gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish

שבוע: וירא (2026-10-26)

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בים‬ ‫בסיעתא דשמיא‬ ‫הר‬ ‫כות‬ ‫גליון פרדס התורה‬ ‫ב לז‬ ‫תנד‬ ‫נ‬ ‫פרשת וירא תשפ"ז‬ ‫אידיש‬ ‫א קוואל‬ ‫פון חיזוק‬ ‫מאמר הפרשה • לימוד מפרשת השבוע •‬ ‫כח השתיקה • טבריא של מעלה‬ ‫פרנס הגליון‬ ‫נתנדב לז"נ הרה"ק רבינו יואל‬ ‫י"ל ע"י מערכת‬ ‫בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט ליפא‬ ‫'פרדס התורה' לכתיבת‬ ‫זצוקללה"ה מסאטמאר‬ ‫ועריכת שיעורי מורינו‬ ‫ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים‬ ‫•••‬ ‫הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי‬ ‫= פרנסי חודש חשון =‬ ‫ישראל בארץ הקודש‪ ,‬דייני העדה‬ ‫החרדית‪ ,‬וגדולי רבני ארה"ב‬ ‫נתנדב‬ ‫יון בלשה"ק‬ ‫גל‬ ‫(ההסכמות במילואם נמצא‬ ‫ע"‬ ‫בספר 'טבריא של מעלה'‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫הרה"ח ר' אלחנן חיים‬ ‫פריינד הי"ו‬ ‫•••‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫די גליונות קען מען באקומען‬ ‫ביי די פאלגענדיגע לאקאלן‪:‬‬ ‫בכל הענינים‬ ‫קרית יואל‬ ‫בארא פארק‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד שומרי שבת‬ ‫‪97 Acres Rd.‬‬ ‫‪5302 13 Ave.‬‬ ‫ליון באידיש‬ ‫נייע נתנדב‬ ‫קול‬ ‫ע"‬ ‫אלע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צוגא‬ ‫גליקליכע ה‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫ביהמ״ד עדת יראים וויען‬ ‫שיעורים‬ ‫לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫לעיקוואד‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫י‬ ‫‪1350 50 St.‬‬ ‫מנחם משה‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫פרדס‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪12 America Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד הדרת קודש‬ ‫הרה"ח ר' סדר הש"ס‬ ‫התורה‬ ‫סוואליווע‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שבת קודש‬ ‫ביהמ״ד סאטמאר‬ ‫אינעם‬ ‫מעכטיגן‬ ‫‪4‬‬ ‫גאלד הי"ו‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪405 Forest Ave.‬‬ ‫‪4801 15 Ave.‬‬ ‫זיכוי‬ ‫הרבים‬ ‫ברכה והצלחה‬ ‫לזכות‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫ביהמ״ד צאנז‬ ‫‪718.‬‬ ‫אפאראט‬ ‫מלוה‬ ‫הלכה יומי על‬ ‫תורת‬ ‫אוצר הידעות‬ ‫מלכה‬ ‫בכל הענינים‬ ‫שלחן ערוך‬ ‫הנפש‬ ‫בענינים נפלאים‬ ‫בנין בראך למטה‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪11‬‬ ‫קלויזענבורג‬ ‫לאקער ‪#405‬‬ ‫האנדלט אייך איין א זכות‬ ‫ימים‬ ‫ספרי‬ ‫חובות‬ ‫ענינים על‬ ‫‪506.‬‬ ‫‪25 Havens Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד בעלזא‬ ‫‪Bedford Cor. Park‬‬ ‫‪9694‬‬ ‫אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל‬ ‫בריח"‬ ‫פון תורה עבודה"ק פון‬ ‫טובים‬ ‫חסידות‬ ‫הלבבות‬ ‫הפרשה‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪000‬‬ ‫די שפרודלדיגע‬ ‫שיעורי מורינו‬ ‫‪12‬‬ ‫על הטע‬ ‫‪13‬‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צוה אשיעורים אלע נייע לעפאון‬ ‫‪14‬‬ ‫‪15‬‬ ‫‪44 Grove Springs‬‬ ‫‪801 Bedford Ave.‬‬ ‫טאמסקול‬ ‫שיעורים פון‬ ‫ליין‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫אבד"ק פרדס‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫‪Ct.‬‬ ‫מאורות‬ ‫עמוד‬ ‫התורה שליט"א‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪25‬‬ ‫בנין דרך‬ ‫פרדס‬ ‫שיעורים לבעלי‬ ‫החיים‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫שמחות‬ ‫‪ENGLISH‬‬ ‫ריווער‬ ‫‪218 Wallabout St.‬‬ ‫‪16‬יואל‬ ‫‪17‬‬ ‫‪000‬‬ ‫וואס טוען זעטיגן און שטילן‬ ‫‪MAIN MENU‬‬ ‫ביהמ״ד קהל בני יששכר‬ ‫דאס דורשט פון טויזנטער נפשות‬ ‫מאנסי‬ ‫הרה"ח ר'‬ ‫התורה‬ ‫ישראל הצמאים לדבר ה'‪ ,‬להתחזק‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די‬ ‫עמוד‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שבת קודש‬ ‫רייכע וועכנטליכע גליונות און סיי‬ ‫‪1767 Whitesville Rd.‬‬ ‫ביהמ״ד זוועהיל‬ ‫‪ 4‬הי"ו‬‫ברוין‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫בע"פ אויף קול פרדס התורה און‬ ‫טעגליכע אימעיל‬ ‫‪000‬‬ ‫אינעם‬ ‫מעכטיגן‬ ‫אשריך ואשרי חלקך‪,‬‬ ‫צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט '‪ 'Subscribe‬צו‬ ‫פלטבוש‬ ‫‪101 W Maple Ave.‬‬ ‫זיכוי‬ ‫הרבים‬ ‫זכות הרבים יהא תלוי בך!‬ ‫ברכה והצלחה‬ ‫לזכות‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬מלוה‬ ‫‪MB VINEYARD‬‬ ‫עמודי‬ ‫צו נעמען א חלק און קויפן א שותפות‬ ‫שיינער'ס שול‬ ‫‪718.‬‬ ‫אפאראט‬ ‫(לע"נ‪/‬לזכות וכדו')‪ ,‬פארבינדט אייך‪:‬‬ ‫הלכה יומי על‬ ‫תורת‬ ‫אוצר הידעות‬ ‫בכל הענינים‬ ‫מלכה‬ ‫שלחן ערוך‬ ‫הנפש‬ ‫בענינים נפלאים‬ ‫‪600‬‬ ‫‪347.570.0413‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫מען קען אויך הערן די שיעורים פון רב אויף קול נשמותינו‪:‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪3012 AVE J‬‬ ‫‪18 Forshay Rd.‬‬ ‫• • • ‪506.‬‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫אידיש‪ 718.760.1111 :‬ענגליש‪#1 718.760.1111 :‬‬ ‫עינים ליין‪ 718.977.5554 :‬במוצשב''ק ‪ | #0‬במשך השבוע ‪1-2-7-4‬‬ ‫האנדלט אייך איין א זכות‬ ‫ימים‬ ‫ספרי‬ ‫חובות‬ ‫ענינים על‬ ‫© ‪9694‬‬ ‫אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל‬ ‫בריח"‬ ‫פון תורה עבודה"ק פון‬ ‫טובים‬ ‫חסידות‬ ‫הלבבות‬ ‫הפרשה‬ ‫‪000‬‬ ‫די שפרודלדיגע‬ ‫שיעורי מורינו‬ ‫‪12‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪14‬‬ ‫‪15‬‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫אבד"ק פרדס‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫עמוד‬ ‫התורה שליט"א‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪25‬‬ ‫בנין דרך‬ ‫שיעורים לבעלי‬ ‫פרדס‬ ‫החיים‬ ‫שמחות‬ ‫‪ENGLISH‬‬ ‫‪16‬‬ ‫‪17‬‬ ‫‪000‬‬ ‫וואס טוען זעטיגן און שטילן‬ ‫דאס דורשט פון טויזנטער נפשות‬ ‫‪MAIN MENU‬‬ ‫להצטרפות קבלת שיעורי מורינו‬ ‫והגליונות התורה‬ ‫ישראל הצמאים לדבר ה'‪ ,‬להתחזק‬ ‫באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫עמוד‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שבת קודש‬ ‫רייכע וועכנטליכע גליונות און סיי‬ ‫באימייל‪,‬‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫‪4‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫בע"פ אויף קול פרדס התורה און‬ ‫טעגליכע אימעיל‬ ‫‪000‬‬ ‫אינעם‬ ‫מעכטיגן‬ ‫זיכוי‬ ‫אשריך ואשרי חלקך‪,‬‬ ‫זכות הרבים יהא תלוי בך!‬ ‫צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט '‪ 'Subscribe‬צו‬ ‫ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬מלוה‬ ‫הרבים‬ ‫עמודי‬ ‫צו נעמען א חלק און קויפן א שותפות‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫‪718.‬‬ ‫אפאראט‬ ‫(לע"נ‪/‬לזכות וכדו')‪ ,‬פארבינדט אייך‪:‬‬ ‫הלכה יומי על‬ ‫תורת‬ ‫אוצר הידעות‬ ‫מלכה‬ ‫שלחן ערוך‬ ‫הנפש‬ ‫בענינים נפלאים‬ ‫‪347.570.0413‬‬ ‫‪600‬‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫מען קען אויך הערן די שיעורים פון רב אויף קול נשמותינו‪:‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪506.