פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — וירא (2026-10-26)

בעזהשי"ת
פרשת
וירא פניני שיעורי
הגה"צ
מנחם
תשפ"ז אבד"ק
לובלין
גליון ד' שליט"א
לדעת כי אני ה' מקדשכם
שבת איז משפיע יראת שמים
בראשית כ ,יא ,ד"ה ויאמר) א מורא געהאט ,אזוי ווי ער האט מורא מורי ורבותי ,הנה מה טוב ומה
מורא'דיגע מהלך אויף דעם ,אז געהאט אויבן ביי פרעה .און אבימלך נעים שבת אחים גם יחד .מיר זיצן דא
אבימלך'ס מלוכה איז געווען געבויט האט טאקע גענומען שרה ,ס'איז דאך אינאיינעם מיט אן הכנה דרבה" ,והיה
אויף ישרות ,ס'איז געווען געבויט אויף נאר זיין שוועסטער ,פארוואס נישט? ביום השישי והכינו" (שמות טז ,ה) צו
חשיבות פון א זאך ,דארט האט מען און דער אייבערשטער איז געקומען דעם שבת קודש הבא עלינו לטובה.
נישט אנגערירט יענעמ'ס א זאך ,נאר צו אים בחלום הלילה ,און דער
עס איז געווען געבויט מיט שטארקע אייבערשטער האט אים געווארנט אז און בפרט אין דעם שבת קודש
געזעצן ,און ממילא איז דאס געווען די "הנך מת על האשה אשר לקחת" און פון די פרשה "וירא אליו ה'" (בראשית
טענה פון אבימלך ,פארוואס האסטו אז זי איז א אשת איש. יח ,א) ,שטייט אין די ספרים אז
געזאגט "אחותי היא"? דו ווייסט נישט יעדער איינער איז זוכה אין שבת
אז אין דעם מקום טוט מען נישט קיין אבימלך'ס קשיא קודש צו "וירא אליו ה'" ,ער איז זוכה
"מעשים אשר לא יעשו"? דאס הייסט צו א התגלות ,ער איז זוכה צו א
אז ער האט גאר געהאט א טענה אויף און למעשה האט אבימלך געהאט התרוממות הנפש ,ער איז זוכה צו
אברהם אבינו ,פארוואס האסטו געטון מורא'דיגע טענות צו אברהם אבינו, דעם חלק אלקי ממעל וואס ווערט
מעשים אשר לא יעשו עשית עמדי?. און ער האט אים געזאגט" ,מה עשית נתוסף שבת דורך די נשמה יתירה,
פארוואס האסטו מיר נישט געזאגט לנו ומה חטאתי לך כי הבאת עלי ועל וואס דאס ברענגט אים ארויף לעילא
דעם אמת אז זי איז אחותי ,אז ס'איז ממלכתי חטאה גדולה מעשים אשר לא ולעילא.
נישט דיין ווייב? יעשו עשית עמדי" (שם שם ,ט) .וואס
איז געווען די פשט אז אבימלך האט אברהם אבינו אין גרר
און לאמיר זען וואס אברהם אבינו געהאט טענות? פארשטייסט נישט
האט געענטפערט" .ויאמר אברהם כי אליין אז אברהם אבינו האט מורא לאמיר אביסל פארשטיין וואס
אמרתי רק אין יראת אלקים במקום געהאט אז דו וועסט אים הרג'ענען און אברהם אבינו האט זוכה געווען מיט
הזה והרגוני על דבר אשתי" (שם שם, דו וועסט נעמען זיין ווייב? וואס איז "וירא אליו ה'" .לכאורה וואלט דאך
יא) .און לכאורה דארף מען זיך זייער אזא גרויסע וואונדער אז אבימלך זאל געדארפט שטיין "ויתגלה אליו ה'"?
גוט מתבונן זיין צו זען וואס אברהם אזוי זאגן? און נאכאמאל האט אבימלך וואס טייטש "וירא אליו ה'"?
אבינו האט אים געענטפערט" ,רק איבערגעזאגט" ,ויאמר מה ראית כי
אין יראת אלקים במקום הזה" .מיר עשית את הדבר הזה?" (שם שם ,י). אין די וואכעדיגע סדרה לערנט מען
האבן דאך פריער געשמועסט אז גרר די מעשה מיט אבימלך (בראשית כ ,א),
איז געווען א מקום פון ישרות ,ס'איז גרר איז געבויעט אויף ישרות ווען אברהם אבינו איז אנגעקומען אין
נישט געווען אזוי ווי סדום וואס זענען גרר ,און ער האט געזאגט ווייטער אז
געווען רשעים ארורים ,רעים וחטאים איז דא אין די ספרים (מלבי"ם שרה איז זיין שוועסטער ,ווייל ער האט
א פניני מנחם Iוירא
פניני מנחם
חכמה מאוד ,יעדער איז נאכגעגאנגען
אלע תאוות .אין גרר איז געווען די
מפניני"ם
סיסטעם פון די מלוכה אז מ'גנב'עט
נישט ,מ'נעמט נישט אוועק יענעמ'ס
א זאך ,און מ'פירט זיך אויף אזוי ווי
אלע אנדערע מענטשן ,און מ'פירט
זיך אויף אזוי ווי ס'דארף צו זיין.
אויב אזוי דארף מען פארשטיין וואס
האט אים אברהם אבינו געענטפערט?
ועקידת יצחק ברחמים תזכור
די לימוד זכות בכח פון אברהם אבינו יראת שמים די יסוד צו
התגברות
רחמנא -דער רבונו של עולם ,דער מיר זאגן יעדן טאג די פרשה
רחום וחנון ,ער איז דיך פוטר. פון די עקידה ,ועקידת יצחק היום איז דא אויף דעם א מורא'דיגע
לזרעו ברחמים תזכור ,זכרנו בזכרון מלבי"ם אויפן תירוץ וואס אברהם
אבער וואס האט אברהם אבינו טוב לפניך ופקדנו בפקודת ישועה אבינו האט געענטפערט "כי אמרתי
געטון? לאמיר גוט אריינטראכטן ורחמים' ,מיר בעטן אינעם זכות רק אין יראת אלקים במקום הזה".
אינעם נסיון פון אברהם אבינו, וואס אברהם אבינו האט עומד זאגט דער מלבי"ם (בראשית כ ,יא,
אברהם אבינו איז דורכגעגאנגען בנסיון געווען אויף דעם וואס דער ד"ה ויאמר) ,אז אברהם אבינו האט
דעם וואסער ,און ווען די וואסער אויבערשטער האט אים געזאגט אים געזאגט" ,דו ביסט גערעכט ,אין
איז שוין אנגעקומען ביז צום 'קח נא את בנך את יחידך אשר דעם פלאץ איז דא יושר ,אין דעם
האלז האט ער זיך שוין זיכער אהבת את יצחק ולך לך אל ארץ פלאץ זאגט מען אן פאר יעדן איינעם
געקענט אויסדרייען און מאכן המוריה והעלהו שם לעולה על אחד אז מ'טאר נישט טון דאס ,און מ'טאר
א בואי בשלום און אהיימגיין, ההרים אשר אומר אליך' (בראשית נישט טון יענץ ".אבער דאס איז
ער האט געקענט זאגן 'איך האב כב ,ב) ,און עס איז טאקע געווען אלעס על פי שכל .און ווען א מענטש
געטון מיינס' ,אבער ניין ,ער האט 'וישכם אברהם בבוקר' (שם כב, פירט זיך נאר על פי שכל ,איז אים
מתפלל געווען הושיעני אלקים כי ג) ,ער איז געגאנגען מיט א שמחה אברהם אבינו מסביר אז ער קען זיין
באו מים עד נפש (תהלים סט ,ב), רבה ,ער האט נישט געטראכט דער גרעסטער פילוסוף ,און ער קען
אברהם אבינו איז אויסגעגאנגען און ער האט נישט געקלערט .און אוועקשטעלן חשובע ענינים ,און ער
פארן בורא כל עולמים ,אברהם ער האט געהאט גרויסע נסיונות קען מאכן ישרות ביי זיך ,און ער קען
אבינו האט געבעטן פונעם הייליגן אויפ'ן וועג ,ס'איז נישט געווען זיך מרגיל זיין במדות ישרות וטובות.
באשעפער 'העלף מיר ,איך וויל אזוי פשוט ,און ער האט זיך אבער ווילאנג דאס איז נאר מיט'ן
מקיים זיין די מצוה פון קח נא את געשטארקט און ער איז געגאנגען שכל ,איז די רגע וואס עס קומט
בנך את יחידך'. צו די עקידה. אריין די תאוה ,פארלירט זיך דער
מענטש ,דער גאנצער שכל ווערט
און פארדעם גייען מיר צו ווען אברהם אבינו איז פארשוואונדן ,און ממילא אין די רגע
תשליך עשי"ת (מ"ב סק"ח בסימן געגאנגען אויפן וועג איז דער ווערט ער א בעל תאוה ,און אויב
תקפ"ג) ,כדי מעורר צו זיין דעם שטן אקעגן געקומען ,און ער האט ער וועט נישט קענען נאכקומען זיין
זכות וואס אברהם אבינו האט אויסגעשפרייט א גרויסע וואסער תאוה ,דעמאלטס קען ער אנקומען
זיך נישט געלאזט פונעם וואסער (מדרש תנחומא וירא כב) .ווען ביז רציחה.
