צום פינטל - אידיש · Tzim Pintel - Yiddish — וירא (2026-10-26)

גליון 203 · פרשת וירא תשפ״ז · צום פינטל
ויפקח אלקים את עיניה
באקאנט איז די מעשה פון ר׳ אייזיק ר׳ יעקלס ,וואס האט א מענטש זוכט א שליסל .ער געדענקט אז ער האט אים דא
געחלומט פון אן אוצר אונטער א בריק אין פראג און איז אראפגעלייגט ,אבער דער שליסל איז נישטא .ער עפנט א לעידל,
אהינגעפארן אים זוכן .ווען ער איז אנגעקומען ,האט א וועכטער קוקט אין די טאשן ,רוקט די ספרים אויפן טיש .דערנאך גייט ער
געשמועסט מיט אים .פון דעם וועכטערס ווערטער איז ער געוואר צום צווייטן צימער און קומט ווידער צוריק .שוין א האלבע שעה
געווארן אז עס ליגט א אוצר ביי אים אין שטוב אין קראקא, וואס ער זוכט ,און די בני בית העלפן אים זוכן .צום סוף טרעפט
אונטערן אויוון .ער איז געפארן אזוי ווייט ,און דא הערט ער ,אז ער אים .וואו? ממש נעבן אים ,אויף א פלאץ וואו ער האט שוין
ער דארף צוריק אהיים פארן און זוכן אויף א פלאץ וואס איז אלע עטליכע מאל געקוקט .איך האב דאך דא געזוכט ,פארוואס האב
יארן געווען נאנט צו אים. איך אים נישט געזען?
ער האט גוט געקענט זיין שטוב .ער האט געוואוסט וואו דער אמאל קומט איינער פון די קינדער און ווייזט אים גלייך :דא
טיש שטייט און וואו דער אויוון איז ,ער איז אריינגעגאנגען און איז דער שליסל .דער שליסל איז נישט יעצט אנגעקומען .ער איז
ארויסגעגאנגען ,געגעסן און געשלאפן ,זיך געזארגט וואס וועט דארט געלעגן בשעת ער האט געזוכט ,בשעת ער האט זיך
זיין מארגן .אבער איין זאך האט ער נישט געוואוסט :עס ליגט דא געבייזערט ,און בשעת ער האט געזאגט אז ער האט שוין
אן אוצר .ווען ער איז צוריקגעקומען ,איז עס געווען די זעלבע איבערגעדרייט דאס גאנצע הויז .די גאנצע צייט איז עס געווען
שטוב און דער זעלבער אויוון .אבער יעצט האט ער זיך גענומען נאנט צו אים .ער האט עס אפילו געזען ,אבער ער האט עס נישט
זוכן. דערזען .אין איין רגע ווערט אנטפלעקט עפעס וואס איז שוין לאנג
אזוי קען א מענטש זיין צוגעוואוינט צום אייגענעם לעבן ,עס געלעגן פאר די אויגן.
דאכט זיך אים אז ער ווייסט שוין אלעס וואס עס איז דא דערין. ווען מען זוכט אן אבדה ,פירט מען זיך צו זאגן :״אמר רבי
ער ווייסט וואס עס איז אים שווער, בנימין ,הכל בחזקת סומין עד
וואס ער איז נישט מצליח ,און מיט שהקדוש ברוך הוא מאיר את
וואס אנדערע זענען בעסער פון אים. עיניהם״ .אזוי שטייט אין מדרש ,און
אבער אפשר האט ער אין זיך עפעס דער מדרש ברענגט דעם פסוק אין
טייערס וואס ער האט נאך נישט אונזער פרשה :״ויפקח אלקים את
באמערקט? אפשר איז דאס וואס ער עיניה״ (בראשית רבה נג ,יד) .דער
האלט פאר קלייניגקייט און פשוט, מענטש זוכט און ער בעט דעם
עפעס וואס איז זייער נוצלעך פאר א אייבערשטן זאל אים באלייכטן די
צווייטן? אויגן .אפילו ווען א זאך געפינט זיך
לדוגמה ,א מענטש כאפט איינטאג נאנט ,דארף ער נאך זוכה זיין עס צו
אז ער זאגט אפאר גוטע ווערטער ,און זען.