‬‬ ‫להצטרפות קבלת הגליונות לבד‬ ‫אידיש‪ 718.760.1111 :‬ענגליש‪#1 718.760.1111 :‬‬ ‫עינים ליין‪ 718.977.5554 :‬במוצשב''ק ‪ | #0‬במשך השבוע ‪1-2-7-4‬‬ ‫האנדלט אייך איין א זכות‬ ‫ימים‬ ‫ספרי‬ ‫חובות‬ ‫ענינים על‬ ‫באימייל‪ ,‬ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪9694‬‬ ‫אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל‬ ‫בריח"‬ ‫פון תורה עבודה"ק פון‬ ‫טובים‬ ‫חסידות‬ ‫הלבבות‬ ‫הפרשה‬ ‫‪000‬‬ ‫די שפרודלדיגע‬ ‫שיעורי מורינו‬ ‫‪12‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪14‬‬ ‫‪15‬‬ ‫‪pardesgilyones@gmail.com‬‬ ‫אבד"ק פרדס‬ ‫עמוד‬ ‫התורה שליט"א‬ ‫‪25‬‬ ‫בנין דרך‬ ‫שיעורים לבעלי‬ ‫החיים‬ ‫שמחות‬ ‫‪ENGLISH‬‬ ‫‪16‬‬ ‫‪17‬‬ ‫‪000‬‬ ‫וואס טוען זעטיגן און שטילן‬ ‫דאס דורשט פון טויזנטער נפשות‬ ‫ישראל הצמאים לדבר ה'‪ ,‬להתחזק‬ ‫‪MAIN MENU‬‬ ‫באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די‬ ‫פ ‪+‬רדס‬ ‫פרשת וירא‬ ‫תשפ"ז‬ ‫שיעורי‬ ‫הרה''ג רבי יששכר יהודה‬ ‫ה ‪+‬ת ור‪+‬ה‬ ‫גליון ‪52‬‬ ‫בערקוי שליט''א‬ ‫אב''ד פרדס התורה‬ ‫מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי‬ ‫זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת‬ ‫אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה‬ ‫נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון‪,‬‬ ‫אידיש‬ ‫והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫מאמר הפרשה‬ ‫אינעם גליון‪:‬‬ ‫די וויכטיגקייט פון יעדער קליינער פעולה‬ ‫‪ 3‬מאמר הפרשה‬ ‫דער אייבערשטער באצאלט‬ ‫דער שכר פון אברהם אבינו'ס‬ ‫פאר אברהם אבינו אין ארץ‬ ‫"מעט מים"‬ ‫ישראל‪ ,‬ווייל עס שטייט אין‬ ‫‪ 6‬לימוד פון די פרשה‬ ‫"א ֶרץ נַ ֲחלֵ י ָמיִ ם‬ ‫פסוק (דברים ח‪ ,‬ז)‪ֶ :‬‬ ‫"יֻ ַקּח נָ א ְמ ַעט ַמיִ ם וְ ַר ֲחצּו‬ ‫ֲעיָ נֹת ו ְּתהֹמֹת י ְֹצ ִאים ַ ּב ִ ּב ְק ָעה‬ ‫ַרגְ ֵליכֶ ם‪( "...‬בראשית יח‪ ,‬ד)‪.‬‬ ‫‪ 7‬כח השתיקה‬ ‫ו ָּב ָהר"‪ ,‬אז אין ארץ ישראל‬ ‫אין פסוק שטייט‪" :‬יקח נא מעט‬ ‫וועט ארויסגיין א שפע פון‬ ‫מים"‪ .‬אברהם אבינו זאגט פאר די‬ ‫וואסער‪ .‬קומט אויס אז דער‬ ‫מלאכים‪" :‬מען וועט אייך ברענגען‬ ‫‪ 8‬טבריא של מעלה‬ ‫אייבערשטער באצאלט פאר‬ ‫אביסל וואסער‪ ,‬איר זאלט זיך‬ ‫אברהם אבינו לדורות עולם אין‬ ‫אפוואשן די פיס"‪.‬‬ ‫ארץ הקודש‪.‬‬ ‫ברענגט דער מדרש (רבה מח‪ ,‬י)‪:‬‬ ‫און דאס דריטע ָארט וואו דער‬ ‫"אמר הקדוש ברוך הוא לאברהם"‬ ‫וואסער‪ .‬פון דעם קליינעם פעולה‪,‬‬ ‫רבוש”ע באצאלט פאר אברהם‬ ‫– דער אייבערשטער האט געזאגט‬ ‫וואס איז פארשטענדליך געווען א‬ ‫אבינו איז לעתיד לבוא‪ ,‬ווייל עס‬ ‫פאר אברהם אבינו – "אתה אמרת‬ ‫גרויסע פעולה – והראיה דער שכר‬ ‫שטייט (זכריה יד‪ ,‬ח) ‪" :‬וְ ָהיָ ה ַ ּב ּיוֹ ם‬ ‫יקח נא מעט מים לאורחים‪ ,‬חייך‬ ‫איז געווען ָאן א שיעור – אבער‬ ‫ַההוּא יֵ ְצא ּו ַמיִ ם ַח ִ ּיים ִמירו ָּׁשלַ יִ ם"‪.‬‬ ‫שאני פורע לבניך במדבר ובישוב‬ ‫פאר אונזערע אויגן‪ ,‬לעיני בשר‬ ‫ווי די גמרא איז מסביר‪ ,‬עס וועט‬ ‫ולעתיד לבוא"‪ .‬דער רבוש”ע‬ ‫ודם‪ ,‬זעט עס אויס ווי א קליינע‬ ‫ארויסקומען וואסער פון בית‬ ‫זאגט‪" :‬דו האסט מכבד געווען די‬ ‫פעולה! מען גיט אביסל וואסער‬ ‫המקדש און עס וועט ארומגיין‬ ‫מלאכים מיט וואסער? איך וועל‬ ‫פאר געסט‪ ,‬און דער רבוש”ע‬ ‫איבער די גאנצע וועלט‪ .‬די גמרא‬ ‫באצאלן פאר די אידישע קינדער‬ ‫זאגט פאר אברהם אבינו‪ :‬דא וועט‬ ‫אין בכורות (מו‪ ,‬ב) רעכנט אויס די‬ ‫לדורות עולם מיט ניסים ונפלאות‬ ‫קומען אזא מין שכר וואס מיר‬ ‫אלע געוואלדיגע ניסים וואס גייען‬ ‫דורך וואסער"‪.‬‬ ‫האבן נישט קיין השגה דערין‪ ,‬סיי‬ ‫געשען‪.‬‬ ‫אין חוץ לארץ‪ ,‬סיי אין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫דער ערשטער נס איז געווען די‬ ‫און סיי לעתיד לבוא‪ .‬דער לימוד‬ ‫א קליינע פעולה ‪ -‬בעני בשר‬ ‫'בארה של מרים'‪ ,‬ווי עס שטייט אין‬ ‫דערפון איז איום ונורא‪.‬‬ ‫ש ָר ֵאל‬ ‫פסוק (במדבר כא‪ ,‬יז)‪ָ :‬‬ ‫"אז יָ ִׁשיר יִ ְ ׂ‬ ‫ודם‬ ‫ֶאת ַה ׁ ּ ִש ָירה ַהזֹּאת ֲעל ּו ְב ֵאר ֲענ ּו‬ ‫די תחבולה פונעם יצר הרע‪:‬‬ ‫לאמיר זיך דא אפשטעלן‪.‬‬ ‫לָ ּה"‪ .‬זאגט דער מדרש‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫מאכן קליין די השגות‬ ‫אין פסוק שטייט‪" :‬יקח נא מעט‬ ‫האט דער אייבערשטער באצאלט‬ ‫מים"‪ .‬אברהם אבינו איז געגאנגען‬ ‫פאר אברהם אבינו אין מדבר‪.‬‬ ‫איינע פון די גרעסטע געווער‬ ‫און געגעבן פאר די מלאכים אביסל‬ ‫זאגט דער מדרש ווייטער‪,‬‬ ‫‪3‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫איין אידיש קינד טוט א מצוה‪ ,‬געבן‬ ‫ביי א בן מלך איז יעדע זאך וואס‬ ‫וואס דער יצר הרע באנוצט קעגן‬ ‫זיך אלע עולמות עליונים א הייב‬ ‫אונז איז‪ ,‬אז ער מאכט קליין ער טוט "חובקות זרועות עולם!"‬ ‫אויף‪ ,‬נישט נאר דער עולם הזה! און‬ ‫אונזערע השגות‪.‬‬ ‫חלילה אויב א אידיש קינד פירט‬ ‫דער בן מלך'ס השפעה אויף‬ ‫ער נעמט א בחור‪ ,‬א יונגערמאן‪,‬‬ ‫זיך נישט אויף ווי עס דארף צו זיין‪,‬‬ ‫די גאנצע מלוכה‬ ‫אדער אן עלטערן איד וואס לערנט‪,‬‬ ‫איז עס א פגם אין אלע עולמות‪.‬‬ ‫דאווענט און טוט מצוות‪ ,‬און ער‬ ‫לאמיר דאס אביסל מסביר זיין‪:‬‬ ‫א אידיש קינד טאר זיך נישט‬ ‫נעמט זיין ברכה‪ ,‬זיין דאווענען‪,‬‬ ‫ווען א בן מלך טוט א געוויסער‬ ‫אנקוקן קליין‪ ,‬ווייל מיר זענען‬ ‫דאס שטיקל גמרא אדער די הלכה‬ ‫פעולה אין די עניני המלוכה‪ ,‬האט‬ ‫קינדער פונעם קעניג‪ ,‬און ביי א בן‬ ‫אין שולחן ערוך וואס ער האט‬ ‫די גאנצע מלוכה אן עלי'‪ .‬ווען‬ ‫מלך איז יעדע פעולה נוגע פארן‬ ‫יעצט געלערנט‪ ,‬און ער מאכט דעם‬ ‫דער בן מלך רעדט מיט א שר‬ ‫גאנצן מלכות‪.‬‬ ‫מענטש טראכטן ווי א קליין קינד איבערצומאכן עפעס אין די הנהגת‬ ‫וואס איז נאכנישט אנגעקומען צו המלוכה‪ ,‬האט די גאנצע מדינה‬ ‫די חשיבות פונעם ספר "אמרי‬ ‫חינוך‪ ,‬אז דאס אלעס איז כמעט הנאה דערפון‪ .‬הגם עס זעט אויס‬ ‫משה" אין די ישיבה‪-‬וועלט‬ ‫ווי א קליינע זאך – ער האט סך הכל‬ ‫גארנישט ווערד‪.‬‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגע מעשה‬ ‫אויב עס קומט צו לערנען‪ ,‬גערעדט מיט א שר און געמאכט‬ ‫וואס ווערט דערציילט פונעם‬ ‫זאגט דער יצר הרע‪" :‬דאס הייסט א קליינע ענדערונג – אבער די‬ ‫הייליגן סטייפלער זי"ע איבערן‬ ‫געלערנט? דאס הייסט א תלמיד דאזיגע ענדערונג ברענגט א טובה‬ ‫גאון דער בעל 'אמרי משה' זי"ע‪.‬‬ ‫חכם? דאס הייסט קלאר געלערנט פארן גאנצן לאנד‪.‬‬ ‫ער איז געווען דער ראש ישיבה‬ ‫למשל‪ ,‬ער רעדט מיט א שר אז‬ ‫אדער קענען לערנען?" ער קומט‬ ‫אין בריסק‪ .‬כידוע איז אין בריסק‬ ‫מיט אלע מיני חשבונות‪ .‬אויב עס מען זאל פארבעסערן די פעלדער‬ ‫געווען א ישיבה קטנה און א ישיבה‬ ‫קומט צום דאווענען‪ ,‬וועט ער אים וואו עס וואקסן פירות און ירקות‪.‬‬ ‫גדולה‪ ,‬און דערנאך איז געווען די‬ ‫זאגן‪" :‬דאס הייסט געדאווענט? לכאורה איז דאס געווען א דיבור‬ ‫ישיבה פון רבי חיים בריסקער און‬ ‫דאס הייסט השתפכות הנפש? דאס פון עטליכע סעקונדעס‪ ,‬אבער די‬ ‫זיין זון דער בריסקער רב‪ ,‬וואו עס‬ ‫זענען הרגשים אדער דביקות ביים פעולה דערפון בארירט די גאנצע‬ ‫האבן געלערנט נאר די גאר גרויסע‬ ‫מדינה! אלפים ורבבות גייען יעצט‬ ‫דאווענען?"‬ ‫און עלטערע תלמידי חכמים‪.‬‬ ‫און ווען ער קומט מאכן ברכות‪ ,‬האבן געזונטערע פירות‪ ,‬און די‬ ‫דא האט פאסירט א מעשה נורא‬ ‫זאגט ער אים‪" :‬דאס הייסט מענטשן וועלן זיין מער געזונט‪.‬‬ ‫וואס וועט אונז ארויסברענגען‬ ‫געמאכט א ברכה? האסטו אינזין פון איין קליינער פעולה וואס א בן‬ ‫וואס עס מיינט א 'פעולה קטנה'‪.‬‬ ‫געהאט דעם אייבערשטנ'ס נאמען? מלך האט געטון‪ ,‬האט זיך די גאנצע‬ ‫אז מען זאל עס נישט אנקוקן ווי‬ ‫האסטו באמת געזאגט שכוח פארן מדינה געטוישט לטובה‪.‬‬ ‫א קלייניגקייט‪ ,‬נאר וויסן אז יעדע‬ ‫אייבערשטן?" יעדע זאך וואס ער‬ ‫זאך וואס מיר טוען טוישט א‬ ‫יעדע פעולה פון א איד איז‬ ‫טוט‪ ,‬מאכט ער קליין‪.‬‬ ‫וועלט‪ .‬אין די דאזיגע מעשה וועלן‬ ‫נוגע אלע עולמות!‬ ‫און מיט דעם צוקלאפט ער דעם‬ ‫מיר זען די כח פון א קליינע פעולה‬ ‫א אידיש קינד דארף וויסן‪ ,‬אז‬ ‫מענטש‪ ,‬און נישט סתם‪...‬‬ ‫אפילו מיט גשמיות'דיגע אויגן‬ ‫מיט איין קליינטשיגע פעולה וואס‬ ‫אויף דעם עולם‪.‬‬ ‫איך טו‪ ,‬איז עס נישט אזוי ווי מען‬ ‫שפירן ווי א "בן מלך"‬ ‫אין יענע צייטן‪ ,‬ווען דער אמרי‬ ‫קוקט עס אן פשוט – אז איך האב‬ ‫ווייל מיר אלע ווייסן אז דער‬ ‫משה איז געווען אין די ישיבה אין‬ ‫נאר גערעדט א מינוט‪ ,‬געזאגט א‬ ‫ערשטער יסוד וואס מען דארף‬ ‫בריסק‪ ,‬האט ער ארויסגעגעבן זיין‬ ‫ברכה‪ ,‬אדער נאר געדאווענט און‬ ‫האבן אין עבודת השם איז "ויגבה‬ ‫באקאנטן ספר 'אמרי משה'‪ .‬דער‬ ‫געלערנט‪ .‬ווען מיר דאווענען אדער‬ ‫לבו בדרכי השם"‪ .‬ווי דער הייליגער‬ ‫ספר האט געמאכט א געוואלדיגע‬ ‫לערנען‪ ,‬האט די גאנצע בריאה אן‬ ‫רבי שלמה'לע קארלינער זי"ע האט‬ ‫מהפיכה אין די ישיבה‪-‬וועלט‪.‬‬ ‫עליה!