gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish

שבוע: וירא (2026-10-26)

צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫גליון ‪203‬‬ ‫·‬ ‫פרשת וירא תשפ״ז‬ ‫·‬ ‫צום פינטל‬ ‫ויפקח אלקים את עיניה‬ ‫באקאנט איז די מעשה פון ר׳ אייזיק ר׳ יעקלס‪ ,‬וואס האט‬ ‫א מענטש זוכט א שליסל‪ .‬ער געדענקט אז ער האט אים דא‬ ‫געחלומט פון אן אוצר אונטער א בריק אין פראג און איז‬ ‫אראפגעלייגט‪ ,‬אבער דער שליסל איז נישטא‪ .‬ער עפנט א לעידל‪,‬‬ ‫אהינגעפארן אים זוכן‪ .‬ווען ער איז אנגעקומען‪ ,‬האט א וועכטער‬ ‫קוקט אין די טאשן‪ ,‬רוקט די ספרים אויפן טיש‪ .‬דערנאך גייט ער‬ ‫געשמועסט מיט אים‪ .‬פון דעם וועכטערס ווערטער איז ער געוואר‬ ‫צום צווייטן צימער און קומט ווידער צוריק‪ .‬שוין א האלבע שעה‬ ‫געווארן אז עס ליגט א אוצר ביי אים אין שטוב אין קראקא‪,‬‬ ‫וואס ער זוכט‪ ,‬און די בני בית העלפן אים זוכן‪ .‬צום סוף טרעפט‬ ‫אונטערן אויוון‪ .‬ער איז געפארן אזוי ווייט‪ ,‬און דא הערט ער‪ ,‬אז‬ ‫ער אים‪ .‬וואו? ממש נעבן אים‪ ,‬אויף א פלאץ וואו ער האט שוין‬ ‫ער דארף צוריק אהיים פארן און זוכן אויף א פלאץ וואס איז אלע‬ ‫עטליכע מאל געקוקט‪ .‬איך האב דאך דא געזוכט‪ ,‬פארוואס האב‬ ‫יארן געווען נאנט צו אים‪.‬‬ ‫איך אים נישט געזען?‬ ‫ער האט גוט געקענט זיין שטוב‪ .‬ער האט געוואוסט וואו דער‬ ‫אמאל קומט איינער פון די קינדער און ווייזט אים גלייך‪ :‬דא‬ ‫טיש שטייט און וואו דער אויוון איז‪ ,‬ער איז אריינגעגאנגען און‬ ‫איז דער שליסל‪ .‬דער שליסל איז נישט יעצט אנגעקומען‪ .‬ער איז‬ ‫ארויסגעגאנגען‪ ,‬געגעסן און געשלאפן‪ ,‬זיך געזארגט וואס וועט‬ ‫דארט געלעגן בשעת ער האט געזוכט‪ ,‬בשעת ער האט זיך‬ ‫זיין מארגן‪ .‬אבער איין זאך האט ער נישט געוואוסט‪ :‬עס ליגט דא‬ ‫געבייזערט‪ ,‬און בשעת ער האט געזאגט אז ער האט שוין‬ ‫אן אוצר‪ .‬ווען ער איז צוריקגעקומען‪ ,‬איז עס געווען די זעלבע‬ ‫איבערגעדרייט דאס גאנצע הויז‪ .‬די גאנצע צייט איז עס געווען‬ ‫שטוב און דער זעלבער אויוון‪ .‬אבער יעצט האט ער זיך גענומען‬ ‫נאנט צו אים‪ .‬ער האט עס אפילו געזען‪ ,‬אבער ער האט עס נישט‬ ‫זוכן‪.‬‬ ‫דערזען‪ .‬אין איין רגע ווערט אנטפלעקט עפעס וואס איז שוין לאנג‬ ‫אזוי קען א מענטש זיין צוגעוואוינט צום אייגענעם לעבן‪ ,‬עס‬ ‫געלעגן פאר די אויגן‪.‬‬ ‫דאכט זיך אים אז ער ווייסט שוין אלעס וואס עס איז דא דערין‪.‬‬ ‫ווען מען זוכט אן אבדה‪ ,‬פירט מען זיך צו זאגן‪ :‬״אמר רבי‬ ‫ער ווייסט וואס עס איז אים שווער‪,‬‬ ‫בנימין‪ ,‬הכל בחזקת סומין עד‬ ‫וואס ער איז נישט מצליח‪ ,‬און מיט‬ ‫שהקדוש ברוך הוא מאיר את‬ ‫וואס אנדערע זענען בעסער פון אים‪.‬‬ ‫עיניהם״‪ .‬אזוי שטייט אין מדרש‪ ,‬און‬ ‫אבער אפשר האט ער אין זיך עפעס‬ ‫דער מדרש ברענגט דעם פסוק אין‬ ‫טייערס וואס ער האט נאך נישט‬ ‫אונזער פרשה‪ :‬״ויפקח אלקים את‬ ‫באמערקט? אפשר איז דאס וואס ער‬ ‫עיניה״ (בראשית רבה נג‪ ,‬יד)‪ .‬דער‬ ‫האלט פאר קלייניגקייט און פשוט‪,‬‬ ‫מענטש זוכט און ער בעט דעם‬ ‫עפעס וואס איז זייער נוצלעך פאר א‬ ‫אייבערשטן זאל אים באלייכטן די‬ ‫צווייטן?‬ ‫אויגן‪ .‬אפילו ווען א זאך געפינט זיך‬ ‫לדוגמה‪ ,‬א מענטש כאפט איינטאג‬ ‫נאנט‪ ,‬דארף ער נאך זוכה זיין עס צו‬ ‫אז ער זאגט אפאר גוטע ווערטער‪ ,‬און‬ ‫זען‪.