און גאר מתפלל געווען צו קענען אברהם אבינו האט געזען די וואסער
מקיים זיין דעם מצוה. האט ער דאך געקענט קלערן אז די איינציגסטע וועג איז אים
אונס רחמנא פטריה (נדרים כז,): אברהם אבינו מסביר ,וואס א
און ווען אברהם אבינו איז מיר ווייסן אז אויב מען קען נישט מענטש קען זיך מתגבר זיין אויף
ארויפגעגאנגען אויפ'ן בארג ,זענען מקיים זיין א מצוה ,מען איז א די תאוות ,איז נישט על פי שכל,
זיי געגאנגען צוזאמען -וילכו אונס ,זאגט דער אויבערשטער 'דו נאר אז מ'האט מורא פונעם הייליגן
שניהם יחדיו (בראשית כב ,ו) ,ביידע ביסט פטור' ,אדער ווי דער רבי ר' באשעפער" .ויראת מאלקיך" (ויקרא
מיט די זעלבע שמחה (רש"י שם בונם זאגט ,אונס רחמנא פטריה, יט ,יד ,וכן בהרבה מקומות) ,און ווי
ד"ה וילכו) ,יצחק האט געוואוסט אז דער אויבערשטער אליינס איז מיר זאגן אין די פרשת היראה" ,מה
אז ער גייט נעקד ווערן און מ'גייט מקיים די מצוה פאר דעם איד, ה' אלקיך שואל מעמך כי אם ליראה
המשך בעמוד ט
ב פניני מנחם Iוירא
וועלכע מלאכה? דאס איז די מלאכה שבת איז נישט דא קיין יצר הרע את ה' אלקיך" (דברים י ,יב) .דער
פון מלחמת היצר .און דאס איז א אייבערשטער וויל נישט אז א מענטש
שווערע גרויסע מלחמה ,און ס'איז א שבת קודש ,זאגט דער זוהר זאל זיך בויען מיט שכל אז ס'פאסט
שווערע מלאכה .אבער "וביום השביעי הקדוש (תיקו"ז בהקדמה ה ,):בראשית נישט אזוי צו טון .דער אייבערשטער
שבת" (ויקרא כג ,ג) ,שבת איז דא א מאכט ירא שבת .און מיר האבן שוין וויל נישט אז א מענטש זאל זאגן מיט
שביתה ונייחא ,בא שבת בא מנוחה, אמאל געזאגט אז די ירושלמי ברענגט שכל ,ס'איז נישט איינגענעם אזוי צו
דארף מען זיך נישט שלאגן מיטן יצר אראפ להלכה (דמאי פ"ד ה"א) אז א טון ,ס'איז נישט קיין יושר אזוי צו
עם הארץ איז באגלייבט שבת קודש טון ,ווייל די רגע וואס די תאוה קומט
הרע .און צוליב דעם הייסט דאס שבת
אויף מעשרות ,אויף וואס פרייטאג אריין ,און מ'ווערט אין א מצב פון
שלום ,ווייל ס'איז נישט דא דעמאלטס
נאכמיטאג גלייב איך אים נאך נישט, תאוה ,פארלירט מען דאך דעם דעת,
קיין מלחמה ,און דעמאלטס איז יעדער און אז מ'פארלירט דעם דעת קען מען
איד בשלימות ,ווייל שבת קומט דאך און מוצאי שבת גלייב איך אים שוין
נישט ,און זונטאג ,מאנטאג ,דינסטאג אנקומען ביז רציחה .פארדעם זאגט
אראפ א יראה ווי דערמאנט ,און דאס דער אייבערשטער "כי אם ליראה את
איז אזא כח אז דאס איז זיך מתגבר גלייב איך אים נישט ,אבער שבת גלייב
ה' אלקיך" ,ווייל אז דו וועסט מורא
אויפן יצר הרע ,און צוליב דעם הייסט איך אים יא .פארוואס? ווייל אימת
האבן פונעם אייבערשטן ,די מורא,
עס "שבת שלום ומבורך". שבת עליו .שבת קומט אראפ א יראה
די יראת אלקים ,די יראת שמים ,נאר
משמי מעל ,אזוי אז יעדער איד ווערט מיט דעם קען זיך א מענטש מתגבר
נתרומם ונתעלה ,און ער האט מורא זיין אויף זיינע רצוניות און אויף
די אות פון שבת פונעם הייליגן באשעפער. זיינע תאוות.
און דאס איז "אות היא ביני וביניכם ס'איז דא א ווארט אין אהבת
לדרתיכם לדעת כי אני ה' מקדשכם" האט אברהם אבינו געזאגט ,זאגט
שלום (פ' בשלח ד"ה מלחמה ,יומדה"ל דער הייליגער מלבי"ם א מורא'דיגע
(שמות לא ,יג) .די יראה ברענגט אז דער י"ז חשון) ,אויף דעם וואס מיר זאגן
שכל איז זיך מתגבר ,ס'ווערט "לדעת זאך ,ביסט גערעכט ,דא איז דא ישרות,
ביי מה ידידות "נפש כי נאנחה בא דא איז דא תקנות טובות ,דא איז דא
כי אני ה' מקדשכם" .און ממילא דאס שבת בא מנוחה"? וואס טייטש "בא חוקים נימוסים ,דא איז דא חוקים
איז מען זוכה יעדן שבת קודש ,אבער שבת בא מנוחה"? ברענגט ער אראפ ומשפטים אז מ'טאר נישט טון די אלע
דאס איז מיט א תנאי אז מ'איז מקבל פונעם זוהר הקדוש (ח"ג קעו ,).אז זאכן ,אבער דו ווייסט וואס דא פעלט?
שבת בשמחה וברצון .דאס איז טייטש שבת ווערט אנגערופן "שבת שלום "רק אין יראת אלקים במקום הזה
"וירא אליו ה'" -וואס איז מען זוכה ומבורך" .פארוואס? ווייל א גאנצע והרגוני על דבר אשתי" .ווייל אן יראת
שבת? צו דעם "וירא" ,צו דעם יראת וואך איז נישט קיין שלום ,א גאנצע שמים קען מען צוקומען ביז צו זיין א
אלקים ,און דורך דעם זענען מיר זוכה וואך איז מען אין א מלחמה ,מען רוצח .דאס איז געווען די תשובה וואס
צו גיין לעילא ולעילא ,און פון דעם שלאגט זיך מיטן בעל דבר מיט אלע אברהם אבינו האט געענטפערט פאר
קומט די ברכה אויף א גאנצע וואך. כוחות" .ששת ימים תעשה מלאכה" - אבימלך.
באלוני ממרא -הוא שנתן לו עצה על המילה
דינען דעם אויבערשטן אן קיין אייגענע נגיעות
און רש"י שטעלט זיך שוין אויף ברית מילה" ,והיה תמים" (בראשית יז, אבער לאמיר אריינגיין אין די
דעם ,וואס טייטש "באלוני ממרא"? א) ,ער האט זוכה געווען אריינצוקומען סדרה ,און לאמיר ארויסנעמען עפעס
זאגט רש"י (בראשית יח ,א ,ד"ה יעצט בשלימות תחת כנפי השכינה. א דרך ה' כדת מה לעשות .מיר ווילן
באלוני)" ,הוא שנתן לו עצה על אבער דער פסוק זאגט אנדערש" ,וירא פארשטיין וואס דא איז געווען אין
המילה" -ווייל ער האט אים געגעבן א אליו ה' באלוני ממרא" .די תורה איז די וואכעדיגע סדרה .דער פסוק
עצה ער זאל זיך גיין מל'ן .און באמת מדייק דא אז דאס וואס ער האט זוכה זאגט "וירא אליו ה' באלוני ממרא".