‬ ‫געזאגט‪ :‬מען דארף שפירן אז מען‬ ‫אבער ווי באקאנט‪ ,‬זענען די‬ ‫דער הייליגער 'מסילת ישרים'‬ ‫איז א 'בן מלך'‪ .‬און דער גרעסטער‬ ‫מענטשן אין יענע יארן אין‬ ‫אין זיין הקדמה‪ ,‬און אויך אינעם‬ ‫חטא איז ווען מען פארגעסט אז‬ ‫אייראפע און אין ליטא געווען‬ ‫קונטרס 'עץ חיים'‪ ,‬זאגט אז ווען‬ ‫מען איז א 'בן מלך'‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪4‬‬ ‫צווייטער וועלט קריג‪ ,‬ווען די‬ ‫שוין ארויסגעגעבן זיינע ספרים‪.‬‬ ‫גאר גרויסע ארימעלייט‪ ,‬און קויפן‬ ‫ישיבות האבן זיך אנגעהויבן צוריק‬ ‫כידוע‪ ,‬ווען דער 'חזון איש' זי"ע‬ ‫א ספר איז געווען א זעלטענע‬ ‫אויפצובויען‪ ,‬האט מען אנגעהויבן‬ ‫האט געזען זיינע ספרים‪ ,‬האט ער‬ ‫לוקסוס‪.‬‬ ‫איבערדרוקן די אלטע ספרים‪.‬‬ ‫דערקענט זיין גדלות און געזאגט‬ ‫צו מסביר זיין ווי אזוי דער ספר‬ ‫עס זענען אבער געווען ספרים‬ ‫מען זאל אים ָאנ'שדכנ'ען מיט‬ ‫האט איבערגענומען דעם עולם‬ ‫וואס מען האט בשום אופן נישט‬ ‫זיין שוועסטער‪ ,‬אזוי איז געווארן‬ ‫הישיבות‪ ,‬האט הגה"ח רבי וועלוול‬ ‫געקענט געפינען‪ .‬איינע פון די‬ ‫דער שידוך און דער סטייפלער‬ ‫איידלמאן זצ"ל פארציילט אז אין‬ ‫ספרים וואס די בני הישיבות האבן‬ ‫איז געווארן אן איידעם ביים אלטן‬ ‫דער מיר'ער ישיבה ‪ -‬מען רעדט‬ ‫געוואלט מען זאל איבערדרוקן‬ ‫קאסוב'ער רב זי"ע‪ ,‬דער טאטע‬ ‫דא נאך פאר דער צווייטער וועלט‬ ‫איז געווען דער אמרי משה‪ .‬מען‬ ‫פונעם חזון איש‪.‬‬ ‫מלחמה‪ ,‬ווען דער אמרי משה האט‬ ‫האט עס געזוכט מיט ליכט‪ ...‬אבער‬ ‫שוין נישט געלעבט ‪ -‬האט מען‬ ‫עס איז נישט געווען צו באקומען‪,‬‬ ‫מען שיקט דעם ספר בחנם‬ ‫אין דער גרויסער מיר'ער ישיבה‪,‬‬ ‫ווייל דער ספר איז בעיקר‬ ‫פארן סטייפלער‬ ‫וואס האט דעמאלטס געהאט‬ ‫געדרוקט געווארן אין ליטא‪ ,‬און‬ ‫ווען דער סטייפלער איז‬ ‫איבער פיר הונדערט בחורים‪ ,‬און‬ ‫וויבאלד ליטא איז פארברענט‬ ‫געוואויר געווארן פונעם ספר אמרי‬ ‫צווישן זיי זענען געווען אריות‬ ‫געווארן באש‪ ,‬איז כמעט גארנישט‬ ‫משה‪ ,‬האט ער געשיקט א בריוו‬ ‫שבחבורה‪ ,‬ממש לייבן אין כלל‬ ‫איבערגעבליבן און עס איז נישט‬ ‫קיין בריסק און געפרעגט וויפיל‬ ‫ישראל וואס זענען געווען בקיאים‬ ‫געווען קיין זכר פונעם ספר‪.‬‬ ‫דער ספר קאסט‪ .‬מען האט אים‬ ‫בש"ס ופוסקים‪ ,‬אנגעהויבן‬ ‫למעשה איז מען געגאנגען צום‬ ‫צוריקגעשריבן דעם פרייז‪ ,‬אבער‬ ‫לערנען מסכת יבמות יענעם זמן‪.‬‬ ‫סטייפלער‪ ,‬אפשר האט ער דעם‬ ‫דער סטייפלער האט געזען אז ער‬ ‫מען האט דעמאלטס געשיקט קיין‬ ‫אמרי משה‪ .‬דער סטייפלער האט‬ ‫האט נישט די מעגליכקייט עס צו‬ ‫בריסק א בקשה מען זאל שיקן‬ ‫געזאגט אז אוודאי האט ער עס‪,‬‬ ‫באצאלן‪ ,‬האט ער צוריקגעשיקט א‬ ‫צען עקזעמפלארן פונעם ספר‬ ‫דער מחבר אליין האט אים עס‬ ‫בריוו אז ער קען נישט קויפן דעם‬ ‫אמרי משה‪ ,‬ווייל כידוע זענען דא‬ ‫געגעבן‪ .‬פון יענעם עקזעמפלאר‬ ‫ספר ווייל ער איז נישט ביכולת צו‬ ‫אינעם ספר יסודות'דיגע סימנים‬ ‫האט מען איבערגעדרוקט דעם‬ ‫צאלן‪.‬‬ ‫אויף מסכת יבמות וואס שטעלן‬ ‫ספר אמרי משה‪ ,‬וואס איז געווארן‬ ‫אוועק די גאנצע קלארקייט פונעם‬ ‫האט דער הייליגער אמרי משה‬ ‫מסכתא‪.‬‬ ‫א נכסי צאן ברזל בעולם הישיבות‬ ‫צוריקגעשיקט‪" :‬פאר אזא בחור‬ ‫ביזן היינטיגן טאג‪.‬‬ ‫ווי דער סטייפלער‪ ,‬פאר אים האט‬ ‫מען האט טאקע געשיקט פון‬ ‫מען געדרוקט דעם ספר‪ ,‬און ער‬ ‫בריסק צען ספרים פאר ישיבת‬ ‫די מורא'דיגע כח פון יעדן‬ ‫דארף גארנישט צאלן"‪ .‬דער אמרי‬ ‫מיר‪ .‬ווען עס איז אנגעקומען‬ ‫קליינעם ענין‬ ‫חנוכה צייט‪ ,‬איז אנגעקומען קיין‬ ‫משה האט אים געשיקט דעם ספר‬ ‫בריסק א פרישער בריוו פון דער‬ ‫דער 'מוסר השכל' פון דער‬ ‫'בחנם'‪.‬‬ ‫מיר'ער ישיבה‪ :‬היות מען האט זיך‬ ‫מעשה איז נורא ואיום!‬ ‫מיט דער צייט‪ ,‬נאך פאר דער‬ ‫אזוי פיל באנוצט מיט די ספרים‪,‬‬ ‫מיר זעען דא קלאר ווי עס איז‬ ‫צווייטער וועלט מלחמה‪ ,‬איז דער‬ ‫זענען זיי ממש צעריסן געווארן‪,‬‬ ‫מקוים געווארן דער פסוק (קהלת יא‪,‬‬ ‫הייליגער סטייפלער ארויף קיין‬ ‫און מען בעט מען זאל שיקן‬ ‫"ש ַּלח לַ ְח ְמ ָך ַעל ּ ְפנֵ י ַה ָּמיִ ם ִּכי ְברֹב‬ ‫ארץ הקודש און זיך באזעצט אין‬ ‫פרישע צען ספרים אמרי משה‪ .‬עד‬ ‫א) ׁ ַ‬ ‫בני ברק לעבן זיין גרויסן שוואגער‪,‬‬ ‫ַה ָ ּי ִמים ִּת ְמ ָצ ֶא ּנוּ"‪ .‬א מענטש טוט‬ ‫כדי כך האט דער ספר געמאכט א‬ ‫דער הייליגער חזון איש‪ .‬אויפן‬ ‫מהפכה בעולם הישיבות‪.‬‬ ‫איין קליינע פעולה ‪ -‬דער אמרי‬ ‫וועג האט ער מיטגענומען צווישן‬ ‫משה האט געגעבן דעם ספר פארן‬ ‫יענע צייטן אין ליטא האט דער‬ ‫זיינע ספרים אויך דעם ספר אמרי‬ ‫סטייפלער בחנם‪ .‬ער האט אוודאי‬ ‫סטייפלער נאך געוואוינט אין חוץ‬ ‫משה‪.‬‬ ‫געוואוסט די גרויסקייט פון דער‬ ‫לארץ‪ ,‬נאך פאר ער איז ארויף קיין‬ ‫מצוה און ווער דער סטייפלער איז‪,‬‬ ‫די הצלה פונעם ספר ‪-‬‬ ‫ארץ ישראל‪ .‬ער איז דעמאלטס‬ ‫אבער ער האט זיך נישט גע'חלומ'ט‬ ‫נאך געווען א בחור‪ ,‬אבער ער‬ ‫לדורות עולם‬ ‫אז מיט דער פעולה גייט ער‬ ‫האט שוין געהאט א נאמען אלס‬ ‫ראטעווען זיין ספר לדורות עולם!‬ ‫יארן שפעטער‪ ,‬נאך דער‬ ‫א געוואלדיגער גאון און האט‬ ‫‪5‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ברכות‪ .‬און פארשטייט זיך‪ ,‬אז דער‬ ‫מיט איין קליינע פעולה פון‬ ‫יעדער מענטש דארף וויסן‪:‬‬ ‫מענטש אליין ווערט נתעלה מיט‬ ‫שיקן א ספר פארן סטייפלער‪,‬‬ ‫יעדע ברכה 'אשר יצר'‪ ,‬יעדע ברכה‬ ‫אזא געוואלדיגע עלי'‪.‬‬ ‫איז אפגעראטעוועט געווארן‬ ‫'שהכל'‪ ,‬יעדע 'הללוק‪-‬ה' וואס מען‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫דער ספר אמרי משה מיט וועלכן‬ ‫זאגט מיט כוונה ביים דאווענען‪,‬‬ ‫רבבות אלפי בני ישיבה זענען זיך‬ ‫יעדע שטיקל גמרא וואס מען‬ ‫מיר זאלן זיך אפלערנען פון דעם‬ ‫משעשע!‬ ‫לערנט‪ ,‬און יעדע מצוה וואס מען‬ ‫וואס אברהם אבינו האט גענומען‬ ‫טוט א גאנצן טאג ‪ -‬אפילו ווען אן‬ ‫א "מעט מים"‪ .‬דער רבוש”ע לערנט‬ ‫דאס זעלבע איז ביי אונז‪ :‬איין‬ ‫ארבעטער נעמט אראפ עטליכע‬ ‫אונז אין דער תורה הקדושה אז‬ ‫קליינע ברכה‪ ,‬וואס זעט נאר אויס‬ ‫מינוט פון זיין מיטאג‪-‬פויזע זיך צו‬ ‫בזכות דעם‪ ,‬א זאך וואס זעט אויס‬ ‫קליין אין אונזערע אויגן‪ ,‬קען‬ ‫זעצן לערנען צען‪-‬פופצן מינוט ‪-‬‬ ‫ווי א פעולה קטנה‪ ,‬בלייבט דאס‬ ‫ראטעווען כלל ישראל פון שווערע‬ ‫מען ווייסט נישט וואס אזא קליינע‬ ‫לדורות עולם!‬ ‫גזירות און אראפברענגען אלע מיני‬ ‫פעולה טוט אויף!‬ ‫לימוד פון די פרשה‬ ‫דער שליסל צו ישועות‪ :‬גיין העכער די טבע‬ ‫קעגן איר טבע און פירט זיך מיט‬ ‫גרייט די רעבעצין ָאן די סעודה‬ ‫"הנה באהל"‪ :‬זי גייט אקעגן‬ ‫צניעות‪.‬‬ ‫אין שטוב פאר די אורחים‪ ,‬אבער‬ ‫איר טבע‬ ‫אויב זי גייט קעגן איר טבע‪,‬‬ ‫די גמרא זאגט דאך "אשה עיניה‬ ‫צרה באורחים"‪ ,‬זי גרייט טאקע‬ ‫די מלאכים זענען אנגעקומען‬ ‫וועט דער אייבערשטער דיך אויך‬ ‫ָאן‪ ,‬אבער זי היט עס זאל זיין מיט‬ ‫צו אברהם אבינו‪ .‬אברהם אבינו‬ ‫באצאלן מדה כנגד מדה און גיין‬ ‫קעגן די טבע‪" :‬לְ מוֹ ֵעד ָא ׁשוּב ֵאלֶ ָ‬ ‫מאס‪ .‬דא אבער זעט מען אזא‬ ‫א ָ‬ ‫לויפט זיי אקעגן און איז זיי אזוי‬ ‫יך‬ ‫שטארק מכבד‪ .‬ער ברענגט זיי‬ ‫ש ָרה ֵבן" ‪ -‬אי"ה איבער א יאר‬ ‫וְ לְ ָ ׂ‬ ‫ברייטקייט‪ ,‬מסתמא איז שרה אמנו‬ ‫נישט דא‪.‬‬ ‫עסן און גרייט זיי אן א סעודה‬ ‫וועסטו זוכה זיין צו א קינד‪.‬‬ ‫כיד המלך; דריי צונגען‪ ,‬פון דריי‬ ‫זאגט אברהם אבינו‪ :‬ניין‪ ,‬שרה‬ ‫באזונדערע בהמות‪ .‬אברהם‬ ‫גיין קעגן די טבע ברענגט‬ ‫אמנו איז אינדערהיים‪ .‬פרעגן‬ ‫אבינו האט זיך ממש מוסר נפש‬ ‫ישועות העכער די טבע‬ ‫די מלאכים‪ :‬אויב שרה אמנו איז‬ ‫געווען‪ ,‬ווי ס'שטייט‪" :‬וְ ֶאל ַה ָ ּב ָקר‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬פארוואס זעט מען זי‬ ‫ָרץ ַא ְב ָר ָהם"‪ .‬אברהם אבינו האט‬ ‫יעדעס מאל וואס מיר האבן‬ ‫"ה ֵנּה ָבא ֶֹהל"‬ ‫נישט? ענטפערט ער‪ִ :‬‬ ‫דורכ'ן טאג א נסיון‪ ,‬צי ס'איז‬ ‫געדארפט נאכלויפן איינע פון די‬ ‫‪ -‬זי איז א צנועה‪.‬‬ ‫בהמות כדי זי צוריקצוברענגען‬ ‫שמירת עינים‪ ,‬שמירת הלשון‪,‬‬ ‫זאגט דער הייליגער כתב‬ ‫אהיים‪ ,‬ווייל ער האט געוואלט‬ ‫אדער סיי וועלכע אנדערע ענין‪,‬‬ ‫סופר‪ ,‬האבן די מלאכים געזאגט‬ ‫שעכטן פרישע פלייש פאר די‬ ‫און מען גייט קעגן די טבע‪ ,‬זאגט‬ ‫צו אברהם אבינו‪" :‬אה‪ ,‬זי גייט‬ ‫מלאכים‪.