזאם מיט א צווייטע‬ ‫יודיש קינד‪ ,‬און א יודיש קינד האט דאך נאר א חשיבות ווען ער פארמאגט‬ ‫נישט קיין‪" :‬פֵּ רּוד לְ בָ בוֹת" און זיין הארץ איז ָאן געפילט מיט‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי א ערליכע יוד דארף טאקע אויס זעהן‪.‬‬ ‫אבער עס איז כדאי צו דערמאנען דא נאך א קליינע נקודה וואס איז דאך‬ ‫בעצם גאר גאר א טיפע געדאנק‪ ,‬און עס איז כדאי דאס אריין צו נעמען אין‬ ‫קא פ‪ ,‬ווייל דאס וועט דאך אונז געבן צו פארשטיין ווי טיף א יעדע יודיש‬ ‫קינד דארף אריין נעמען אין זיך דעם ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און די געדאנק איז אזוי‪ ,‬אז מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט פון דעם‬ ‫באקאנט'ן מאמר חז"ל (בבא קמא דף‪ :‬פ"ב ע"א) אז‪" :‬אֵּ ין מַ יִם אֶ לָא ּתו ָֹרה"‪,‬‬ ‫אבער לאמיר אריין טראכטן א מינוט‪ ,‬און לאמיר זעהן‪ ,‬וואס איז די‪" :‬טוֹבַ ת‬ ‫ֲהנָָאה" וואס א מענטש האט פון "וואסער"‪!?..‬‬ ‫עו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אויף וויפיל וועגן קען‬ ‫א מענטש געניסן פון "וואסער"‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז א‬ ‫מענטש קען דאך געניסן פון "וואסער" אויף גאר גאר אסאך וועגן‪.‬‬ ‫א) פשוט‪ ..‬מען קען דאס "טרינקען"‪ ,‬און דאס שטילט דאך איין די דארשט‬ ‫פון א מענטש‪ ,‬און דאס געבט דאך "חיות" פאר דעם מענטש‪ ,‬אזוי ווי די‬ ‫פסוק (משלי קפיטל כ"ה פסוק כ"ה) זאגט דאך אונז שוין טאקע דעם‬ ‫באקאנט'ן לשון פון‪" :‬כְ מַ יִם קָ ִרים עַ ל נֶפֶ ש ֲעיֵּפָ ה"‪.‬‬ ‫ב) און מען קען דאך דאס אויך "הערן" מיט די אויער'ן‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך‬ ‫שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז ווען א מענטש הערט די קול‬ ‫פון וואסער‪ ,‬בארואיגט ער זיך דאך דעמאלט'ס גלייך‪ ,‬און די קול פון די‬ ‫"וואסער" מאכט דאך א מענטש רואיג און געשמאק אויפן הארצן‪ ,‬און די‬ ‫מבינים זאגן אפילו‪ ,‬אז איינער פון די געשמאק'סטע קולות איז דאך טאקע‬ ‫די קול פון "וואסער"‪ ,‬ווייל דאס בארואיגט דאך א מענטש גאר גאר שטארק‪.‬‬ ‫ג) און מען קען זיך דאך אויך ארום "וואשן" מיט דעם‪ ,‬און ווען א מענטש‬ ‫איז גאר שטארק פארשמירט מיט אסאך בלאט'ע פון א ווייט'ן וועג‪ ,‬קען ער‬ ‫זיך דאך אפ רייניגן מיט וואסער‪ ,‬און ווערן ריין‪ ,‬ווייל וואסער רייניג'ט דאך‬ ‫אפ א מענטש פון אלע שמוץ וואס עס איז נאר דא אויף איהם‪" :‬כְ נָהָ ר‬ ‫הַ ְּמטַ הֵּ ר ִמכָל הַ כְ תָ ִמים"‪.‬‬ ‫ד) און מען קען זיך דאך אויך "היילן" מיט דעם‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין‬ ‫טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס איז דאך פארהאן אסאך‬ ‫וואסער'ן אויף דער וועלט [ווי למשל וואסער פון דעם‪" :‬יַם הַ ּמֶ לַח" אדער‬ ‫עז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫פון‪" :‬חַ ּמֵּ י ְטבֶ ְריָה"] וואס זענען מסוגל "לרפואה"‪ ,‬און ווען מען וואשט זיך‬ ‫ארום מיט די סארט וואסער‪ ,‬ווערט מען דעמאלט'ס גלייך אויס געהיילט פון‬ ‫כל מיני קראנקהייטן‪.‬‬ ‫ה) און מען קען דאך אויך הנאה האבן פון "זעהן" די וואסער מיט די אויגן‪,‬‬ ‫אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז ווען א‬ ‫מענטש זעהט א גרויסע שיינע ים מיט שיינע גרויסע כוואליע'ס‪ ,‬מאכט דאך‬ ‫דאס איהם דעמאלט'ס גלייך רואיג און געשמאק אויפן הארצן‪ ,‬און דאס‬ ‫געבט דאך איהם דעמאלט'ס א געוויסע הנאה דורך דעם וואס ער "קוקט"‬ ‫אויפן וואסער‪.‬‬ ‫ו) און ועל כולם‪ ..‬קען מען זיך דאך אויך "טובל'ן" אין וואסער‪ ,‬און טובל'ן‬ ‫אין וואסער רייניגט דאך אויס די‪" :‬נְשָ מָ ה" פון א מענטש פון אלע סארטן‬ ‫טומאות וזוהמות‪.‬‬ ‫אבער וועלכע פון די אלע "זעקס" זאכן איז די וויכטיג'סטע זאך פאר דעם‬ ‫מענטש‪ !?..‬און וועלכע פון די "זעקס" זאכן איז א זאך וואס א יעדע מענטש‬ ‫"מוז" האבן‪ ..‬און ָאן דעם קען מען נישט עקזעסטירן‪!?..‬‬ ‫א ון די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דאס איז דאך אוודאי אות א' וואס מיר‬ ‫האבן פריער אויס גערעכנט‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע פשוט‪" ..‬טרינקען" די‬ ‫וואסער‪ ,‬און דאס "אריין נעמען אין זיך"‪.‬‬ ‫ווייל מען קען דאך נאך לעבן אויף דער וועלט אויב מען האט נישט הנאה‬ ‫פון די וואסער אויף די אלע סארטן וועגן וואס מיר האבן אויס גערעכנט פון‬ ‫עח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אות ב' און ווייטער‪ ,‬אבער "טרינקען"‪" !?..‬טרינקען" מוז דאך א יעדער‬ ‫איינער‪ !?..‬ווייל אויב מען טרינקט נישט‪ ,‬דעמאלט'ס קען מען דאך ח"ו‬ ‫אויס גיין פון דארשט און שטארבן ח"ו‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגן אונז דא חז"ל אין דעם מאמר פון‪" :‬אֵּ ין מַ יִם אֶ לָא‬ ‫ּתו ָֹרה"‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך‬ ‫אזוי ווי "וואסער"‪ ,‬און פונקט אזוי ווי א יעדער איינער פארשטייט דאך שוין‬ ‫פון זיך אליין אז וואסער מוז מען דאך אריין נעמען "אין זיך" כדי צו קענען‬ ‫לעבן‪ ,‬אזוי אויך דארף א מענטש פארשטיין‪ ,‬אז אויב נעמט מען נישט אריין‬ ‫דער הייליגער‪ּ" :‬תו ַֹרת חֶ סֶ ד" אין זיך‪ ,‬דעמאלט'ס קען מען אויך נישט לעבן‪.‬‬ ‫ווייל דער הייליגער תורה הק' איז דאך אונזער לעבן‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך‬ ‫שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬כִ י הֵּ ם חַ יֵּינּו וְ אֹ ֶרְך יָמֵּ ינּו‬ ‫ּובָ הֶ ם נֶהְ גֶה יוֹמָ ם ָו ָל ְילָה"‪ ,‬און דער הייליגער "תורה" הק' מיינט דאך נאר א‪:‬‬ ‫"ּתו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער ערקלערט‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארף דאך טאקע א יעדע יודיש קינד שטענדיג וויסן‬ ‫ביי זיך‪ ,‬אז מען מוז אריין נעמען "אין זיך" דעם ענין פון‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָראֵּ ל"‪,‬‬ ‫ביי זיך אין הארץ‪ ,‬אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש‪ ,‬אז די‬ ‫ענין פון‪" :‬כְ אִ יש אֶ חָ ד" דארף דאך טאקע אריין גיין‪" :‬בְ לֵּב" אֶ חָ ד – אין דיין‬ ‫הארץ אריין‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע געווען אונזער הייליגער זיידע אברהם אבינו‪ ,‬איין‬ ‫שטיק‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת קודש ביי‬ ‫מנחה‪ ,‬אז‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָיגֵּל" – אז אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו איז דאך‬ ‫עט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫טאקע דער ריכטיג'ער מענטש וואס וועט אונז אויס לערנען און "מגלה" זיין‬ ‫וואס דאס מיינט טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬ווייל ער איז דאך געווען א מענטש וואס‬ ‫האט געהאט "מסירות נפש" פאר דעם ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" אלץ די מצוה‬ ‫און א יודיש קינד דארף זיך דאך אויך פירן מיט‪ִ :‬‬ ‫פון "וְ הָ לַכְ ּתָ בִ ְד ָרכָיו" – ווייל דער אייבערשטער איז דאך א גרויסע‪" :‬בַ עַ ל‬ ‫חֶ סֶ ד"‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת קודש אינדערפרי‬ ‫ביי נשמת‪ ,‬אז‪" :‬הַ ְּמנַהֵּ ג ע ֹולָמ ֹו בְ חֶ סֶ ד" – אז דער אייבערשטער פירט זיך דאך‬ ‫זיין וועלט'ל מיט די מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און דער אייבערשטער איז דאך א‪:‬‬ ‫"מכַלְ כֵּל חַ יִ ים בְ חֶ סֶ ד" – און דער אייבערשטער שפייזט דאך א יעדע‬ ‫ְ‬ ‫באשעפעניש מיט די מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך די דרך פון דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן‬ ‫דאך שוין טאקע אלע ביי תחנון‪ ,‬אז‪" :‬כִ י כֵּן ַד ְרכֶָך" – אז דאס איז די וועג פון‬ ‫דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬וואס איז די וועג פון דעם הייליגן באשעפער‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די וועג פון דעם הייליגן באשעפער איז‪:‬‬ ‫ַלעֲשוֹת "חֶ סֶ ד" ִחנָם בְ כָל דוֹר וָדוֹר – צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" אומזיסט'ערהייט אין‬ ‫אלע דורות וואס עס איז נאר געווען‪ ,‬און ממילא אלץ די מצוה פון‪" :‬וְ הָ לַכְ ּתָ‬ ‫בִ ְד ָרכָיו" דארפן מיר זיך דאך אויך אויף פירן מיט די הייליגע מדה פון‪:‬‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫ִ‬ ‫און בכלל‪ ..‬דארף מען דאך וויסן‪ ,‬אז‪" :‬חֶ סֶ ד" איז דאך א זאך וואס דער‬ ‫אייבערשטער וויל דאך גאר גאר שטארק‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק אין תהלים (קפיטל פ"ט פסוק ג')‪ ,‬אז‪" :‬כִ י ָאמַ ְרּתִ י"‬ ‫פ‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫– אז איך האב געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬ע ֹולָם חֶ סֶ ד יִבָ נֶה" – אז עס זאל געבויעט ווערן‬ ‫א וועלט פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און דאס שטייט דאך שוין טאקע אויך קלאר ארויס געשריבן אין דעם פסוק‬ ‫"מי אֵּ ‪-‬ל כָמוָֹך" וגו' (מיכה קפיטל ז' פסוק י"ח) וואס מיר פירן זיך אלע‬ ‫פון‪ִ :‬‬ ‫"מי אֵּ ‪-‬ל כָמוָֹך" וגו' שטייט‬ ‫צו זאגן ביי תשליך‪ ,‬ווייל אין דעם פסוק פון‪ִ :‬‬ ‫"מי אֵּ ‪-‬ל כָמוָֹך נֹ שֵּ א עָ וֹן וְ עוֹבֵּ ר עַ ל פֶ שַ ע‬ ‫דאך שוין טאקע אויך בפירוש‪ ,‬אז‪ִ :‬‬ ‫לִ ְשאֵּ ִרית ַנ ֲחלָתוֹ" – אז ווער איז דען אזוי ווי דיר הייליגער באשעפער וואס‬ ‫פאר נעמט עוונות און גייט איבער אויף פשעים פאר זיין איבער געבליבענ'ע‬ ‫חלק ישראל‪!?..‬‬ ‫אבער דו ווייסט פארוואס‪ֹ" :‬לא הֶ חֱזִ יק לָעַ ד אַ פוֹ" – אבער דו ווייסט‬ ‫פארוואס דער אייבערשטער האלט נישט ָאן זיין צארן‪" :‬לְ עוֹלְ מֵּ י עַ ד"‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל‪" :‬כִ י חָ פֵּ ץ חֶ סֶ ד הּוא" – ווייל דער‬ ‫אייבערשטער וויל דאך שטענדיג נאר טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט די יודישע קינדער‪,‬‬ ‫און אויב דער "אייבערשטער" וויל שטענדיג נאר טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬דעמאלט'ס דארפן מיר דאך אוודאי און אוודאי שטענדיג שטרעבן‬ ‫צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און בי י די יוצר פון פרשת זכור זאגן מיר דאך שוין טאקע אויך‪ ,‬אז‪" :‬זָכוֹר‬ ‫ב ֹוזֶה עַ ל גְ ִמילּות חֶ סֶ ד" – אז דער אייבערשטער זאל געדענקען דעם‪:‬‬ ‫"עֲמָ לֵּק" וואס האט פארשעמט די עמוד העולם וואס רופט זיך‪" :‬גְ ִמילּות‬ ‫חֲסָ ִדים"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין די משנה אין אבות‬ ‫(פרק א' משנה ב')‪ ,‬אז‪" :‬עַ ל ְשֹלשָ ה ְדבָ ִרים הָ ע ֹולָם עוֹמֵּ ד" – אז די וועלט‬ ‫פא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫שטייט דאך אויף דריי זאכן‪ ,‬און די דריי זאכן זענען דאך‪" :‬עַ ל הַ ּתו ָֹרה וְ עַ ל‬ ‫הָ עֲבו ָֹדה" – אויף "תורה ותפילה"‪ ,‬און אחרון אחרון חביב זאגט אונז די‬ ‫משנה דארטן‪ ,‬אז די גאנצע וועלט שטייט דאך אויף דעם הייליגן מדה וואס‬ ‫רופט זיך‪" :‬גְ ִמילּות חֲסָ ִדים"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע געווען די יסוד פון די ערשטע פון אונזערע הייליגע‬ ‫אבות הק' "אברהם אבינו"‪ ,‬וואס‪" !?..‬פיר אפענ'ע טירן" כדי צו קענען‬ ‫טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט סיי וועמען‪.‬‬ ‫און אין די י"ג מידות של רחמים ווערט דאך שוין דערמאנט "צוויי מאל"‬ ‫דעם ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד" ביים הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין‬ ‫דערמאנט אין דעם פסוק דארטן דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬יהו‪-‬ה יהו‪-‬ה אֵּ ‪-‬ל ַרחּום‬ ‫וְ חַ נּון אֶ ֶרְך אַ פַ יִם "וְ ַרב חֶ סֶ ד" ֶואֱמֶ ת "נֹ צֵּ ר חֶ סֶ ד" ָל ֲאלָפִ ים – אז דער‬ ‫"רב חֶ סֶ ד" און א‪" :‬נֹ צֵּ ר חֶ סֶ ד"‪[ ,‬און אזוי אויך א‪" :‬חָ פֵּ ץ‬ ‫אייבערשטער איז א‪ַ :‬‬ ‫חֶ סֶ ד"]‪.‬‬ ‫און די מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד" איז דאך שוין א געשוואוירענ'ע מדה ביי די יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‬ ‫ביי דעם שטיקל פון‪ּ" :‬ובָ א לְ צִ יוֹן גוֹאֵּ ל" וכו'‪ ,‬אז עס איז אמת טאקע אז‪:‬‬ ‫"ּתִ ּתֵּ ן אֱמֶ ת לְ ַיעֲקֹ ב"‪ ,‬אבער‪" :‬חֶ סֶ ד לְ ַאבְ ָרהָ ם"‪ ..‬דאס איז דאך שוין‪" :‬אֲשֶ ר‬ ‫נ ְִשבַ עְ ּתָ ַל ֲאבֹתֵּ ינּו ִמימֵּ י קֶ ֶדם" – דאס איז דאך שוין א געשוואוירענ'ע מדה פון‬ ‫"משָ נִים קַ ְדמ ֹונִיוֹת" – פון יארן יארן צוריק‪.‬‬ ‫אונזערע הייליגע אבות הק'‪ִ :‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארף דאך טאקע א מענטש שטענדיג וויסן און‬ ‫געדענקען‪ ,‬אז מען דארף טאקע לערנען דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬אבער‪..‬‬ ‫פב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫נאר צוזאמען מיט די הייליגע מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד" ביי זיך אין הארץ‪ ,‬און‬ ‫ממילא הער מיר צו ר' יוד‪ ,‬דו קענסט טראסקע'נען אין לערנען‪ ,‬און יא‪ ..‬דו‬ ‫קענסט טראסקע'נען אין לערנען געזונטערהייט ווי לאנג דו ווילס'ט נאר‪,‬‬ ‫אבער‪ ..‬נאר מיט א צווייטע יוד ביי דיר אין הארץ‪!..‬‬ ‫און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אין שיר השירים (קפיטל א'‬ ‫פסוק ד')‪ ,‬אז‪" :‬מָ ְש ֵּכנִי ַא ֲח ֶריָך נָרּוצָ ה הֱבִ יַאנִי הַ ּמֶ לְֶך ח ֲָד ָריו"‪ ,‬און די סופי‬ ‫תיבות פון די ווערטער‪" :‬מָ ְש ֵּכ ִני ַאח ֲֶריָך נָרּוצָ ה הֱבִ יַא ִני הַ ּמֶ ֶלְך ח ֲָד ָריו" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬צוויי און זיבעציג" [מיטן כולל]‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫דאך די מספר פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און "כולל" ווייזט דאך אויך אויף א ענין פון‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" אז מען איז זיך "כולל" מיט אנדערע מענטשן‪ ,‬און מען העלפט‬ ‫ארויס א צווייטן‪ ,‬ווייל דאס איז דאך א "כלל"‪ ,‬אז אלע זענען גלייך‪[ ,‬אבער‬ ‫משא"כ א פרט איז דאך א יעדער איינער פאר זיך אליין באזונדער]‪.‬‬ ‫און ממילא‪" :‬מָ ְש ֵּכ ִני ַאח ֲֶריָך נָרּוצָ ה הֱבִ יַא ִני הַ ּמֶ ֶלְך ח ֲָד ָריו" – און ממילא אויב‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬דארף מען זיך דאך דעמאלט'ס‬ ‫וויל מען זוכה זיין צו‪ִ " :‬ק ְרבַ ת א ִ‬ ‫מקבל זיין צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער אפילו אויב עס קומט מיר‬ ‫ָאן אביסל שווער‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל י"ח פסוק‬ ‫נ"א)‪ ,‬אז‪" :‬מַ גְ ִדיל יְשּועוֹת" – אז אויב א יודיש קינד וויל גרויס מאכן די‬ ‫ישועות פון דעם‪" :‬מַ לְ כוֹ" – פון דעם גרויסן‪" :‬מַ לְ כ ֹו שֶ ל ע ֹולָם" – פון דעם‪:‬‬ ‫"מֶ לְֶך מַ לְ כֵּי הַ ְּמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬דעמאלט'ס איז נאר דא איין עצה‪,‬‬ ‫פג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז‪ ,‬אז‪ :‬וְ עֹ שֶ ה "חֶ סֶ ד" – אז ער זאל טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א צווייטע‬ ‫יוד‪.‬‬ ‫און בדרך אגב איז דאך דאס אויך גאר גוט‪" :‬לִ ְמ ִשיחוֹ" – און בדרך אגב איז‬ ‫דאך דאס אויך גאר גוט צו דער נענטער'ן די‪" :‬גְ אּולָה ְשלֵּמָ ה"‪ ,‬ווייל אין דעם‬ ‫זכות פון‪" :‬חֶ סֶ ד" וועלן דאך די יודישע קינדער אויס געלייזט ווערן פון דעם‬ ‫שווער'ן ביטער'ן גלות דורך‪" :‬מָ ִשיחַ צִ ְדקֵּ ינּו"‪.‬‬ ‫און א יודיש קינד דארף דאך אויך וויסן‪ ,‬אז נישט אלעמאל מיינט‪" :‬חֶ סֶ ד"‬ ‫אז מען דארף זיך צו שניידן כדי צו טוהן א‪" :‬חֶ סֶ ד" פאר א צווייטע יוד‪,‬‬ ‫ווייל עס איז דאך דא אסאך מאל וואס א חבר בעט דיר א קלייניקייט‪ ,‬און ער‬ ‫געבט דיר דעמאלט'ס א זאג‪ ,‬אז‪ ..‬יענק'ל טייערע‪ ,‬טוה מיר א‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און‬ ‫העלף מיר ארויס מיט דעם קלייניקייט‪ ,‬אזא זאך הייסט דאך אויך א‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫ווייל איך דארף איהם נישט יעצט דוקא בויען א נייע הויז כדי איהם צו טוהן‬ ‫א‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬ניין‪ ,‬נאר איך קען איהם אפילו ארויס העלפן מיט א קלייניקייט‪,‬‬ ‫ווי למשל‪ ..‬איך וועל איהם ברענגען א "קאווע"‪ ,‬דאס הייסט דאך אויך‬ ‫געטוהן א‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט‪.‬‬ ‫און מען קען דאך דאס טאקע אפשר אויך אריין טייטש'ן [בדרך צחות] אין‬ ‫דעם ערשט'ן פסוק פון די וואכעדיגע פרשה‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה בְ אֵּ ֹלנֵּי‬ ‫מַ ְמרֵּ א" וגו'‪ ,‬ווייל די ערשטע פסוק פון די וואכעדיגע פרשה הייבט דאך ָאן‬ ‫צו רעדן פון די גרויס'קייט פון די‪" :‬חֶ סֶ ד" וואס "אברהם אבינו" האט דא‬ ‫געטוהן‪.