‬‬ ‫זיין חבר באקומט דערפון כוח פאר א‬ ‫ביי הגר איז אויסגעגאנגען דאס‬ ‫גאנצן טאג‪ .‬ער האט אפילו נישט‬ ‫וואסער אינעם חמת‪ .‬זי האט זיך‬ ‫געכאפט וואס ער האט געזאגט‪ ,‬ער האט גלייך פארגעסן דערפון‪,‬‬ ‫דערווייטערט פונעם קינד און געזאגט אז זי קען נישט צוקוקן ווי‬ ‫אבער פארן חבר האט עס געמיינט גאר אסאך‪.‬‬ ‫ער שטארבט‪ .‬זי איז געזעסן און געוויינט‪ .‬דאן שטייט‪ :‬״ויפקח‬ ‫אדער צומאל א מענטש וואס האט געדולד אויסצוהערן שאצט‬ ‫אלקים את עיניה ותרא באר מים״ (בראשית כא‪ ,‬יט)‪ .‬די‬ ‫דאס נישט אלעמאל אפ‪ .‬ער האט דאך נישט געזאגט א חידוש‬ ‫מפרשים ערקלערן אז דער באר איז א גאנצע צייט דארט געווען‪,‬‬ ‫און נישט געלייזט א פראבלעם‪ ,‬נאר געזעסן און געהערט‪ .‬אבער‬ ‫נאר זי האט נישט זוכה געווען עס צו זען‪ .‬עס איז דא וואסער נעבן‬ ‫דער וואס איז געזעסן נעבן אים האט פונקט דאס געדארפט‪ :‬א‬ ‫איר‪ ,‬און זי מיינט אז זי האט נישט מיט וואס דערהאלטן דעם‬ ‫מענטש זאל אים רואיג אויסהערן‪ .‬א צווייטער איז א באגלייבטער‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫מענטש‪ ,‬און ווען ער זאגט צו קען מען זיך פארלאזן אויף אים‪.‬‬ ‫ווען דער אייבערשטער האט איר געעפנט די אויגן‪ ,‬איז זי‬ ‫אויך ער זעט נישט דערין קיין באזונדערן טאלאנט‪ .‬אבער וויפיל‬ ‫אויפגעשטאנען‪ ,‬אנגעפילט דעם חמת און געגעבן דעם קינד‬ ‫גוטס ליגט אין דער נאמנות‪ ,‬און וויפיל מענטשן דארפן עס האבן‪.‬‬ ‫טרינקען‪ .‬פריער ווייסט זי נישט וואס צו טון‪ ,‬און יעצט איז אלעס‬ ‫אויך די גאנצע נסיעה פון ר' אייזיק ר' יעקלס איז נישט געווען‬ ‫מסודר‪ .‬דאס וואסער איז דארט געווען‪ ,‬אבער ווי לאנג זי האט‬ ‫אומזיסט‪ .‬דווקא ווייט פון שטוב האט ער געהערט וואו זיין אוצר‬ ‫עס נישט געזען‪ ,‬האט זי נישט געקענט דערפון טרינקען‪ .‬אויך א‬ ‫ליגט‪ .‬אמאל דארף א מענטש קומען צו זיין רבי׳ן‪ ,‬שמועסן מיט א‬ ‫גוטע זאך וואס געפינט זיך נעבן א מענטש דארף אים אנטפלעקט‬ ‫חבר אדער לערנען עפעס א ענין‪ ,‬כדי צו זען וואס ער האט ביי‬ ‫ווערן‪ ,‬כדי ער זאל קענען דערפון שעפן חיות‪.‬‬ ‫זיך‪ .‬ער הערט א ריכטיג ווארט און קומט אהיים‪ ,‬און מיטאמאל‬ ‫דער אוצר אין שטוב‬ ‫ווייסט ער מיט וואס ער דארף זיך צוזאמנעמען‪ .‬די זאך איז געווען‬ ‫נאנט‪ ,‬אבער איינער האט אים געדארפט מעורר זיין צו געבן אכט‬ ‫מיר קענען דאס ביי א שליסל און ביי גלעזער‪ ,‬פארשידנס‪.‬‬ ‫דערויף‪.‬‬ ‫אבער וואס איז מיט די אנדערע זאכן וואס א מענטש זוכט? ער‬ ‫זוכט שמחה‪ ,‬צו שפירן אז זיין לעבן האט א ווערט‪ ,‬צו געפינען‬ ‫און געב א קוק‪ ,‬ווען ר׳ אייזיק איז אהיימגעקומען‪ ,‬האט ער נאך‬ ‫מיט וואס ער קען העלפן‪ .‬ער קוקט אויף אנדערע און זעט ביי זיי‬ ‫געדארפט גראבן‪ .‬דער אוצר איז געווען גוט באהאלטן‪ .‬אזוי אויך‬ ‫זאכן וואס ער האט נישט‪ .‬דער האט א טאלאנט‪ ,‬דער האט‬ ‫דער מענטש‪ ,‬אפילו נאכדעם וואס ער דערקענט שוין אין א כוח‬ ‫הצלחה‪ ,‬ביי יענעם זעט אלעס אויס אזוי גוט און געשמאק‪ .‬אזוי‬ ‫וואס ער האט במיוחד‪ ,‬האט ער נאך אסאך מיט וואס צו ארבעטן‪.‬‬ ‫זוכט א מענטש זיין גאנץ לעבן‪ .‬בשעת ער איז נישט זוכה צו זען‬ ‫דאס וואס ליגט לעבן אים‪.‬‬ ‫עמוד ‪1‬‬ ‫גליון ‪203‬‬ ‫·‬ ‫פרשת וירא תשפ״ז‬ ‫·‬ ‫צום פינטל‬ ‫לב לדעת ועינים לראות ואזנים לשמוע עד היום הזה״ (דברים‬ ‫ואנכי לא ידעתי‬ ‫כט‪ ,‬א–ג)‪ .