gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish

שבוע: וירא (2026-10-26)

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫רו‬ ‫פרשת וירא תשפ"ז‬ ‫ויטע אשל בבאר שבע‬ ‫געעפנט דעם ספר הזכרונות און געליינט‬ ‫לשון‪ :‬אברהם אבינו האט געזאגט פאר די‬ ‫מנהג פון זיך‬ ‫פאר אחשורוש אינמיטן די נאכט‪" ,‬וימצא‬ ‫מלאכים "והשענו תחת העץ"‪ .‬דאס ווארט‬ ‫כתוב אשר הגיד מרדכי"‪ .‬וואס האט מען‬ ‫'עץ' קען אמאל מיינען א שטיק האלץ‬ ‫פארשטעלן אין פורים‪...‬‬ ‫געטראפן אין דעם ספר הזכרונות? דער‬ ‫וואס איז אפגעשניטן‪ ,‬אבער 'אילן' ווערט‬ ‫ספר הזכרונות איז דאך אויך געליינט‬ ‫גענוצט דוקא אויף א בוים וואס איז מחובר‬ ‫א פרישע טעם אויף א באליבטע מנהג‬ ‫געווארן אויבן אין הימל‪ .‬אויבן אין הימל‪,‬‬ ‫לקרקע‪ .‬פארוואס האט אברהם אבינו‬ ‫ישראל‪ ,‬וואס מיר האבן בסיעתא דשמיא‬ ‫ווען מען האט אויפגעמישט דעם ספר‬ ‫גענוצט דעם לשון "והשענו תחת העץ"?‬ ‫פאראיָאר ערב פורים‪ .‬דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט‬ ‫הזכרונות‪ ,‬האט עס זיך צוריקגעמישט‬ ‫עס וואלט לכאורה געווען מער נאטורליך‬ ‫איז עס געווען א 'דבר בעתו' מצד דעם‬ ‫צו פרשת וירא‪ .‬איינע פון די זכותים וואס‬ ‫צו זאגן "והשענו תחת האילן"‪ ,‬אזוי ווי מען‬ ‫זמן‪ ,‬און יעצט איז עס א 'דבר בעתו' מצד‬ ‫זענען דערמאנט געווארן אין הימל איז‬ ‫רעדט פון א בוים וואס איז איינגעפלאנצט‪.‬‬ ‫די פרשה‪ .‬עס איז דאך א מנהג ישראל אז‬ ‫געווען דער זכות וואס אברהם אבינו האט‬ ‫ענטפערט דער מדרש תלפיות‪ ,‬אז מען‬ ‫פורים פארשטעלט מען זיך‪ .‬אוודאי איז‬ ‫מיט גרויס מסירות נפש געגעבן צו עסן‬ ‫האט געוואלט מרמז זיין‪ :‬איר וועט דא ביי‬ ‫יעדער מנהג ישראל "תורה היא"‪ ,‬וואס‬ ‫פאר די געסט‪ ,‬און ער האט זיי געזעצט‬ ‫מיר זיך אנליינען אונטער דעם בוים‪ ,‬און אין‬ ‫דאס מיינט אז עס זענען שייך דערויף‬ ‫עסן "תחת העץ"‪ .‬האבן די מלאכי מעלה‪,‬‬ ‫דעם זכות וועט המן ווערן אויפגעהאנגען‬ ‫נאך און נאך טעמים עד אין שיעור‪.‬‬ ‫וואס האבן געעפנט דעם ספר הזכרונות‬ ‫אויף א בוים‪ .‬וויבאלד ביי המן איז עס נישט‬ ‫לכאורה קען מען טרעפן א זייער שיינעם‬ ‫און געזען די מעשה פון אברהם אבינו‬ ‫געווען קיין 'אילן' וואס איז נאטורליך‬ ‫מקור אפצולערנען דעם מנהג פון זיך‬ ‫דארט אין פרשת וירא‪ ,‬געשריגן פארן‬ ‫מחובר לקרקע‪ ,‬נאר עס איז געווען אן‬ ‫פארשטעלן פורים דורך א צוזאמשטעל‬ ‫אייבערשטן‪ :‬דער צדיק מרדכי‪ ,‬וואס איז‬ ‫'עץ' וואס איז שוין געווען אפגעשניטן און‬ ‫פון צוויי פריערדיגע מאמרים‪.‬‬ ‫אן אייניקל פון דעם וואס האט געטון אזא‬ ‫מען האט עס נאר אריינגעשטעקט אין‬ ‫הויכע עבודה בשייכות צו א בוים‪ ,‬זאל מען‬ ‫די ערד‪ ,‬האט די תורה גענוצט דעם לשון‬ ‫דער הייליגער חיד''א זי'ע אין זיין ספר‬ ‫אים חס ושלום לאזן אויפהענגען אויף א‬ ‫"תחת העץ" צו מרמז זיין אויף יענעם עץ‬ ‫'נחל אשכול' אויף די מגילה‪ ,‬ברענגט א‬ ‫בוים?‬ ‫חמישים פון המן הרשע‪ .‬אזוי שטייט אין‬ ‫קשר צווישן א מדרש און א מאמר‪ ,‬אז עס‬ ‫מדרש תלפיות‪ .‬דא זעט מען אז בשעת די‬ ‫איז ממש איין יסוד‪.‬‬ ‫וואו איז מרומז אז די מלאכים אין‬ ‫מלאכים זענען געווען ביי אברהם‪ ,‬האט‬ ‫הימל האבן דעמאלט אויפגעמישט דעם‬ ‫מען שוין געמאכט א הכנה אויף די תליה‬ ‫אין מדרש תלפיות ווערט‬ ‫זכות פון אברהם אבינו? זאגט דער רוקח‪:‬‬ ‫פון המן‪.‬‬ ‫אראפגעברענגט — עס איז נישט ממש‬ ‫"וימצא כתוב אשר הגיד מרדכי"‪ .‬אין די‬ ‫א 'מדרש' פון די אמוראים‪ ,‬נאר א ליקוט‬ ‫פינף ווערטער‪ ,‬די סופי תיבות פון "וימצא‬ ‫אויף דעם ברענגט דער 'נחל אשכול' אן‬ ‫וואס הגה"ק בעל שבט מוסר זי'ע האט‬ ‫כתוב אשר" זענען א' ב' ר'‪ ,‬און די ראשי‬ ‫אנדערן 'מאמר' פון די הייליגע ראשונים‪,‬‬ ‫מלקט געווען‪ ,‬אבער אלעס זענען הייליגע‬ ‫תיבות פון "הגיד מרדכי" זענען ה' מ'‪,‬‬ ‫דעם בעל הרוקח‪ ,‬ברענגט א רמז‪ :‬מען האט‬ ‫פריערדיגע 'מאמרים' —א דיוק אין א‬ ‫א ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫די ענינים פון שופר‪ .‬דער "דרכי תשובה"‬ ‫פורים‪ ,‬דערמאנט זיך יעדער איינער אין‬ ‫וואס דאס שטעלט צוזאמען די אותיות‬ ‫זי'ע איז דארט געווען און ער האט מרגיש‬ ‫די ''פארשטעלטע מענטשן''‪ ,‬די "שלשה‬ ‫'אברהם'‪ .‬דאס ווייזט אז די מלאכים אין‬ ‫געווען אז זיין כוונה איז געווען מעורר צו‬ ‫אנשים"‪ .‬די דריי פארשטעלטע מענטשן‬ ‫הימל האבן ארויפגעברענגט די זכותים‬ ‫זיין די השפעות פון ראש השנה‪ .‬בכלל‬ ‫וואס מען האט געזעצט "תחת העץ"‪ ,‬זיי‬ ‫פון אברהם‪.‬‬ ‫איז דאך ראש השנה דער זמן פון פקידת‬ ‫האבן אונז געגעבן דעם לעכטיגן זיסן‬ ‫עקרות‪ ,‬און דער הייליגער אפטער רב זי'ע‬ ‫יום טוב‪ .‬איז דער רמז פון זיך פארשטעלן‬ ‫האבן מיר דא צוויי מאמרים‪ :‬דער‬ ‫אין אוהב ישראל פרשת ויצא דערמאנט‬ ‫זייער שטארק פארבונדן מיט דעם מקור‬ ‫מאמר פונעם רוקח ברענגט ארויס אז‬ ‫דארט לגבי פרשת וירא‪ ,‬אז יעדע יאר ווען‬ ‫פון די ישועה‪ .