gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫על דרך הפלפול והחידוד‬ ‫שנת תשפ"ז ‪ -‬גליון רמ"א‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫בענין‬ ‫כיצד נעשה אליעזר שליח לקידושין והרי "אין שליחות‬ ‫לעבד"?‬ ‫בענין‬ ‫שמאי‪ :):‬הכל כשרין לשליחות קדושין‪ ,‬חוץ מחרש‬ ‫ביתסעיף ו‬ ‫דשיטתלה‬ ‫אליבא סימן‬ ‫ה'טורי אבן'קידושין‬ ‫שלכד‬ ‫פרק‬ ‫בראשית‬ ‫העצומה‬ ‫ֹּאמר ַא ְב ָר ָהם ֶאל ַע ְבּדֹו זְ ַקן ֵּביתֹו ַהמ ֵֹּּשל ְבכָ ל ֲא ֶשר לֹו (‬ ‫קושייתו‬ ‫וַ י ֶ‬ ‫שאינן בני דעת‪ .‬והעובד כוכבים‪ ,‬לפי שאינו בן‬ ‫לפישחל‬ ‫וקטן‪,‬השנה‬ ‫שוטה בראש‬ ‫מדוע לא גזרו שלא לתקוע בשופר גם‬ ‫פסוק ב)‬ ‫ביום חול?‬ ‫ברית‪ .‬והעבד‪ ,‬לפי שאינו בתורת קדושין ‪ -‬פירוש‪ :‬א עבד קען נישט‬ ‫כִּ י ֶאל ַא ְר ִּצי וְ ֶאל מֹולַ ְד ִּתי ֵּתלֵּ ְך וְ לָ ַק ְח ָת ִּא ָשה לִּ ְבנִּ י לְ ִּי ְצ ָחק (בראשית פרק‬ ‫שליח‪ ,‬וויבאלד ער אליין איז דאך נישט בתורת קידושין‪ ,‬און‬ ‫האחרונים‬ ‫ותירוצם של גדולי‬ ‫זיין א‬ ‫כד פסוק ד)‬ ‫אויב אזוי איז שווער ווי אזוי האט אליעזר געקענט זיין א שליח‬ ‫לקידושין דא ביי יצחק?‬ ‫דברי התוספות במסכת כתובות‬ ‫תירוצו של ספר המקנה‬ ‫אין די פרשה די וואך‪ ,‬ווערט פארציילט באריכות ווי אברהם אבינו‬ ‫האט געשיקט זיין קנעכט אליעזר‪ ,‬צו קיין זיכ'ן א שידוך פאר‬ ‫די המקנה ענפערט מיט א גרויסע חידוש‪ ,‬אז די גאנצע הלכה אז‬ ‫יצחק‪.‬‬ ‫א עבד קען נישט זיין קיין שליח ביי קידושין‪ ,‬רעדט מען‪ ,‬ווען סתם‬ ‫א מענשט נעמט סתם א עבד (נישט 'זיין' עבד) צו זיין א שליח‬ ‫די שליחות פון אליעזר‪ ,‬איז נישט געוועהן אז אליעזר איז געוועהן‬ ‫פאר קידושין‪ ,‬דעמאלטס איז די הלכה‪ ,‬אז א עבד קען נישט זיין‬ ‫א 'שדכן' וואס איז געגאנגען זיכען א שידוך פאר יצחק‪ ,‬נאר‬ ‫קיין שליח ווייל ער איז נישט בתורת קידושין‪ ,‬אבער א 'אדון' וואס‬ ‫תוספות אין מסכת כתובות דף ז‪ ,‬ב‪ ,‬שרייבט אז אברהם אבינו‬ ‫האט א 'עבד'‪ ,‬קען יא שיק'ן 'זיין' עבד צו גיין מקדש זיין א פרוי‪.‬‬ ‫האט געגעב'ן פאר אליעזר א 'כח' פון שליחות צו 'מקדש' זיין א‬ ‫אין די המקנה איז מסביר די טעם‪ ,‬וכלשונו‪ :‬אבל עבדו של המקדש‬ ‫מיידל פאר יצחק‪[ .