‬‬ ‫פד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א וְ הּוא‬ ‫ֹישֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל כְ חֹ ם הַ יוֹם" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬קָ פֶ ה" – א‬ ‫קאווע‪ ,‬כדי אונז מרמז צו זיין מיט דעם‪ ,‬אז יא ר' יוד‪ ,‬דו זעהס'ט דאך טאקע‬ ‫דא גאר גרויסע מדריגות פון‪" :‬חֶ סֶ ד" וואס אברהם אבינו האט דא געטוהן‪.‬‬ ‫אבער וויסן זאלסטו ר' יוד‪ ,‬אז ברענגען א "קאווע" [קָ פֶ ה] פאר א חבר הייסט‬ ‫דאך אויך א‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און מען דארף נישט דוקא זוכן איבער צו דרייען‬ ‫גאנצע'טע וועלט'ן כדי צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א צווייטן‪ ,‬נאר א יעדע מענטש‬ ‫אין א יעדן עלטער קען טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אנדערע יודישע קינדער‪ ,‬און דאס‬ ‫איז דאך טאקע אונזער קרוין‪ ,‬אז מיר זענען אלע‪" :‬גו ְֹמלֵּי חֲסָ ִדים"‪ ,‬פון קליין‬ ‫ביז גרויס‪.‬‬ ‫און אויב מיר וועלן אלע טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וועלן מיר אלע שפעטער קענען בעטן דעם אייבערשטן דאס וואס אליעזר‬ ‫עבד אברהם האט געבעטן דעם אייבערשטן בשעת ווען ער האט געווארט‬ ‫אויף די‪" :‬יְשּועַ ת יהו‪-‬ה"‪ ,‬און דאס איז דאך‪ ,‬אז‪ַ " :‬ועֲשֵּ ה חֶ סֶ ד עִ ם ֲא ֹדנִי‬ ‫ַאבְ ָרהָ ם" – אז דער אייבערשטער זאל אויך טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אונז‪ ,‬ווייל‬ ‫מיר זענען זיך דאך שטענדיג "מתחסד" איינער מיטן צווייטן‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם קענען מיר שפעטער בעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬אז‪ַ " :‬ועֲשֵּ ה חֶ סֶ ד עִ ם‬ ‫ֲא ֹדנִי ַאבְ ָרהָ ם" – אז דער אייבערשטער זאל אויך טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אונז‪:‬‬ ‫"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִמ ָדה"‪ ,‬ווייל מיר זענען דאך אלע ריכטיגע‪" :‬גו ְֹמלֵּי חֲסָ ִדים" א‬ ‫ִ‬ ‫יעדן טאג פון דעם יאר‪.‬‬ ‫און אויב מיר וועלן טאקע אלע באמת טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" איינער מיטן צווייטן‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועלן מיר טאקע אלע שטענדיג קענען בעטן‪" :‬הַ ְשפָ עוֹת חֲסָ ִדים‬ ‫פה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫וְ ַרח ֲִמים עָ לֵּינּו וְ עַ ל כָל י ְִש ָראֵּ ל" פון דעם גרויסן‪" :‬הַ גוֹמֵּ ל חֲסָ ִדים טוֹבִ ים לְ עַ ּמ ֹו‬ ‫י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬און עס וועט דאך שוין טאקע דעמאלט'ס ָאן הייבן צו קומען גאר‬ ‫גאר גרויסע‪" :‬הַ ְשפָ עוֹת חֲסָ ִדים וְ ַרח ֲִמים עָ לֵּינּו וְ עַ ל כָל י ְִש ָראֵּ ל"‪.‬‬ ‫ווייל אויב מיר וועלן טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אונזערע יודישע ברודער‪,‬‬ ‫"מ ָדה כְ ֶנגֶד‬ ‫דעמאלט'ס וועט דאך אונז דער אייבערשטער צוריק באצאלן‪ִ :‬‬ ‫ִמ ָדה"‪ ,‬און ער וועט אויך טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אונז‪ ,‬און דעמאלט'ס וועלן מיר‬ ‫"ש ְמחָ ה" די ברכה פון‪:‬‬ ‫דאך שוין טאקע אלע קענען זאגן מיט אמת'ע‪ִ :‬‬ ‫"בָ רּוְך אַ ּתָ ה יהו‪-‬ה הַ גוֹמֵּ ל חֲסָ ִדים טוֹבִ ים לְ עַ ּמ ֹו י ְִש ָראֵּ ל"‪:‬‬ ‫וַ י ֵָּרא ֵּאלָ יו יהו‪-‬ה‬ ‫וַ ֵ ּי ָרא ֵאלָיו יהו‪-‬ה ְּב ֵאלֹנֵי ַמ ְמ ֵרא ְוה ּוא י ֵֹשב ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל וגו'‪ :‬מען‬ ‫קען זיך דאך ארויס לערנען א מורא'דיגע מוסר השכל פון די וואכעדיגע‬ ‫פרשה‪ ,‬און די מוסר הכל איז‪" ,‬וואו שנעל א יודיש קינד וואלט געדארפט‬ ‫לויפן כדי צו געבן צו עסן פאר א אנדערע יוד"‪.‬‬ ‫ווייל מאדאך אברהם אבינו איז געלאפן ווען ער האט געמיינט אז ער גייט‬ ‫געבן צו עסן פאר דריי "אראבער'ס" – פאר דריי "גוים"‪ ,‬נו קל וחומר בן בנו‬ ‫של קל וחומר ווען עס קומט צו געבן צו עסן פאר א "יודיש קינד"‪ ..‬דארף‬ ‫מען דאך זיכער לויפן כדי איהם צו געבן צו עסן‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך אין די וואכעדיגע פרשה וויפיל‬ ‫"הכנות" אברהם אבינו האט געמאכט כדי צו געבן צו עסן פאר די דריי‬ ‫געסט וואס זענען דאך אפילו נישט געווען קיין יודן‪ ,‬אזוי ווי רש"י הק' זאגט‬ ‫פו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪" :‬כְ סָ בּור‬ ‫שֶ הֵּ ם עַ ְרבִ יִ ים" – אז אברהם אבינו האט טאקע באמת געמיינט [אין אנהייב]‬ ‫אז זיינע דריי געסט זענען "אראבער'ס"‪ ,‬און אפילו אזוי האט ער אבער נאך‬ ‫אלץ געטוהן מיט זיי די דאזיגע זאכן‪.‬‬ ‫א) אז ער איז "אויף געשטאנען" פון זיין פלאץ פאר די געסט טראץ דעם‬ ‫וואס ער האט זיך גאר שטארק נישט גוט געשפירט‪.‬‬ ‫ב) און ער איז זיי אנטקעגן "געלאפן" טראץ דעם וואס ער האט זיך גאר‬ ‫שטארק נישט גוט געשפירט‪.‬‬ ‫ג) און ער האט אליין "גענומען" די ברויט‪ ,‬און ער האט דאס אליין צו‬ ‫גע'גרייט פאר די מלאכים‪ ,‬און ער האט זיי אליין שיין מכבד געווען‪.‬‬ ‫ד) און ער איז אליין "געלאפן" צו די פלאץ וואו זיינע בהמות זענען געווען‪,‬‬ ‫און ער האט אליין גענומען דריי יונגע גוטע ווייעכ'ע שעפסל'עך‪ ,‬און ער‬ ‫האט דאס אליין געגעבן פאר ישמעאל עס ָאן צו גרייטן‪.‬‬ ‫ה) און ער האט אליין "צו גע'אייל'ט" זיין זוהן ישמעאל אז ער זאל שנעל צו‬ ‫גרייטן דאס עסן כדי אז די געסט זאלן ח"ו נישט דארפן ווארטן צו לאנג‪.‬‬ ‫ו) און ער האט אליין "גענומען" די פוטער מיט די מילעך‪ ,‬און ער האט אליין‬ ‫גענומען די בהמה פלייש מיט די דריי צונגען וואס מען האט זיי צו גע'גרייט‪,‬‬ ‫און ער האט זיי דאס אליין איבער געגעבן‪.‬‬ ‫פז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ז) און ער איז "געשטאנען א גאנצן צייט לעבן זיינע חשוב'ע געסט" בשעת‬ ‫ווען זיי האבן געגעסן‪ ,‬כדי אז זיי זאלן זיך שפירן היימיש‪ ,‬און ער איז‬ ‫געשטאנען דארטן ממש ווי א סאלדאט וואס איז גרייט צו באדינען זיין הַ אר‬ ‫א יעדע מינוט פון דעם טאג‪.‬‬ ‫און דאס אלעס האט ער געטוהן בשעת ווען ער איז געווען אין א מצב פון א‪:‬‬ ‫"ח ֹולֶה"‪ ,‬אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער איז געקומען צו אברהם אבינו כדי‪" :‬לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה"‪.‬‬ ‫און אויב חז"ל זאגן אונז אז אברהם אבינו איז געווען א‪" :‬ח ֹולֶה"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס מוז דאך זיין אז מען רעדט נישט דא פון עפעס א קלייניקייט‪,‬‬ ‫נאר עס מוז דאך זיין אז מען רעדט טאקע דא פון א ריכטיגע מצב פון א‬ ‫ריכטיגע‪" :‬ח ֹולֶה"‪.‬‬ ‫אבער מיט דעם אלעמען‪ ..‬האט זיך אבער אברהם אבינו אזוי איבער געגעבן‬ ‫פאר די דריי נידריגע "אראבער'ס"‪[ ,‬כאטשיג זיי זענען באמת געווען‬ ‫מלאכים‪ ,‬אבער די פסוק קומט דאך אונז דא עפעס לערנען מיט די ווערטער‬ ‫וואס עס שטייט דא אין פסוק אז‪ :‬וְ הִ נֵּה ְשֹלשָ ה " ֲאנ ִָשים" נִצָ בִ ים עָ לָיו‪ ,‬און‬ ‫בכלל‪ ..‬דארף מען דאך וויסן‪ ,‬אז לויט רש"י הק'‪ ,‬האט דאך אברהם אבינו‬ ‫בכלל נישט געוואוסט פון אנהייב אז זיי זענען מלאכים‪ ,‬אזוי ווי רש"י הק'‬ ‫זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪" :‬כְ סָ בּור" – אז אברהם‬ ‫אבינו האט טאקע באמת געמיינט‪" :‬שֶ הֵּ ם עַ ְרבִ יִ ים" – אז זיינע געסט זענען‬ ‫"אראבער'ס"‪ ,‬ווייל זיי האבן דאך אלע אויס געזעהן ווי "אראבער'ס"]‪ ,‬און‪..‬‬ ‫יא‪ ,‬פאר אזעלכע נידריגע מענטשן האט זיך אברהם אבינו אזוי איבער‬ ‫געגעבן‪.‬‬ ‫פח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און מען דארף דאך אבער אויך פארשטיין‪ ,‬אז אברהם אבינו וואלט דאך‬ ‫דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט זאגן‪ ,‬אז‪ ..‬געב נאר א קוק‪ ,‬איך רעד דאך‬ ‫שטענדיג מיטן "אייבערשטן" אליין‪ ,‬און עס איז דאך ממש יעצט געווען די‬ ‫הייליגע "ברית בין הבתרים"‪ ,‬און איך בין דאך געווען דער איינציגסט'ער‬ ‫מענטש אויף דער וועלט וואס האט אויס געשריגן אז‪" :‬יֶש מַ נְהִ יג לְ בִ ָירה‬ ‫"קדּוש יהו‪-‬ה"‬ ‫וְ אֵּ ין עוֹד ִמלְ בַ דוֹ"‪ ,‬און איך האב דאך געמאכט אזא גרויסע‪ִ :‬‬ ‫דורך דעם וואס איך האב זיך געלאזט אריין ווארפן אין דעם קאלעך אויווען‬ ‫ביי נמרוד‪.‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬עס פאסט דאך נישט אז איך זאל זיך אזוי אראפ לאזן צו אזעלכע‬ ‫נידריגע "אראבער'ס"‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (בבא מציעא‬ ‫דף‪ :‬ל' ע"ב)‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬עס איז דא אזא מושג ווי‪" :‬זָקֵּ ן וְ אֵּ ינ ֹו לְ פִ י כְ בוֹדוֹ"‪.‬‬ ‫אבער ניין‪ ,‬אברהם אבינו האט נישט געמאכט די אלע חשבונות‪ ,‬נאר אברהם‬ ‫אבינו האט זיך דעמאלט'ס פשוט "מוסר נפש" געווען כדי צו קענען געבן צו‬ ‫עסן פאר א באשעפעניש פון דעם אייבערשטן – פאר א‪" :‬יְצִ יר כַפָ יו שֶ ל‬ ‫הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬אפילו זיי האבן אויס געזעהן ווי די נידריג'סטע מענטשן‬ ‫וואס ער האט נאר אמאל ָאן געטראפן‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארפן מיר זיך דאך אלע ארויס לערנען פון דעם‪ ,‬אז‬ ‫על אחת כמה וכמה ווען עס קומט צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א "יודיש קינד"‪,‬‬ ‫דארף מען דאך דעמאלט'ס זיכער זעהן מקיים צו זיין די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" מיט "מסירות נפש" אזוי ווי אונזער הייליגע‬ ‫"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"‬ ‫זיידע אברהם אבינו וואס האט מקיים געווען אלע הייליגע‪ִ :‬‬ ‫מיט "מסירות נפש"‪.‬‬ ‫פט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו‬ ‫יהו‪-‬ה בְ אֵּ ֹלנֵּי מַ ְמרֵּ א" וגו'‪ ,‬ווייל די סופי תיבות פון די ווערטער‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו‬ ‫יהו‪-‬ה בְ אֵּ ֹל ֵּני" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬כ"ב‪ ,‬און דאס גייט דאך‬ ‫ארויף אויף די הייליגע‪" :‬כ"ב אוֹתִ יוֹת הַ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און דאס קומט דאך אונז דא צו זאגן‪ ,‬אז יא ר' יוד‪ ,‬די אל"ף בי"ת פון א יוד‬ ‫איז‪" :‬מַ ְמרֵּ א"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬מַ ְמרֵּ א" איז דאך גימטריא‪" :‬אֵּ פֶ ר" – אַ ש‪ ,‬און‬ ‫דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז די אל"ף בי"ת פון א יוד‬ ‫איז‪ ,‬אז ער זאל זיך מאכן ווי א שטיק "אַ ש" און זיך אינגאנצן "מבטל" זיין‬ ‫ווען עס קומט צו טוהן א‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א צווייטן‪.‬‬ ‫ווייל מיר זעהען דאך שוין דא קלאר‪ ,‬אז‪" :‬וְ הּוא יֹשֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל כְ חֹ ם הַ יוֹם"‬ ‫– אז אונזער הייליגע זיידע "אברהם אבינו" האט זיך דאך אויך אינגאנצן‬ ‫"מבטל" געווען ווען עס איז געקומען צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אנדערע‬ ‫מענטשן‪.‬‬ ‫און איינער וואס טוט‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער איז דאך א אמת'ע‪:‬‬ ‫"חָ סִ יד"‪ ,‬ווייל צדיקים האבן דאך אונז שוין געזאגט‪ ,‬אז וואס איז א‬ ‫"חָ סִ יד"‪ !?..‬האבן צדיקים געזאגט‪ ,‬אז נעם די ווארט‪" :‬חֶ סֶ ד" און לייג דארט‬ ‫אריין א יו"ד‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאס ווערן‪" :‬חָ סִ יד"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז א‪" :‬חָ סִ יד"‪ ,‬א‪" :‬חָ סִ יד" איז‪ ,‬אזא איינער וואס טוט‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" מיט א יעדע יודיש קינד‪ ,‬און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך‬ ‫געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז עס איז געווען גרויסע צדיקים וואס האבן‬ ‫געקענט טוהן אסאך אסאך מער ווי עס איז בכלל געווען אין זייער‬ ‫צ‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫מעגליכ'קייט צו טוהן ווען עס איז געקומען צו העלפן א צווייטע יודיש‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז וועגן דעם זאגן‬ ‫מיר טאקע די ווערטער‪" :‬קּומָ ה בְ עֶ זְ ַרת י ְִש ָראֵּ ל" פאר "שמונה עשרה"‪ ,‬ווייל‬ ‫א יודיש קינד דארף וויסן‪ ,‬אז העלפן א צווייטע יוד קומט אפילו פאר שמונה‬ ‫עשרה‪!..‬‬ ‫און מיט די מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד" האט זיך דאך געבויעט די גאנצע פאלק וואס‬ ‫רופט זיך‪" :‬י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬ווייל "אברהם אבינו" איז דאך געווען דער ערשטער‪:‬‬ ‫"י ְִש ָראֵּ ל" – ווייל "אברהם אבינו" איז דאך געווען דער ערשטער "יודיש‬ ‫קינד"‪ ,‬און וואס איז געווען זיין קרוין‪!?..‬‬ ‫זיין קרוין איז געווען‪ ,‬איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און נישט סתם‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד"‪ ,‬נאר געשוואוירענ'ע‪" :‬חֲסָ ִדים"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש אין פסוק‪ ,‬אז‪" :‬חֶ סֶ ד לְ ַאבְ ָרהָ ם" איז דאך א זאך‪" :‬אֲשֶ ר נ ְִשבַ עְ ּתָ‬ ‫ַל ֲאבֹתֵּ ינּו ִמימֵּ י קֶ ֶדם"‪:‬‬ ‫וַ י ֵָּרא ֵּאלָ יו יהו‪-‬ה‬ ‫ֹשב ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל וגו'‪ ..‬וַ ָ ּי ָרץ‬ ‫וַ ֵ ּי ָרא ֵאלָיו יהו‪-‬ה ְּב ֵאלֹנֵי ַמ ְמ ֵרא ְוה ּוא י ֵ‬ ‫אתם ִמ ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל וגו'‪ :‬לכאורה איז דאך שווער דא צוויי גרויסע‬ ‫לִ ְק ָר ָ‬ ‫קשיות‪ :‬א) די ערשטע קשיא איז‪ ,‬אז פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם‬ ‫לשון אז‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה"‪ ,‬על פי דקדוק וואלט דאך לכאורה געדארפט‬ ‫שטיין דא אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪ַ " :‬וי ֵָּרא יהו‪-‬ה אֵּ לָיו" – אז דער‬ ‫צא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אייבערשטער האט זיך באוויזן צו איהם‪ ,‬און אדער וואלט געקענט שטיין דא‬ ‫אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪ַ " :‬וי ֵָּרא יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָרהָ ם" – אז דער אייבערשטער‬ ‫האט זיך באוויזן צו אברהם אבינו‪ ,‬ווייל ווען איינער וויל דערציילן אז‬ ‫איינער האט זיך באוויזן צו איינעם‪ ,‬זאגט ער דאך דעמאלט'ס געווענטליך‬ ‫אז "דער מענטש האט זיך באוויזן צו יענעם"‪.‬‬ ‫אבער דא אין פסוק ווערט עפעס דערמאנט גאר א אינטרעסאנט'ע לשון‪,‬‬ ‫ווייל דא אין פסוק שטייט דאך‪ ,‬אז "ער" האט זיך באוויזן צו "איהם"‪ ,‬און דו‬ ‫ווייסט ווער עס האט זיך דא באוויזן‪" !?..‬יהו‪-‬ה" – דער אייבערשטער‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬דאס איז דאך נישט די געווענטליכ'ע סדר ווי אזוי‬ ‫מענטשן רעדן‪ !?..‬ווייל קודם דארף מען דאך זאגן "ווער" עס האט זיך‬ ‫באוויזן‪ ,‬און שפעטער קען מען רעדן "צו" וועמען מען האט זיך באוויזן‪,‬‬ ‫ניין‪!?..‬‬ ‫און די פסוק דרוקט זיך דאך דא אויס מיט א מורא'דיגע אינטרעסאנט'ע‬ ‫לשון‪ ,‬ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין דא‪ ,‬אז‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" – אז "ער"‬ ‫האט זיך באוויזן צו "איהם"‪ ,‬און ַאה‪ ..‬דו ווילס'ט וויסן "ווער עס האט זיך‬ ‫באוויזן"‪ !?..‬נו נו‪ ..‬איך וועל דיר זאגן ווער עס האט זיך באוויזן‪ ,‬דו ווייסט‬ ‫ווער עס האט זיך באוויזן‪" !?..‬יהו‪-‬ה" – דער אייבערשטער‪ ,‬וואס איז פשט‬ ‫פון אזא סארט שפראך‪!?..‬‬ ‫ב) און נאך א קשיא איז דאך שווער דא‪ ,‬ווייל רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין‬ ‫אויף די ווערטער פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה" אז דער אייבערשטער איז‬ ‫געקומען צו אברהם אבינו כדי‪" :‬לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה" – כדי איהם צו באזוכן‪,‬‬ ‫צב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫וויבאלד אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס געהאלטן נאך די‪" :‬בְ ִרית‬ ‫ִמילָה"‪ ,‬און ער איז דאך דעמאלט'ס געווען גאר גאר שוואך‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם איז איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער געקומען "באזוכן" כדי‬ ‫צו זעהן ווי אזוי ער שפירט זיך‪.‬‬ ‫אבער לויט דער פשט פון רש"י הק' אז דער אייבערשטער איז איהם‬ ‫געקומען "באזוכן" איז דאך אבער זייער שווער צו פארשטיין די המשך‬ ‫הפסוקים‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין שפעטער אין די פרשה‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט שפעטער געשיקט מלאך רפאל אז ער זאל אויס היילן‬ ‫אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך אבער לכאורה נישט צו פארשטיין‪ ,‬ווייל אויב דער‬ ‫אייבערשטער אליין איז געקומען באזוכן אברהם אבינו‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫פארוואס האט ער איהם נישט גלייך אויס געהיילט גלייך ווען ער איז איהם‬ ‫געקומען באזוכן‪ !?..‬פארוואס האט שפעטער געדארפט קומען מלאך‬ ‫"רפאל" כדי אויס צו היילן אברהם אבינו‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט‬ ‫נישט אויס געהיילט אברהם אבינו בשעת ווען ער איז איהם געקומען באזוכן‬ ‫איז געווען‪ ,‬ווייל אויב דער אייבערשטער וואלט אויס געהיילט אברהם‬ ‫אבינו גלייך ביי זיין באזוך‪ ,‬וואלטן דאך דעמאלט'ס מענטשן געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫יא‪ ..‬אוודאי איז דער אייבערשטער געקומען אויס היילן אברהם אבינו‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך איהם געהייסן מאכן א‪" :‬בְ ִרית ִמילָה"‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם איז ער איהם גלייך נאך דעם געקומען אויס היילן פון‬ ‫זיינע וואונדן‪ ,‬ווייל "ער" האט דאך איהם געהייסן דאס צו מאכן‪ ,‬און ממילא‬ ‫צג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫די באזוך פון דעם אייבערשטן איז דאך זייער פארשטענדליך‪ ,‬אזוי וואלטן‬ ‫מענטשן געזאגט דעמאלט'ס‪.‬‬ ‫אבער דאס איז דאך נישט געווען די מטרה וואס דער אייבערשטער האט‬ ‫געוואלט אויף טוהן מיט דעם יעצטיג'ן באזוך‪ ,‬נאר דער אייבערשטער האט‬ ‫יעצט געוואלט קומען פשוט‪ ..‬כדי‪" :‬לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה" – כדי צו באזוכן‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס דער אייבערשטער האט איהם דא‬ ‫געוואלט יעצט קומען באזוכן‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט איהם דא געוואלט‬ ‫ארויס ווייזן ווי שטארק מען דארף מחשיב זיין א יודיש קינד וואס טוט א‬ ‫מצוה מיט "מסירות נפש"‪ ,‬און אברהם אבינו איז דאך שוין געווען דא "ניין‬ ‫און ניינציג" יאר אלט‪ ,‬און די מצוה פון‪" :‬בְ ִרית ִמילָה" איז דאך איהם נישט‬ ‫ָאן געקומען גרינג מקיים צו זיין‪ ,‬אבער מיט דעם אלעמען‪ ..‬האט ער דאס‬ ‫אבער נאך אלץ מקיים געווען מיט "מסירות נפש"‪.‬‬ ‫און ממילא "וועגן דעם" איז דער אייבערשטער איהם געקומען באזוכן‪ ,‬און‪:‬‬ ‫" ַוי ֵָּרא אֵּ לָיו" – און דער אייבערשטער האט זיך דא באוויזן צו איהם גלייך‬ ‫אין דעם דריט'ן טאג פון ווען ער האט געהאט געמאכט דעם‪" :‬בְ ִרית ִמילָה"‪,‬‬ ‫[ווייל אין די ערשטע דריי טעג איז דאך נישט אזא גרויסע סכנה ווי אין דעם‬ ‫דריט'ן טאג כידוע]‪.‬‬ ‫און גלייך נאך די מצוה פון‪" :‬בְ ִרית ִמילָה" שטייט דעמאלט'ס גלייך אז‪:‬‬ ‫" ַוי ֵָּרא אֵּ לָיו" – אז דער אייבערשטער האט זיך דעמאלט'ס [כביכול] נישט‬ ‫געקענט איין האלטן‪ ,‬און ער איז דעמאלט'ס גלייך געקומען באזוכן אברהם‬ ‫צד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אבינו‪ ,‬און די כוונה פון דעם באזוך איז דאך טאקע געווען בלויז‪" :‬אֵּ לָיו" –‬ ‫צו איהם – פאר "אברהם אבינו"‪ ,‬און די מטרה פון דעם באזוך איז דאך‬ ‫טאקע בלויז געווען כדי‪" :‬לְ בַ קֵּ ר" אֶ ת הַ ח ֹולֶה – כדי צו "באזוכן" אברהם‬ ‫אבינו‪.‬‬ ‫און עס שטייט נישט דא אין רש"י הק' אז די מטרה פון דעם באזוך איז‬ ‫געווען כדי‪" :‬לְ ַרפאוֹת" אֶ ת הַ ח ֹולֶה – כדי "אויס צו היילן" אברהם אבינו‪,‬‬ ‫ניין ניין ניין‪ ,‬נאר עס שטייט דא נאר אין רש"י‪ ,‬אז די מטרה פון דעם באזוך‬ ‫איז געווען‪ ,‬כדי‪" :‬לְ בַ קֵּ ר" אֶ ת הַ ח ֹולֶה – כדי צו קומען "באזוכן" אברהם‬ ‫אבינו און איהם ארויס ווייזן די "חשיבות" פון זיין "מסירות נפש" פאר א‬ ‫מצוה‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬דער אייבערשטער האט דא פשוט געוואלט‬ ‫ארויס ווייזן זיין "ליבשאפט" צו אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און כדי ארויס צו ווייזן די גרויסע "חשיבות" פון אברהם אבינו וואס איז‬ ‫דאך געווען גרייט מיט "מסירות נפש" פארן אייבערשטנ'ס וועגן א יעדע‬ ‫מינוט פון זיין לעבן‪ ,‬ממילא וועגן דעם‪" :‬בָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא וְ שָ ַאל‬ ‫בִ ְשלוֹמוֹ" – ממילא וועגן דעם איז דער אייבערשטער געקומען צו אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬און ער האט איהם געפרעגט ווי אזוי ער שפירט זיך‪.‬‬ ‫און וועגן דעם שטייט טאקע גלייך נאך די פרשה פון‪" :‬בְ ִרית ִמילָה" וואס‬ ‫ּומ ְקנַת כֶסֶ ף מֵּ אֵּ ת בֶ ן‬ ‫ענדיגט זיך מיט די ווערטער‪" :‬וְ כָל ַאנְשֵּ י בֵּ ית ֹו יְלִ יד בָ יִת ִ‬ ‫ֵּנכָר נִּמֹ לּו אִ ּתוֹ"‪ ..‬די ווערטער‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" – אז דער אייבערשטער איז‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געקומען באזוכן אברהם אבינו‪ ,‬ווייל די גאנצע מטרה פון‬ ‫די באזוך פון דעם אייבערשטן איז דאך טאקע נאר געווען כדי ארויס צו‬ ‫צה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייזן זיין "ליבשאפט" צו אברהם אבינו אויף דעם וואס ער האט זיך מוסר‬ ‫נפש געווען צו מאכן א‪" :‬בְ ִרית ִמילָה" אין אזא טיפ'ן עלטער‪.‬‬ ‫ּומ ְקנַת כֶסֶ ף‬ ‫און דאס איז די קשר פון די ווערטער‪" :‬וְ כָל ַאנְשֵּ י בֵּ ית ֹו יְלִ יד בָ יִת ִ‬ ‫מֵּ אֵּ ת בֶ ן ֵּנכָר נִּמֹ לּו אִ ּתוֹ" מיט די ווערטער‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו"‪ ,‬ווייל טאקע‬ ‫ּומ ְקנַת כֶסֶ ף מֵּ אֵּ ת בֶ ן ֵּנכָר נִּמֹ לּו אִ ּתוֹ" –‬ ‫וויבאלד‪" :‬וְ כָל ַאנְשֵּ י בֵּ ית ֹו יְלִ יד בָ יִת ִ‬ ‫ווייל טאקע וויבאלד אברהם אבינו האט געמאכט א‪" :‬בְ ִרית ִמילָה"‪ ..‬טאקע‬ ‫דערפאר‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" – טאקע דערפאר האט זיך דער אייבערשטער באוויזן‬ ‫צו איהם‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט איהם דא געוואלט ארויס ווייזן זיין‬ ‫געוואלדיגע גרויסע "ליבשאפט" וואס ער פארמאגט צו איהם אויף זיין‬ ‫געוואלדיגע גרויסע "מסירות נפש" מקיים צו זיין א מצוה פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם ווערט קודם דערמאנט די ווערטער‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" פאר‬ ‫דעם‪" :‬יהו‪-‬ה"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו" איז כאילו א המשך פון די‬ ‫פאריגע וואכעדיגע פרשה‪.‬‬ ‫ווייל דער הייליגער תורה הק' וויל דאך אונז דא זאגן אזוי‪ ,‬אז וויבאלד‪:‬‬ ‫ּומ ְקנַת כֶסֶ ף מֵּ אֵּ ת בֶ ן ֵּנכָר נִּמֹ לּו אִ ּתוֹ" – אז וויבאלד‬ ‫"וְ כָל ַאנְשֵּ י בֵּ ית ֹו יְלִ יד בָ יִת ִ‬ ‫אברהם אבינו האט געמאכט א‪" :‬בְ ִרית ִמילָה"‪ ..‬ממילא וועגן דעם‪ַ " :‬וי ֵָּרא‬ ‫אֵּ לָיו" – ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער זיך באוויזן צו איהם‪!..‬‬ ‫ווייל די מטרה פון דעם באזוך פון דעם אייבערשטן איז דאך טאקע בלויז‬ ‫געווען‪" :‬אֵּ לָיו" – ווייל די מטרה פון דעם באזוך פון דעם אייבערשטן איז‬ ‫צו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דאך טאקע בלויז געווען "לכבוד אברהם אבינו"‪ ,‬און נישט פארן‪" :‬יהו‪-‬ה"‬ ‫– און נישט פארן "אייבערשטן"‪.‬‬ ‫און כאטשיג על פי דקדוק וואלט דאך טאקע קודם געדארפט שטיין אין‬ ‫פסוק "ווער" עס האט זיך באוויזן‪ ,‬שטייט אבער נאך אלץ קודם "צו‬ ‫וועמען" מען האט זיך באוויזן דא‪ ,‬ווייל די "מטרה" פון דעם באזוך איז דאך‬ ‫געווען‪ ,‬ארויס צו ווייזן "חשיבות" פאר "אברהם אבינו"‪ ,‬און ארויס צו ווייזן‬ ‫"ליבשאפט" פאר "אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך אין די ספרים הק' אזא סארט‬ ‫געדאנק‪ ,‬ווי למשל אין דעם ספר הק' נועם אליעזר על תפילת שחרית פון‬ ‫דעם הייליגן בעל נועם אליעזר מסקוליען זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪,‬‬ ‫ווייל אין דעם הייליגן ספר הק' נועם אליעזר על תפילת שחרית ווערט דאך‬ ‫שוין דערמאנט אין דעם ערשט'ן שטיקל אזא סארט געדאנק‪.‬‬ ‫און דאס איז‪ ,‬אז על פי דקדוק וואלטן מיר דאך אלע לכאורה געדארפט זאגן‬ ‫א יעדן אינדערפרי דעם לשון‪ֲ " :‬אנִי מו ֶֹדה" לְ פָ נֶיָך‪ ,‬און נישט‪" :‬מו ֶֹדה ֲאנִי"‬ ‫לְ פָ נֶיָך‪ ,‬און דער הייליגער סקולענ'ע רבי זצ"ל ברענגט דארט אראפ א גאנצע‬ ‫מעשה פון דעם הייליגן מעזריטש'ע מגיד זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‬ ‫וואס האט געוואלט אויס לערנען פאר זיין תלמיד אז עס איז נאר דא איין‪:‬‬ ‫"ָאנֹ כִ י יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך"‪!..‬‬ ‫און צום סוף פירט ער דארטן אויס‪ ,‬אז די סיבה פארוואס מיר זאגן נישט‪:‬‬ ‫" ֲאנִי מו ֶֹדה" לְ פָ נֶיָך איז‪ ,‬ווייל כאטשיג מיר וואלטן טאקע בעצם געדארפט‬ ‫"מכָל מָ קוֹם ְמַאח ֲִרים ּתֵּ בַ ת‬ ‫זאגן‪ֲ " :‬אנִי מו ֶֹדה" לְ פָ נֶיָך על פי דקדוק‪ ,‬אבער‪ִ :‬‬ ‫צז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ֲאנִי" – אבער אפילו הכי זאגן מיר אבער נאך אלץ שפעטער דעם ווארט‪:‬‬ ‫" ֲאנִי"‪ ,‬כדי נישט ָאן צו הייבן דעם טאג מיט דעם ווארט‪ֲ " :‬אנִי"‪.‬‬ ‫און ער ברענגט דארטן ארויס דעם ענין אז א יודיש קינד דארף אוועק נעמען‬ ‫פון זיך דעם‪ָ" :‬אנֹ כִ יּות שֶ בוֹ"‪ ,‬ווייל עס איז דאך נישט דא קיין‪ֲ " :‬אנִי" אין א‬ ‫יודיש קינד‪ ,‬ווייל דער‪ֲ " :‬אנִי" וואס געפונט זיך ביי א יודיש קינד איז דאך‬ ‫דער‪ֲ " :‬אנִי יהו‪-‬ה אֱֹלקֵּ יכֶם אֱמֶ ת"‪ ,‬און גארנישט מער‪ ,‬אבער על כל פנים‪..‬‬ ‫דארטן געפונען מיר דאך שוין טאקע אויך דעם געדאנק אז עס איז דא אזא‬ ‫"מכָל מָ קוֹם ְמַאח ֲִרים ּתֵּ יבָ ה"‪.‬‬ ‫זאך אז‪ִ :‬‬ ‫און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫גלוסט דאך גאר גאר שטארק צו א "יודיש קינד" וואס טוט א מצוה מיט‬ ‫"מסירות נפש"‪ ,‬און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען דא ביי אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דאך דא [כביכול] גע'גלוסט צו זעהן ווי‬ ‫אזוי אברהם אבינו וועט מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" מיט "מסירות נפש"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא‬ ‫אֵּ לָיו יהו‪-‬ה" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער פון‪ַ " :‬וי ֵָּרא אֵּ לָיו יהו‪-‬ה" – איז דאך‬ ‫טאקע סופי תיבות‪" :‬אִ ּוָּה" – גלוסט'ן – איך גלוסט‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו‬ ‫זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא [כביכול]‬ ‫"גע'גלוסט" צו זיין צוזאמען מיט "אברהם אבינו"‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫האט דאך דא גאר שטארק געשעצט די געוואלדיגע גרויסע "מסירות נפש"‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫וואס אברהם אבינו האט געהאט פאר א‪ִ :‬‬ ‫צח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט איהם נישט אויס געהיילט‬ ‫גלייך ווען ער איז איהם געקומען דא באזוכן איז געווען‪ ,‬ווייל דאס איז דאך‬ ‫פשוט נישט געווען זיין "מטרה" מיט דעם יעצטיג'ן באזוך‪ ,‬ווייל זיין מטרה‬ ‫מיטן יעצטיג'ן באזוך איז דאך נאר געווען‪ ,‬כדי ארויס צו ווייזן זיין‬ ‫"ליבשאפט" צו א יוד וואס איז מקיים א מצוה מיט "מסירות נפש"‪ ,‬און‬ ‫"וועגן דעם" איז דער אייבערשטער דא געקומען צו אברהם אבינו‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער איז דא געקומען צו אברהם אבינו פשוט כדי‪" :‬לְ בַ קֵּ ר"‬ ‫אֶ ת הַ ח ֹולֶה – כדי צו "באזוכן" אברהם אבינו‪ ,‬און אזוי ווי מענטשן זאגן א‬ ‫אויס דרוק‪" :‬פַ אר ַא שֵּ יינֶעם בַ אזּוְך"‪ ,‬און ערשט שפעטער‪ ..‬איז געקומען די‬ ‫מלאך "רפאל"‪ ,‬און ער האט אויס געהיילט אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און דו ביזט גערעכט טאקע אז דער אייבערשטער וואלט איהם טאקע‬ ‫געקענט אויס היילן גלייך ווען ער איז איהם געקומען באזוכן‪ ,‬אבער דאס‬ ‫איז דאך נישט געווען זיין מטרה דא מיט זיין יעצטיג'ן באזוך ביי דעם‬ ‫גרויסן "מסירות נפש יוד" אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און נאך א טעם פארוואס דער אייבערשטער האט נישט אויס געהיילט‬ ‫אברהם אבינו גלייך ווען ער איז איהם געקומען באזוכן איז‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך דא [כביכול] נאך אמאל גע'גלוסט צו זעהן די‬ ‫"מסירות נפש" פון אברהם אבינו‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דאך דא‬ ‫[כביכול] נאך אמאל גע'גלוסט צו זעהן ווי אזוי אברהם אבינו וועט "לויפן"‬ ‫צו די געסט און זיי אריין ברענגען טראץ דעם וואס ער איז יעצט אין א מצב‬ ‫פון א ריכטיגע‪" :‬ח ֹולֶה"‪.‬‬ ‫צט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה (קפיטל י"ח פסוק ב')‪ ,‬אז‪ַ " :‬וי ָָרץ" לִ ְק ָראתָ ם ִמפֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל וגו' – אז‬ ‫אברהם אבינו איז דאך טאקע אנטקעגן "געלאפן" די געסט‪ ,‬און דאס‪ ..‬האט‬ ‫דער אייבערשטער [כביכול] גאר שטארק "גע'גלוסט" צו זעהן‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם האט ער איהם נישט אויס געהיילט גלייך ווען ער איז איהם‬ ‫געקומען באזוכן‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך נאך געוואלט זעהן נאך איין מאל די‬ ‫גרויסע "מסירות נפש" פון אברהם אבינו‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫נאך [כביכול] גאר שטארק גע'גלוסט צו זעהן ווי אזוי אברהם אבינו וועט‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" מיט "מסירות נפש"‪ ,‬און דער‬ ‫מקיים זיין א‪ִ :‬‬ ‫איי בערשטער האט דאך [כביכול] גאר שטארק גע'גלוסט צו זעהן ווי אזוי‬ ‫אברהם אבינו וועט צו לויפן צו די געסט און ער וועט זיי געבן צו עסן‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה (קפיטל י"ח פסוק ז')‪ ,‬אז‪" :‬וְ אֶ ל הַ בָ קָ ר ָרץ ַאבְ ָרהָ ם" – אז אברהם‬ ‫אבינו איז אליין געלאפן ברענגען די בהמות פאר די געסט וואס זענען‬ ‫געקומען צו איהם‪ ,‬און טראץ דעם וואס אברהם אבינו איז געווען גאר גאר‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‬ ‫שוואך‪ ,‬האט ער אבער נאך אלץ מקיים געווען די‪ִ :‬‬ ‫מיט "מסירות נפש"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין די ספרים הק'‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט דעמאלט'ס אויך גאר שטארק גע'גלוסט צו זיין אין די‬ ‫"געצעלט" פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫ק‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און לויט דעם קען מען טאקע אפשר צו לייגן נאך א טעם פארוואס דער‬ ‫אייבערשטער האט נישט אויס געהיילט אברהם אבינו גלייך ווען ער איז‬ ‫איהם געקומען באזוכן‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער‬ ‫גוט‪ ,‬אז אברהם אבינו איז דאך געזעצן ביי די "טיר" פון זיין געצעלט‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין אויך אין די מפרשים‪ ,‬אז די סיבה פארוואס די‬ ‫מלאכים האבן זיך געמאכט ווי זיי עסן איז דאך געווען‪" :‬כְ ֵּדי לְ קַ ֵּים ִמנְהַ ג‬ ‫הַ ּמָ קוֹם"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די גמרא (בבא מציעא‬ ‫ָאדם ִמפְ נֵּי הַ ִּמנְהָ ג" – אז א מענטש זאל‬ ‫דף‪ :‬פ"ו ע"ב)‪ ,‬אז‪ֹ" :‬לא יְשַ נֶה ָ‬ ‫"מנְהַ ג בְ נֵּי‬ ‫"מנְהַ ג הַ ּמָ קוֹם"‪ ,‬און די‪ִ :‬‬ ‫"משַ נֶה" זיין פון די‪ִ :‬‬ ‫קיינמאל נישט‪ְ :‬‬ ‫ָאדם" איז דאך צו "עסן"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האבן זיך די מלאכים אויך‬ ‫ָ‬ ‫געמאכט אזוי ווי זיי עסן‪.‬‬ ‫און דא ווען אברהם אבינו איז געזעצן ביי די טיר פון זיין געצעלט‪ ,‬האט‬ ‫דאך אבער דער אייבערשטער גאר שטארק גע'גלוסט אריין צו גיין אין די‬ ‫הייליגע "געצעלט" פון‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט‬ ‫דאך שוין טאקע געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט‬ ‫דאך גאר שטארק גע'גלוסט צו זיין אין די "געצעלט" פון אברהם אבינו‪,‬‬ ‫אבער אברהם אבינו איז דאך געזעצן אינדרויסן ביים טיר‪.‬‬ ‫און ווען א גאסט קומט באזוכן זיין חבר‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך די סדר פון‬ ‫מענטשן‪ ,‬אז די גאסט גייט נישט אליין אריין אין יענעמ'ס הויז ָאן רשות‪ ,‬נאר‬ ‫די סדר פון מענטשן איז‪ ,‬אז "די בעל הבית נעמט אריין דעם גאסט" צו זיך‬ ‫אין שטוב‪ ,‬אבער די בעל הבית "אברהם אבינו" איז דאך דא געזעצן‬ ‫קא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אינדרויסן פון דעם שטוב ביים טיר פון דעם געצעלט און געווארט אויף‬ ‫געסט‪.‬‬ ‫און אויב דער אייבערשטער וואלט דעמאלט'ס גלייך אויס געהיילט אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬וואלט דאך דעמאלט'ס אברהם אבינו גלייך געלאפן אין אלע גאסן‬ ‫כדי צו זוכן געסט‪ ,‬ווייל מאדאך ווען ער איז נישט געזונט‪ ..‬זיצט ער‬ ‫אינדרויסן פון זיין געצעלט ביים טיר אין די גרעסטע היצן וואס עס איז נאר‬ ‫"מימוֹת ע ֹולָם" און ער ווארט‪" :‬בְ כִ לְ יוֹן עֵּ י ַניִם" אז עס זאל‬ ‫אמאל געווען‪ִ :‬‬ ‫אריבער גיין א גאסט‪ ,‬נו על אחת כמה וכמה ווען ער וואלט יא געווען‬ ‫געזונט‪ ..‬דעמאלט'ס וואלט ער דאך זיכער געלאפן אין אלע גאסן כדי צו זוכן‬ ‫געסט‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דאך אבער געוואלט אריין גיין אין די‬ ‫הייליגע געצעלט פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט איהם דער אייבערשטער נאך נישט אויס‬ ‫געהיילט בשעת ווען ער האט איהם באזוכט בשעת ווען אברהם אבינו איז‬ ‫געזעצן ביים טיר פון זיין געצעלט‪.