‬מען האט פארשטעלט די‬ ‫בזכות דעם בוים פון אברהם אבינו האט‬ ‫מען ליינט "וה' פקד את שרה" אין פרשת‬ ‫מענטשן ביי אברהם אבינו "תחת העץ"‪,‬‬ ‫מען מרדכי נישט געקענט אויפהענגען‬ ‫וירא‪ ,‬עפנט זיך אויף א שער פון השפעות‬ ‫ווי עס קומט אויס פונעם רוקח און פונעם‬ ‫אויף א בוים‪ ,‬און דער מדרש תלפיות‬ ‫טובות פון די אבות הקדושים ממשיך צו‬ ‫מדרש תלפיות‪.‬‬ ‫ברענגט אז בזכות וואס מען האט געלייגט‬ ‫זיין פאר אידישע קינדער דורות ישרים‬ ‫די מלאכים אונטער דעם בוים‪ ,‬האט מען‬ ‫ומבורכים‪.‬‬ ‫אלה מועדי ה'‬ ‫המן יא אויפגעהאנגען אויף א בוים‪ .‬באמת‬ ‫לויט די מערהייט פון די מדרשים איז‬ ‫מקראי קודש‪...‬‬ ‫איז עס תלוי הא בהא‪ ,‬ווייל עס גייט דאך‬ ‫"כשזה קם זה נופל" – ווען מען ראטעוועט‬ ‫די עקידה געווען בעצם היום יום כיפור‪,‬‬ ‫מרדכי פון דעם בוים‪ ,‬הענגט מען אויף המן‬ ‫און מען זאגט צוליב דעם א ספעציעלע‬ ‫מיט דעם וואס מען דערמאנט דעם‬ ‫אויפן בוים‪ .‬דאס איז די כוונה פון ביידע‬ ‫תפילה יום כיפור ביי מנחה‪ .‬עס זענען‬ ‫ענין פון יום טוב פורים‪ ,‬וואס דער מקור‬ ‫מאמרים; איינער וואס ברענגט דעם זכות‬ ‫דא וואס זאגן לויט דעם א טעם אויף די‬ ‫הישועה איז געווען דא‪ ,‬איז אפשר כדאי‬ ‫צו ראטעווען מרדכי און איינער וואס‬ ‫חשיבות פונעם טאג פון שלש עשרה‬ ‫נאכאמאל איבערצוחזרן אן ענין וואס‬ ‫ברענגט דעם זכות פון אברהם קעגן המן‪,‬‬ ‫מדות‪ ,‬וואס אין א געווענליכע יאר איז עס‬ ‫מען האט שוין אסאך מאל דערמאנט‬ ‫ביידע גייען מיט איין יסוד‪ ,‬אז דער זכות‬ ‫צוויי טעג פאר יום כיפור; אז דאס נעמט‬ ‫אין פרשת וירא‪ ,‬און מען קען אלעמאל‬ ‫פון יענע הכנסת אורחים איז דעמאלט‬ ‫זיך פון דעם ווייל דאס "וישכם אברהם‬ ‫מוסיף זיין נאך און נאך התבוננות דערין‪.‬‬ ‫בייגעשטאנען‪ .‬ביז אהער ברענגט דער‬ ‫בבקר" ביי די עקידה איז געווען יום שלש‬ ‫דער חודש חשון איז דאך אויבנאויף דער‬ ‫'נחל אשכול'‪.‬‬ ‫עשרה מדות‪ ,‬לויט דעם חשבון אז "ביום‬ ‫מערסט פשוט'ער חודש וואס האט נישט‬ ‫השלישי" איז געווען יום כיפור‪ .‬אויב‬ ‫קיין שום יום טוב‪ .‬אבער לכבוד דעם זענען‬ ‫לויט דעם זאגט זיך בטוב טעם ודעת‪,‬‬ ‫אזוי איז צוויי טעג פריער געווען "וישכם‬ ‫די פרשיות אין חודש חשון גאר לעבעדיג‪,‬‬ ‫דער ענין פון זיך פארשטעלן‪ .‬וואו איז דער‬ ‫אברהם בבקר"‪ ,‬און פון דעם נעמט זיך דער‬ ‫דארט איז שוין איינמאל יום טוב‪ .‬במיוחד‬ ‫ערשטער מקור וואס מען טרעפט אזא‬ ‫מנהג אז יום שלש עשרה מדות שטייט‬ ‫אין פרשת וירא‪ ,‬דארט איז זייער שטארק‬ ‫סארט זאך אז מען זאל זיך ''פארשטעלן''‪,‬‬ ‫מען אויף פארטאגס מעורר רחמים צו זיין‬ ‫בולט דער ריבוי פון ימים טובים וואס מען‬ ‫אז איינער זאל זיך אהערשטעלן אנדערש‬ ‫און זאגן סליחות‪.‬‬ ‫באגעגנט אין די פרשה‪ ,‬הגם אז ווען מען‬ ‫ווי ער איז באמת? לכאורה איז דער‬ ‫גייט אויף אן אופן פון ''רמז''‪ .‬קען מען‬ ‫ערשטער מקור ווען עס זענען געקומען‬ ‫יום טוב סוכות איז דאך מרומז אין‬ ‫מסתמא אין יעדע פרשה טרעפן ''רמזים''‬ ‫מלאכים פון הימל אין א פארעם פון‬ ‫"והשענו תחת העץ"‪ ,‬לויט געוויסע‬ ‫אויף אלע ימים טובים‪ ,‬אבער אין וירא‬ ‫מענטשן; זיי האבן זיך דאך פארשטעלט‪.‬‬ ‫מדרשים איז עס בעצם געווען די זמן פון‬ ‫איז עס אויף א גאר בולט'דיגן אופן‪ ,‬אז‬ ‫בפרט ווי דער מדרש לייגט נאך צו מער‬ ‫סוכות‪ .‬לויט אנדערע מדרשים האבן מיר‬ ‫אפילו פשוט'ע מענטשן וואס זענען נישט‬ ‫פרטים‪ ,‬אז זיי זענען געווען פארשטעלט‬ ‫זוכה געווען צו באקומען ''יום טוב סוכות''‬ ‫צוגעוואוינט צו טיפע רמזים וועלן אויך‬ ‫ווי פארשידענע סארט מענטשן‪ ,‬ווי א‬ ‫אין דעם זכות וואס אברהם אבינו האט‬ ‫מודה זיין אז מען זעט דא ממש שטארקע‬ ‫שיף‪-‬קאפיטאן אדער א סוחר‪ .‬וויבאלד‬ ‫געלייגט די מלאכים אונטערן שאטן פון‬ ‫ראיות און כוחות אויף די השפעה פון יעדן‬ ‫דער מקור פון זיך ''פארשטעלן'' געפינט‬ ‫די ביימער‪ .‬דער הייליגער עטרת צבי פון‬ ‫יום טוב‪ .‬מיר וועלן שנעל אדורכלויפן די‬ ‫זיך דא אין פרשת וירא‪ ,‬און עס ווערט‬ ‫זידיטשוב זי'ע האט מרמז געווען בדרך‬ ‫פינף ימים טובים דאורייתא וואס געפינען‬ ‫דערמאנט אז דער ספר הזכרונות האט‬ ‫גימטריא‪ ,‬אז אין די סעודה וואס אברהם‬ ‫זיך דא‪.‬‬ ‫דארט דערמאנט די סעודה פון די‬ ‫אבינו האט געגעבן פאר די מלאכים זענען‬ ‫''פארשטעלטע מענטשן''‪ ,‬האט דאס‬ ‫מרומז אלע זיבן אושפיזין אויף א העכערן‬ ‫ראש השנה איז דאך די קריאה אין‬ ‫טאקע גורם געווען די הצלה פון מרדכי‬ ‫אופן‪ ,‬ווי דער עטרת צבי ווייזט עס ארויס‪.‬‬ ‫פרשת וירא‪ .‬עס ווערט דערציילט (דברי‬ ‫און די מפלה פון המן‪ .