זעט מען שוין אין מדרש (בר"ר מב ,ח) געווען צו די התגלות פונעם הייליגן און באמת וואלט דאך דא געדארפט
אז ווען דער אייבערשטער האט אים באשעפער איז עפעס א ענין וואס האט שטיין "וירא ה' אל אברהם" .דער
געהייסן זיך גיין מל'ן" ,התהלך לפני צוטוהן מיט אלוני ממרא. אייבערשטער איז דאך געקומען צו
והיה תמים" ,איז ער זיך געגאנגען אים שואל זיין בשלומו נאכדעם וואס
שואל עצה זיין מיט ענר אשכול און עצה על המילה אברהם אבינו איז דורכגעגאנגען די
ג פניני מנחם Iוירא
פניני מנחם
קעגן אים ,וואו ער איז געגאנגען איז דעם זוכה זיין צו "וירא אליו ה'" ,אז ממרא .און זיי זענען געווען די "בעלי
מען געווען קעגן אים ,און די מדרש ס'זאל נתגלה ווערן ביי אונז דער רבונו ברית אברם" ,זיי זענען געווען פון
זאגט (בר"ר מח ,ב) אז אברהם אבינו של עולם ,און מען זאל זען "ועינינו זיינע נאנטסטע מענטשן .מיר האבן זיך
איז געווען "עבר מצד אחד"" ,אחד היה תראנה מלכותך" ,אונז זאל מיר זוכה שוין אויבן אין פרשת לך לך באקענט
אברהם" (יחזקאל לג ,כד) ,ער האט זיין צו א התגלות. מיט זיי ,אז זיי זענען מיטגעגאנגען מיט
זיך געשטעלט קעגן א גאנצע וועלט. אברהם אין די גרויסע וועלט-מלחמה,
און דא גייט ער פרעגן א שאלה? און קודם לאמיר ארומרעדן פון די זיי זענען מיטגעגאנגען מיט אים זיך
לאמיר זאגן אז ווען אלע דריי וואלטן פליאה ,די צוויי קשיות וואס מיר ווילן צו שלאגן קעגן מיליאנען מענטשן.
געזאגט ניין ,דעמאלטס וואלט ער פרעגן ,און נאכדעם וועלן מיר צוקומען און בעלי ברית אברהם מיינט אז זיי
אנגענומען זייער עצה קעגן מצות ה' צו די נקודה און מיר וועלן זען דעם זענען געווען די נאנטסטע מענטשן
יתברך? ס'איז נישט צו פארשטיין. דרך וואס דער אויבערשטער די תורה פון אברהם אבינו .מיט זיי האט ער
הקדושה וויל פון אונז די וואך. געטון זיין עבודת ה' ,מיט זיי האט ער
מ'געבט ממרא אנערקענונג ווייל פארברענגט אינאיינעם ,און אינאיינעם
ער האט געגעבן די עצה ,און ממילא האבן זיי משיג געווען השגת ה'.
האט ער געשטופט אברהם אבינו
דערצו ,און דורך דעם איז אברהם ווען אונז ליינען באלוני ממרא דוקא
אבינו געגאנגען מקיים זיין די מצוה.
זעט דאך פון דעם אויס אז ווען אלע די תורה וירא און יעצט אז דער אייבערשטער
דריי זאגן אז נישט ,וואלט אפשר האט אים געהייסן זיך מל'ן ,איז ער זיך
געווען אנדערש? קען מען דען קלערן
אזוי אויף אברהם אבינו ,ווייל מ'זעט
אליו ה' מיט די געגאנגען שואל עצה זיין מיט זיי .און
ענר און אשכול האבן אים אפגערעדט,
דריי מלאכים
דאך ,אז אפילו ביידע האבן געזאגט, אויף פארשידענע וועגן וויאזוי זיי
איז דאך געווען א רוב וואס האלט האבן אים אפגערעדט .און ממרא האט
אזוי ,און ער האט זיך נישט גערעכנט אים געזאגט ,גיי רצון יראיו יעשה
מיט דעם .מוז מען פארשטיין וואס זענען מיר זיך (תהלים קמה ,יט) -גיי טו דעם רצון
אברהם אבינו האט דא געטון מיטן ה' .און דער מדרש ברענגט אראפ (שם),
פרעגן ,און וואס איז בכלל פשט אז ער
איז געגאנגען פרעגן א עצה. מקשר מיט אז ממרא האט אים געזאגט אז דער
אייבערשטער האט דיר געהאלפן" ,עד
קבלת התורה
הנה עזרונו רחמיך" ,און אוודאי וועט
וואס ארט זיי איבער אברהם ער דיך העלפן ווייטער "ואל תטשנו ה'
אלקינו לנצח".
און נאכדעם ווילן מיר פארשטיין,
פארוואס זענען ענר אשכול און ממרא פארוואס איז אברהם בכלל זוכה זיין היינט צו א התגלות
געווען בעלי ברית אברם ,זיי האבן געגאנגען פרעגן
דאך מיטגעלעבט מיט אברהם אבינו, איז דא דא צוויי מורא'דיגע
און זיי האבן דאך געזען די גדלות פון די ערשטע שאלה גייט אויף אברהם. יסודות'דיגע קשיות וואס ווערט
אברהם אבינו .אברהם אבינו איז דאך אברהם גייט זיך שואל עצה זיין? געפרעגט ביי די ראשונים מיט
נישט געווען סתם א גדול ,אברהם אברהם האט אמאל געפרעגט איינעם? אחרונים ,און די קשיא מוז מען פרעגן.
אבינו איז דאך געווען ממש א מלך אברהם אבינו האט זיך גערעכנט מיט פארוואס? ווייל אונז ווייס מיר וואס
העולם דעמאלטס ,מ'האט אים מכתיר מענטשן? ווען האט זיך אברהם אבינו דער מאור עינים ברענגט אראפ (ריש
געווען אלס א מלך (בר"ר מב ,ה) .און גערעכנט מיט מענטשן וואס זיי וועלן פ' וירא ד"ה הנה) ,אז יעדע וואך רעדט
אברהם אבינו איז דורכגעגאנגען די זאגן? ווען דער אייבערשטער האט אים דער אייבערשטער צו יעדן איד .יעדער
אלע שוועריגקייטן ,און זיי האבן געזען געהייסן גיין צו די עקידה ,האט ער איד קען זוכה זיין "וירא אליו ה'" ,אבער
וויאזוי ער איז אראפגעגאנגען קיין געפרעגט איינעם עצות? "קח נא את ס'דארף זיין "באלוני ממרא" .און אונז
מצרים ,און ער איז צוריקגעקומען מיט בנך את יחידך אשר אהבת" (בראשית פרעג מיר" ,והיה כי ישאלך בנך מחר
א גרויסע פארמעגן .און זיי האבן געזען כב ,ב) ,וואס דאס איז לכאורה געווען לאמר מה זאת?" (שמות יג ,יד) ,וואס
וואס עס איז געווען ביי די חמשת די גרעסטע נסיון? ביי אור כשדים איז דער "אלוני ממרא"? וואס לערנט
מלכים וויאזוי מ'האט זיך געשלאגן האט ער געפרעגט איינעם? זיין טאטע עס מיך? וואס דארף איך ארויסנעמען
דארט ,און ער האט זיי איינגענומען איז געווען קעגן אים ,זיין משפחה איז א לימוד פון "אלוני ממרא" ,אז איך
אליינס. געווען קעגן אים ,זיין מדינה איז געווען זאל וויסן כדת מה לעשות ,און מיט
ד פניני מנחם Iוירא
תורה ,און די אידן האבן יא גענומען רץ אברהם" (בראשית יח ,ז) ,אויב ביי און דא ביי ברית מילה ,ער דארף
די תורה ,און זיי האבן געזאגט נעשה יעדן האט ער געמאכט אזא גרויסע אראפנעמען א חלק פון זיך ,די ערלה,
ונשמע .אונז האלט מיר נאך אינעם סעודה .די וואך איז מתן תורה .ווען איז אזא געפערליכע זאך ,דארט גייען
חודש חשון וואס אויף חשון זאגט אונז ליינען די תורה "וירא אליו ה'" ענר און אשכול אים געבן אן עצה אז
דער הייליגער רוז'ינער זכותו יגן עלינו מיט די דריי מלאכים ,זענען מיר זיך ער זאל גיין קעגן דעם רצון הבורא
(הובא בעירין קדישין בשם הצמח מקשר מיט דעם גרויסן יום הבהיר יתברך שמו .ס'איז דאך עפעס נישט
צדיק ח"ב חשון עמ' כ) ,איז נאך רחושי ווען עס איז געווען קבלת התורה, צו פארשטיין .זיי האבן פארלוירן דעם
מרחשוון שפוותא .מרחשוון שפוותא ווייל אין די זכות פון די סעודה וואס שכל ,זיי האבן פארלוירן די הרגשה,
איז טייטש אז מ'דאווענט נאך .נאך איז געווען די וואך האבן מיר זוכה זיי האבן פארלוירן די ידיעה ,זיי האבן
דעם חודש תשרי העבר עלינו לטובה, געווען צו קבלת התורה ,וואס איז אלעס פארלוירן .פארוואס? וואס
וואס מ'האט אזויפיל געדאוונט און געווען עליונים ששו ותחתונים עלזו. האסטו מיט דעם איינגעלייגט? דו
געבעטן ,מ'האט אזויפיל שבח והודאה ווילסט דיך נישט מל'ן ,אויב אזוי מלה
געגעבן פארן בורא כל עולמים ,דאס די נקודה פון בריאת העולם דיך נישט .וואס ווילסטו פון אברהם
ליגט נאך און זאגט נאך אלס יעצט די אבינו? וואס געבסטו אים אן עצה צו
אלע תפילות. קומט דאך אויס אז וויבאלד די גיין קעגן דעם רצון הבורא?