‬‬ ‫נאר ער האט געברענגט "מלאכים" צו אברהם אבינו‪ ,‬כדי אז אברהם אבינו‬ ‫זאל מוזן "צוריק אריין גיין" אין זיין געצעלט כדי "אויף צו נעמען" די‬ ‫חשוב'ע געסט וואס זענען געקומען צו איהם‪ ,‬און כדי צו ברענגען צו "עסן"‬ ‫פאר זיינע חשוב'ע געסט וואס זענען געקומען צו איהם‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה (קפיטל י"ח פסוק ו')‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויְמַ הֵּ ר ַאבְ ָרהָ ם הָ אֹ ֱהלָה" אֶ ל שָ ָרה וגו' –‬ ‫אז אברהם אבינו איז טאקע דעמאלט'ס גלייך צוריק אריין געלאפן אין זיין‬ ‫קב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫"ש ְמחָ ה"‪ ,‬און ער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך מודיע‬ ‫געצעלט מיט איין‪ִ :‬‬ ‫געווען פאר שרה אמינו אז עס זענען ָאן געקומען דריי געסט‪ ,‬און מען דארף‬ ‫דאך זיי זעהן מכבד צו זיין גאר גאר שיין‪.‬‬ ‫און איינמאל אברהם אבינו איז שוין צוריק אריין געגאנגען אין זיין געצעלט‬ ‫מיט זיינע נייע חשוב'ע געסט‪ ,‬האט דאך שוין דעמאלט'ס דער אייבערשטער‬ ‫[כביכול] א ויך געקענט אריין גיין אין די הייליגע געצעלט פון אברהם אבינו‪,‬‬ ‫ווייל דער "בעל הבית" פון די געצעלט האט דאך שוין אריין גענומען זיינע‬ ‫געסט צו זיך אין געצעלט‪.‬‬ ‫און ממילא דורך דעם וואס דער אייבערשטער האט איהם נישט אויס‬ ‫געהיילט גלייך ווען ער איז איהם געקומען באזוכן‪ ,‬האט דער אייבערשטער‬ ‫[כביכול] געקענט צו קומען צו קענען אריין גיין אין די הייליגע "געצעלט"‬ ‫פון‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬זעהט מען דאך שוין פון דעם אלעם די געוואלדיגע‬ ‫"חביבות" וואס דער אייבערשטער פארמאגט צו א "יודיש קינד" וואס איז‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" מיט "מסירות נפש"‪ ,‬אזוי ווייט‪ ..‬אז‬ ‫מקיים די‪ִ :‬‬ ‫דער אייבערשטער גלוסט [כביכול] גאר שטארק צו זיין צוזאמען מיט אזא‬ ‫יוד אין איין געצעלט‪.‬‬ ‫און ווען עס איז דא‪" :‬הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬דעמאלט'ס קומט דאך שוין מיט‬ ‫צוזאמען מיט דעם גאר גאר א גרויסע‪" :‬שֶ פַ ע" און גאר גאר א גרויסע‪:‬‬ ‫"בְ ָרכָה"‪ ,‬און גאר גאר א גרויסע‪" :‬הַ צְ לָחָ ה" צוזאמען מיט אלע גוטע זאכן‪,‬‬ ‫אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע קלאר ביי אברהם אבינו‪ ,‬אז גלייך נאך‬ ‫קג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דעם וואס אברהם אבינו האט אריין געברענגט די געסט ביי זיך אין געצעלט‬ ‫צוזאמען מיטן "הייליגן באשעפער"‪ ,‬איז דעמאלט'ס גלייך ָאן געקומען די‬ ‫גרויסע‪" :‬יְשּועָ ה" פון "אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫און די מלאך האט זיך דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן צו אברהם אבינו און‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬שוֹב אָ שּוב אֵּ לֶיָך כָעֵּ ת חַ יָה"‪ ,‬און‪" :‬וְ הִ נֵּה בֵּ ן לְ שָ ָרה אִ ְשּתֶ ָך"‪,‬‬ ‫און די מלאך האט דעמאלט'ס גלייך פארציילט פאר אברהם אבינו די גוטע‬ ‫בשורה אז זיי וועלן בעז"ה געהאלפן ווערן איבער א יאר מיט א קינד‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬ווען עס איז דא‪" :‬הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬קומט דאך‬ ‫דעמאלט'ס אריין אין שטוב גאר גאר א גרויסע‪" :‬שֶ פַ ע"‪ ,‬און גאר גאר א‬ ‫גרויסע‪" :‬בְ ָרכָה"‪ ,‬און גאר גאר א גרויסע‪" :‬הַ צְ לָחָ ה"‪ ,‬און מען ווערט דאך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געהאלפן מיט‪" :‬כָל ִמינֵּי בְ ָרכוֹת וִ ישּועוֹת ְּורפּואוֹת‬ ‫וְ הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת חּוץ לְ ֶד ֶרְך הַ טֶ בַ ע"‪ ,‬און עס ווערט דאך דעמאלט'ס נשפע‬ ‫אלע גוטע‪" :‬הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬הַ ְש ָרַאת הַ ְשכִ ינָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת" [מיט די עלעוו אותיות מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬וויסן‬ ‫זאלסטו‪ ,‬אז דער הייליגער באשעפער האט דאך אונז שוין אליין געזאגט‬ ‫גלייך נאך "מתן תורה" אין פרשת יתרו (קפיטל כ' פסוק כ"א)‪ ,‬אז מיין‬ ‫טייער ליבער קינד‪" :‬י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬שטענדיג זאלסטו האבן ביי דיר דעם כלל‪ ,‬אז‬ ‫אויב עס איז‪ָ" :‬אבוֹא אֵּ לֶיָך" – אז אויב קום איך צו דיר‪ ..‬קינד מיינ'ס‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס‪ּ" :‬ובֵּ ַרכְ ּתִ יָך" – דעמאלט'ס קומט דאס אויך מיט צוזאמען מיט‬ ‫אלע גוטע‪" :‬בְ ָרכוֹת וִ ישּועוֹת ְּורפּואוֹת וְ הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת חּוץ לְ ֶד ֶרְך הַ טֶ בַ ע"‪.‬‬ ‫קד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווארט‪ּ" :‬תו ָֹרה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬פַ ְרנָסָ ה בְ ֶרוַח"‪,‬‬ ‫ווייל אויב פאלגט מען דעם אייבערשטן און מען פירט זיך‪" :‬בְ ֶד ֶרְך הַ ּתו ָֹרה"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס איז מען זוכה צו‪" :‬פַ ְרנָסָ ה בְ ֶרוַח" און צו אלע‪" :‬הַ ְשפָ עוֹת‬ ‫טוֹבוֹת" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ווייל וואו דער אייבערשטער געפונט זיך‪ ..‬געפונען זיך דארטן אויך אלע‬ ‫גוטע‪" :‬בְ ָרכוֹת" און‪" :‬הַ ְשפָ עוֹת טוֹבוֹת" וואס עס איז נאר פארהאנען אויף‬ ‫דער וועלט‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער רופט דאך [כביכול] אויס פאר אונז‬ ‫אלע הויעך‪" :‬בְ קוֹל גָדוֹל וְ ֹלא יָסָ ף"‪ ,‬אז וויסן זאלט איר מיינע טייערע‬ ‫ליכטיגע קינדערלעך‪ ,‬אז‪" :‬אִ ם ֲאנִי כַאן הַ כֹל כַאן"‪:‬‬ ‫ְוהוא י ֵֹּשב ֶּפ ַתח ָהא ֶֹּהל ְכחֹם ַהי ֹום‬ ‫ֹשב ּ ֶׁפ ַתח הָ אֹהֶׁ ל ְּכחֹם הַ י ֹּום‪:‬‬ ‫וַ ֵ ּי ָרא ֵאלָיו יהו‪-‬ה ְּב ֵאלֹנֵי מַ ְמ ֵרא ְוה ּוא י ֵ‬ ‫עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל (שבת דף‪ :‬קכ"ז ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬גְ ד ֹולָה‬ ‫הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" – אז די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים" איז גרעסער ווי‪" :‬קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬און פון וואו לערנט מען‬ ‫דאס ארויס‪!?..‬‬ ‫פון "אברהם אבינו"‪ ,‬ווייל אברהם אבינו האט דאך געלאזט דעם אייבערשטן‬ ‫ווארטן ביים טיר פון זיין געצעלט‪ ,‬און ער איז זיך דעמאלט'ס אוועק געלאפן‬ ‫כדי אריין צו ברענגען די "געסט" ביי זיך אין שטוב און מקיים זיין מיט דעם‬ ‫די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ ,‬און ממילא זעהט מען‬ ‫דאך שוין פון דעם קלאר‪ ,‬אז‪" :‬גְ ד ֹולָה הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי‬ ‫הַ ְשכִ ינָה"‪!..‬‬ ‫קה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער אין אמת'ן‪ ..‬ליגט דאך אסאך אסאך מער אין די כוונה פון די‬ ‫ווערטער‪" :‬וְ הּוא יֹשֵּ ב פֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל כְ חֹ ם הַ יוֹם"‪ ,‬ווייל רש"י הק' זאגט דאך‬ ‫אונז שוין דא קלאר‪ ,‬אז עס שטייט דאך נישט אין פסוק דא‪ ,‬אז‪ :‬וְ הּוא‬ ‫"יוֹשֵּ ב"‪ ,‬נאר עס שטייט דא אין פסוק‪ ,‬אז‪ :‬וְ הּוא "יָשַ ב" – ָאן א ווא"ו‪.‬‬ ‫ווייל דאס זיצן פון אברהם אבינו איז דאך נישט געווען דא "בשלימות"‪,‬‬ ‫ווייל אין אמת'ן האט ער דאך געוואלט אויף שטיין‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫איז דאך דא "געשטאנען" לעבן איהם‪ ,‬אבער‪ ..‬דער אייבערשטער האט איהם‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געזאגט‪ ,‬אז ניין אברהם‪ ,‬דו בלייב זיצן‪ ,‬און איך וועל שוין‬ ‫שטיין [כביכול]‪.‬‬ ‫אבער לכאורה איז דאך שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל אין די‬ ‫קומענדיגע פסוק שטייט דאך‪ ,‬אז‪" :‬וַיִ שָ א עֵּ ינָיו ַוי ְַרא וְ הִ נֵּה ְשֹלשָ ה ֲאנ ִָשים‬ ‫נִצָ בִ ים עָ לָיו" – אז ווען אברהם אבינו האט געזעהן די מלאכים‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫" ַוי ְַרא" – האט ער דעמאלט'ס גלייך פארשטאנען אז‪ַ " :‬וי ָָרץ לִ ְק ָראתָ ם ִמפֶ תַ ח‬ ‫הָ אֹ הֶ ל" וגו' – האט ער דעמאלט'ס גלייך פארשטאנען אז מען דארף‬ ‫אנטקעגן לויפן די געסט כדי זיי אריין צו ברענגען צו איהם‪ ,‬און‪ַ " :‬וי ָָרץ‬ ‫לִ ְק ָראתָ ם ִמפֶ תַ ח הָ אֹ הֶ ל" וגו' – און ער איז זיי טאקע דעמאלט'ס גלייך‬ ‫אנטקעגן געלאפן‪.‬‬ ‫איז דאך אבער לכאורה שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל ווי אזוי האט‬ ‫זיך אברהם אבינו געמעגט בכלל אויף הייבן פון זיין פלאץ דעמאלט'ס‪!?..‬‬ ‫דער "אייבערשטער" האט דאך איהם שוין קלאר געזאגט א מינוט פריער‬ ‫אז‪" :‬שֵּ ב" – זיץ‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ֲאנִי אֶ עֱמוֹד" – און איך וועל שוין שטיין [כביכול]‪,‬‬ ‫און ממילא ווי אזוי האט אברהם אבינו געמעגט אנטקעגן לויפן די געסט‪,‬‬ ‫קו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך איהם שוין קלאר געזאגט א מינוט צוריק אז‪:‬‬ ‫"שֵּ ב" – בלייב "זיצן"‪!?..‬‬ ‫און נאך א קשיא איז דאך שווער דא‪ ,‬ווייל ווי אזוי האט אברהם אבינו‬ ‫געמעגט אויף שטיין בכלל‪ !?..‬דער אייבערשטער האט דאך דא געהאלטן‬ ‫"מצְ וַת בִ קּור חוֹלִ ים"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש‬ ‫אינמיטן‪ִ :‬‬ ‫אין רש"י הק'‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דא געקומען צו אברהם אבינו כדי‪:‬‬ ‫"לְ בַ קֵּ ר אֶ ת הַ ח ֹולֶה"‪ ,‬און‪ּ" :‬ובָ א הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא וְ שָ ַאל בִ ְשלוֹמוֹ" – און דער‬ ‫אייבערשטער איז דא געקומען פרעגן אברהם אבינו ווי אזוי ער שפירט‬ ‫זיך‪!?..‬‬ ‫און ממילא ווי אזוי האט זיך דא אברהם אבינו געמעגט אויף הייבן און‬ ‫אוועק לויפן בשעת ווען דער אייבערשטער האט דא געהאלטן אינמיטן‬ ‫"מצְ וַת בִ קּור חוֹלִ ים"‪!?..‬‬ ‫מקיים זיין‪ִ :‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬ווייסן מיר דאך שוין אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז ווען א חשוב'ע‬ ‫מענטש אדער א "אדם גדול" קומט איינעם באזוכן‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער‬ ‫אפילו נישט אוועק קוקען פאר קיין איין רגע פון דעם חשוב'ן מענטש‪ ,‬נאר‬ ‫ער וועט דעמאלט'ס זיצן מיט א "אימה" און מיט א "מורא"‪ ,‬און ער וועט‬ ‫דעמאלט'ס זיצן מיט א גרויסע‪" :‬י ְִרַאת הַ כָבוֹד"‪ ,‬און ער וועט זיך נישט וַואגן‬ ‫דעמאלט'ס ארויס צו רעדן א איבריג ווארט‪.‬‬ ‫און קל וחומר בן בנו של קל וחומר ולהבדיל אלף אלפי הבדלות ווען דער‬ ‫"אייבערשטער" אליין קומט באזוכן א מענטש‪ ,‬דעמאלט'ס האט דאך זיכער‬ ‫נישט קיין פשט זיך אויף צו הייבן אינמיטן און אוועק לויפן צו אנדערע‬ ‫קז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫מענטשן‪ !?..‬און ממילא ווי אזוי האט זיך דא אברהם אבינו געמעגט אויף‬ ‫הייבן און אוועק לויפן בשעת ווען דער אייבערשטער איז דא געשטאנען‬ ‫לעבן איהם‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז אברהם אבינו האט דאך שוין גאנץ גוט‬ ‫געוואוסט פון דעם מאמר חז"ל אז‪" :‬גְ ד ֹולָה הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי‬ ‫הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬און פון דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז טראץ דעם וואס דער‬ ‫אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו אז‪" :‬שֵּ ב" – זיץ‪ ,‬האט ער‬ ‫זיך אבער נאך אלץ געמעגט אויף הייבן כדי אריין צו ברענגען די "געסט" צו‬ ‫זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫ווייל די רגע וואס אברהם אבינו האט געזעהן די געסט‪ ,‬האט דאך‬ ‫דעמאלט'ס חל געווען אויף איהם א נייע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ ,‬און‬ ‫די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין‪" :‬י ֹותֵּ ר" ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די רגע וואס אברהם אבינו האט‬ ‫געזעהן די "געסט"‪ ,‬האט זיך דעמאלט'ס די רצון השם יתברך גלייך‬ ‫"רצוֹן הַ שֵּ ם‬ ‫געטוישט אויפן פלאץ‪ ,‬און עס איז דעמאלט'ס געווארן א נייע‪ָ :‬‬ ‫"מצְ וַת הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט‬ ‫יִתְ בָ ַרְך" וואס הייסט‪ִ :‬‬ ‫אברהם אבינו יא געמעגט אוועק לויפן פון דעם אייבערשטן און לויפן צו די‬ ‫געסט טראץ דעם וואס דער אייבערשטער האט איהם געזאגט אז‪" :‬שֵּ ב" –‬ ‫זיץ‪ ,‬ווייל עס איז דאך דעמאלט'ס ָאן געקומען‪" :‬או ְֹר ִחים"‪ ,‬און‪" :‬הַ כְ ָנסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים" איז דאך שוין‪" :‬יוֹתֵּ ר" ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה‪ ,‬און ממילא דאס איז‬ ‫"רצוֹן הַ שֵּ ם יִתְ בָ ַרְך" יעצט‪ ,‬אז איך זאל אריין נעמען די געסט ביי‬ ‫דאך די‪ָ :‬‬ ‫מיר אין שטוב און זיי מכבד זיין‪.‬‬ ‫קח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס האט דאך אונז טאקע אברהם אבינו געוואלט אויס לערנען דא‪,‬‬ ‫ווייל אברהם אבינו האט דאך אונז געוואלט אויס לערנען דא וואס דאס‬ ‫מיינט אז‪" :‬בְ כָל ְד ָרכֶיָך ָדעֵּ הּו" – אברהם אבינו האט דאך אונז געוואלט אויס‬ ‫לערנען דא וואס דאס מיינט אז "איך לעב שטענדיג מיטן הייליגן‬ ‫באשעפער"‪ ,‬און איך טראכט שטענדיג צו מיר אז ווי אזוי קען איך "יעצט"‬ ‫מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער‪ !?..‬און ווי אזוי קען איך יעצט‬ ‫"רצוֹן הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‪!?..‬‬ ‫טוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫און פארשטייט זיך‪ ..‬אז ָאן דעם פשט אז‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז גרעסער‬ ‫פון‪" :‬קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" איז דאך טאקע שווער די אויבן דערמאנט'ע‬ ‫קשיות‪ ..‬אז ווי אזוי האט זיך אברהם אבינו געמעגט אויף הייבן‪!?..‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז לאמיר זיך אלע אליין פרעגן די פאלגענד'ע שאלה‪,‬‬ ‫אז ווען גאר א גרויסע רב פון טויזנט'ער חסידים קומט דיר באזוכן‪ ,‬וואלסטו‬ ‫זיך דעמאלט'ס אויף געהויבן אינמיטן און אוועק געלאפן‪!?..‬‬ ‫די איינציגסט'ע היתר וואס דו וואלס'ט געהאט דעמאלט'ס זיך "יא" אויף צו‬ ‫הייבן אינמיטן וואלט דאך נאר געווען‪ ,‬ווען דו וואלס'ט דעמאלט'ס געטוהן‬ ‫"רצוֹן" פון דעם "רב"‪.‬‬ ‫א זאך וואס איז די‪ָ :‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע געווען די סיבה פארוואס אברהם אבינו האט זיך דא‬ ‫יא געמעגט אויף שטעלן‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער איז דאך דער וואס האט‬ ‫אונז אוועק געשטעלט דעם כלל [דורך אונזערע הייליגע חכמים זכרונם‬ ‫לברכה] אז‪" :‬גְ ד ֹולָה הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם האט זיך דא אברהם אבינו רואיגערהייט געקענט אויף שטעלן‬ ‫קט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫פארנט פון דעם אייבערשטן און אוועק לויפן‪ ,‬ווייל דאס איז דאך געווען‬ ‫"רצוֹן"‬ ‫"רצוֹן הַ שֵּ ם יִתְ בָ ַרְך" – ווייל דאס איז דאך געווען יעצט די‪ָ :‬‬ ‫יעצט די‪ָ :‬‬ ‫פון דעם אייבערשטן‪ ,‬אז איך זאל איהם יעצט אפ לאזן‪ ,‬און לויפן מקיים זיין‬ ‫די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" וואס איז דאך שוין‬ ‫טאקע‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫און נאך א טעם קען מען אפשר זאגן פארוואס אברהם אבינו האט זיך דא יא‬ ‫געמעגט אויף שטעלן און אוועק לויפן‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך‬ ‫שוין בפי רוש אין די ערשטע משנה אין מסכת פאה די ווערטער‪" :‬וְ הַ כְ נָסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים ּובִ קּור חוֹלִ ים" וגו'‪ ,‬און מען זעהט דאך שוין דארטן קלאר‪ ,‬אז די‬ ‫מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" שטייט פאר די מצוה פון‪" :‬בִ קּור חוֹלִ ים"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך טאקע "גרעסער"‬ ‫ווי די מצוה פון‪" :‬בִ קּור חוֹלִ ים"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט אברהם אבינו‬ ‫יא געהאט רעכט איבער צו לאזן די מצוה פון‪" :‬בִ קּור חוֹלִ ים" [פון דעם‬ ‫אייבערשטן]‪ ,‬און לויפן מקיים זיין די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪.‬‬ ‫און נאך א ראיה אז ‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה" איז‪,‬‬ ‫ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫(קפיטל י"ח פסוק ח')‪ ,‬אז‪ :‬וְ הּוא "עֹ מֵּ ד" ֲעלֵּיהֶ ם ּתַ חַ ת הָ עֵּ ץ ַויֹאכֵּלּו – אז‬ ‫אברהם אבינו איז "געשטאנען" לעבן די מלאכים אונטער'ן בוים בשעת ווען‬ ‫די מלאכים האבן געגעסן די פיינע מאכלים‪ ,‬אבער משא"כ ווען דער‬ ‫"אייבערשטער" אליין איז געשטאנען לעבן אברהם אבינו‪ ,‬איז דעמאלט'ס‬ ‫אברהם אבינו יא געזעצן‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער‬ ‫דערמאנט‪.