באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — חיי שרה (2026-11-02)

חיי שרה
אינהאלט
פרשת חיי שרה
האבן בטחון איז מען זוכה צו ַא ישועה ,שלא כדרך הטבע . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ד
יבטח בה' -דורך ָ
באשעפער ,נישט אויף די 'השתדלות' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ח
פארזיכער זיך אויפן ַ
לרחוץ רגליו ַ -
מה' אשה לאיש -קיינער קען נישט העלפן אדער שטערן ווען עס קומט די ריכטיגע מינוט . . . . . . . . . . .ט
פאר ַאנדערע . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יח
מזווג זיווגים -די גרויסע מצוה פון רעדן שידוכים ַ
ספה"ק בת עין
וענוה די עיקר עבודה פון א מענטש איז ער זאל זיין מיט הכנעה און הכנעה ַ ֲ ָָ
ּבחינת ַ ְ ָ ָ
העבדּות הּוא ְ ִ ַ ִ ...ה ֵּנה ִעי ָּקר ָ ַ ְ
עלמין )זח"ג רכה (.דאס מיינט עלמין ְותֹו ֹּכל ָ ְ ִ
וסֹובב ָּכל ָ ְ ִ
עלמין ְ ֵ ממּלא ָּכל ָ ְ ִ
האיך הּוא ְ ַ ֵ ּבגדּוּלת ה' ָ ֵ
ּתמיד ִ ְ ַ ּבֹונן ָ ִ
ׁשּית ֵ
ענוהְ ִ ֶ ,
אז דער מענטש זאל שטענדיג אריינטראכטן אין די גרויסקייט פונעם באשעפער אז השי"ת פילט אן אלע וועלטן
מּניּה )ת"ז צא (:און ס'איז נישט דא א פלאץ אתר ָּפנּוי ִ ֵולית ֲ ַ און נעמט ארום אלע וועלטן און איז אין אלע וועלטןֵ ְ ,
ּסתר ִאיׁש' ְוכּו' )ירמיה כג ,כד( און אזוי ווי עס שטייט אין די צוויי פסוקים וואס ו'אם ִי ָ ֵ
וואס איז פארהוילן פון איםִ ְ ,
דער נביא ירמיהו זאגט 'אויב א מענטש וועט זיך באהאלטן אין די באהעלטעניש וועל איך אים דען נישט זעהן
-זאגט דער באשעפער :די הימל און די ערד איז דאך פול מיט מיר -זאגט דער באשעפער'.
עבֹודתֹו ַלה' און אזוי אויך זאל דער מענטש שטענדיג אריינטראכטן ווי ווייניג ּופחיתּות ֲ ָ ערּכֹו ְ ִ
ּבמיעּוט ֶ ְ
ּתמיד ְ ִויתּבֹונן ָ ִ
ְִ ְ ֵ
ּומלֹואּה וואס פארן
הארץ ְ ָ איז זיין ווערד )חשיבות( און ווי ווייניג ער טוט צו דינען דעם באשעפערֲ .א ֶׁשר לֹו ָ ָ ֶ
תהּלה און דאס גרויסקייט פון דּומיה ְ ִ ָ
באשעפער געהערט די גאנצע וועלט און אלעס וואס איז אויף אירְ ,ולֹו ִ ָ
השי"ת איז אזוי גרויס אז דאס שווייגן פון אויסרעכענען די לויב ווערטער אויפן באשעפער ווערט גערעכנט ווי
לבּדֹו און דער מענטש זאל אריינטראכטן אין זיינע מצות וואס ער טוט ּובמעׂשיו ֲ -א ֶׁשר ֵה ָּמה ֹלא ַלה' ְ ַא לויבָ ֲ ַ ְ .
עצמֹו נאר ער האט אויך להנאת ַ ְּבהם ַּגם ַ ֲ ָ ַׁשּמכּוין ָ ֶ
איז נישט מיט די גאנצע כוונה פארן באשעפער אלייןַ ,רק ֶ ְ ַ ֵ
אינזין ביי די מצות זיין אייגענע הנאה.
ּגדֹולה און אפילו אין די צייט וואס ער לערנט און דאווענט ּובתׁשּוקה ְ ָ
ּבהתלהבּות ִ ְ ָ ּומתּפּלל ְ ִ ְ ַ ֲ
לֹומד ִ ְ ַ ֵּבעת ֲא ֶׁשר ֵ ואפיּלּו ְ ֵ
ֲַ ִ
היטיב זאל ער קוקן מיט א אפענע אויג ּבזה ֵ ֵויתּבֹונן ְ ֶ
ּפקיחא ְ ִ ְ ֵ
ּבעינא ְ ִ ָ
יׁשּגיח ְ ֵ ָ
מיט א התלהבות און א גרויסע חשקַ ִ ְ ַ ,
ּובּסדקים און ער זאל נאכקוקן און זוכן אין ויחּפׂש ַּבח ִֹורים ַ ְ ָ ִ
ויבּדֹוק ִ ַ ֵ
און ער זאל גוט אריינטראכטן אין די עבודהְ ִ ְ ,
לבּדֹו אפשר וועט ער טרעפן אין אׁשר ֹלא ַלה' ְ ַ ּתערּובֹות ֲ ֶ ּבהם ַּגם ֵּכן ַ ֲ ימצא ָ ֶאּולי ִ ְ ָ
אלע לעכער און שפאלטענעסַ ,
ּכּנ"ל און ווען אוענוה ַ ַ
התּבֹוננּות ַ ֲ ָָ
ּבחינת ִ ְ ְ לאדם ְ ִ ַ ׁשּיׁש ָ ָ ָ
ּוכ ֶ ֵ
זיי אויך א תערובות וואס איז נישט פארן באשעפערְ .
ּבזה ָּכלּול ָּכל ַה ִּמּדֹות טֹובֹות איז אין די מידה פון ענוה מענטש האט אין זיך די בחינה פון התבוננות און ענוהֶ ְ ,
)פרשת חיי שרה ד"ה וד' ברך את אברהם( שוין נכלל אלע גוטע מידות...
תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש
סדר ועימוד :א.י.ש .אשדוד
חיי שרה- דער פרשה קוואל ã
חיי שרה
,øæòéìà óéåà óéåøà© èééâ ¯ ''ä àøé íëá éî' :ùøãî ,האבן בטחון איז מען זוכה צו ַא ישועה
ָ דורך- 'יבטח בה
åðéáà íäøáà óéåà óéåøà èééâ ¯ 'åãáò ìå÷á òîåù' שלא כדרך הטבע
,èëòð÷ ñ'ïòèùøòáéåà íòã ïòååòâ æéà øò ñàåå ¨ ,ä"ò úåëéøàá èìééöøòã èøòåå ,äùøt øòâéèðééä øòã ïéà
íäøáà øåáòá' :(ãë ,åë úéùàøá) èâàæ
¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ïééæ è÷éùòâ èàä ¨ ä"ò åðéáà íäøáà éåå äùòî éã
øòã óéåà óéåøà èééâ ¯ 'íéëéùç êìä øùà' .'éãáò éåøô à© ïòâðòøá åö íéøäð íøà ïéé÷ øæòéìà èëòð÷
ïéàå' .ä÷áø ïòâðòøá ïòâðàâòâ
© æéà øæòéìà ïòåå èééö (ç ,ñ"ô ø"á) èâàæ ¨ ùøãî øòã ïåà ,÷çöé ïåæ ïééæ øàô ©
øòã ?íéà øàô © ïòðééù èëàîòâ
© èàä
¨ øòåå ¯ 'åì äâåð éúá éãáò ìù ïúçéù äôé' ,èâàæòâ ¨ èàä
¨ àçà éáø
èéî ,íéà øàô © ïòðééù èëàîòâ
© èàä
¨ øòèùøòáéåà ïòðòæ úåáà òøòæðåà ïåô ïñòåîù éã) ,'íéðá ìù ïúøåúî úåáà
¯ 'åé÷åìàá ïòùéå 'ä íùá çèáé' .ïöéìá ïåà ïøòðåã øæòéìà ïåô äùøt éã ìééåå ,(ïãéà éã ïåô äøåú øòã ïåô øòðòù
.'íåéä éðôì àð äø÷ä íäøáà éðåãà é÷åìà íùä øîàéå' ,õøù à© ïåà ,úåëéøà ïà© èéî è'øæç'òâøòáéà èøòåå
øàð¨ àîèî èåìá ïééæ æéà ,'äøåú éôåâ' éã ïåô æéà ñàåå ¨
ïééèùðéååòì ìà÷æçé éáø ö"äâä ïåô ,'ìà÷æçé øåà') íéøôñ éã ïâàæ ¨ óøàã© .÷åñt ïéà éåáéø à© ïåô ñéåøà© ñò èðøòì'î ìééåå
ïåà ,àð 'ò æ"ç ,äáéùé øòùæòååòéðàt ¨ øòã ïéà çéâùî ,ì"öæ
êéøàî ò÷àè © äøåú éã èàä ¨ ñàååøàô
¨ © ,ïééèùøàô © ïòî
äáøî' ïéà èâðòøáòâ ,ì"öæ ,÷éùèééååàìàñ áåã óñåé éáø ïåàâä êéåà .øæòéìà ïåô âðåìééöøòã øòã èéî ïòååòâ
ïéà ïòååòâ êàã ¨ æéà úåçéìù òöðàâ © éã ,(ãë÷ 'ò à"ç ,'íééç
øæòéìà ìééåå ,'åì äâåð ïéàå íéëùç êìä øùà' ïåô áöî à© ÷åñt ï'ôéåà ,äùøt øòã ïéà ïòðéôòâ øéî ïòðéôòâ êéåà
èøà¯èøåáòâ
¨ ñàã
¨ ,íééøäð íøà ïéé÷ ïééâ èôøàãòâ © èàä¨ øéòä éùðà úåðáå íéîä ïéò ìò áöð éëðà äðä'
ïòååòâ ïòðòæ ïùèðòî éã åàåå ,ä"ò åðéáà íäøáà ïåô äéìà øîåà øùà äøòðä äéäå .íéî áåàùì úåàöåé
òâéöðééà¯ïééà ïôòøè èôøàãòâ © èàä
¨ øò ïåà ,íéòùø ,ä÷ùà êéìîâ íâå äúù äøîàå ,äúùàå êãë àð éèä
ïòîå÷åöðééøà© éåàø ïééæ ìàæ ¨ ñàåå ¨ ,øòèðæéåè òìéô ïùéååö ãñç úéùò éë òãà äáå ,÷çöéì êãáòì úçëåä äúåà
ñàåå
¨ íòã êàð ¨ êéåà .ä"ò åðéáà íäøáà ïåô æéåä ïéà àã èàä ¨ øæòéìà æà© ,é"ùø èâàæ ¨ .(ãé¯âé ,ãë) 'éðåãà íò
øéà æà© èâàæ ¨ øòåå ,òèøòùàá © éã ïôòøè ïéåù èòåå øò ñàã ¨ æà© êéìâòî êàã ¨ æéà'ñ ìééåå ,âéèëéø èùéð ïèòáòâ
.ïòðë ãðàì © íåö ï÷éù åö øéà ïééæ íéëñî èòåå äçtùî èòåå øæòéìà ïåà ,ãðéìá øòãਠâéãò÷ðéä ïééæ èòåå ìãééî
øæòéìà æà© ïòæòâñéåà èùéð ñò èàä ¨ òáèä êøã ï'èéî øéà èòåå øò ïåà ,øéà óéåà ïòðò÷øòã èùéð ñàã ¨
øàð¨ èùéð ïåà .úåçéìù ïééæ èéî çéìöî ïòðò÷ èòåå èéî èøòôèðòòâ íéà ïòî èàä ¨ ïâòååèñòãðåô .ïòîòð
óøàã© ,øãñ òìàîøåð øòã æéà'ñ éåå èéåì øàð ¨ ,ñàã ¨ .ä÷áø ïòîå÷òâøòèðåà íéà æéà'ñ ïåà ,êåãéù ïèåâ à©
ïøéñòøòèðéà åö êéæ ,èééö òâðàì © à© ïøòéåã úåçéìù àæà © ©
ïèòáòâ èàä ¨ øò æà© ,øéî ïòðéôòâ éãòìâä çúôé ééá øòãéåå
éã ïùøàôëàð
© ¨ ïåà ,åðéáà íäøáà ïåô íéáåø÷ éã ïâòåå
.úåùéøã ïåà úåøé÷ç êàñà © © èéî ,úøáåãî
àìù èøòôèðòòâ íéà èàä'î ïåà ,ïâåäë àìù
åö âéãðøéáåøt ,êéøàî ïòðòæ íéùøôî éã ïåà ,ïâåäë
äø÷ä' ïèòáòâ ïåà âòåå ïééæ ïòâðàâòâ © øòáਠæéà øæòéìà àé øæòéìà øàô © ïòî èàä ¨ ò÷àè ñàååøàô ¨ © ïøòì÷øò
íéà æéà åàåå ïåô ,äøåàëì .'íåéä éðôì àð óéåà ïòååòâ èùéð æéà äù÷á ïééæ ùèàë ¨ ,ïâåäë èøòôèðòòâ
úåçéìù ïééæ ïéà ïééæ çéìöî èòåå øò æà© ïìàôòâðééà © .ïôåà ïèåâ à©
?âàè íòðòé êàð ¨
íëá éî' :(é ,ð 'éòùé) ÷åñt íòã èâðòøá ùøãî øòã
ïòååòâ íéé÷î èàä ¨ øæòéìà æà© ,ì"æç ïâàæ ¨ íòã óéåà íéëùç êìä øùà ,åãáò ìå÷á òîåù ,'ä àøé
êéæ èàä øò ,'åé÷ìàá ïòùéå 'ä íùá çèáé' øòã èâàæ ¨ .'åé÷ìàá ïòùéå 'ä íùá çèáé ,åì äâåð ïéàå
ä דער פרשה קוואל -חיי שרה
øòöðàâ© øòã ééá äøåú øòã ïéà èìééöøòã ïåà èøòãìéùòâ éã èéî ïåà øòôòùàá íòã óéåà èæàìøàô ïöðàâðéà
èò'âøä'òâ ìîéä ïåô èàä'î
¨ ñàåå
¨ ,ìétùééá íåö éåå ,äùòî íäøáà éðåãà é÷ìà 'ä' ,ïèòáòâ èàä ¨ øò ñàåå¨ äìéôú
ïåô äù÷á éã ïìéôøò åö éãë ,ñòìà© ñàã ¨ ïåà ,[ìàåúá çë øòöðàâ © øòã æà© ,èæééåå ñà㨠.'íåéä éðôì àð äø÷ä
.ïòèùøòáéåà íòã óéåà êéæ èøòëéæøàô© ñàå婨 ãéà à èøòëéæøàô © êéæ èàä ¨ øò ñàåå ¨ ïòååòâ æéà øæòéìà ïåô
''èâàååòâ
© øò èàä
¨ íòã áéìåö ïåà ,øòôòùàá © ï'ôéåà
øòã èéî ïòååòâ êéøàî äøåú éã èàä ¨ íòã áéìåö .úåçéìù ïééæ ïéà ïééæ åö çéìöî ãìàá © ïèòá åö
éãë ,è'øæç'òâøòáéà ñò ïåà ,øæòéìà ïåô äùøt
¨ øéî ìàæ
,ïåçèá ïåô çë ïñéåøâ íòã ïéà ïééæ ïðåáúî êéæ ïìàæ ¨ äìéôú ïééæ æà© ïòååòâ äëåæ øæòéìà èàä ¨ íòã áéìåö
¨¯ 'íåéä' ïਠèîå÷ ïåà øòáéøà© èâðéøtù äòåùé éã æà© ïåô çë øòã æéà ñéåøâ éåæà ìééåå ,ïøòåå ïòîåðòâðà
ïâéåà éã ïéà ñéåà èòæ ñò ñàåå¨ ïëàæ © ééá êéåà .èðééä àìù åìéôà© ,øòéøô ñàåå ¨ äòåùé éã ïééæ åö êéùîî ,ïåçèá
ïèëéæñéåà íåù ïéé÷ èùéð èàä ¨ øò æà© ùèðòî íòðåô àìù' ïèòáòâ èàä ¨ øò áéåà åìéôà© ïåà ,òáèä êøãë
êéæ åö ïòðøòì êéæ ïòî ïò÷ àã ¨ ïåô .äòåùé à© øàô © èàä¨ øò ãìàáéåå
© ,'ïâåäë' ïøòôèðò íéà ïòî èòåå ,'ïâåäë
à áåø÷á ïòæ ïòî èòåå éåæà© ïåà ,ïåçèá èéî ï÷øàèù © ïãðéååùøàô
© ïìòåå ñò ïåà ,øòôòùàá © ïôéåà èæàìøàô
¨ © êéæ
א
. ìîéä ïåô äòåùé òöðàâ ò÷àè© ©èøòåå ñò éåå] úåòéðî ïåà ïèéé÷âéøòååù òìà
aA
cמן הבאר c
זאגט אין זיין ספר 'דברי דוד' )אין ïרשת לך לך( ,אויפ'ן ïסוק 'ותאמר שרה צחוק דער 'טורי זהב' זצ"ל ָ
זאגט רש"י' :יצחק לי -ישמח עלי' .און רש"י ברענגט דארט ַא עשה לי אלקים ,כל השומע יצחק לי'ָ ,
געווארן.
ָ געהאלפן
ָ דעמאלס ווען שרה אמינו ע"ה איז ָ געווארן
ָ געהאלפן
ָ אסאך עקרות זענען מדרשַ ,אז ַ ַ
צוזאמען
ַ געווארן
ָ אסאך תפילות זענען געענטפערט געווארן יענעם טאגַ ַ . ָ קראנקע זענען אויסגעהיילט ַ אסאך
ַ ַ
מיט איר תפילה' .ורב שחוק היה בעולם' -ס'איז געווען ַא גרויסער שמחה אויף דער וועלט.