גאנצע בריאה איז דאך בשביל התורה
וואס טייטש אתה בחרתנו ובשביל ישראל (מדרש בר"ר א ,א) .און און קינד און קייט דערמאנט אלוני
אן א תורה" ,אם לא בריתי יומם ולילה ממרא ,און ממרא האט זוכה געווען צו
און איינע פון די גרעסטע תפילות חקות שמים וארץ לא שמתי" (ירמי' א גרויסן כבוד ,לכבוד ולתפארת עד
וואס מיר האבן געזאגט אין שמונה לג ,כה) ,און די גמרא זאגט (שבת פח). היום הזה ,וועלן מיר אויך רעדן פון
עשרה איז געווען" ,אתה בחרתנו "יום הששי" ,וואס איז די ה' יתירה? אים.
מכל העמים אהבת אותנו ורצית בנו אז ווען נישט דעם יום הששי וואלט די
ורוממתנו מכל הלשונות וקדשתנו וועלט געווען תוהו ובוהו .און אן א כלל די יסוד פון קבלת התורה
במצותיך ,ושמך הגדול והקדוש עלינו ישראל איז דאך נישט דא קיין תורה,
קראת" .פרעגט דער הייליגער יערות ממילא גייען די צוויי זאכן אינאיינעם. און איך וויל אייך זאגן אז די
דבש ,וואס טייטשט "אתה בחרתנו קומט דאך אויס אז די וואך ,נאך וואס וואכעדיגע סדרה איז נישט סתם א
מכל העמים"? דער אויבערשטער האט אברהם אבינו האט זיך גע'מל'ט און סדרה .פארוואס? ווייל די גמרא זאגט
אונז אויסגעקליבן? דער אייבערשטער ער איז אריין תחת כנפי השכינה ,איז אין מסכת שבת (פח ):אויפן פסוק "אשר
איז דאך ארומגעגאנגען צו כל אומה געווען די סעודה ,איז די וואך געווען תנה הודך על השמים" (תהלים ח ,ב),
ולשון פרעגן אויב זיי ווילן מקבל זיין די נקודה פון בריאת העולם ,די וואך אז ווען משה רבינו איז ארויפגעקומען
די תורה ,און זיי האבן געזאגט ניין .און איז געווען די נקודה פון קבלת התורה. אויבן אין הימל נעמען די תורה ,האבן
ווען ער איז געקומען צו כלל ישראל די מלאכים גע'טענה'ט אז מ'זאל געבן
האבן מיר געזאגט "נעשה ונשמע", ממרא אין די גרעסטע זמן די תורה אויבן אין הימל .האט דער
האבן מיר דאך בוחר געווען אינעם אייבערשטער געזאגט פאר משה רבינו,
הייליגן באשעפער. און אין די גרעסטע מצב וואס עס "החזיר להן תשובה" .זאגט דער מדרש
קען נאר זיין קבלת התורה ,די גרעסטע (שמו"ר כח ,א) אז איינע פון די תשובות
זאגט דער יערות דבש (ח"א דרוש מצב וואס עס קען זיין פון "וירא אליו איז געווען אז דער אייבערשטער" ,צר
ח) ,אמת ,דו ווייסט ווען ס'איז געווען ה'" ,וואס דורך די תורה איז מען זוכה הקדוש ברוך הוא קלסתר פניו של
"אתה בחרתנו מכל העמים"? "אשר צו א התגלות .דארט דערמאנט מען משה דומה לאברהם" ,און ער האט זיי
בחרת באברם והצאתו מאור כשדים, ממרא ,ס'איז דאך נישט פשוט ,דארט געזאגט" ,לא זה שאכלתם אצלו ואי
ומצאת את לבבו נאמן לפניך" (נחמי' דערמאנט מען אז הוא שנתן לו עצה אתם מתביישים ממנו?" עטץ שעמט'ס
ט ,ז ,ח) .די וואך ,נאך די ברית מילה, על המילה לפיכך ,זאגט רש"י ,נגלה ענק נישט?
איז געווען "אשר בחרת באברם" ,און עליו בחלקו.
ס'איז געווען וירא אליו ה'. די וואכעדיגע סדרה" ,וירא אליו ה'
אתה בחרתנו דורך אברהם אבינו באלני ממרא" ,און עס זענען געקומען
המבדיל בין ישראל לעמים די דריי מלאכים ,און מ'האט זיי געגעבן
וויל איך אייך זאגן די יסוד פון א גרויסע סעודה .און ס'איז נישט
וואס איז דער יסוד פון כלל קבלת התורה .ווען דער אייבערשטער געווען סתם א סעודה .איך ווייס נישט
ישראל? "והבדלת אותנו מכל העמים". איז ארומגעגאנגען צו כל אומה ולשון, אויב אברהם אבינו האט געגעבן פאר
וואס איז דער יסוד פונעם שבת קודש? און זיי האבן נישט געוואלט נעמען די יעדן איינעם א גאנצע צונג" ,ואל הבקר
ה פניני מנחם Iוירא
פניני מנחם
און ס'איז נישט געווען לייכט בחלקו ,און ס'איז געווען א קשר און דארף מען באמערקן וואס זאגן מיר
פאר אברהם אבינו .דאס וואס אברהם א תנאי צו וואס אברהם האט זוכה ווען מיר גייען ארויס פונעם שבת?
אבינו איז געגאנגען רעדן צו זיי וועגן געווען "וירא אליו ה'" ,ווייל ס'איז "המבדיל בין קודש לחול בין אור
ברית מילה ,איז נישט געווען ווייל ער געווען א ענין פון אלוני ממרא. לחושך בין ישראל לעמים" .כלל ישראל
איז געגאנגען זיך שואל עצה זיין מיט איז דערהויבן געווארן ,כלל ישראל איז
זיי .אברהם אבינו איז זיי געגאנגען א געזעגענען פון ענר אשכול בנים למקום" ,ורוממנו מכל לשון".
מודיע זיין ,און ער האט זיי געזאגט וממרא דאס איז כלל ישראל.
אז ער גייט יעצט אריינגיין תחת כנפי
השכינה ,ס'גייט זיין "והיה תמים", ביז דער אייבערשטער האט אים און אין כלל ישראל האט דער
און ער איז זיך געגאנגען מיט זיי געזאגט די מצוה פון ברית מילה, אייבערשטער בוחר געווען ווען אברהם
געזעגענען .אונז קענען מער נישט איז אברהם ארום געגאנגען מיט ענר אבינו איז אריינגעקומען תחת כנפי
האבן קיין שייכות ,און ס'איז טאקע אשכול וממרא ,איבעראל און געשריגן השכינה ,איז ער געווארן "והבדלת
געווען קשה עלי פרידתכם ,זיי זענען "אין עוד מלבדו" ,און ער האט ממציא אותנו מכל העמים" ,ער איז געווארן
דאך געווען א צוותא חדא ,ס'איז "ורוממתנו מכל לשון" .מיר זענען
געווען אזוי געשמאק און בא'טעמ'ט, געווארן דערהויבן ,מיר זענען געווארן
אונז זעמיר מיטגעגאנגען אינאיינעם מובדל ומופרש פון כל אומות העולם,
צו די מלחמות מיט די מלכים ,אונז אז ער מובדל במחשבה ,מובדל בדיבור ,און
האמיר פארברענגט אינאיינעם טאג מובדל במעשה .דאס איז געווען דער
און נאכט ,אבער מהיום והלאה קען
איך מיט ענק מער נישט רעדן ,איך קען זאל קענען יסוד פון קבלת התורה ,און אויף דעם
האט דער אייבערשטער האט געזאגט
אוועקקוקן
מיט ענק מער נישט זיין בחברותא ,איך "ואתם תהיו לי ממלכת כהנים וגוי
קען נישט מער זיין מיט ענק בצוותא קדוש" (שמות יט ,ו) .כלל ישראל נאך
חדא ,וויבאלד איך האב באקומען א קבלת התורה האט שוין נישט קיין
ציווי פון התהלך לפני והיה תמים. זיין אייגענע שום שייכות מיט קיין שום אומה
ולשון ,נישט מיט וואס זיי טראכטן,
רצוניות ,לעשות
אן קיין נגיעות און נישט מיט וואס זיי רעדן ,און נישט
מיט וואס זיי טוען.
און יעצט קומט אריין די אתה
בחרתנו אשר בחרת באברם ,יעצט רצון אבינו די כח פון א איד
גייט מען זיין ורוממנו מכל לשון,
און והבדלת אותנו מכל העמים .און
פארשטייט זיך ענר און אשכול האבן
שבשמים און דער אור החיים הקדוש גייט
נאך מער ,אויפן פסוק כמעשה ארץ
זייער נישט געהאט קיין חשק צו דעם. מצרים זאגט דער אור החיים הקדוש
אוודאי האבן זיי געזען ווי גרויס דער געווען די מציאות הוי"ה אויף די (פ' אחרי יח ,ג ,ד"ה כמעשה) אז א
הייליגער באשעפער איז ,זיי האבן וועלט ,און ער איז ארומגעגאנגען גוי קען זיך נישט אפילו ווען ער וויל,
מיטגעלעבט מיט אברהם אבינו ,אבער איבער די גאנצע וועלט שרייען אז ה' אזויווי אין די וואכעדיגע סדרה ,רק
מיר האבן שוין געשמועסט ,אז ווען הוא האלקים .אבער ווען אברהם אבינו אין יראת אלקים במקום הזה ,קען
ס'קומט צו אייגענע נגיעות ווערט האט באקומען די מצוה פון מילה ,און ער זיך נישט פורש זיין פון א עבירה.