‬זיי האבן געזען‪ ,‬און פון דעסטוועגן האבן זיי נאך‬ ‫ביי יעקב אבינו שטייט‪ :‬״אכן יש ה׳ במקום הזה ואנכי לא‬ ‫געדארפט אויגן צו זען‪ .‬די זאכן זענען געשען פאר זיי‪ ,‬אבער כדי‬ ‫ידעתי״ (בראשית כח‪ ,‬טז)‪ .‬ער איז געקומען צום פלאץ און זיך‬ ‫זיי צעו פארשטיין און דערקענען די חסדים פונעם אייבערשטן‬ ‫געלייגט שלאפן‪ .‬נאכן חלום איז אים נודע געווארן די קדושה‬ ‫וואס ליגן דערין‪ ,‬דארף מען אויך א לב לדעת‪.‬‬ ‫פונעם פלאץ‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ :‬״ואנכי לא ידעתי״‪ .‬ער איז‬ ‫א מענטש קען הערן א זאך אסאך מאל‪ ,‬און עס פארשטיין‬ ‫דארט געווען‪ ,‬אבער נישט געוואוסט וואו ער שטייט‪ .‬א מענטש‬ ‫ערשט יארן שפעטער‪ .‬זיין טאטע האט אים געזאגט א עצה אין די‬ ‫קען זיין נאנט צו א גרויסער זאך און איר נישט דערקענען‪.‬‬ ‫יונגע יארן‪ ,‬ער האט עס געהערט און ווייטער געגאנגען‪ .‬יארן‬ ‫אויך אין די אייגענע שטוב איז אזוי‪ .‬וואס עס פעלט זעט ער‬ ‫שפעטער גייט ער אליין עפעס אריבער און ער דערמאנט זיך אין‬ ‫גלייך; אבער וויפיל מ'גיט אים יעדן טאג‪ ,‬צו דעם איז ער שוין‬ ‫יענער עצה‪ .‬יעצט פארשטייט ער וואס זיין טאטע האט געמיינט‪.‬‬ ‫צוגעוואוינט‪ .‬ער איז שוין אזוי געוואוינט אז מ'גרייט אן פאר אים‪,‬‬ ‫די ווערטער האבן זיך נישט געטוישט‪ ,‬אבער וואס ער האט‬ ‫מ'געדענקט וואס ער דארף‪ ,‬מ'פרעגט אים ווי עס גייט אים‪ ,‬און‬ ‫דעמאלטס געהערט גייט אים יעצט אריין אין הארץ‪.‬‬ ‫מ'ווארט אויף אים ער זאל אהיימקומען‪ .‬די אלע זאכן זעט ער ווי א‬ ‫אמאל זאגט א מענטש‪ :‬דאס ווייס איך שוין‪ .‬דאס האב איך‬ ‫חלק פון זיין טאג‪ ,‬דאס גייט אריבער אן טראכטן‪ .‬אבער אויב איין‬ ‫שוין געהערט‪ .‬אבער אפשר ליגט דערין נאך א זאך וואס די האסט‬ ‫זאך גייט נישט ווי ער וויל‪ ,‬שפירט ער עס גוט‪.‬‬ ‫נאכנישט געכאפט‪ .‬ער איז אריבער נאך א נסיון‪ ,‬געזען נאך א‬ ‫אמאל פארט ער אוועק פון שטוב פאר אפאר טעג‪ ,‬און דווקא‬ ‫זאך‪ ,‬און יעצט קען ער שוי מער פארשטיין‪ .‬ער עפנט נאכאמאל‬ ‫דארט הייבט ער אן צו שפירן וואס ער האט אין שטוב‪ .‬עס פעלט‬ ‫דעם זעלבן ספר און ער טרעפט דערין א זאך וואס איז זייער‬ ‫אים דער פשוטער שמועס‪ ,‬די קולות פון די קינדער‪ ,‬אז זיין ווייב‬ ‫נאנט צו אים‪ ,‬כאטש דאס ערשטע מאל האט ער עס נישט‬ ‫קען זיינע געוואוינהייטן‪ .‬ווען ער קומט צוריק‪ ,‬פרייט ער זיך מיט‬ ‫געשפירט‪.‬‬ ‫זאכן וואס ער האט פריער כמעט נישט באמערקט‪ .‬זיי זענען‬ ‫א יוד בעט‪ :‬״גל עיני ואביטה נפלאות מתורתך״ (תהלים קיט‪,‬‬ ‫פריער אויך געווען טייער‪ ,‬נאר יעצט דערקענט ער אביסל מער‬ ‫יח)‪ .‬די תורה איז אפן פארן מענטש‪ .‬ער לערנט און פארשטייט‬ ‫זייער טייערקייט‪.‬‬ ‫איר לויט זיין כוח‪ ,‬און ער בעט דעם אייבערשטן ער זאל זוכה זיין‬ ‫אזוי איז אויך מיט עלטערן‪ .‬א מענטש געדענקט וואס זיי האבן‬ ‫מער צו זען‪ .‬אין די ווערטער ליגט א טיפקייט וואס ער האט נאך‬ ‫געטון פאר אים‪ ,‬אבער עס איז אים שווער צו שפירן וויפיל כוחות‬ ‫נישט משיג געווען‪ ,‬א זאך וואס קען אים באלייכטן זיין לעבן‪ .‬ער‬ ‫עס האט געקאסט‪ .‬נאכדעם וואס ער ווערט אליין א טאטע‪ ,‬הייבט‬ ‫לערנט און חזר׳ט‪ ,‬און אינמיטן לערנען בעט ער אז זיין הארץ זאל‬ ‫ער אן פארשטיין‪ .‬ער דערמאנט זיך אין די נעכט‪ ,‬די זארגן און די‬ ‫זיך עפענען‪.