געהאלפן געווארן
ָ דאס איז נישט געווען עïעס ַא 'סגולה' אז ווייל שרה איז זאגט דער 'דברי דוד'ַ ,אז ָ ָ
וואס זענען שוין געווען מיואש ַאז נאר ַאלע מענטשן ָ געהאלפן געווארןָ , ָ און דעריבער זענען אנדערע אויך
אזא הויכן
געהאלפן ווערן מיט ַא קינד אויך אין ַ ַ ָ האבן געזען ַאז מ'קען געהאלפן ווערןָ , ָ אמאל
זיי וועלן ַ ָ
באשעפער ,און ממילא זענען באקומען בטחון אינעם ַ האבן ַיאר( ,און זיי ָ עלטער )שרה איז ָ
דאך ַאלט געווען ניינציג ָ
אדאנק זייער בטחון. געווארן ַ ַ
ָ געהאלפן
ָ זיי
זאגט דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע )'חפץ חיים' עה"ת(ַ ,אז צוליב דעם טעם לייענט מען ראש השנה ענליך ָ
אזא הויכן עלטער ווי שרה די ïרשה פון 'וה' ïקד את שרה' ,כדי מחזק צו זיין דעם בטחוןַ ,אז אויך אין ַ ַ
געהאלפן ווערן מיט ַא קינד. ָ איז געווען ,קען מען
געזאגט )ליל שביעי של פסח תרס"ח( אויפן ïסוק אין ָ האטסאדיגערער רבי ,הרה"ק בעל 'אביר יעקב' זצ"לָ , א .דער ַ
זאגן )פסחים ח' (.האומר סלע זה לצדקה בשביל שיחיה ïרשת לך לך )טו ,ו( 'והאמין בה' ויחשבה לו צדקה' .חז"ל ָ
בני או שאהיה בן העולם הבא ,הרי זה צדיק גמור' .זעען מיר ַא גרויסן חידוש ביי דער מצוה פון צדקהַ ,אז אויך
פאר ַא מצוה בשלימות ,אויף ַאזוי ווייט זאל לעבן ,ווערט עס גערעכנט ַ אויב דער מענטש גיט צדקה כדי זיין זון ָ
זאל לעבן.באצייכנט ַאלס ַא 'צדיק גמור' ,און עס העלפט ַאפילו ַאז זיין זון ָ ַאז ער ווערט ַ
באשעפער 'בשביל וואס גלייבט אינעם ַ האט גע'ïועל'ט ַאז דער ָ זאגןַ ,אז אברהם אבינו ע"ה ָדאס זעלבע קען מען ָ ָ
דאס מיינט ,ער גלייבט אין דעם אויבערשטען 'בלית ברירה' ...ס'איז שוין חלילה ַא מצב פון 'כלו כל שיחיה בני' ָ -
דעמאלס מיט אמונה כדי זוכה צוָ שטארקט זיךַ גארנישט העלפן א.ד.ג ,.און ערדאקטוירים קענען שוין ָ
הקיצין' די ָ
אזא אמונה העלפט פאר ַא 'צדיק גמור' ,און אויך ַ ַ אזא איינער גערעכנט ַזיין צו די ישועה ,פונדעסטוועגן ווערט אויך ַ ַ
דאס איז די כוונה פון ïסוק' ,והאמין בה' ויחשבה לו צדקה'ַ ,אז אמונה ווערט גערעכנט ַאזוי זאל לעבןָ .
ַאז זיין זון ָ
ווי צדקה.
דער פרשה קוואל -חיי שרה å
äãî øòã óéåà æîøî æéà '÷çöé' .'áâðä õøàá áùåé øòã ééá à÷ååã èùéð ïøàååò⨠èâàæòâ
¨ æéà ñòìà© ñàã ¨
à© åö äçîù èîå÷ åàåå ïåô .('÷åçö' ïåùì ïåô) äçîù ïåô íéðéðò òìà© ééá êéåà øàð ב
¨ , íéëåãéù ïåô äùøt
øò ïòåå ¯ 'éçì øàá àåáî' ,õåøéú øòã æéà ?ùèðòî òøòãðà© øòãਠäàåôø øòãਠäñðøt ééá ,èìòåå øòã óéåà
'éàø' .('íééçä éç') øòôòùàá © øòã æà© êéæ ééá øòëéæ æéà øò ïåçèá ìéôéåå èéåì ,ùèðòî íòðåô ïùéðòôøòãàá ¨
òãòé íéà óéåà äçâùä ïééæ èìàä ¯ © øò ïåà ,íéà èòæ ïòæ åö ïééæ äëåæ øò èòåå ,ïòèùøòáéåà íòã ïéà èàä ¨
èâàîøàô
¨ © øò ¯ 'áâðä õøàá áùåé' ùèàë ¨ .òãðå÷òñ æà© ñéåà èòæ ñò ñàåå ¨ ïëàæ äòåùé éãג© ééá êéåà ïåà .
øòãòé ïåô 'ï÷åøè' æéà øò ,ï÷åøè ùèééè øòã æéà 'áâð') èùéðøàâ
¨ ïáéåä' òìà© ïåà ,âðåðòôàä
¨ ïéé÷ à㨠èùéð äìéìç æéà'ñ
âéáééà øòèùøòáéåà øòã èåè ïâòååèñòãðåô ,(äãî øòèåâ ïòî ïò÷ ïåçèá ïåô çë ï'èéî øòáਠ,ùåàé ïåô 'èðòä
ùèðòî øòã áéåà .ïèåâ íåö íéà óéåà ïééæ çéâùî êéæ èòåå òáè òöðàâ © éã ïåà ,êøãä úöéô÷ ïáàä ¨
.äçîùá øò æéà ,âéáééà ñàã ¨ è÷ðòãòâ .äòåùé éã ïòæ èòåå ùèðòî øòã æéá ,ïòééøãøòáéà
.íéëåãéù ïåô ïéðò íòã ééá êéåà âéèìéâ éàãååà© æéà ñàã
¨ øôñ ïéà èâàæ¨ ,ò"éæ øãðñëìà ïåô êéðòä 'ø ÷"äøä
øòã æà© ïðåáúî êéæ æéà ùèðòî øòã áéåà 'øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà ,'äáåèì äáùç
,òãðå÷òñ òãòé íéà óéåà äçâùä ïééæ èìàä© øòèùøòáéåà àåäå éàø éçì øàá àåáî àá ÷çöéå' (áñ ,ãë) äùøt
ïאïא'ער רב ,הרה"ק בעל 'ויגד יעקב' זצ"ל ,טייטשט )קונטרס 'רשמי רשוותא'( די ווערטער פון חז"ל 'וקשה ב .דער ָ
האבןנאר ביז זיי ָ לזווגן כקריעת ים סוף'ַ ,אז ïונקט ַאזוי ווי ביי קריעת ים סוף איז די שוועריגקייט געווען ָ
דארפן זאגט אויפן ïסוק )שמות יד ,טו( 'דבר אל בני ישראל ויסעו' ,זיי ַ באשעפער ,ווי רש"י ָ באקומען אמונה אינעם ַ ַ
כדאי דער זכות פון זייערע ַ זאגט רש"יַ ,אז ס'איז נאר ציען ווייטער ,ווייל דער ים שטייט זיי נישט אין וועגָ . זיך ָ
ארויסגעגאנגען פון מצרים,
ַ האבן געגלייבט אין מיר און זענען ַ וואס זיי ָאבות און זייער אייגענער זכות ,און די אמונה ָ
פאר זיי דעם ים. שïאלטן ַ ַ זאל
כדאי ַאז איך ָ
ַ ַאדאנק דעם זענען זיי
שטארקט זיך מיט אמונה ַאז ַאלעס איז פון דעם אויבערשטען, ַ דאס זעלבע איז מיט ַא זיווג .אויב דער מענטש ָ
ווערט מקוים ביי אים 'הים ראה וינס' ,און עס פליען ַאוועק ַאלע שוועריגקייטן.
געגאנגען אויף
ַ מאל ווען ער איז האט זיך געפירט יעדעס ָ מונקאטשער רב ,הרה"ק בעל 'מנחת אלעזר' זי"עָ , ַ ג .דער
ïאסירט ביים הייליגן 'קדושת לוי' זי"ע. האט ַ וואס ָפאלגנדע מעשהָ , באזוך ,צו דערציילן די ָ ַא 'ביקור חולים' ַ
אמאל געווען זייער נישט געזונט און זיין לעבן איז געווען אין ַא סכנה רח"ל .אינדרויסן דער 'קדושת לוי' איז ַ ָ
געזאגט תהלים.
ָ האבן
פון זיין צימער זענען געזעסן די תלמידים ,און ָ
אריינגעלאפן
ָ קלא .ïזענען די תלמידים שנעל ַ ַ שטארקן
ַ האט מען ַארויסגעהערט פון צימער דעם קול פון ַא ïלוצלינג ָ
האבן זיי אים שנעל אויפגעהויבן פון דער בארדיטשובער רב ליגן אויף דער ערדָ . געטראפן דעם ַָ אין צימער ,און
ערד ,און צוריק ַאריינגעלייגט אין בעט.
בארדיטשעווער רב רופט זיי ,און ווען זיי זענען ַאריינגעקומען האבן זיי געהערט ווי דער ַ עטליכע שעה שïעטער ָ
דערלאנגען
ַ 'זאל אים
האט זיי געבעטן מ ָ פארבעסערט ,און ער ָ שטארק ַַ האט זיך ב"ההאבן זיי געזען ַאז זיין מצב ָ ָ
געגאנגען אויף די פיס כאחד האדם. ַ ווארימס ,און ביז ַא קורצע צייט ,איז דער הייליגער 'קדושת לוי' שוין גלאז ַ
ַא ָ
דערמאנט אין ַא
ַ האב איך זיך געזאגט צו זיינע תלמידים' :ווען איך בין געלעגן אויפ'ן בעט ָ ָ האט ערשïעטער ָ
וואס איך האב געהערט פונעם רבי'ן ,דעם גרויסן מגיד פון מעזריטש זי"ע ,אויפ'ן ïסוק 'והבוטח בה' חסד ווארט ָָ
נאר ס'איז ממש ַא מציאות יסובבנו' .דער ïסוק גיט אונז נישט דא ַא סגולה ,און איז נישט ַא ברכה ָאדער ַא הבטחהָ ,
געשטארקט מיטַ האב איך זיך באשעפער איז זוכה צו זיין חסד .ממילא ָ האט בטחון אין ַ וואס ָאון ַא טבעַ ,אז דער ָ
באשעפער מיך דארף דער חסד פון ַ אראïצוגיין פון בעט ,ווייל לויט'ן דרך הטבעַ , האב ָאנגעהויבן ַ ָ בטחון און איך ָ
האט מיך צוריק ַארויפגעלייגט אויפ'ן בעט. אראïגעפאלן אויף דער ערד ,ביז איר ָ ַ באלד ַ ַָארומנעמען .כ'בין ָאבער ַ
נאך נישט ָאנגעקומען אראïפאלן אויף דער ערד איז ַא באווייזַ ,אז איך בין ָ געטראכט ַאז מיין ַ ָ ַ ַ האב איך דעמאלס ָָ
באשעפער, פארטיפט אין דעם ענין פון בטחון אין ַ נאך מער ַ האב זיך ָ צום שלימות פון דער מדה פון בטחון ,און איך ָ
געווארן געזונט.
ָ ïאסירט דער נס ,און כ'בין ב"ה ס'האט ַָ ביז
æ דער פרשה קוואל -חיי שרה
.íéà øàô
© âéñàt © èùéð ïòðòæ ïâàìùøàô
© ©¨ òøòãðà© òìà æéà ,÷éøåö ìééååøòã êéæ èìàä © âååéæ ïééæ áéåà êéåà ïåà
ה
, äáåè òâéãðòèùìåô ïééæ øàô © øàð ¨ æéà áåëéò øòãòé èòåå ,ìîéä ïåô úéèøt äçâùä øòëéìè÷ðåt à© èéî ñò
êéæ èåè øò øàð ¨ ,êéæ ééá ïìàôòâ
© èùéð èøòåå øò æà© äîéìù äðåîàá èáééìâ øò ìééåå ,äçîùá ïøòåå øò
̈øò èòåå éåæà© ïåà ,äðåîà ïåô úåáùçî èéî ïòìèøàâðà© øòã .äáåè òâéãðòèùìåô ïééæ øàô © ©æéà ñòìà
.èåâ ïééæ âéãðòèù íéà ìàæ'ñ
¨ ïééæ äëåæ âååéæ ïâéèëéø ïééæ íéà øàôדïåà ,
© åö¯èééøâ øòèùøòáéåà
געמאכט,
ַ גארנישט 'האט זיך ָ געשטאנען אין שידוכים ָאבער ס ָ ַ לאנגע צייט וואס איז ַא ַ וואס ָ דַ .אן עלטערער בחור ָ
פאר'ן רבי'ן געזאגט ַָ האט דער בחור פאר זיין רבי'ן איבער זיין מצב .צווישן ַאנדערן ָ אמאל ָאïגערעדט ַ האט זיך ַ ָ ָ
געזאגט:
ָ האט זיין רבי אים פארגעסן פון אים ח"וָ . האט ַ ַאז עס זעט אים אויס ַאז דער אויבערשטער ָ
טראכט שטענדיג וועגן ַ פארלאזט קיינעם נישט .ערזאגן .דער אויבערשטער ַ ָ טאר נישט ַאזוי ָ -חלילהַ ,א איד ָ
האט זיין אייגענעם וועג... וואס דען? יעדער איד ָ נאר ָ יעדן איינעםָ .
שïאצירנדיג,ַ גאס.ïאציר אויפ'ן ַ האט דער רבי אים ַארויסגענומען אויף ַא ש ַ פאר דעם בחורָ , וועלענדיג געבן חיזוק ַ
באגלייטונג פון אריינגעגאנגען ,אין ַ
ַ דארט ַגעגאנגען ַא 'מושב זקנים' )'נוירסינג האום'( .דער רבי איז ָ ַ פארבייזענען זיי ַ
דא דער רבי אין דעם וואס זוכט ָ האט זיך ָאבער געוואונדערט ,און געפרעגט דעם רבי'ןָ , דעם בחור .דער בחור ָ
האט דער רבי אים געענטפערט: 'מושב זקנים'? ָ
נאך האט ָוואס ָ באגעגענען ַאן עלטערן איד ָ דא ַדא ,אפשר וועלן מיר ָ פאר אונז ַאריינצוגיין ָ -ס'איז ראטזאם ַ
גאר דעם בעל שם טוב הקדוש זי"ע ,און מיר וועלן זוכה געווען צו זען דעם גאון בעל 'חתם סופר' זי"עָ ,אדער ָ
אפשר קענען הערן פון אים שיינע עובדות ,פון 'כלי ראשון'...
האט דער בחור זיך געוואונדערט ,און געפרעגט :פון דער צייט פונעם בעל שם טוב הקדוש זי"ע ביז היינט ,זענען ָ
אזא ַאלטער פאר'ן רבי'ןַ ,אז עס קען זיין במציאות ַ ַ פאלט עïעס איין ַ וואס ַ יארָ . אריבערגעגאנגען מער ווי ָ 250 ַ שוין ַ
האט דער רבי אים געענטפערט: אזא אריכות ימים? ָ האט זוכה געווען צו ַ ַ וואס ָ
אידָ ,
געווארן אויף דער וועלטָ ,אדער ער ָ 'פארגעסן'
דא ַ פארט מעגליך ַאז איין איד ָ דאך ָאבער ָ -פונדעסטוועגן ,איז ָ
דאך בעל כרחך קומען צום אויספיר, וואס דעןַ ,אז ס'איז נישט ַאזוי ,מוז מען ָ נאר ָ דא געבליבן לעבן בטעותָ ... איז ָ
פארגעסט נישט קיינעם'' ...אין שכחה לפני כסא כבודך' ,און ַאלעס איז מיט ַא חשבוןï .ונקט ַאז 'דער אויבערשטער ַ
קלאר ווי די זוןַ ,אז קיינער בלייבן נישט איבער אייביג אויף דער וועלט ווייל דער אויבערשטער ָ ַאזוי ווי ס'איז ביי דיר
דארפסטו וויסןַ ,אז אויך ביי די לעבעדיגע ,איז נישט שייך ַאז דער בורא כל 'פארגעסן'ַ ,אזוי ַ האט פון אים ַ כביכול ָ
פארגעסן פון זיי... זאל חלילה ַ עולמים ָ
מעקסיקא,
ָ נאך דער צווייטער וועלט מלחמה געוואוינט אין האט ָה .הרה"ח רבי יוסף מאיר זיידל ז"ל ,וועלכער ָ
וואס דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'אמרי האט זוכה געווען צו זיין ביים לעצטן טיש ָ האט דערציילטַ ,אז ער ָ ָ
האט דער 'אמרי אמת' געטיילט שיריים פאר דער מלחמה .ביי יענעם טישָ , האט געפירט אין ïוילן ַ אמת' זי"עָ ,
האט ער נישט געגעבן שיריים .רבי יוסף מאיר איז געווען 'אויס פאר רבי יוסף מאיר'ן ָ פאר'ן גאנצן עולםָ ,אבער ַ ַ
האט אים איבערגעהיïט און נישט געגעבן פון די שיריים. פארוואס דער רבי ָ מענטש'ָ ַ ,
'האט גערופן 'בערל וויערישובער'(,נאכ'ן טיש ,איז רבי יוסף מאיר צוגעגאנגען צו הגה"ח רבי בערל אייזנער ז"ל )וועמען מ ָ ָ
האט ר' בערל אים האט אים 'איבערגעהיïט'ָ . הארץַ ,אז דער רבי ָ צובראכן ַ
ָ פאר אים זיין און זיך אויסגערעדט ַ
געזאגט:ָ
געטראכט וועגן דיר...ַ האט
באקומען ,דער עיקר איזַ ,אז דער רבי ָ האסט נישט ַ באקומעןָ , יא ַ האסט ָ -דו ָ
באקומען שיריים פונעם רבי'ן ,איז ליידער ַא קורצע צייט האט ַ וואס ָ
גאנצע שורה ָ וואס איז געווען דער סוף? די ַ ָ
האט וואס ָשïעטער אומגעקומען אין דער ביטערער מלחמה ,ה' ירחם .רבי יוסף מאיר איז געווען דער איינציגער ָ
איבערגעלעבט די מלחמה.