אלעס נשכח ,פארגעסט מען פון אלעם, נישט נאר געקומען די מצוה פון מילה, נאר כלל ישראל ,ווייל זיי האבן מקבל
ווייל די אייגענע נגיעה גייט אריבער דעמאלטס איז געקומען די מצוה געווען די הייליגע תורה.
דעם שכל .מיר האבן שוין נאכגעזאגט פון הבדלה ,דעמאלטס איז געקומען
פונעם מלבי"ם (בראשית כ ,יא ,ד"ה "ואבדל אתכם מן העמים" (ויקרא כ, איך וויל אביסל מרחיב זיין אין
ויאמר) ,אז ווי לאנג ארבעט מען מיט כו) ,דעמאלטס איז געקומען "התהלך די ווערטער פונעם שפת אמתדי וואך
שכל ,דאס איז נאר ביז ווי לאנג די לפני והיה תמים" .ער מוז זיך אפטיילן (תרל"ד ד"ה באלוני) ,וואס איז מסביר
אייגענע נגיעה קומט אריין פון תאוה פון די גוים ,ער מוז זיך פורש זיין פון וואס דא איז געווען ,כדי צו פארשטיין
אדער פון שררה. זיי .אז ענר אשכול און ממרא וועלן אברהם און כדי צו פארשטיין די
זיך מל'ן ,דעמאלטס קענען זיי ווייטער גרויסקייט פון ממרא ,פארוואס ער
און דאס האט מען געזען דא ביי זיין בעלי ברית אברם .אבער ווי לאנג האט זוכה געווען צו אזא כבוד יקר
ענר מיט אשכול .מיט'ן שכל וואלטן זיי מל'ן זיך נישט ,מוז מען זיך פון זיי וגדולה אז מ'דערמאנט אים ,און דער
זיי געדארפט זאגן פאר אברהם אבינו, אפהאקן. אייבערשטער האט לפיכך נגלה עליו
פניני מנחם Iוירא ו
גערעדט אנדערש ווי א צווייטער, מיט אונז מער קיין שייכות ,ווייל דו "לויף טון דעם רצון הבורא" .ענר און
האט מען יענעם מבזה געווען ,און ביסט מער נישט דער זעלבע מענטש, אשכול האבן דאך געזען די ניסים ,זיי
מ'האט אוועקגעקוקט אויף רכילות, דו קומסט יעצט אריין תחת כנפי האבן דאך געזען דעם אויבערשטן ,אז
מיט לשון הרע ,מיט שקר ,אלעס השכינה ,און ס'גייט נישט זיין דער ס'איז געווען נר דולק משבת לשבת
ווייל זיין אייגענע אינטערעסן האבן זעלבע מענטש ווי פארדעם. (במדרש בר"ר ס ,טז) ,אבער דאס איז
געוואלט אזוי און אזוי. נאר געווען דעמאלטס מיט שכל .אבער
א טעם אין אידישקייט איז דורך ס'איז נישט געווען ווייל זיי האבן זוכה
פרעגט זיך א מורא'דיגע שאלה: די הבדלה געווען צו ואבדל אתכם ,אז זיי זענען
וואס פאר א שייכות האט דאס מיט אריינגעקומען ,זיי זענען געווארן בנים
אונז? וואס האבן מיר איינגעלייגט ביי אלוני ממרא האט אברהם אבינו למקום ,און זיי זענען געווארן מקושר
מיט'ן גוי? פארוואס אינטערעסירט אראפגעלייגט דעם יסוד פון ואבדל מיט'ן רבונו של עולם .און מיט'ן שכל
אונז וואס די גוים ווילן און וואס די אתכם מן העמים ,און אז עס איז דא האבן זיי פארלוירן דעם דעת ,און זיי
גוים טראכטן? וואס פאר א קשר האבן א הבדלה בין קודש לחול און בין אור האבן געזאגט פאר אברהם אבינו ,ניין,
מיר מיט די גוים? וואס פאר א קשר לחושך ,און בין ישראל לעמים .ישראל גיי נישט ,דו ביסט דאך א זקן .מיט אלע
האבן מיר מיט א גוי בכלל? אונז זעמיר זענען קדושים ,מה שאין כן די גוים די פשט'לעך האבן זיי אים געוואלט מטהר
אין גלות ,און מ'האט אין אלע דורות אומות העולם זענען חול .ישראל איז זיין בק"ן טעמים (כדאיתא בעירובין
געוואוסט אז מ'דארף גיין שטימען פון יג ,):ס'פעלט נישט אויס ,וועסט נישט
ליהודים היתה אורה (אסתר ח ,טז),
וועמען מ'קען האבן פון דעם א טובה, קענען אויפטון ,וועסט נישט קענען
אבער ביי די אומה"ע איז חושך .אזוי
אבער זייט ווען זענען מיר פארבינדן יענץ טון ,וועסט נישט קענען דאס טון.
ווי בין יום השביעי לששת ימי המעשה.
מיט א פארטיי? זייט ווען זעמיר אונז
פארבינדן מיט גוים? דאס איז אונזער איינער מיט שכל הישר
דיבור? דאס איז אונזער מחשבה? דאס איז דער יסוד פון די
דאס איז אונזער מעשה? וואכעדיגע סדרה ,אז א איד וויל זוכה
זיין צו שפירן א טעם אין שבת קודש ,אז ווידער ממרא האט זיך מתגבר
א איד וויל זוכה זיין צו שפירן א טעם געווען אויפ'ן שכל ,און דאס איז
אונזער ציל געווען א געוואלדיגע גרויסע זאך פון
אין די תורה ,אז א איד וויל זוכה זיין
ממרא .ממרא האט אוועקגעקוקט און
אז ער זאל זוכה זיין צו אן התגלות און
וירא אליו ה' באלוני ממרא .מיר אים געזאגט דו גיי זיי דיך מל'ה טוה
ער זאל זוכה זיין ליהנות מזיו השכינה,
האבן מיט'ן גוי נישט קיין שייכות, די מצות הבורא יתברך שמו ,און דאס
וואס דאס איז דאך די גרעסטע הנאה,
מיר האבן נישט מיט קיין פארטייען אז אונז וועלן מער נישט קענען האבן
קיין שייכות .אונזער מחשבה איז נאר ווי דער אור החיים הקדוש זאגט
קיין שייכות ,וואס קען מען טון ,אז
וויאזוי נענטער צו ווערן וקרבתנו (דברים כו ,יא ,ד"ה ושמחת) ,איז נאר
אונז וועל מיר וועלן האבן מיט דיר א
מלכנו לעבודתך .אונזער מעשה דארף אז ס'איז באלוני ממרא וואס הוא שנתן
שייכות ,וועלן מיר דיר נאכגיין ,און מיר
נאר זיין לעשות נחת רוח להבורא לו עצה על המילה ,דאס מיינט אז עס וועלן זיך אויך מל זיין .און אזוי האט
יתברך שמו .אונזער דיבור דארף זיין איז דא אן הבדלה בין אור לחושך און ער טאקע געטון צום סוף .אבער דאס
נאר מיט תורה ,מיט תפילה ,מיט א הבדל בין ישראל לעמים .דאס איז א אז איינער זאל זיך קענען מתגבר זיין
אהבה וחסד .דאס דארף זיין אונזער יסוד היסודות. אויפ'ן שכל ,דאס איז עפעס אזא מין
ציל ,דאס דארף זיין אונזער תשוקה. גרויסע עבודה ,און אז ער זאל קענען
און חוץ מזה האט עס נישט קיין שום דברים קילורין לעינים בנוגע די אוועקקוקן זיין אייגענע רצוניות,
שייכות מיט אונז און עס טאר אונז וואלן לעשות רצון אבינו שבשמים ,נאר
נישט אינטערסירן. ווייל דער אייבערשטער האט אזוי
איך וויל אייך זאגן כלפי מה דברים געזאגט ,דאס איז א געוואלדיגע
למאי נפקא מינה אמורים .ס'איז פארגעקומען דא ביי גרויסע זאך.
אונז אין אמעריקע די וואך וואלן,
די גמרא זאגט כמה פעמים (בב"ב און דער עולם איז געווען מורא'דיג ממרא האט אים צוגערעדט על
סא ,:בב"ק קטז ,):למאי נפקא מינה? פארקאכט אין דעם .און דער עולם המילה מיט דעם וואס עס קומט מיט
אה ,למקח וממכר .אה ,ס'איז מקח האט געזאגט מיינונגען ,און דער "ואבדל אתכם" .ממרא ווייזט אויף
וממכר? איז א צווייטע זאך ,ווען עולם האט גענומען שטעלונגען ,און "ואבדל אתכם מן העמים" ,און ממרא
איינער מאכט אפשר פון דעם ביזנעס מענטשן זענען געווארן צובראכן אז ווייזט "והייתם לי סגולה מכל העמים".