‬ביי אידישע קינדער‪,‬‬ ‫יחזקאל החדש) פונעם הייליגן שינאווער‬ ‫בשעת מען זיצט ביי די סעודת פורים‬ ‫פסח איז דאך ממש אפענע ווערטער‬ ‫רב זי'ע‪ ,‬אז ער האט אמאל פרשת וירא‬ ‫און מען וויל ארויפברענגען פאר וועמען‬ ‫מיט די "מצות ועוגות"‪ ,‬ובפרט לויט די‬ ‫ביים טיש געמאכט א גאנצע שמועס פון‬ ‫מיר האבן צו פארדאנקען דעם יום טוב‬ ‫ב ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫פארשטעלן פורים איז א זכר פון "תחת‬ ‫העץ" וואס האט ממשיך געווען די תליה פון‬ ‫כמו שתיקנו לנו‬ ‫גמרא אז עס איז געווען פסח‪ ,‬גייען דאך‬ ‫אלע חלקים פון די פרשה ארום דעם יום‬ ‫המן על העץ‪ .‬חוץ מזה איז דא אויך א גאנץ‬ ‫רבותינו ז''ל‬ ‫טוב פסח‪ .‬עס איז כדאי צו דערמאנען אז די‬ ‫נגלה'דיגע ענין פון פורים אין פרשת וירא‪.‬‬ ‫מעשה פון אבימלך מלך גרר‪" ,‬ויבא אלקים‬ ‫מען זעט אין די פוסקים וואס רעדן איבער‬ ‫עס זענען אויך דא די דרבנן'דיגע‬ ‫אל אבימלך בחלום הלילה"‪ ,‬איז אויך לויט‬ ‫די הארבקייט אז אפילו מען איז מקיים‬ ‫ימים טובים‪ .‬דער גאנצער יום טוב חנוכה‬ ‫געוויסע מדרשים געווען פסח‪ ,‬ווי מ'זאגט‬ ‫"חייב איניש לבסומי בפוריא"‪ ,‬דארף מען‬ ‫טרעפט מען טאקע נאר ברמז‪ ,‬אבער דער‬ ‫אין די הגדה דנת מלך גרר בחלום הלילה‪.‬‬ ‫אכטונג געבן עס זאל נישט צוקומען צו‬ ‫הייליגער מאור עינים זאגט ארויס אזעלכע‬ ‫א ווייטערע דרגה פון שכרות‪ ,‬און זיי נוצן‬ ‫אפענע דיבורים; בשעת אברהם אבינו איז‬ ‫און שבועות איז דאך אויך פשוט לויט‬ ‫אלס דוגמא די שכרות פון לוט‪ .‬כאטש די‬ ‫געגאנגען צו די עקידה און געזאגט "ואני‬ ‫דעם באקאנטן מדרש — אין די גמרא איז‬ ‫שכרות פון לוט איז געווען העכערע זאכן‬ ‫והנער נלכה עד כה"‪ ,‬איז ער געגאנגען‬ ‫עס נאר 'מרומז' אבער אין מדרש שטייט‬ ‫וואס איז צוגעפירט געווארן פון הימל כדי‬ ‫מתפלל זיין אויף די הצלחה פון מתתיהו‬ ‫עס מער 'בפירוש' — אז דורך דעם גאנצן‬ ‫אראפצוברענגען הויכע נשמות‪ ,‬זעט מען‬ ‫כהן גדול‪[ .‬עס איז צוגעצייכנט אין די‬ ‫זכות פון די מלאכים וואס זענען געקומען‬ ‫דאך אין פשטות אז שכרות טאר נישט זיין‬ ‫לוחות אז די וואך איז געווען די יארצייט‬ ‫צו אברהם אבינו‪ ,‬האט משה רבינו‬ ‫אויף א צו שטארקן אופן‪ .‬די דוגמא פון‬ ‫פון מתתיהו כהן גדול‪ ,‬יום ט"ו חשון‪ ],‬און‬ ‫פרשת וירא דינט אלס הדרכה און הנהגה‬ ‫געקענט אפשלאגן זייער טענה פון "תנה‬ ‫אברהם האט מתפלל געווען אויף דעם‬ ‫פארן צוגאנג צו שכרות אינעם יום טוב‬ ‫הודך על השמים" אז די תורה זאל חלילה‬ ‫כ"ה כסלו אז מען זאל מצליח זיין‪ .‬די‬ ‫פורים‪.‬‬ ‫תפילה אויף די הצלחה פונעם קאמף פון‬ ‫בלייבן אויבן‪ .‬ווייל זיי האבן געגעסן ביי‬ ‫די חשמונאים געפינט זיך אין פרשת וירא‪.‬‬ ‫אברהם אבינו בשר בחלב (לויט דעם‬ ‫דעם ענין פון ל"ג בעומר זעט מען אויך‬ ‫מדרש אין תהלים שוחר טוב)‪ ,‬איז דאך‬ ‫דא‪ .‬דער מנהג פון א ''קשת'' האט א מקור‪,‬‬ ‫צו חמשה עשר‬ ‫דאס גאנצע קומען אהער געווען אלס א‬ ‫הכנה אז אידן זאלן זוכה זיין מקבל צו זיין‬ ‫וויבאלד ישמעאל איז געווען א "רובה‬ ‫קשת"‪ .‬פריער שטייט אויך דער לשון‬ ‫בשבט וועלן מיר‬ ‫די תורה אינעם לעכטיגן יום טוב שבועות‪.‬‬ ‫"הרחק כמטחוי קשת"‪ ,‬וואס בדרך מליצה‬ ‫שוין צוריקקומען‪.‬‬ ‫איז דער אויסדרוק געווארן א מושג וואס‬ ‫האבן מיר דא די ימים טובים דאורייתא‬ ‫ברענגט ארויס א שטארקע הרחקה‪ .‬מען‬ ‫יום טוב פורים האט מען שוין‬ ‫וואס זענען ממש אפן ארויס אין פרשת‬ ‫דארף זיך דערווייטערן פון יעדע זאך וואס‬ ‫געשמועסט‪ ,‬אז דאס גאנצע זיך‬ ‫וירא‪.‬‬ ‫זיבן מינוט טעגליך‪.‬‬ ‫און דער גאנצער טאג‬ ‫‪7‬‬ ‫מינוט טעגליך‬ ‫האט אן אנדערן טעם‪.‬‬ ‫זייט צווישן די הונדערטער וואס דערקוויקן זיך‬ ‫טעגליך מיט א טעם פון תורה‪.‬‬ ‫דער זיבן־מינוטיגער שיעור פון דעם מגיד שיעור הרב ר'‬ ‫משה יצחק אויסטערליץ שליט"א — בענינא דיומא‪ ,‬על‬ ‫הפרשה ועל הזמן‪ .‬קורץ‪ ,‬קלאר און געשמאק — א ווארט‬ ‫תורה וואס דערקוויקט דעם נפש‪.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫רופט אריין קול שיחתי און דריקט‬ ‫קול שיחתי‬ ‫אייראפע ‪ 333-070-6593‬גליון שיחתי ‪ -‬ג‬ ‫ארץ ישראל ‪073-388-6653‬‬ ‫אמעריקע ‪605-477-5551‬‬ ‫דאך גארנישט צו טון מיט פרוכט‪ ,‬און‬ ‫סעודה פון אברהם אבינו אז ער זאל האבן‬ ‫קען צוברענגען צו א חשש מכשול‪ ,‬בפרט‬ ‫לויט דעם מדרש לערנט מען אז פונדק‬ ‫געגעבן פירות? צי רויע פרוכט אדער‬ ‫פון די היינטיגע כלים‪ ,‬און מען נוצט דעם‬ ‫מיינט אז ער האט געגעבן אנדערע סארט‬ ‫קאמפאט‪ ,‬עס ווערט גארנישט דערמאנט‬ ‫לשון "כמטחוי קשת"‪ .‬דאס פאסט טאקע‬ ‫מאכלים – דאך האלט רש"י אין חומש‬ ‫איבער פירות ביי דעם ערשטן חלק פון די‬ ‫צו ל"ג בעומר‪ ,‬ווען דער הייליגער תנא‬ ‫(לויט עפעס וואס שטייט נישט אין די‬ ‫פרשה ביי די סעודה פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫רבי שמעון בר יוחאי האט אזוי שטארק‬ ‫גמרא און נישט אין מדרש) אז אין דעם‬ ‫געארבעט און האט דעם כח פון טהרה צו‬ ‫פונדק זענען אויך געווען כל מיני פירות‪.