זיין חבר באקומט דערפון כוח פאר א ביי הגר איז אויסגעגאנגען דאס
גאנצן טאג .ער האט אפילו נישט וואסער אינעם חמת .זי האט זיך
געכאפט וואס ער האט געזאגט ,ער האט גלייך פארגעסן דערפון, דערווייטערט פונעם קינד און געזאגט אז זי קען נישט צוקוקן ווי
אבער פארן חבר האט עס געמיינט גאר אסאך. ער שטארבט .זי איז געזעסן און געוויינט .דאן שטייט :״ויפקח
אדער צומאל א מענטש וואס האט געדולד אויסצוהערן שאצט אלקים את עיניה ותרא באר מים״ (בראשית כא ,יט) .די
דאס נישט אלעמאל אפ .ער האט דאך נישט געזאגט א חידוש מפרשים ערקלערן אז דער באר איז א גאנצע צייט דארט געווען,
און נישט געלייזט א פראבלעם ,נאר געזעסן און געהערט .אבער נאר זי האט נישט זוכה געווען עס צו זען .עס איז דא וואסער נעבן
דער וואס איז געזעסן נעבן אים האט פונקט דאס געדארפט :א איר ,און זי מיינט אז זי האט נישט מיט וואס דערהאלטן דעם
מענטש זאל אים רואיג אויסהערן .א צווייטער איז א באגלייבטער קינד.
מענטש ,און ווען ער זאגט צו קען מען זיך פארלאזן אויף אים. ווען דער אייבערשטער האט איר געעפנט די אויגן ,איז זי
אויך ער זעט נישט דערין קיין באזונדערן טאלאנט .אבער וויפיל אויפגעשטאנען ,אנגעפילט דעם חמת און געגעבן דעם קינד
גוטס ליגט אין דער נאמנות ,און וויפיל מענטשן דארפן עס האבן. טרינקען .פריער ווייסט זי נישט וואס צו טון ,און יעצט איז אלעס
אויך די גאנצע נסיעה פון ר' אייזיק ר' יעקלס איז נישט געווען מסודר .דאס וואסער איז דארט געווען ,אבער ווי לאנג זי האט
אומזיסט .דווקא ווייט פון שטוב האט ער געהערט וואו זיין אוצר עס נישט געזען ,האט זי נישט געקענט דערפון טרינקען .אויך א
ליגט .אמאל דארף א מענטש קומען צו זיין רבי׳ן ,שמועסן מיט א גוטע זאך וואס געפינט זיך נעבן א מענטש דארף אים אנטפלעקט
חבר אדער לערנען עפעס א ענין ,כדי צו זען וואס ער האט ביי ווערן ,כדי ער זאל קענען דערפון שעפן חיות.
זיך .ער הערט א ריכטיג ווארט און קומט אהיים ,און מיטאמאל דער אוצר אין שטוב
ווייסט ער מיט וואס ער דארף זיך צוזאמנעמען .די זאך איז געווען
נאנט ,אבער איינער האט אים געדארפט מעורר זיין צו געבן אכט מיר קענען דאס ביי א שליסל און ביי גלעזער ,פארשידנס.
דערויף. אבער וואס איז מיט די אנדערע זאכן וואס א מענטש זוכט? ער
זוכט שמחה ,צו שפירן אז זיין לעבן האט א ווערט ,צו געפינען
און געב א קוק ,ווען ר׳ אייזיק איז אהיימגעקומען ,האט ער נאך
מיט וואס ער קען העלפן .ער קוקט אויף אנדערע און זעט ביי זיי
געדארפט גראבן .דער אוצר איז געווען גוט באהאלטן .אזוי אויך
זאכן וואס ער האט נישט .דער האט א טאלאנט ,דער האט
דער מענטש ,אפילו נאכדעם וואס ער דערקענט שוין אין א כוח
הצלחה ,ביי יענעם זעט אלעס אויס אזוי גוט און געשמאק .אזוי
וואס ער האט במיוחד ,האט ער נאך אסאך מיט וואס צו ארבעטן.
זוכט א מענטש זיין גאנץ לעבן .בשעת ער איז נישט זוכה צו זען
דאס וואס ליגט לעבן אים.