מ'האט אים 'איבערגעהיïט' ָ פאר דעם מענטש ַאז דאכט זיך ַ אמאל ַ
דאזיגער מעשה קענען מיר לערנעןָ ַ , פון דער ָ
דארף ער וויסן ,ערשטענס ,דער עיקר איז, נאר ער איז געבליבן ַאלייןַ . געטראפן זיין זיווגָ , ָ האט פון הימל .יעדער ָ
פאר דיין פולשטענדיגע טובה, דאס ַאלעס איז ַאוודאי ַ געטראכט פון דיר ,און צווייטענסָ , ַ האט ַאז דער אויבערשטער ָ
זאל דיר אייביג זיין גוט. עס ָ
דער פרשה קוואל -חיי שרה ç
êéåà æéà éåæà© ,(.äñ÷ á"á) 'òøä ïåùì ÷áà' àã æéà òøä באשעפער ,נישט אויף די
פארזיכער זיך אויפן ַ
לרחוץ רגליו ַ -
ïéà æîø øòã æéà ñàã ¨ ïåà ,'äøæ äãåáò ÷áà' àã ¨ 'השתדלות'
óéåà êéæ èæàìøàô
'¨ © ùèðòî øòã ïòåå ,'íäéìâøáù ÷áà àáéå' (áì ,ãë) äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ïòðòééì øéî
úåìãúùä ïééæ êøåã æà© ïèëàøè © åö ,úåìãúùä ïééæ íéùðàä éìâøå åéìâø õåçøì íéîå 'åâå äúéáä ùéàä
éã æà© èùéð èáééìâ øò .äñðøt øòî ïáàä ¨ øò èòåå úöéçø äôé' (ç ,ñ"ô ø"á) ùøãî øòã èâàæ ¨ .'åúà øùà
øòã ñàåå¨ éàðú
© à© éåå øòî èùéð æéà úåìãúùä .'íéðá ìù ïúøåúî øúåé íå÷îä éðôì úåáà éãáò
òðééæ èéî ïòîåðòâñéåà êéæ èàä ¨ øòèùøòáéåà
øàð
¨ íéà åö èîå÷ ïééìà© äñðøt éã ïåà ,ïùéðòôòùàá © íòã ïåô ïéðò øòã æéà ñàåå © ïòî óøàã
¨ ,ïééèùøàô ©
.àåä êåøá ïèùøòáéåà íòã ïåô ïáàä¨ ïáàä
¨ ïùèðòî éã ïåà øæòéìà ñàåå ¨
'äøåú éã æà© èééåå éåæà© óéåà ,ñéô òøòééæ 'ïùàååòâ
©
åðéáà íäøáà ñàååøàô
¨ © ,ïééèùøàô © ïòî ïò÷ íòã èéåì æà© ,ñéåà êàð ¨ ñò ïáéåì ì"æç ïåà ,ñéåøà© ñò èáééøù
ìéòì) íéëàìî éã åö èâàæòâ ¨ èàä
¨ íåìùä åéìò éã éåå øòî ,ïèùøòáéåà íòã ééá øòðòù êàð ¨ æéà'ñ
èàä¨ øò ìééåå ,'íëéìâø åöçøå íéî èòî àð ç÷é' (àì ,çé ?øòãðé÷ òùéãéà ïåô äøåú
ï÷åá ñàåå
¨ ,íéøçåñ òùéáàøà © © ïòðòæ ééæ æà© èðééîòâ êàã
¨
,(èøàã
¨ èâðòøá é"ùø éåå) ñéô òøòééæ ïåô áéåèù íåö êéæ ('ñéô') 'íéìâø' æà© ,'íùåáä úâåøò' øòã èøòôèðò
øòáਠ,øòôòùàá © íòðéà ïáééìâ ééæ æà© èðééî ñàã ¨ ñàåå
¨ ,äñðøt øàô © úåìãúùä óéåà æîøî ïòðòæ
èôìòä ïòìãðàä © íééá úåìãúùä øòééæ æà© ïòðééî ééæ äëàìîä ìâøì' (ãé ,âì úéùàøá) èâàæ ©¨ ÷åñt øòã éåå éåæà
ï'èéî èìëéåøèùòâ ééæ ïøòåå éåæà© .äñðøt ïëàî © åö ééæ ïäåè åö áéåçî æéà ùèðòî øòã ùèàë ¨ .'éðôì øùà
íäøáà èàä ¨ íòã áéìåö ïåà ,äøæ äãåáò ïåô '÷áà' úéìëúá ïáééìâ åö áéåçî øòáਠøò æéà ,úåìãúùä
äãåáò òøòééæ ïåô êéæ ïùàååàåötà
© ¨ è÷éùòâ ééæ ä"ò åðéáà ììëá èîå÷ ñò ïåà ,ìîéä ïåô æéà ñòìà© æà© äðåîàä
úåìãúùä òðòâééà ïééæ ÷ðàãàוïñéåå ïåà ïòðò÷øòðà© èöòé ïåô ïéåù ïìàæ ééæ æà© ,ñ'äøæ éåå è÷ðåt ïåà . © © èùéð
.øòôòùàá ©© íòðåô æéà ñòìà© æà ïåùì ééá ïåà ,(:àñ î"á) 'úéáéø ÷áà' àã æéà úéáéø ééá
האטהאט חתונה געמאכט זיין פופצנטן קינד בלע"הָ , האבן שוין דערציילטַ ,א חשוב'ער איד ,וועלכער ָ ו .מיר ָ
געזאגט ביי דער לעצטער מסיבת שבע ברכות' :איך האב געפירט ַאלע מיינע קינדער אונטער דער חופה ,און ָ
האבן זיינע קינדער זיך געוואונדערט ,ווער ווייסט גארנישט געהאלפן'ָ ... האט דער אויבערשטער מיר ָ ביי דעם ַאלעםָ ,
זאגט ַארויס פון מויל ַאזעלכע ווערטערַ ,אז דער טאטןַ ,אז ער ָïאסירט מיט זייער ַ האט נישט חלילה עïעס ַ צי עס ָ
מאכן די קינדער...געהאלפן ביים חתונה ַ ָ גארנישט
האט אים ָ אויבערשטער ָ
האט מיר דען 'מאדנע' ווערטער' :דער אויבערשטער ָ ָ פאטער זיך צעשמייכלט ,און ערקלערט זיינע האט דער ָ ָ
האב געטוהן און דער אויבערשטער זאלט זיך נישט איינרעדן ַאז איך ָ דאך ַאלעס געטוהן! ...איר ָ האט ָ געהאלפן? ...ער ָ
ָ
האט דער אויבערשטער בכבודו ובעצמו געטוהן'. נאר ַאלעס ָ 'געהאלפן'ָ ,
ָ נאר
האט מיר ָ ָ
זאגט דער ïסוק ַאז אברהם דאס לשון ביים שליחות פון אליעזר קיין חרן .פריער ָ לויט דעם ,טייטשן די ספרים ָ
געזאגט צו אליעזר )פרשתינו כד ,ז(' ,ה' אלקי השמים וגו' הוא ישלח מלאכו לפניך'ָ ,אבער ווייטער ָ האט
אבינו ע"ה ָ
געזאגט' ,ה' אשר
ָ האט איםפאר לבן און בתואלַ ,אז אברהם אבינו ע"ה ָ האט דערציילט ַ זאגט ער ַאז אליעזר ָ ָ
התהלכתי לפניו ישלח מלאכו אתך' )ïסוק מ'(.
דאך מעגליך ַאז ער וועט נישט מצליח זיין אין זיין געהאט ,ס'איז ָ
ַ האט מורא די כוונה דערפון איז ,אליעזר ָ
זארגן ,ס'וועט קומען ַא מלאך פון הימל ,און ער דארפסט נישט ָ געזאגט ,דו ַ
ָ האט אברהם אבינו ע"ה אים שליחותָ ,
פאר דיר ,ער וועט ַאלעס טוהן ' -הוא ישלח מלאכו לפניך' .דו וועסט ָאנקומען 'צום גרייטן'. פאראויס ַ וועט גיין ָ
נאר ַאלעס וועט דער אויבערשטער דאס הייסט ,נישט ַאז דו וועסט טוהן און דער אויבערשטער וועט דיר העלפןָ ... ָ
וואס זיי זענען נישט געווען 'היימישע' ,אוןטוהןָ .אבער ווען אליעזר איז געקומען און גערעדט צו לבן און בתואלָ ,
דאסזאגן 'אתך'ָ .האט ער זיי געדארפט ָ שïראךַ ,אז דער אויבערשטער טוט ַאלעסָ , ַ אזא
פארשטאנען ַ ַ
ַ האבן נישט ַ ָ
הייסט ,דו וועסט טוהן ,און דער אויבערשטער וועט דיר העלפן...
è חיי שרה- דער פרשה קוואל
קיינער קען נישט העלפן אדער שטערן- מה' אשה לאיש øòñàåå© ïáàä
¨ èôøàãòâ
© øæòéìà èàä ¨ íòã áéìåö
ווען עס קומט די ריכטיגע מינוט òðééæ ïåô ñéô éã ïåà ñéô òðééæ ïùàååàåötà̈
©
ïòéå' :(ð ,ãë) äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ïòðòééì øéî èéî ïòååòâ ÷ñåò èöòé êàã ¨ ïáàä¨ ééæ ãìàáéåå ,ïùèðòî
.'øáãä àöé 'äî åøîàéå ìàåúáå ïáì ,ä"ò åðéáà ÷çöé ïåô âååéæ ï'øàô © úåìãúùä à© ïäåè
ïáåàø éáø íåùî áø øîà' :(:çé ÷"åî) èâàæ ¨ àøîâ éã
æéà úåìãúùä øòééæ êøåã æà© ïèëàøè © êàã
¨ ïòî ïò÷
,íéáåúëä ïîå íéàéáðä ïîå äøåúä ïî ,éìéáåøèöà ïá ééæ ïáàä¨ .âååéæ ñ'÷çöé ïøàååòâ
¨ ïåà ïòîå÷òâðਠä÷áø
àöé 'äî åøîàéå áéúëã ,äøåúä ïî .ùéàì äùà 'äî ïáàä¨ ééæ æà© èðééî ñàã ¨ ,'ñéô' òøòééæ 'ïùàååòâtà'
© ¨ ìòðù
åîàå åéáàå' ,(,ã ,ãé íéèôåù) áéúëã ,íéàéáðä ïî ,øáãä úåìãúùä éã èùéð ¯ ñéô òøòééæ èùéð æà© èñåàååòâ
,èé éìùî) 'áéúëã ,íéáåúëä ïîå' .'àéä 'äî éë åòãé àì ïééæ èéî øòèùøòáéåà øòã øàð ,ïôìàäòâ ¨ ééæ èàä
¨
.'úìëùî äùà 'äîå ,úåáà úìçð ïåäå úéá' ,(ãé 'ïùàååtà'
© ¨ éã èà óéåà .ïäåèòâ ñòìà© èàä ¨ ãñç òñéåøâ
úåáà éãáò éìâø úöéçø äôé' ùøãî øòã èâàæ ¨ ,êéæ
¨ ,øòååù äøåàëì æéà
êåãéù à© æà© ùåãéç øòã æéà ñàåå .' זíéðá ìù ïúøåúî øúåé
ïòðòæ øéî ?('ùéàì äùà 'äî) øòôòùàá © íòðåô æéà
êåøá øòèùøòáéåà øòã æà© íéðéîàî éðá íéðéîàî êàã ¨ ïòî ïò÷ íòã ïåô æà© ,ñéåà èøéô 'íùåáä úâåøò' øòã
øòã æéà øò ,íéàåøáä ìëì âéäðîå àøåá àåä ,àåä íéðéðò òìà© ééá ìëùä øñåî à© ïòðøòìñéåøà© êéæ
ïééì÷ ,êàæ
© ïéé÷ .'úåáéñä ìë úáéñå úåìéòä ìë úìéò'
ïò÷ øòôòùàá © íòðåô óìéä øòã ïਠæà© ,'ä úãåáò ïåô
úéèøt äçâùä øòã ïਠïäåèòâ èùéð èøòåå ,ñéåøâ øòãà̈ ,àìéîî ïåà ,ñéô øòãà èðòä éã ïáééäôéåà èùéð ïòî
ñàåå
¨ ,ïééèùøàô
© ïòî óøàã ,éåæà© áéåà .øòôòùàá
© íòðåô
ìééåå ,ïèìàä
© åö ñéåøâ êéæ ñàåå
¨ èéî èùéð ïòî èàä ¨
øòèùøòáéåà øòã æà© ,êåãéù à© ééá àúåáø éã àã ¨ æéà
.àåä êåøá ïèùøòáéåà íòã ïåô æéà ñòìà©
?ïëàæ òøòãðà© ééá éåå øòî èìòåå éã èøéô
ñò ñàåå © © æéà'ñ éåå èéåì ,ïøòôèðò ïòî ïò÷
¨ èðà÷àá ,úåìãúùä ïåô íéðéðò òìà© ééá éåæà© æéà ñà㨠áéåà ïåà
ì"öæ 'ùéà ïåæç' ìòá ïåàâ øòã èâàæò⨠èàä
¨ ïåà éàãååà© êàã
¨ æéà ,èùéðøà⨠èôìòä ñò æà©
øòã ùèàë æà© ,(à"ç ,'ùéà äùòî' øôñ ïéà èâðòøáòâ) êéæ èðò÷øòã èøàã ¨ ñàåå
¨ ,íéëåãéù ééá éàãååà©
ùéðòôòùàá
© òãòé ïåà ,èìòåå éã èøéô øòèùøòáéåà êåøá ïòèùøòáéåà íòðåô úéèøt äçâùä éã ïèñøòîîà©
øòáਠèøéñàt© ,úéèøt äçâùä èéî èøéôòâ èøòåå øòëìòåå ,'úéøçà úéùàøî ãéâî' øòã æéà øò æà© ,àåä
ïòðòæ äðåéìò äçâùä øòã ïåô ïâòåå éã æà© ìàîਠ© .íéâååéæ òìà© âååæî æéà
.' 'משען ומבטח לצדיקים,(זאגן ַא כוונה אין די ווערטער פון דער ברכה )תפילת שמונה עשרה ָ האבן געהערט ָ מיר.ז
ָאבער ער,פארלאזן אויפ'ן אויבערשטען ַ אמאל טוט ַא מענטש זיך ָ ַ .' און 'מבטח,' 'משען:זאכן
ַ דא צוויי
ָ ס'זענען
פארלאזט זיך אויף זיינס ַא ידיד
ָ ַ ער,וואס ער טוט כסדר ָ עולות און השתדלותï 'אנלענען' אויף די ָ טוט זיך אויך
וואס ער
ָ גאנצן סכום ַ ַאז ער וועט אים צושטעלן דעם,' און אויפ'ן מנהל פונעם 'גמ"ח,ַאז ער וועט אים העלפן
זאל זיין אויפ'ן
ָ (' ָאבער מיר דארפן זיך באמת פירן אויף ַאן אופן ַאז אויך דער ָאנלען )'משען,בארגן ביים גמ"ח ָ וויל
.באשעפער
ַ
'אין לנו על מי להשען:'דאס איז מרומז אין די ווערטער פון דער משנה )סוף מסכת סוטה( וועגן 'עקבתא דמשיחא ָ
און,זאל זיין אויף דעם אויבערשטען בכבודו ובעצמו ָ ַאז אויך אונזער ָאנלען,דאס מיינט
ָ .'אלא על אבינו שבשמים
.עולות פונעם מענטשï נישט אויף די
'אין לנו על מי להשען אלא,דערמאנטער משנה ַ ווארט אויף די ווערטער פון דערָ האבן געהערט ַא גוט ָ מיר
,וואנט
ַ דארף ער זיך ַאוועקשטעלן נעבן דער,וואנט ַ ווען ַא מענטש וויל זיך ָאנלענען אויף ַא.'על אבינו שבשמים
,דאס זעלבע ָ .וואנט
ַ וועט ער זיך נישט קענען ָאנלענען אויף דער,נאנט ָ ָאבער ָאבער אויב ער וועט נישט צוקומען
דעמאלס קען ער זיך
ָ און,דארף ער זיך דערנענטערן צו אים ַ ,פארלאזן אויפ'ן אויבערשטען
ָ ַ ווען ַא איד וויל זיך
.ָאנלענען אויף אים כביכול
דער פרשה קוואל -חיי שרה é
èæàìòâøòáéà
¨ ¨ íéëåãéù ééá .ìéåå øò ñàåå
øòáਠïòî èàä ¨ ,àøåáä ïåöø øòã æéà éåæà© ìééåå ,ïèìàäàá
© © ïåà è÷òãøàô
©
ח
éã ïôਠïòæ ìàæ¨¨ øòðééà øòãòé æà© ,ìîéä ïåô èøà åö èøà¨ ïà© ïééæ ìàæ'ñ
¨ æà© ìåëéáë ïèìàäàá
© © åö êéæ
øòôòùàáטèøéô øò éåæà© éåå ,
© íòðåô úéèøt äçâùä ïäåè äìéìç ïò÷ ùèðòî øòã åìéàë ,úåòè à© ïáàä ¨
האט געדויערט לאנג ָ
האט געפרעגט רבי יוסי בר חלפתא ,ווי ַ ח .דער מדרש דערציילט )ב"ר פס"ח ,ד( אז ַא 'מטרונא' ָ
האט זי אים ווייטער האט ער איר געענטפערט ,זעקס טעגָ . באשאפן די וועלט? ָפאר דעם אויבערשטען צו ַ ַ ַ
דעמאלס ביז יעצט? האט רבי יוסי בר חלפתא איר געענטפערטַ ,אז ָ וואס טוט דער אויבערשטער פון געפרעגטָ :
צוזאמען שידוכים ' :בתו של פלוני לפלוני ,אשתו של פלוני לפלוני'. ַ ïארטדער אויבערשטער זיצט און ער ָ
וואס הייסט, וואס דער אויבערשטער טוט פון דעמאלטס ביז יעצט? ָ האט געפרעגט ָ וואס זי ָפארשטיין ָ דארף מען ַ ַ
באלעבן ַאלע גאצע וועלט' ,בכל יום ובכל עת ובכל שעה' .ער טוט ַ דאך די ַ וואס ער טוט? דער אויבערשטער פירט ָ ָ
באשעפעניש .ער שïייזט באשעפענישן ,פון די העכסטע און גרעסטע מלאכים אין הימל ביז צו דער לעצטער ַ ַ
וואס דער אויבערשטער טוט? אויך פארא שאלה איז עס בכללָ , וואס ַ
ַאלעמען ,ער ברענגט רעגן ,און ַאזוי ווייטערָ .
האט רבי יוסי בר חלפתא איר נישט געענטפערט ַאז דער אויבערשטער באשעפטיגט זיך מיט פארוואס ָ
איז שווערָ ַ ,
דער וועלט?