‬ז"ל שם‪ :‬שנאמר ויקח בועז עשרה אנשים‪ :‬ובמסכת כלה‬ ‫דמייתי קרא דויברכו את רבקה (בראשית כד) איכא למימר דהתם ברכת אירוסין‬ ‫עצמו שאני‪ ,‬ויכול לקדש על ידי עבדו‪ ,‬לא מתורת שליחות‪ ,‬אלא‬ ‫והכא ברכת נישואין ויש ללמוד משם שיש לברך ברכת אירוסין לאשה‬ ‫משום דהוי כגופו ‪ -‬פירוש‪ :‬ווען א אדון שיקט זיין עבד צו מקדש‬ ‫המתקדשת על ידי שליח שהרי אליעזר שליח היה ונראה דאסמכתא בעלמא היא‬ ‫זיין‪ ,‬ארבעט עס נישט מיט תורת שליחות‪ ,‬נאר עס ווערט גערעכנט‬ ‫דעשרה לא מישתמע מהתם ולא איירי פשטיה דקרא בברכת אירוסין‪ .‬וע"ע‬ ‫אזוי ווי די עבד איז ממש כגופו פון די אדון‪ ,‬אין וועג'ן דעם קען‬ ‫כתובות דף נז‪ ,‬ב‪ ,‬שמביא הגמרא מכאן דנותנים לבתולה אחר קידושין י"ב חודש‬ ‫ער גיין מקדש זיין פאר זיין 'אדון' א פרוי‪ ,‬נישט מתורת שליחות‬ ‫דכתיב 'תשב הנערה אתנו ימים עשור‪ .‬הרי מכל אלו‪ ,‬שאליעזר שליח לקידושין‬ ‫הי' ולא סתם שליח למצוא שידוך‪].‬‬ ‫נאר מכח אז ער איז א חלק פון זיין אדון‪.‬‬ ‫קושית ספר המקנה‬ ‫תירוצו של העמודי אש‬ ‫די פנים יפות אין ספר המקנה (אבה"ע‪ ,‬סי' לה‪ ,‬סק"ט‪ ,‬וכן מביא קושיא זו‬ ‫די גרויסע גאון ר' ישראל אייזנשטיין (אב"ד קהילת באהאפאל במדינות‬ ‫בספרו פנים יפות כאן על הפסוק) פרעגט וויאזוי האט אברהם געקענט‬ ‫רוסיה‪ ,‬ספרו מעוטר בהסכמות מגדולי אדמור"י רוסיה לבית טשרנוביל‪ ,‬כהרה"ק‬ ‫שיקן אליעזר צו זיין א שליח צו מקדש זיין א פרוי פאר רבקה‪,‬‬ ‫ר' דוד מטולנא והרה"ק ר' יוחנן מראחמאסטריווקא‪ ,‬ויו"ח‪ .‬וגם יש לו הסכמה‬ ‫מהרה"ק ר' אברהם יעקב מסאדגורא‪ ,‬שכתבו הגאון האדיר בעל ה'תהלה לדוד'‪,‬‬ ‫די הלכה איז דאך אז א עבד קען נישט זיין קיין שליח פאר‬ ‫משמו של רבו‪ .‬וראוי להביא כאן מה שכתב בא"ד‪ :‬והן היתה עלי פקודת יד קדשו‬ ‫קידושין‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט אין שולחן ערוך אבן העזר (הלכות‬ ‫נישט קענען גיין אויף א שליחות צו מקדש זיין איינעם‪ .‬אויב אזוי‬ ‫מרן אדמו"ר מס"ג שליט"א לפקוד ולבקש בשמו מאת כל אנשי שלומו אשר‬ ‫ווערט צוריק שווער ווי אזוי אברהם האט געקענט שיקן אליעזר‬ ‫יקבלו הספר הזה להניח ברכה בביתם‪ ,‬ולהעניק להרב המחבר כרכה נאה‬ ‫ומכובדת ביתר שאר ועוז‪ ,‬ובזה תנוח דעת קדשו בנתינת כבוד לתורה ולומדיה‬ ‫וואס איז געוועהן א עבד צו גיין מקדש זיין רבקה פאר יצחק‪.‬‬ ‫באמת‪ ).‬אין זיין ספר עמודי אש (עמוד המשפט סימן כא‪ ,) .