עמוד 1
גליון 203 · פרשת וירא תשפ״ז · צום פינטל
לב לדעת ועינים לראות ואזנים לשמוע עד היום הזה״ (דברים ואנכי לא ידעתי
כט ,א–ג) .זיי האבן געזען ,און פון דעסטוועגן האבן זיי נאך ביי יעקב אבינו שטייט :״אכן יש ה׳ במקום הזה ואנכי לא
געדארפט אויגן צו זען .די זאכן זענען געשען פאר זיי ,אבער כדי ידעתי״ (בראשית כח ,טז) .ער איז געקומען צום פלאץ און זיך
זיי צעו פארשטיין און דערקענען די חסדים פונעם אייבערשטן געלייגט שלאפן .נאכן חלום איז אים נודע געווארן די קדושה
וואס ליגן דערין ,דארף מען אויך א לב לדעת. פונעם פלאץ ,און ער האט געזאגט :״ואנכי לא ידעתי״ .ער איז
א מענטש קען הערן א זאך אסאך מאל ,און עס פארשטיין דארט געווען ,אבער נישט געוואוסט וואו ער שטייט .א מענטש
ערשט יארן שפעטער .זיין טאטע האט אים געזאגט א עצה אין די קען זיין נאנט צו א גרויסער זאך און איר נישט דערקענען.
יונגע יארן ,ער האט עס געהערט און ווייטער געגאנגען .יארן אויך אין די אייגענע שטוב איז אזוי .וואס עס פעלט זעט ער
שפעטער גייט ער אליין עפעס אריבער און ער דערמאנט זיך אין
גלייך; אבער וויפיל מ'גיט אים יעדן טאג ,צו דעם איז ער שוין
יענער עצה .יעצט פארשטייט ער וואס זיין טאטע האט געמיינט.
צוגעוואוינט .ער איז שוין אזוי געוואוינט אז מ'גרייט אן פאר אים,
די ווערטער האבן זיך נישט געטוישט ,אבער וואס ער האט
מ'געדענקט וואס ער דארף ,מ'פרעגט אים ווי עס גייט אים ,און
דעמאלטס געהערט גייט אים יעצט אריין אין הארץ.
מ'ווארט אויף אים ער זאל אהיימקומען .די אלע זאכן זעט ער ווי א
אמאל זאגט א מענטש :דאס ווייס איך שוין .דאס האב איך חלק פון זיין טאג ,דאס גייט אריבער אן טראכטן .אבער אויב איין
שוין געהערט .אבער אפשר ליגט דערין נאך א זאך וואס די האסט זאך גייט נישט ווי ער וויל ,שפירט ער עס גוט.
נאכנישט געכאפט .ער איז אריבער נאך א נסיון ,געזען נאך א
אמאל פארט ער אוועק פון שטוב פאר אפאר טעג ,און דווקא
זאך ,און יעצט קען ער שוי מער פארשטיין .ער עפנט נאכאמאל
דארט הייבט ער אן צו שפירן וואס ער האט אין שטוב .עס פעלט
דעם זעלבן ספר און ער טרעפט דערין א זאך וואס איז זייער
אים דער פשוטער שמועס ,די קולות פון די קינדער ,אז זיין ווייב
נאנט צו אים ,כאטש דאס ערשטע מאל האט ער עס נישט
קען זיינע געוואוינהייטן .ווען ער קומט צוריק ,פרייט ער זיך מיט
געשפירט.
זאכן וואס ער האט פריער כמעט נישט באמערקט .זיי זענען
א יוד בעט :״גל עיני ואביטה נפלאות מתורתך״ (תהלים קיט, פריער אויך געווען טייער ,נאר יעצט דערקענט ער אביסל מער
יח) .די תורה איז אפן פארן מענטש .ער לערנט און פארשטייט זייער טייערקייט.
איר לויט זיין כוח ,און ער בעט דעם אייבערשטן ער זאל זוכה זיין
אזוי איז אויך מיט עלטערן .א מענטש געדענקט וואס זיי האבן
מער צו זען .אין די ווערטער ליגט א טיפקייט וואס ער האט נאך
געטון פאר אים ,אבער עס איז אים שווער צו שפירן וויפיל כוחות
נישט משיג געווען ,א זאך וואס קען אים באלייכטן זיין לעבן .ער
עס האט געקאסט .נאכדעם וואס ער ווערט אליין א טאטע ,הייבט
לערנט און חזר׳ט ,און אינמיטן לערנען בעט ער אז זיין הארץ זאל
ער אן פארשטיין .ער דערמאנט זיך אין די נעכט ,די זארגן און די
זיך עפענען.