‬‬ ‫טרחות‪ ,‬און ער איז מכיר טובה אויף זאכן וואס ער האט באקומען‬ ‫אמאל לערנט ער וועגן חסד‪ ,‬און דערנאך דערמאנט ער זיך אין‬ ‫פאר יארן‪ .‬וואס איז געווען פשוט אין זיינע אויגן ווערט יעצט‬ ‫א נאנטע מענטש וואס דארף פון אים א קליינע טובה‪ .‬ער לערנט‬ ‫חשוב‪ .‬זיינע אויגן האבן זיך געפענט‪ .‬ער זעט פון פריש וואס ער‬ ‫וועגן געדולד און ער כאפט ווי די ווערטער האבן צו טון מיט א‬ ‫האט אליין מיטגעלעבט‪.‬‬ ‫שמועס וואס ער האט געהאט נעכטן אין שטוב‪ .‬די תורה ווערט‬ ‫אמאל אנטדעקט א מענטש א טובה דווקא אין דער זאך אויף‬ ‫נאנטער צו אים‪ ,‬ער הייבט אן נוצן דאס וואס ער האט געלערנט‪.‬‬ ‫דער ספר וואס איז די גאנצע צייט געשטאנען אויפן פאליצע‬ ‫וואס ער האט זיך געבייזערט‪ .‬בלעם שלאגט די אתון ווייל זי גייט‬ ‫אנטפלעקט זיך פאר אים אלס א קוואל פון עצות און חיות‪.‬‬ ‫נישט ווי ער וויל‪ .‬עס קוקט אים אויס ווי די אתון שטערט אים‬ ‫אנצוקומען וואו ער דארף‪ .‬נאכדעם שטייט‪ :‬״ויגל ה׳ את עיני‬ ‫ווען מען זוכט א שליסל‪ ,‬בעט מען דעם אייבערשטן ער זאל‬ ‫בלעם וירא את מלאך ה׳ נצב בדרך״ (במדבר כב‪ ,‬לא)‪ .‬עס ווערט‬ ‫באלייכטן די אויגן‪ .‬די זעלבע בקשה קען מיטגיין מיטן מענטש‬ ‫אים קלאר אז דאס וואס זי איז אוועק פונעם וועג‪ ,‬דאס האט אים‬ ‫דורכאויס זיין גאנצע טאג‪ .‬עפען מיינע אויגן איך זאל זען דאס‬ ‫געראטעוועט‪.‬‬ ‫גוטס ביי מיינע ארומיגע‪ ,‬איך זאל דערקענען די כוחות וואס איך‬ ‫און דאס איז אויך ביי פשוטע זאכן‪ .‬א מענטש בייזערט זיך אויף‬ ‫האב באקומען‪ ,‬הערן די ריכטיגע עצות‪ ,‬און געפינען א טעם אין די‬ ‫תורה און מצוות וואס איך בין ממילא מקיים‪ .‬די אויגן זאל זיך‬ ‫זיין חבר וואס האט אים אויפגעהאלטן‪ ,‬און שפעטער הערט ער‬ ‫עפענען און אלעס זאל אנפאנגן שיינען‪.‬‬ ‫אז יענער האט געארבעט שווער מיט דעם‪ ,‬אים אפצוהוטן פון א‬ ‫הפסד‪ .‬פריער האט ער נאר געזען וואס עס שטערט אים‪ .‬ווען ער‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬עפן מיר די אויגן‪ .‬העלף מיר זען וואס דו‬ ‫האט געהערט די גאנצע מעשה‪ ,‬האט ער אויך דערקענט די‬ ‫האסט אריינגעלייגט אין מיר‪ ,‬און וואס דו האסט מיר געגעבן‬ ‫טובה‪ .‬מ'דארף געדענקען אז מ'האט נישט אלעמאל געהערט‬ ‫ארום מיר‪ .‬איך זאל דערקענען דאס גוטס ביי מיינע בני בית און‬ ‫אלעס‪ .‬אביסל געדולד קען אונז ווייזן עפעס וואס מיר האבן אין‬ ‫ארומיגע‪ .‬איך זאל וויסן צו נוצן מיינע כוחות‪ ,‬פארשטיין די תורה‬ ‫דער ערשטער מינוט נישט געזען‪.‬‬ ‫וואס איך לערן און טון די עבודה וואס ליגט אויף מיר‪ .‬העלף מיר‬ ‫געפינען דעם נאנטן אוצר און מיין אייגענע לעבן‪ ,‬א אוצר פון גוטס‬ ‫גל עיני‬ ‫וואס דו האסט מיר שוין געגעבן‪.‬‬ ‫משה רבינו זאגט צו כלל ישראל‪ :‬״אתם ראיתם את כל אשר‬ ‫עשה ה׳ לעיניכם בארץ מצרים״‪ ,‬און ווייטער‪ :‬״ולא נתן ה׳ לכם‬ ‫עמוד ‪2‬‬ ‫גליון ‪203‬‬ ‫·‬ ‫פרשת וירא תשפ״ז‬ ‫·‬ ‫צום פינטל‬ ‫טאטע‪ ,‬דו הערסט?‬ ‫אנדערע לענדער פון דער מלחמה‪ .‬אמאל האט ער דערציילט‬ ‫ווען מען האט יעקב גערופן אין דער אוקראינישער ארמיי‪ ,‬האט‬ ‫פאר יעקב וועגן דעם וויכוח צווישן טראמפ און זעלענסקי אינעם‬ ‫ער איבערגעלאזט אין שטוב א ווייב מיט קינדער און איז ארויס‬ ‫ווייסן הויז‪ .‬״האסט געהערט וואס ער האט אים געזאגט? אז ער‬ ‫מיט א שווער הארץ‪ .