האט נישט געפרעגט רבי יוסי מענדלזאן זצ"ל אב"ד קוממיותַ ,אז די 'מטרונא' ָ ָ ענטפערט דער גאון רבי בנימין
נאר איר הויïט שאלה איז געווען ,וועלכע ïעולה טוט דער וואס דער אויבערשטער טוט כïשוטוָ , בר חלפתא ָ
'זאל קענען דערקענען דורך איר ַאז ער פירט די וועלט ,ווייל דער דעמאלס ביז יעצטַ ,אז מ ָ ָ אויבערשטער פון
באהאלטן ,און עס זעט אויס ווי די הנהגה פון דער וועלט איז מיט'ן דרך הטבע האט זיך ַ ַ אויבערשטער כביכול ָ
באשעפער. שטארקע השגחה ïרטית פונעם ַ ַ קלאר די
ָ זאך קען מען זען האט זי געמיינט צו פרעגן ביי וועלכע ַ חלילהָ ,
האט רבי יוסי בר חלפתא איר געענטפערטַ ,אז דער אויבערשטער זיצט און ער איז מזווג זיווגים, אויף דעם ָ
קלאר די אפענע השגחה עליונה ,ווי ַאלעס איז פון דעם אויבערשטען. ָ ווייל ביי שידוכים זעט מען
וואס מאכט חתונה ַא קינד ווערט אנגערופן פארוואס דער ָ
געזאגט ַא טעם ַ ָ ָ האט
הרה"ק מהר"א מבעלזא זי"ע ָ
נאר דער אויבערשטער ברוך הוא איז דער 'מחותן' ,און נישט 'מחתן' ...ווייל באמת ,איז ער נישט דער 'מחתן'ָ ...
'מחתן' ,די עלטערן פונעם חתן און די כלה זענען נישט מער ווי 'מחותנים' ...זיי ווערן געפירט.
ַאזוי געפינען מיר אויך אין חז"לַ ,אז ַא חתן ווערט ָאנגערופן 'ארוס' .פרעגט דער 'תוספות יום טוב' )נדרים פ"י,
דאךגעדארפט רופן 'מארס' ,און נישט 'ארוס' ,ווייל ער ווערט ָ ַ וואלט מען אים מ"ג(ַ ,אז לויט'ן דקדוק הלשון ָ
ַאקטיוויזירט דורך ַאנדערע...
איז דער תירוץַ ,אז דא איז מרומז ַאז דער חתן איז בכלל נישט דער 'מארס' ,ווייל פון הימל שטעלט מען צו
פאר אים דעם שידוך .ער איז נישט מער ווי ַאן 'ארוס'... ַ
האט געלייגט אדם הראשון ט .דער ערשטער שידוך פון ששת ימי בראשית ,איז געווען ווען דער אויבערשטער ָ
באשאפן חוה'ן ,ווי דערציילט אין פרשת בראשית )ב ,יח-כא( ',ויאמר ה' אלקים לא טוב האט ַ ַ שלאפן און ער ָ ָ
ïארן ,אוןמאל טוט ַא מענטש זיך איינש ַ אסאך ָהיות האדם לבדו וגו' ,ויïל ה' אלקים תרדמה על האדם ויישן'ַ ַ .
האט דער זאגט ער אויף ַאן ַאנדערן שידוך' ,הס מלהזכיר'ָ ... אמאל ָ
זאגט ,איך וויל דווקא יענעם שידוך ,און ַ ָ ער ָ
ארויפווארפן אויף דיר
ַ ïאסיגן 'זיווג' ,איך וועל ַ
געזאגט צו אדם הראשון ,איך וועל דיר ברענגען דיין ַ ָ אויבערשטער
זאגן ,העלף נישט און שטער נישט... דעמאלס וועל איך דיר ברענגען דיין זיווג ,ווי מענטשן ָ ָ שלאף ,און
ָ ַא
aA
cמן הבאר c
וואס מען שרייבט האט געטייטשט )'יסוד צדיק' ,ע' רפג( דעם נוסח ָ הרה"ק ר' שלמה'קע זוועהילער זי"ע ָ
טאטע איז נישט מער ווי ַאן 'עומד' -עראינעם כתב 'תנאים' ביי ַא שידוך' ,העומד מצד בנו החתן' .דער ַ
מאל
נאר ָאפט ָדאסָ , נאר ָ
מאכט דער אויבערשטער בכבודו ובעצמו .און נישט ָ שטייט אין ַא זייטַ ...אלעס ַ
זאל נישט שטערן מיט זיין 'חכמה' און זיינע חששות, שטעלט אים דער אויבערשטער ַאוועק אין ַא זייט ,ער ָ
זאל זיין...
באפעלןַ ,אזוי ָ
נאר ַאזוי ווי דער אויבערשטער וועט ַ ָ
àé דער פרשה קוואל -חיי שרה
éãë ,ñòìà© ñàã ïòâðåøéñàtיב¨ ïåà ,
© òðòãéùøàô
© ïòîàæåö
© ïùéðòôòùàáיאøò .
© òìà© èéî ïòîàæåö
© èìòåå ïééæי,
êåãéù ïééà åìéôà© ïòîå÷ ãðàèùåöיג.
© ìàæ
©¨ ñò æà èìòèù øò ,ïùèðòî èøòèééååøòã ïåà èøòèðòðøòã
באשאפן ,גייט ארויס דאס קינד ווערט ַ ַ פארוואס פערציג טעג איידער ָ זאגן ַא טעםָ ַ , לויט דעם קען מען אויך ָ
האבן עïעס נאך איידער די עלטערן ָ ואס רופט אויס 'בת ïלוני לïלוני' )סוטה ב ,(.צו ווייזן ַאז ָ אין הימל ַא 'בת קול' ו ָ
זאגט )קידושין לַ (:אז פאר דעם קינד ,האט מען שוין אויסגערופן אין הימל' :בת ïלוני לïלוני' ,ווייל די גמרא ָ געטוהן ַ
מאמע .צוליב דעם טעם טוט טאטע ,און זיין ַ ס'זענען דא דריי שותפים אין דעם מענטש ,דער אויבערשטער ,זיין ַ
דעמאלס קענען זיי ָ מאמע ווערן שותפים. טאטע און די ַ נאך איידער דער ַ באשטימען דעם זיווג ָ דער אויבערשטער ַ
לאזן הערן ַא מיינונג אין דעם יא ָאדער ניין ,מיר זענען אויך 'שותפים' אין דעם קינד ,און מיר ווילן ָ זאגן ָ נאך נישט ָ ָ
פאר אונז .דער אויבערשטער וועט טוהן ווי ער וויל... ïאסיג ַ ענין ...מיר ווילן דעם שידוך ,יענער שידוך איז נישט ַ
י .מיר לייענען אין דער היינטיגער ïרשה )כד ,ב-ג( 'ויאמר אברהם אל עבדו וגו' ,ואשביעך בה' אלקי השמים ואלקי
געזאגט' ,ה' אלקי השמים אשר לקחני מבית ָ האטהארץ'ָ ,אבער ווייטער שטייט )ïסוק ז'(ַ ,אז אברהם אבינו ע"ה ָ
האט ער געזאגט 'ואלקי הארץ'ַ ,אזוי ווי פריער ,ווייל פריער ָ ָ האט אברהם נישט זאגט רש"יַ ,אז דא ָ אבי' וגו'ָ .
האט זאגן ,יעצט איז דער אויבערשטער סיי 'אלקי השמים' ,און סיי 'אלקי הארץ' ,ווייל אברהם ָ געמיינט צו ָ
האט מיך באשעפער אויף דער וועלטָ .אבער ווען ער ָ דא ַא ַ אריינגעברענגט אין די מענטשן צו וויסן ַאז ס'איז ָ
נאר 'אלקי השמים' ,נישט 'אלקי הארץ' ,ווייל טאטנ'ס הויז ,איז דער אויבערשטער געווען ָ ַארויסגענומען פון מיין ַ
באשעפער אויף דער וועלט. דא ַא ַ זאגן ַאז ס'איז ָ דאך נישט געוואוסט צו ָ האבן ָ די מענטשן פון דער וועלט ָ
האט פאר אליעזר ַאז ער ָ דערמאנט ַ
ַ האט אברהם אבינו ע"ה דייקא יעצט פארוואס ָ
פארשטייןָ ַ , דארף מען ַ ַ
ג-א-ט אין הימל און ערד? באשעפער איז דער ָ איינגעוואוינט די מענטשן צו וויסן ַאז דער ַ
זאגן ,פריער איז דער אויבערשטער האט געמיינט צו ָ ענטפערט הגה"צ רבי גדלי' אייזנמאן זצ"לַ ,אז אברהם ָ
באשעפער דאס הייסט ,די הנהגה פונעם ַ האבן נישט געוואוסט פון איםָ . געווען 'אלקי השמים' ,און די מענטשן ָ
מ'האט נישט דערקענט ַאז ַאלעס ווערט געפירט ָ פארהוילן ,און פארדעקט און ַ ברוך הוא אויף דער וועלט איז געווען ַ
האט ַאריינגעברענגט אין מענטשן דעם גלויבן ַאז מיט ַא השגחה ïרטית ,ביז אברהם אבינו איז געקומען און ער ָ
האט נישט קיין ווערד ,אויב דער אויבערשטער רופט גאנצע השתדלות ָ ַאלעס איז מיט ַא השגחה פון הימל ,און די ַ
נישט אויס דערויף אין הימל.
ארויסגעלאזט אויפ'ן וועג צו זוכן
ָ האט זיך ַ פאר אליעזר ,איידער ער ָ דערמאנען ַ
ַ געוואלט
ָ האט אברהם מיט דעם ָ
זאלסט גוט געדענקען ַאז דער אויבערשטער איז 'אלקי השמים ואלקי הארץ' .דער פאר יצחק ,דו ָ ַא שידוך ַ
נארפארלאז זיך נישט אויף דיין אייגענע חכמהָ , אויבערשטער ַאליין טוט ַאלעס ,סïעציעל ביי שידוכים .ממילאָ ַ ,
באשעפער ,מה' אשה לאיש. ַאלעס ווענדט זיך אינעם ַ
פאר יעדן פאלק ,איז באמת שייך ַ גאנצן אידישן ָ טאטע פון ַ אט די הייליגע הדרכה פון אברהם אבינו ע"ה ,דער ַ
דארפן גוט וואס שטייען אין שידוכיםַ , מאמע פון קינדער ָ טאטע און ַ איינעם ווען ער קומט ָאן צו שידוכים .יעדער ַ
פארלאזן אויף זיך ָאדער באשעפער איז 'אלקי השמים ואלקי הארץ' ,ממילא ,וועט מען זיך נישט ַ ָ געדענקען ַאז דער ַ
צוזאמען דעם ,ער פירט ַאלעס... ַ ïארט
אויף די שדכנים וכו' .דער אויבערשטער ָ
טאטן ,הרה"ק בעל 'אמרי אמת' נאמען פון זיין ַ נאכגעזאגט אין ָ
ָ האט ָ דער גערער רבי הרה"ק בעל 'פני מנחם' זי"עָ ,
גאנצן שידוך. זי"ע ,אויפ'ן ïסוק' :הוא ישלח מלאכו לפניך' איז ראשי תיבות הימ"ל ,ווייל פון הימל פירט מען דעם ַ
האט אויסגערופן אין הימל וואס ָ געזאגטַ ,אז 'מלאכו' גייט ַארויף אויפ'ן מלאך ָ ָ האט דער 'ïני מנחם' מאל ָ ַאן ַאנדער ָ
גאנצן וועג ,ביז'ן שידוך ,און ער ערלעדיגט ַאלעס) .ספר 'הïני מנחם' ,ח"ב ,ע' קיט( באגלייט דעם ַ 'בת ïלוני לïלוני' ,ער ַ
קיינמאל פריערָ יאַ .א ביישïיל דערצו קען מען זען פון די ווערטער פון ïרקי דרבי אליעזר )פט"ז( ַאז רבקה איז
זאל איר קענען געגאנגען שעïןַ ,אלעס כדי אליעזר ָ ַ יאוואסער ,און יעצט איז זי ָ ארויסגעגאנגען שעïן ַ
ַ נישט ַ
האט געבעטן ביי דעם אויבערשטען. וואס ער ָ ס'זאל מקויים ווערן דער סימן ָ ָ טרעפן ,און
נאמען פון 'ספר נאמען פון צדיקים )הגאון ר' חיים קניבסקי זצ"ל ברענגט אין 'דרך שיחה' ,ע' קיא ,אין ָ יב .עס ווערט געברענגט אין ָ
צושטאנד
ַ זאל
צומאל ַא מלחמה אויף דער וועלט ,כדי דורך דעם ָ ָ חסידים' ,סי' קמא( ַאז דער אויבערשטער ברענגט
קומען ַאפילו איין שידוך.
דער פרשה קוואל -חיי שרה áé
ïåà úåðåøñç éã ãöî øòãਠ,äìéìç âðåðòôàä
¨ ïéé÷ àã
¨ ,'ùéàì äùà 'äî' æà© ,äãåî øòðééà øòãòé æéà íòã ïéà
ìééåå øòãਠ,ïáàä íéðt øúñä à© àãיד¨ íéîât .
¨ êåãéù íòðéà íéããö éã ñàåå ¨ èùéð ììëá æéà íòã ééá
ïøòèù ïåà ïëàî ÷© òéìà
© ïìéåå ñàåå
¨ ïùèðòî àã ïòðòæ'ñ èùéð æéà'ñ æà© òáèä êøã ï'èéåì ñéåà èòæ'ñ áéåà êéåà
יאר צוריק ,איז ַא משïחה פון לעיקוואוד געקומען קיין ארץ ישראל צו דער חתונה פון זייערס ַא מיט עטליכע ָ
פאראנטראגן ַא שידוך ַ ָ פאטער פון דעם בחור ,וועלנדיג ָ טעלעפאנירט צום ָָ האט ַא שדכן נאך די שבע ברכות ָ זוןָ .
טעלעפאנירט צו מיר צוויי ָ האסט נישט שאד ַאז דו ָ 'א ָ געזאגט צו דעם שדכןַ : ָ טאטעהאט דער ַ טאכטערָ . זיין ָ
אהיימצופארן'.
ַ טעג צוריק ,ווייל יעצט זענען מיר שוין אויפ'ן וועג צום לופטפעלד ַ
שטארקער ַ אראïגעלאזט ַא
ָ האט זיך ַ ָ האבן זיי געהערט ַאז אין ניו יארק ָ ָאנקומענדיג אויפ'ן לופטפעלד אין לודָ ,
פארבינדונג מיט געווארן .מ'האט געהייסן יעדן איינעם שטיין אין ַ ָ געïלאנטע פלי-רייזעס זענען בטל ַ שניי ,און ַאלע
האבן תיכף גערופן באנייען .זיי ָ טאג ָאדער צוויי ,אויסצוגעפינען ווען די רייזעס וועלן זיך ַ דער לופט-ליניע אין ַא ָ
נאך צוויי טעג. האבן די אכסניא ָ דארפן ָ איינגעשטאנעןַ ,אז זיי וועלן ַ
ַ דער אכסניא וואו זיי זענען
אנגעטראגן
ָ מ'האט אים ָ ָ וואס
דערמאנט וועגן דעם שידוך ָ ַ טאטע זיך האט דער ַ פארנדיג צוריק קיין ירושליםָ , ַאזוי ָ
טעלעפאנירט צום שדכן ,און אים דערציילט די גאנצע מעשה ,צוגעבנדיג ַאז צוליב ָ האטטאג פריער ,און ער ָ ַא ָ
וואס ער אלזא גרייט זיך צו אינטערעסירן וועגן דעם שידוך ָ דעם ,זענען זיי אויפן וועג צוריק קיין ירושלים .ער איז ַ ָ
טאכטער. פאר זיין ָ אנגעטראגן ַ
ָ האט אים ָ ָ
צוריקגעפארן קיין ַאמעריקע צוויי טעג שïעטער, ָ פאר ביידע צדדים ,און ביז זיי זענען דער שידוך איז געפעלן ַ
יארק איז שוין צערינען... געמאכט דעם 'ווארט' און די 'תנאים' ,און דער שניי אין ניו ָ ַ האט מען אינצווישן שוין ָ
וואס ברענגט ַא ראיה מן התורה ,מן הנביאים ,מן הכתובים ַאז דערמאנטע ווערטער פון דער גמרא ָ ַ יג .אויף די
פארשידענע האבן מענטשן ַ געזאגט הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע :ביי שידוכים ָ ָ האט'מה' אשה לאיש'ָ ,
חשבונות .טייל מענטשן זוכן דייקא ַא מיוחס'דיגע משïחהַ .אנדערע קוקן אויפ'ן אויסערליכן אויסזעןַ .אנדערע זוכן
צוזאמעןַ :אן עושר טוט מיט א צווייטן עושרַ ,א יחסן איז זיך משדך מיט ַ ַא געלט-שידוך .געווענליך טרעפן זיי זיך
האבן צוגעפירט צו דעם שידוך. דאזיגע מעלות ָ ַא יחסן ,און ַאזוי ווייטער .יעדער איינער איז זיכער ביי זיךַ ,אז די ָ
פארפאר'ן שידוךַ .א ביישïיל ַ נישטא ַאן ַאנדערע סיבה ַ ָ זאגן אונז' :מה' אשה לאיש', אויף דעם קומען חז"ל און ָ
סארטן מענטשן געפינען מיר אין דער תורה ,אין די נביאים ,און אין כתובים. דערמאנטע דריי ָ ַ די
אין דער תורה געפינען מיר ביי דעם זיווג פון יצחק אבינו ע"הַ ,אז אליעזר איז געגאנגען קיין ארם נהרים צו
זאגט ָאבער דער ïסוקַ ,אז לבן און בתואל טרעפן ַא שידוך פון ַא מיוחס'דיגער משïחהַ ,אזוי ווי אברהם אבינוָ .
האט דער אויבערשטער דערפאר ווייל ַאזוי ָ
ַ נאר
צושטאנד געקומען ָ ַ געזאגט' ,מה' יצא הדבר' ,דער שידוך איז ָ האבן
ָ
באפוילן.
האט געקוקט אויפן נאך זיינע אויגן ,ער ָ נאכגעגאנגען ָ
ַ אין נביאים זעט מען ביי שמשון הגיבורַ ,אז ער איז ָ
זאגט דארט דער ïסוק' :ואביו ואמו לא ידעו כי מה' היא' .דער איינציגער גורם חיצוניות'דיגן אויסזען )זע סוטה יָ ,(:
געוואלט.
ָ באשעפער -דער 'מזווג זיווגים' - האט דער ַ וואס ַאזוי ָפאקט ָ נאר דער ַ פארן שידוך איז געווען ָ ַ
זאגט דארט ָ צושטאנד צוליב געלט ,ווייל ָ ַ אין כתובים ,ווערט ָאïגעווענדעט די איינרעדעניש ַאז ַא שידוך קומט
נאר דער אויבערשטער פירט-אויס יעדן שידוך. דער ïסוק )משלי יט ,יד( 'בית והון נחלת אבות ,ומה' אשה לאיש'ָ .