און ער מאכט פון דעם געלט ,אויב ס'איז נישט געגאנגען אזויווי זייערע דאס האט אים ממרא געזאגט ,דו גיי,
ס'וועט זיין אזוי ,אדער אויב ס'וועט רצוניות .און אויב איינער האט האק אפ מיט אונז ,און האב נישט
ז פניני מנחם Iוירא
פניני מנחם
המקדש עיר ציון תמלא ,אז ס'זאל שוין אז אונז זאל מיר האבן דעם שכל זיין אזוי ,פיין בסדר .אבער חוץ מזה
זיין ולירושלים עירך ברחמים תשוב. אביסל זיך מתבונן צו זיין ,ווייל כולנו וואס דארף עס אונז אנגיין ,אונז דארף
ביחד זעמיר אין דעם .ס'איז געווארן וויי טון אויב עס איז נישט געגאנגען
אוצר של יראת שמים בלבד אזא מכת המדינה ,ס'איז געווארן וויאזוי דער גוי האט געוואלט? און
אזא געשפרעך פונעם טאג ,און מ'איז אונז זעמיר במחשבה באהאפטן מיט א
און אז מיר וועלן מתפלל זיין ,דער אריינגעטון אין דעם ליידער ראשו גוי ,רחמנא יצלנו.
ורובו ,און במחשבה בדיבור ובמעשה.
הייליגער קאצקער האט געזאגט (מובא
און מ'דארף מתפלל זיין אז מ'זאל אונזער תפקיד איז לעבן מיטן
בספר אמת ואמונה בשם נפלאות נישט אזוי ליגן דערין ,ס'איז נישט
חדשות ליקוטים דף נ) אויף די גמרא אויבערשטן
אזוי לייכט ארויסצוקריכן פון דעם.
(ברכות לג ):הכל בידי שמים חוץ מ'דארף מתפלל זיין צום רבונו של מ'כאפט זיך נישט אפילו עד היכן
מיראת שמים .אז א יעדע זאך וואס עולם אז "רצונינו" איז נאר "לעשות הדברים מגיעים ווי שטארק מ'איז
מ'בעט פון אויבן אין הימל איז אדער רצונך" .און מיר דארפן מתפלל זיין ,אז אריינגעזינקען אין דער גוי'אישקייט,
יא אדער ניין ,איינעם איז באשערט ס'זאל זיין והאר עינינו בתורתיך ודבק ויתערבו בגוים וילמדו ממעשיהם
און איינעם איז נישט באשערט .אבער לבנו במצותיך און ויחד לבבינו נאר (תהלים קו ,לה) .אונז דארפן וויסן
חוץ ווען א איד איז מתפלל אז דער לאהבה וליראה את שמך ,און חוץ מזה
אז המבדיל בין קודש לחול ,בין אור
שפע זאל קומען כדי "ליראה אותו" ,א זאל מען גארנישט מתפלל זיין אויף די
לחושך .די אומות העולם זענען חושך,
גוים ,און אזוי וועט דאס אונז נישט
איד איז מתפלל ער זאל זוכה זיין צו זיי ליגן אין טומאה ,טומאת העמים ,זיי
אזוי אינטערסירן.
"וירא אליו ה'" ,דאס איז חוץ מיראת ליגן אין תאוה .און ס'האט מיט אונז
שמים ,די תפלה ווערט נתקבל לרחמים נישט קיין שייכות .אונז דארף נישט
ה' אלקי ישראל מלך אינטערעסירן גארנישט וואס טוט זיך
ולרצון לפני אדון כל.
דארט ביי זיי .אונז דארפן טון לטובה
אוודאי דארף מען מתפלל זיין, וואס עס איז א טובה פאר אונז ,און
און אז א איד איז זוכה צו יראת אזויווי די משנה זאגט (אבות פ"ג ,מ"ה)
שמים ,און ער קען זיך מתגבר זיין מער פון דעם האמיר נישט מיט דעם
הוי מתפלל בשלומה של מלכות .און
קיין שייכות .אונז דארפן לעבן מיט די
אויפ'ן שכל ,א איד איז זוכה נתקרב צו קיין איינער פון די מפרשים זאגט נישט
הייליגע תורה .און אונז דארף וויי טון
ווערן צום בורא כל עולמים ,מיט דעם אז ס'איז נאר די מלכות וואס איך האב
אז ס'איז שכינתא בגלותא .אונז דארף
קומט מיט "ישראל נושע בה' תשועת געוואלט .און אז דער אייבערשטער
וויי טון אז ס'איז אלקים באו גוים
עולמים" ,אז יעדער ווערט געהאלפן האט נישט געוואלט אזוי ווי דו האסט,
בנחלתך טמאו את היכל קדשך (תהלים
בבני חיי ומזוני רויחי. וואס גייסטו יעצט טון? מ'דארף וויסן
אז אלעס ווערט געפירט מן השמים, עט ,א) .אונז דארף וויי טון אז א יוד
אין אדם נוקף אצבעו מלמטה ,א איז בצער ובמצוק .אונז דארף וויי טון
שבת ברענגט דעת מענטש כאפט נישט קיין קלאפ אויפ'ן אז ס'איז דא חולי ישראל רחמנא יצלנו,
קליינעם פינגער ,אלא אם כן מכריזין און מיר דארפן מתפלל זיין אויף דעם.
ובזכות פונעם הייליגן שבת קודש עליו מלמעלה (חולין ז .):ובפרט אז מען
זאלן מיר זוכה זיין צו לדעת כי אני דערמאנט זיך וואס מיר האבן געזאגט אונז דארפן זיך פרייען מיט אידישע
ה' מקדשכם ,אז מיר זאלן וויסן "ועל המדינות בו יאמר" ,וואס האבן שמחות .אונז דארפן זיך פרייען מיט
אונזער תכלית אויף וואס מיר זענען מיר געזאגט די הייליגע טעג? אז וידע זה היום עשה ה' נגילה ונשמחה בו
אראפגעקומען אויף דעם עולם ,און כל פעול כי אתה פעלתו ויבין כל יצור (תהלים קיח ,כד) ,מיט א שבת קודש,
וואס אונזער אויפגאבע איז ,און נישט כי אתה יצרתו ויאמר כל אשר נשמה אז אונז זעמיר זוכה לעשות נחת רוח
באפו ה' אלקי ישראל מלך ומלכותו להבורא יתברך שמו ,אז אונז זעמיר
זיך לאזן פארדרייען פון אלע אנדערע
בכל משלה. זוכה אנצוטון תפילין און זיך מקשר
פוסטע שטותים. זיין מיט'ן בורא עולם .דאס איז אונזער
אונזער תשוקה דארף זיין אז ס'זאל תשוקה ,און דאס דארף זיין אונזערע
דער אייבערשטער זאל העלפן אז רצוניות .און דעמאלטס איז מען זוכה
שוין זיין "ונשגב ה' לבדו ביום ההוא"
מיר זאלן שוין טאקע זוכה זיין בקרוב צו "וירא אליו ה'" ,דורך דעם אז ס'איז
(ישעי' ב ,יא) ,אז ס'זאל שוין נתעלה
בימינו לשמוע קול שופר ,ס'זאל שוין ווערן ,און אז ס'זאל שוין נתעלה ווערן דא די לימוד פון באלוני ממרא.
זיין תקע בשופר גדול לחירותנו ,מיר כבודן של ישראל ,און אז ס'זאל שוין
זאלן שוין זוכה זיין לעיני כל ,צו זיין די התגלות מכבוד שמים עלינו ,אז רצונינו לעשות רצוניך
ומלכותו בכל משלה ,מיט די גאולה מ'זאל שוין זוכה זיין צו בן דוד עבדך,
שלימה במהרה ונאמר אמן. און מ'זאל שוין זוכה זיין צו יבנה זאל דער רבונו של עולם העלפן
ח פניני מנחם Iוירא
המש ך מעמוד ב
'גיי טו אזוי און אזוי' ,וועט ער עס מען יעצט געוואויר געווארן? ביז אים שחט'ן ,און מיט דעם אלעם
דען נישט אויספאלגן? וויפיל אידן יעצט ווען ער איז דורכגעגאנגען איז ער ארויפגעגאנגען .ער איז
האבן זיך מוסר נפש געווען ,און די אלע נסיונות איז דען נאך שוין געווען זיבן און דרייסיג
מקדש געווען שם שמים ברבים? נישט געווען כי ירא אלקים אתה? יאר אלט ,ער איז נישט געווען
מיט א שמחה האבן זיי געמאכט די קיין קליין קינד ביי די אכט טאג
ברכה על קידוש השם .אויב אזוי מיר דארפן אריינגיין אין דעם וואס מ'ברענגט אריין תחת כנפי
וואס איז געווען די נסיון? האט ענין און עס פארשטיין ,ווייל השכינה ,און ער ווייסט נישט -
דען אברהם געהאט א ברירה ,אז די גמרא זאגט (ר"ה טז ).אמר בלא יודעים גייט ער דורך מצות
דער רבונו של עולם ,דער כל יכול רבי אבהו למה תוקעין בשופר ברית מילה ,אבער מיט דעם אלעם
זאגט אים 'גיי ארויף' ,וואס איז של איל ,ווייל באמת זענען אלע זענען ביידע ארויפגעגאנגען מיט
בכלל די נסיון? שופרות כשר צו בלאזן ,חוץ פון א א שמחה.