טרחות ,און ער איז מכיר טובה אויף זאכן וואס ער האט באקומען
אמאל לערנט ער וועגן חסד ,און דערנאך דערמאנט ער זיך אין פאר יארן .וואס איז געווען פשוט אין זיינע אויגן ווערט יעצט
א נאנטע מענטש וואס דארף פון אים א קליינע טובה .ער לערנט חשוב .זיינע אויגן האבן זיך געפענט .ער זעט פון פריש וואס ער
וועגן געדולד און ער כאפט ווי די ווערטער האבן צו טון מיט א
האט אליין מיטגעלעבט.
שמועס וואס ער האט געהאט נעכטן אין שטוב .די תורה ווערט
אמאל אנטדעקט א מענטש א טובה דווקא אין דער זאך אויף
נאנטער צו אים ,ער הייבט אן נוצן דאס וואס ער האט געלערנט.
דער ספר וואס איז די גאנצע צייט געשטאנען אויפן פאליצע וואס ער האט זיך געבייזערט .בלעם שלאגט די אתון ווייל זי גייט
אנטפלעקט זיך פאר אים אלס א קוואל פון עצות און חיות. נישט ווי ער וויל .עס קוקט אים אויס ווי די אתון שטערט אים
אנצוקומען וואו ער דארף .נאכדעם שטייט :״ויגל ה׳ את עיני
ווען מען זוכט א שליסל ,בעט מען דעם אייבערשטן ער זאל
בלעם וירא את מלאך ה׳ נצב בדרך״ (במדבר כב ,לא) .עס ווערט
באלייכטן די אויגן .די זעלבע בקשה קען מיטגיין מיטן מענטש אים קלאר אז דאס וואס זי איז אוועק פונעם וועג ,דאס האט אים
דורכאויס זיין גאנצע טאג .עפען מיינע אויגן איך זאל זען דאס געראטעוועט.
גוטס ביי מיינע ארומיגע ,איך זאל דערקענען די כוחות וואס איך
און דאס איז אויך ביי פשוטע זאכן .א מענטש בייזערט זיך אויף
האב באקומען ,הערן די ריכטיגע עצות ,און געפינען א טעם אין די
תורה און מצוות וואס איך בין ממילא מקיים .די אויגן זאל זיך זיין חבר וואס האט אים אויפגעהאלטן ,און שפעטער הערט ער
עפענען און אלעס זאל אנפאנגן שיינען. אז יענער האט געארבעט שווער מיט דעם ,אים אפצוהוטן פון א
הפסד .פריער האט ער נאר געזען וואס עס שטערט אים .ווען ער
רבונו של עולם ,עפן מיר די אויגן .העלף מיר זען וואס דו
האט געהערט די גאנצע מעשה ,האט ער אויך דערקענט די
האסט אריינגעלייגט אין מיר ,און וואס דו האסט מיר געגעבן
טובה .מ'דארף געדענקען אז מ'האט נישט אלעמאל געהערט
ארום מיר .איך זאל דערקענען דאס גוטס ביי מיינע בני בית און
אלעס .אביסל געדולד קען אונז ווייזן עפעס וואס מיר האבן אין
ארומיגע .איך זאל וויסן צו נוצן מיינע כוחות ,פארשטיין די תורה
דער ערשטער מינוט נישט געזען.
וואס איך לערן און טון די עבודה וואס ליגט אויף מיר .העלף מיר
געפינען דעם נאנטן אוצר און מיין אייגענע לעבן ,א אוצר פון גוטס גל עיני
וואס דו האסט מיר שוין געגעבן. משה רבינו זאגט צו כלל ישראל :״אתם ראיתם את כל אשר
עשה ה׳ לעיניכם בארץ מצרים״ ,און ווייטער :״ולא נתן ה׳ לכם
עמוד 2
גליון 203 · פרשת וירא תשפ״ז · צום פינטל
טאטע ,דו הערסט?