ַאזוי טייטשן די ספרים דעם ïסוק )משלי יח ,כב( מצא אשה מצא טוב ,ויפק רצון מה' .דער אויבערשטער גיט
פאר אים פון הימל. באשטימט ַ האט ַ וואס ער ָ פאר דעם זיווג ָ ַאריין אין דעם מענטש ַא רצון ַ
האט הרה"ק בעל 'פני מנחם' זי"ע געטייטשט די ווערטער פון חז"ל )מכות י' (.בדרך שאדם רוצה לילך מוליכין ַאזוי ָ
האט ביי שידוכים ,איז אויך אין כלל פון וואס ער ָ אותו' .אויך דער וועג ווי דער מענטש וויל גיין ,די עצם רצונות ָ
וואס ער גיט ַאריין באשערט ,דורך דעם ָ 'מוליכין אותו' ,דער אויבערשטער פירט דעם מענטש לויט ווי ס'איז אים ַ
אין אים ַא רצון.
טאכטער .איז פאר זיין ָ האט געזוכט ַא בחור ַא תלמיד חכם ַאלס ַא חתן ַ האבן שוין דערציילטַ ,אן עושר ָ יד .מיר ָ
זאל אים ָאנווייזן געפארן קיין ïרעשבורג ,צום גאון בעל 'חתם סופר' זי"ע ,און געבעטן דעם 'חתם סופר' ,ער ָ ָ ער
אויפ'ן בעסטן בחור אין זיין ישיבה.
âé דער פרשה קוואל -חיי שרה
,'èìòåå éã ïòééøãøòáéà' êéæ èòåå ,ïøòåå ìàæ ¨ êåãéù à© íéããö éã ïåô íòðééà èðééô ïáà䩨 ééæ ìééåå êåãéù à
ãðàèùåö
© èòåå êàæ טו
© éã æéá , 'úåîåäú åãøé íéîù åìòé' à© áéìåö øàâ ̈¨ øòãਠ,äáéñ òøòãðà© ïà© áéìåö øòãà
ïãðéååùøàôטזà© .
© ïøòåå ïìòåå 'úåðåøñç' òìà© ïåà ïòîå÷ æà© ìéåå øòèùøòáéåà øòã ïòåå øòáਠ,èìòâ ïéà ìâðàî
©
דעמאלס קען איך וויסן ווי יעדער ָ פארהער איך די בחורים ,און געזאגט' :ענדע זמן ַ ָ האט דער חתם סופר אים ָ
דעמאלסָ פארהער ,וועל איך אייך אלזא ַאהיים ,און ווען ס'וועט קומען די צייט פונעם ַ פאר ַ ָ האלט אין לערנעןָ . בחור ַ
באשטימטן בחור'. שיקן דעם ַ
האט אויסגעקליבן דעם בעסטן בחור, פארהערט די בחורים ,און ער ָ האט דער 'חתם סופר' ַ כך הוה .ענדע זמן ָ
טראגן צו יענעם עושר .אינעם בריוו איז געשטאנען געשריבן' :דער בחור ָ זאלוואס ער ָ און אים געגעבן ַא בריוו ָ
וועלכע געבט דיר איבער דעם בריוו ,ער איז דער אויסדערוועלטער צו זיין דיין איידעם ,נעם אים פאר דיין טאכטער'.
אדורכפארן
ָ מאכן ַאן אומוועג און ַ זאל ער ַ האט דער 'חתם סופר' געבעטן דעם בחורַ ,אז אויפ'ן וועג ַאהייםָ , דאן ָ ַ
קאנווערט מיט'ן בריוו. פארמאכטן ָזאל אים איבערגעבן דעם ַ ַ שטאט וואו עס וואוינט יענער עושר ,און ער ָ ָ די
האטגעיאגט אהייםָ , ָ האט זיךאינהאלט פונעם בריוו ,און ער ָ ַ האט נישט געוואוסט פונעם דער בחור וועלכער ָ
זאל איבערגעבן האט געוואוינט נישט ווייט פונעם גביר ,און אים געבעטן ער ָ וואס ָ געוואנדן צו זיינס ַא חבר ָ ָ זיך
האט מסכים געווען. -פארשטענדליך ַאז זיין חבר ָ פאר דעם עושר .זעלבסט ַ דעם בריוו ַ
צוגעפארן פריער צו דעם עושר'ס הויז און אים איבערגעגעבן דעם בריוו ָ טאקע ַאהיימקומענדיג איז דער בחור ַ
האט אים געברענגט דעם בריוו איז וואס ָדארט געלייענט ַאז דער בחור ָ האט ָ פונעם 'חתם סופר' .ווען דער עושר ָ
באלד אונטערגעשיקט ַא שדכן צו די עלטערן פון דעם בחור דעם שליח ,און האט ער ַ באשערטער איידעםָ , זיין ַ
צושטאנד געקומען בשעה טובה ומוצלחת. ַ דער שידוך איז
באשערטער קלאר געזען די וועגן פון דער השגחה עליונה ,ווי דער אויבערשטער פירט צו ַאז ַא ַ ָ האט מעןדאן ָ ַ
צושטאנד קומען.
ַ זאל
שידוך ָ
האט דערציילט )געברענגט אין ספר 'הרב מבריסק' ,ח"ג ,ע' ,(506וועגן ַא איד טו .הגאון רבי משה מרדכי שולזינגער זצ"ל ָ
טאכטער ,און מ'האט נישט געזען קיין שום שיין פון לעכטיגקייט געהאט ַאן עלטערע ָ ַ האטפון ירושלים וועלכע ָ
געראטן
ָ האט דער גאון ר' וועלוול טשעטשיק זצ"ל אים צובראכן ביי זיךָ .
ָ פאר ַא שידוך .דער איד איז געווען זייער ַ
האט דער בריסקער רב אים פאר'ן רבָ . הארץ ַ אראïרעדן פון ַ ַאריינצוגיין צום בריסקער רב הגרי"ז זצ"ל ,און זיך ַ ָ
געזאגטַ ,אז ווען עס וועט קומען די ריכטיגע צייט ,וועט עס דורכברעכן אייזערנע טויערן. ָ
געווארן ַא כלה ווייל ס'איז ָ נאך נישט טאכטער איז ָ זארגן .דיין ָוואס צו ָ האסט נישט ָ זאגןָ , האט געמיינט צו ָ ער ָ
פאר .ווען ס'וועט קומען די ïאסיגע צייט ,וועט נישט זיין קיין שום עיכוב. נאך נישט געקומען די צייט דער ַ ָ
פאר זיין שוועסטער ,די רעבעצין פונעם סטייïלער גאון אמאל דערציילט ַ האט ַ ָ טז .דער גאון בעל 'חזון איש' זצ"ל ָ
האט מיך פאלגענד' :היינט איז ביי מיר געווען ַא איד און זיך אינטערעסירט וועגן ַא בחור .ווען ער ָ זצ"ל ,ווי ָ
האטגעפרעגט וועגן דער 'יראת שמים' פונעם בחור ,האב איך אים געענטפערט' :ס'קען זיין בעסער' .אויך ווען ער ָ
האב איך געענטפערט האב איך געענטפערט ַאז 'ס'קען זיין בעסער'ַ .אזוי ָ מיך געפרעגט וועגן דעם בחור'ס התמדהָ ,
פאר אים'.האב אים געוואלט מרמז זיין ַאז דער בחור איז נישט ַ אויף ַאלע זיינע שאלות ,ווייל איך ָ
האט נישט קיין חסרון ,ווייל קיינער איז פארשטיי ַאז ער ָ האט דער איד ָאבער געענטפערט :איך ַ זאך ָ'אויף יעדער ַ
פארבעסערן זיינע וועגן ,איז האט ַאן ָארט צו ַ נאר ַאז ער ָזאגט ָדאך נישט ַא מושלם אויף דער וועלט ,און ַאז דער רבי ָ ָ
פארבעסערונג. פאר ַא ַ דא ַאן ָארט ַנאך ָנארַ ,אז ס'איז ָ
דאך משמע ַאז ער גייט אויפ'ן גוטן וועג ...זיין איינציגער חסרון איז ָ ָ
צושטאנד געקומען'.ַ טאג איז דער שידוך נאך אין יענעם ָ טאכטערָ . פאר מיין ָ דאס ַא ïאסיגער חתן ַ דאך ָ איז ָ
נאר ווי דער אויבערשטער פירט די וועלט .דער האט אויסגעפירט צו זיין שוועסטער' :זע ָ און דער 'חזון איש' ָ
קלארע ווערטער, ָ דאך ַא בר דעת ,און איך האב אים געענטפערט האט מיך געפרעגט וועגן דעם בחור ,איז ָ וואס ָ איד ָ
פארשטאנען פוןַ האט ַ פארבעסערן .אויב ַאזוי ,ווי ַאזוי איז מעגליך ַאז ער ָ וואס זיך צו ַ האט אסאך ָ ַאז דער בחור ָ
פאר ַא שידוך, וואס דען? ווען עס קומט די צייט ַ נאר ָהאט נישט קיין שום חסרון? ָ מיינע ווערטער ַאז דער בחור ָ
וואס הערט וועט ווערן טויב ח"ו ,און דער שידוך וועט צושטאנד קומען, נאר און איינער ָ וועט ַא קלוגער ווערן ַא ַ
ווייל 'מה' אשה לאיש'.
דער פרשה קוואל -חיי שרה ãé
ïôåøòâñéåà èùéð èàä'î
¨ êåãéù íòã 'ïëàîיזáéåà ,èééæ øòøòãðà© øòã ïåô ,
© '÷òéìà
© ïòðò÷ èùéð èòåå àðåù
,ïòîå÷ ãðàèùåö
© ìàæ¨ êåãéù øòã æà© ìîéä ïéà à© ïééæ èùéð èòåå ,'ïìðî óñë' äìàù éã êéåà ïåà
úåìòî òëéìøòãðåàåå éã èùéð ,ïôìòä èùéðøàâ ¨ èòåå ...âðåøòèù
aA
cמן הבאר c
האט מעלות געזאגט :יעדער מענטש ָ ָ האט
שïאלער זיידע זי"ע ָ ָ עס ווערט געברענגט ַאז דער הייליגער
'לאקשן ברעט' פון הימל און דעקט צו אראַ ïא ָ
באשערט פון הימל ,קומט ַ ָ און חסרונות .אויב ַא שידוך איז ַ
שïראך( מעלותָ .אבער אויב דער שידוך איז נישט ַ ַאלע חסרונות ,און עס בלייבט גוליע )בלויז ,אויף דער רוסישער
אראַ ïא
געווארן ,קומט ַ ָָ באשאפן
דאס קינד איז ַ ַ מ'האט נישט אויסגערופן וועגן דעם איידער ָ ָ באשערט,
ַ
'לאקשן ברעט' פון הימל און דעקט-צו ַאלע מעלות ,און ס'בלייבט 'גוליע' חסרונות') ...איש הפלא' ,ע' שסא, ָ
געברענגט אין 'תפארת למשה'ï ,רשתינו(
געזאגט דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'פני מנחם' זצ"לַ ,אז ווען עס קומט די צייט צו ענדיגן
ָ האט
ענליך ָ
זאלן נישט זען קיין שוםַא שידוך ,פירט דער אויבערשטער די עלטערן ַאזוי ווי 'בלינדע פערד'ַ ,אז זיי ָ
חסרון אינעם בחור ָאדער אינעם מיידל ,און ַאזוי זענען זיי מסכים צום שידוך.
האט גענומען פאר'ן גערער רבי'ן ,הרה"ק בעל 'פני מנחם' זצ"לַ ,אז ער ָ הארצן ַ אראïגערעדט פון ַ האט זיך ַ ָ ַא איד ָ
'פארקויפט' ַאלס ַא 'רבי עקיבא איגר' ממש ...דערווייל שטעלט זיך ַארויסַ ,אז האט אים ַ וואס יעדער ָ ַאן איידיםָ ,
נאר איז ער נישט ַא 'רבי עקיבא איגר' פון פריערדיגן דור ,און אויך נישט פון 'לא מיניה ולא מקצתיה' .נישט ָ
גאר
געזאגט ַאז ער איז ַא 'נודע ביהודה' ,דערווייל ער איז ָ
ָ )מ'האט אים
ָ נאר ער איז ַא פולשטענדיגער 'עם הארץ'... היינטיגן דורָ ,
געזאגט:
ָ האט דער 'פני מנחם' אים ַא 'נודע בגוים'(ָ .
'האט אויסגערופן פערציג טעג איידער וואס מ ָ -ווען עס קומט די צייט אויסצופירן ַא שידוך' ,בת ïלוני לïלוני'ָ ,
זאלן נישט געווארן ,נעמט דער אויבערשטער ַאוועק דעם 'שכל' פון די עלטערןַ ,אז זיי ָ ָ דאס קינד איז געבוירן ָ
האט מען דיך לייכט געקענט איבעררעדן ַאז דיין איידים איז נאר ַאזויָ , צושטאנד קומעןָ .
ַ שטערן דעם שידוך פון
האט מען דיר צושטאנד געקומעןָ , ַ ַא 'רבי עקיבא איגר' בכבודו ובעצמוָ ...אבער יעצט ,ווען דער שידוך איז שוין
וואלסט געבליבן דאך בעסער ַאזוי ,ווי איידער דו ָ ïשוט 'צוריקגעגעבן' דעם שכל פון הימלַ ,אלס ַא 'מתנת חינם' .איז ָ
האט דיר צוריקגעגעבן דעם שכל... וואס ער ָ פאר דעם ָ דאנקען דעם אויבערשטען ַ דארפסט ַ ָאן דעם שכל ...דו ַ
יז .דער 'שפת אמת' )פ' חיי תרל"ח ,ד"ה 'בפסוק'( פרעגט א מורא'דיגע קשיא :לבן און בתואל האבן צוזאמען געזאגט,
דאך געווען רשעים .ווי ַאזוי זענען זיי 'מה' יצא הדבר ,לא נוכל דבר אליך רע או טוב' .לבן און בתואל זענען ָ
זאגן ַאז דער שידוך איז פון דעם אויבערשטען?! געווארן ַאזוי 'גלויביג' ,צו ָ
ָ דא ïלוצלינג
ָ
האבן פשוט נישט נאר זיי ָ צוריקהאלטן דעם שידוךָ , ַ געוואלט
ָ האבן באמת ענטפערט דער 'שפת אמת'ַ ,אז זיי ָ
געזאגט' ,לא נוכל דבר אליך רע או ָ האבן זייגעקענט עפענען זייערע מיילער צו שטערן דעם שידוך ...אויף דעם ָ
האבן זייגעווארן שטום אויף ַא קורצע צייט ,(...און פון דעם ָ ָ 'יא'ָ ,אדער 'ניין' )זיי זענען ïלוצלינג
זאגן ָ טוב' -מיר קענען נישט ָ
פארשטאנעןַ ,אז 'מה' יצא הדבר'...
ַ בעל כרחם ַ
צושטאנד קומען ,קען קיינער נישט ַ זאלפון דעם קען מען לערנעןַ ,אז ווען דער אויבערשטער וויל ַאז ַא שידוך ָ
זאגן 'ניין' ,וועט ער ïלוצלינג איינשïארן צו ָ
ַ יא וועלןעפענען ַא מויל און שטערן דעם שידוך ,און אויב ער וועט זיך ָ
ווערן שטום...
'האט
וואס מ ָאמאל געפרעגט וועגן ַא שידוך ָ האט אים ַ ָ ïאסירטַ ,אז ַא איד ָ טאקע ַ האט ַ ביים 'שפת אמת' זי"ע ָ
האט מברר געווען ביי די מענטשן האט דער 'שפת אמת' אים געפרעגט ,אויב ער ָ פאר זיין זוןָ . אנגעטראגן ַ
ָ אים ָ
האט דער איד געענטפערטַ ,אז ער שטאט וואו די מדוברת וואוינט ,וועגן איר און וועגן איר משïחהָ . ָ פון דער
פאר אים צו כדאי ַַ פאר אים ,און ַאז ס'איז שטארק אויסגערימט ַ ַ גארהאט זיי ָ האט געפרעגט איין איד ,און יענער ָ ָ
האט דער 'שפת אמת' אים געגעבן זיין הסכמה דערויף .ווען דער איד איז ַארויס פון צימער און טוהן דעם שידוךָ .
האבן זיי זיך זייער האט אים געענטפערטָ , וואס דער רבי ָ פאר די שטוב מענטשן פונעם 'שפת אמת'ָ , דערציילט ַ
åè דער פרשה קוואל -חיי שרה
èåè øòèùøòáéåà øòã øàð ¨ ,ñàã
¨ ¨ èùéð ïåà øòáìéæ ïåà ãìàâ
øàð ¨ ñàã
¨ èùéð ïåà ,ïáàä
¨ íéããö éã ñàåå¨
,âàè
¨ íòðòé ïéà ,'éðåìtì éðåìt úá' ,ïøàtðòîàæåö
¨ 'ï÷åø' èùéð êéæ èòåå äòöä éã .úåáéñ òøòãðà© ïåà
ïòîå÷ðਠèùéð õòâøò ïéà èòåå ñò ïåà ,ñéåàøàôיחøòãਠïééæ íéã÷î èùéð ïò÷ øòðéé÷ .èøà¨ íòðòé ïéà ïåà .
¨
געוואונדערט דערויף ,ווייל ס'איז נישט געווען דער שטייגער פונעם 'שפת אמת' צו רעדן ַאזוי ,און איינער פון זיי
אינפארמאציע
ָ ַ פארלאזן אויף דער האט אים געהייסן זיך ַ ָ פארוואס ער ָ האט שïעטער געפרעגט דעם 'שפת אמת'ָ ַ , ָ
האט דער 'שפת אמת' אים געענטפערט: פון איין מענטשָ .