‬‬ ‫דער רבוש"ע‪:‬‬ ‫אקעגן איר טבע?!" מצד איין זייט‪,‬‬ ‫די מלאכים האבן געזען די‬ ‫"אז דו ביסט געגאנגען קעגן דיין‬ ‫א פרוי קאכט און באקט און גרייט‬ ‫מורא'דיגע מסירות נפש‪ ,‬האבן‬ ‫טבע‪ ,‬גיי איך אויך כביכול קעגן די‬ ‫אן פאר געסט נאר מיט א מאס‪,‬‬ ‫ש ָרה ִא ְׁש ֶּת ָך?"‬ ‫"א ֵ ּיה ָ ׂ‬ ‫זיי געפרעגט‪ַ :‬‬ ‫טבע!"‬ ‫אבער דא זעען מיר א געוואלדיגע‬ ‫‪ -‬וואו איז שרה דיין רעבעצין?‬ ‫דעמאלטס זאלסטו מתפלל‬ ‫ברייטקייט‪ .‬מצד די צווייטע זייט‪,‬‬ ‫זאגט דער הייליגער 'כתב סופר'‬ ‫זיין גלייך אויפ'ן פלאץ‪ ,‬און דער‬ ‫די טבע איז אז א פרוי אין שטוב‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז די מלאכים האבן געזאגט‪:‬‬ ‫רבוש"ע וועט דיר עס געבן‪.‬‬ ‫וויל מען זאל זי זען‪ ,‬אבער זי גייט‬ ‫עפעס גייט דא פאר‪ .‬אוודאי‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪6‬‬ ‫כח השתיקה‬ ‫שווייגן איז א מיליאן דאלער'דיגע ביזנעס‪-‬דיעל!‬ ‫צוריק‪ ,‬דו שווייגסט און ביסט עס‬ ‫פון גיהנום ‪ -‬זאגט דער הייליגער‬ ‫זיך טרעפן מיט מענטשן‪...‬‬ ‫מקבל באהבה – אין דעם מאמענט‬ ‫רמב"ן‪ ,‬קומט אפילו נישט נאנט צו‬ ‫ווערן נמחל פערציג יאר גיהנום!‬ ‫די יסורי איוב פון זיבעציג יאר‪.‬‬ ‫טאג‪-‬טעגליך‪ ,‬וואך נאך וואך‪,‬‬ ‫חודש נאך חודש‪ ,‬איז די מציאות‬ ‫לאמיר זיך פארשטעלן‪ :‬ווען‬ ‫זאגט אבער דער הייליגער‬ ‫הדברים אז א מענטש דורכאויס‬ ‫א מענטש גייט מאכן א ריזיגע‬ ‫רוז'ינער‪ :‬ווען א מענטש האט‬ ‫זיין לעבן טרעפט זיך ָאן מיט‬ ‫ביזנעס דיעל פון עטליכע מיליאן‬ ‫יסורי הגוף אויף דער וועלט אפילו‬ ‫'מענטשן'‪ .‬איינער זאגט אים א‬ ‫דאלער‪ ,‬ער עסט נישט געהעריג‪,‬‬ ‫פון איין קליינעם זמן‪ ,‬אויב ער איז‬ ‫דבר של גנאי‪ ,‬איינער זאגט אים א‬ ‫ער טרינקט נישט געהעריג און ער‬ ‫עס מקבל באהבה‪ ,‬ער דאנקט דעם‬ ‫דבר של בזיון‪ ,‬און דער אנדערער‬ ‫איז נישט אינדערהיים געהעריג‪,‬‬ ‫אייבערשטן דערויף‪ ,‬ווערן אים‬ ‫זאגט אים עפעס וואס שמעקט‬ ‫אבער עס איז פאר אים א 'תענוג'‪.‬‬ ‫נמחל "צוואנציג יאר" פון יסורי‬ ‫אים נישט אזוי גוט‪ .‬א מענטש‬ ‫ער שפירט נישט ווי ער פייניגט‬ ‫גיהנום‪.‬‬ ‫טרעפט זיך כסדר מיט געפילן‪,‬‬ ‫זיך‪ ,‬ווייל ער ווייסט אז ער גייט דא‬ ‫אזוי זאגט דער הייליגער‬ ‫מחשבות און דיבורים פון מענטשן‬ ‫מאכן מיליאנען‪.‬‬ ‫רוז'ינער! און דער רוז'ינער האט‬ ‫וואס טוען אים מבזה זיין‪ ,‬זיי‬ ‫אויב דו ווייסט דעם פשט אז‬ ‫פונקטליך געוואוסט וואס עס טוט‬ ‫פארשעמען אים און טוען אים וויי‪.‬‬ ‫פערציג יאר גיהנום גייען יעצט‬ ‫זיך אויבן אין הימל‪...‬‬ ‫די שאלה איז נאר‪ ,‬ווי אזוי גיט‬ ‫נמחל ווערן‪ ,‬ווערט עס דאך זיס און‬ ‫די מעלה פון יסורי הדעת און‬ ‫מען זיך אן עצה מיט די זאכן?‬ ‫ליכטיג!‬ ‫שווייגן‬ ‫איז אוודאי און אוודאי אז א‬ ‫אוודאי און אוודאי טאר מען‬ ‫מענטש איז מחויב זיך מתגבר‬ ‫נישט נקמה נעמען ווייל די תורה‬ ‫זאגט אבער דער רוז'ינער‬ ‫צו זיין‪ ,‬מקבל צו זיין עול מלכות‬ ‫און דער אייבערשטער האבן‬ ‫ווייטער‪ :‬עס איז דא עפעס וואס‬ ‫שמים‪ ,‬און וויסן אז עס איז דא אן‬ ‫געהייסן אזוי‪ ,‬און מען טאר נישט‬ ‫ווישט אפ יסורי גיהנום נאך פיל‬ ‫איסור לשון הרע‪ ,‬עס איז דא אן‬ ‫רעדן קיין לשון הרע ווייל דער‬ ‫מער און סאך שטארקער‪ ,‬און דאס‬ ‫איסור נקמה‪ ,‬און עס איז דא אן‬ ‫אויבערשטער האט אזוי באפוילן‪.‬‬ ‫איז 'יסורי הדעת'‪ .‬ווען עמיצער‬ ‫איסור פון "לא תקום ולא תטור"‬ ‫אבער למעשה איז דער מענטש‬ ‫האט יסורי הדעת און יסורי הנפש‪,‬‬ ‫וכדומה‪.‬‬ ‫אינגאנצן צוטומלט און צובראכן;‬ ‫ווערן אים נמחל "פערציג יאר"‬ ‫ער קען נישט לערנען אדער‬ ‫גיהנום!‬ ‫דער מפתח פונעם הייליגן‬ ‫דאוונען געהעריג‪ ,‬און ער קען‬ ‫נישט אנגיין מיט זיין לעבן ווייל‬ ‫פרעגט דער הייליגער רוז'ינער‪:‬‬ ‫רוז'ינער זי"ע‬ ‫וואס מיינט 'יסורי הדעת?'‬ ‫ער איז צוקלאפט‪ ,‬פארשעמט און‬ ‫קומט אבער דער הייליגער‬ ‫מבוזה‪.‬‬ ‫זאגט ער‪ :‬ווען עמיצער איז‬ ‫רוז'ינער זי"ע ('עירין קדישין' ערך בעלי‬ ‫דיך מבזה‪ ,‬עמיצער האט דיר‬ ‫תשובה‪ ,‬דף תפ"א) און זאגט‪" :‬איך‬ ‫אבער טאמער ער פאנגט ָאן‬ ‫"אריינגעזאגט‪ "...‬עמיצער האט‬ ‫גיי דיר דא געבן א מפתח‪ ,‬און‬ ‫צו טראכטן אז ער האט זיך דא‬ ‫דיר עפעס שלעכטס געטאן אדער‬ ‫פלוצלינג וועסטו זען ווי די גאנצע‬ ‫אויפגעבויט אזא הערליכע פאלאץ‬ ‫דיך בארעדט‪ ,‬און דו ביסט פול מיט‬ ‫סוגיא באלייכט פשוט דיין לעבן"‪.‬‬ ‫און ער האט דא פארדינט מיליאנען‬ ‫יסורי הנפש און יסורי הדעת‪ ,‬אבער‬ ‫ָאן א שיעור – פערציג יאר גיהנום‬ ‫ער זאגט א דבר נפלא מאוד‪ :‬מיר‬ ‫דו גייסט נישט און דו נעמסט נישט‬ ‫אפגעווישט – דאן ווערט דער‬ ‫ווייסן דאך אז גיהנום – די פייער‬ ‫קיין נקמה – דו ענטפערסט נישט‬ ‫מענטש א ליכטיגער מענטש‪.‬‬ ‫‪7‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫די רייכע היסטאריע פונעם עיה"ק 'טבריא של מעלה'‪ ,‬א‬ ‫בליק אויף די צדיקים וואס האבן באלאכטן דעם ישוב‪ ,‬און‬ ‫די קדושי עליון וואס זענען דארט נטמן געווארן‬ ‫טבריא של מעלה‬ ‫די "בארה של מרים" ‪ -‬חלק א'‬ ‫די סגולה פון "בארה של מרים" מוצאי שבת און אנדערע זמנים מסוגלים‬ ‫רבינו איז נסתלק געווארן איז די‬ ‫נפלאים פון אונזער הייליגער‬ ‫די מקור הדברים‬ ‫באר נתבטל געווארן‪ .‬דאס איז דער‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫ערשטער פשט‪.‬‬ ‫בעזה"י‪ ,‬מיר גייען יעצט‬ ‫קודם כל לאמיר מקדים זיין‪,‬‬ ‫ארומרעדן וועגן די סגולה פון‬ ‫אבער רש"י ברענגט בשם דעם‬ ‫אז פון דעם לשון פונעם רמ"א‬ ‫"בארה של מרים" אום מוצאי שבת‪,‬‬ ‫מדרש תנחומא‪ ,‬און אזוי שטייט‬ ‫שטייט אז די בארה של מרים איז‬ ‫און אין אנדערע זמנים מסוגלים‪.‬‬ ‫אויך אין עטליכע מדרשים און‬ ‫"מתגלגל"‪ .‬דאס טייטש‪ ,‬אז באמת‬ ‫אויך די גמרא אין מסכת שבת‬ ‫איז דא א ספעציפישער ארט וואו‬ ‫עס איז מורגל בפי העולם אז‬ ‫האלט אזוי‪ ,‬אז די באר איז ווייטער‬ ‫די בארה של מרים געפינט זיך‪ ,‬נאר‬ ‫מוצאי שבת טרינקט מען דאס‬ ‫מוצאי שבת גייט עס ארום איבער‬ ‫וואסער פון בארה של מרים‪ .‬וואס‬ ‫מיטגעגאנגען מיט די אידישע‬ ‫די גאנצע וועלט‪ .‬לאמיר קודם‬ ‫מען ווייסט אבער נישט איז‪ ,‬אז‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫זען וואו טאקע איז דער פלאץ פון‬ ‫דאס איז אן אפענע הלכה אין‬ ‫דער מדרש תנחומא לערנט‬ ‫שולחן ערוך‪.‬‬ ‫פשט אין פסוק אזוי‪" :‬דבר אחר" –‬ ‫בארה של מרים‪.‬‬ ‫דער רמ"א (או"ח סי' רצ"ט ס"י) זאגט‪:‬‬ ‫נאך א פשט‪" :‬ונשקפה הבאר על פני‬ ‫"וְ נִ ׁ ְש ָקפָ ה עַ ל ּ ְפנֵ י ַהיְ ׁ ִשימֹן"‪:‬‬ ‫"ויש אומרים לדלות מים בכל‬ ‫הישימון"‪ ,‬דאס ווארט "ונשקפה"‬ ‫שנגנזה בימה של טבריא‬ ‫מוצאי שבת" – מען זאל גיין שעפן‬ ‫גייט ארויף אויף די באר‪ ,‬אז מען‬ ‫רש"י אין פרשת חקת‬ ‫(במדבר‬ ‫וואסער יעדן מוצאי שבת‪ .‬די בארה‬ ‫קען זען די בארה של מרים ווען מען‬ ‫כא‪ ,‬כ)‪ ,‬ביי שירת הבאר‪ ,‬ברענגט א‬ ‫של מרים וואס געפינט זיך אין ים‬ ‫שטייט אויפן פלאץ ישימון‪ .‬וואס‬ ‫מדרש תנחומא וואס זאגט אונז‬ ‫כנרת‪ ,‬איז זיך מתגלגל און גייט‬ ‫מיינט דאס? זאגט רש"י ווייטער‪:‬‬ ‫קלאר וואו די בארה של מרים‬ ‫ארום יעדן מוצאי שבת אין אלע‬ ‫"שנגנזה בימה של טבריא"‪.‬‬ ‫געפינט זיך היינטיגע צייטן‪.‬‬ ‫קראנען‪ ,‬און איבער אלע וואסערן‬ ‫זענען‬ ‫אידן‬ ‫די‬ ‫ווען‬ ‫אין פסוק שטייט פונקטליך‬ ‫פון די גאנצע וועלט‪" ,‬ומי שפוגע‬ ‫ארץ‬ ‫אין‬ ‫אריינגעגאנגען‬ ‫די גאנצע השתלשלות הבאר‪ :‬אז‬ ‫בו" – ווער עס האט די זכיה זיך‬ ‫ישראל‪ ,‬איז די בארה של מרים‬ ‫די באר איז מיטגעגאנגען מיט די‬ ‫צו באגעגענען מיט די בארה של‬ ‫מיטגעגאנגען מיט זיי דורכן ירדן‪,‬‬ ‫אידישע קינדער אין מדבר‪ ,‬און‬ ‫מרים "וישתה ממנה" און טרינקט‬ ‫עס איז אריין אין ארץ ישראל און‬ ‫ביים סוף פון די פערציג יאר שטייט‬ ‫דערפון‪" ,‬יתרפא כל תחלואיו"‬ ‫זיך אריינגעדרייט אין כנרת‪ .‬דער‬ ‫אז די באר האט זיך אהינגעקערט‪,‬‬ ‫– אלע זיינע קרענק וועלן‬ ‫וואס שטייט אויפן בארג לעבן די‬ ‫ש ֵדה מוֹ ָאב‬ ‫"ו ִּמ ָ ּבמוֹ ת ַה ַ ּגיא ֲא ֶׁשר ִ ּב ְ ׂ‬ ‫אויסגעהיילט ווערן‪ .