‬ער איז נישט געווען קיין מענטש פון‬ ‫האט נישט קיין קארטן אין דער האנט‪ .‬אז מיר געווינען נישט‪.‬״‬ ‫מלחמה‪ .‬ער האט געארבעט פאר פרנסה‪ ,‬געדאוונט אין שול און‬ ‫יעקב האט געפרעגט וואס מען האט נאך דארט געזאגט‪ ,‬אבער‬ ‫זיך משתדל געווען אויפצוציען די קינדער מיט נחת‪ .‬אבער די‬ ‫אנטאן האט שוין נישט געוואלט מאריך זיין‪ .‬״אויב אפילו דער‬ ‫מלחמה איז אנגעקומען‪ ,‬ער האט זיך געדארפט שטעלן‪ .‬אנהייב‬ ‫מענטש אויף וועמענס הילף מיר ווארטן רעדט אזוי‪ ,‬וואס דארפן‬ ‫איז אים געווען קלאר פארוואס ער שטייט דארט‪ .‬ער וויל באשיצן‬ ‫מיר טראכטן?״ האט ער ביטער געפרעגט‪.‬‬ ‫זיין לאנד‪ ,‬שטוב און משפחה‪ .‬אבער די יארן זענען אריבער‪ ,‬די‬ ‫אן אנדערש מאל האט אים אנטאן דערציילט פון א ווידעא וואס‬ ‫מלחמה איז אריין אין איר פינעפטע יאר‪ ,‬און דער כוח וואס ער‬ ‫ער האט געזען‪ ,‬וואו מען האט געשפעט פון די אוקראינער וואס‬ ‫האט געהאט אין אנהייב האט זיך אלץ מער און מער‬ ‫בעטן הילף‪ .‬יעדעס מאל וואס מען האט געלאזט הערן א בקשה‬ ‫אפגעשוואכט‪.‬‬ ‫פאר הילף‪ ,‬האט מען צוגעלייגט דעם קלאנג פון א מטבע וואס‬ ‫אמאל‪ ,‬ווען ער איז געשטאנען מיט נאך אפאר סאלדאטן אויפן‬ ‫פאלט אריין אין א גלעזל‪ .‬אנטאן האט נאכגעמאכט דעם קלאנג‬ ‫פראנט‪ ,‬האבן זיי פלוצלינג געהערט דעם זשומען פון א דראון‬ ‫און ביטער געלאכט‪ .‬״אזוי קוקן זיי אויף אונז‪,‬״ האט ער געזאגט‪.‬‬ ‫וואס קומט צו זיי‪ .‬ער האט געהערט געשרייען מ'זאל לויפן זיך‬ ‫״מיר שטייען מיט אויסגעשטרעקטע הענט און בעטן‪.‬״ יעקב האט‬ ‫באהאלטן‪ .‬יעקב האט נאך באוויזן זיך אראפצואווארפן אונטער א‬ ‫אביסל געשמייכלט‪ .‬אבער שפעטער‪ ,‬ווען די הילף פון אויסלאנד‬ ‫אראפגעפאלענע וואנט‪ ,‬און א רגע שפעטער האט געפלאצט א‬ ‫איז אנגעקומען‪ ,‬האט ער זיך פלוצלינג דערמאנט אין דעם קלאנג‬ ‫שטארקע אויפרייס ממש נעבן אים‪ .‬ערד און שטיינער זענען‬ ‫וואס אנטאן האט נאכגעמאכט‪ .‬ביז‬ ‫געפאלן אויף אים‪ ,‬פאר אפאר מינוט‬ ‫דעמאלט איז ער געווען פרייליך צו‬ ‫האט ער כמעט גארנישט געהערט‪.‬‬ ‫באקומען די הילף‪ .‬יעצט האט זיך‬ ‫ווען ער איז אויפגעשטאנען און‬ ‫אריינגעמישט אויך א געפיל פון בושה‪,‬‬ ‫ארומגעקוקט‪ ,‬האט ער באטראכט וואו‬ ‫כאטש ער האט נישט געהאט קיין שום‬ ‫דער דראון האט געטראפן‪ .‬ס'האט‬ ‫סיבה זיך צו שעמען‪.‬‬ ‫אים פארפעלט מיט אפאר טריט‪.‬‬ ‫יעקב האט נישט געשפירט אז די‬ ‫אנטאן‪ ,‬זיין חבר‪ ,‬איז צוגעקומען און‬ ‫שמועסן האבן אויף אים א באזונדערע‬ ‫געפרעגט צי ער איז פארוואונדעט‪.‬‬ ‫השפעה‪ .‬די מלחמה אליין איז דאך‬ ‫יעקב האט זיך באטראכט‪ ,‬ס'קוקט‬ ‫געווען אזוי שווער‪ .‬די דראונס האבן‬ ‫אויס אז נישט האט ער געזאגט‪ .‬אבער‬ ‫געקענט אנקומען אויך ווען עס האט‬ ‫זיינע הענט האבן נאך געציטערט אויך‬ ‫אויסגעזען אז אלעס איז שטיל‪ ,‬און‬ ‫נאכדעם וואס זיי זענען שוין געווען‬ ‫חברים וואס זענען נעכטן געווען נעבן‬ ‫אויף א זיכער פלאץ‪.‬‬ ‫אים זענען היינט שוין נישט געווען מיט‬ ‫אזעלכע פאסירונגען זענען געווארן‬ ‫אים‪ .‬וואס איז דער חידוש אז ער איז‬ ‫א טייל פון זיין לעבן‪ .‬עס זענען געווען‬ ‫מיד און באזארגט? אבער אמאל‪ ,‬נאכן‬ ‫און‬ ‫שיסערייען‬ ‫פון‬ ‫נעכט‬ ‫זיצן מיט אנטאן און הערן פון אים נאך דברי לעג אויף אוקריינער‪,‬‬ ‫באמבאדירונגען‪ ,‬לאנגע שעות וואס מ'האט געדארפט בלייבן‬ ‫איז ער אויפגעשטאנען מיט א שווערע געפיל‪ .