‬‬ ‫מ'קען אפשר זאגן אז עס איז געווען‬ ‫רייניגן אידישע קינדער; מען נוצט א קשת‬ ‫מען זעט אז רש"י גייט מיט א שטארקייט‬ ‫"פסח כחום היום"‪ .‬אין אמאליגע צייטן‬ ‫אין זיין טאג צו דערמאנען ווי ווייט מען‬ ‫אז ביי אברהם אבינו איז זיכער געווען א‬ ‫זענען נישט געווען קיין פרידזשידערס‪,‬‬ ‫דארף זיך דערווייטערן פון יעדע שלעכטע‬ ‫שפע פון פירות‪ .‬מען דארף נאר וויסן צי‬ ‫און מען האט נאר געהאט פירות לויט‬ ‫זאך‪'' ,‬הרחק כמטחוי קשת''‪.‬‬ ‫די תורה זאגט עס ארויס מיט דעם ווארט‬ ‫די סעזאן פונעם יאר; קען זיין אז אין‬ ‫"אשל" ווייל דאס ווארט טייטשט א פרדס‪,‬‬ ‫יענע צייט זענען די פירות נאכנישט‬ ‫דער ענין פון חמשה עשר באב ליגט אין‬ ‫אדער טייטשט אשל א פונדק‪ ,‬און אינעם‬ ‫ארויסגעוואקסן פונעם פרישן זמן‪ .‬אבער‬ ‫די ווערטער "ויבקע עצי עולה"‪ .‬מען האט‬ ‫פונדק זענען געווען כל מיני פירות‪.‬‬ ‫לכאורה איז עס מער בולט ווען מען רעדט‬ ‫דאך געמאכט א שמחה ווען מען האט‬ ‫וועגן דעם חלק צי אברהם אבינו האט יא‬ ‫געענדיגט די עבודה פון האקן האלץ פאר‬ ‫די מפרשים שטעלן זיך‪ :‬בשלמא אויב‬ ‫געגעבן פירות אדער נישט‪ ,‬אז מען קוקט‬ ‫די מערכה‪ ,‬דעם טאג פון "תבר מגל"‪.‬‬ ‫עס מיינט א ''פרדס''‪ ,‬פארשטיי איך אז עס‬ ‫שפעטער אין די פרשה‪ ,‬נאך די מעשה פון‬ ‫מיינט ''פירות''‪ ,‬ווייל א גארטן פון ביימער‬ ‫צוריקקומען פון אבימלך מלך גרר‪ ,‬שטייט‪:‬‬ ‫באמת ליגט אין "ויבקע עצי עולה" אויך‬ ‫איז געמאכט פאר פירות‪ .‬אבער אויב‬ ‫ַׁבע"‪ .‬דארט זעט מען‬ ‫"ַוַ ּ �ִּי �ַּּטע ֵֵא � ֶׁׁשל ּ �ִּב ְְב ֵֵאר �ָׁש ַ‬ ‫א רמז אויף דעם יום טוב פון שביעי של‬ ‫עס מיינט א ''פונדק''‪ ,‬פארוואס צווינגט‬ ‫א גאנצן עסק פון אברהם אבינו'ס טיילן‬ ‫פסח‪ ,‬ווי דער מדרש זאגט אז אין שכר פון‬ ‫רש"י צוצולייגן אז עס זענען אויך געווען‬ ‫פירות‪ .‬מען זעט אז אברהם אבינו האט‬ ‫"ויבקע עצי עולה" האט מען זוכה געווען צו‬ ‫''פרוכט''? אויב עס איז געווען א פונדק‪,‬‬ ‫געהאט א ספעציעלן ענין‪ ,‬א כוונה און א‬ ‫"ויבקעו המים"‪ .‬אפילו דער ענין פון תשעה‬ ‫קען מען דאך זאגן אז עס זענען געווען‬ ‫השפעה מיט דעם וואס ער האט געטיילט‬ ‫באב ווערט געברענגט אין די מדרשים‪ ,‬אז‬ ‫אלע אנדערע מאכלים‪ ,‬לאו דווקא פירות‪.‬‬ ‫פירות פארן עולם‪.‬‬ ‫דאס גאנצע איבערדרייען סדום — וואס‬ ‫אברהם אבינו האט צוגעקוקט און געזען‬ ‫דער הייליגער מהרש"א אויפן‬ ‫קודם דער חלק הפשט‪ :‬רש"י ברענגט‬ ‫"והנה עלה קיטור הארץ כקיטור הכבשן"‬ ‫פלאץ אין מסכת סוטה זאגט‪ ,‬אז רש"י‬ ‫א מחלוקת וואס דער טייטש פון "אשל"‬ ‫— איז געווען אן ענין פון פאראויסזען‬ ‫האט געהאלטן אז "ויטע" טייטש‬ ‫איז‪ .‬איך האב דערווייל נישט געזען ווער‬ ‫דעם ביטערן חורבן בית המקדש‪ .‬עס איז‬ ‫איינגעפלאנצט‪ .‬כאטש רש"י ברענגט אז‬ ‫עס זאל זיך שטעלן אויף דעם –אבער‬ ‫ממש אין יעדן ענין פון אלע זמנים פונעם‬ ‫מען קען נוצן דעם לשון "ויטע" אויך אויף‬ ‫רש"י ברענגט די מחלוקת בשם רב‬ ‫יאר דא אזעלכע שטארקע ''גילויים'' און‬ ‫א געצעלט‪ ,‬אבער וויבאלד מען קען זיך‬ ‫ושמואל‪ .‬דער מקור אין די גמרא איז אין‬ ‫''חיות'' וואס מען קען שעפן פון די פסוקים‬ ‫האלטן צום שורש פון "נטיעה"‪ ,‬האט רש"י‬ ‫מסכת סוטה‪ ,‬און דארט שטייט אז רבי‬ ‫אין פרשת וירא‪.‬‬ ‫זיך געוואלט האלטן דערצו‪ .‬דערפאר האט‬ ‫יהודה און רבי נחמיה קריגן זיך דערויף;‬ ‫רש"י אנגענומען מיט א שטארקייט אז‬ ‫זיכער האט זיך געטון ביי אברהם אבינו א‬ ‫די זעלבע זאך שטייט אין מדרש רבה‪.‬‬ ‫לכאורה האט רש"י געהאט אן אנדערע‬ ‫''פירות טיש'' פון‬ ‫שפע פון פירות; מען דארף נאר וויסן מיט‬ ‫גירסא וואו עס איז געשטאנען אז די‬ ‫אברהם אבינו‪...‬‬ ‫וועלכן לשון די תורה ברענגט עס ארויס‪,‬‬ ‫וואס קריגן זיך אין דעם ענין זענען רב‬ ‫צי דורך ביימער פון פירות‪ ,‬צי דורך א‬ ‫ושמואל‪ .‬די מחלוקת איז צי "אשל" מיינט‬ ‫וועלן מיר צוריקגיין צום ענין פון‬ ‫פונדק וואו עס זענען געלעגן פירות‪.‬‬ ‫א פונדק (א גאסט הויז)‪ ,‬אדער אן אשל‬ ‫חמשה עשר בשבט‪ ,‬וואס איז אויך אן‬ ‫מיינט א פרדס (א וויינגארטן)‪ ,‬א פלאץ‬ ‫אפענער רמז אין די פרשה‪ ,‬און מען‬ ‫עס זענען דא וואס זאגן‪ ,‬אז אויב סך‬ ‫וואו מען האט געהאט אלע מיני פירות‪.‬‬ ‫קען עס אויך צונעמען אין חלק הפשט‪.‬‬ ‫הכל מיינט אלעס פירות‪ ,‬נאר עס זענען‬ ‫לויט די שיטה אז עס מיינט א פרדס‪ ,‬האט‬ ‫אברהם אבינו האט געגעבן א סעודה פאר‬ ‫דא צוויי וועגן – צי דורך א פרדס צי דורך‬ ‫אברהם אבינו זיכער געהאט א גאר גרויסן‬ ‫די מלאכים‪ ,‬און די תורה רעכנט אויס‬ ‫א פונדק – קען מען עס לכאורה זייער‬ ‫אויסוואל פון אלע מיני פירות וואס ער‬ ‫אלע פרטי פרטים וואס ער האט דארט‬ ‫גוט אויסגלייכן און זאגן אז "לא פליגי"‬ ‫פלעגט צושטעלן פאר די געסט‪.‬‬ ‫צוגעשטעלט‪ .‬לכאורה קען מען פרעגן‪:‬‬ ‫(זיי קריגן זיך נישט)‪ .