‬ענטפערט‬ ‫אויף דער קשיא‪ ,‬בהקדם מיט וואס די די מגן אברהם אין הלכות‬ ‫פסח (אורח חיים סימן תמח‪ ,‬סק"ד) ברענגט אראפ א גרויסע חידוש פון‬ ‫תירוצו של המהר"י אסאד‬ ‫די משאת בנימין‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬אף על גב דאין שליחות לעכו"ם‪ ,‬הני‬ ‫די גרויסע גאון וקדוש אין רבן של ישראל‪ ,‬רבי יהודה אסאד זצ"ל‪,‬‬ ‫מילי עכו"ם לישראל או איפכא‪ ,‬אבל עכו"ם לעכו"ם עושה שליח ‪-‬‬ ‫אין זיין ספר דברי מהרי"א על התורה דא אויף די פרשה‪ ,‬ענטפערט‬ ‫פירוש‪ :‬אפילו לעולם איז די דין אז א 'אין שליחות לעכו"ם' אבער‬ ‫א שיינע תירוץ אויף די קשיא און ער טייטשט עס זייער שיין אריין‬ ‫די הלכה איז נאר‪ ,‬אז א 'ישראל' קען נישט ממנה זיין א 'גוי' זאל‬ ‫ֹּאמר ַא ְב ָר ָהם‬ ‫אין די פסוקים‪ ,‬און ער איז מקדים מיט די פסוק‪ַ :‬וי ֶ‬ ‫זיין‪ ,‬זיין שליח‪ ,‬און אזוי אויך קען נישט א 'גוי' ממנה זיין א‬ ‫ֶאל ַע ְבּדֹו זְ ַקן ֵּביתֹו ַהמ ֵֹּּשל ְבכָ ל ֲא ֶשר לֹו (בראשית כד‪ ,‬ב)‪ ,‬און ער שרייבט‪:‬‬ ‫'ישראל' זאל זיין‪ ,‬זיין שליח‪ ,‬אבער א 'גוי' קען יא ממנה זיין א‬ ‫ויש לדקדק‪ ,‬למה כופל ענין אחד במילות שונות‪ ,‬הוי ליה למימר רק‬ ‫שליח 'א גוי'‪ ,‬זאל אים טוהן א שליחות‪ ,‬און עס ווערט גערעכנט‬ ‫'עבדו המושל בכל אשר ביתו' ‪ -‬פירוש‪ :‬לכאורה איז דא אן אריכות‬ ‫אזוי ווי די ערשטע גוי טוט די פעולה (עיי"ש באריכות)‪.‬‬ ‫דא אין די פסוק‪ ,‬ווען די פסוק וויל רעדן פון אליעזר עבד אברהם‬ ‫אויב אזוי שרייבט דער עמודי אש‪ ,‬די גאנצע קשיא פון די מקנה‬ ‫וואלט די פסוק געדארפט זאגן פשוט 'עבדו המושל בכל אשר‬ ‫איז דאך געבויעט אויף די ווערטער פון 'תוספות' וואס זאגט אז‬ ‫בביתו'‪ ,‬וואס איז די אריכות פון 'עבדו זקן ביתו המושל בכל אשר‬ ‫אליעזר האט מקדש געוועהן רבקה 'בתורת בשליחות' פון אברהם‪,‬‬ ‫לו'?‬ ‫און אינז געפונען מיר אין תוספות אין מסכת בבא בתרא (דף קמא‪,‬‬ ‫איז רבי יהודה אסאד ממשיך און איז מסביר‪ :‬ונראה לי‪ ,‬דהנה‬ ‫א‪ ,‬ד"ה בת) וואס האלט‪ ,‬אז די אבות האבן געהאט א דין פון א בן‬ ‫לכאורה קשה‪ ,‬האיך יכול העבד לקדש בשליחות‪ ,‬הא עבדים לא הויין‬ ‫נח‪ ,‬ווי תוספות שרייבט דארט‪ ,‬אויף די גמרא וואס דרשנט די פסוק‬ ‫בכלל גיטין וקידושין‪ ,‬ואליעזר נמי עבד היה‪ ,‬והיאך יכול הוא להיות‬ ‫וואס שטייט די וואך אין די פרשה‪ :‬וְ ַא ְב ָר ָהם זָ ֵּקן ָבא ַבי ִָּמים וַ ה' ֵּב ַרְך‬ ‫שליח? ענטפערט ער‪ :‬ועל כרחך צריך לומר דשחרר אברהם את‬ ‫ֶאת ַא ְב ָר ָהם ַבכֹּל‪ ,‬אז אברהם האט געהאט א טאכטער מיט די‬ ‫אליעזר תחילה והיה אצל אברהם רק בתורה עבד עברי ‪ -‬פירוש‪ :‬רבי‬ ‫נאמען 'בכל'‪ .