‬‬ ‫קי‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די סיבה פארוואס אברהם אבינו האט זיך נישט‬ ‫געוואלט אראפ זעצן בשעת ווען ער האט אויף גענומען די "געסט"‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין גרעסער ווי‪" :‬קַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪ ,‬און‬ ‫ממילא ווען דער "אייבערשטער" שטייט לעבן דיר‪ ,‬דעמאלט'ס קענסטו‬ ‫זיצן‪ ,‬אבער ווען דו ביזט מקיים די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים"‪ ..‬דעמאלט'ס קענסטו שוין נישט זיצן‪ ,‬ווייל די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת‬ ‫או ְֹר ִחים" איז דאך שוין‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫און בשעת ווען דער "אייבערשטער" איז געקומען באזוכן אברהם אבינו‪,‬‬ ‫שטייט טאקע דארטן‪ ,‬אז‪" :‬בִ קֵּ ש ַלעֲמֹ ד" – אז אברהם אבינו האט זיך‬ ‫דעמאלט'ס געוואלט אויף שטעלן פאר די כבוד פון דעם הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫אבער דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס נישט מסכים געווען צו דעם‪ ,‬און‬ ‫דער אייבערשטער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬שֵּ ב" – זיץ‪ ,‬און‪:‬‬ ‫" ַו ֲאנִי אֶ עֱמוֹד" – און איך וועל שוין שטיין [כביכול]‪.‬‬ ‫אבער בשעת ווען אברהם אבינו האט באדינט זיינע "געסט"‪ ,‬שטייט שוין‬ ‫נישט דעמאלט'ס אז דער אייבערשטער האט זיך דעמאלט'ס "מתנגד"‬ ‫געווען צו דעם פאקט אז אברהם אבינו האט געמאכט דעם‪" :‬וְ הּוא עֹ מֵּ ד‬ ‫ֲעלֵּיהֶ ם ּתַ חַ ת הָ עֵּ ץ ַויֹאכֵּלּו" – עס שטייט נישט אין ערגעץ אז דער‬ ‫אייבערשטער האט זיך "מתנגד" געווען צו דעם פאקט אז אברהם אבינו איז‬ ‫"געשטאנען" לעבן די מלאכים דורך אויס די גאנצע צייט וואס די מלאכים‬ ‫האבן געגעסן‪ ,‬און עס שטייט אויך נישט אין ערגעץ אז דער אייבערשטער‬ ‫האט זיך "מתנגד" געווען צו דעם וואס אברהם אבינו איז "געלאפן" מיט‬ ‫אלע זיינע כוחות כדי צו ברענגען די דריי פרים פאר די דריי מלאכים‪.‬‬ ‫קיא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז וואס הייסט פארוואס‪ !?..‬דו‬ ‫פרעגס'ט פארוואס‪ !?..‬מען רעדט דאך דא פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ !..‬און‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין‪" :‬יוֹתֵּ ר ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪.‬‬ ‫און ממילא דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו‪,‬‬ ‫אז‪ ..‬יא‪ ,‬ווען איך קום צו דיר‪ ,‬דעמאלט'ס בין איך מסכים אז דו זאלסט זיצן‪,‬‬ ‫אבער ווען דו נעמס'ט אויף דיינע "געסט"‪ ,‬דעמאלט'ס זאלסטו זיי זעהן‬ ‫מכבד צו זיין עד הסוף במסירות נפש ממש‪.‬‬ ‫און יא אברהם‪ ,‬דו זאלסט "לויפן" ברענגען צו עסן פאר דיינע "געסט"‬ ‫אפילו ווען עס קומט דיר ָאן גאר גאר גאר שווער‪ ,‬ווייל מען רעדט דאך דא‬ ‫פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ !..‬און‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" איז דאך שוין‪" :‬יוֹתֵּ ר‬ ‫ִמקַ בָ לַת פְ נֵּי הַ ְשכִ ינָה"‪:‬‬ ‫ְו ַא ְב ָר ָהם הֹלֵּ ְך ִע ָמם ְל ַש ְל ָחם‬ ‫שם הָ אֲ נָ ִשים וַ ַ ּי ְש ִקפ ּו ַעל ּ ְפנֵי ְסדֹם ְו ַא ְב ָרהָ ם הֹל ְֵך ִע ּ ָמם‬ ‫וַ ָ ּיקֻ מ ּו ִמ ּ ָ‬ ‫לְ ַש ְּלחָ ם‪ :‬עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז ווען א‬ ‫מענטש איז מקיים די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ ,‬און ער געבט צו עסן און‬ ‫צו טרינקען פאר "געסט"‪ ,‬און ער "באגלייט" זיי שפעטער אויך ארויס‬ ‫ווייטער אין זייער וועג‪ ,‬דעמאלט'ס זאל ער וויסן‪ ,‬אז די מצוה פון‪" :‬לְ ָויָה"‬ ‫איז די "שלימות" פון די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪.‬‬ ‫און אלע ערליכע יודן פירן זיך דאך שוין טאקע‪ ,‬אז ווען עס קומט איינער‬ ‫באזוכן‪ ,‬דעמאלט'ס לאזט מען איהם נישט אליין ארויס גיין‪ ,‬נאר מען איז‬ ‫קיב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫מקיים די גרויסע מצוה פון‪" :‬לְ ָויָה"‪ ,‬און מען "באגלייט" איהם ארויס ביז‬ ‫אינדרויסן‪ :‬כְ ֵּדי לְ קַ יֵּם מַ ה שֶ ֶנאֱמַ ר וַיִ טַ ע "אֵּ שֶ ל" בִ בְ אֵּ ר שָ בַ ע‪.‬‬ ‫ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז די ווארט‪:‬‬ ‫"אֵּ שֶ ל" – איז דאך ראשי תיבות‪ֲ " :‬אכִ י ָלה ְשּתִ ָיה לְ ָויָה"‪ ,‬און ווען איינער איז‬ ‫נישט מקיים דעם לעצט'ן חלק פון די מצוה‪ ,‬וואס דאס איז דאך די חלק פון‪:‬‬ ‫"לְ ָויָה"‪ ,‬פעלט דאך דעמאלט'ס אין די "שלימות" פון די מצוה‪ ,‬און עס‬ ‫פעלט דאך דעמאלט'ס די אות למ"ד פון דעם ווארט‪" :‬אֵּ שֶ ל"‪ ,‬נו‪ ..‬וואס‬ ‫געשעהט ווען מען נעמט אוועק די אות למ"ד פון דעם ווארט‪" :‬אֵּ שֶ ל"‪!?..‬‬ ‫עס ווערט דאך דעמאלט'ס‪" :‬אֵּ ש" – א פייער‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז עס קען דאך דעמאלט'ס ח"ו קומען נישט גוטע‬ ‫זאכן אויפן מענטש‪.‬‬ ‫ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (ירושלמי ראש השנה דף‪ :‬י' ע"א)‪,‬‬ ‫אז‪" :‬הַ ּמַ תְ ִחיל בְ ִמצְ וָה או ְֹמ ִרים ל ֹו גְ מֹ ר" – אז אויב האסטו ָאן געהויבן א‬ ‫מצוה‪ ,‬דעמאלט'ס ענדיג דאס צו "בשלימות"‪ ,‬ווייל א מענטש דארף דאך‬ ‫שטענדיג פראבירן צו טוהן מצוות "בשלימות"‪ ,‬און אזוי איז עס טאקע‪:‬‬ ‫"ע ֹולֶה לַשָ מַ יִם כ ָָראּוי"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט אונז דא די פסוק‪ ,‬אז‪" :‬וְ ַאבְ ָרהָ ם ֹהלְֵּך עִ ּמָ ם לְ שַ לְ חָ ם" –‬ ‫אז אברהם אבינו איז דאך געווען גאר א גרויסער‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬און ממילא וועגן‬ ‫דעם איז ער מיט געגאנגען מיט זיינע געסט כדי זיי צו "באגלייטן"‪ ,‬ווייל ער‬ ‫האט דאך דא געוואלט מקיים זיין מיט דעם די געוואלדיגע גרויסע מצוה‬ ‫קיג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫פון‪" :‬לְ ָויָה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם איז ער מיט געגאנגען מיט זיינע געסט‬ ‫כדי זיי צו "באגלייטן"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויָקֻ מּו‬ ‫ִמשָ ם הָ ֲאנ ִָשים ַוי ְַש ִקפּו עַ ל פְ נֵּי סְ דֹם וְ ַאבְ ָרהָ ם ֹהלְֵּך עִ ּמָ ם לְ שַ לְ חָ ם"‪ ,‬ווייל די‬ ‫ווערטער‪" :‬וְ ַאבְ ָרהָ ם ֹהלְֵּך עִ ּמָ ם לְ שַ לְ חָ ם" – איז דאך טאקע אויך ראשי‬ ‫תיבות‪" :‬ע ֹולֶה"‪ ,‬כדי אונז מרמז צו זיין‪ ,‬אז טאקע וועגן דעם האט אברהם‬ ‫אבינו "באגלייט" זיינע געסט‪ ,‬דו ווייסט פארוואס אברהם אבינו האט‬ ‫"באגלייט" זיינע געסט‪!?..‬‬ ‫די סיבה פארוואס אברהם אבינו האט "באגלייט" זיינע געסט איז געווען‪,‬‬ ‫ווייל אברהם אבינו האט דאך געוואלט אז זיין געוואלדיגע גרויסע מצוה‬ ‫פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" זאל טאקע באקומען איר ריכטיג'ן "שלימות"‪ ,‬און‬ ‫דורך דעם לעצט'ן חלק פון די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫דאך די מצוה פון‪" :‬לְ ָויָה"‪ ,‬באקומט דאך די מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים"‬ ‫איר ריכטיג'ן "שלימות" און עס איז‪" :‬ע ֹולֶה לַשָ מַ יִם" מיט איר ריכטיג'ן‬ ‫"שלימות"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט דא אברהם אבינו "באגלייט" זיינע געסט‪ ,‬ווייל‬ ‫ער האט דאך שוין גאנץ גוט געוואוסט ביי זיך‪ ,‬אז די מצוה פון‪" :‬לְ ָויָה"‬ ‫מאכט דאך אז זיין געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ כְ נָסַ ת או ְֹר ִחים" זאל‬ ‫טאקע באקומען איר ריכטיג'ן "שלימות" און‪" :‬ע ֹולֶה" זיין‪" :‬לַשָ מַ יִם" ווי‬ ‫עס דארף צו זיין‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬א מצוה מיט איר ריכטיג'ן‬ ‫"שלימות" איז דאך‪" :‬בוֹקַ עַ ת וְ ע ֹולָה עַ ד כִ סֵּ א הַ כָבוֹד"‪:‬‬ ‫קיד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫חֲריו‬ ‫יתו ַא ָ‬ ‫ְל ַמ ַען אֲ ֶּשר יְ ַצ ֶּוה ֶּאת ָבנָיו ְו ֶּאת ֵּב ֹ‬ ‫בו ּכֹל גּ ֹויֵי הָ ָא ֶׁרץ‪ִּ ..‬כי‬ ‫דול ְו ָעצ ּום ְונִ ְב ְרכ ּו ֹ‬ ‫גוי ָּג ֹ‬ ‫ְו ַא ְב ָרהָ ם הָ ֹיו יִ ְה ֶׁיה לְ ֹ‬ ‫ש ְמר ּו ֶׁ ּד ֶׁר ְך‬ ‫יתו ַאח ֲָריו ְו ָ‬ ‫שר יְ צַ ֶׁ ּוה ֶׁאת ּ ָבנָ יו ְו ֶׁאת ּ ֵב ֹ‬ ‫יְ ַד ְע ִּתיו לְ מַ ַען אֲ ֶׁ‬ ‫יהו‪-‬ה ל ֲַעש ֹות ְצ ָד ָקה ּו ִמ ְש ּ ָפט וגו'‪ :‬אין דעם פסוק שטייט דא אזוי‪ ,‬אז‬ ‫דער אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה פון‪:‬‬ ‫ָארץ"‪.‬‬ ‫"וְ ַאבְ ָרהָ ם הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל וְ עָ צּום וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל ג ֹויֵּי הָ ֶ‬ ‫און רש"י הק' איז דאך אונז שוין מסביר די פשט פון די ברכה פון‪" :‬וְ ַאבְ ָרהָ ם‬ ‫הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל" וגו'‪ ,‬און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין דא בפירוש‪,‬‬ ‫אז‪" :‬הוֹאִ יל וְ הִ זְ כִ יר ֹו בָ ְרכוֹ" – אז וויבאלד דער אייבערשטער האט דאך שוין‬ ‫דערמאנט דא די נאמען פון‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו"‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט ער‬ ‫איהם שוין "געבענטש'ט"‪.‬‬ ‫ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל י' פסוק ז')‪,‬‬ ‫אז‪ֵּ " :‬זכֶר צַ ִדיק לִ בְ ָרכָה" אבער משא"כ‪" :‬וְ שֵּ ם ְרשָ עִ ים י ְִרקָ ב"‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם האט דער אייבערשטער "געבענטש'ט" אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז די‪:‬‬ ‫"ַאנְשֵּ י סְ דֹם" פלעגן דאך עובר זיין אויף גאר גאר אסאך עבירות‪ ,‬אבער עס‬ ‫איז געווען איין עבירה וואס וועגן דעם זענען די‪ַ" :‬אנְשֵּ י סְ דֹם"‬ ‫"באשטראפט" געווארן מיט דעם הארב'ן שטראף פון "איבער דרייען דעם‬ ‫שטאט סדום"‪ ,‬און די עבירה איז געווען‪ ,‬ווייל זיי האבן נישט געטוהן קיין‬ ‫"צְ ָדקָ ה" איינער מיטן צווייטן‪.‬‬ ‫קטו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער לכאורה איז דאך דאס נישט צו פארשטיין‪ ,‬ווייל די‪ַ" :‬אנְשֵּ י סְ דֹם"‬ ‫זענען דאך אפילו נישט געווען מחיוב מיט די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬ווייל די‪:‬‬ ‫"ַאנְשֵּ י סְ דֹם" זענען דאך דעמאלט'ס נאר געווען מחיוב מקיים צו זיין די‪:‬‬ ‫"שֶ בַ ע ִמצְ וֹת בְ נֵּי נֹ חַ "‪ !?..‬און ממילא וואס הייסט אז די‪ַ" :‬אנְשֵּ י סְ דֹם" זענען‬ ‫באשטראפט געווארן אויף דעם וואס זיי האבן נישט געטוהן קיין‪" :‬צְ ָדקָ ה"‬ ‫איינער מיטן צווייטן‪!?..‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬מען האט דאך נאך דעמאלט'ס געהאלטן פאר "מתן תורה"‪ ,‬און‬ ‫עס איז דאך אפילו נאך נישט געווען דעמאלט'ס אזא מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה"‬ ‫בכלל‪ !?..‬און די‪ַ" :‬אנְשֵּ י סְ דֹם" זענען דאך אפילו נישט געווען "מחיוב"‬ ‫דעמאלט'ס מיט די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬און ממילא ווי אזוי קען מען‬ ‫דעמאלט'ס זאגן אז די‪ַ" :‬אנְשֵּ י סְ דֹם" זענען באשטראפט געווארן וויבאלד זיי‬ ‫האבן נישט געטוהן קיין‪" :‬צְ ָדקָ ה" איינער מיטן צווייטן‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די‬ ‫ראשונים‪ ,‬אז די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה" איז נישט קיין‪" :‬חָ ק" – די מצוה פון‪:‬‬ ‫"צְ ָדקָ ה" איז נישט עפעס א "געזעץ" אין דער הייליגער תורה הק' אז דער‬ ‫אייבערשטער האט געזאגט אז דו מוזט געבן‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬נאר די מצוה פון‪:‬‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּמ ְֻשכָלוֹת"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן‬ ‫"צְ ָדקָ ה" איז איינער פון די‪ִ :‬‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה" איז איינער פון די מצוות‬ ‫וואס איז שכל'דיג מקיים צו זיין‪ ,‬ווייל די שכל פון א מענטש זאגט דאך דיר‬ ‫שוין אליין אז מען דארף טוהן‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪.‬‬ ‫ווייל עס איז דאך אזא מיאוס'ע זאך צו זעהן ווי א מענטש האט זיך וואס ער‬ ‫דארף‪ ,‬און בשעת ער לאזט זיך וואויל גיין‪ ..‬לאכט ער פון זיין חבר וואס גייט‬ ‫קטז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫נעבעך אויס פון הונגער‪ ,‬דאס איז דאך א געפערליכ'ע זאך מטעם דעם‬ ‫אייגענעם "שכל" פון א מענטש‪ ,‬ווייל אויב דו ביזט דאך סיי ווי סיי א‬ ‫גרויסער "עושר"‪ ,‬איז דעמאלט'ס פארוואס זאלסטו נישט געבן אביסעל'ע‪:‬‬ ‫"צְ ָדקָ ה" פאר דיין חבר‪ !?..‬ער גייט דאך נעבעך אויס פון הונגער‪!?..‬‬ ‫און ממילא דאס אז א נארמאל'ע מענטש געבט נישט צו עסן פאר א ארימאן‪,‬‬ ‫איז דאך פשוט א "מיאוס'ע" זאך‪ ,‬און די לשון פון די ראשונים איז‪ ,‬אז עס‬ ‫"מתּועָ ב" – אז עס איז א עקל'דיגע זאך צו זעהן ווי א מענטש וויל‬ ‫איז‪ְ :‬‬ ‫נישט געבן אביסעל'ע‪" :‬צְ ָדקָ ה" פאר א ארימאן‪.‬‬ ‫און ממילא אפילו אויב דער הייליגער תורה הק' איז נאך נישט געגעבן‬ ‫געווארן אויף דער וועלט‪ ,‬איז אבער נאך אלץ דא די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה" על‬ ‫"מצְ וֹת‬ ‫פי "שכל"‪ ,‬ווייל די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה" איז דאך איינער פון די‪ִ :‬‬ ‫הַ ּמ ְֻשכָלוֹת"‪ ,‬און א יעדע נארמאל'ע מענטש דארף דאך דאס שוין אליין‬ ‫פארשטיין מיט זיין אייגענעם "שכל"‪.‬‬ ‫ווייל עס איז דאך א עקל'דיגע זאך צו זעהן ווי א מענטש קוקט צו ווי זיין‬ ‫חבר האט נישט קיין שטיקל ברויט אויפן טיש‪ ,‬און זיין חבר ליגט נעבעך‬ ‫פאר חלש'ט אינמיטן די גאס פון גרויס הונגער‪ ,‬און דו ביזט זיך א גרויסער‬ ‫"עושר"‪ ,‬און דו האסט זיך פון אלעם גוט'ן‪ ,‬און מיט דעם אלעמען‪ ..‬געבסטו‬ ‫נישט קיין פרוטה‪" :‬צְ ָדקָ ה" פאר דיין חבר‪.‬‬ ‫און ממילא "וועגן דעם" האט דער אייבערשטער איבער געדרייט דעם‬ ‫שטאט סדום‪ ,‬ווייל יא‪ ..‬עס קען זיין אז דו ביזט גערעכט טאקע‪ ,‬ווייל דו‬ ‫האסט דאך גע'ארבעט פאר דיין געלט‪ ,‬אבער קיין "מענטש" ביזטו נישט‪!..‬‬ ‫קיז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל דיין חבר דארף נישט אויס גיין פון הונגער בשעת ווען דו לאזט זיך‬ ‫וואויל גיין‪ ,‬און "וועגן דעם" האט דער אייבערשטער איבער געדרייט דעם‬ ‫שטאט סדום‪ ,‬ווייל אויב פירסטו זיך אויף אזוי ווי א "בהמה"‪ ,‬און דו האסט‬ ‫פארלוירן דיין גאנצע מענטשליכ'קייט אין דיר‪ ,‬ביזטו דאך דעמאלט'ס טאקע‬ ‫נישט מער ווי א "בהמה" אין גאס‪ ,‬און אזעלכע סארטן הנהגות איז דאך‪:‬‬ ‫"מתּועָ ב בְ עֵּ ינֵּי הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" – און אזעלכע סארטן הנהגות איז דאך‬ ‫ְ‬ ‫פאר מיאוס'ט אין די אויגן פון דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און ממילא וויבאלד די‪ַ" :‬אנְשֵּ י סְ דֹם" האבן זיך נישט אויף געפירט ווי‬ ‫נארמאל'ע מענטשן‪ ,‬נאר זיי האבן זיך אויף געפירט פארקערט ווי נארמאל‪,‬‬ ‫"מ ָדה כְ ֶנגֶד ִמ ָדה"‪,‬‬ ‫ממילא וועגן דעם האט זיי דער אייבערשטער באצאלט‪ִ :‬‬ ‫און ער האט איבער געדרייט זייער שטאט "פון אויבן אויף אראפ"‪ ,‬כדי אז‬ ‫זיי זאלן טאקע זיין "פארקערט ווי נארמאל"‪.‬‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה" איז א מצוה‬ ‫וואס איז פשוט געשטעלט אויף די יסוד פון "מענטשליכ'קייט"‪.‬‬ ‫אבער עס איז דאך אבער לכאורה שווער דא א מורא'דיגע קשיא אויף דעם‬ ‫ָארץ"‪,‬‬ ‫פסוק פון‪" :‬וְ ַאבְ ָרהָ ם הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל וְ עָ צּום וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל ג ֹויֵּי הָ ֶ‬ ‫ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון פון‪ :‬וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל "ג ֹויֵּי‬ ‫ָארץ"‪ ,‬אין די אנהייב פון פרשת לך לך שטייט דאך אינגאנצן א אנדערע‬ ‫הָ ֶ‬ ‫לשון‪ ,‬ווייל אין די אנהייב פון פרשת לך לך שטייט דאך דעם לשון פון‪:‬‬ ‫"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה"‪ !?..‬און ממילא פארוואס שטייט דא אין‬ ‫וְ נִבְ ְרכּו בְ ָך כֹל ִ‬ ‫ָארץ"‪!?..‬‬ ‫פסוק א נייע סארט לשון פון‪ :‬וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל "ג ֹויֵּי הָ ֶ‬ ‫קיח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה" גייט דאך‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די לשון פון‪ִ :‬‬ ‫ארויף אויף "יודישע משפחות"‪ ,‬ווייל די גוים האבן דאך נישט קיין‬ ‫געהעריגע שיינע משפחות אזוי ווי מיר האבן אלע‪.‬‬ ‫ווייל ווען א גוי ווערט עלטער‪ ,‬גייט ער זיך דאך דעמאלט'ס גלייך זיין וועג‪,‬‬ ‫און ער גייט דאך שוין דעמאלט'ס גלייך שיכור'ן‪ ,‬און ער טוט זיך דאך שוין‬ ‫ַאחים"‬ ‫דעמאלט'ס וואס ער וויל‪ ,‬און די גוים האבן דאך נישט קיין‪" :‬שֶ בֶ ת ִ‬ ‫ווען די משפחות קומען זיך צוזאם אלע אינאיינעם איינמאל אין א שטיק‬ ‫ּומפֹ ָרד" – נאר די גוים זענען‬ ‫"מ ֻפזָר ְ‬ ‫צייט‪ ,‬נאר די גוים זענען דאך שטענדיג‪ְ :‬‬ ‫דאך שטענדיג צו שפרייט‪.