‬אזוי שרייבט דער‬ ‫עס איז דאך די דרך העולם אז נאכן ענדיגן‬ ‫"עיון יעקב" אויפן "עין יעקב"‪ .‬אפשר מיט‬ ‫דער חידוש איז‪ ,‬אז אפילו למאן דאמר‬ ‫א סעודה עסט מען פירות אלס קינוח‬ ‫[דעם וועט מען אויך זען אז עס איז שווער‬ ‫"פונדק" – וואס דאס ווארט פונדק האט‬ ‫סעודה‪ ,‬פארוואס זעט מען נישט ביי די‬ ‫ד ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫זאגט ער אברהם אבינו האט שוין‬ ‫ברענגט אין פרשת שלח אז אפילו חברון‪,‬‬ ‫צו וויסן פונקטליך וואס די מציאות איז‬ ‫יארן לאנג עוסק געווען אינעם ענין פון א‬ ‫וואס איז די "טרשין" (שטיינערדיגע פלאץ)‬ ‫געווען אין די אמאליגע צייטן לגבי האבן‬ ‫פונדק‪ ,‬און דער חלק פון פונדק איז זיכער‬ ‫פון ארץ ישראל‪ ,‬איז זיבן מאל בעסער‬ ‫פרוכט אין ווינטער‪ .‬אבער וויבאלד דער‬ ‫נישט געווען קיין חידוש אז די תורה זאל‬ ‫פון צוען מצרים – אבער מען זעט נישט‬ ‫מנהג פון עסן חמשה עשר פירות איז א‬ ‫עס עקסטער ארויסזאגן יעצט אין באר‬ ‫אין די תורה קיין גילוי אז אין חברון זאל‬ ‫מנהג קדום‪ ,‬און לויטן לוח פאלט חמשה‬ ‫שבע‪ .‬אבער דא אינצווישן איז געווען די‬ ‫אברהם אבינו אויך האבן איינגעפלאנצט‬ ‫עשר ''אלעמאל'' אויס אין ''ווינטער''‪ ,‬זעט‬ ‫גאנצע מעשה מיט אבימלך‪ ,‬וואו דער‬ ‫ביימער‪ .‬ממילא קען זיין אז דארט זענען‬ ‫מען אז מען האט געהאט די מעגליכקייט‪].‬‬ ‫ְּב�ֵּאר ַַה �ַּמִּיִ ם ֲֲא � ֶׁׁשר‬ ‫"ַעל ֹאֹדֹוֹ ת ֵ‬ ‫פסוק זאגט‪ַ :‬‬ ‫נישט געווען קיין פירות‪ ,‬און דער אשל איז‬ ‫יֶמֶֶלְֶך"‪ .‬וואס איז די טיפקייט‬ ‫ְ‬ ‫�ָּגְּזְ לּוּ ַַע ְְב ֵֵדי ֲֲאִבִ‬ ‫נאר געווען אין באר שבע אין אן אנדערע‬ ‫קען מען זאגן אזוי‪ :‬אין די זומער‬ ‫פון דעם? מען זעט אין אלע ספרים‬ ‫תקופה‪ .‬דאס איז איין אופן וויאזוי מען קען‬ ‫חדשים האט אברהם אבינו אויפגעהאלטן‬ ‫הקדושים אז "עבדי אבימלך" מיינט די‬ ‫עס פשוט זאגן‪.‬‬ ‫די געסט אין א פרדס‪ ,‬אין א גארטן‪ ,‬אזוי‬ ‫שלעכטע כוחות‪ ,‬דעם יצר הרע און די‬ ‫ווי "בחצר גנת ביתן"‪ ,‬און דעמאלטס‬ ‫התגברות הקליפות‪ .‬זיי קומען נעבעך‬ ‫א צווייטער אופן קען זיין אזוי‪ :‬לעולם‬ ‫האט מען געקענט האבן פרישע פירות‬ ‫צו די "באר המים"‪ ,‬צו די אלע עבודות‬ ‫האט ער יא געגעבן פירות‪ ,‬ווייל אויב דאס‬ ‫גלייך פונעם בוים‪ .‬אין די ווינטער חדשים‪,‬‬ ‫הקדושה וואס די עבדי אברהם – די עובדי‬ ‫איז דער דרך פון א סעודה‪ ,‬האט אברהם‬ ‫ווען עס איז שווער צו זיצן אינדרויסן‪,‬‬ ‫ה' – פרובירן צו דינען דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫אבינו מסתמא אויך געגעבן פירות‪ .‬נאר‬ ‫האט אברהם אבינו אריינגעברענגט‬ ‫און די עבדי אבימלך ווילן חס ושלום‬ ‫וויבאלד די תורה וויל אונטערשטרייכן די‬ ‫דעם עולם אינעווייניג אין א פונדק‪ ,‬און‬ ‫שטערן‪ ,‬גורם זיין בלבול המחשבות און‬ ‫''מסירות נפש'' פון אברהם אבינו‪ ,‬ווי ער‬ ‫דעמאלטס האט ער אויך געגעבן פירות;‬ ‫אנדערע שוועריגקייטן‪ .‬ווען אברהם‬ ‫האט זיך מטריח געווען פאר די אורחים‬ ‫דאס זענען געווען פירות וואס זענען‬ ‫אבינו איז צוריקגעקומען פון פלשתים‬ ‫מיט אלע כוחות‪ ,‬איז דאס געבן פירות – סיי‬ ‫געווען אוועקגעלייגט מיט די פאטענטן‬ ‫און ער האט קענען געלערנט די התגברות‬ ‫פונעם בוים און סיי פונעם פונדק וואו עס‬ ‫וויאזוי מען לייגט אוועק פירות פון דעם‬ ‫הקליפות פון די עבדי אבימלך וואס ווילן‬ ‫איז אוועקגעלייגט – נישט קיין גרויסער‬ ‫פאריעריגן סעזאן‪.‬‬ ‫צונעמען די כוחות הקדושה‪ ,‬האט ער‬ ‫חידוש און נישט קיין טרחא‪ .‬עס קען‬ ‫אנגעהויבן אריינלייגן שטערקערע כוחות‬ ‫זיין זייער פשוט‪ ,‬אז די תורה דארף נישט‬ ‫ממילא קומט אויס אז אלעמאל זענען‬ ‫כדי מען זאל זיך יא קענען האלטן בקדושה‬ ‫שרייבן אלע פרטים וואס זענען געווען ביי‬ ‫געווען פירות ביי אברהם אבינו‪ :‬זומער איז‬ ‫און די עבדי אבימלך זאלן נישט האבן קיין‬ ‫די סעודה‪ ,‬נאר זאכן וואס ברענגען ארויס‬ ‫געווען א פרדס מיט פירות‪ ,‬און ווינטער‬ ‫שליטה‪ .‬וואו ליגט דער עיקר שלימות‬ ‫דעם שבח פון אברהם אבינו; פירות איז‬ ‫איז געווען א פונדק מיט פירות‪ .‬אויב אזוי‬ ‫הקדושה ווען מען וויל זיך אפהיטן פון‬ ‫נישט קיין שבח לגבי דעם יעצטיגן מצב‪,‬‬ ‫דארף מען דאך פארשטיין‪ :‬אויב פירות‬ ‫די קליפות? דאס ווענדט זיך אין וויאזוי‬ ‫ווייל עס קאסט נישט קיין טרחא‪.‬‬ ‫האבן ביי אברהם אבינו פארנומען אזא‬ ‫מען פראוועט אפ די נעכט ווי עס דארף‬ ‫גרויסן פלאץ‪ ,‬פארוואס זעט מען נישט די‬ ‫צו זיין‪ :‬סיי דער חלק פון עוסק זיין בתורה‬ ‫בלילה – ווי דער רמב"ם שרייבט אז מען‬ ‫אברהם אבינו לייגט‬ ‫וואך ביי די מעשה פון די מלאכים אז ער‬ ‫זאל זיי אויך געבן פירות? עס קען זיין אז‬ ‫איז זוכה צו "כתרה של תורה" דוקא ווען‬ ‫שלאפן די געסט‪...‬‬ ‫מען קען ענטפערן צוויי פשוט'ע תירוצים‪.