‬פרעגט תוספות‪ ,‬אויב אברהם האט געהאט א‬ ‫יהודה אסאד איז מחדש‪ ,‬אז כדי אברהם אבינו זאל קענען ניצן‬ ‫טאכטער פארוואס האט ער איר נישט חתונה געמאכט מיט יצחק‪,‬‬ ‫אליעזר פאר א שליח האט ער משחרר געוועהן אליעזר‪ ,‬און‬ ‫אין עס איז נישט אסור פאר יצחק‪ ,‬ווייל 'א בן נח איז מותר‬ ‫אליעזר איז געווארן אויס עבד כנעני‪ ,‬און ער איז געווארן אן עבד‬ ‫באחותו'‪ ( .‬עיי"ש בתוספות שמתרץ קושיא זו‪ ,‬וז"ל‪ :‬וי"ל דשמא קטנה היתה‬ ‫ולא רצה עדיין להשיאה ליצחק אי נמי מהגר היתה לו ולא משרה ולכך לא רצה‬ ‫עברי פאר אברהם‪ ,‬און וועגן דעם איז שוין אליעזר געווארן בתורת‬ ‫להשיאה ליצחק‪).‬‬ ‫גיטין וקידושין‪ ,‬און ער האט געקענט זיין א שליח צו מקדש זיין‬ ‫יצחק‪.‬‬ ‫אויב אזוי ענטפערט די עמודי אש זייער שיין אז תוספות גייט‬ ‫לשיטתיה‪ ,‬וויבאלד ער האלט אז אברהם האט געהאט א דין פון‬ ‫לפי די חידוש איז רבי יהודה אסאד ממשיך און שרייבט‪ :‬ואם כן‬ ‫א בן נח‪ ,‬אין לויט דעם האט אברהם געקענט שיקן אליעזר אלטס‬ ‫אתי שפיר‪ ,‬דהנה מה שקנה עבד קנה רבו (פסחים פח‪ ,‬ב)‪ ,‬אבל‬ ‫א שליח צו מקדש זיין רבקה פאר יצחק‪ ,‬ווייל עכו"ם לעכו"ם יש‬ ‫כשמשחרר אותו אז יכול לקנות דבר לעצמו ולא קנה רבו‪ ,‬כי‬ ‫שליחות‪.‬‬ ‫השיחרור מפקיע את העבד משיעבוד‪ ,‬אז מה שקנה עבד קנה לעצמו‪,‬‬ ‫ואין לרבו אחר כך כלום מנכסי העבד ‪ -‬פירוש‪ :‬אין מסכת פסחים‬ ‫איז מבואר אז אלעס וואס א עבד איז קונה גייט אטאמאטיש פאר‬ ‫השגת הגאון ר' יוסף ענגיל על תירוץ זה‬ ‫זיין אדון‪ ,‬אבער איינמאל די אדון איז משחרר די עבד‪ ,‬גייט שוין‬ ‫נישט אלעס וואס ער איז קונה פאר זיין אדון‪ ,‬נאר עס בלייבט אין‬ ‫אבער הגאון ר' יוסף ענגיל אין זיין ספר בית האוצר (כלל א אות יז ד"ה‬ ‫די רשות פון די עבד‪ .‬איז מיט דעם איז רבי יהודה אסאד ממשיך‬ ‫ואם כנים הדברים) ענטפערט די תירוץ מדנפשיה‪ ,‬אבער ער פרעגט‬ ‫און איז מפרש די פסוק דא‪ :‬וזהו שאמר הכתוב 'על עבדו זקן ביתו'‪,‬‬ ‫אפ דעם תירוץ‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬קשה‪ ,‬אפילו לדעת האומר דבן נח לבן‬ ‫ואל תקשה לך קושיא‪ ,‬היאך יכול העבד לקדש בשליחות‪ ,‬על זה אמר‬ ‫נח יש שליחות‪ ...