‬‬ ‫"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה"‪,‬‬ ‫און ממילא פריער אין פרשת לך לך שטייט די לשון‪ִ :‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך דעמאלט'ס געבענטש'ט "אברהם אבינו"‬ ‫אז ווען א מענטש וועט בענטשן זיין זוהן‪ ,‬וועט ער איהם דעמאלט'ס‬ ‫בענטשן מיט די ברכה פון‪ּ" :‬תְ הֵּ א כְ ַאבְ ָרהָ ם"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט‬ ‫"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה"‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫מען דעמאלט'ס דערמאנט דעם לשון פון‪ִ :‬‬ ‫"מ ְשפְ חֹ ת הָ א ֲָדמָ ה" גייט דאך ארויף אויף די "יודישע קינדער" וואס וועלן‬ ‫ִ‬ ‫שטענדיג בענטשן זייערע קינדער מיט די ברכה פון‪ּ" :‬תְ הֵּ א כְ ַאבְ ָרהָ ם"‪.‬‬ ‫אבער דא איז דאך די ברכה געווען אינגאנצן א אנדערע סארט ברכה‪ ,‬ווייל‬ ‫דא רעדט מען דאך פון די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬און די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה"‬ ‫איז דאך א מצוה וואס א יעדע איינציגסט'ע "מענטש" איז דאך מחיוב צו‬ ‫טוהן‪ ,‬אפילו א "גוי" אויך‪ ,‬ווייל די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה" איז דאך פון די‪:‬‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּמ ְֻשכָלוֹת"‪.‬‬ ‫ִ‬ ‫קיט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון‪ :‬וְ ַאבְ ָרהָ ם הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל‬ ‫ָארץ"‪ ,‬אז אפילו דער "גוי" וועט זיך אויך‬ ‫וְ עָ צּום וְ נִבְ ְרכּו ב ֹו כֹל "ג ֹויֵּי הָ ֶ‬ ‫בענטשן צו זיין ווי "אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז א "גוי" וועט זיך אויך בענטשן צו זיין ווי‬ ‫"אברהם אבינו"‪ !?..‬וואס הייסט‪ !?..‬פארוואס אויך א "גוי"‪ !?..‬וועגן דעם‬ ‫זאגט דיר דא די פסוק ווייטער‪ ,‬אז דו ווייסט פארוואס דער "גוי" וועט זיך‬ ‫אויך בענטשן צו זיין ווי "אברהם אבינו"‪!?..‬‬ ‫די סיבה פארוואס דער "גוי" וועט זיך אויך בענטשן צו זיין ווי "אברהם‬ ‫אבינו" איז‪ ,‬ווייל‪" :‬כִ י י ְַדעְ ּתִ יו לְ מַ עַ ן אֲשֶ ר יְצַ ּוֶה אֶ ת בָ נָיו וְ אֶ ת בֵּ ית ֹו ַא ֲח ָריו" –‬ ‫ווייל אברהם אבינו וועט דאך אויס לערנען פאר אלע זיינע קינדער און‬ ‫"ד ֶרְך יהו‪-‬ה"‪ ,‬און‪" :‬וְ שָ ְמרּו ֶד ֶרְך יהו‪-‬ה" – און זיי וועלן‬ ‫אייניקל'עך דעם‪ֶ :‬‬ ‫"ד ֶרְך יהו‪-‬ה"‪!?..‬‬ ‫"ד ֶרְך יהו‪-‬ה"‪ ,‬און וואס איז די‪ֶ :‬‬ ‫דאך אלע אפ היטן דעם‪ֶ :‬‬ ‫"ד ֶרְך יהו‪-‬ה" איז‪ַ " :‬לעֲשוֹת‬ ‫זאגט אונז דא די פסוק קלאר ווייטער‪ ,‬אז די‪ֶ :‬‬ ‫"ד ֶרְך יהו‪-‬ה" איז צו טוהן‪" :‬צְ ָדקָ ה" און‬ ‫ּומ ְשפָ ט" – די‪ֶ :‬‬ ‫צְ ָדקָ ה ִ‬ ‫"גערעכטיקייט"‪ ,‬און ווען מענטש געבט‪" :‬צְ ָדקָ ה" פאר א צווייטן‪ ,‬און ער‬ ‫העלפט א צווייטן‪ ,‬מאכט ער דאך דעמאלט'ס גרויס‪ּ" :‬תִ פְ אֶ ֶרת י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬ווייל‬ ‫די גוים זענען דאך אויך מחיוב מיט די מצוה פון‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬אלץ‬ ‫"מענטש'ליכקייט"‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער ערקלערט‪,‬‬ ‫אבער מיט דעם אלעמען‪ ..‬טוען זיי דאס אבער נישט‪ ,‬נאר זיי לעבן שטענדיג‬ ‫אין "זיך" א גאנצן טאג‪ ,‬אז וואס איך האב מיט "מיר"‪ ,‬געהערט דאך פאר‬ ‫"מיר"‪ ,‬און אויב האסטו עס נישט‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך דאס "דיין"‬ ‫פראבלעם‪ ,‬אזוי לעבט א גוי‪.‬‬ ‫קכ‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער אייבערשטער האט דאך דאס שוין געוואוסט פון פריער‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם האט ער טאקע געבענטש'ט דא "אברהם אבינו"‪ ,‬ווייל אברהם‬ ‫אבינו וועט דאך ווייטער איבער געבן פאר זיינע קינדער און אייניקל'עך דעם‬ ‫ענין אז א מענטש מוז טוהן‪" :‬צְ ָדקָ ה" מיט אנדערע מענטשן‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וְ ַאבְ ָרהָ ם‬ ‫הָ י ֹו יִהְ יֶה לְ גוֹי גָדוֹל" וגו'‪ ,‬ווייל די סופי תיבות פון די ווערטער‪ֹ " :‬כל ג ֹו ֵּיי‬ ‫ָארץ" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬עָ נִי"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן‬ ‫הָ ֶ‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬אז‪" :‬וְ נִבְ ְרכּו בוֹ" – אז די "ברכה" וואס איך האב דיר דא יעצט‬ ‫געבענטש'ט איז געקומען אויף דיר ווייל דו האסט רחמנות געהאט אויף‪:‬‬ ‫ָארץ" – די "ברכה" וואס איך האב דיר דא יעצט געבענטש'ט איז‬ ‫"כֹל ג ֹויֵּי הָ ֶ‬ ‫געקומען אויף דיר ווייל דו האסט רחמנות געהאט אפילו אויף "גוים" אויך‪.‬‬ ‫אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר געברענגט אין די ספרים הק'‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז אברהם אבינו האט אויך אריין גענומען "גוים" צו זיך אין‬ ‫געצעלט‪ ,‬און ער האט זיי אויך געגעבן צו "עסן"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אונזער‬ ‫הייליגע זיידע‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם" האט רחמנות געהאט אויף א‬ ‫יעדעם איינעם גלייך‪!..‬‬ ‫אבער משא"כ איינער וואס געבט נישט צו עסן פאר א צווייטן‪ ,‬און ער געבט‬ ‫נישט קיין‪" :‬צְ ָדקָ ה"‪ ,‬נאר ער לאזט יענעם אויס גיין‪ ,‬זאגן דאך אונז שוין די‬ ‫"מתּועָ ב בְ עֵּ ינֵּי יהו‪-‬ה"‪,‬‬ ‫ראשונים אויף דעם‪ ,‬אז אזא מענטש איז דאך פשוט‪ְ :‬‬ ‫ווייל איינער וואס לאזט א צווייטן אויס גיין‪ ,‬איז דאך א וויי געשריי אויף‬ ‫אזא איינעם‪ ,‬ווייל אזא איינער איז דאך ממש אזוי ווי די‪ַ" :‬אנְשֵּ י סְ דֹם"‪.‬‬ ‫קכא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און וועגן דעם שטייט טאקע ביי די‪ַ" :‬אנְשֵּ י סְ דֹם" דעם לשון‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט דעם לשון אז‪ַ " :‬זעֲקַ ת" סְ דֹם ַועֲמֹ ָרה‬ ‫כִ י ָרבָ ה וְ חַ טָ אתָ ם כִ י כָבְ ָדה ְמאֹ ד‪ !..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬עס איז דאך א שרעקליכ'ע‬ ‫"וויי געשריי" ווען איינער מאכט זיך נישט וויסנ'דיג פון די געפילן פון זיין‬ ‫חבר‪!..‬‬ ‫אבער משא"כ אויב איינער געבט יא‪" :‬צְ ָדקָ ה" פאר א צווייטן‪ ,‬איז ער דאך‬ ‫"קיּום הָ ע ֹולָם" – איז ער דאך דעמאלט'ס עוסק אין‬ ‫דעמאלט'ס עוסק אין די‪ִ :‬‬ ‫די קיום פון "מענטש'ליכקייט"‪ ,‬און נאר אזא איינער קען זוכה זיין צו די‬ ‫ברכה וואס דער אייבערשטער האט געגעבן פאר אברהם אבינו אז‪" :‬וְ נִבְ ְרכּו‬ ‫ָארץ"‪:‬‬ ‫ב ֹו כֹל ג ֹויֵּי הָ ֶ‬ ‫ֹאמר‬ ‫וַ ִי ַגש ַא ְב ָר ָהם וַ י ַ‬ ‫ֹאמר הַ ַאף ִּת ְס ּ ֶׁפה צַ ִ ּדיק ִעם ָר ָשע‪ :‬עס ווערט דאך שוין‬ ‫וַ ִּי ַּגש ַא ְב ָרהָ ם וַ ּי ַ‬ ‫געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין דערמאנט אין דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אסאך מאל דעם לשון‪" :‬וַיִ גַש"‪ ,‬און רוב מאל מיינט דאס‬ ‫א לשון פון‪ :‬הַ גָשָ ה "לִ תְ פִ לָה" א ֹו "לְ פִ יּוס"‪ ,‬און אמאל אמאל מיינט דאס‬ ‫"מלְ חָ מָ ה"‪.‬‬ ‫אויך‪ִ :‬‬ ‫ווייל ווען א יודיש קינד זעהט אמאל אז עס ווערט איהם שמאל די מצב‪ ,‬און‬ ‫ער שפירט דעמאלט'ס א צער און א עגמת נפש‪ ,‬איז די ערשטע זאך וואס ער‬ ‫דארף דעמאלט'ס טוהן איז‪ּ" :‬תְ פִ לָה" – מתפלל זיין צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אייבערשטער הערט דאך שטענדיג אויס א יעדע תפילה פון א יעדעם‬ ‫איינעם‪ ,‬און עס איז דאך נישט קיין שום חילוק ווער עס דאווענט‪.‬‬ ‫קכב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪ :‬כִ י אַ ּתָ ה‬ ‫שוֹמֵּ עַ תְ פִ לַת כָל פֶ ה "עַ ְּמָך" י ְִש ָראֵּ ל – אז דער אייבערשטער הערט דאך אויס‬ ‫א יעדע תפילה פון א יעדע פשוט'ע יוד‪ ,‬און טראץ דעם וואס דער יוד איז‬ ‫פון די‪" :‬פְ שּוטֵּ י עַ ם"‪ ,‬הערט איהם אבער דער אייבערשטער נאך אלץ די‬ ‫זעלבע אויס‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער הערט איהם דעמאלט'ס אויס‪" :‬בְ ַרח ֲִמים" – און דער‬ ‫אייבערשטער הערט איהם דעמאלט'ס אויס מיט גאר גאר אסאך "רחמנות"‪,‬‬ ‫און דער אייבערשטער שפירט טאקע דעמאלט'ס באמת מיט די צער פון דעם‬ ‫פשוט'ן יוד וואס איז בצער‪.‬‬ ‫און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט א‬ ‫מורא'דיגע ווארט וואס דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער זכותו יגן‬ ‫עלינו ועל כל ישראל האט דאך שוין אמאל געזאגט‪ ,‬ווייל דער הייליגער רבי‬ ‫מאיר'ל פרעמישלאנ'ער האט דאך שוין אמאל געטייטש'ט [בדרך צחות]‪ ,‬אז‬ ‫מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵּ עַ‬ ‫תְ פִ לַת כָל פֶ ה עַ ְּמָך י ְִש ָראֵּ ל" – אז דער אייבערשטער הערט דאך אויס א יעדע‬ ‫תפילה פון א יעדע פשוט'ע יודיש קינד‪ ,‬טראץ דעם וואס ער איז פון די‪:‬‬ ‫"פְ שּוטֵּ י עַ ם"‪ ,‬און דער אייבערשטער הערט דאך דאס אויס‪" :‬בְ ַרח ֲִמים" –‬ ‫און דער אייבערשטער הערט דאך דאס אויס מיט גרויס "רחמנות"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער געזאגט אזוי [בדרך צחות]‪,‬‬ ‫אז מיר זאגן דא אלע פארן הייליגן באשעפער אזוי‪ ,‬אז‪ :‬כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵּ עַ תְ פִ לַת‬ ‫כָל "פֶ ה" – אז דער אייבערשטער הערט אויס אפילו די תפילה פון א יוד‬ ‫וואס איז נעבעך‪" :‬פֶ ה" – דער אייבערשטער הערט אויס אפילו די תפילה‬ ‫קכג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫פון א יוד וואס איז נעבעך נישט ראוי אז זיינע תפילות זאלן אויס געהערט‬ ‫ווערן‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אפילו אזא איינער וואס מען קען זאגן אויף איהם‪:‬‬ ‫"פֶ ה"‪ ,‬הערט דער אייבערשטער אויך אויס ווען דער מענטש רופט צו איהם‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬עס איז דא איין תנאי צו דעם‪ ,‬און די תנאי איז‪ ,‬אז‪" :‬קּום ְק ָרא אֶ ל‬ ‫אֱֹלקֶ יָך" – אז מען דארף אבער "רופן" צום אייבערשטן‪ ,‬און מען דארף דאך‬ ‫אבער "בעטן" און "רופן" און "דאווענען" צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל אויב בעט‬ ‫מען נישט דעם אייבערשטן‪ ,‬און מען רופט נישט דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס קען מען דאך זיכער נישט גע'ענטפערט ווערן‪.‬‬ ‫אבער משא"כ אויב רופט מען יא דעם אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך‬ ‫זיכער בלי שום ספק אז דער אייבערשטער ענטפערט‪ ,‬ווייל אויב עס איז‪:‬‬ ‫"מּמַ עֲמַ ִקים ְק ָראתִ יָך יהו‪-‬ה" – ווייל אויב איך "רוף" דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫ִ‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז‪" :‬יהו‪-‬ה ִש ְמעָ ה בְ קוֹלִ י" – דעמאלט'ס איז דאך‬ ‫זיכער אז דער אייבערשטער הערט אויס מיין "רוף"‪.‬‬ ‫און אויב עס איז‪" :‬וְ לִ פְ נֵּי יהו‪-‬ה י ְִשפֹ ְך ִשיחוֹ" – און אויב רעדט מען זיך אויס‬ ‫דאס הארץ צום אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז‪" :‬יהו‪-‬ה ִש ְמעָ ה‬ ‫תְ פִ לָתִ י" – דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז דער אייבערשטער הערט אויס מיין‬ ‫געבעט‪ ,‬און דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז‪" :‬וְ שַ וְ עָ תִ י אֵּ לֶיָך תָ בוֹא" – און‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז מיין געשריי גייט דעמאלט'ס גלייך אריין צו‬ ‫דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵּי הַ ְּמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער איז דאך א רחמנות'דיגער באשעפער‪ ,‬און‪" :‬וְ ַרחֲמָ יו‬ ‫עַ ל כָל מַ עֲשָ יו" – און ער האט דאך "רחמנות" אויף אלע זיינע‬ ‫קכד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫באשעפעניש'ן וואס ער האט באשאפן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם הערט ער אונז‬ ‫שטענדיג אויס‪ ,‬אפילו ווען מיר זענען נישט ראוי אז דער אייבערשטער זאל‬ ‫אונז אויס הערן‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬עס איז‪" :‬כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵּ עַ ּתְ פִ לַת כָל פֶ ה" – דער‬ ‫אייבערשטער הערט דאך שטענדיג אויס א יעדע תפילה פון א יעדע מויל‬ ‫וואס דאווענט נאר צו איהם‪ ,‬און מען דארף נאר גלייבן אין דעם עד הסוף‪,‬‬ ‫און אפילו ווען מען זעהט נישט אז דער אייבערשטער האט געשיקט א‪:‬‬ ‫"יְשּועָ ה"‪ ,‬דארף מען אבער נאך אלץ גלייבן אז דער אייבערשטער טוט דאס‬ ‫בעסטע וואס עס איז נאר שייך פאר מיר‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬עס איז דאך מיר אבער אזוי שווער‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז‬ ‫דאך‪ ,‬אז אויף דעם האט דאך שוין טאקע דער אייבערשטער געשריבן אין‬ ‫דער הייליגער תורה הק' אז‪" :‬וְ ָאנֹ כִ י הַ סְ ּתֵּ ר ַאסְ ּתִ יר פָ נַי" – אויף דעם האט‬ ‫דאך שוין טאקע דער אייבערשטער געשריבן אין דער הייליגער תורה הק' אז‬ ‫עס איז דא אסאך מאל גאר גאר א גרויסע‪" :‬הֶ סְ ּתֵּ ר" וואס פאר שטעלט צו‬ ‫זעהן די דרכים פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און די דיק'ע‪" :‬הֶ סְ ּתֵּ ר" לאזט נישט‬ ‫אלעמאל זעהן די‪" :‬חֶ סֶ ד" פון דעם אייבערשטן וואס ליגט באהאלטן‬ ‫אונטער דעם שרעקליכ'ן צרה‪.‬‬ ‫אבער מיר ווייסן דאך שוין אבער יא אלע זייער קלאר‪ ,‬אז‪" :‬כִ י חָ פֵּ ץ חֶ סֶ ד‬ ‫הּוא" – אז דער אייבערשטער וויל דאך שטענדיג נאר טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א‬ ‫יעדעם איינעם‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער איז דאך א‪" :‬טוֹב ּומֵּ ִטיב ל ָָרעִ ים‬ ‫וְ לַטוֹבִ ים"‪ ,‬און יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך דער "אייבערשטער"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך א‪" :‬טוֹב"‪ ,‬און די נאמען‪" :‬טוֹב" סימבאלאזירט דאך‬ ‫קכה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דעם "אייבערשטן"‪ ,‬אבער ועל כולם איז דאך אבער נאך אלץ דא די מצוה‬ ‫פון‪ּ" :‬תְ פִ לָה" – אז ווען א יודיש קינד שפירט אז עס גייט אריבער אויף איהם‬ ‫א שווערע תקופה‪ ,‬זאל ער דעמאלט'ס "דאווענען" צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער גלוסט דאך גאר שטארק צו הערן די "תפילות" פון‬ ‫יעדע יודיש קינד‪ ,‬אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש (מדרש‬ ‫שוחר טוב תהלים קט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא ִמתְ אַ ּוֶה לִ תְ פִ לָתָ ן שֶ ל‬ ‫י ְִש ָראֵּ ל"‪ ,‬און ממילא דא ביי אברהם אבינו איז דאך אויך געווען די זעלבע‬ ‫זאך‪ ,‬ווייל עס איז דאך דא נגזר געווארן גאר גאר א שווערע גזירה אויף די‬ ‫וועלט אז עס גייט ווערן איבער געדרייט א גאנצע שטאט פון מענטשן‪.‬‬ ‫און עס איז דאך דעמאלט'ס ממש געווען א‪" :‬עֵּ ת צָ ָרה"‪ ,‬ווייל אברהם אבינו‬ ‫האט דאך בפירוש "נישט" געוואלט אז די שטאט "סדום" זאל איבער‬ ‫געדרייט ווערן‪ ,‬נאר אברהם אבינו האט געוואלט אז דער אייבערשטער זאל‬ ‫זיי נאך געבן נאך א געלעגענהייט "תשובה" צו טוהן‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש אין די פסוקים‪ ,‬אז אברהם אבינו‬ ‫האט זיך דא געבעטן ביים אייבערשטן‪ ,‬אז אויב‪" :‬אּולַי יֵּש ח ֲִמ ִשים צַ ִד ִיקים‬ ‫בְ תוְֹך הָ עִ יר" וגו'‪ ,‬וועסטו דעמאלט'ס פאר געבן פאר אלע מענטשן פון דעם‬ ‫שטאט סדום א דאנק די "פופציג צדיקים"‪!?..‬‬ ‫און ווען דער אייבערשטער האט איהם געזאגט אז‪ ..‬יא‪ ,‬איך וועל פאר געבן‬ ‫פאר אלע מענטשן פון דעם שטאט סדום א דאנק די "פופציג" צדיקים‪ ,‬האט‬ ‫זיך דעמאלט'ס אברהם אבינו ווידער אמאל געבעטן ביים אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫ער האט דעמאלט'ס ווייטער געזאגט פארן אייבערשטן‪ ,‬אז אויב עס וועט‬ ‫קכו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫נאר זיין "פינעף און פערציג" צדיקים אין סדום וועסטו דאס נאך אלץ חרוב‬ ‫מאכן‪!?..‬‬ ‫האט דעמאלט'ס דער אייבערשטער געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪,‬‬ ‫אויב איך וועל טרעפן אין סדום "פינעף און פערציג" צדיקים‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וועל איך דאס נישט איבער דרייען‪ ,‬און אזוי האט אברהם אבינו פראבירט‬ ‫ווייניגער און ווייניגער און ווייניגער‪.‬‬ ‫ווייל אברהם אבינו האט געוואלט אז די ערליכע יודן זאלן רעדן צו די‬ ‫רשעים‪ ,‬און זיי "מחזיר בתשובה" זיין‪ ,‬ווייל אויב נישט‪ ,‬גייט דאך דא ווערן‬ ‫איבער געדרייט א גאנצע שטאט מיט הונדערט'ער טויזנט'ער מענטשן‪ ,‬און‬ ‫עס איז דאך דעמאלט'ס ממש געווען א‪" :‬עֵּ ת צָ ָרה"‪ ,‬און די צדיקים פון דעם‬ ‫דור זענען דאך "אחראי" אויף דעם דור‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז "אברהם אבינו" האט געהאלטן ביי‬ ‫זיך‪ ,‬אז ער דארף זיך שטעלן בעטן דעם אייבערשטן אז דער אייבערשטער‬ ‫זאל נישט חרוב מאכן דעם שטאט סדום‪ ,‬ווייל די וועלט איז דאך יעצט אין‬ ‫א געפערליכ'ע‪" :‬עֵּ ת צָ ָרה"‪ ,‬און איך בין דאך "אחראי" אויף דעם אין דעם‬ ‫היינטיג'ן דור‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וַיִ גַש‬ ‫ַאבְ ָרהָ ם ַויֹאמַ ר הַ ַאף ּתִ סְ פֶ ה" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬הַ ַאף ּתִ סְ פֶ ה צַ ִדיק עִ ם‬ ‫ָרשָ ע" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬עֵּ ת צָ ָרה"‪ ,‬און דאס מיינט דאך‬ ‫צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אברהם אבינו האט אונז דא געוואלט אויס‬ ‫לערנען מיט דעם‪ ,‬אז ווען עס איז דא אמאל א‪" :‬עֵּ ת צָ ָרה" ביי איינעם‪,‬‬ ‫קכז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס טראכט מען נישט קיין צוויי מאל‪ ,‬נאר מען שטעלט זיך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך אוועק דאווענען פארן אייבערשטן‪ ,‬און מען הייבט‬ ‫דעמאלט'ס גלייך ָאן צו בעטן דעם אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל‬ ‫שוין שיקן א‪" :‬יְשּועָ ה ְשלֵּמָ ה ִמן הַ שָ מַ יִם"‪ ,‬ווייל דארטן ליגט דאך טאקע די‬ ‫אמת'ע "שליסל" פון‪" :‬יְשּועָ ה"‪.