‬‬ ‫מען לערנט ביינאכט – און בעיקר וויאזוי‬ ‫מען גייט שלאפן ביינאכט‪ ,‬צו שלאפן ווי אן‬ ‫עס איז אבער דא א מורא'דיג ווארט‪ ,‬א‬ ‫איין תירוץ קען זיין פשוט לויטן סדר‬ ‫ערליכער איד‪.‬‬ ‫הייליג חסידיש ווארט‪ ,‬וואס לערנט פשט‬ ‫המקראות‪ :‬כאטש עס איז נישט מוכרח‬ ‫וויאזוי מען זאל צוזאמשטעלן די צוויי‬ ‫לויט אלע מדרשים אז די מעשה פון‬ ‫וויבאלד אברהם אבינו האט יעצט‬ ‫מאמרים צי אשל מיינט א פונדק צי א‬ ‫אבימלך איז געווען שפעטער‪ ,‬אבער לויטן‬ ‫געוואלט אריינלייגן א נייע עבודה אין‬ ‫פרדס‪ .‬עס ענטפערט אויך פארוואס מען‬ ‫סדר הפסוקים זעט מען נאכנישט דא ביים‬ ‫דעם ענין‪ ,‬אז א מענטש זאל גיין שלאפן ווי‬ ‫זעט נישט ביים אנהייב פרשה אז אברהם‬ ‫אנהייב פרשה אין אלוני ממרא אז ער זאל‬ ‫אן ערליכער איד‪ ,‬איז כאטש די פונדק איז‬ ‫אבינו זאל געבן פירות פאר די מלאכים‪,‬‬ ‫האבן אן אשל אדער ביימער‪ .‬עס שטייט‬ ‫שוין אייביג געווען – ער האט דאך אייביג‬ ‫און מען זעט אז ערשט שפעטער‪ ,‬נאך די‬ ‫נאר "ויטע אשל" ווען ער איז געווען אין‬ ‫געהאט א גאסט‪-‬הויז – אבער יעצט האט‬ ‫מעשה פון אבימלך‪ ,‬האט זיך אנגעהויבן‬ ‫''באר שבע''‪ .‬עס קען טאקע זיין אז אין‬ ‫זיך אנגעהויבן א ''נייע עבודה'' אין דעם‬ ‫א נייע מין עבודה פון טיילן פירות‪ .‬וואס‬ ‫חברון איז נישט געווען קיין בוים אין‬ ‫פונדק‪ .‬ער פלעגט זיך אפגעבן מיט די‬ ‫ליגט אונטער דעם "ויטע אשל בבאר‬ ‫אברהם אבינו'ס פלאץ‪ ,‬און די השפעה פון‬ ‫געסט נישט בלויז זיי צו צושטעלן אן ארט‬ ‫שבע"? דער "ערוגת הבושם" האט א‬ ‫פירות איז געווען נאר אין באר שבע‪ .‬נישט‬ ‫וואו צו שלאפן און אלע נויטיגע צוגעהערן‪,‬‬ ‫מורא'דיגן מהלך אפצולערנען די שיטות‬ ‫אז מען זאל מיינען אז אין חברון קענען‬ ‫נאר מען האט יעצט אנגעהויבן צו מדריך‬ ‫פון פונדק און פרדס‪.‬‬ ‫נישט וואקסן קיין ביימער – ווי רש"י‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ה‬ ‫שלאפן מיט שיינע חידושים‪ .‬דער פסוק‬ ‫פרובירן מחדש צו זיין חידושים וואס דאס‬ ‫זיין די חשוב'ע אורחים וויאזוי מען גייט‬ ‫זאגט‪" :‬ויטע אשל בבאר שבע"‪ .‬אוודאי איז‬ ‫פארנעמט דעם מוח און מאכט דעם קאפ‬ ‫שלאפן אויף א קדושה'דיגע אופן‪ ,‬כדי די‬ ‫דאס א נאמען פון א פלאץ‪ ,‬אבער אין דעם‬ ‫ארבעטן אהין און אהער‪ .‬און אפילו אויב‬ ‫"עבדי אבימלך" זאלן חלילה נישט קענען‬ ‫נאמען איז אויך מרומז דאס וואס די גמרא‬ ‫מען קען נישט אליין מחדש זיין‪ ,‬זאל מען‬ ‫פוגם זיין אדער גורם זיין קיין שלעכטס‪,‬‬ ‫זאגט איבער וויאזוי מען דארף גיין שלאפן‪.‬‬ ‫הערן אדער לערנען חידושים‪ ,‬אזעלכע‬ ‫נאר מען זאל קענען זיין אמת'דיג ערליך‬ ‫די גמרא זאגט מען זאל גיין שלאפן אויף‬ ‫סארט זאכן וואס ציען אריין דעם קאפ אין‬ ‫און אפגעהיטן‪.‬‬ ‫אן אופן פון "שבע" – "שביע עצמו מדברי‬ ‫זיך‪ .‬דאס איז די בעסטע עצה צו גיין שלאפן‬ ‫תורה"‪" .‬באר" איז די ראשי תיבות פון "בידך‬ ‫ווי אן ערליכער איד‪ ,‬ווייל אזוי וועט דער‬ ‫אפקיד רוחי"‪ .‬ווען א איד גייט שלאפן און‬ ‫מוח זיין אנגעפילט מיט מחשבות פון תורה‬ ‫טראכטן און‬ ‫זאגט "בידך אפקיד רוחי" (באר)‪ ,‬דארף ער‬ ‫און חידושי תורה‪.‬‬ ‫איבערטראכטן‬ ‫זיין "שבע" – זאט מיט דברי תורה‪ .‬כדי‬ ‫דאס צו קענען באווייזן‪ ,‬דארף מען האבן‬ ‫''חידושי תורה''‬ ‫אברהם אבינו האט געוואלט‬ ‫א פונדק וואס פארמאגט אויך א "פרדס"‬ ‫אוועקשטעלן זיין פונדק אויף א נייע‪,‬‬ ‫וואס פילט אן די מחשבות מיט תורה'דיגע‬ ‫העכערע און קדושה'דיגע דרגה‪ .‬האט‬ ‫וואס איז טאקע די עצה צו קענען גיין‬ ‫זאכן‪ ,‬און דורך דעם טראכטן וועט דער‬ ‫אברהם אבינו געזאגט‪ :‬א פונדק פאר זיך איז‬ ‫שלאפן און אויפשטיין ווי אן ערליכער איד‪,‬‬ ‫קאפ איינשלאפן אויף די ריכטיגע אופן‪ .‬ביז‬ ‫נישט גענוג‪ .‬וויאזוי וועט מען גיין שלאפן?‬ ‫און דורך דעם זיין דעם גאנצן טאג מיט א‬ ‫אהער איז דער מורא'דיגער ענין וואס דער‬ ‫וואס וועט מען טראכטן ביים איינשלאפן?‬ ‫התקרבות צום אייבערשטן און קענען דינען‬ ‫"ערוגת הבושם" ברענגט ארויס‪.‬‬ ‫מען מוז צום פונדק אויך צוגעבן א "פרדס";‬ ‫דעם באשעפער מיט תורה ותפילה ווי עס‬ ‫ביידע שיטות דארפן גיין אינאיינעם‪ .‬וואס‬ ‫דארף צו זיין? אויף דעם זאגט די גמרא אז‬ ‫מען האט דאס אלעמאל געזען ביי‬ ‫מיינט פרדס? פשוטו כמשמעו מיינט עס‬ ‫מען זאל זיך ''אנזעטיגן'' מיט ''דברי תורה''‬ ‫ערליכע און חסידישע אידן‪ ,‬אז מען‬ ‫פירות‪ ,‬אבער עס איז דאך ידוע אז פרד"ס‬ ‫און אזוי גיין שלאפן‪" :‬כל המשביע עצמו‬ ‫האט זיך משתדל געווען אז דייקא פארן‬ ‫איז די ראשי תיבות פון פשט‪ ,‬רמז‪ ,‬דרוש‪,‬‬ ‫מדברי תורה ולן‪ ,‬אין מבשרין אותו בשורות‬ ‫שלאפן זאל זיך דער קאפ אנפילן מיט‬ ‫און סוד‪ .‬מען דארף אנהייבן צו גיין שלאפן‬ ‫רעות"‪ .‬דער "ערוגת הבושם" צונעמט דעם‬ ‫הייליגע און קדושה'דיגע זאכן‪ .‬היינט ווען‬ ‫מיט'ן טראכטן חידושים‪ .