‬קומט אויס‬ ‫כנרת "מביט ורואה כמין כברה‬ ‫ֹאש ַה ּ ִפ ְס ָ ּגה וְ נִ ְׁש ָק ָפה ַעל ּ ְפנֵ י‬ ‫ר ׁ‬ ‫אז דאס איז א זאך וואס ווערט שוין‬ ‫מנופה קמח בים"‪ ,‬זעט דארט‬ ‫ַהיְ ִׁשימֹן"‪ .‬דאס טייטש‪ ,‬די לעצטע‬ ‫געברענגט אין שולחן ערוך‪.‬‬ ‫עפעס וואס איז רונדיג‪" ,‬והיא‬ ‫סטאנציע פון די באר איז געווען‬ ‫מיר וועלן יעצט ארומרעדן‬ ‫הבאר"‪ ,‬זאלסטו וויסן אז דאס איז‬ ‫ביי דעם טאל אין פעלד פון מואב‪.‬‬ ‫דעם מקור הדברים‪ .‬מיר וועלן זען‬ ‫די באר‪ ,‬כך דרש רבי תנחומא‪ .‬אזוי‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬א טיפער פלאץ לעבן א‬ ‫דעם מקור אין די מדרשים‪ ,‬און‬ ‫האט רבי תנחומא געדרש'נט‪.‬‬ ‫ריזיגן בארג וואס קוקט ארויס אויפן‬ ‫מיר וועלן זען די מנהגי צדיקים‬ ‫קומט אויס אז דער פשט איז‪,‬‬ ‫גאנצן וויסטן מדבר‪ .‬דארטן איז די‬ ‫ווי אזוי זיי האבן זיך געפירט צו‬ ‫"ו ִּמ ָ ּבמוֹ ת"‪ ,‬פון דעם פלאץ במות‬ ‫באר געווען ביים לעצטן פונקט‪ ,‬און‬ ‫טרינקען דאס וואסער פון בארה‬ ‫"ה ַ ּגיא ֲא ׁ ֶשר ִ ּב ְ ׂ‬ ‫ש ֵדה‬ ‫איז עס אריבער ַ‬ ‫דארט איז זי בטל געווארן‪.‬‬ ‫של מרים‪ .‬עס זענען דא וואס‬ ‫מוֹ ָאב"‪ ,‬אויף יענער זייט ירדן‪ ,‬און‬ ‫פארוואס? ווייל משה רבינו‬ ‫האבן עס געטרינקען ביי 'שלש‬ ‫דערנאך איז עס אריין אין ארץ‬ ‫איז אוועק‪ .‬כאטש די באר איז‬ ‫סעודות'‪ ,‬און עס זענען דא וואס‬ ‫ישראל אין דעם ים פון טבריא‪.‬‬ ‫געווען בזכות מרים און עס איז‬ ‫האבן עס געטרינקען 'מוצאי שבת'‪,‬‬ ‫קומט אויס אז דער הויפט פלאץ‬ ‫צוריקגעקומען‪ ,‬אבער ווען משה‬ ‫און בעז"ה וועלן מיר זען דברים‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪8‬‬ ‫מיט שחין‪ ,‬וועט ער גלייך געהיילט‬ ‫"והולך ונופל לים הגדול"‪.‬‬ ‫פון בארה של מרים איז אין ים‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫דער סך הכל איז‪ :‬מוצאי שבת‬ ‫כנרת‪.‬‬ ‫פון דעם לשון הכל בו איז‬ ‫גייט די בארה של מרים ארום אין‬ ‫דער חיבור פון ים כנרת צו‬ ‫משמע אז מען דארף טרינקען‬ ‫אלע וואסערן פון די וועלט‪ ,‬און‬ ‫אלע וואסערן אין די וועלט‬ ‫דאס וואסער‪ ,‬אבער יעצט וועלן‬ ‫ווער עס איז פוגש אין דעם האט א‬ ‫מיר זען א מעשה וואס דער כל בו‬ ‫גרויסע ישועה‪.‬‬ ‫נאר ווען עס קומט מוצאי שבת‪,‬‬ ‫ברענגט‪ ,‬אז מען דארף עס אפילו‬ ‫איז דא א געוואלדיגע זאך און א‬ ‫נישט טרינקען‪ ,‬נאר דאס וואסער‬ ‫מקורות ההלכה און די מעשה‬ ‫גרויסע סגולה‪ ,‬אז די בארה של‬ ‫אליין דינט ווי א רפואה וואס מען‬ ‫פונעם מוכה שחין‬ ‫מרים גייט ארום אין אלע וואסערן‬ ‫שמירט אן‪ ,‬און דורך דעם אליין‬ ‫לאמיר יעצט אריינגיין אין‬ ‫פון די וועלט‪.‬‬ ‫ווערט מען אויסגעהיילט‪.‬‬ ‫דעם מקור הדברים‪ ,‬וואו דער‬ ‫די גמרא אין מסכת בכורות‬ ‫רמ"א נעמט דעם ענין פון בארה‬ ‫(מו‪ ,‬א) זאגט‪ ,‬אז דער ים כנרת גייט‬ ‫די מורא'דיגע מעשה‬ ‫של מרים מוצאי שבת‪ .‬דער 'בית‬ ‫אראפ ביזן ים המלח‪ ,‬און מען קען‬ ‫פונעם קריגל וואס האט זיך‬ ‫יוסף' (או"ח סי' רצ"ט) ברענגט אראפ‬ ‫עס נאך זען היינטיגע צייטן – א‬ ‫צעבראכן‬ ‫פונעם ספר 'כל בו'‪" :‬ונהגו נשים‬ ‫גאר שמאלער טייך ציט זיך פונעם‬ ‫דער כל בו דערציילט ווייטער‬ ‫לדלות מים במוצאי שבת" – די‬ ‫כנרת ביזן ים המלח‪ .‬די גמרא זאגט‬ ‫א מעשה מיט א מענטש וואס‬ ‫פרויען פירן זיך צו שעפן וואסער‬ ‫אז פון דארט ציט עס ווייטער צום‬ ‫איז געווען א מוכה שחין‪ ,‬און זיין‬ ‫מוצאי שבת תיכף נאך 'ברכו'‪.‬‬ ‫ים הגדול‪ ,‬צו די ים אוקיינוס‪ ,‬וואס‬ ‫ווייב איז געגאנגען מוצאי שבת‬ ‫דאס טייטש‪ ,‬אזוי ווי זיי האבן‬ ‫איז פארבונדן מיט אלע וואסערן‬ ‫שעפן וואסער‪ .‬זי האט זיך דארט‬ ‫געהערט "ברכו"‪ ,‬איז ביי זיי שוין‬ ‫אין די וועלט‪.‬‬ ‫פארזאמט לענגער ווי געווענליך‪.‬‬ ‫מוצאי שבת און זיי מעגן שוין‬ ‫די מפרשים מוטשענען זיך‬ ‫עס זעט אויס פון דער מעשה אז‬ ‫טון א מלאכה‪ ,‬ממילא קענען זיי‬ ‫מיט א שאלה‪ :‬מיר אלע ווייסן אז‬ ‫זיי האבן בכלל נישט געוואוסט‬ ‫שוין טון די מלאכה פון 'הוצאה'‪,‬‬ ‫דער ים המלח איז א וואסער וואס‬ ‫פון דער סגולה פון בארה של‬ ‫ארויסטראגן‪ .‬עס איז משמע‬ ‫ריקט זיך נישט‪ ,‬עס שטייט אויף‬ ‫מרים‪ ,‬נאר זי איז פשוט געגאנגען‬ ‫פונעם כל בו‪ ,‬אז די סגולה פון‬ ‫איין פלאץ‪ ,‬און פון דארט גייט דאס‬ ‫שעפן וואסער פארן שטוב ווי איר‬ ‫בארה של מרים איז דוקא "מוצאי‬ ‫וואסער ארויף און ווערט נעלם‪.‬‬ ‫שטייגער‪.‬‬ ‫שבת גלייך נאכן זמן"‪.‬‬ ‫אויף דעם ערקלערט דער שר‬ ‫עס האט זיך אבער אזוי‬ ‫דער כל בו זאגט ווייטער‪ ,‬אז‬ ‫התורה רבי חיים קניבסקי זצ"ל‪,‬‬ ‫אויסגעשטעלט‪ ,‬אז זי האט‬ ‫מיר געפינען אין דער 'הגדה' —‬ ‫אין ספר 'דרך אמונה' (ביאור הלכה‬ ‫געשעפט דאס וואסער פונקט‬ ‫הגדה מיינט א מדרש — אז די‬ ‫מס' תרומות פ"א‪ ,‬ה"ז‪ ,‬בד"ה מאשכלון)‪ ,‬אז‬ ‫מוצאי שבת אין יענעם זמן‪ ,‬און‬ ‫בארה של מרים געפינט זיך אין‬ ‫פונקט פאר דאס וואסער פונעם‬ ‫אזוי ארום איז זי צוגעקומען צו‬ ‫ים טבריא‪ .‬מיר האבן שוין פריער‬ ‫כנרת גייט אריין אין ים המלח‪,‬‬ ‫דער בארה של מרים אן האבן‬ ‫צוגעצייכנט דעם רש"י אין פרשת‬ ‫גייט עס אונטער די ערד אין‬ ‫סיי וועלכע כוונה דערצו‪ .‬דער‬ ‫חקת בשם דעם מדרש תנחומא‬ ‫פארט‬‫מחילות און טונעלן‪ .‬עס ָ‬ ‫כל בו זאגט אז זי האט זיך דארט‬ ‫און נאך מדרשים‪ ,‬ווי אויך די גמרא‬ ‫אראפ ביזן סוף פונעם ים המלח‬ ‫פארשמועסט מיט אירע חבר'טעס‪,‬‬ ‫אין מסכת שבת‪ ,‬אז די בארה של‬ ‫אונטערן באדן‪ ,‬און דארט דרייט‬ ‫און אזוי איז איר אונטערגעקומען‬ ‫מרים איז נגנזה געווארן אין ים‬ ‫עס זיך אריין רעכטס צו א טייך‬ ‫די בארה של מרים‪.‬‬ ‫טבריא‪.‬‬ ‫וואס רופט זיך 'וואדי‪-‬אל‪-‬עריש'‬ ‫זי האט אנגעפילט איר קריגל‬ ‫דער כל בו פירט אויס‪ ,‬אז יעדן‬ ‫ביים עק פון 'עזה'‪ ,‬און פון דארט‬ ‫פון דעם וואסער‪ ,‬און ווען זי איז‬ ‫מוצאי שבת גייט די בארה של‬ ‫פארט עס אריין אין ים התיכון‪,‬‬ ‫אהיימגעקומען צו איר מאן‪ ,‬האט‬ ‫מרים ארום אין אלע קוואלן און‬ ‫דעם מיטלענדישן ים‪.‬‬ ‫ער זיך גאר שטארק גערעגט אויף‬ ‫ברונעמס איבער דער גאנצער‬ ‫קומט אויס אז דער כנרת איז‬ ‫איר פארן קומען אזוי שפעט‪ .‬פאר‬ ‫וועלט‪ .‬ווער עס איז נעבעך קראנק‬ ‫באמת מחובר צום ים הגדול‪,‬‬ ‫שרעק פון זיין גרויסן כעס איז דער‬ ‫און עס וועט אים אויסקומען צו‬ ‫פונקט ווי עס שטייט אין די גמרא‪,‬‬ ‫קריגל איר אראפגעפאלן פון אקסל‬ ‫טרינקען פון אזא קוואל‪ ,‬אפילו‬ ‫אז דער ים פון טבריא גייט אריין‬ ‫און זיך צעבראכן‪ .‬דאס וואסער‬ ‫זיין גאנצער קערפער איז באדעקט‬ ‫אין דער ים פון סדום (ים המלח)‬ ‫‪9‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫בידו של רגזן אלא רגזנותו"‪.‬‬ ‫געשריבן‪ .‬דער כל בו צייכנט נישט‬ ‫האט זיך גענומען שפריצן אויף‬ ‫דער ספר האורה פירט אויס‬ ‫צו דעם מקור‪ ,‬אבער עס איז זייער‬ ‫אלע זייטן‪ ,‬און עטליכע טראפנס‬ ‫אז די בארה של מרים איז נגנזה‬ ‫מעגליך אז ער האט עס געזען אין‬ ‫זענען געפאלן אויפן מאן וואס איז‬ ‫געווארן אין ים טבריא‪ ,‬און יעדן‬ ‫'ספר האורה'‪ ,‬וואס ווערט מיוחס צו‬ ‫געווען א מוכה שחין‪.‬‬ ‫מוצאי שבת גייט עס ארום אין אלע‬ ‫רש"י הקדוש‪.‬‬ ‫א וואונדער איז געשען‪ :‬יעדע‬ ‫קוואלן‪ .‬ווער עס קען און עס קומט‬ ‫מיר ווייסן אז דער הייליגער‬ ‫פלאץ וואו דאס וואסער האט‬ ‫אים אונטער פון דעם וואסער און‬ ‫רש"י האט געשריבן זיין פירוש‬ ‫בארירט זיין קערפער‪ ,‬איז דער‬ ‫ער טרינקט עס‪ ,‬אפילו זיין גאנצער‬ ‫אויף תנ"ך און ש"ס‪ ,‬אבער עס‬ ‫שחין גלייך אויסגעהיילט געווארן!‬ ‫קערפער איז פול מיט שחין‪ ,‬ווערט‬ ‫זענען דא נאך ספרים פון רש"י‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אז די פלעצער‬ ‫ער גלייך געהיילט‪.‬‬ ‫ווי למשל 'ספר הפרדס' און 'ספר‬ ‫וואו דאס וואסער איז נישט‬ ‫קומט אויס אז מיר האבן שוין א‬ ‫האורה'‪ .‬אין חלק ב' פון ספר האורה‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬זענען נישט געהיילט‬ ‫מקור פון דעם ענין פון דער ספר‬ ‫(סימן קנ"ח) ברענגט רש"י אראפ די‬ ‫געווארן‪ .‬ווען ער וואלט ווען‬ ‫האורה פון רש"י‪.‬‬ ‫דאזיגע מעשה‪ .‬דער ספר האורה‬ ‫געטרונקען דאס וואסער און זיך‬ ‫איז געשריבן געווארן דורך איינעם‬ ‫נישט גערעגט‪ ,‬וואלט ער געהאט א‬ ‫די לערנונגען פון רבי חיים‬ ‫פון די תלמידי רש"י וואס האט עס‬ ‫פולקומע רפואה‪.