אנדערע לענדער פון דער מלחמה .אמאל האט ער דערציילט ווען מען האט יעקב גערופן אין דער אוקראינישער ארמיי ,האט
פאר יעקב וועגן דעם וויכוח צווישן טראמפ און זעלענסקי אינעם ער איבערגעלאזט אין שטוב א ווייב מיט קינדער און איז ארויס
ווייסן הויז .״האסט געהערט וואס ער האט אים געזאגט? אז ער מיט א שווער הארץ .ער איז נישט געווען קיין מענטש פון
האט נישט קיין קארטן אין דער האנט .אז מיר געווינען נישט.״ מלחמה .ער האט געארבעט פאר פרנסה ,געדאוונט אין שול און
יעקב האט געפרעגט וואס מען האט נאך דארט געזאגט ,אבער זיך משתדל געווען אויפצוציען די קינדער מיט נחת .אבער די
אנטאן האט שוין נישט געוואלט מאריך זיין .״אויב אפילו דער מלחמה איז אנגעקומען ,ער האט זיך געדארפט שטעלן .אנהייב
מענטש אויף וועמענס הילף מיר ווארטן רעדט אזוי ,וואס דארפן איז אים געווען קלאר פארוואס ער שטייט דארט .ער וויל באשיצן
מיר טראכטן?״ האט ער ביטער געפרעגט. זיין לאנד ,שטוב און משפחה .אבער די יארן זענען אריבער ,די
אן אנדערש מאל האט אים אנטאן דערציילט פון א ווידעא וואס מלחמה איז אריין אין איר פינעפטע יאר ,און דער כוח וואס ער
ער האט געזען ,וואו מען האט געשפעט פון די אוקראינער וואס האט געהאט אין אנהייב האט זיך אלץ מער און מער
בעטן הילף .יעדעס מאל וואס מען האט געלאזט הערן א בקשה אפגעשוואכט.
פאר הילף ,האט מען צוגעלייגט דעם קלאנג פון א מטבע וואס אמאל ,ווען ער איז געשטאנען מיט נאך אפאר סאלדאטן אויפן
פאלט אריין אין א גלעזל .אנטאן האט נאכגעמאכט דעם קלאנג פראנט ,האבן זיי פלוצלינג געהערט דעם זשומען פון א דראון
און ביטער געלאכט .״אזוי קוקן זיי אויף אונז,״ האט ער געזאגט. וואס קומט צו זיי .ער האט געהערט געשרייען מ'זאל לויפן זיך
״מיר שטייען מיט אויסגעשטרעקטע הענט און בעטן.״ יעקב האט באהאלטן .יעקב האט נאך באוויזן זיך אראפצואווארפן אונטער א
אביסל געשמייכלט .אבער שפעטער ,ווען די הילף פון אויסלאנד אראפגעפאלענע וואנט ,און א רגע שפעטער האט געפלאצט א
איז אנגעקומען ,האט ער זיך פלוצלינג דערמאנט אין דעם קלאנג שטארקע אויפרייס ממש נעבן אים .ערד און שטיינער זענען
וואס אנטאן האט נאכגעמאכט .ביז געפאלן אויף אים ,פאר אפאר מינוט
דעמאלט איז ער געווען פרייליך צו האט ער כמעט גארנישט געהערט.
באקומען די הילף .יעצט האט זיך ווען ער איז אויפגעשטאנען און
אריינגעמישט אויך א געפיל פון בושה, ארומגעקוקט ,האט ער באטראכט וואו
כאטש ער האט נישט געהאט קיין שום דער דראון האט געטראפן .ס'האט
סיבה זיך צו שעמען. אים פארפעלט מיט אפאר טריט.
יעקב האט נישט געשפירט אז די אנטאן ,זיין חבר ,איז צוגעקומען און
שמועסן האבן אויף אים א באזונדערע געפרעגט צי ער איז פארוואונדעט.
השפעה .די מלחמה אליין איז דאך יעקב האט זיך באטראכט ,ס'קוקט
געווען אזוי שווער .די דראונס האבן אויס אז נישט האט ער געזאגט .אבער
געקענט אנקומען אויך ווען עס האט זיינע הענט האבן נאך געציטערט אויך
אויסגעזען אז אלעס איז שטיל ,און נאכדעם וואס זיי זענען שוין געווען
חברים וואס זענען נעכטן געווען נעבן אויף א זיכער פלאץ.