‬ער האט זיך נישט‬ ‫באהאלטן צוליב די דראונס‪ .‬אסאך מאל האט מען געווארט מיט‬ ‫אפגעשטעלט צופיל טראכטן‪ .‬אבער עפעס האט אים באנומען א‬ ‫שרעק צו הערן וואס איז געשען מיט א חבר וואס איז ארויס און‬ ‫שוואכקייט פון דעם וואס יענער מאכט מיר אוועק‪ .‬די מלחמה פון‬ ‫נישט צוריקגעקומען אין דער באשטימטער צייט‪ .‬עס זענען געווען‬ ‫אוועקמאכן און אפלאכן איז שוין באלד שווערער ווי די מלחמה פון‬ ‫חברים וואס זענען פארוואונדעט געווארן‪ ,‬און אנדערע וואס זענען‬ ‫דראונס‪ ,‬האט ער געטראכט צו זיך‪.‬‬ ‫בכלל נישט צוריקגעקומען‪ .‬יעקב האט זיך שוין צוגעוואוינט דערצו‪,‬‬ ‫פאר סוכות האט יעקב באקומען רשות אהיימצופארן אויף א‬ ‫ליידער‪.‬‬ ‫קורצע אורלויב‪ .‬ווען ער איז אנגעקומען‪ ,‬זענען די קינדער אים‬ ‫אנטאן איז געווען אן אוקראינישער גוי‪ ,‬וואס האט אויך‬ ‫אקעגן געלאפן‪ ,‬און זיין ווייב איז געשטאנען הינטער זיי און‬ ‫איבערגעלאזט א משפחה אין שטוב‪ .‬מיט דער צייט זענען זיי‬ ‫געקוקט אויף אים‪ .‬אין סוכה זענען שוין געהאנגען די נוי סוכה‬ ‫געווארן חברים‪ .‬זיי האבן צוזאמען געהיטן‪ ,‬זיך געטיילט מיט וואס‬ ‫וואס די קינדער האבן געמאכט‪ .‬זיין זון האט אים געוויזן א ברעט‬ ‫עס איז געקומען פון שטוב און געהאלפן איינער דעם צווייטן אין די‬ ‫וואס ער האט נישט געקענט גוט קאנעקטן‪ ,‬און יעקב האט‬ ‫שווערע שעות‪ .‬אנטאן האט געקענט יעקב׳ס מנהגים‪ ,‬און ווען ער‬ ‫גענומען א דריל און עס פארראכטן‪ .‬דערנאך האט ער זיך‬ ‫האט געקענט האט ער אים געהאלפן מיט דעם‪ .‬אמאל‪ ,‬נאך א‬ ‫אראפגעזעצט‪ ,‬מיד פון וועג‪ ,‬און אויסגעהערט ווי די קינדער קריגן‬ ‫שווערן טאג‪ ,‬זענען זיי געזעסן צוזאמען אינעם באהעלטעניש‪,‬‬ ‫זיך ווער עס וועט זיצן נעבן טאטי‪ .‬ער איז געווען פרייליך צו זיין‬ ‫געטרונקען עפעס און געשמועסט פון דער היים‪ .‬אנטאן האט‬ ‫אין שטוב‪ ,‬אבער ער איז נישט גלייך געווארן רואיג‪ .‬די ערשטע‬ ‫דערציילט פון זיינע קינדער‪ ,‬און יעקב פון זיינע‪ .‬אמאל האבן זיי‬ ‫נאכט האט ער זיך אפאר מאל אויפגעוועקט‪ ,‬און ביי דער סעודה‬ ‫נישט געהאט קיין כוח צו רעדן און זענען שטיל געזעסן איינער‬ ‫זענען זיינע מחשבות צוריק צו די חברים וואס זענען געבליבן ביים‬ ‫נעבן צווייטן‪.‬‬ ‫פראנט‪.‬‬ ‫אנטאן איז געווען געוואוינט נאכצופאלגן די נייעס‪ .‬אין יעדער‬ ‫ערשט דעם אנדערן טאג האט ער אנגעהויבן שפירן אביסל‬ ‫פרייער מינוט האט ער געקוקט אויפן טעלעפאן וואס די פירער‬ ‫מנוחה‪ .‬נאך דער סעודה איז ער געבליבן זיצן אין סוכה‪ ,‬און זיין‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬צי עס קומט הילף‪ ,‬און וואס מען האלט אין‬ ‫זון האט זיך אראפגעזעצט נעבן אים און אנגעהויבן דערציילן א‬ ‫עמוד ‪3‬‬ ‫גליון ‪203‬‬ ‫·‬ ‫פרשת וירא תשפ״ז‬ ‫·‬ ‫צום פינטל‬ ‫מידקייט און צרות‪ ,‬קומט אויך מיט די געפילן וואס מ'באקומט‪ ,‬די‬ ‫גאנצע מעשה וואס איז געשען מיט אים און זיינע חברים‪ .‬אין‬ ‫באמערקונגען וואס גייען אריין אין הארץ‪.‬‬ ‫אנהייב זענען יעקב׳ס מחשבות געווען ערגעץ אנדערש ווי‪ .‬דאס‬ ‫אנטאן איז טאקע א גוטע חבר‪ .‬אויך ער ליידט און האט מורא‪.‬‬ ‫קינד האט זיך אפגעשטעלט און געפרעגט‪ :‬״טאטע‪ ,‬דו הערסט?״‬ ‫אנטאן האט פשוט געוואלט מיטטיילן מיט אים‪ ,‬ס'איז אים נישט‬ ‫יעקב האט געשמייכלט און אים געבעטן איבערצוזאגן‪ .