פאר מירַ ,אז ער באקלאגט ַ
האט זיך ַ ָ טאטע פון דער מדוברת ,און ער ָ -ערשט נעכטן ,איז ביי מיר געווען דער ַ
שטאט וואו ָ אסאך שונאים אין דער האט ליידער זייער ַ ַ ערוואקסענע טעכטערָ ,אבער ער ָ ַ האט אין הויז עטליכע ָ
באזארגט ַאז זיינע שונאים וועלן אים נאר איין גוטן פריינט ,און ער איז דעריבער ַ ָ שטאט ָ ָ האט אין ער וואוינט .ער ָ
מאכן די שידוכים ,און קיינער וועט זיך נישט וועלן משדך זיין מיט אים ...יעצט איז געקומען דער קאליע ַ ïרובירן ַ
האט מיר וואס איז נעכטן געווען ביי מיר ,און ער ָ טאכטער פון יענעם איד ָ טאקע געפרעגט וועגן דער ָ איד און ַ
טאטן פון דער מדוברת ,און האט גערעדט גוטס אויף דעם ַ האט געפרעגט איינעם ,און יענער ָ דערציילט ַאז ער ָ
האט צוגעפירט ַאז פון ַאלע זיינע קלאר ,ווי דער אויבערשטער ָ ָ האב איך פון דעם געזען אויף זיין משïחה בכללָ .
האביא ַא גוטער פריינטָ ... וואס איז אים ָ שונאים ,איז אים אונטערגעקומען צו פרעגן דייקא יענעם 'יחיד ומיוחד' ָ
קלארַ ,אז עס איז ַא שידוך מן השמים... ָ דאך געזען איך ָ
באשערט ,וועט מען געזאגט :אויב ַא שידוך איז ַ ָ האט דער וויזשניצער רבי ,הרה"ק בעל 'אהבת ישראל' זי"עָ ,
נאר גוטס. זאגן אויף אים ָ נאכפרעגן ביי די גוטע פריינט ,און זיי וועלן ָ זאלן זיך ָ צושיקן פון הימל ַאז די מחותנים ָ
מאכן דעם שידוך... קאליע ַ אויב נישט ,וועלן זיי ָאנקומען צו די שונאים ,און זיי וועלן ַ
האט האט דערציילטַ ,אז ער ָ יח .הגאון רבי בן ציון פעלמאן זצ"ל ,רב פון דער קהילה 'נחלת משה' אין בני ברקָ ,
אמאל ַאריינגעקומען צום גאון בעל 'חזון איש' זי"ע ,און זיך געהערט פון דעם בעל העובדאַ ,א מיידל איז ַ ָ
טאקע ערוואקסן מיידל ,און די שדכנים רעדן איר ַ ַ פאר אים איבער איר ביטערן גורל .זי איז שוין ַאן אויסגעוויינט ַ
זאגן איר פארשידענע שידוכיםָ ,אבער ַאלע ענטפערן איר מיט ַא 'לא' מיט ַאן אל"ף ...קיינער וויל איר נישטַ ,אלע ָ ַ
'גארנישט'ַ ,אז קיינער וויל מיך נישט נעמען?... אזא ָ
טאקע ַ ַ געקלאגט :צי דען בין איך ַ ָ האט געוויינט און ָא .ïזי ָ
זאלסט מיר ענטפערן געזאגט :איך וויל דיר עïעס ערקלערןָ ,אבער דו ָ ָ בארואיגט און האט דער 'חזון איש' איר ַ ָ
וואס וואוינט אויף דער פרידמאן ַָ נאמען דארף שיקן ַא בריוו צו ַא משïחה מיט'ן ָ דעם אמת .צום ביישïיל ,איך ַ
זאלסט עס צופירן צו יענע גאס אין בני ברק ,נומער ,2און איך וועל דיר איבערגעבן דעם בריווַ ,אז דו ָ רבי עקיבא ַ
דארט געזען האסט ָ געגאנגען צו יענעם בניןָ ,אבער דו ָ ַ האסט ערפילט דיין שליחות ,דו ביזט אלזא ,דו ָ משïחהָ ַ .
דארט ïאסט קעסטלעך זענען ָ שטאק וואוינען דריי משïחות ...קיין ָ ָ שטאק ,און אויף יעדן ָ האט דריי ַאז דער בנין ָ
דאך נישט פארהאן ,און אויף די טירן זענען די נעמען פון די משïחות נישט אויפגעשריבן .ממילא ,וועסטו ָ נישט ַ ַ
וואס וועסטו טוהן? פרידמאן-משïחה אין דעם בניןָ . ַ וויסן וואו עס וואוינט די
נאכגעלאזט,
ָ האט ָאבער נישט ָ דאס מיידל איז געבליבן שטיל ,נישט ענטפערנדיג דעם 'חזון איש' .דער 'חזון איש' ָ ָ
האט זי געענטפערט אין פאל? ָ אזא ַוואלסטו געטוהן אין ַ ַ וואס ָ זאג מירָ , האט איר ווייטער געפרעגט :נוָ , און ער ָ
שטאק ,און ָ אנקלאïן אויף דער ערשטער טיר פון אונטערשטן ַ טאן :בלית ברירה ,וועל איך ָ עטוואס-וואקלדיגן ָ
ַ ָ ַאן
'פרידמאן',
ַ דא וואוינט נישט פרידמאן-משïחה .אויב זיי וועלן מיר ענטפערן ַאז ָ ַ דא וואוינט די איך וועל פרעגן אויב ָ
דא אינעם בנין ַא משïחה זאגן וואו עס וואוינט ָ 'איצקאוויץ' ,וועל איך זיי פרעגן ,אויב זיי קענען מיר ביטע ָ ָ נארָ
האט שטאגָ . ָ פאמיליע-משïחה ,אויפ'ן דריטן פרידמאן .וועלן זיי מיר ענטפערן וואו עס וואוינט די ַ ַ נאמען מיט'ן ָ
געזאגט:
ָ דער 'חזון איש' איר ווייטער
דא וואוינט זאגט איר ַאז ָ פארוואס ָ זאךָ ַ ... אזא ַ
פארוואס טוט איר מיר ַ ַ -נו ,וועסטו דען זיי ָאנשרייען מיט כעסָ ַ ,
האסטו זיי ָאנצושרייען... וואס ָ פרידמאן?ַ ...אוודאי וועסטו זיי נישט ָאנשרייען ,ווייל ָ ַ איצקאוויץ-משïחה ,און נישט ָ די
דא וואוינט וואס זיך צו בייזערן ,ווייל ָ דא ָ שטאק .ס'איז נישט ָ ָ דאך אויבן ,אויפ'ן דריט'ן פרידמאן וואוינט ַָ משïחת
פרידמאנס ...ממילא ,וועסטו רואיג ַארויפגיין ַ שטאק ,וואוינען די ָ דארט אויפ'ן דריטן איצקאוויץ משïחה ,און ָ ָ די
פרידמאן-פאמיליע ,און זיי איבערגעבן מיין בריוו... ַ ַ אנקלאïן אויף דער טיר פון דער ַ שטאק ,און דו וועסט ָ ָ צום דריטן
דער פרשה קוואל -חיי שרה æè
זאלסטוַ ,אז אין דער סעקונדע ווען דו טאן :וויסן ָהאט אויסגעפירט ,שוין מיט ַא העכערן ָ און דער 'חזון איש' ָ
דאך דער ïשט דערפוןַ ,אז 'האלט נישט דערביי' ,איז ָ וואס דו ווילסט טוהן ,יענער ַ באקומט ַא 'ניין' אויף ַא שידוך ָ ַ
'פרידמאן',
ַ וואס הייסטהאבן מיט איינעם ָ דארפסט ,צום ביישïיל ,חתונה ָ באשערטער זיווג .דו ַ דאס איז נישט דיין ַ ָ
דאך'איצקאוויץ' ,איז ָ
ָ -נאמען איז פאמיליע ָ אנטראגן ַא שידוך מיט ַא בחור וועמענס ַ ָ און ממילאַ ,אז מ'טוט דיר ָ
האסטו צו שרייען אויף זייָ ,אדער געטשעïעט צו ווערן וואס ָ קלאר ַאז יענער וועט ענטפערן 'ניין' אויפ'ן שידוךָ . ָ
'איצקאוויץ' ,און ער איז נישטָ דאך
פרידמאן? דער בחור הייסט ָ ַ פארוואס זענט איר נישט דערפון ,און זיי פרעגן ַ ָ
באווייז ַאז דו 'טויגסט נישט' ח"ו? ס'איז וואס צו זיין אין כעס ...איז דען פון דעם ַא ַ האסט נישט ָ דיין חתן ...דו ָ
באשערטער בחור דאס איז נישט דיין שידוך ...אין דער סעקונדע ווען עס וועט זיך ָאïזוכן דער ַ דאך ïשוט ַאז ָ ָ
ïאסירט.
טאקע ַ האט ַ גאר שנעל ,וכן הוהַ ,אזוי ָ צושטאנד קומען ָ ַ 'פרידמאן' ,וועט דער שידוך ַ נאמען מיט'ן ָ
יאר,האט דערציילט וועגן זיךַ ,אז ווען ער איז געווען ַא בחור פון זיבעצן ָ דער גאון רבי חיים קניבסקי זצ"ל ָ
טאטע ,דער סטייïעלער גאון זצ"ל ,שוין ָאנגעהויבן האט זיין פעטער ,דער גאון בעל 'חזון איש' זצ"ל ,ווי אויך זיין ַ ָ
האט דער ַאנדערער מאל ָ 'האט אים גערעדט צענדליגער שידוכים ממשָ ,אבער יעדעס ָ פאר אים שידוכים .מ ָ זוכן ַ
יאריאר שטיין אין שידוכים ,ווען ער איז שוין געווען ָ 23 נאך זעקס ָ צד געענטפערט מיט ַא 'לא' ...סוף-כל-סוףָ ,
טאכטער פון דעם גאון רבי יוסף שלום אלישיב אנגעטראגן דעם שידוך מיט דער ָ ָ האט דער 'חזון איש' אים ָ ַאלטָ ,
האט זיך יארַ ...אזוי ָדעמאלס איז די כלה ַאלט געווען זיבעצן ָ ָ צושטאנד געקומען.ַ זצ"ל ,און דער שידוך איז
פאר דער באשטימטע כלה געווען ַ 'סעזאן' פון שידוכים ,איז זיין ַ ָ 'אריין' איןַארויסגעשטעלטַ ,אז ווען רבי חיים איז ַ
'בת מצוה'...
פארהאבן זיך ָאïגערעדט ַ צובראכן ביי זיך און ָ ָ וואס זענען געווען מיט דעם ,פלעגט רבי חיים ערמוטיגן מענטשן ָ
נאךפארוואס זייער שידוך איז ָ 'אïגעזאגט' ביי שידוכים ,פונעם ַאנדערן צדַ ,אז די סיבה ַ ָ ָ אים ַאז זיי ווערן כסדר ָ
דערפאר .פון הימל טוט מען עס ַ נאך נישט געקומען די צייט דערפאר ווייל ס'איז ַָ צושטאנד געקומען ,איזַ נישט
ïאסיג ,און ענליכע פארשידענע סיבות ,און מ'טוט עס 'דרייען' אויף ַאן אופן כאילו זיי זענען נישט ַ צופירן מיט ַ
'תירוצים'...
זאגן' :ווען ס'קומט די ריכטיגע מינוט ,געדויערט עס דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'בית ישראל' זי"ע ,פלעגט ָ
ווייניגער פון ַא מינוט'.
נאמען פון דעם גאון רבי חיים בריסקער זצ"ל ,אויף די ïסוקים נאכגעזאגט אין ָ
ָ האט דער 'בית ישראל' זצ"ל ָ אויך ָ
אין דער היינטיגער ïרשה )כד ,יז-כ( 'וירץ העבד לקראתה ...ותמהר ...ותרץ עוד' .ביי שידוכים ,פירט זיך ַאלעס פון
נאר אויך די צייט ווען דער נאר דער עצם שידוך איז פון הימלָ , דעם אויבערשטען ' -מה' יצא הדבר' -און נישט ָ
פארשïעטיגן צושטאנד קומען ,איז אויך פון דעם אויבערשטען .דער מענטש קען עס נישט צואיילן ָאדער ַ ַ זאל
שידוך ָ
פארטיג באשטימט פון הימל צו ענדיגן דעם שידוך ,וועט עס ַ וואס איז ַ ַאפילו מיט ַא מינוט .ווען עס קומט די צייט ָ
טאג ,וויילצושטאנד קומען יענעם ָ ַ האט געדארפט וויבאלד דער שידוך מיט רבקה ָ ַ ווערן אין ַא מזל'דיגע שעה ,און
פארנאכטס )ווי עס שטייט אין ïסוק יא' ,לעת דאך געבעטן 'הקרה נא לפני היום' ,און ס'איז שוין געווען ַ ַ האט ָ אליעזר ָ
געמאכט פון הימל ַא נס ַ האט ַאפילוהאט ַאלעס געמוזט צוגיין אין גרויס איילעניש ,און דער אויבערשטער ָ ערב'(ָ ,
פארטיג ווערן בעתו ובזמנוָ ,אן ַאן זאל ַ פאר ַאליעזר ,און ַאזוי ווייטערַ ,אלעס כדי דער שידוך ָ פון 'קפיצת הדרך' ַ
ïהאלט) .געברענגט אין ספר 'ליקוטי יהודה' ,פרשתינו( ָא ַ
האט דערציילט צוויי וואונדערליכע מעשיות ,ווי ווייט מ'קען דער גאון רבי בן ציון פעלמאן זצ"ל פון בני ברקָ ,
פאר ַא שידוך: באשטימט פון הימל ַ וואס איז ַ פארשïעטיגן די צייט ָ נישט מקדים זיין ָאדער ַ
פאר די כלה, דאס רינגל ַ געדארפט איבערגעבן ָ ַ האטגעשטאנען אונטער דער חוïה ,און ווען ער ָ ַ ַא חתן איז שוין
'האט עס צוריקגעגעבן 'האט עס אויפגעזוכט אויף דער ערד ,און מ ָ האנט .מ ָ אראïגעלאזט פון ַ
ָ האט ער עס ïלוצלינג ַ ָ ָ
דאס רינגל מאל ,איז ָגעוואלט געבן ַא צווייטן ָ ָ האט עס איר פאר דער כלה .ווען ער ָ פאר'ן חתן ,צו געבן עס ַ ַ
האבן די מחותנים 'האט עס געפונעןָ ... 'האט ווידער געזוכט ביז מ ָ מאל ...מ ָ אראïגעפאלן אויף דער ערד ַא צווייטן ָ ַ ַ ָ
דאס איז נישט דער ריכטיגער שוין ָאנגעהויבן חושש זיין ,ווער ווייסט צי ס'איז נישט עïעס ַא סימן פון הימל ַאז ָ
האנט ארא ïפון חתן'ס ַ פאלט ַ ָ דאס רינגל ַ פאל ,ווי ָ אזא ַ
שידוך' ...הלא דבר הוא' ,און 'לאו בכל יומא מתרחיש'ַ ַ ,
מאל... צוויי ָ
æé דער פרשה קוואל -חיי שרה
וואס די פארשטאנען ָ ַ באלד ַ האט ַ ביי יענע חוïה איז געווען ָאנוועזענד דער בריסקער רב הגרי"ז זצ"ל ,וועלכער ָ
זאגנדיג: בארואיגט ָ האט ער זיי ַ דאָ . טראכטן ָ ַ צוויי מחותנים
מאל? דער ענטפער אויף דעם האנט צוויי ָ אראïגעפאלן פון חתן'ס ַ ַ דאס רינגל איז ַ ָ פארוואס ָ -איר ווילט וויסן ַ ָ
געווארן די ïונקטליכע מינוט ווען דער חתן ָ באשטימט נאך נישט געקומען די צייט ...פון הימל איז ַ איז ,ווייל ס'איז ָ
דאך געווען טאקע געווען גרייט שוין עטליכע מינוט פריערָ ,אבער ס'איז ָ דארף מקדש זיין די כלה .איר ַאלע זענט ַ ַ
האבן עיכובים ,ביז ס'וועט קומען די צייט זאלט ָ האט מען צוגעפירט פון הימל איר ָ פאר דער צייט ...וועגן דעם ָ ַ
באשטימט פון הימל. 'האט ַ וואס מ ָ ָ
ïאסירט מיט ַא בחור ַא בעל תשובה, האט ַ האט דערציילטָ , פעלמאן ז"ל ָ ַ וואס רבי בן ציון די צווייטע מעשה ָ
האט מען אים גערעדט געווארןָ ,
ָ פאר בעלי תשובה .ווען ער איז עלטער האט געלערנט אין ַא ישיבה סïעציעל ַ וואס ָ ָ
האט נאכ'ן זיך אינטערעסירן מיט ַאלע ïרטיםָ , וואס איז אויך געווען ַא בעלת תשובה ,און ָ ַא שידוך מיט ַא מיידל ָ
גאנצער צייט ביז צו דער פאר די חתונה .אין משך פון דער ַ באשטימט ַא צייט ַ געבראכן טעלער ,און ַ ָ מען בעהי"ת
פאר ַאלע זייערע געזארגט ַ ָ האבן שטאב פון דער ישיבה ָ ַ גלאטיג .די רבנים און ַ צוגעגאנגען
ַ חתונה ,איז ַאלעס
חתונה-זאל ,א.א.וו.ַ פאר דעם באצאלט ַ מ'האט ַ ָ ָ באדערפענישן. ַ
ווען ס'איז ָאבער געקומען דער יום החוïה ,די כלה איז שוין ָאנגעקומען מיט אירע חבר'טעס און ַא טייל פון
זאלָ ,אבער דער חתן אריינצושטראמען אין ַ
ָ האבן ָאנגעהויבן ַ איינגעלאדענע געסט ָ ַ איר משïחה ,און אויך ַאנדערע די
'האט שוין נאך ַא שטיקל צייטָ ,אבער 'הילד איננו' ...מ ָ איז נישט ָאנגעקומען ...ס'איז ַאדורך ַא שטיקל צייט ,און ָ
פארוואס קומט ער נישט ָאן צו זיין אייגענע חוïה. ïאסירט מיט'ן חתןָ ַ , האט ַ וואס עס ָ זארגן ,ווער ווייסט ָ ָאנגעהויבן ָ
נאך נישט האט געלערנט )אין יענע צייטן ,זענען ָ עלאפן אין ישיבה וואו דער חתן ָ איז איינער פון זיינע חברים ַאריבערג ָ
האט דער דארט געזען דעם חתן בכבודו ובעצמוָ ... האט ער ָ איבערראשונגָ , ַ 'סעלפאונס'ַ ,אזוי ווי היינט( ,און צו זיין ָ געווען
האט דער חתן געענטפערטַ :אוודאי טאג ס'איז היינטָ ... פארא ָ וואס ַ ַ חבר געפרעגט דעם חתן ,אויב ער געדענקט ָ
באשלאסן
ָ האב ַ וואס קען איך טוהן? איך ָ טאג פון מיין חתונהָ ...אבער ָ באשטימטער ָ דאך דער ַ געדענק איך ,ס'איז ָ
צוריקגעלאפן אין
ָ פאר מיר ,און כ'בין נישט אינטערעסירט אין דעם שידוך ...איז דער בחור ïאסיג ַ ַאז זי איז נישט ַ
פארלעגנהייט האט דער ראש ישיבה זיך געפונען אין ַא ַ פאר דעם ראש ישיבה 'דברים כהווייתן'ָ . זאל און דערציילט ַ ַ
פאר די כלה ַאז דער חתן שïירט זיך נישט גוט... געלאזט וויסן ַ ָ האט מען וואס צו טוהן ,און דערווייל ָ ָ
האט ïרובירט רעדן מיט דעם בחורָ ,אבער אריבערגעגאנגען אין ישיבה ,וואו ער ָ ַ דאן איז דער ראש ישיבה שנעל ַ ַ
האבן מיט איר'... שטארקער עקשנות ,ווען דער חתן שרייט 'איך וויל נישט חתונה ָ ַ האט זיך ָאנגעשטויסן אין ַא ער ָ
דא טוהן. מ'זאל ָ ָ וואסאריבערגעגאנגען שנעל צום סטייïלער גאון זצ"ל ,כדי אים צו פרעגן ָ ַ איז דער ראש ישיבה ַ
ïאסיג וואס איז ַ דא אין ישיבה ַא צווייטער בחור ָ האט דער סטייïעלער געפרעגט דעם ראש הישיבה ,אויב ס'איז ָ ָ
)פאר בעלי תשובה( ,קען דער ראש ישיבה גוט ַ אזא ישיבה זעלבסט-פארשטענדליךַ ,אז אין ַ ַ ַ פאר איר ַאלס ַא חתן... ַ
נאמען פון איינגעפאלן דער ָ
ַ געטראכט ַא מינוט ,ביז ס'איז אים ַ האט דער ראש ישיבה דעם מהות פון יעדן תלמידָ .