‬אין וועלכע חלק‬ ‫ענין‪ ,‬אז דאס גיין שלאפן מיט דברי תורה‬ ‫עס זענען דא אלע טעכנאלאגישע כלים‬ ‫התורה? עס איז נישט קיין חילוק; יעדער‬ ‫איז כדי אז די מחשבה פון א איד זאל ביים‬ ‫און מען קען הערן זאכן אויפן טעלעפאן‪,‬‬ ‫לויט וואס עס ציט אים מער און וואו ער‬ ‫שלאפן גיין ליגן אין גוטע און הייליגע זאכן‪.‬‬ ‫דארפן די זאכן וואס מען הערט ביים ''גיין‬ ‫האט א שטערקערע התקשרות – צי אין‬ ‫דאס איז גאר א וויכטיגע זאך‪ ,‬ווייל די טבע‬ ‫שלאפן'' זיין פי כמה אויסגעשטעלט צו‬ ‫פשט‪ ,‬רמז‪ ,‬דרוש אדער סוד‪.‬‬ ‫פון מחשבה איז אז זי שטעלט זיך קיינמאל‬ ‫גורם זיין אז די מחשבה זאל זיך דרייען‬ ‫נישט אפ‪ .‬עס איז נישט שייך צו זאגן "איך‬ ‫אין הייליגע‪ ,‬תורה'דיגע ענינים‪ .‬אזוי גייט‬ ‫דער "ערוגת הבושם" זאגט א מורא'דיגע‬ ‫גיי פשוט נישט טראכטן קיין שלעכטס"‪,‬‬ ‫מען אין די וועגן פון אברהם אבינו‪ ,‬וואס‬ ‫אינטערעסאנטע חידוש‪ :‬אברהם אבינו‬ ‫ווייל דאס אליין מאכט נאכנישט די‬ ‫האט אויסגעלערנט אז דער פונדק מוז זיין‬ ‫פלעגט גיין צו די געסט יעדע נאכט‬ ‫מחשבה ריין פון א חסרון; דער קאפ פליט‬ ‫צוזאמען מיט דעם פרדס‪.‬‬ ‫פארן שלאפן און יעדן איינעם געגעבן א‬ ‫און טראכט פון זיך אליין‪ .‬די איינציגסטע‬ ‫חידוש‪ ,‬זאגנדיג‪" :‬נעם עס מיט מיט דיר‬ ‫וועג צו פארזיכערן אז די מחשבה זאל‬ ‫אוועקשטעלן די‬ ‫אין בעט אריין"‪ .‬ער האט צוגעפאסט דעם‬ ‫חידוש פאר יעדן גאסט לויט זיין דרגה;‬ ‫זיין גוט‪ ,‬איז דורך טראכטן "יא" גוט‪ .‬דאס‬ ‫איז אנדערש ווי ביי א מעשה א פעולה; ביי‬ ‫''מחשבות'' ריכטיג‪...‬‬ ‫פאר איינעם א פשט‪-‬חידוש‪ ,‬און פאר א‬ ‫א מעשה קען מען זאגן אז אויב מען טוט‬ ‫צווייטן וואס האט מער געצויגן צו קבלה‪,‬‬ ‫'נישט' קיין שלעכטס איז מען אפגעהיטן‪,‬‬ ‫דער ענין וואס דער "ערוגת הבושם"‬ ‫א סוד‪-‬חידוש‪ ,‬און אזוי אויך אין רמז און‬ ‫אפילו אויב מען זיצט ליידיג‪ .‬מה שאין כן‬ ‫דערמאנט‪ ,‬אז ביי מחשבה איז נישט גענוג‬ ‫דרוש‪ .‬דאס איז פשט אין רש"י אז ער האט‬ ‫ביי מחשבה‪ ,‬קען מען זיך נישט באגענוגען‬ ‫נאר "נישט טראכטן" שלעכטס‪ ,‬נאר מען‬ ‫געברענגט "פירות" פאר די אורחים – ער‬ ‫מיט'ן "נישט טראכטן" וואס מען דארף‬ ‫מוז משתדל זיין "יא" צו טראכטן גוטס ווייל‬ ‫האט זיי געגעבן דעם פרד"ס (פשט‪ ,‬רמז‪,‬‬ ‫נישט‪ ,‬נאר מען מוז גיין מיט א פעולה פון‬ ‫די מחשבה לויפט כסדר‪ ,‬ווערט זייער שיין‬ ‫דרוש‪ ,‬סוד)‪ .‬ער האט זיי געזאגט‪" :‬הער‬ ‫"קום ועשה" – זיך אריינלייגן און אנפילן‬ ‫און זיס אפגעטייטשט אין ספר "תפארת‬ ‫דעם חידוש‪ ,‬גיי דערמיט אין בעט‪ ,‬טראכט‬ ‫דעם קאפ דייקא מיט קדושה'דיגע און‬ ‫עוזיאל" אויף פרשת וילך‪ .‬דער טייטש איז‬ ‫עס איבער‪ ,‬און אזוי וועסטו איינשלאפן"‪.‬‬ ‫תורה'דיגע מחשבות‪.‬‬ ‫אויף די הפטורה פון א תענית ציבור‪ ,‬אבער‬ ‫דאס וועט זיין אן אמת'ע‪ ,‬ריכטיגע שלאף‪,‬‬ ‫עס איז געדרוקט אין "תפארת עוזיאל"‬ ‫וואו די "עבדי אבימלך" וועלן חלילה נישט‬ ‫כדי צו צוגעוואוינען דעם קאפ צו‬ ‫ביי פרשת וילך‪[ .‬מיר וועלן יעצט נישט‬ ‫קענען גוזל זיין‪.‬‬ ‫טראכטן פון תורה‪ ,‬דארף מען אוודאי‬ ‫אריינגיין אין דעם שמועס צי די הפטורה‬ ‫לערנען פארן שלאפן‪ ,‬אבער מען זאל‬ ‫פון א תענית ציבור קען אמאל געזאגט‬ ‫עס איז מרומז אין פסוק אז די נייע‬ ‫פרובירן צו לערנען אזעלכע זאכן‬ ‫ווערן אין שבת פרשת וילך‪ ,‬עס איז פשוט‬ ‫עבודה פון דעם פונדק און די פירות איז‬ ‫וואס מאכן דעם מענטש טראכטן און‬ ‫א מראה מקום וואו אין ספר דער ווארט‬ ‫געווען א וועג וויאזוי צו לייגן דעם עולם‬ ‫איבערטראכטן‪ .‬אדער זאל מען אליין‬ ‫ו ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫דאס אליינס איז "תנא והדר מפרש"‪.‬‬ ‫מחשבותיכם ולא דרכי דרכיכם"‪.‬‬ ‫שטייט]‪.‬‬ ‫נאכדעם קומט ישעיה הנביא און ער‬ ‫מסביר מער פונקטליך וואס עס איז‬ ‫נאר וואס דען‪ ,‬זאגט דער תפארת עוזיאל‪,‬‬ ‫זאגט דער הייליגער תפארת עוזיאל‪:‬‬ ‫טאקע דער חילוק צווישן 'מחשבות' און‬ ‫דא ליגט ממש די בחינה‪ .‬ווען עס קומט צו‬ ‫דער פסוק זאגט‪ַ" ,‬יַ ֲֲעֹזֹב ָָר � ָׁׁשע ְ‬ ‫ַּד�ְּרּכֹּוֹ ְוְ ִאִ יׁשׁ‬ ‫'פעולות‪ ',‬און דאס איז מורא'דיג מדויק‪,‬‬ ‫''פעולות'' פון אן עבירה‪ ,‬לא עלינו‪ ,‬אפילו‬ ‫ָָאֶוֶ ן ַַמ ְְח �ְׁשֹׁב ָָֹתיו ְוְ ָיָ �ֹׁשׁב ֶאֶ ל ה' ִוִ ַיַר ֲֲח ֵֵמהּוּ"‪ .‬און‬ ‫אינ'ם לשון הפסוק‪ .‬ביי מחשבות זאגט דער‬ ‫אויב מען גייט ליידיג און מען טוט פשוט‬ ‫נאכדעם זאגט דער פסוק‪�ּ ,‬‬ ‫"ִּכי ֹלֹא ַַמ ְְח � ְׁׁשבֹוֹ ַַתי‬ ‫אייבערשטער "כי לא מחשבותי" – אויב דו‬ ‫'נישט' קיין עבירה‪ ,‬איז מען שוין וואויל‪ .‬ווי‬ ‫ְּד�ָּרָכָ י"‪ .‬ס'איז דא‬ ‫ַַמ ְְח � ְׁׁשבֹוֹ ֵֵתיֶכֶ ם ְוְ ֹלֹא ַַד ְְרֵכֵ יֶכֶ ם ָ‬ ‫טראכטסט נישט ''מיינע'' מחשבות‪ ,‬אויב דו‬ ‫דער פסוק זאגט‪" ,‬אף לא פעלו עולה"‪ ,‬אפילו‬ ‫דא צוויי דיוקים‪ .