‬‬ ‫פאלאג'י איבער כעס און‬ ‫געהערט פון אים אליין‪ ,‬און דארט‬ ‫אויף דעם ענדיגט דער כל בו‪:‬‬ ‫רפואה‬ ‫שטייט די מעשה מיט אביסל מער‬ ‫"ועל זה אמרו חכמים‪ ,‬לא עלתה‬ ‫עס איז דא א ספר פון רבי חיים‬ ‫פרטים‪.‬‬ ‫בידו של רגזן אלא רגזנותו"‪ .‬די‬ ‫פאלאג'י‪ ,‬וואס איז געווען איינער‬ ‫דארט שטייט אז עס האט‬ ‫גמרא זאגט אז ווען א מענטש‬ ‫פון די גרעסטע ספרד'ישע גדולים‬ ‫געדויערט א שעה אדער צוויי דאס‬ ‫רעגט זיך‪ ,‬טוט ער גארנישט‬ ‫אין די לעצטע פאר הונדערט‬ ‫שעפן די וואסער‪ ,‬וואס דאס זענען‬ ‫אויף‪ ,‬ווייל "אין אדם נוקף אצבעו‬ ‫יאר און האט מחבר געווען פילע‬ ‫מער דעטאלן אין דער מעשה‪.‬‬ ‫מלמטה אלא אם כן מכריזין עליו‬ ‫ספרים‪ .‬אין זיין ספר 'כף החיים'‬ ‫רש"י זאגט דארט ווייטער‪:‬‬ ‫מלמעלה"‪ .‬גארנישט פאסירט‬ ‫(סימן ל"ב‪ ,‬סדר מוצאי שבת אות נ"ג) ברענגט‬ ‫"ונעשה לו נס ונרפא"‪ ,‬עס איז אים‬ ‫מיט א מענטש אויב עס איז נישט‬ ‫ער אראפ די גאנצע מעשה און‬ ‫געשען א נס און ער איז געהיילט‬ ‫דא אן הכרזה פון הימל; אלעס איז‬ ‫פירט אויס מיט א חידוש‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬ווייל עס איז אים‬ ‫מן השמים‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬פארוואס‬ ‫מוצאי שבת האבן אסאך‬ ‫אונטערגעקומען דאס וואסער‬ ‫זאלסטו זיך רעגן? עס איז נישט‬ ‫מענטשן א טבע צו זיין נערוועז און‬ ‫פון בארה של מרים און זי האט‬ ‫יענער וואס האט עפעס געטון‬ ‫נישט אין קיין גוטער שטימונג‪ .‬רבי‬ ‫אנגעפילט א קריגל דערפון‪.‬‬ ‫אדער דיר נערוועז געמאכט‪ ,‬עס איז‬ ‫חיים פאלאג'י רעדט שוין דערפון‬ ‫ווען זי איז אנגעקומען צו איר‬ ‫אלעס מן השמים! יענער איז בלויז‬ ‫און זאגט בזה הלשון‪" :‬ומכאן‬ ‫מאן‪ ,‬האט ער זיך גערעגט און איר‬ ‫געווען א שטעקן‪ ,‬א שליח‪...‬‬ ‫תוכחת חיים לבל יהיה כועס בכל‬ ‫געפרעגט‪" :‬וואו ביסטו געווען?"‬ ‫זאגט דער כל בו‪ ,‬אז דא זעט‬ ‫מקום ובכל זמן אפילו בדבר שראוי‬ ‫פון גרויס כעס איז דער קריגל‬ ‫מען א מורא'דיגע זאך‪ :‬ווען ער‬ ‫לכעוס"‪.‬‬ ‫אראפגעפאלן און זיך צעבראכן‪.‬‬ ‫וואלט זיך נישט גערעגט‪ ,‬וואלט‬ ‫ווען מען הערט די מעשה‪ ,‬זאל‬ ‫פון דעם לשון איז משמע אז די פרוי‬ ‫ער כאטש געווארן געזונט‪ ...‬אבער‬ ‫מען זיך לערנען דערפון נישט‬ ‫האט זיך אויך גערעגט‪ .‬דאס הייסט‪,‬‬ ‫יעצט אז ער האט זיך יא גערעגט‪,‬‬ ‫צו ווערן אין כעס אדער נערוועז‬ ‫אזוי ווי דער מאן האט זיך גערעגט‪,‬‬ ‫האט ער נישט נאר גארנישט‬ ‫"אל ְּת ַב ֵהל‬‫קיינמאל נישט‪ ,‬ווייל ַ‬ ‫איז זי אויך געווארן אין כעס‪ .‬אדער‬ ‫אויפגעטון מיט זיין כעס‪ ,‬נאר ער‬ ‫ְ ּברו ֲּח ָך לִ כְ עֹס ִּכי כַ ַעס ְ ּב ֵחיק ְּכ ִסילִ ים‬ ‫קען מען זאגן אז צוליב זיין כעס‬ ‫האט נאך דערצו פארלוירן זיין‬ ‫יָ נו ַּח" (קהלת ז‪ ,‬ט) – כעס ליגט אין די‬ ‫איז דער קריגל אראפגעפאלן‪ .‬מען‬ ‫גאנצע רפואה‪ ,‬ל"ע‪.‬‬ ‫שויס פון מענטשן ָאן שכל‪ ,‬און מען‬ ‫קען עס טייטשן אהין און אהער‪.‬‬ ‫טוט גארנישט אויף דערמיט‪.‬‬ ‫עכ"פ‪ ,‬עטליכע טראפנס זענען‬ ‫די השפעה פון כעס און די‬ ‫ער לייגט צו‪ ,‬אז בפרט מוצאי‬ ‫געפאלן אויף זיין קערפער‪ ,‬און‬ ‫סגולה פאר חכמת התורה‬ ‫שבת זאל מען זיין פארזיכטיג‬ ‫איבעראל וואו זיי זענען געפאלן איז‬ ‫דער כל בו פירט אויס‪" :‬ולכן‬ ‫נישט צו ווערן נערוועז‪ .‬און ער‬ ‫ער געהיילט געווארן‪ .‬און אויף דעם‬ ‫נהגו לשאוב מים בכל מוצאי שבת‪,‬‬ ‫ווארנט אז מען זאל עס נישט טון‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫האבן חכמים געזאגט‪" :‬לא עלתה‬ ‫כך מצאתי" – אזוי האב איך געפינען‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪10‬‬ ‫נאר פאר רפואות‪ ,‬נאר אויך פאר‬ ‫קענסט עפענען דיין הארץ צו‬ ‫בפרט מוצאי שבת‪" ,‬כי הלא תראה‬ ‫פתיחת הלב פאר חכמת התורה‪.‬‬ ‫חכמת התורה פאר די קומענדיגע‬ ‫כי עד היכן הכעס ובטובה הרבה‪,‬‬ ‫וואך‪ ,‬ווי אונזערע חז"ל האבן‬ ‫שאם לא היה כועס היה שותה‬ ‫דער פלאץ פון בארה של‬ ‫געזאגט‪ .‬און אזוי אויך האבן מיר‬ ‫מן המים והיה נתרפא כל גופו" ‪-‬‬ ‫מרים אינעם מדרש‬ ‫געזאגט אויף דעם רבי חיים ויטאל‪,‬‬ ‫ווייל מען זעט דאך ביז וואו כעס‬ ‫יעצט‪ ,‬דער מקור פון דעם‬ ‫אז זיין רבי‪ ,‬דער הייליגער אריז"ל‪,‬‬ ‫קען פירן און וויפיל גוטס מען‬ ‫מדרש אגדה וואס דער כל בו און‬ ‫האט אים געגעבן צו טרינקען‬ ‫קען דערפון פארלירן‪ ,‬ווייל ווען‬ ‫רש"י צייכענען צו‪ ,‬אז בארה של‬ ‫וואסער פון בארה של מרים‪ ,‬און‬ ‫ער וואלט זיך נישט גערעגט און‬ ‫מרים האט אין זיך געוואלדיגע‬ ‫דורך דעם האט ער זוכה געווען צו‬ ‫וואלט געטרונקען פונעם וואסער‪,‬‬ ‫סגולות אפילו בזמן הזה‪ ,‬איז‬ ‫'חכמת הקבלה' (זעה באריכות באזונדערע‬ ‫וואלט זיין גאנצער קערפער‬ ‫אין מדרש רבה (ויקר"ר כב‪ ,‬ד)‪ .‬דער‬ ‫פרק איבער דעם)‪.‬‬ ‫געהיילט געווארן‪.‬‬ ‫מדרש רעדט דארט ארום אז דער‬ ‫ווי מיר וועלן זען אין ספר‬ ‫רבי חיים פאלאג'י זאגט‪ ,‬איך‬ ‫אייבערשטער שיקט זיין שליחות‬ ‫'נגיד ומצוה'‪ ,‬אין ספר 'פרי עץ‬ ‫וויל דיר ברענגען א פסוק אין‬ ‫אויסצופירן און צוריקצוצאלן‬ ‫חיים'‪ ,‬און אין נאך פלעצער ווערט‬ ‫קהלת וואס איז מרמז די גאנצע‬ ‫פאר מענטשן‪ ,‬סיי לטובה און סיי‬ ‫אראפגעברענגט די מעשה ווי דער‬ ‫מעשה‪ .‬דער פסוק זאגט דארט‬ ‫פארקערט‪.‬‬ ‫אר"י הקדוש האט געגעבן פאר‬ ‫אין קהלת (יא‪ ,‬י)‪" :‬וְ ָה ֵסר ַּכ ַעס ִמ ִּל ֶ ּב ָך"‬ ‫דער מדרש דערציילט‪" :‬אמר‬ ‫רבי חיים ויטאל צו טרינקען פון‬ ‫– אז דו וועסט אוועקנעמען דעם‬ ‫רבי תנחומא"‪ ,‬רבי תנחומא האט‬ ‫בארה של מרים‪ ,‬און פון דעמאלט‬ ‫כעס פון דיין הארץ‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫געזאגט‪ ,‬אפילו מיט וואסער‪,‬‬ ‫אן האט ער געקענט משיג זיין‬ ‫"וְ ַה ֲע ֵבר ָר ָעה ִמ ְ ּב ָשׂ ֶר ָך" ‪ -‬אזוי‬ ‫וואס איז א דומם‪ ,‬טוט דער‬ ‫די גאנצע טיפקייט פון די סודות‬ ‫וועסטו אויסגעהיילט ווערן פון‬ ‫אייבערשטער זיין שליחות‪.‬‬ ‫הקבלה וואס דער אר"י הקדוש‬ ‫דיינע אלע הויט‪-‬פראבלעמען‪.‬‬ ‫"הקדוש ברוך הוא עושה‬ ‫האט אים געלערנט‪.‬‬ ‫ער ענדיגט צו‪" :‬שאם היה מסיר‬ ‫שליחותו" – דער אייבערשטער‬ ‫עכ"פ‪ ,‬רבי חיים פאלאג'י זאגט‬ ‫הכעס מלבו‪ ,‬היה מתרפא כל בשרו"‪.‬‬ ‫פירט אויס זיין שליחות‪.‬‬ ‫יעצט‪ ,‬אז וויבאלד מיר זעען אז‬ ‫קומט אויס‪ ,‬מיר זעען פון דעם‬ ‫דער מדרש דערציילט א מעשה‬ ‫בארה של מרים איז אזוי מורא'דיג‬ ‫אז טרינקען וואסער פון בארה‬ ‫מיט א 'מוכה שחין'‪ ,‬איינער וואס‬ ‫מסוגל פאר חכמת התורה‪ ,‬ממילא‬ ‫של מרים מוצאי שבת איז א‬ ‫האט געהאט א הויט‪-‬קרענק‪ ,‬וואס‬ ‫איז מוצאי שבת א געוואלדיגע‬ ‫געוואלדיגע סגולה פאר אלע מיני‬ ‫איז אראפגעגאנגען זיך טובל'ן אין‬ ‫צייט פאר דעם‪.‬‬ ‫חולים און פאר אלע זאכן וואס מען‬ ‫טבריא‪ ,‬אין דעם כנרת‪ .‬עס האט‬ ‫ער זאגט ווייטער‪" :‬וכן בעת‬ ‫דארף א רפואה‪.‬‬ ‫זיך געמאכט א גינסטיגע שעה‪,‬‬ ‫שתיית המים אחר הבדלה‪ ,‬בעודו‬ ‫און ער איז אנגעקומען צום בארה‬ ‫שותה המים יכוון בדעתו לפסוקי‬ ‫פתיחת הלב לחכמת התורה‬ ‫של מרים‪ .‬דא איז דא א מחלוקת‬ ‫פרשת חקת‪' ,‬אז ישיר ישראל' עד‬ ‫דורך די באר‬ ‫אין די מפרשים פונקטליך וואס‬ ‫פסוק 'ונשקפה על פני הישימון'‪,‬‬ ‫אבער רבי חיים פאלאג'י לייגט‬ ‫עס איז געשען‪ :‬דער 'יפה תואר'‬ ‫והוא מסוגל להתחכם בתורה”‪ .‬עס‬ ‫צו‪ ,‬אז נישט נאר פאר א רפואה‬ ‫מיט'ן 'ידי משה' לערנען פשט‪ ,‬אז‬ ‫איז מסוגל צו ווערן א תלמיד חכם‪.‬‬ ‫איז עס גוט‪ ,‬נאר עס איז בכלל א‬ ‫ער איז געגאנגען זיך טובל'ן אין‬ ‫רבי חיים פאלאג'י זאגט צו‪:‬‬ ‫מורא'דיגע סגולה זיך אויפצומאכן‬ ‫כנרת‪ ,‬און דער בארה של מרים איז‬ ‫"ואני נוהג לומר בלחש אלו‬ ‫די 'מעיינות החכמה'‪ .‬ער זאגט‬ ‫אוועקגעגאנגען פון איר ארט און זיך‬ ‫הפסוקים על פני המים קודם ברכת‬ ‫דארט אזוי‪" :‬ונראה‪ ,‬דמלבד סגולת‬ ‫אהינגעקייקלט וואו ער איז געווען‪.‬‬ ‫שהכל”‪ .‬איך פיר זיך אז נישט נאר‬ ‫רפואת הנפש למי ששותה מים‬ ‫אבער אין 'אגדת אליהו' (מס'‬ ‫איך האב עס אינזין‪ ,‬נאר איך זאג‬ ‫מבאר של מרים‪ ,‬עוד רבותא יתירה‬ ‫כלאים פ"ט‪ ,‬ס"י)‪ ,‬וואס איז א ספר פון‬ ‫ארויס די פסוקים מיט'ן מויל‬ ‫אשתכחת"‪.