פאר יענעם טראגט ָאן ַ ָ געזאגט :גייט שנעל ַאריבער אין ישיבה ,און ָ האט דער סטייïעלער אים ַאן ַאנדערן בחורָ .
זאל ַאזוי האט געדריקט אויף דעם ראש ישיבה ,ער ָ באלד צוגיין צו דער חוïה ...דער סטייïעלער ָ זאל ַ בחור ער ָ
וואס פריער. טוהן ָ
האט ער נאכטָ , שלאפן אין בעט )ïונקט יענע ַ ָ געטראפן יענעם בחור ָ געגאנגען אין ישיבה ,און ַ איז דער ראש ישיבה
האט דער שלאפט שויןָ , ָ צוריקגעגאנגען צום סטייïעלער און דערציילט ַאז יענער בחור ַ זיך פרי געלייגט .(...איז ער
האט זיך ָאבער געקווענקעלט, שלאף' ...דער ראש ישיבה ָ ָ דארפט אים אויפוועקן פון געזאגט' ,איר ַ ָ סטייïעלער אים
שלאף ,און שלעïן צו זיין אייגענע ָ 'זאל אים אויפוועקן פון פאר דעם בחור ,מ ָ דאס וועט נישט זיין שוין 'צופיל' ַ צי ָ
האט דער ראש ישיבה אויפגעוועקט זאל עס שוין טוהןָ . האט ָאבער געדריקט אויף אים ער ָ חוïה ...דער סטייïעלער ָ
זאל צו געגאנגען אין ַ ַ האט ָאנגעטוהן די בגדי שבת ,און איז באלד מסכים געווען .ער ָ האט ַ דעם בחור ,וועלכער ָ
'אריגינעלער' חתן )אז איר ָ ïאסירט ַ דא ַ האט ָ וואס עס ָ פאר די כלה ַאלעס ָ האט מען דערציילט ַ 'זיין' חוïה ...אינצווישן ָ
האט מסכים געווען שטארק אויסגערימט( ,און זי ָ ַ פאר איר
מ'האט ַ ָ 'קאלטע פיס' ,און מ'ברענגט איר ַא נייעם חתן ,וועמען באקומען ַ האט ַ ָ
ïראוועט די 'האט גע ַ נאך דעם ווי מ'זעט איר( ,און מ ָ מ'דארף מקדש זיין ַא פרוי ָ ַ )מ'האט מקיים געווען דעם מאמר חז"ל ַאז ָ צום שידוך
חוïה ברוב שמחה וצהלה ,קול ששון וקול שמחה...
דער פרשה קוואל -חיי שרה çé
èåè'î ïòåå ,èéîøòã íéé÷î æéà'î ñàåå ¨ äåöî òñéåøâ éã .òãðå÷òñ à© èéî åìéôà© èééö òèîéèùàá © éã ïâéèòtùøàô ©
יט
. ïèééååö à© øàô © êåãéù à© ïâàøèðà
¨ ¨ .èìòåå øòã óéåà ï'úåìãúùä òìà© ïôìòä èùéð ïìòåå'ñ
.'øöåéä ãéá øîåçë' øàð ¨ ïòðòæ øéî
¨ 'ïúðåé íåâøú' øòã
óéåà èùèééèòâøòáéà) (å ,ãì íéøáã) èâàæ
øòã ïåô øòôòùàá © øòã ïéà èáéåìòâ :(ùéãéà פאר ַאנדערע
מזווג זיווגים -די גרויסע מצוה פון רעדן שידוכים ַ
øò .ïâòåå òèåâ èðøòìòâ æðåà èàä ¨ øò ñàåå
¨ ,èìòåå øàô© âååéæ à© ïôàøèòâ
¨ èàä'î
¨ éåå íòã ïâòåå âéãðãòø
ñàåå
¨ íòã ïåô ,ïùèðòî ïãééì÷åöðਠèðøòìòâ æðåà èàä ¨ èðàîøòã èøòåå ñò ïåà ,ä"ò åðéáà ÷çöé
æðåà èàä¨ øò .äåç ïåà íãà èòãééì÷òâðਠèàä ¨ øò ïèùøò íòã ïâòåå äùøt øòâéèðééä øòã ïéà úåëéøàá
'íòã ïåô ,úåìë ïåà íéðúç ïééæ åö âååæî èðøòìòâñéåà ,'åúòá øáã' à© ñò æéà ,íäøáà ãáò øæòéìà ¯ 'ïëãù
.ïåùàøä íãà èéî äåç ïòååòâ âååæî èàä ¨ øò ñàåå¨ ©ïåà ,íéëåãéù ïãòø ïåô ïéðò íòã øòèééøá ïãòøåöîåøà
וואס מ'קען דערפון האט אויסגעפירט די צוויי מעשיותַ ,ארויסברענגענדיג ַא לימוד ָ פעלמאן זצ"ל ָ
ַ און רבי בן ציון
לערנען :פון דעם זעט מעןַ ,אז אויב מ'איז מקדים די צייט ,קען דער חתן שטיין אונטער דער חוïה און ער וועט
דאקעגן,אמאלַ ...נאך ַ ָ איינמאל און ָ
ָ אראïפאלן אויף דער ערד,
דאס רינגל וועט ַ ָ ַ נישט קענען מקדש זיין די כלהָ ...
שלאףָ ,אבערָ שלאפן ַא טיפן
ָ זאל
באשטימטער חתן ָ באשטימטע צייט ,איז מעגליך ַאז דער ַ אויב עס קומט די ַ
האט אויסגערופן באשעפער ָ וואס דער ַ צושטאנד קומען ָ
ַ זאל
ַאלעס ַארום וועט זיך דרייען און דרייען ,כדי עס ָ
געווארן' ,בת ïלוני לïלוני' ...און ווען ס'וועט קומען די סעקונדע ,וועט מען ָ באשאפן
פערציג טעג איידער ער איז ַ ַ
שלאף און אים שיקן גלייך פון בעט צו דער חוïה... ָ אים אויפוועקן פון
מ'דארף ַאפילו נישט טוהן ַ האבן שוין ַארויסגעברענגט ַאז דער אויבערשטער איז דער 'שדכן' ,און כאטש מיר ָ יטָ .
באשטימטער צייט ,איז צופיל השתדלות דערין ,ווייל 'מה' אשה לאיש' ,און יעדער שידוך קומט ָאן אין זיין ַ
וואס שטייען אין שידוכים ָאדער זייערע עלטערןָ ,אבער ַא צווייטער, געווארן לגבי די קינדער ָ
ָ געזאגט
ָ נאר
דאס ָאבער ָָ
האט אויף זיך ַא הייליגע פליכט צו העלפן יענעם טרעפן ַא שידוך ,און עס איז אין כלל פון דער מצוה 'לא תוכל ָ
פאר יענעמס וועגןַ ,אז דער אויבערשטער וועט אים שוין העלפן... שטארקן מיט אמונה ַ ַ 'זאל זיך נישט להתעלם' .מ ָ
געזאגט )'ליקוטי
ָ האט
סאסובער זי"ע ָ וואס דער גרויסער בעל צדקה וחסד הרה"ק רבי משה לייב ַ באקאנט ָ ס'איז ַ ַ
זאגן )ברכות השחר( 'שעשה לי כל צרכי' ,אין ַא 'לשון יחיד' ,און נישט 'לשון וואס מיר ָ
חידושי הרמ"ל' ,פז( אויף די ברכה ָ
האט דער הייליגער רבי משה זאגן אין ַא לשון רביםָ . וואס מיר ָ
רבים'ַ ,אזוי ווי 'פוקח עורים' ,און 'מלביש ערומים'ָ ,
דארף ער זיך פאר'ן מענטש ַאלייןַ , פאר 'זיך'ַ ,
נאר ווען עס איז נוגע ַ געזאגטַ ,אז פון דעם לערנען מירַ ,אז ָ ָ לייב
פאר ַא צווייטן, באדערפענישןָ .אבער ווען עס איז נוגע ַ באזארגט אים מיט ַאלע זיינע ַ זען ווי דער אויבערשטער ַ ָ
וואס פעלט באדערפענישןָ ... דאך שוין סיי-ווי ערפילן ַאלע זיינע ַ טראכטן ,דער אויבערשטער טוט ָ ַ טאר מען נישט
דארף זיך משתדל זיין צו העלפן ַא צווייטן ווי נאר דער מענטש ַ זאל אים טוהן ַא טובה ...נייןָ , עס אויס ַאז איך ָ
ווייט מעגליך.
aA
cמן הבאר c
נאמען פון הרה"ק רבי משה עס ווערט געברענגט אין ספה"ק 'יושר דברי אמת' )הגה ,סוף פ' שמות( ,אין ָ
געזאגט אויפ'ן פסוק )משלי טז ,ד( 'כל פעל ה' למענהו' .דער אויבערשטערָ האט
סאסובער זי"עַ ,אז ער ָלייב ַ
האט
פאר וועלכן צוועק ָפאר זיין כבוד .דארף מען פארשטייןַ , באשאפן ַאלעס אויף דער וועלט ַ דאך ַ ַהאט ָ ָ
באשאפן אויף דער וועלט דעם ענין פון אïיקורסות? דער אויבערשטער ַ ַ
ארימאן בעטן ַא נדבהָ ,אדער ער זוכט
ַ געזאגט ,ווען עס קומט צו דיר ַאן ָ
ָ האט הרה"ק רבי משה לייב ָ
באשערט פוןזאלסטו אים נישט ענטפערן' ,מסתמא איז ַאזוי ַ הילף פון זיין צרה אויף ַאן ַאנדערן אופןָ ,
טראכטן,
ַ 'אïיקורסות' ,צו
באנוצן מיט ַ
זאל מען זיך ַ פאלָ ,
אזא ַ
נאר אין ַ ַ
זאלסט ליידן ָארימקייט'ָ ...
הימלַ ,אז דו ָ
ַאז אויב איך וועל איך נישט העלפן ,וועט אים קיינער נישט העלפן.
èé דער פרשה קוואל -חיי שרה
' 'åéëøãá úëìäå' ïåô äåöî éã ïåà ,'åá ä÷áãìåכב¨ ,
ñàåå ¨ àøîâ éã
(áë ,á úéùàøá) ÷åñt ï'ôéåà (.àñ úåëøá) èâàæ
ïòðò'ùøã ì"æç éåå éåæà© ,æéà úååöî 2 éã ïåô äðååë éã øæòìà ïá äéîøé éáø èàä ¨ ','íãàä ìà äàéáéå
),'àåä êåøá ùåã÷ä ìù åéúåãéîá ÷áãä' (.ãé äèåñ òæ æéà øòèùøòáéåà øòã æà© ,øéî ïòðøòì àã ¨ ïåô ,èâàæòâ
¨
äúà óà ,íåçø àåä äî' (:âì÷ úáù) ì"æç ïâàæ ¨ êéåà ïåà ,äåç èéî ïåùàøä íãà ïåô 'øòøéôøòèðåà' øòã ïòååòâ
éåæà© è÷ðåt ,íéâååéæ òâåðá æéà òáìòæ ñàã
¨ .'íåçø éåä æà© ,õøà êøã à© äøåú éã æðåà èðøòì èéîøòã ïåà
éåå] íéâååéæ âååæî æéà àåä êåøá øòèùøòáéåà øòã éåå èéî) ïøòðòì÷ à© ïøéôøòèðåà ïøéáåøt ìàæ
¨ øòñéåøâ øòã
àúôìç ïá éñåé éáø æà© (ã ,ç"ñô ø"á) èâàæ
¨ ùøãî øòã ïâéåà òðééæ ïéà èëòìù ïééæ èùéð ìàæ©¨ ñò ïåà ,(êåãéù à
æéá ïøàååòâ
¨ ïôàùàá
© © æéà èìòåå éã èðéæ ,èâàæòâ
¨ èàä
¨ 'ïéáùåù' èøàåå¨ © ïäåè åö éåæàכ¨ é"ùø èùèééè .
ñàã
ïòîàæåö
© èøàt
¨ øò ïåà øòèùøòáéåà øòã èöéæ ,èöòé )'êéæ æéà øò .'åâååéæáå åúôåçá ìãúùî' ,('øòøéôøòèðåà
.íéâååéæ ïøàtðòîàæåö
¨ © êéåà åèñìàæ
¨ éåæà© ,[íéâååéæ ïòðéôòâ ïåà ,ätåç øòã øòèðåà ïøéô åö íéà ìãúùî
.âååéæ à© íéà øàô
©
¨ àéáð øòã .á
úáùì äàøá åäú àì' (çé ,äî äéòùé) èâàæ
íéé÷î ïòî æéà ,ïèééååö à© øàô © êåãéù à© èãòø'î ïòåå
íøåâ æéà äåöî øòâéæàã
¨ øòã ïåô úåäî øòã .'äøöé
úååöî òëéìèòכא:
ïùèðòî ïåô áåùé øòñéåøâ à© ïééæ ìàæ
¨ ñò æà© ïééæ åö
øòã êéåà æà© ,ñéåà èîå÷ íòã ïåô .èìòåå øòã óéåà òøòãðà© ïåà ,à"÷ñ ,'â 'éñ ,øæåòä ïçìù) ïáééøù íé÷ñåt éã .à
øàô
© íéëåãéù ïãòø èéî êéæ èâéèôòùàá © ñàåå
¨ ùèðòî ïåô äåöî éã íéé÷î æéà 'ïëãù' øòã æà© (íé÷ñåt
דאזיגער גרויסער מצוה מיט האבן זיך ָאïגעגעבן מיט דער ָ אסאך פון די גדולי הדורות ָ באקאנטַ ,אז ַ ַ כ .עס איז ַ ַ
ליבשאפט.
ַ גרויס
האט געלעבט על ïי רוב עס ווערט געברענגט אין ספר 'מנהגי מהרי"ל' )הלכות חנוכה ,אות א'( ַאז דער מהר"י סג"ל ָ
פאר מענטשן, פארשלאגן פון שידוכים ַ
ַ גאנצער מדינה ,מיט ָ פון 'שכר שדכנות' ,ער פלעגט ַארומשיקן בריוו אין דער ַ
עיי"ש.
האט זיך משתדל געווען נאכגעזאגטַ ,אז דער גאון בעל 'חתם סופר' זי"עָ , ָ מאל ָ
האבן מיר שוין מערערע ָ אויך ָ
טאכטערַ ,אז ער נויטיגט זיך אין דעם פאר זיין ָ זאגנדיג ַפאר ַא יתום און יתומהָ , ערב יום כיïור צו רעדן ַא שידוך ַ
טאג יום כיïור. דאזיגער גרויסער מצוה אין דעם הייליגן ָ זכות פון דער ָ
פאר ַאנדערע ,שרייבט הגאון הגדול רבי משה שטערנבוך שליט"א, כא .צווישן די טייערע 'סגולות' פון רעדן שידוכים ַ
דאסהאט געהערט פון הייליגן בעלזער רב מהר"א זי"עַ ,אז ָ אין זיין ספר 'ביאורים והנהגות' )פרשתינו( ַאז ער ָ
פאר ַאנדערע מענטשן ,איז ַא סגולה זוכה צו זיין צו גוטע קינדער. רעדן שידוכים ַ
פאר איינעם פון די אייגענע קינדער ,ווי הגה"ח רבי נתן פאר זיך ָאדער ַ אויך איז עס מסוגל צו טרעפן ַא שידוך ַ
לובארשט זצ"ל ברענגט )אין זיין ספר 'שארית נתן'(ַ ,א ראיה פון דעם ïסוק אין דער היינטיגער ïרשה ביי דעם שידוך ַ
געגאנגען
ַ זאגט דער ïסוק )כד ,סב( 'ויצחק בא מבוא באר לחי רואי' .שרייבט רש"יַ ,אז ער איז פון יצחק מיט רבקהָ ,
דערנאך ווייטער אין
ָ באלד
וואס שטייט ַ האבן מיט איר .און ָ זאל חתונה ָ טאטן אברהם ,ער ָ פאר זיין ַ ברענגען הגר ַ
דאס הייסטַ ,אז יצחק ïסוק? 'והנה גמלים באים'ַ ,אז רבקה איז ָאנגעקומען מיט אליעזר ,רייטנדיג אויף קעמלעןָ .