‬ווען עס קומט צו זאגן‬ ‫ביסט זיך נישט משתדל צו טראכטן פונעם‬ ‫בלויז דאס וואס מען טוט נישט קיין עולה‪,‬‬ ‫אז מען זאל אפלאזן דעם ''וועג''‪ ,‬זאגט‬ ‫אייבערשטן און פון תורה‪ ,‬דעמאלטס אין די‬ ‫הייסט עס שוין "בדרכיו הלכו"‪ .‬אבער ווען‬ ‫דער נביא איין זאך‪" ,‬סור מרע"‪" :‬יעזוב‬ ‫רגע וואס מען טוט נישט קיין פעולה אויף‬ ‫עס קומט צו ''מחשבה''‪ ,‬קען מען נישט זאגן‬ ‫רשע דרכו"‪ ,‬לאז אפ דיין וועג; דער נביא‬ ‫"יא"‪ ,‬איז עס שוין "מחשבותיכם"‪ ,‬קומען‬ ‫אז אויב איך טראכט נישט קיין שלעכטע‬ ‫זאגט אבער נישט דארט "און קום צוריק‬ ‫שוין צו גיין 'ענקערע' מחשבות‪ .‬און מען‬ ‫מחשבות בין איך שוין גוט אדער ריין אין‬ ‫צום אייבערשטן"‪ .‬אבער ווען עס קומט צו‬ ‫ווייסט נישט ווי ווייט די מחשבות וועלן‬ ‫מיינע מחשבות‪ ,‬ווייל עס איז נישט אזוי‪ .‬א‬ ‫רעדן פון איבערלאזן ''שלעכטע מחשבות''‪,‬‬ ‫אנקומען‪ .‬דערפאר קען מען זיך נישט‬ ‫מחשבה רוהט דאך נישט קיין איין רגע; אויב‬ ‫דארטן זאגט דער נביא ביידע זאכן‪" :‬ואיש‬ ‫באגנוגענען מיט "נישט טראכטן ענקערע"‪,‬‬ ‫מען טראכט נישט‪ ,‬און מען לייגט נישט‬ ‫און מחשבותיו"‪ ,‬ער זאל אוועקווארפן די‬ ‫נאר דו מוזט דוקא טראכטן "מיינע"‪ .‬מה‬ ‫אריין אן התאמצות אין קאפ צו טראכטן‬ ‫שאין כן ביי 'פעולות' איז עס פארקערט‪:‬‬ ‫נישט גוטע מחשבות‪ ,‬און אויך "וישוב אל ה'‬ ‫גוטע זאכן און טראכטן פונעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫וירחמהו"‪.‬‬ ‫"ולא דרכיכם" – איינמאל דו טוסט נישט‬ ‫וועט די מחשבה פון זיך אליין לויפן‪ ,‬און‬ ‫'ענקערע' שלעכטע וועגן‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫דעמאלטס איז מען שוין נישט קיין בעל‬ ‫"דרכי" – ביסטו שוין אין 'מיינע' וועגן‪ .‬ווייל‬ ‫פארוואס ווען עס איז געקומען צו רעדן‬ ‫הבית וואו עס זאל לויפן‪ .‬ביי מחשבות איז‬ ‫ישב ולא עבר עבירה נחשב לו כאילו עשה‬ ‫פון "דרכו"‪ ,‬פון די שלעכטע וועגן פונעם‬ ‫נאר דא איין וועג‪ :‬יא אנצופילן די מחשבה‬ ‫מצוה"‪ .‬וויבאלד ביי מחשבות איז נישט‬ ‫מיט גוטע זאכן‪ .‬דאס איז מורא'דיג מדויק‪:‬‬ ‫רשע‪ ,‬האט דער נביא נאר דערמאנט דעם‬ ‫גענוג צו זיין "לא מחשבותיכם" נאר עס מוז‬ ‫ווען עס קומט צו "דרכיו"‪ ,‬צו א פעולה פון‬ ‫"סור מרע" חלק פון "יעזוב רשע"? און ווען‬ ‫זיין "מחשבותי"‪ ,‬ממילא דארף זיין "וישוב‬ ‫שלעכטס‪ ,‬זאגט דער נביא "יעזוב רשע‬ ‫עס איז געקומען צו רעדן פון איבערלאזן‬ ‫אל ה'"‪ .‬אבער ביי דרכים‪ ,‬אפילו נאר "לא‬ ‫דרכו" – הער אויף צו טון שלעכטס‪ ,‬און‬ ‫די מחשבות‪ ,‬האט ער געזאגט ביידע וועגן‪,‬‬ ‫דרכיכם" איז שוין פיין‪ ,‬עס איז שוין "בדרכיו‬ ‫איך בין צופרידן‪ .‬ווייל איינמאל דו הערסט‬ ‫אויך "וישוב אל ה'"‪ ,‬לאז עס אפ און קום‬ ‫הלכו" מיט דעם אליינס וואס מען טוט נישט‬ ‫אויף צו טון שלעכטס און דו טוסט מער‬ ‫אהער?‬ ‫קיין שלעכטס‪.‬‬ ‫נישט קיין עבירות‪ ,‬זענען דיינע פעולות‬ ‫שוין גוט‪ .‬אבער ווען דו זאגסט אז דו זאלסט‬ ‫דער צווייטער דיוק איז אינעם קומענדיגן‬ ‫ממילא זענען דאס די געוואלדיגע‬ ‫אפלאזן די מחשבות‪ ,‬בין איך נישט צופרידן‪.‬‬ ‫פסוק‪" :‬כי לא מחשבותי מחשבותיכם‬ ‫יסודות פון אברהם אבינו‪ :‬אריינצולייגן אין‬ ‫מען קען נישט "נאר" אפלאזן שלעכטע‬ ‫ולא דרכיכם דרכי"‪ .‬ער טוישט דעם לשון‬ ‫די מחשבות‪ ,‬אלעמאל אנצופילן די מחשבות‬ ‫מחשבות‪ ,‬ווייל די מחשבה פליט פון זיך‬ ‫צווישן מחשבות און דרכים‪ .‬פארוואס‪,‬‬ ‫מיט תורה‪ ,‬קדושה און חידושי תורה – זאכן‬ ‫אליין און עס וועט באלד צוריקקומען‬ ‫זאגט ער? ביי מחשבה קודם "מחשבותי"‪,‬‬ ‫וואס פארנעמען דעם קאפ‪ .‬אזוי‪ ,‬מיט'ן‬ ‫עפעס וואס דו ביסט נישט קיין בעל הבית‬ ‫דעם אייבערשטנ'ס מחשבות‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫אייבערשטנ'ס הילף‪ ,‬קען מען זיך פירן ווי‬ ‫אויף דעם‪ .‬דעריבער דארפסטו טון ביידע‬ ‫"מחשבותיכם"‪ ,‬אבער ביי דרכים איז עס‬ ‫עס דארף צו זיין מיט די ריכטיגע שמירת‬ ‫זאכן‪ :‬איבערלאזן די שלעכטע מחשבות‪,‬‬ ‫פארקערט‪ .‬ער וואלט לכאורה געדארפט‬ ‫הקדושה‪.‬‬ ‫און "וישוב אל ה' וירחמהו" – קום צוריק צום‬ ‫גיין מיט איין משקל‪ :‬אדער זאל ער זאגן "לא‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דאס הייסט פול זיך אן מיט‬ ‫מחשבותיכם מחשבותי ולא דרכיכם דרכי"‪,‬‬ ‫גוטע מחשבות‪.‬‬ ‫אדער אזוי ווי ער זאגט יעצט "לא מחשבותי‬ ‫פאר הערות‪ ,‬הוספות‪ ,‬נדבות‪,‬‬ ‫להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי‬ ‫שיעורים קצרים מדי יום ביומו‬ ‫און באקומען דעם גליון אויפן‬ ‫ושיעורים מדי שבוע בשבוע‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אמעריקע‪605-477-5551 :‬‬ ‫‪machonsichoosi@gmail.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪073-388-6653 :‬‬ ‫טעלעפָאן‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫‪605-477-5551,7‬‬ ‫איירָאּפע‪44-333-070-6593 :‬‬ ‫ָ‬ ‫ז ‪ -‬גליון שיחתי‬