‬‬ ‫און נאך מער פון דעם האט אונז אברהם אבינו געוואלט אויס לערנען דא‬ ‫מיט דעם וואס ער האט דא געבעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬ווייל אברהם אבינו‬ ‫האט דאך אונז דא אויך געוואלט אויס לערנען‪ ,‬אז אפילו אויב מען ווערט‬ ‫נישט "גע'ענטפערט"‪ ,‬דארף מען אבער נאך אלץ "דאווענען" צום דעם‬ ‫אייבערשטן און "בעטן" דעם אייבערשטן אז ער זאל רחמנות האבן אויף‬ ‫אונז‪ ,‬ווייל דאס איז דאך נישט קיין סיבה נישט צו "דאווענען"‪ ,‬און אברהם‬ ‫אבינו איז דאך טאקע סוף כל סוף נישט גע'ענטפערט געווארן‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער האט טאקע "יא" איבער געדרייט דעם שטאט "סדום"‪.‬‬ ‫וועסטו מיר דא וועלן זאגן אז די תפילות פון אברהם אבינו האט גארנישט‬ ‫אויף געטוהן‪ !?..‬חס ושלום אפילו אזוי צו טראכטן‪ !..‬ווייל אוודאי האבן די‬ ‫תפילות פון אברהם אבינו אויף געטוהן‪ ,‬נאר אברהם אבינו האט אונז דא‬ ‫געוואלט אויס לערנען איין גרויסע יסוד‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז ווען עס טוט וויי‪,‬‬ ‫"דעמאלט'ס שרייט מען צום אייבערשטן"‪ָ ,‬אן קיין שום חשבונות‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫פארשטייען דאך סיי ווי סיי נישט די וועגן פון דעם הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און ממילא מיר דארפן נאר בעטן דעם אייבערשטן אזוי ווי "א קינד וואס‬ ‫בעט זיך צו זיין טאטן"‪ ,‬ווייל אברהם אבינו האט דאך שוין אויך געטוהן‬ ‫קכח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אזוי‪ ,‬ווייל אברהם אבינו האט זיך דאך שוין אויך געבעטן און געבעטן ביים‬ ‫אייבערשטן אז ער זאל נישט איבער דרייען דעם שטאט סדום‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו האט דאך שוין דא אויך געזאגט פארן אייבערשטן אז‪..‬‬ ‫אויב איך וועל טרעפן "פופציג" צדיקים‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו נאך אלץ‬ ‫איבער דרייען דעם שטאט סדום‪ !?..‬האט איהם דעמאלט'ס דער‬ ‫אייבערשטער געזאגט‪ ,‬אז ניין אברהם‪.‬‬ ‫האט זיך אבער דעמאלט'ס אברהם אבינו ווייטער געבעטן ביים אייבערשטן‪,‬‬ ‫און ער האט דעמאלט'ס ווידער אמאל געזאגט פארן אייבערשטן‪ ,‬אז אויב‬ ‫עס וועט נאר זיין "פינעף און פערציג" צדיקים אין דעם שטאט סדום‪,‬‬ ‫וועסטו אבער נאך אלץ איבער דרייען דעם שטאט סדום‪ !?..‬האט איהם‬ ‫דעמאלט'ס דער אייבערשטער געזאגט‪ ,‬אז ניין אברהם‪.‬‬ ‫און אזוי איז ער געגאנגען אלץ נידריגער און נידריגער און נידריגער‪ ..‬און ער‬ ‫האט געפרעגט דעם אייבערשטן אז אויב עס וועט נאר זיין "דרייסיג"‬ ‫צדיקים אין סדום‪ !?..‬און אויב עס וועט נאר זיין "צוואנציג" צדיקים אין‬ ‫סדום‪ !?..‬און אויב עס וועט נאר זיין "צעהן" צדיקים אין סדום‪!?..‬‬ ‫ווייל פונקט אזוי ווי ווען א קינד בעט א קיכל פון זיין טאטע‪ ,‬בעט ער דאך‬ ‫דאס דעמאלט'ס פונקטליך ווי אזוי ער וויל דאס האבן‪ ,‬און ער זאגט‬ ‫דעמאלט'ס פאר זיין טאטע‪ ,‬אז‪ ..‬טאטע‪ ,‬איך וויל די און די סארט קיכל‪ ,‬און‬ ‫די און די קאליר‪ ,‬און דוקא א גרויסע‪ ,‬און דוקא א ווארימ'ע‪ ,‬און דוקא א‬ ‫פרישע‪ ,‬און דוקא אזא סארט קיכל וואס האט אסאך טשאקאלאד אויף דעם‪,‬‬ ‫אזוי אויך דארפן מיר דאך אויך בעטן אונזערע בקשות פון אונזער גרויסן‬ ‫קכט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫טאטן אין הימל פונקטליכערהייט‪ ,‬און נישט שפארן קיין ווערטער‪ ,‬נאר‬ ‫בעטן דעם אייבערשטן מיטן פול'ן מויל‪ ,‬און מיטן פול'ן שפראך‪ ,‬ממש‪:‬‬ ‫"כְ בֵּ ן הַ ִּמתְ חַ טֵּ א לְ ָאב"‪ ,‬און אונזער "שכר" אויף דעם וועט זיין‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער וועט ענטפער'ן אונזערע תפילות אזוי ווי א טאטע ענטפערט‬ ‫די בקשות פון זיין קינד‪ ,‬און‪" :‬כְ ַרחֵּ ם ָאב עַ ל בָ נִים כֵּן ּתְ ַרחֵּ ם יהו‪-‬ה עָ לֵּינּו"‪:‬‬ ‫ְו ָאנ ִֹכי ָע ָפר וָ ֵּאפֶּ ר‬ ‫הו ַאלְ ִּתי לְ ַד ּ ֵבר ֶׁאל יהו‪-‬ה ְו ָאנ ִֹכי ָעפָ ר‬ ‫ֹאמר ִה ּנֵה נָ א ֹ‬ ‫וַ ַ ּי ַען ַא ְב ָרהָ ם וַ ּי ַ‬ ‫וָ ֵאפֶׁ ר‪ :‬דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פסוק אין‬ ‫פרשת בראשית (קפיטל ג' פסוק י"ט)‪ ,‬אז‪" :‬כִ י עָ פָ ר אַ ּתָ ה וְ אֶ ל עָ פָ ר ּתָ שּוב"‪,‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬מיר זענען אלע‪" :‬עָ פָ ר"‪ ,‬אבער עס איז דא מענטשן וואס‬ ‫זיי שפירן זיך נאר‪" :‬עָ פָ ר" לגבי דעם "אייבערשטן"‪ ,‬אבער אויף זיין חבר‬ ‫אין בית המדרש‪ ..‬שפירט ער זיך שוין יא גרעסער און חשוב'ער ווי איהם‪.‬‬ ‫אבער ניין ר' יוד‪ ,‬די עבודה פון א יודיש קינד איז‪ ,‬אז‪ :‬וְ נַפְ ִשי כֶעָ פָ ר " ַלכֹל"‬ ‫ּתִ הְ יֶה – אז ער זאל זיך שפירן ווי א‪" :‬עָ פָ ר" לגבי "א יעדעם איינעם"‪ ,‬און‬ ‫נישט נאר לגבי דעם "אייבערשטן"‪ ,‬נאר אויך לגבי דיין חבר אין בית‬ ‫המדרש‪ ,‬לגבי דיין חבר אין בית המדרש זאלסטו זיך אויך שפירן ווי א‪:‬‬ ‫"עָ פָ ר"‪ ,‬און אויף איהם זאלסטו זיך אויך נישט גרויסן‪ ,‬ווייל ווער ביזטו שוין‬ ‫ר' יוד‪ !?..‬ווער ביזטו שוין ר' יוד‪!?..‬‬ ‫דו ביזט דאך סוף כל סוף איין שטיק‪" :‬עָ פָ ר ִמן הָ א ֲָדמָ ה"‪ ,‬ווייל‪" :‬כִ י עָ פָ ר‬ ‫אַ ּתָ ה וְ אֶ ל עָ פָ ר ּתָ שּוב"‪ ,‬און אויב שפירסטו זיך נאר‪" :‬עָ פָ ר" לגבי דעם‬ ‫קל‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫"אייבערשטן"‪ ,‬דעמאלט'ס‪ ..‬מוחל טובות‪ ,‬ווייל ווער דארף דען אזא סארט‬ ‫עבודה‪ !?..‬זיכער ביזטו‪" :‬עָ פָ ר" לגבי דעם "אייבערשטן"‪ ,‬וואס דען‪ !?..‬דו‬ ‫ביזט דען גרעסער פון דעם אייבערשטן‪ !?..‬אזא זאך צו זאגן איז דאך‬ ‫"טפְ שּות"‪!?..‬‬ ‫פשוט‪ִ :‬‬ ‫און אויב שפירסטו זיך נאר‪" :‬עָ פָ ר" לגבי דעם "אייבערשטן"‪ ,‬קענסטו‬ ‫דעמאלט'ס גלייך מאכן א‪" :‬וְ שָ פְ כּו אֶ ת הֶ עָ פָ ר אֲשֶ ר הִ ְקצּו אֶ ל ִמחּוץ לָעִ יר אֶ ל‬ ‫מָ קוֹם טָ מֵּ א"‪ ,‬און‪" :‬וָאַ ְשלִ ְך אֶ ת עֲפָ ר ֹו אֶ ל הַ נַחַ ל הַ יֹרֵּ ד ִמן הָ הָ ר"‪ ,‬ווייל ווער‬ ‫דארף דען אזא סארט‪" :‬עָ פָ ר"‪ !?..‬און ווער דארף דען אזא סארט עבודה‪!?..‬‬ ‫די עבודה פון א יודיש קינד איז דאך‪ ,‬זיך צו שפירן ווי א‪" :‬עָ פָ ר" לגבי א‬ ‫צווייטע יודיש קינד‪ ,‬און זיך נישט ח"ו גרויסן אויף א צווייטן‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע אויך די ברכה וואס דער אייבערשטער האט‬ ‫געבענטש'ט אונזער הייליגע זיידע "אברהם אבינו" אין פרשת לך לך‬ ‫ָארץ" – אז דיינע‬ ‫(קפיטל י"ג פסוק ט"ז)‪ ,‬אז‪ :‬וְ שַ ְמּתִ י אֶ ת ז ְַרעֲָך " ַכעֲפַ ר הָ ֶ‬ ‫קינדער וועלן זיך האלטן קליין טראץ דעם וואס איך האב דיר דאך געגעבן‬ ‫די הבטחה פון‪" :‬וְ הָ יִיתָ לְ ַאב הֲמוֹן ג ֹויִם"‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז חז"ל זאגן‬ ‫דאך אונז שוין בפירוש ווען עס קומט צו‪" :‬עִ ְנ ָינֵּי ִשידּוכִ ים"‪ ,‬אז‪" :‬נְחוֹת ַד ְרגָא‬ ‫ּונְסִ יב אִ ּתְ תָ א" – אז גיי אראפ אביסל פון דיין גרויס'קייט‪ ,‬און האלט זיך‬ ‫נישט אזוי גרויס‪ ,‬און האב חתונה מיט א פרוי‪ ,‬און גרויס זיך נישט אויף איר‪,‬‬ ‫נאר אויב‪" :‬אִ ּתְ תָ ְך גּוצָ א" – נאר אויב דיין פרוי איז א נידריג'ער געשטאלט‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס‪" :‬ג ִָחין וְ תִ לְ חוֹש לָּה" – זאלסטו זיך דעמאלט'ס אראפ בייגן צו‬ ‫קלא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫איר און רעדן מיט איר אויף איר השגה‪ ,‬און זיך נישט ח"ו גרויסן אויף איר‪,‬‬ ‫נאר פארקערט‪ ,‬לאז זיך אראפ אביסל צו א צווייטן‪ ,‬און הער זיך שוין אויף‬ ‫צו גרויסן אויף א צווייטן‪.‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך די "שליסל" פון‪" :‬שָ לוֹם בַ יִת"‪ ,‬די "שליסל" פון‪" :‬שָ לוֹם‬ ‫בַ יִת" איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬ג ִָחין וְ תִ לְ חוֹש לָּה" – אז דו זאלסט זיך אביסעל'ע אראפ‬ ‫לאזן פון דיין‪ַ " :‬ג ֲאוָה"‪ ,‬און דו זאלסט געבן גוטע ווערטער פאר דיין‪" :‬בְ נֵּי‬ ‫בַ יִת"‪ ,‬און דו זאלסט זיך שוין אויף הערן צו גרויסן אויף א צווייטן‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫די גמרא זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין מסכת גיטין (דף‪ :‬נ"ט ע"א)‬ ‫אז‪" :‬אִ ּתְ תָ ְך גּוצָ א ג ִָחין וְ תִ לְ חוֹש לָּה"‪.‬‬ ‫און ממילא יא ר' יוד‪ ,‬פאלג וואס די גמרא זאגט‪ ,‬ווייל אויב דו וועסט אזוי‬ ‫טוהן‪ ,‬וועסטו דעמאלט'ס זוכה זיין צו האבן א שיינע הערליכע לעבן‬ ‫צוזאמען מיט דיין‪" :‬בְ נֵּי בַ יִת"‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬נאר מיט די הקדמה פון‪" :‬וְ ָאנֹ כִ י עָ פָ ר וָאֵּ פֶ ר" קען א‬ ‫"שידּוְך"‪ ,‬און דאס איז דאך די גרעסטע‪:‬‬ ‫מענטש ָאן הייבן צו גיין זוכן א‪ִ :‬‬ ‫"שידּוְך"‪.‬‬ ‫"סְ גּולָה" זוכה צו זיין צו טרעפן דעם ריכטיג'ן‪ִ :‬‬ ‫און די ווערטער‪ָ" :‬אנֹ כִ י עָ פָ ר וָאֵּ פֶ ר" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬הִ נֵּה‬ ‫סְ גּולָה גְ ד ֹולָה לִ ְמצֹא ִשידּוְך" [מיט די פינעף ווערטער] – אט האסטו דא גאר‬ ‫"שידּוְך"‪!..‬‬ ‫א גרויסע‪" :‬סְ גּולָה" צו טרעפן דיין ריכטיגע‪ִ :‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב דו וועסט קובע זיין ביי דיר אין הארץ אז‪ָ" :‬אנֹ כִ י עָ פָ ר‬ ‫וָאֵּ פֶ ר"‪ ,‬און דו וועסט זיך נישט גרויסן אויף א צווייטן‪ ,‬וועסטו דעמאלט'ס‬ ‫קלב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫זיכער זוכה זיין צו האבן גאר גאר א שיינע לעבן בכלל ובפרט‪" :‬עִ ם פַ ְרנָסָ ה‬ ‫בְ ֶרוַח בְ כָבוֹד ּובְ נֵּיקַ ל ּתָ ִמיד"‪.‬‬ ‫ווייל די הייליגע גמרא זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין מסכת גיטין (דף‪:‬‬ ‫ָאדם זָהִ יר בִ כְ בוֹד אִ ְשּתוֹ" – אז א מענטש זאל‬ ‫נ"ט ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬לְ ע ֹולָם יְהֵּ א ָ‬ ‫שטענדיג גאר שטארק אכטונג געבן "מכבד" צו זיין זיין ווייב‪ ,‬ווייל‪" :‬שֶ אֵּ ין‬ ‫ָאדם אֶ לָא בִ ְשבִ יל אִ ְשּתוֹ" – ווייל "זי" איז דאך‬ ‫בְ ָרכָה ְמצּויָה בְ תוְֹך בֵּ ית ֹו שֶ ל ָ‬ ‫דער וואס ברענגט אריין די‪" :‬בְ ָרכָה" אין שטוב אריין‪.‬‬ ‫און‪" :‬וְ הַ יְנּו ְדָאמַ ר לְ הּו ָרבָ א לִ בְ נֵּי ְמחּוזָא" – און די הייליגע אמורא רבא האט‬ ‫דאך שוין טאקע אויך געזאגט אמאל פאר די מענטשן פון דעם שטאט‬ ‫מחוזא‪ ,‬אז‪" :‬או ִֹקירּו לִ נְשַ יְכּו כִ י הֵּ יכִ י ְדתִ תְ עַ ּתְ רּו" – אז זייט'ס "מכבד"‬ ‫ענקער'ע ווייבער‪ ,‬ווייל נאר אזוי וועלן ענק רייך ווערן‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די‬ ‫"פרוי" איז דער וואס ברענגט אריין די‪" :‬בְ ָרכָה" אין שטוב אריין‪.‬‬ ‫"ָאדם זָהִ יר בִ כְ בוֹד אִ ְשּתוֹ" [מיטן כולל] – איז דאך טאקע‬ ‫און די ווערטער‪ָ :‬‬ ‫אויך גימטריא‪" :‬י ְִרַאת שָ מַ יִם" [מיט די אכט אותיות]‪ ,‬ווייל אויב א יודיש‬ ‫קינד איז נזהר אין די כבוד פון זיין ווייב‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס זוכה צו לעבן א‬ ‫לעבן מיט‪" :‬י ְִרַאת שָ מַ יִם"‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬אויב דו וועסט לעבן מיט דעם ענין פון‪ָ" :‬אנֹ כִ י עָ פָ ר וָאֵּ פֶ ר"‪,‬‬ ‫און דו וועסט זיך נישט גרויסן אויף קיינעם‪ ,‬און דו וועסט זיין א "געבער"‪,‬‬ ‫וועסטו דעמאלט'ס זוכה זיין אויף צו שטעלן א ערליכע הייליגע‪" :‬בַ יִת ֶנאֱמָ ן‬ ‫בְ י ְִש ָראֵּ ל כִ ְרצוֹן הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‪:‬‬ ‫קלג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫וַ ִי ָשא ַא ְב ָר ָהם ֶּאת ֵּעינָיו וַ י ְַרא ְו ִהנֵּה ַאיִ ל‬ ‫שא ַא ְב ָרהָ ם ֶׁאת ֵעינָ יו וַ ַ ּי ְרא ְו ִה ּנֵה ַאיִ ל ַאחַ ר נֶׁאֱ חַ ז ּ ַב ְּסבַ ְך ְּב ַק ְרנָ יו‬ ‫וַ ִּי ּ ָ‬ ‫וַ ֵ ּיל ְֶׁך ַא ְב ָרהָ ם וַ ִּי ַ ּקח ֶׁאת הָ ַאיִ ל וַ ַ ּי ֲעלֵה ּו לְ עֹלָה ּ ַתחַ ת ְּב ֹנו‪ :‬לכאורה איז‬ ‫דאך שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל ווער האט פארציילט פאר אברהם‬ ‫אבינו אז ער זאל נעמען דעם‪ַ" :‬איִל" אנשטאדט‪" :‬יִצְ חָ ק"‪ !?..‬און ווי אזוי‬ ‫האט אברהם אבינו געוואוסט בכלל אז ער דארף טאקע נעמען דעם‪ַ" :‬איִל"‬ ‫ּתַ חַ ת בְ נוֹ‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז פריער אין פסוק האט דאך שוין די מלאך‬ ‫גערופן איינמאל צו אברהם‪ ,‬און ער האט דאך איהם שוין דעמאלט'ס געהאט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז‪ַ" :‬אל ּתִ ְשלַח י ְָדָך אֶ ל הַ נַעַ ר" – אז שטרעק נישט אויס דיין האנט‬ ‫צום קינד‪ ,‬און‪ :‬וְ ַאל ּתַ עַ ש "לוֹ" ְמאּומָ ה – און טוה איהם גארנישט‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬דער מלאך וואלט דאך איהם דעמאלט'ס געקענט זאגן‬ ‫אזוי‪ ,‬אז שטרעק נישט אויס דיין האנט צום קינד‪ ,‬און טוה גארנישט‪ ,‬אבער‬ ‫וויבאלד די מלאך האט געזאגט דעם לשון פון‪ :‬וְ ַאל ּתַ עַ ש "לוֹ" ְמאּומָ ה –‬ ‫אבער וויבאלד די מלאך הא ט געזאגט דעם לשון אז דו זאלסט "איהם"‬ ‫גארנישט טוהן‪ ,‬האט דאך שוין אברהם אבינו פארשטאנען פון דעם‪ ,‬אז נאר‬ ‫פאר "איהם" זאלסטו גארנישט טוהן‪ ,‬אבער פאר א "צווייטן" זאלסטו יא‬ ‫טוהן‪.‬‬ ‫ווייל ווען די מלאך וואלט איהם ווען געזאגט אז "שטרעק נישט אויס דיין‬ ‫האנט צום קינד און טוה גארנישט"‪ ,‬וואלט דאך שוין טאקע דעמאלט'ס‬ ‫קלד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אברהם אבינו פארשטאנען פון דעם אז פון הימל וויל מען נישט אז ער זאל‬ ‫שעכט'ן זיין זוהן יצחק‪ ..‬און ער קען שוין צוריק אראפ גיין פון דעם בארג‪.‬‬ ‫אבער וויבאלד די מלאך האט געזאגט אנדערש און ער האט געזאגט אז‪ :‬וְ ַאל‬ ‫ּתַ עַ ש "לוֹ" ְמאּומָ ה – אז צו "איהם" זאלסטו גארנישט טוהן‪ ,‬ממילא וועגן‬ ‫דעם האט דאך שוין אברהם אבינו פארשטאנען פון דעם‪ ,‬אז ער דארף יעצט‬ ‫אויף הייבן די אויגן און זעהן וואס דער אייבערשטער וויל "יא" פון איהם‬ ‫יעצט‪ ,‬און גלייך ווען‪ :‬וַיִ שָ א ַאבְ ָרהָ ם אֶ ת עֵּ ינָיו"‪ ,‬איז דעמאלט'ס גלייך‪ַ " :‬וי ְַרא‬ ‫וְ הִ נֵּה ַאיִל" – האט ער דעמאלט'ס גלייך געזעהן דעם‪ַ" :‬איִל"‪.‬‬ ‫און נאך א תירוץ פארוואס אברהם אבינו האט פארשטאנען אז ער דארף‬ ‫יעצט ברענגען דעם‪ַ" :‬איִל" אנשטאדט‪" :‬יִצְ חָ ק" איז‪ ,‬ווייל די מפרשים‬ ‫שרייבן דאך שוין קלאר‪ ,‬אז אברהם אבינו האט דאך ערשט געזעהן דעם‪:‬‬ ‫"ַאיִל" נאך "עקידת יצחק"‪ ,‬ווייל פאר די עקידה איז עס פשוט נישט דארטן‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫און וויבאלד אברהם אבינו האט ערשט געזעהן דעם‪ַ" :‬איִל" נאך די עקידה‪,‬‬ ‫און ער האט עס נישט געזעהן פאר די עקידה‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט ער‬ ‫שוין פארשטאנען פון דעם‪ ,‬אז "פון הימל" האט מען דאס שוין צו גע'גרייט‬ ‫פאר איהם‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬ער האט געווארט אז די‪ַ" :‬איִל" זאל קומען צו איהם‪ ,‬ווייל אברהם‬ ‫אבינו האט דעמאלט'ס געזאגט אזוי‪ ,‬אז אויב עס איז טאקע באשערט אז איך‬ ‫דארף שעכט'ן דעם‪ַ" :‬איִל"‪ ,‬זאל דעמאלט'ס די‪ַ" :‬איִל" קומען צו מיר‪ ,‬אבער‬ ‫די‪ַ" :‬איִל" איז דעמאלט'ס נישט געקומען צו אברהם אבינו‪.‬‬ ‫קלה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫האט זיך דעמאלט'ס אברהם אבינו גאר שטארק געוואונדערט אויף דעם‪ ,‬און‬ ‫אברהם אבינו האט דעמאלט'ס געטראכט צו זיך‪ ,‬אז פארוואס קומט נישט‬ ‫די‪ַ" :‬איִל" צו מיר‪ !?..‬אבער שפעטער האט ער שוין באמערקט אז די סיבה‬ ‫פארוואס די‪ַ" :‬איִל" קומט נישט צו איהם איז‪ ,‬ווייל דער‪ַ" :‬איִל" איז דאך‬ ‫אריין געכאפט אין די דערנער מיט זיינע הערנער‪.‬‬ ‫און פון דעם האט דאך שוין אברהם אבינו גלייך פארשטאנען‪ ,‬אז עס מוז‬ ‫דאך זיין אז דאס איז א בלויז'ע‪" :‬מַ עֲשֵּ ה שָ טָ ן"‪ ,‬ווייל די‪ַ" :‬איִל" איז דאך‬ ‫נישט דארטן געווען פריער‪.‬‬ ‫און ממילא וואס איז פשט פון דעם אז א‪ַ" :‬איִל" זאל זיך אזוי שנעל אזוי‬ ‫שטארק פאר האנקע'נען אין אביסעל'ע דערנער‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט‬ ‫דעמאלט'ס אברהם אבינו געטראכט אזוי‪ ,‬אז עס מוז דאך זיין דא אז די‬ ‫גאנצע‪ַ" :‬איִל" איז דאך א פשוט'ע‪" :‬נֵּס" פון הימל‪.