פרה (שם כו) ,אויב אזוי פארוואס
וויל איך אייך זאגן וואס בלאזט מען דווקא בשופר של און מ'האט געמאכט די מזבח,
דארט האט זיך אפגעשפילט ,און איל? זאגט רבי אבהו ,אמר הקדוש און ויעקוד אברהם את יצחק
מיט דעם וועלן מיר פארשטיין די ברוך הוא -ער זאגט נאך א מאמר בנו (שם כב ,ט) ,ער האט אים
גרויסע נסיון וואס אברהם אבינו פונעם בורא כל עולמים ,תקעו צוגעבונדן ,און יצחק האט אים
האט געהאט ,און וואס עס איז לפני בשופר של איל כדי שאזכור געבעטן אז ער זאל אים צובונדן
טייטש התהלך לפני והיה תמים, לכם עקידת יצחק בן אברהם - שטארק ,כדי ס'זאל נישט געשען
וואס די נסיון קען יעדע איד איך זאל געדענקען די עקידה א מום (ילקוט שמעוני רמז קא),
דורכגיין ,און ער גייט עס דורך, פון יצחק בן אברהם ,ומעלה אני ווייל זיי האבן ביידע געוואלט
און דערמיט קען ער צוקומען צו עליכם כאילו עקדתם עצמכם מקיים זיין דעם מצוה מיט'ן
א מצב פון כאילו עקדתם עצמכם לפני -עס איז ממש אזויווי עטץ גאנצן הארץ.
לפני. גייט'ס אויף די עקידה.
און וואס דארט האט זיך
איך וויל אייך זאגן וואס לאמיר דאס פארשטיין ,יצחק אפגעטון אין די מינוטן ,די גאנצע
דער פסיקתא רבתי זאגט אונז איז געגאנגען אויף די עקידה ווען פמליא של מעלה איז דארט געווען,
אין פרשה מ''א אות ו' ,ברענגט ער איז געווען זיבן און דרייסיג די שכינה הקדושה איז דארט
ער אראפ אויפ'ן פסוק ויקרא יאר אלט און ער האט זיך באמת געווען ,און דאס איז דאך געווען
אברהם שם המקום ההוא ה' מוסר נפש געווען ,און ווען מיר איינע פון די טעמים פארוואס
יראה אשר יאמר היום בהר ה' נעמען דעם שופר של איל און מיר יצחק האט נישט געקענט זען
יראה ,א שמועס וואס איז געווען בלאזן מיט דעם ,קומען מיר צו צו אויף דער עלטער ,ווייל דעמאלטס
צווישן דעם בורא כל עולמים מיט א מצב פון כאילו עקדתם עצמכם איז געווען הסתכל בשכינה (רש"י
אברהם תיכף נאך די עקידה ,וואס לפני ,סתם אזוי ,קומט יעדער צו ד"ה ותכהין ,בראשית כז ,א) ,די
די שמועס איז מורא'דיג נוגע לנו אזוי ווייט ,צו א מצב פון מסירות מלאכים האבן געוויינט (זוה"ק
ולכל ישראל. נפש. וירא קכ ,).ס'איז געווען א איום
ונורא'דיגע מצב.
אמר לו -האט אברהם געזאגט מוז מען דאך אביסל אריינגיין
פאר'ן באשעפער ,רבונו של עולם אינעם עומק וואס איז געווען און אזויווי אברהם אבינו האט
גלוי הי' לפניך -דו ווייסט גאנץ דארט אין יענע מינוטן ,און כדי צו גענומען את המאכלת -די מעסער,
גוט ,אז שהיה לי מה להשיבך - פארשטיין דאס ,מוזן מיר באמת לשחוט את בנו ,און ער האט
ווען דו האסט מיר געזאגט קח משיג זיין וואס איז געווען די נסיון אנגעהויבן צו זאגן ברוך אתה,
נא את בנך את יחידך והעלהו וואס אברהם אבינו האט געהאט, ויאמר אברהם אברהם -האט דער
לעולה ,האב איך דיר געהאט וואס דער הייליגער באשעפער האט מלאך געזאגט ,אל תשלח ידך אל
צו ענטפערן .לכאורה ,וואס האט דאך אים אליינס געזאגט (שם כב, הנער ואל תעש לו מאומה כי עתה
אברהם געקענט זאגן? אויב דער א) 'ולך לך אל אחד ההרים והעלהו ידעתי כי ירא אלקים אתה (שם
אויבערשטער אליינס האט אים שם לעולה' ,סיי וועלכע איד וואס כב ,י ,יא ,יב).
געהייסן ארויפברענגען יצחק וועט זוכה זיין צו א גילוי פונעם
אויף די עקידה ,וואס קען ער הייליגן באשעפער ,אז דער בורא לכאורה דארף מען פארשטיין,
צוריקענטפערן? כל עולמים אליין וועט אים זאגן וואס איז די עתה ידעתי? וואס איז
ט פניני מנחם Iוירא
פניני מנחם
בעבירות -ווען זיי וועלן זיין עולם נאך די עקידה ,אז ער איז אתמול אמרת לי דארפן מיר
נעבעך ארומגענומען מיט עוונות געבליבן שטיל .ענטפער נישט פאר צוריקגיין צום ברית פון יצחק
ופשעים ,מה הם עושים ,ווען מיינע קינדער לכאורה פארוואס אבינו ,עס איז דא א מדרש
זיי וועלן זיין 'בסבך' -ווען זיי האט אברהם אבינו געזאגט פארן (פדר"א פ' כט) אויפ'ן פסוק ביום
וועלן זיין ארומגענומען' ,בקרניו' אויבערשטן וואס ער וואלט ווען הגמל את יצחק בנו (בראשית כא,
-זאלן זיי נעמען די קרנות ,זאלן געקענט זאגן? וואס האט ער ח) ,אז הגמל איז די אותיות ה'
זיי נעמען דעם שופר של איל ,און געוואלט זאגן דערמיט? איז דער ג' וואס דאס איז ח' ,מ''ל ,אז די
זיי זאלן בלאזן דערמיט שופר .און פסיקתא ממשיך ,ווייל אברהם סעודה פון וואס די פסוק רעדט
וואס גייט זיין? ואני נזכר עקידתו אבינו האט געזאגט אז היינט איז איז געווען ביי יצחק'ס ברית ,און
של יצחק ומזכה אותם בדין. דאך ראש השנה ,אשר יאמר היום אתמול אמרת לי -דעמאלטס
(שם כב ,יד) ,מהו היום ,כהיום האסטו מיר געזאגט (שם כא ,יב),
דאס איז דאך דברים נוראים מפני שראש השנה היה ,האט כי ביצחק יקרא לך זרע -אז דורך
עד מאוד וואס עס האט זיך דארט ער געבעטן 'ווען מ'וועט דן זיין יצחק וועל איך האבן זרע ברך ה',
אפגעשפילט ,און וואספארא מיינע קינדער ,בניו של יצחק ,ווען און מיט אים גיי איך אויפשטעלן
הבטחה אברהם אבינו האט ס'וועט זיין וכל באי עולם עוברין א כלל ישראל .ודברך אמת וקיים
ארויסבאקומען פונעם בורא כל לפניו כבני מרון אין דעם טאג, לעד ,דעם רבונו של עולם'ס דיבור
עולמים ,אז אפילו ווען ס'וועט זיין וואס איך ווייס דאך דעם מצב בלייבט דאך אויף אייביג .אויב
'בסבך' ,מ'וועט זיין ארומגענומען, וואס ס'וועט זיין ביי יעדן איד, אזוי ,האט אברהם אבינו געזאגט
נאחזים ומסובכים ,מיט די אלע ואפילו יש להם כמה קטיגורים פאר'ן רבונו של עולם ,ווען דו
פראבלעמען ,מיט די אלע עבירות, מקטרגים אותם ,מ'וועט מקטרג האסט מיר געזאגט 'והעלהו שם
מיט די אלע הרהורים רעים זיין אויף זייער עבודה ,אויף לעולה' ,אז איך זאל גיין שחט'ן
רחמנא יצילנו' .בקרניו' ,ווען זייערע מצוות אז ס'איז נישט יצחק ,און איך האב דיר געקענט
מ'גייט בלאזן שופר ,און ס'וועט כראוי וכהוגן וויאזוי ס'פאסט צו ענטפערן אז נעכטן האסטו מיר
זיין לשמוע קול שופר ,וואס וועט טון פארן מלך מלכי המלכים .בעט געזאגט 'כי ביצחק יקרא לך
זיין דעמאלטס? תמליכוני עליכם, איך דיך הייליגער באשעפער ,כשם זרע' .איך האב נישט געדארפט
זייט מיר ממליך ,און וויאזוי האט שדממתי ולא השיבותיך -איך ענטפערן אנדערע ענינים ,איך
אברהם אבינו ממליך געווען דעם האב דיר נישט געענטפערט ,נאר האב נאר געדארפט איבערזאגן
הייליגן באשעפער? ער האט נישט איך בין געבליבן שטיל ,כך אתה דעם דבר ה' ,דעם מאמר ה' ,וואס
געענטפערט ,ער איז געבליבן לא תשיב להם זאלסטו אויך נישט דער אויבערשטער איז דאך אמת,
שטיל ,דא ליגט די יסוד פון ענטפערן אויף זיי .און דאס זאגט דער אייבערשטער איז דאך דברך
תמליכוני עליכם ,תמים תהיה דער פסוק ,אשר יאמר היום ,וואס קיים ,האב איך נאר געדארפט
עם ה' אלקיך (דברים יח ,יג) ,ער איז דער היום? אז וויבאלד היינט זאגן די ווערטער וואס ער האט
האט אלעס מקבל געווען באהבה. איז ראש השנה ,ממילא בעט איך מיר געזאגט 'כי ביצחק יקרא לך
דעריבער אז מ'איז ממליך דעם דאס יעצט' .דאס האט אברהם זרע'.