‬‬ ‫דעם הייליגן בעל 'שבט מוסר'‬ ‫פאר איך טרינק די וואסער‪ ,‬כדי‬ ‫עס איז דא נאך א זאך וואס מען‬ ‫אויפ'ן ירושלמי‪ ,‬לערנט ער‬ ‫די קדושה פון די פסוקים זאל‬ ‫קען זוכה זיין ווען מען טרינקט‬ ‫פשט אז דער מענטש איז אליין‬ ‫ארויפגיין אויף די וואסער‪ .‬דערנאך‬ ‫מוצאי שבת די וואסער פון בארה‬ ‫געגאנגען צום פלאץ פון בארה‬ ‫מאך איך א 'שהכל' און איך טרינק‬ ‫של מרים‪" ,‬כי הם מסוגלים לפתוח‬ ‫של מרים‪ ,‬נאר ער האט נישט‬ ‫די וואסער‪ ,‬וואס איז מסוגל נישט‬ ‫לבו בחכמת התורה" – אז דו‬ ‫‪11‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫א צווייטער טעם פארוואס די‬ ‫געוואוסט וואו עס איז‪ ,‬און עס האט דאס איז דער בארה של מרים‪.‬‬ ‫בארה של מרים איז נגנז געווארן‬ ‫זיך פשוט אזוי געמאכט אז ער איז‬ ‫דארט‪ ,‬זאגט דער שבט מוסר‪ ,‬אז‬ ‫די גענויע פלאץ אקעגן די‬ ‫דארט אנגעקומען‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער האט געוואלט‬ ‫אלטע שול אין טבריא‬ ‫"ואסחי ואתסי" – ער האט‬ ‫"להיטיב עם בריותיו"‪ ,‬אז יעדער‬ ‫דער מדרש זאגט ווייטער‪" :‬אמר‬ ‫זיך דארט געוואשן און איז‬ ‫מענטש וואס דארף א רפואה‬ ‫אויסגעהיילט געווארן‪ .‬מען זעט רבי יוחנן בן עורי"‪ ,‬רבי יוחנן בן עורי‬ ‫"יתקרב ויתרפא"‪ .‬ער זאגט דארט‬ ‫פון דעם אז דער מדרש וויל האט געזאגט‪" ,‬שאירותא רבנן"‬ ‫אז דאס רעכנט אויס א 'מצורע'‬ ‫ברענגען אז דער אייבערשטער ‪ -‬די חכמים האבן משער געווען‬ ‫במיוחד‪.‬‬ ‫שיקט זיינע שלוחים‪ ,‬און עס מוז דעם פלאץ‪" ,‬והיא מכונה כל קבל‬ ‫דער דריטער טעם זאגט ער‪ ,‬אז‬ ‫נישט זיין דוקא א 'מלאך' פון הימל תרעא מציאה דכנישתא עתיקא‬ ‫דאס איז כדי מיר זאלן זען אז די‬ ‫אין א געשטאלט פון א מלאך‪ ,‬נאר דטבריה" ‪ -‬עס איז פונקטליך מכוון‬ ‫בארה של מרים איז שוין גרייט‪,‬‬ ‫עס קען קומען דורך א 'דומם' וואס אקעגן דעם מיטעלסטן טויער פון‬ ‫און אז בעזר ה' משיח קומט שוין‬ ‫די אלטע שול אין טבריא‪.‬‬ ‫וועט אויסהיילן דעם מענטש‪.‬‬ ‫בקרוב‪ ,‬און פון "טבריא ‪ -‬משם‬ ‫אין 'שבחי האר"י' (פי"ג) און אין‬ ‫פרעגט דער מדרש‪" :‬והיכן‬ ‫עתידין ליגאל"‪ ,‬די בארה של מרים‬ ‫היא בארה של מרים?" וואו איז נאך פלעצער‪ ,‬וואו רבי חיים ויטאל‬ ‫איז שוין גרייט מיטצוגיין מיט אונז‪.‬‬ ‫דער פלאץ פון בארה של מרים? דערציילט אז דער אר"י הקדוש‬ ‫יעצט‪ ,‬עס איז דא א ספר 'תפארת‬ ‫דער בעל שבט מוסר אין אגדת האט אים מיטגענומען מיט א שיפל‬ ‫ציון' אויף ירושלמי און אויף מדרש‪.‬‬ ‫אליהו לערנט‪ ,‬אז דער מענטש איז אינמיטן דעם ים אים צו געבן צו‬ ‫ער זאגט דארטן א פשט אז די‬ ‫טאקע געגאנגען אבער ער האט טרינקען פון בארה של מרים‪ ,‬זאגט‬ ‫ראשונים האבן געבויט דעם בית‬ ‫נישט געוואוסט וואו דער פלאץ ער דארט אז עס איז טאקע אקעגן‬ ‫המדרש קעגן דעם באר‪ ,‬כדי ווען‬ ‫איז‪ .‬אבער היות מיר ווייסן שוין די עמודים פון די אלטע שול‪ .‬דאס‬ ‫מען קומט ארויס פון בית המדרש‬ ‫די מעשה‪ ,‬וואו איז דער פלאץ מיינט‪ ,‬אז כאטש יענע שול איז שוין‬ ‫זאל עס זיין גלייך קעגן דעם באר‪,‬‬ ‫פון בארה של מרים אז מען זאל געווען חרוב‪ ,‬זענען די עמודים נאך‬ ‫און מען זאל קענען דאנקען דעם‬ ‫קענען אהין גיין און אויסגעהיילט געבליבן שטיין‪ ,‬און ער זאגט אז עס‬ ‫אייבערשטן אויף די נסים און זיך‬ ‫ווערן? ווי ער איז מאריך דארט איז פונקט אקעגן די עמודים‪.‬‬ ‫מחזק זיין אין בטחון‪ .‬אזוי ווי דער‬ ‫דער בעל שבט מוסר איז מסביר‪,‬‬ ‫אין זיין ספר‪ ,‬זאגט דער שבט‬ ‫אייבערשטער האט געברענגט‬ ‫מוסר אז דורך דעם וואס מען וועט אז דער טעם פארוואס דער מדרש‬ ‫'מן' פון הימל‪ ,‬און די באר וואס‬ ‫אהין גיין און זיך אויסהיילן‪ ,‬וועט דערציילט אונז פונקטליך וואו עס‬ ‫איז געווען פון הימל בדרך נס‪.‬‬ ‫עס מחזק זיין די אמונה אויך אין איז‪ ,‬איז כדי מען זאל טאקע קענען‬ ‫אזוי אויך זאל מען וויסן אז כ"ִּי ַעל‬ ‫אנדערע זאכן‪ ,‬ווי מיר וועלן באלד אהין גיין און ווערן אויסגעהיילט‪.‬‬ ‫ָּכל מוֹ ָצא ִפי ה' יִ ְחיֶ ה ָה ָא ָדם" (דברים‬ ‫ער איז דארט מסביר "דריי‬ ‫אויסשמועסן‪.‬‬ ‫ח‪ ,‬ג)‪ ,‬דער אייבערשטער איז א 'זן‬ ‫ומפרנס לכל'‪.‬‬ ‫זאגט דער מדרש‪" :‬אמר רבי סיבות" פארוואס בארה של מרים‬ ‫חייא בר רבה"‪ ,‬רבי חייא בר רבה איז נגנז געווארן דוקא אין טבריא‪:‬‬ ‫נפלאות הבאר פאר 'סגי נהור'‬ ‫דער ערשטער טעם זאגט ער‪:‬‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬איך וועל דיר זאגן‬ ‫און 'מצורעים'‬ ‫פונקטליך וואו בארה של מרים "זכר עשה לנפלאותיו" – אז א‬ ‫דער מדרש רבה אין פרשת‬ ‫געפינט זיך‪" .‬כתיב וְ נִ ְׁש ָק ָפה ַעל מענטש זאל זען דעם פלאץ און זיך‬ ‫במדבר (יח‪ ,‬כב) פארציילט נאך א‬ ‫ּ ְפנֵ י ַהיְ ִׁשימֹן" – מען קען עס זען דערמאנען פון די נסים‪( .‬דאס איז א‬ ‫מורא'דיגע מעשה וואס איז געשען‬ ‫ווען מען גייט ארויף אויפ'ן בארג שמועס פאר זיך (זעה באזונדערע פרק אויף "ים‬ ‫מיט די סגולה פון בארה של מרים‪.‬‬ ‫ישימון‪" .‬שכל מי שהוא עולה כנרת")‪ ,‬צי מען דארף מאכן א ברכה‬ ‫דער מדרש רעדט דארט ארום‬ ‫על ראש הר ישימון" ‪ -‬ווער עס ווען מען גייט צום כנרת‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫ווי אזוי דער אייבערשטער פירט‬ ‫גייט ארויף אויפ'ן שפיץ פון בארג ביי אלע נסים וואס מען זעט‪ .‬די‬ ‫אויס זיינע שליחות'ן‪ ,‬און נישט‬ ‫ישימון‪" ,‬ורואה כמין קברא קטני גמרא זאגט דאך אין מס' ברכות‪,‬‬ ‫דוקא דורך א מלאך פון הימל‪.‬‬ ‫בים טבריה" ‪ -‬און זעט א מין אז ווען מען זעט דעם פלאץ וואו‬ ‫דער אייבערשטער פירט אויס‬ ‫קליינע זאך ווי א שטיקל פעלזן עס איז געשען א נס פאר אידן‪ ,‬ווי‬ ‫שליחות'ן דורך 'דומם'‪' ,‬צומח'‪' ,‬חי'‬ ‫אינמיטן דעם ים טבריא‪ ,‬זאל ער קריעת ים סוף וכדומה‪ ,‬דארף מען‬ ‫און 'מדבר'‪.‬‬ ‫וויסן "וזו היא בארה של מרים" ‪ -‬אז מאכן א ברכה)‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪12‬‬ ‫צו "ויפגע במקום" ביי הר המוריה‪,‬‬ ‫אבות הקדושים האבן שוין געהאט‬ ‫דער מדרש זאגט דארט ווי‬ ‫שטייט אין מדרש אזוי‪ :‬דער‬ ‫די באר‪ .‬אינעם תרגום יונתן שטייט‬ ‫דער אייבערשטער פירט אויס זיין‬ ‫אייבערשטער האט געזאגט‬ ‫אז 'באר חפרוה שרים' גייט ארויף‬ ‫שליחות דורך 'וואסער'‪ ,‬און ער‬ ‫פאר יעקב אבינו‪" :‬יעקב‪ ,‬הלחם‬ ‫אויף די אבות הקדושים‪ ,‬און 'נדיבי‬ ‫ברענגט א מעשה‪:‬‬ ‫בצקלונך"‪ ,‬דו האסט ברויט אין‬ ‫עם' גייט ארויף אויף משה און אהרן‪.‬‬ ‫עס איז געווען א מעשה מיט איין‬ ‫דיין טאש‪" ,‬והבאר לפניך"‪ ,‬און דו‬ ‫לאמיר זען דעם מדרש אין‬ ‫מענטש וואס איז געווען א מוכה‬ ‫האסט די בארה של מרים פון וואו‬ ‫פרקי דרבי אליעזר (פרק לה)‪ ,‬דארט‬ ‫שחין וצרעת‪ ,‬אבער דא לייגט דער‬ ‫דו קענסט טרינקען‪.‬‬ ‫זאגט אונז רבי אליעזר הגדול‬ ‫מדרש צו אז ער איז אויך געווען א‬ ‫עכ"פ‪ ,‬זעען מיר פון פרקי דרבי‬ ‫א מורא'דיגע זאך‪" :‬רבי עקיבא‬ ‫'סומא'‪ .‬דאס טייטש‪ ,‬נישט נאר ער‬ ‫אליעזר אז די בארה של מרים איז‬ ‫אומר"‪ ,‬אין יעדן ארט וואו אונזערע‬ ‫איז נעבעך געווען א מצורע‪ ,‬נאר‬ ‫שוין געווען ביי די אבות הקדושים‪,‬‬ ‫אבות הקדושים זענען געגאנגען‪,‬‬ ‫ער איז אויך געווען א בלינדער‬ ‫און עס זענען שוין געווען נסים‬ ‫"היתה הבאר מהלכת לפניהם"‪.‬‬ ‫מענטש‪ .‬ער איז אראפ אין די‬ ‫דערמיט; עס האט שוין געגעבן צו‬ ‫די בארה של מרים איז געגאנגען‬ ‫וואסערן פון כנרת זיך צו טובל'ן‪,‬‬ ‫טרינקען פאר יעקב אבינו און עס‬ ‫פאר זיי‪ ,‬עס האט זיך געקאלערט‬ ‫און עס האט זיך אים נאכגעלאפן‬ ‫איז מיטגעגאנגען מיט די אבות‬ ‫פאר זיי‪ .‬דאס טייטש‪ ,‬פונקט אזוי‬ ‫די בארה של מרים‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫הקדושים וואו אימער זיי זענען‬ ‫ווי די אידן אין מדבר האבן געהאט‬ ‫גע’טובל’ט און איז נתרפא געווארן‪.‬‬ ‫געגאנגען‪.‬‬ ‫א 'עמוד הענן' און א 'עמוד האש'‪,‬‬ ‫דא זעט מען שוין אז עס העלפט‬ ‫אזוי אויך האבן די אבות הקדושים‬ ‫נישט נאר פאר צרעת‪ ,‬נאר אפילו‬ ‫"פירות גינוסר" און דער כח‬ ‫געהאט אט די 'באר'‪ .‬דער מדרש‬ ‫פאר איינעם וואס איז א סגי נהור‬ ‫הרוחני פונעם וואסער‬ ‫גייט דארט אריין מיט א מורא'דיגע‬ ‫ל"ע‪ .‬מיר זעען דא דברים נוראים‬ ‫דער תמצית פון די דאזיגע זאכן‬ ‫אריכות אין אלע בארות וואס די‬ ‫וואס זענען געשען ביי די בארה‬ ‫איז‪ ,‬אז די בארה של מרים האט‬ ‫אבות הקדושים האבן געהאט‪ ,‬און‬ ‫של מרים!