‬‬ ‫ווייל עס איז דאך נישט דארט געווען פאר א פָ אר מינוט צוריק‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם מוז דאך זיין אז די גאנצע‪ַ" :‬איִל" איז דאך א פשוט'ע‪" :‬נֵּס" פון‬ ‫הימל‪ ,‬און אויב דער‪ַ" :‬איִל" וויל נישט קומען צו מיר‪ ,‬דעמאלט'ס מוז דאך‬ ‫זיין אז די חלק פון‪ֶ " :‬נאֱחַ ז בַ סְ בַ ְך בְ קַ ְר ָניו" איז א פשוט'ע‪" :‬מַ עֲשֵּ ה שָ טָ ן"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם איז דעמאלט'ס אברהם אבינו "אליין" צו געגאנגען צו‬ ‫דעם גרויסן‪ַ" :‬איִל"‪ ,‬און ער האט איר דעמאלט'ס גלייך "אליין" ארויס‬ ‫גענומען פון די דערנער מיט זיין גרויסע‪" :‬כֹחַ הַ ְקדּושָ ה"‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געברענגט פאר א‪" :‬קָ ְרבָ ן עַ ל גַבֵּ י הַ ִּמזְ בֵּ חַ "‪:‬‬ ‫קלו‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫וַ י ֲַעלֵּ הו ְלעֹלָ ה ַתחַ ת ְב ֹנו‬ ‫שא ַא ְב ָרהָ ם ֶׁאת ֵעינָ יו וַ ַ ּי ְרא ְו ִה ּנֵה ַאיִ ל ַאחַ ר נֶׁאֱ חַ ז ּ ַב ְּסבַ ְך ְּב ַק ְרנָ יו‬ ‫וַ ִּי ּ ָ‬ ‫וַ ֵ ּיל ְֶׁך ַא ְב ָרהָ ם וַ ִּי ַ ּקח ֶׁאת הָ ַאיִ ל וַ ַ ּי ֲעלֵה ּו לְ עֹלָה ּ ַתחַ ת ְּב ֹנו‪ :‬לכאורה איז‬ ‫דאך שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק אז‬ ‫אברהם אבינו האט גענומען דעם‪ַ" :‬איִל ּתַ חַ ת בְ נוֹ"‪ ,‬עס איז דאך נישט‬ ‫געווען‪ּ" :‬תַ חַ ת בְ נוֹ"‪!?..‬‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א" צו‬ ‫ווייל אין אמת'ן איז דאך אפילו נישט געווען קיין‪ִ :‬‬ ‫"שעכט'ן" יצחק‪ ,‬נאר די מצוה איז געווען איהם פשוט "ארויף צו ברענגען"‬ ‫פאר א קרבן עולה‪ ,‬און ממילא ווי אזוי קען שטיין דא אין פסוק אז אברהם‬ ‫אבינו האט גענומען דעם‪ַ :‬איִל "ּתַ חַ ת בְ נוֹ"‪ !?..‬עס איז דאך בכלל נישט‬ ‫געווען‪ּ" :‬תַ חַ ת בְ נוֹ"‪!?..‬‬ ‫ווייל די מצוה ביי יצחק איז דאך נאר געווען‪" :‬הַ ֲעלָָאה" – ווייל די מצוה ביי‬ ‫יצחק איז דאך נאר געווען "ארויף ברענגען"‪ ,‬און דאס האט דאך שוין‬ ‫אברהם אבינו גוט מקיים געווען‪ ,‬ווייל ער האט דאך שוין טאקע ארויף‬ ‫געברענגט יצחק פאר א קרבן עולה אויפן הר המוריה‪.‬‬ ‫און ממילא די‪" :‬הַ ֲעלָָאה" איז דאך שוין נתקיים געווארן דורך דעם וואס‬ ‫יצחק איז ארויף געברענגט געווארן אויפן בארג פאר א "קרבן עולה"‪!?..‬‬ ‫און ממילא וואס הייסט אז אברהם אבינו האט גענומען דעם‪ַ :‬איִל "ּתַ חַ ת‬ ‫בְ נוֹ"‪!?..‬‬ ‫קלז‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אין הכי נמי אויב עס וואלט געשטאנען דא אין פסוק דעם לשון אז‪:‬‬ ‫"וַיִ ְש חַ ט" אֶ ת הָ ַאיִל ּתַ חַ ת בְ נוֹ‪ ,‬דעמאלט'ס וואלט איך טאקע געקענט טייטש'ן‬ ‫אז עס מיינט אז אברהם אבינו האט געשאכטן דעם‪ַ :‬איִל "ּתַ חַ ת בְ נוֹ" –‬ ‫אנשטאדט "שעכט'ן" יצחק‪ ,‬ווייל ער האט דאך סוף כל סוף נישט געשאכטן‬ ‫יצחק‪.‬‬ ‫אבער פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז‪ :‬וַיִ קַ ח אֶ ת הָ ַאיִל " ַו ַי ֲעלֵּהּו"‬ ‫לְ עֹ לָה ּתַ חַ ת בְ נ ֹו – פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז ער האט איר‬ ‫"מצְ וַת‬ ‫"ארויף געברענגט" פאר א עולה אנשטאדט "יצחק"‪ !?..‬די‪ִ :‬‬ ‫הַ ֲעלָָאה" האט ער דאך שוין געטוהן מיט "יצחק" דורך דעם וואס ער האט‬ ‫איהם "ארויף געברענגט" אויף דעם הייליגן בארג פאר א "קרבן עולה"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס עס שטייט דא אין פסוק‬ ‫דעם לשון פון‪ :‬וַיִ קַ ח אֶ ת הָ ַאיִל " ַו ַי ֲעלֵּהּו" לְ עֹ לָה ּתַ חַ ת בְ נ ֹו איז‪ ,‬ווייל עס ווערט‬ ‫"מצְ וֹת צְ ִריכוֹת ַכ ָּונָה"‪,‬‬ ‫דאך שוין בפירוש גע'פסקנ'ט אין שולחן ערוך‪ ,‬אז‪ִ :‬‬ ‫און ממילא בשעת מעשה ווען אברהם אבינו האט ארויף געברענגט זיין זוהן‬ ‫יצחק אויפן בארג‪ ,‬האט ער דאך נישט אינזין געהאט אז ער טוט דא יעצט‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬ווייל ער האט דאך נאך דעמאלט'ס‬ ‫מיט דעם די‪ִ :‬‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‬ ‫געמיינט אז ער גייט ערשט מקיים זיין די‪ִ :‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ביי די "שחיטה"‪.‬‬ ‫אבער ווען די מלאך האט איהם גערופן און איהם געזאגט אז‪ַ" :‬אל ּתִ ְשלַח‬ ‫י ְָדָך אֶ ל הַ נַעַ ר" וגו'‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך געפרעגט דעם אייבערשטן‬ ‫אזוי‪ ,‬אז קודם זאגסטו מיר אז‪" :‬כִ י בְ יִצְ חָ ק יִקָ רֵּ א לְ ָך ז ַָרע"‪ ,‬און שפעטער‬ ‫קלח‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫זאגסטו מיר אז‪" :‬קַ ח נָא אֶ ת בִ נְָך" וגו'‪ ,‬און יעצט זאגסטו מיר אז‪ַ" :‬אל‬ ‫ּתִ ְשלַח י ְָדָך אֶ ל הַ נַעַ ר"‪ !?..‬וואס גייט דא פָ אר‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער גע'ענטפערט אויף דעם‪ ,‬אז איך‬ ‫האב דיר דאך קיינמאל נישט געהייסן "שעכט'ן" יצחק‪ ,‬נאר איך האב דיר‬ ‫בלויז געהייסן "ארויף צו ברענגען" יצחק פאר א "קרבן עולה"‪.‬‬ ‫און ווי נאר אברהם אברהם אבינו האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך‬ ‫גלייך געכאפט אז ער האט דאך שוין מקיים געווען די‪ִ :‬‬ ‫הּוא" מיטן "ארויף ברענגען" יצחק פאר א "קרבן עולה"‪ ,‬ווייל די‪:‬‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬נישט די‬ ‫"הַ ֲעלָָאה" איז דאך בעצם געווען די‪ִ :‬‬ ‫"שחיטה"‪.‬‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬האט ער‬ ‫און אויב די‪" :‬הַ ֲעלָָאה" איז געווען די‪ִ :‬‬ ‫דאך געהאט דא א מורא'דיגע פראבלעם‪ ,‬ווייל ער האט דאך נישט אינזין‬ ‫געהאט בשעת ווען ער האט "ארויף געברענגט" יצחק פאר א קרבן אז ער‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא" וואס דער‬ ‫איז דא יעצט מקיים מיט דעם די‪ִ :‬‬ ‫אייבערשטער האט איהם דא געהייסן טוהן‪ ,‬ווייל ער האט דאך נאך‬ ‫"מצְ וַת‬ ‫דעמאלט'ס געמיינט אז ער גייט ערשט "שפעטער" מקיים זיין די‪ִ :‬‬ ‫הַ בוֹרֵּ א בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬ביי די "שחיטה"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט אברהם אבינו איבער געטוהן די מצוה פון‪:‬‬ ‫"הַ ֲעלָָאה"‪ ,‬און ער האט נאך אמאל ארויף געברענגט "א קרבן" אויפן הר‬ ‫המוריה‪ ,‬אבער נישט‪" :‬יִצְ חָ ק"‪ ,‬ווייל‪" :‬יִצְ חָ ק" האט ער דאך שוין ארויף‬ ‫גע ברענגט אויפן הר המוריה‪ ,‬נאר דעם‪ַ" :‬איִל" האט ער ארויף געברענגט‬ ‫קלט‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫אויפן הר המוריה‪ ,‬און מיט דעם‪ַ" :‬איִל" האט ער נאך אמאל מקיים געווען‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹרֵּ א‬ ‫די מצוה פון‪" :‬הַ ֲעלָָאה" וואס איז דאך בעצם געווען זיין‪ִ :‬‬ ‫בָ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט אונז דא דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬אז‪ַ " :‬ו ַי ֲעלֵּהּו" – אז‬ ‫אברהם אבינו האט דא נאך אמאל איבער געמאכט די מצוה פון‪" :‬הַ ֲעלָָאה"‪,‬‬ ‫אנשטאדט‪ּ" :‬תַ חַ ת בְ נוֹ" – אנשטאדט די‪" :‬הַ ֲעלָָאה" פון זיין זוהן [וואס איז‬ ‫געטוהן געווארן ָאן קיין באזונדער'ע כוונה אז דאס איז די מעשה מצוה‬ ‫אליין]‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם שטייט נישט דא אין פסוק דעם לשון אז‪" :‬וַיִ ְשחַ ט"‬ ‫אֶ ת הָ ַאיִל ּתַ חַ ת בְ נוֹ‪ ,‬ווייל אויב עס וואלט דא געשטאנען אין פסוק דעם לשון‬ ‫פון‪" :‬וַיִ ְשחַ ט" אֶ ת הָ ַאיִל וגו'‪ ,‬וואלט דאך נישט דעמאלט'ס געווען שייך‬ ‫דעם‪ּ" :‬תַ חַ ת בְ נוֹ"‪ ,‬ווייל עס איז דאך קיינמאל נישט געווען קיין שום מצות‬ ‫"שחיטה" אויף‪" :‬יִצְ חָ ק"‪.‬‬ ‫אבער יעצט אז עס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז‪ :‬וַיִ קַ ח אֶ ת הָ ַאיִל‬ ‫" ַו ַי ֲעלֵּהּו" לְ עֹ לָה וגו'‪ ,‬דאס איז דאך שוין יא געווען‪ּ" :‬תַ חַ ת בְ נוֹ"‪ ,‬ווייל די‬ ‫ערשטע‪" :‬הַ ֲעלָָאה" איז דאך געווען ָאן די כוונה פון די‪" :‬ע ֲִשיַת הַ ִּמצְ וָה"‪,‬‬ ‫אבער משא"כ די צווייטע‪" :‬הַ ֲעלָָאה" איז דאך שוין יא געווען מיט די‬ ‫שוֹת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹרֵּ א‬ ‫ריכטיגע כוונה פון‪" :‬כְ ֵּדי לְ קַ יֵּם ִמצְ וַת בו ְֹראִ י ּוכְ ֵּדי ַל ֲע ֹ‬ ‫יִתְ בָ ַרְך ְשמ ֹו בְ שֵּ ם כָל י ְִש ָראֵּ ל"‪:‬‬ ‫קמ‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫קום ַההוא‬ ‫וַ ִי ְק ָרא ַא ְב ָר ָהם ֵּשם ַה ָמ ֹ‬ ‫שר ֵי ָאמֵ ר הַ י ֹּום‬ ‫קום הַ ה ּוא יהו‪-‬ה יִ ְר ֶׁאה אֲ ֶׁ‬ ‫שם הַ ּ ָמ ֹ‬ ‫וַ ִּי ְק ָרא ַא ְב ָרהָ ם ֵ‬ ‫ְּבהַ ר יהו‪-‬ה ֵי ָר ֶׁאה‪ :‬חז"ל זאגן דאך אונז שוין (בראשית רבה פרשה נ"ו‬ ‫סימן י') אויף‪" :‬יְרּושָ ַליִם עִ יר הַ קֹ ֶדש"‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו קָ ָרא אֹ ת ֹו‬ ‫י ְִראֶ ה שֶ ֶנאֱמַ ר וַיִ ְק ָרא ַאבְ ָרהָ ם שֵּ ם הַ ּמָ קוֹם הַ הּוא יהו‪-‬ה י ְִראֶ ה"‪ ,‬אבער משא"כ‪:‬‬ ‫"שֵּ ם קָ ָרא אֹ ת ֹו שָ לֵּם שֶ ֶנאֱמַ ר ּומַ לְ כִ י צֶ ֶדק מֶ לְֶך שָ לֵּם"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪ָ" :‬אמַ ר הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬אז‪" :‬אִ ם קוֹרֵּ א ֲאנִי אוֹת ֹו‬ ‫ָאדם צַ ִדיק‬ ‫י ְִראֶ ה כְ שֵּ ם שֶ קָ ָרא אוֹת ֹו ַאבְ ָרהָ ם"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאך זיין‪" :‬שֵּ ם ָ‬ ‫ִמתְ ַרעֵּ ם" – דעמאלט'ס וועט דאך‪" :‬שֵּ ם" האבן טענות‪ ,‬און‪" :‬וְ אִ ם קוֹרֵּ א ֲאנִי‬ ‫אוֹת ֹו שָ לֵּם" אזוי ווי‪" :‬שֵּ ם" האט דאס גערופן‪ ,‬דעמאלט'ס וועט דאך זיין‪:‬‬ ‫ָאדם צַ ִדיק ִמתְ ַרעֵּ ם" – דעמאלט'ס וועט דאך‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו‬ ‫"ַאבְ ָרהָ ם ָ‬ ‫הַ שָ לוֹם" האבן טענות‪.‬‬ ‫און ממילא‪" :‬אֶ לָא הֲרֵּ ינִי קוֹרֵּ א אוֹת ֹו יְרּושָ ַליִם כְ מ ֹו שֶ קָ ְראּו ְשנֵּיהֶ ם" – און‬ ‫ממילא וועל איך דאס רופן‪" :‬יְרּושָ ַליִם"‪ ,‬ווייל אין דעם ווארט‪" :‬יְרּושָ ַליִם"‬ ‫ליגט דאך אלע ביידע‪ ,‬סיי די ווארט‪" :‬י ְִראֶ ה"‪ ,‬און סיי די ווארט‪" :‬שָ לֵּם"‪.‬‬ ‫ווייל די ווארט‪" :‬יְרּושָ ַליִם" איז דאך בעצם צוזאם געשטעלט פון צוויי‬ ‫ווערטער‪ ,‬און די צוויי ווערטער זענען דאך‪" :‬י ְִראֶ ה שָ לֵּם"‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫דאך‪" :‬יְרּושָ ַליִם"‪ ,‬און ממילא דער אייבערשטער האט דא געזאגט‪ ,‬אז איך‬ ‫וועל דאס רופן‪" :‬יְרּושָ ַליִם" על שם די נעהמען וואס די צוויי גרויסע‬ ‫צדיקים‪" :‬שֵּ ם" און‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם" האט דאס גערופן‪.‬‬ ‫קמא‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די צוויי הייליגע נעהמען‬ ‫פון‪" :‬שֵּ ם" און‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם"‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬יְרּושָ ַליִם" – איז דאך טאקע‬ ‫אויך גימטריא‪" :‬שֵּ ם ַאבְ ָרהָ ם" [מיטן כולל צוזאמען מיט די זיבן אותיות]‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער הייליגער באשעפער האט דאך אונז דא געוואלט מרמז‬ ‫זיין מיט דעם‪ ,‬אז יא ר' יוד‪ ,‬די הייליגע שטאט‪" :‬יְרּושָ ַליִם עִ יר הַ קֹ ֶדש" ווערט‬ ‫ָאן גערופן מיטן נאמען‪" :‬יְרּושָ ַליִם" על שם די צוויי הייליגע צדיקים‪" :‬שֵּ ם‬ ‫וְ ַאבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם"‪.‬‬ ‫און אז מען האט שוין דערמאנט‪" :‬יְרּושָ ַליִם עִ יר הַ קֹ ֶדש"‪ ,‬דעמאלט'ס דארף‬ ‫מען דאך אויך דערמאנען דא‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין אויך קלאר‬ ‫(סנהדרין דף‪ :‬צ"ח ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬אֵּ ין יְרּושָ ַליִם נִפְ ֵּדית אֶ לָא בִ צְ ָדקָ ה" – אז‬ ‫ירושלים ווערט נישט אויס געלייזט פון די פרעמד'ע הענט וואס האבן איר‬ ‫איין גענומען נאר דורך‪" :‬צְ ָדקָ ה" שֶ ֶנאֱמַ ר צִ יוֹן בְ ִמ ְשפָ ט ּתִ פָ ֶדה וְ שָ בֶ יהָ בִ צְ ָדקָ ה‪.‬‬ ‫און ממילא לאמיר געבן‪" :‬צְ ָדקָ ה" טייערע יודן‪ ,‬און לאמיר נישט זיין קארג‪,‬‬ ‫"ראֵּ ה" – לאמיר זעהן‪ ,‬אז‪ָ" :‬אנֹ כִ י נֹ תֵּ ן" – אז דער‪ָ" :‬אנֹ כִ י" זאל ווערן א‬ ‫נאר‪ְ :‬‬ ‫"מצְ וַת צְ ָדקָ ה" וועט דאך שוין טאקע‬‫"געבער"‪ ,‬און אין דעם זכות פון‪ִ :‬‬ ‫בקרוב ממש מקיום ווערן די תפילה וואס צדיקים פלעגן בעטן אז‪" :‬יְהִ י ָרצוֹן‬ ‫שֶ ּתִ בְ נֶה עִ ְירָך בִ ְמהֵּ ָרה" וכו'‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬יְרּושָ ַליִם עִ יר הַ קֹ ֶדש" [מיטן‬ ‫כולל] – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬גַם ּתִ בָ נֶה וְ תִ כ ֹונֵּן בִ ְמהֵּ ָרה"‪.‬‬ ‫און עס איז טאקע זייער שיין צו זעהן ווי דו זיצט און הארעוועס'ט איבער א‬ ‫גמרא שעות רצופות‪ ,‬אבער טוה אויך צדקה ר' יוד‪ ,‬דער אייבערשטער וויל‬ ‫זעהן ווי דו מאכס'ט זיך וויסנ'דיג פון א צווייטן אויך‪ ,‬און דיין תורה מוז‬ ‫דאך זיין א‪ּ" :‬תו ָֹרה שֶ ל חֶ סֶ ד"‪ ,‬און ממילא טוה אויך צדקה ר' יוד‪.‬‬ ‫קמב‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק‪" :‬וַיִ ְק ָרא‬ ‫ַאבְ ָרהָ ם שֵּ ם הַ ּמָ קוֹם הַ הּוא יהו‪-‬ה י ְִראֶ ה" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬יהו‪-‬ה‬ ‫י ְִראֶ ה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬גַם צְ ָדקָ ה" – טוה אויך צדקה ר'‬ ‫יוד‪ !..‬ווייל דאס איז דאך די "עיקר" וואס דער אייבערשטער וויל זעהן פון‬ ‫די ר‪ ,‬די "עיקר" וואס דער אייבערשטער וויל זעהן פון דיר איז דאך‪ ,‬אז דו‬ ‫קענסט אוועק לייגן דיינע אייגענ'ע גרויסע השגות אין תורה‪ ..‬ווען א יודיש‬ ‫קינד שטייט לעבן דיר און בעט זיך פאר א פאר דולער‪.‬‬ ‫ווייל ווען עס איז‪" :‬עֵּ ת ַלעֲשוֹת לַיהו‪-‬ה" – ווייל ווען א יודיש קינד איז‬ ‫הונגעריג‪ ,‬איז‪" :‬הֵּ פֵּ רּו ּתו ָֹרתֶ ָך" אויפן פלאץ‪ָ ,‬אן קיין שום שלעכטע געפיל‪,‬‬ ‫ווייל די גאנצע ציל פון א יודיש קינד אויף דער וועלט איז דאך נאר‪:‬‬ ‫ּומבֻטָ ל לִ ְרצוֹנ ֹו יִתְ בָ ַרְך"‪.‬‬ ‫קּודשָ א בְ ִריְך הּוא בְ ע ֹולָמ ֹו וְ לִ הְ יוֹת בָ טֵּ ל ְ‬ ‫"הַ ְמ ָלכַת ְ‬ ‫און די ווערטער‪" :‬גַם צְ ָדקָ ה" [מיט די זעקס אותיות] – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬דאס לערנט אונז אויס אונזער‬ ‫הייליגע זיידע‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָ לוֹם"‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז א יעדע יודיש‬ ‫קינד מוז טוהן‪" :‬צְ ָדקָ ה וְ חֶ סֶ ד"‪ !..‬אן קיין אויסנאם‪ !..‬אפילו דער גרויסער‬ ‫תלמיד חכם אויך‪ ,‬און ווען עס איז‪" :‬עֵּ ת ַלעֲשוֹת לַיהו‪-‬ה"‪ ,‬איז‪" :‬הֵּ פֵּ רּו‬ ‫ּתו ָֹרתֶ ָך" אויפן פלאץ‪ָ !..‬אן קיין שום שלעכטע געפיל אז איך האק אפ מיין‬ ‫שעות רצופות‪.‬‬ ‫ווייל פארוואס לעבסטו דען ר' יוד אויב נישט צו ברענגען א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ "‬ ‫פ ארן הייליגן‪" :‬בוֹרֵּ א כָל ע ֹול ִָמים"‪ ,‬און יעצט וויל דאס דער אייבערשטער‬ ‫פון דיר‪ ,‬אז דו זאלסט ארויס העלפן דיין ברודער וואס געפונט זיך אין א‬ ‫קלעם‪ ,‬און ממילא זאג נאר ר' יוד‪ ,‬דו ווילס'ט זיין א אמת'ע‪" :‬יְרּושָ ַליִם" –‬ ‫קמג‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫דו ווילס'ט זיין א אמת'ע‪" :‬י ְִראֶ ה שָ לֵּם" – דו ווילס'ט זיין א אמת'ע‪" :‬יְרֵּ א‬ ‫שָ מַ יִם בִ ְשלֵּמּות"‪!?..‬‬ ‫איז זיי זיך מדבק אין די מדה פון‪" :‬שֵּ ם" און‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם"‪ ,‬ביידע זענען דאך‬ ‫געווען איין שטיק‪" :‬צְ ָדקָ ה וְ חֶ סֶ ד"‪ ,‬ביי‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו" שטייט דאך שוין‬ ‫אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז ער האט אריין גענומען געסט אין‬ ‫שטוב במסירות נפש ממש‪[ ,‬ווען ער איז געווען זייער נישט געזונט]‪ ,‬און‬ ‫ביי‪" :‬שֵּ ם בֶ ן נֹ חַ " שטייט דאך שוין אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת לך לך‬ ‫(קפיטל י"ד פסוק י"ח)‪ ,‬אז‪ּ" :‬ומַ לְ כִ י צֶ ֶדק מֶ לְֶך שָ לֵּם הוֹצִ יא לֶחֶ ם ָו ָייִן"‪.‬‬ ‫און ממילא דו ווילס'ט זיין א אמת'ע‪" :‬יְרֵּ א שָ מַ יִם בִ ְשלֵּמּות בִ בְ ִחינַת‬ ‫יְרּושָ ַליִם"‪ !?..‬איז זיי זיך מדבק אין די מדה פון‪" :‬שֵּ ם בֶ ן נֹ חַ " און‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם‬ ‫"ש ְמחָ ה שֶ ל ִמצְ וָה"‪,‬‬ ‫ָאבִ ינּו"‪ ..‬און לויף טוהן‪" :‬צְ ָדקָ ה וְ חֶ סֶ ד" מיט א אמת'ע‪ִ :‬‬ ‫און אין דעם זכות וועלן מי ר אלע זוכה זיין‪ ,‬אז‪ּ" :‬וצְ ָדקָ ה ּתִ הְ יֶה לָנּו כִ י נ ְִשמֹ ר‬ ‫ַלעֲשוֹת אֶ ת כָל הַ ִּמצְ וָה הַ זֹאת לִ פְ נֵּי יהו‪-‬ה אֱֹלקֵּ ינּו ַכאֲשֶ ר צִ ּוָנּו"‪:‬‬ ‫און מיט דעם ענדיגן מיר‪ :‬אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען‬ ‫עס וועט זיין‪" :‬אָ סֻ ָרה נָא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון‬ ‫דעם גרויסן התעוררות‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"וְ אֶּ ְראֶּ ה אֶּ ת הַ ַמ ְראֶּ ה הַ ָגדֹל הַ זֶּה"‪!..‬‬ ‫תם ולא נשלם!‬ ‫שבח ושירה לאל בורא עולם!‬ ‫יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל‬ ‫קמד‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫קמה‬ ‫אליעזר‬ ‫וירא‬ ‫נעימות‬ ‫קמו‬