אים זענען היינט שוין נישט געווען מיט אזעלכע פאסירונגען זענען געווארן
אים .וואס איז דער חידוש אז ער איז א טייל פון זיין לעבן .עס זענען געווען
מיד און באזארגט? אבער אמאל ,נאכן און שיסערייען פון נעכט
זיצן מיט אנטאן און הערן פון אים נאך דברי לעג אויף אוקריינער, באמבאדירונגען ,לאנגע שעות וואס מ'האט געדארפט בלייבן
איז ער אויפגעשטאנען מיט א שווערע געפיל .ער האט זיך נישט באהאלטן צוליב די דראונס .אסאך מאל האט מען געווארט מיט
אפגעשטעלט צופיל טראכטן .אבער עפעס האט אים באנומען א שרעק צו הערן וואס איז געשען מיט א חבר וואס איז ארויס און
שוואכקייט פון דעם וואס יענער מאכט מיר אוועק .די מלחמה פון נישט צוריקגעקומען אין דער באשטימטער צייט .עס זענען געווען
אוועקמאכן און אפלאכן איז שוין באלד שווערער ווי די מלחמה פון חברים וואס זענען פארוואונדעט געווארן ,און אנדערע וואס זענען
דראונס ,האט ער געטראכט צו זיך. בכלל נישט צוריקגעקומען .יעקב האט זיך שוין צוגעוואוינט דערצו,
פאר סוכות האט יעקב באקומען רשות אהיימצופארן אויף א ליידער.
קורצע אורלויב .ווען ער איז אנגעקומען ,זענען די קינדער אים אנטאן איז געווען אן אוקראינישער גוי ,וואס האט אויך
אקעגן געלאפן ,און זיין ווייב איז געשטאנען הינטער זיי און איבערגעלאזט א משפחה אין שטוב .מיט דער צייט זענען זיי
געקוקט אויף אים .אין סוכה זענען שוין געהאנגען די נוי סוכה געווארן חברים .זיי האבן צוזאמען געהיטן ,זיך געטיילט מיט וואס
וואס די קינדער האבן געמאכט .זיין זון האט אים געוויזן א ברעט עס איז געקומען פון שטוב און געהאלפן איינער דעם צווייטן אין די
וואס ער האט נישט געקענט גוט קאנעקטן ,און יעקב האט שווערע שעות .אנטאן האט געקענט יעקב׳ס מנהגים ,און ווען ער
גענומען א דריל און עס פארראכטן .דערנאך האט ער זיך האט געקענט האט ער אים געהאלפן מיט דעם .אמאל ,נאך א
אראפגעזעצט ,מיד פון וועג ,און אויסגעהערט ווי די קינדער קריגן שווערן טאג ,זענען זיי געזעסן צוזאמען אינעם באהעלטעניש,
זיך ווער עס וועט זיצן נעבן טאטי .ער איז געווען פרייליך צו זיין געטרונקען עפעס און געשמועסט פון דער היים .אנטאן האט
אין שטוב ,אבער ער איז נישט גלייך געווארן רואיג .די ערשטע דערציילט פון זיינע קינדער ,און יעקב פון זיינע .אמאל האבן זיי
נאכט האט ער זיך אפאר מאל אויפגעוועקט ,און ביי דער סעודה נישט געהאט קיין כוח צו רעדן און זענען שטיל געזעסן איינער
זענען זיינע מחשבות צוריק צו די חברים וואס זענען געבליבן ביים נעבן צווייטן.
פראנט. אנטאן איז געווען געוואוינט נאכצופאלגן די נייעס .אין יעדער
ערשט דעם אנדערן טאג האט ער אנגעהויבן שפירן אביסל פרייער מינוט האט ער געקוקט אויפן טעלעפאן וואס די פירער
מנוחה .נאך דער סעודה איז ער געבליבן זיצן אין סוכה ,און זיין האבן געזאגט ,צי עס קומט הילף ,און וואס מען האלט אין
זון האט זיך אראפגעזעצט נעבן אים און אנגעהויבן דערציילן א
עמוד 3
גליון 203 · פרשת וירא תשפ״ז · צום פינטל
מידקייט און צרות ,קומט אויך מיט די געפילן וואס מ'באקומט ,די גאנצע מעשה וואס איז געשען מיט אים און זיינע חברים .אין
באמערקונגען וואס גייען אריין אין הארץ. אנהייב זענען יעקב׳ס מחשבות געווען ערגעץ אנדערש ווי .דאס
אנטאן איז טאקע א גוטע חבר .אויך ער ליידט און האט מורא. קינד האט זיך אפגעשטעלט און געפרעגט :״טאטע ,דו הערסט?״
אנטאן האט פשוט געוואלט מיטטיילן מיט אים ,ס'איז אים נישט יעקב האט געשמייכלט און אים געבעטן איבערצוזאגן .דאס מאל
בייגעפאלן אז עס שוואכט אפ זיין חבר .יעקב האט אריינגענומען האט ער אויסגעהערט ביזן סוף און דערנאך עפעס געפרעגט.