‬ ‫אין זיך מורא'דיגע סגולות ווי מיר‬ ‫אז יצחק אבינו האט "וַ ַ ּי ְח ּפֹר ֶאת‬ ‫האבן געזען‪.‬‬ ‫ְ ּב ֵארֹת ַה ַּמיִ ם" (בראשית כו‪ ,‬יח)‪.‬‬ ‫די באר ביי די אבות הקדושים‬ ‫אבער די פשוט'ע שאלה וואס‬ ‫דער מדרש זאגט דארט‪ ,‬אז ווען‬ ‫מיר ווילן דא צוצייכענען‬ ‫יעדער וועט פרעגן איז‪ :‬ווי אזוי איז‬ ‫יעקב אבינו איז אלט געווען איין‬ ‫עטליכע מדרשי פלא וועגן דעם‬ ‫מען זוכה מוצאי שבת אנצוקומען‬ ‫און זיבעציג יאר‪" ,‬בצאתו מבית‬ ‫ענין פונעם באר‪ ,‬וואו מיר וועלן‬ ‫צו די בארה של מרים?‬ ‫אביו"‪ ,‬ווען ער איז ארויסגעגאנגען‬ ‫זען די געוואלדיגע סגולה פונעם‬ ‫מיר וועלן דא צוצייכענען די‬ ‫פון זיין טאטע יצחק און זיין מאמע‬ ‫באר‪.‬‬ ‫ווערטער פון הרה"ק רבי משה‬ ‫רבקה‪ ,‬האט ער געהאט די בארה‬ ‫די ערשטע זאך דארף מען וויסן‪,‬‬ ‫קליערס זי"ע‪ ,‬דער רב פון טבריא‪,‬‬ ‫של מרים וואס איז געגאנגען פאר‬ ‫אז די באר בעצם קומט שוין פון‬ ‫אין זיין ספר 'טבור הארץ' (פרק ח)‪,‬‬ ‫אים‪ ,‬פונקט ווי די אידן אין מדבר‬ ‫די אבות הקדושים‪ .‬אין פסוק אין‬ ‫וואו ער זאגט א הפלא'דיגע יסוד‬ ‫האבן געהאט דעם ענן וואס איז‬ ‫פרשת חקת שטייט ביי די שירת‬ ‫וואס וועט אונז מסביר זיין דעם‬ ‫געגאנגען פאר זיי‪.‬‬ ‫הבאר (במדבר כא‪ ,‬יח) ְ ּ‬ ‫"ב ֵאר ֲח ָפרו ָּה‬ ‫גאנצן ענין פון פירות גינוסר אין‬ ‫די לשון פון פרקי דרבי אליעזר‬ ‫ש ִרים"‪ ,‬די בארה של מרים וואס‬ ‫ָׂ‬ ‫עיה"ק טבריא‪ .‬און מיט דעם וועלן‬ ‫איז‪" :‬והיתה הבאר מהלכת לפניו‬ ‫די 'שֹרים' האבן שוין חופר געווען‪.‬‬ ‫מיר פארשטיין א געוואלדיגן יסוד‬ ‫מבאר שבע עד הר המוריה"‪ ,‬א‬ ‫רש"י ברענגט‪ :‬ווער זענען געווען‬ ‫אין דעם ענין פון טרינקן וואסער‬ ‫מהלך פון צוויי טעג‪ ,‬און ער איז‬ ‫די 'חפרוה שרים'?‬ ‫מוצאי שבת‪.‬‬ ‫אנגעקומען אהין אין א האלבן טאג‪,‬‬ ‫זאגט רש"י‪ :‬דאס זענען געווען‬ ‫עס איז באקאנט אז די פירות‬ ‫"וכפגע בו הקדוש ברוך הוא"‪ ,‬ווי‬ ‫משה און אהרן‪.‬‬ ‫וואס וואקסן ארום טבריא ווערן‬ ‫דער פרקי דרבי אליעזר איז דארט‬ ‫אבער דער מדרש תנחומא און‬ ‫אנגערופן 'פירות גינוסר'‪ .‬די גמרא‬ ‫מאריך‪ .‬אבער עכ"פ זעט מען דא‬ ‫דער תרגום יונתן זאגן אנדערש‪.‬‬ ‫זאגט שוין אין מסכת מגילה (ו‪ ,‬א)‪:‬‬ ‫אז די אבות הקדושים האבן שוין‬ ‫דער תנחומא זאגט אז 'באר חפרוה‬ ‫"כינרת זו גינוסר"‪ .‬פארוואס הייסט‬ ‫געהאט די בארה של מרים‪.‬‬ ‫שרים' גייט ארויף אויף די אבות‪ ,‬און‬ ‫די כנרת כנרת? ווייל די פירות פון‬ ‫זאגט דער מדרש ווייטער‪ ,‬אז‬ ‫'נדיבי עם' זענען די נשיאים‪ .‬קומט‬ ‫גינוסר זענען אזוי זיס ווי דער קול‬ ‫ווען יעקב אבינו איז אנגעקומען‬ ‫אויס לויטן מדרש תנחומא אז די‬ ‫‪13‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫הקדושה און האבן השגות‪.‬‬ ‫ליהושע מן כנגד כל ישראל"‪.‬‬ ‫פון א ּכינוֹ ר‪.‬‬ ‫ער איז מסביר דערפאר‪ ,‬אז די‬ ‫וואס איז דער פשט דערין? ‪-‬‬ ‫די גמרא אין מסכת ברכות (מד‪,‬‬ ‫אלע פירות וואס האבן געוואקסן‬ ‫דער פשט איז‪ ,‬אז אין יעדן מאכל‬ ‫א)‪" :‬אמר רב אחא בר יעקב"‪ ,‬אז עס‬ ‫ארום טבריא‪ ,‬וויבאלד זיי זענען‬ ‫איז דא א חלק הגשמי און א חלק‬ ‫איז דא א פאל וואו די "מליח עיקר‬ ‫געוואסערט געווארן פון דעם‬ ‫הרוחני‪ ,‬און דער חלק הרוחני גיט‬ ‫ופת טפל" ‪ -‬דער צושפייז איז דער‬ ‫וואסער פון כנרת – וואו די בארה‬ ‫א מורא'דיגן כח פארן מענטש‪.‬‬ ‫עיקר און די פת איז טפל‪ .‬דאס‬ ‫של מרים ליגט דאך – קומט אויס‬ ‫דערפאר זאגן חז"ל (מדרש תנחומא‪ ,‬בשלח‬ ‫טייטש א מענטש עסט אביסל‬ ‫אז די פירות האבן געוואקסן און‬ ‫כ‪ ,‬מדרש שוחר טוב‪ ,‬תהלים מזמור עג) אויף‬ ‫ברויט‪ ,‬און די ברויט ווערט דעם‬ ‫יונק געווען פון בארה של מרים‪,‬‬ ‫די אידישע קינדער‪ ,‬אז "לא ניתנה‬ ‫טפל צום עסן‪.‬‬ ‫און דער חלק הרוחני אין די פירות‬ ‫תורה אלא לאוכלי המן"‪ ,‬וויבאלד‬ ‫האט רב אחא בריה דרב אבא‬ ‫איז געווען גאר גרויס‪.‬‬ ‫זיי האבן געגעסן דעם מן‪ ,‬וואס‬ ‫געזאגט‪ :‬איך וועל דיר ברענגען א‬ ‫דערפאר האבן דער הייליגער‬ ‫איז א מורא'דיגער רוחניות'דיגער‬ ‫ביישפיל ביי די וואס עסן פירות‬ ‫רבי יוחנן און דער הייליגער ריש‬ ‫מאכל‪ ,‬האבן זיי געקענט משיג זיין‬ ‫גינוסר‪ .‬זאגט רש"י‪" :‬פירות גינוסר"‬ ‫לקיש געגעסן א געוואלד מיט‬ ‫די גרעסטע השגות אין די תורה‪ ,‬ווי‬ ‫‪ -‬דאס זענען "פירות ארץ ים כנרת‪,‬‬ ‫פירות‪ ,‬ווייל זיי האבן געוואלט‬ ‫מיר רופן זיי אן 'דור דעה'‪ .‬און יהושע‬ ‫חשובים מן הפת"‪ ,‬זיי זענען פיל‬ ‫זוכה זיין צו געוואלדיגע השגות‬ ‫בן נון‪ ,‬וועמען משה רבינו האט‬ ‫חשוב'ער פונעם ברויט‪.‬‬ ‫אין תורה‪ .‬און מיר ווייסן דאך אז‬ ‫סומך געווען‪ ,‬האט געהאט מן כנגד‬ ‫די גמרא ברענגט דארט אראפ א‬ ‫יעדע רוחניות'דיגע זאך‪ ,‬ווען זי‬ ‫כל ישראל‪ ,‬ווייל ער האט געדארפט‬ ‫מעשה‪" :‬אמר רבה בר חנינא‪ ,‬כי הוה‬ ‫ווערט נשתלשל בגשמיות‪ ,‬האט‬ ‫משיג זיין א העכערע השגה אין‬ ‫אזלינן בתריה דרבי יוחנן למיכל‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫פירות גינוסר" ‪ -‬ווען מיר פלעגן‬ ‫זי א מורא'דיגן געשמאקן טעם‪.‬‬ ‫דערפאר זאגט די גמרא אז די‬ ‫זאגט דארט רבי משה קליערס‪,‬‬ ‫נאכגיין רבי יוחנן צו עסן פירות‬ ‫פירות פון גינוסר און די פירות פון‬ ‫אז די פירות פון ארץ ישראל האבן‬ ‫גינוסר‪" ,‬כי הוו בי מאה" ‪ -‬ווען מיר‬ ‫טבריא האבן געהאט א טעם 'ככלא‬ ‫אין זיך א מורא'דיגע קדושה‪ ,‬דוגמת‬ ‫זענען געווען הונדערט מענטשן‪,‬‬ ‫דכינרא'‪.‬‬ ‫די מן אין מדבר‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫"מנקטינן ליה לכל חד וחד עשרה‬ ‫משה רבינו געוואלט אריינגיין אין‬ ‫עשרה" ‪ -‬פלעגן מיר נעמען פאר‬ ‫מיר זעען פון דעם א מורא'דיגן‬ ‫ארץ ישראל‪ .‬די לשון פון חז"ל איז‪:‬‬ ‫יעדן איינעם צען קארבלעך פירות‪.‬‬ ‫יסוד פון רבי משה קליערס‪ ,‬אז‬ ‫"וכי לאכול מפריה הוא צריך?" –‬ ‫די גמרא גייט דארט ווייטער‬ ‫דאס וואסער פון כנרת‪ ,‬וויבאלד‬ ‫צי דארף ער דען עסן די פירות?‬ ‫עס קומט פון בארה של מרים‪ ,‬האט‬ ‫מיט א מורא'דיגע אריכות ווי אזוי‬ ‫פרעגט רבי משה קליערס‪ :‬וואו‬ ‫דער הייליגער ריש לקיש האט‬ ‫דער גאנצער פלאץ ארום וואס‬ ‫קומט דא אריין עסן פירות? וואס‬ ‫יונק'ט פון דעם א ספעציעלן כח‪.‬‬ ‫געגעסן פירות גינוסר אויף אן אופן‬ ‫איז די הוה אמינא?‬ ‫מופלג מאוד‪.‬‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬מוצאי שבת‪ ,‬וויבאלד‬ ‫זאגט רבי משה קליערס‪ ,‬משה‬ ‫בארה של מרים גייט דאן ארום און‬ ‫רבינו האט טאקע געוואלט עסן די‬ ‫דער פארגלייך צווישן דעם‬ ‫איז זיך מתגלגל אין אלע בארות און‬ ‫פירות‪ ,‬ווייל דער חלק הרוחני וואס‬ ‫"מן" און די "בארה של מרים"‬ ‫מעיינות איבער די גאנצע וועלט‪,‬‬ ‫ליגט דארט איז מורא'דיג גרויס‪,‬‬ ‫און רבי משה קליערס פרעגט‬ ‫איז דער וואס טרינקט דאס וואסער‬ ‫און דורך דעם קען מען זוכה זיין צו‬ ‫א קשיא‪ :‬לכאורה דארף מען‬ ‫– אפילו ער טרעפט נישט ממש די‬ ‫גרויסע השגות אין תורה!‬ ‫פארשטיין‪ ,‬וואס וויל די גמרא אונז‬ ‫באר אליין – דאך יעצט מחובר צו‬ ‫ער פירט אויס‪ :‬פונקט ווי דער‬ ‫לאזן הערן?‬ ‫איר‪ .‬און פונקט ווי די פירות פון‬ ‫מן איז געקומען מן השמים און 'לא‬ ‫ער איז מאריך דארט מיט כמה‬ ‫טבריא און גינוסר האבן געהאט‬ ‫ניתנה תורה אלא לאוכלי המן'‪ ,‬ווייל‬ ‫מהלכים‪ ,‬און ער זאגט דארט אז‬ ‫דעם מורא'דיגן געשמאקן טעם און‬ ‫דער מן האט געגעבן א מורא'דיגן‬ ‫אין די מאכלים פון א מענטש ליגן‬ ‫מורא'דיגע רוחניות'דיגע כוחות‪,‬‬ ‫כח פאר השגות אין תורה‪ ,‬די‬ ‫מורא'דיגע ניצוצות‪ .‬ווי די גמרא‬ ‫אזוי אויך האט דאס וואסער מוצאי‬ ‫זעלבע זאך איז מיט די באר וואס‬ ‫ברענגט אראפ אין מסכת יומא (עו‪,‬‬ ‫שבת אין זיך מורא'דיגע כוחות‪.‬‬ ‫די אידן האבן געטרונקען; עס‬ ‫א) ביי די מן‪ ,‬דעם פסוק אין תהלים‬ ‫המשך יבוא בעז"ה אינעם‬ ‫האט זיי אריינגעגעבן א מורא'דיגן‬ ‫(עח‪ ,‬כה) "לֶ ֶחם ַא ִ ּב ִירים ָאכַ ל ִא ׁיש"‪,‬‬ ‫קומענדיגן גליון‬ ‫כח הרוחני צו פארשטיין די תורה‬ ‫זאגט די גמרא אויף דעם‪" ,‬שירד‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪14‬‬ ‫שיעורים דורך‬ ‫אויס די וואך‪:‬‬ ‫זונטאג‬ ‫מאמר הפרשה‬ ‫מאנטאג‬ ‫חובת הלבבות‬ ‫דינסטאג‬ ‫טבריא של מעלה‬ ‫מיטוואך‬ ‫אוצר הידיעות‬ ‫דאנערשטאג‬ ‫יאהרצייטן‬ ‫פרייטאג‬ ‫אור של שב"ק‬ ‫מוצאי שבת‬ ‫מלוה מלכה‬ ‫‪SQUARE‬‬