דאך )ב"ק צב' (.כל המבקש רחמים על זאגן ָ
פאר אברהם ...ווייל חז"ל ָ נאר ַ געווארן מיט זיין שידוךָ , ָ איז געהאלפן
נאר לגבי תפילה ַ
)אז אויב מ'איז געווארן נישט ָ
ָ געזאגט
ָ דאס איז חבירו והוא צריך לאותו דבר ,הוא נענה תחילה' .און ָ
וואס איז זיך משתדל נאר יעדער איינער ָ האבן די זעלבע ישועה ,ווערט מען געענטפערט פריער(ָ ,
מ'דארף ַאליין ָ
ַ פאר יענעם ,און
מתïלל ַ
זאך ,ווערט ער אויך געענטפערט פריער. האבן די זעלבע ַ דארף אויך ָ פאר ַא צווייטן אים צו טוהן ַא טובה ,און ער ַ ַ
פאר הגאון געזאגט ַָ אמאל כב .עס ווערט געברענגט )'מעשה איש' ,ח"ב ,ע' רג( ַאז דער גאון בעל 'חזון איש' זי"ע ָ
האט ַ ָ
'לאמיר זיךצוזאמען אין אויספירן ַא געוויסן שידוךָ , ַ האבן עוסק געווען רבי שלמה הערשלער זצ"ל ,ווען זיי ָ
וואס דער אויבערשטער עסקנ'ט זיך'. עסק'ענען מיט דעם ָ
וואס דער גאון רבי אלעזר טורצין זצ"ל ענליך ווערט אויך געברענגט אין דערמאנטן ספר )'מעשה איש' ,ח"ז ,ע' קכה( ָ
האט אים פאר עמיצען ַא שידוך ,און ער ָ אנצוטראגן ַ
ָ אמאל געשיקט ָ האט אים ַ ָ האט דערציילטַ ,אז דער 'חזון איש' ָ ָ
דער פרשה קוואל -חיי שרה ë
ìééè à© æà© ,íòã ïåô ïòî èòæ ,'äùà åæ åì' ,é"ùø èâàæ ¨ øòã óéåà ïùèðòî ïåô âðåøòîøàô ©© à© íøåâ æéà ,òøòãðà
,íéëåãéù ïéà ïééæ åö ÷ñåò æéà ä÷ãö ïåô äåöî øòã ïåô òâéæàã ¨ éã íéé÷î 'ïëãù' øòã êéåà æéà ,àìéîî .èìòåå
øñçé øùà åøåñçî éã' ùèðòî íòã øàô )© ïòâðòøá ïåà òðééæ ïéà ,ì"öæ áéùéìà íåìù óñåé éáø ïåàâ øòã èáééøù éåæà
© äåöî
ïåæç' øòã æà ,èøàã èâðòøá à"èéìù êåáðøòèù î"øâä ,áâà) .'åì .(ïéèéâ úëñî óéåà úåøòä
íéøåçá øàô
© íéëåãéù ïãòø èéî ïáòâòâtਠêàñà
© © êéæ èàä
¨ ò"éæ 'ùéà
èìòèù'î ïòåå ,120 êàð ¨ àøîâ éã .â
¨ æà© (.àì úáù) èâàæ
øàé
¨ ïèöòì ïéà øò èàä¨ ,èøòäòâ áàä¨ êéà éåå èéåì' ïåà ,êòìãééî ïåà
,äìòî ìù ïéã úéá íòã øàô ©© ùèðòî íòã ÷òååà
(.'øòáåèù òùéãéà 100 éåå øòî èìòèùòâôéåà ,ïáòì ïééæ ïåô
øòã ïéà ïòååòâ ÷ñåò èàä ¨ øò áéåà íéà ïòî èâòøô
äåöî éã èéîøòã íéé÷î ïòî æéà ,äðìåë ìò äìåòäå .ä ,à"ùøäî øòã èøàã ¨ èáééøù .äéáøå äéøt ïåô äåöî
øòèñòøâ øòã æéà ñàã íéãñç úåìéîâ ïåôכד¨ ìééåå , áéåà ,êéåà æéà äìàù øòâéæàã ©¨ øòã ïåô ììë ïéà æà
êàã
¨ æéà'ñ ïåà ,ïèééååö à© èéî ïäåè ïò÷'î ñàåå¨ ãñç ,äîåúé à© ïåà íåúé à© ïëàî © åö äðåúç ïòæòâ èàä¨ øò
ï÷å÷ ïåà ïòééèù ñò èééåå éåå ïøòãìéù åö âéøòáéà ,'à÷ååã åàì äîåúéå íåúé' æà© ,åö ïáéâ íéøôñ éã ïåà
ïéà ïéåù ïòðòæ øòãðé÷ òøòééæ ñàå婨 ïøòèìò éã ñéåøà ,ïèééååö à© øàô© ïâàøèðà
¨ ¨ êåãéù øòãòé øàð
¨ èåè'î ñàåå ¨
.èãòø'î ñàåå
'¨ êåãéù ïãòé óéåà ,íéëåãéù ïåô 'ïàæòñ
¨ 'åáøå åøt' úååöî íåé÷ ïåô ììë ïéà æéàכג.
ùîî åèåùôë ,'äôééò ùôð ìò íéø÷ íéîë' æéà ñòכה.
ïééæ ïéà èáééøù à"èéìù êåáðøòèù äùî éáø ïåàâä .ã
äøäî ,øòôòùàá © íåö ììtúî ïòðòæ ïåà ïòôàä¨ øéî ïåô èòæ'î æà© ,(ö÷ 'ò ,åðéúùøô) 'úåâäðäå íéøåàéá' øôñ
,íéìùåøé úåöåçáå äãåäé éøòá òîùé åðé÷åìà 'ä ãçàá êéçà ãçàî ïåéáà êá äéäé éë' (ç¯æ ,åè íéøáã) ÷åñt
ïåà ,äìë ìå÷å ïúç ìå÷ ,äçîù ìå÷å ïåùù ìå÷ ,'åì øñçé øùà åøåñçî éã åðèáòú èáòä 'åâå êéøòù
וואס דער אויבערשטער טוט, לאמיר טוהן ָ געזאגט בשעת'ן אים שיקן' :תא נעביד עובדא דקודשא בריך הוא' ָ - ָ
דאך ַאז דער אויבערשטער זיצט און ער איז מזווג זיווגים. זאגן ָווייל חז"ל ָ
כגַ .אזוי ווערט אויך געברענגט אין ספר 'לבם של ישראל' )ח"א ,ע' קנח( ַאז דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'לב שמחה'
זאגן,
פאר עלטערע בחורים .ער פלעגט ָ זאלן זען צו געפינען זיווגים ַ פאר שדכנים ,זיי ָ זי"ע ,פלעגט געבן געלט ַ
דאס איז ַאריינגערעכנט אין די שאלה פון 'עסקת בפריה ורביה'. ַאז ָ
פאר
אויערבאך זצ"ל ,פלעגט מעורר זיין די שדכנים צו רעדן שידוכים ַ ַ כד .דער גאון און ïוסק רבי שלמה זלמן
האט אויךוואס מ'קען טוהן מיט ַא צווייטן ,און ער ַאליין ָ דאס איז דער גרעסטער חסד ָ זאגנדיגַ ,אז ָ
ַאנדערעָ ,
'אריינגעלייגט' אין דעם ענין שעה'ן אויף שעה'ן )געברענגט אין ספר 'שלמי שמחה' ,ע' ד(. ַ
האט ליידער נישט זוכה געווען פאר רבי שלמה זלמןַ ,אז ער ָ הארצן ַאראïגערעדט פון ַ אמאל ַ ָ
האט זיך ַ ָ ַא איד ָ
געהאלפן צו ווערן מיט קינדער.
ָ זאגן ַא 'סגולה' זאל אים ָ האט געבעטן רבי שלמה זלמנ'ען ,ער ָ צו קינדער ,און ער ָ
האט שוין געשריבןַ ,אז צו טוהן צדקה און חסד האט רבי שלמה זלמן אים געענטפערטַ ,אז דער 'חפץ חיים' זי"ע ָ ָ
האט דער איד ווייטער געפרעגט רבי געהאלפן צו ווערן מיט זרע של קיימאָ . ָ מיט ַא צווייטן ,איז ַא גרויסע סגולה
זאל
האט רבי שלמה זלמן אים קודם גע'עצה'טַ ,אז ער ָ זאל זען צו טוהןָ . סארט חסד ער ָ פארא ָ
וואס ַ ַ שלמה זלמןָ ,
אויסגאבן .דער איד
ַ נעמען אונטער זיין אויפזיכט ַא קינד ַא יתום ,און דעקן ַאלע זיינע רוחניות'דיגע און פיזישע
האט רבי שלמה זלמן אים קאסטןָ . האט נישט געקענט דעקן ַאזעלכע ָ פארמעגליך ,און ער ָ איז ָאבער נישט געווען ַ
פאר עלטערע בחורים און מיידלעך ,און זיי העלפן אויפשטעלן אידישע זאל רעדן שידוכים ַ געגעבן ַאן עצה ,ער ָ
האט ַאזוי געטוהן ,און ביז ַא קורצע צייט וואס מ'קען טוהן .דער איד ָ דאס איז דער גרעסטער חסד ָ הייזער ,ווייל ָ
געווארן מיט ַא בן זכר למזל טוב.ָ געהאלפן
ָ איז ער
דאזיגער גרויסער מצוה ,מיט דער טענה ַאז זיי זענען נישט פעאיג אסאך מענטשן זוכן זיך צו 'ïטר'ן' פון דער ָ כהַ ַ .
פאר יענעם ,און ווער ווייסט,אנצוטראגן ַ
ָ ïאסיג ָ צו רעדן שידוכים .אויך ווייסן זיי נישט וועלכער שידוך איז ַ
באליידיגט ווערן אויף אים אויב ער וועט זיי גאר ַ אפשר וועלן די עלטערן פון דעם בחור ָאדער פון דער מדוברתָ ,
וואס איז זיי נישט 'צום כבוד'...רעדן ַא שידוך ָ
ערפארענעם און געניטן שדכן ,און אים בעטן ַ דאך צוגיין צו ַאן
דאס איז ָאבער נישט קיין תירוץ ,ווייל זיי קענען ָ ָ
דאך ַאז צענדליגער טויזנטערצו זיך ווענדן צו די עלטערן .און בכלל ,איז די עצם טענה נישט ריכטיג ,ווייל מ'זעט ָ
àë דער פרשה קוואל -חיי שרה
ïë ïîà ,úåéîùâáå úåéðçåøá áø òôùå äáçøä êåúî ïòéåáåöôéåà ïééæ äëåæ ïéåù ïìàæ
©¨ øòãðé÷ òùéãéà òìà
.ïåöø éäé ,äàøéäå äøåúä êøã ìò ö"îåèòùá øòæééä òùéãéà
'דארף
וואס זענען נישט געווען קביעות'דיגע 'שדכנים' ...מ ַ
געווארן דורך מענטשן ָ
ָ אידישע שטובער זענען ב"ה געבויט
האבן אינדערהיים ַא 'שיירא' פון זין און טעכטער
וואס ָ
פארשטעלן דעם גרויסן צער פון די עלטערן ָ נאר ïרובירן ָ זיך ָ
אנטראגן ַא
ָ דאן וועט מען שוין 'לויפן' ָ
ווייטאג דערגרייכט ביז צו די העכסטע הימלען ,און ַ
ָ וואס 'זיצן' און זייער
ָ
נאך שווערער ווי קריעת ים סוף.
וואס איז ָ
שידוך ,זיי אויסצונעמען פון זייער שרעקליכן קלעםָ ,
טראכטן פריער
ַ אנצוטראגן סתם 'מן הגורן ומן היקב'ָ ,אן צו
ָ האט נישט קיין זינען ָ
-פארשטענדליךַ ,אז עס ָ
)פון דער ַאנדערער זייט ,איז זעלבסט ַ
דא ַא שרעקליכע דערנידריגונג ,ודי למבין .ממילא ,איז 'כל
אנטראגן דעם שידוךָ ,
ָ צומאל איז אין דעם עצם ָ
ָ פאר יענעם ...ווייל
ïאסיג ַ
צי ס'איז בכלל ַ
ערפארענעם שדכן(.
ַ זאל מען צוערשט פרעגן ַאן
מ'האטָ ,
ָ וואס
ערום יעשה בדעת' ,און ביי יעדן 'געדאנק' ָ
מה' יצא הדבר
האבן מיר געהערט פון די בעלי העובדא. פאלגענדע וואונדערליכע מעשה ָ די ָ
האט צוויי זין אין ישיבה גדולה .דער עלטערער לערנט אין שיעור יענע משּפחהָ ,
אסאך
האט ַ ַ וויבאלד זייער קהילה ָ
ַ ג' ,און דער יונגערער לערנט אין שיעור א'.
געווארן,
ָ פארשידענע שטעט ,זענען די צוויי זין געשיקט ישיבות גדולות אין ַ
אנגעטראגן
ָ האט מען ָ
טאגָ ,
יעדער איינער פון זיי אין ַאן ַאנדערע ישיבה .אין ַא ָ
טאכטער פונעם מגיד שיעור פון דעם יונגערן זון ,דעם פאר דער ָ ַא שידוך ַ
האט דער וואס לערנט אין דער ַאנדערער ישיבהָ .עלטערן ברודער פון שיעור ג'ָ ,
מגיד שיעור געענטפערט ַאז ער איז נישט אינטערעסירט אין דעם שידוך ,ווייל
גאנצן 'הלוך ילך' קלאס ,און לויט'ן ַ
ַ דער יונגערער ברודער לערנט ביי אים אין
פאר זיין ּפאסיג ַפון דעם בחור )און די משּפחה( ,זעט עס אויס ווי ס'איז נישט ַ
האט ָאבער געדריקט אויף אים ,און אים ּפרובירט ערקלערן, טאכטער ...דער שדכן ָָ
ַאז די צוויי ברידער זענען ַאנדערש איינער פון ַאנדערן ,און אדרבה ,דער עלטערער
האט טאכטער .דער מגיד שיעור ָ פאר זיין ָ
צוגעּפאסט ַ
ַ שטארק
ַ גאר
ברודער איז ָ
געטראפן ַאן
ָ האט
געוואלט הערן דערפון .דער עלטערער ברודער ָ ָ ָאבער נישט
געהאט אין ַא מזל'דיגע שעה.
ַ האט שוין ַאפילו חתונהַאנדערן שידוך ,און ָ
אנגעטראגן דעם צווייטן,
ָ האט דער זעלבער שדכן ָ יאר שּפעטער ָ אנדערהאלבן ָ
ַ
האט שוין געלערנט אין שיעור ג'(
געווארן ,און ָ
ָ יונגערן ברודער )וועלכער איז אינצווישן עלטער
נאמען אויסגעזאגט דעם ָ
ָ האט אים ָאבער נישט פאר דעם זעלבן מגיד שיעור .ער ָ ַ
האנדלט זיך אין ַא חשוב'ן בחור געזאגטַ ,אז עס ַָ נאר
האט אים ָ פונעם בחור .ער ָ
דאך ַאן עקסּפערט געזאגט :דיין בני בית איז ָ ָ האט אים פון זייער קהילה ...ער ָ
'גראפאלאגיע' )צו לייענען כתבי יד( ,וועל איך דיר צושטעלן דעם כתב-יד פונעם אין ַ ָ ָ
פארזעצן מיט דעם שידוך... באשליסן אויב דו ווילסט ָ דערנאך וועסטו ַ
ָ בחור ,און
פאר דעם מגיד שיעור דעם האט געברענגט ַ געזאגט און געטוהן .דער שדכן ָ ָ
האט דער מגיד שיעור נישט )וואס דייקא צוליב איםָ , כתב-יד פון דעם בחור ָ
יאר
אנדערהאלבן ָ
ַ געוואלט הערן וועגן דעם שידוך מיט זיין עלטערן ברודער ַ ָ
טעלעפאנירט צום
ָ האט דער מגיד שיעור פריער( ,און עטליכע שעה שּפעטערָ ,
גראפאלאגיעַ ,(...אז ָאט געזאגט )זיך ַ ָ
פארלאזנדיג אויף זיין פרוי'ס 'עקסּפערטיז' אין ַ ָ ָ ָ שדכן און
טאכטער ,מער ווי ַאלע שידוכים פאר אונזער ָ צוגעּפאסט ַ
ַ דער בחור איז ַאממערסטן
'אויסגעזאגט'
ָ האט דער שדכן זיי דאן ָאנגעטראגן ביז יעצטַ . ָ מ'האט אונז ָ
ָ וואס
ָ
האט נישט געקענט פאמילע .דער מגיד שיעור ָ נאמען פון דעם בחור און זיין ַ דעם ָ
צושטאנד געקומען בשעטומ"צ. ַ גלייבן זיינע אויערןָ ,אבער למעשה ,איז דער שידוך
זאל אויסגעפירט
פון דער מעשה לערנען מירַ ,אז אויב מ'וויל פון הימל ַאז ַא שידוך ָ
געוואלט נעמען
ָ האט נישט
צושטאנד קומען .דער מגיד שיעור ָ ַ ווערן ,וועט עס
האט געקענט דעם יונגערן ברודער ,און צום סוף, דעם עלטערן ברודער ,ווייל ער ָ
האט ער גענומען ַאלס איידים דעם יונגערן...
ָ
זאגט )ב"ר פס"ה ,ב( ַאז ַאפילו אויב עס געפינט זיך ַא ממזר אויף דער מדרש ָ
איין עק וועלט און ַא ממזרת אויפ'ן צווייטן עק וועלט ,טוט דער אויבערשטער
זאגט
צוזאמענּפארן איינער מיט'ן צווייטן ,ווי דער ּפסוק ָ
ָ ַ צוזאמענברענגען און
ַ זיי
דא ַא וואונדערליכע
)תהלים סח ,ז( 'אלוקים מושיב יחידים ביתה' .זעט מען ָ
)א ממזר(,
וואס איז 'אסור לבא בקהל' ַ זאך :אין איין עק וועלט ,זיצט איינער ָ ַ
האט ער נישט וואס בדרך הטבעָ , טאר אים נישט נעמעןָ , טאכטער ָ ַא אידישע ָ
פאר ַא שידוך צווישן היימישע אידן .דער אויבערשטער זוכט ָאבער קיין אויסוועג ַ
פאר אים ַא שידוך זיינס גלייכן ַ)א ממזרת( פון ַאנדערן עק וועלט...אויס ַ
נאר דער אויבערשטער רופט אויס 'בת ּפלוני לּפלוני' ,אין דאסָ ,נאר ָאון נישט ָ
אימשטאנד מקדים צו זיין
ַ טאג ,און אין יענעם ָארט .קיינער איז נישט
יענעם ָ
פאר'ן שידוךַ ,אפילו מיט איין סעקונדע,באשטימטע צייט ַ ָאדער צו שּפעטיגן די ַ
און עס וועלן נישט העלפן ַאלע השתדלות'ן אויף דער וועלט.