זיינע ווערטער אן קיין סאך טראכטן .אבער יעצט האט ער דאס קינד האט מיט א גרויסן חשק נאכאמאל אנגעהויבן מסביר
אנגעהויבן פארשטיין אז מען קען זיין א גוטער חבר ,אויסהערן זיין .דערנאך איז געקומען נאך א קינד און זיך אנגעשלאסן אינעם
יענעם ,און אויך וויסן ווען ס'איז נישטא קיין תועלת אין שמועסן שמועס .יעקב איז געזעסן און זיי אויסגעהערט ,און עס איז אים
וואס חזר׳ן איבער די זעלבע דברי יאוש. געווען גוט .שוין לאנג וואס ער האט נישט געשפירט אזא תענוג
יעקב האט אנגעהויבן פארשטיין וואס ער גייט אריבער .ער פון א פשוטן שמועס.
האט אנגעהויבן שפירן ווי אפאר ווערטער וואס ער האט געהערט אין די טעג פון זיין וויקעישן זענען די זארגן נישט אוועק .ער
ביינאכט בלייבן מיט אים אויך מארגן ,אויף אזוי ווייט אז אפילו זיין האט גוט געוואוסט וואוהין ער דארף צוריקגיין ,און די פחד פון
גוף ווערט אים שווער און יעדע זאך קאסט אים כוחות. שיסערייען און דראונס איז נישט אוועק .אבער ווען ער איז
ער האט גטראכט צו זיך ,אויב אזוי געשעט צו אים ,וואס טוען געזעסן אין סוכה מיט זיינע בני בית ,האט ער ווידער אנגעהויבן
אזעלכע דיבורים ווען זיי גייען פון איין סאלדאט צום צווייטן? מען שפירן ,וואס איז אים געווען קלאר אין אנהייב פון דער מלחמה.
קען דאך דערמיט אפשוואכן א גאנצע מחנה .צומאל דארפן מען ער האט א שטוב ,ער האט טייערע מענטשן ,און ער האט פאר
וויסן ,אבער צו חזר׳ן נאכאמאל און נאכאמאל אז עס איז נישטא וועמען זיך צו פלאגן.
קיין האפענונג — פון דעם דארף מען זיך היטן .אויך ווען עס ווען ער איז צוריק צום פראנט ,האט זיך אנטאן געפרייט אים
קומט אריין אין קאפ אליינס ,מוז מען עס נישט אריינלאזן. צו זען .יעקב האט ארויסגענומען עסן וואס ער האט געברענגט
אפאר טעג שפעטער האט זיך אנטאן אראפגעזעצט און ווידער פון שטוב ,און זיי זענען געזעסן צוזאמען .אנטאן האט געפרעגט
אנגעהויבן דערציילן .״דו ווייסט נישט וואס זיי האבן יעצט געזאגט פון די קינדער און דערנאך דערציילט וואס די חברים זענען
אויף אונז,״ האט ער געזאגט ,און אנגעהויבן איבערזאגן די דברי אריבער בשעת ער איז נישט געווען .עס איז נישט לאנג אריבער
לעג .יעקב האט אביסל אויסגעהערט און דערנאך געלייגט זיין און אנטן האט אנגעהויבן דערציילן אויך פון די נייעס און פון א
האנט אויף אנטאן׳ס ארעם .״דאס לאמיר היינט איבערלאזן,״ נייעם ווידעא וואס ער האט געזען ,וואו מען האט ווידער געשפעט
האט ער שטיל געזאגט .״איך האב שוין גענוג געהערט פון זייער פון דער הילף וואס אוקראינע בעט .יעקב האט אויסגעהערט ווי
געלעכטער.״ אנטאן האט געקוקט אויף אים מיט וואונדער .״וואס געווענליך .ער איז אויך געווען גוט באזארגט פון די מצב .אבער
ווילסטו דען? מיר זאלן נישט וויסן וואס עס גייט פאר?״ האט ער ווען יעקב איז אויפגעשטאנען פונעם שמועס ,האט ער געשפירט
געפרעגט .״אוודאי דארף מען וויסן,״ האט יעקב געענטפערט, ווי די זעלבע ביטערקייט פון פאר זיין וויקעישן קומט צוריק.