אויבערשטן אפילו ווען מ'איז אבינו געבעטן נאך די עקידה,
בסבך ,ווערט נתעורר די עקידת 'איך האב געקענט ענטפערן און און וואס האט אברהם אבינו
יצחק בן אברהם ,און מעלה אני איך בין געבליבן שטיל ,וויל איך, געטון? אברהם האט געזאגט
עליכם -איך רעכן יעדן איד, בורא כל עולמים ,אז דו זאלסט ולא השבתי אותך אלא עשיתי
כאילו עקדתם עצמכם לפני. אויך בלייבן שטיל'. עצמי כאלם וכחרש (תהלים לח,
יא) -אברהם אבינו האט נישט
און איך וועל אייך זאגן וואס און וואס האט אים דער פארגעווארפן ,און ער האט נישט
עס מיינט התהלך לפני והיה אויבערשטער געזאגט? אמר לו דערמאנט די ווערטער פונעם רבונו
תמים (בראשית יז ,א) .די גמרא הקדוש ברוך הוא וכך אני עושה, של עולם ,נאר ער איז געבליבן
זאגט (ר"ה יז ).אויפן פסוק שטייט דארט ווייטער וישא שטיל ,ער האט זיך געמאכט ווי
נושא עון ועובר על פשע (מיכה אברהם את עיניו וירא והנה איל אן אלם ,ווי א טויבער און ווי א
ז ,יח) ,למי נושא עון -לכאורה אחר נאחז בסבך בקרניו (שם שטומער ,איך הער נישט און איך
זעען מיר דאך דא אז אברהם כב ,יג) .דו ווייסט וואס דער ווייס נישט ,ער האט מקבל געווען
אבינו האט אויסגעבעטן פונעם אויבערשטער האט אים דעמאלטס דעם דבר ה' בתמימות ,כאטש ער
רבונו של עולם פאר גאנץ כלל געזאגט? אמר לו הקדוש ברוך הוא האט געהאט א מורא'דיגע תשובה
ישראל ,בסבך בקרניו ,און דער ראה מה לפניך בניך העומדים צו ענטפערן .דאס האט אברהם
אויבערשטער האט געזאגט אז אחריך כשיהיו מסובכים ונאחזים אבינו געזאגט פאר'ן רבונו של
פניני מנחם Iוירא י
דעם האט אים דער אויבערשטער האט דיר געזאגט ,איז א כרוז מן אזוי וועט זיין ווען זיי וועלן
צוגעזאגט מעבירין ממנו על כל השמים ווייל מ'וויל דיך ברענגען נעמען דעם שופר .אבער אין דעם
פשעיו ,ווער ס'וועט מקבל זיין צו א געלעגנהייט פון באקומען ליגט א תנאי מיט וואס די גמרא
אויף זיך עקידת יצחק בן אברהם, זכותים. איז ממשיך ,למי שעובר על פשע,
וועל איך מוחל זיין ,דאס איז די ווער ס'איז המעביר על מדותיו
נקודה וואס עס איז געווען ביי די מ'כאפט זיך נישט ,אז ווען מעבירין לו על כל פשעיו .וואס
עקידה ,אז אברהם האט געקענט איינער איז מבזה איינעם ,איז מיינט המעביר על מדותיו? אז
ענטפערן און ער האט נישט דאס מן השמים ,כי הנה אויביך ער פארקוקט אויף זיינע רעכטן,
געענטפערט ,און די נקודה חזר'ט ה' (תהלים צב ,י) ,ס'קומט פונעם ווען א מענטש זאגט אים עפעס
זיך איבער ביי אונז אסאך מאל רבונו של עולם .פארוואס? ווייל און ער קען ענטפערן ,בלייבט ער
מדי יום ביומו ,מ'קען ענטפערן ער וויל אז דו זאלסט זיין שטיל, שטיל ,אזויווי אברהם אבינו איז
און מ'בלייבט שטיל ,אזוי ווי און דו זאלסט זיין א נושא עון שטיל געבליבן .דעמאלטס ,איז
אברהם איז שטיל געבליבן ,אויף ועובר על פשע ,און אזוי איז מעלה בסבך בקרניו ,און עס איז מעלה
דעם איז דא די הבטחה פונעם אני עליכם כאילו עקדתם עצמכם אני עליכם כאילו עקדתם עצמכם
הייליגן באשעפער ,אפילו 'בסבך' לפני ,אבער דאס גייט נישט אויף לפני.
-מ'וועט זיין ארומגענומען דארט, יעדן איינעם ,דאס איז נאר ווען א
אבער 'בקרניו' -מען וועט נעמען מענטש האט א געלעגנהייט און נושא עון איז א תנאי און א
דעם שופר של איל ,און עס וועט ער קען זיין איינער וואס איז נישט קשר מיט די פסיקתא רבתי וואס
זיין מעלה אני עליכם כאילו קיין נושא עון ,ער קען אפענטפערן דערציילט אונז וואס עס האט זיך
עקדתם עצמכם לפני. יענעם ,און נישט זיין א מעביר אפגעשפילט בשעת די עקידה,
על מדותיו ,דעמאלטס ווען ער נישט ענטפערן אזויווי אברהם.
און אויב מ'וועט זיך מקבל איז יא א מעביר על מדותיו ,אויף א מענטש דארף מאכן א חשבון
זיין אזא קבלה ,קימו וקבלו ווען אים איז געזאגט געווארן נושא הנפש וואס עס איז אים מער
די קריאה די וואך איז מעורר עון ועובר על פשע ,ווייל ער איז ווערד ,אפענטפערן יענעם און
דעם הייליגן זמן וועט מען פאר זיך מקשר און ער איז ממשיך די זיך אויסגלייכן מיט יענעם ,ווען
די קבלה אליינס שוין נחשב ווערן עקידת יצחק בן אברהם ,וואס יענער האט מיר עפעס געזאגט,
ביים בורא כל עולמים כאילו דארט איז געווען דער בחינה פון יענער האט מיר עפעס פוגם
עשיתי עצמכם ,און דעמאלט המעביר על מדותיו. געווען ,און איך האב לכבוד דעם
וועט זיין מעלה אני עליכם כאילו א געלעגנהייט? אדער זאל זיין
עקדתם עצמכם לפני ,און די אזויווי אברהם אליינס האט נושא עון ועובר על פשע ,אז דו
אלע ברכות וואס אברהם האט געזאגט ,איך האב דאך געקענט זאלסט זוכה זיין צו א זיס ליכטיג
באקומען נאך די עקידה ,וועט זאגן כי ביצחק יקרא לך זרע, יאר ,דורך דעם וואס דו וועסט
חל זיין עלינו ועל זרענו ועל כל און איך בין געבליבן שטיל ,אויף מקבל זיין אז דאס וואס יענער
לקט מספר פניני מנחם לחודש תשרי
נסדר ונדפס ע''י
נסדרמכון: פטרון השבוע
דרוש
ונדפס ע''י
נסדר ונכתב על ידי מכון
דרוש פרשת וירא
מכון:
<דרש
דרוש
נתנדב על ידי
דרוש מורינו הגה"צ אבד"ק לובלין שליט"א
<דרש
בעל מחבר ספר פניני מנחם
לעילוי נשמת אמו הרבנית הצדיקת מרת רבקה מליא בת הגה"ח רבי בנימין חיים הלוי ע"ה
347.227.0065 היארצייט חל ביום כ"ז חשון
durishwriting@gmail.com ת.נ.צ.ב.ה.
347.227.0065 זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי מתוך
בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן
durishwriting@gmail.com
הזה''ב וועד להוצאת ספרי
לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון על durishwriting@gmail.com / 347.860.3112
פניני מנחם Iוירא אי