‬דאס מאל‬ ‫בייגעפאלן אז עס שוואכט אפ זיין חבר‪ .‬יעקב האט אריינגענומען‬ ‫האט ער אויסגעהערט ביזן סוף און דערנאך עפעס געפרעגט‪.‬‬ ‫זיינע ווערטער אן קיין סאך טראכטן‪ .‬אבער יעצט האט ער‬ ‫דאס קינד האט מיט א גרויסן חשק נאכאמאל אנגעהויבן מסביר‬ ‫אנגעהויבן פארשטיין אז מען קען זיין א גוטער חבר‪ ,‬אויסהערן‬ ‫זיין‪ .‬דערנאך איז געקומען נאך א קינד און זיך אנגעשלאסן אינעם‬ ‫יענעם‪ ,‬און אויך וויסן ווען ס'איז נישטא קיין תועלת אין שמועסן‬ ‫שמועס‪ .‬יעקב איז געזעסן און זיי אויסגעהערט‪ ,‬און עס איז אים‬ ‫וואס חזר׳ן איבער די זעלבע דברי יאוש‪.‬‬ ‫געווען גוט‪ .‬שוין לאנג וואס ער האט נישט געשפירט אזא תענוג‬ ‫יעקב האט אנגעהויבן פארשטיין וואס ער גייט אריבער‪ .‬ער‬ ‫פון א פשוטן שמועס‪.‬‬ ‫האט אנגעהויבן שפירן ווי אפאר ווערטער וואס ער האט געהערט‬ ‫אין די טעג פון זיין וויקעישן זענען די זארגן נישט אוועק‪ .‬ער‬ ‫ביינאכט בלייבן מיט אים אויך מארגן‪ ,‬אויף אזוי ווייט אז אפילו זיין‬ ‫האט גוט געוואוסט וואוהין ער דארף צוריקגיין‪ ,‬און די פחד פון‬ ‫גוף ווערט אים שווער און יעדע זאך קאסט אים כוחות‪.‬‬ ‫שיסערייען און דראונס איז נישט אוועק‪ .‬אבער ווען ער איז‬ ‫ער האט גטראכט צו זיך‪ ,‬אויב אזוי געשעט צו אים‪ ,‬וואס טוען‬ ‫געזעסן אין סוכה מיט זיינע בני בית‪ ,‬האט ער ווידער אנגעהויבן‬ ‫אזעלכע דיבורים ווען זיי גייען פון איין סאלדאט צום צווייטן? מען‬ ‫שפירן‪ ,‬וואס איז אים געווען קלאר אין אנהייב פון דער מלחמה‪.‬‬ ‫קען דאך דערמיט אפשוואכן א גאנצע מחנה‪ .‬צומאל דארפן מען‬ ‫ער האט א שטוב‪ ,‬ער האט טייערע מענטשן‪ ,‬און ער האט פאר‬ ‫וויסן‪ ,‬אבער צו חזר׳ן נאכאמאל און נאכאמאל אז עס איז נישטא‬ ‫וועמען זיך צו פלאגן‪.‬‬ ‫קיין האפענונג — פון דעם דארף מען זיך היטן‪ .‬אויך ווען עס‬ ‫ווען ער איז צוריק צום פראנט‪ ,‬האט זיך אנטאן געפרייט אים‬ ‫קומט אריין אין קאפ אליינס‪ ,‬מוז מען עס נישט אריינלאזן‪.‬‬ ‫צו זען‪ .‬יעקב האט ארויסגענומען עסן וואס ער האט געברענגט‬ ‫אפאר טעג שפעטער האט זיך אנטאן אראפגעזעצט און ווידער‬ ‫פון שטוב‪ ,‬און זיי זענען געזעסן צוזאמען‪ .‬אנטאן האט געפרעגט‬ ‫אנגעהויבן דערציילן‪ .‬״דו ווייסט נישט וואס זיי האבן יעצט געזאגט‬ ‫פון די קינדער און דערנאך דערציילט וואס די חברים זענען‬ ‫אויף אונז‪,‬״ האט ער געזאגט‪ ,‬און אנגעהויבן איבערזאגן די דברי‬ ‫אריבער בשעת ער איז נישט געווען‪ .‬עס איז נישט לאנג אריבער‬ ‫לעג‪ .‬יעקב האט אביסל אויסגעהערט און דערנאך געלייגט זיין‬ ‫און אנטן האט אנגעהויבן דערציילן אויך פון די נייעס און פון א‬ ‫האנט אויף אנטאן׳ס ארעם‪ .‬״דאס לאמיר היינט איבערלאזן‪,‬״‬ ‫נייעם ווידעא וואס ער האט געזען‪ ,‬וואו מען האט ווידער געשפעט‬ ‫האט ער שטיל געזאגט‪ .‬״איך האב שוין גענוג געהערט פון זייער‬ ‫פון דער הילף וואס אוקראינע בעט‪ .‬יעקב האט אויסגעהערט ווי‬ ‫געלעכטער‪.‬״ אנטאן האט געקוקט אויף אים מיט וואונדער‪ .‬״וואס‬ ‫געווענליך‪ .‬ער איז אויך געווען גוט באזארגט פון די מצב‪ .‬אבער‬ ‫ווילסטו דען? מיר זאלן נישט וויסן וואס עס גייט פאר?״ האט ער‬ ‫ווען יעקב איז אויפגעשטאנען פונעם שמועס‪ ,‬האט ער געשפירט‬ ‫געפרעגט‪ .‬״אוודאי דארף מען וויסן‪,‬״ האט יעקב געענטפערט‪,‬‬ ‫ווי די זעלבע ביטערקייט פון פאר זיין וויקעישן קומט צוריק‪.