״אבער איך שפיר אז נאך די אלע דיבורים ווערט מיר שווערער.״ אין די קומענדיגע טעג איז צוריקגעקומען דער שווערער סדר.
אנטאן איז שטיל געווארן .ער האט נאך פריער נישט געטראכט איינמאל נאכן זיין באהאלטן פאר לאנגע שעות ,ווען זיי זענען
דערפון אויף דעם אופן .זיי האבן אנגעפאנגן רעדן פון די משפחה ארויס ,זענען זיי ביידע געווען זייער מיד .יענע נאכט האט אנטאן
פון די קינדער .יעקב האט אים געפרעגט צי ער האט שוין גערעדט דערציילט פון זיין קליינעם זון ,פון א מאדנע זאך וואס ער האט
מיט זיין זון ,וואס איז געווען קראנק אפאר טעג פריער .אנטאן׳ס געזאגט און די משפחה האט געלאכט .ס'האט געמאכט יעקב
פנים האט זיך אביסל געטוישט .״יא,״ האט ער געזאגט .״איך פילען אביסל בעסער .עס איז אים געווען געשמאק צו הערן פון
האב גערעדט נעכטן .עס איז אים שוין בעסער.״ ער האט שטוב און פון קינדער ,און צו שפירן אז עס איז נאך דא א לעבן
אנגעהויבן דערציילן וואס דער אינגל האט אים געזאגט אויפן אויסער דער מלחמה.
טעלעפאן ,און ווי ער ווארט אז זיין טאטע זאל אהיימקומען .אזוי אמאל האבן זיי געהאט א פארהעלטנמעסיג שטילן טאג .עס
האבן זיי געשמועסט געמיטלך ,איינער האט געפרעגט ,דער זענען נישט געווען קיין שיסערייען פונדערנאנט ,מ'האט נישט
צווייטער האט פארציילט .מ'האט זיך דערמאכט אלטע זאכן פון געדארפט לויפן זיך באהאלטן .ביינאכט ווען זיי זענען געזעסן
אנפאנג ווען זיי האבן זיך ווען זיי האבן זיך באקענט. צוזאמען ,האט אנטאן ווידער אנגעהויבן דערציילן פון די דברי לעג
צופרי זענען זיי ביידע אויפגעשטאנען צוריק צו די קולות פון און יאוש וואס ער האט געהערט אין די נייעס און אין די ווידעאס.
מלחמה .גארנישט פון די גרויסע צרות איז יענעם אוונט געלייזט שפעטער ,האט יעקב געשפירט זייער אויסגעמאטערט .ער האט
געווארן .אבער יעקב האט זיך געפרייט מיטן שמועס וואס זיי זיך געוואונדערט .דווקא היינט איז דאך נישט געווען אזוי שווער.
האבן געהאט .יענעם צופרי האבן זיי געדארפט פארן צו א אנדערע פארוואס שפירט ער זיך יעצט שווערער ווי יענע טאג וואס זיי
געגענט ,אויפן וועג האט אים יעקב פארציילט ווי ער איז געזעסן האבן זיך געדארפט באהאלטן?
אין סוכה מיט זיינע קינדער ,און ווי זיין זון האט אים נישט ער האט אנגעהויבן צו כאפן אז נישט אלע שמועסן מיט אנטאן
אפגעלאזט ביז ער האט געענדיגט אלעס וואס ער האט געוואלט לאזן אים איבער מיטן זעלבן געפיל .ווען מען האט געשמועסט פון
זאגן .אנטאן האט געשמייכלט און דערציילט אז זיין זון טוט אויך שטוב און פון קינדער ,איז אים געווען גוט .און ווען מען איז צוריק
אזוי .זיי האבן ווייטער געשמועסט ,און יעקב האט זיך דערמאנט צו די דברי לעג און יאוש ,איז ער אויפגעשטאנען שווער און
אין יענער מינוט אין סוכה ,ווען זיין זון האט געפרעגט :״טאטע, מיואש .ביז יעצט האט ער אלעס צוגעשריבן צו דער מלחמה
דו הערסט?״ ער האט געשמייכלט צו זיך און ווייטער אליין .יעצט האט ער אנגעהויבן פארשטיין אז צו די פחד,
אויסגעהערט אנטאן.
מכון מישרים · הרב שלום לאנגסאם · | shalomlangs@gmail.com | 845-274-3516קול הלשון6053136803 :
עמוד 4