‬‬ ‫״אבער איך שפיר אז נאך די אלע דיבורים ווערט מיר שווערער‪.‬״‬ ‫אין די קומענדיגע טעג איז צוריקגעקומען דער שווערער סדר‪.‬‬ ‫אנטאן איז שטיל געווארן‪ .‬ער האט נאך פריער נישט געטראכט‬ ‫איינמאל נאכן זיין באהאלטן פאר לאנגע שעות‪ ,‬ווען זיי זענען‬ ‫דערפון אויף דעם אופן‪ .‬זיי האבן אנגעפאנגן רעדן פון די משפחה‬ ‫ארויס‪ ,‬זענען זיי ביידע געווען זייער מיד‪ .‬יענע נאכט האט אנטאן‬ ‫פון די קינדער‪ .‬יעקב האט אים געפרעגט צי ער האט שוין גערעדט‬ ‫דערציילט פון זיין קליינעם זון‪ ,‬פון א מאדנע זאך וואס ער האט‬ ‫מיט זיין זון‪ ,‬וואס איז געווען קראנק אפאר טעג פריער‪ .‬אנטאן׳ס‬ ‫געזאגט און די משפחה האט געלאכט‪ .‬ס'האט געמאכט יעקב‬ ‫פנים האט זיך אביסל געטוישט‪ .‬״יא‪,‬״ האט ער געזאגט‪ .‬״איך‬ ‫פילען אביסל בעסער‪ .‬עס איז אים געווען געשמאק צו הערן פון‬ ‫האב גערעדט נעכטן‪ .‬עס איז אים שוין בעסער‪.‬״ ער האט‬ ‫שטוב און פון קינדער‪ ,‬און צו שפירן אז עס איז נאך דא א לעבן‬ ‫אנגעהויבן דערציילן וואס דער אינגל האט אים געזאגט אויפן‬ ‫אויסער דער מלחמה‪.‬‬ ‫טעלעפאן‪ ,‬און ווי ער ווארט אז זיין טאטע זאל אהיימקומען‪ .‬אזוי‬ ‫אמאל האבן זיי געהאט א פארהעלטנמעסיג שטילן טאג‪ .‬עס‬ ‫האבן זיי געשמועסט געמיטלך‪ ,‬איינער האט געפרעגט‪ ,‬דער‬ ‫זענען נישט געווען קיין שיסערייען פונדערנאנט‪ ,‬מ'האט נישט‬ ‫צווייטער האט פארציילט‪ .‬מ'האט זיך דערמאכט אלטע זאכן פון‬ ‫געדארפט לויפן זיך באהאלטן‪ .‬ביינאכט ווען זיי זענען געזעסן‬ ‫אנפאנג ווען זיי האבן זיך ווען זיי האבן זיך באקענט‪.‬‬ ‫צוזאמען‪ ,‬האט אנטאן ווידער אנגעהויבן דערציילן פון די דברי לעג‬ ‫צופרי זענען זיי ביידע אויפגעשטאנען צוריק צו די קולות פון‬ ‫און יאוש וואס ער האט געהערט אין די נייעס און אין די ווידעאס‪.‬‬ ‫מלחמה‪ .‬גארנישט פון די גרויסע צרות איז יענעם אוונט געלייזט‬ ‫שפעטער‪ ,‬האט יעקב געשפירט זייער אויסגעמאטערט‪ .‬ער האט‬ ‫געווארן‪ .‬אבער יעקב האט זיך געפרייט מיטן שמועס וואס זיי‬ ‫זיך געוואונדערט‪ .‬דווקא היינט איז דאך נישט געווען אזוי שווער‪.‬‬ ‫האבן געהאט‪ .‬יענעם צופרי האבן זיי געדארפט פארן צו א אנדערע‬ ‫פארוואס שפירט ער זיך יעצט שווערער ווי יענע טאג וואס זיי‬ ‫געגענט‪ ,‬אויפן וועג האט אים יעקב פארציילט ווי ער איז געזעסן‬ ‫האבן זיך געדארפט באהאלטן?‬ ‫אין סוכה מיט זיינע קינדער‪ ,‬און ווי זיין זון האט אים נישט‬ ‫ער האט אנגעהויבן צו כאפן אז נישט אלע שמועסן מיט אנטאן‬ ‫אפגעלאזט ביז ער האט געענדיגט אלעס וואס ער האט געוואלט‬ ‫לאזן אים איבער מיטן זעלבן געפיל‪ .‬ווען מען האט געשמועסט פון‬ ‫זאגן‪ .‬אנטאן האט געשמייכלט און דערציילט אז זיין זון טוט אויך‬ ‫שטוב און פון קינדער‪ ,‬איז אים געווען גוט‪ .‬און ווען מען איז צוריק‬ ‫אזוי‪ .‬זיי האבן ווייטער געשמועסט‪ ,‬און יעקב האט זיך דערמאנט‬ ‫צו די דברי לעג און יאוש‪ ,‬איז ער אויפגעשטאנען שווער און‬ ‫אין יענער מינוט אין סוכה‪ ,‬ווען זיין זון האט געפרעגט‪ :‬״טאטע‪,‬‬ ‫מיואש‪ .‬ביז יעצט האט ער אלעס צוגעשריבן צו דער מלחמה‬ ‫דו הערסט?״ ער האט געשמייכלט צו זיך און ווייטער‬ ‫אליין‪ .‬יעצט האט ער אנגעהויבן פארשטיין אז צו די פחד‪,‬‬ ‫אויסגעהערט אנטאן‪.‬‬ ‫מכון מישרים · הרב שלום לאנגסאם · ‪ | shalomlangs@gmail.com | 845-274-3516‬קול הלשון‪6053136803 :‬‬ ‫עמוד ‪4‬‬