‬עם כל זה תיקשי שהרי אליעזר עבד היה‪ ,‬ועבד‬ ‫'המושל בכל אשר לו' דייקא‪ ,‬שאליעזר מושל על מה שהיה לו‪ ,‬וכל‬ ‫אינו נעשה שליח לקדש‪ ,‬לפי שאינו בתורת קידושין ‪ -‬פירוש‪ :‬דעס‬ ‫הנכסים אשר היה לו הוא בעצמו קנה ולא אברהם‪ ,‬ודו"ק ‪ -‬פירוש‪:‬‬ ‫אז איך זאג אז מעכו"ם לעכו"ם יש שליחות‪ ,‬איז זייער גוט צו‬ ‫ֹּאמר ַא ְב ָר ָהם ֶאל ַע ְבּדֹו זְ ַקן ֵּביתֹו ווערט‬ ‫ווען די פסוק זאגט‪ :‬וַ י ֶ‬ ‫פארענטפערן אז ביי די אבות הקדושים זאל ארבעטען 'שליחות'‬ ‫לכאורה שווער‪ ,‬אויב איז אליעזר 'עבדו זקן ביתו'‪ ,‬ווי אזוי האט‬ ‫ווייל יש שליחות לעכו"ם‪ .‬אבער דא ביי אליעזר איז דאך דא א‬ ‫ער אים געקענט שיקן אלץ א שליח צו מקדש זיין יצחק‪ ,‬א עבד‬ ‫צווייטער פראבלעם‪ ,‬ווייל אין שליחות "לעבד"‪ ,‬אין די טעם איז‬ ‫איז דאך נישט בתורת גיטין וקידושין? קומט די פסוק אליין און‬ ‫ווייל א עבד איז נישט 'בתורת גיטין וקידושין'‪ ,‬איז אפילו סתם‬ ‫פארענטפערט די קשיא‪ַ :‬המ ֵֹּּשל ְבכָ ל ֲא ֶשר לֹו ‪ -‬פירוש‪ :‬אליעזר איז‬ ‫שליחות וואלט געארבעט ביי א עבד‪ ,‬פונקט אזוי ווי פאר א גוי‬ ‫געוועהן אזא סארט עבד וואס האט מושל געוועהן 'בכל אשר לו'‪,‬‬ ‫ארבעט שליחות פון איין גוי צום אנדערען‪ ,‬אבער א עבד וועט‬ ‫להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמייל‪mgudim1044@gmail.com :‬‬ ‫תירוצו של הגאון האדיר רבי צבי פסח פראנק זצ"ל‬ ‫דהיינו אויף אלע 'זיינע' זאכן‪ ,‬וויבאלד ער איז געוועהן אן עבד‬ ‫משוחרר‪ ,‬און וועגן דעם האט ער געקענט זיין א שליח צו מקדש‬ ‫די גרויסע גאון אין חריף רבי הירש פסח פראנק אין זיין ספר הר צבי‬ ‫זיין יצחק‪ .‬כפתור ופרח!‬ ‫על התורה‪ ,‬ענטפערט די קשיא בהקדש מיט וואס די מחנה אפרים‬ ‫איז מחדש (הלכות שליחות סי' טו)‪ ,‬אז אפילו די הלכה איז אז 'אין‬ ‫שליחות לגוי'‪ ,‬אפילו אזוי‪ ,‬אויב א גוי שיקט געלט דארך א ישראל‪,‬‬ ‫קושית מהרי"ל דיסקין ותירצו‬ ‫צו א צווייטע איד‪ ,‬כדי די צווייטע איד זאל אים פארדינגען א הויז‪,‬‬ ‫די מהרי"ל דיסקין‪ ,‬ענטפערט די קשיא אויך אויף דער דרך פון רבי‬ ‫איז די גוי קונה‪ ,‬אפילו נארמאל זאג איך 'אין שליחות לגוי'‪ ,‬און‬ ‫יהודה אסאד‪ ,‬אז אברהם האט אויסגעלייזט אליעזר‪ ,‬אבער ער‬ ‫די טעם איז‪ ,‬ווייל דער 'כסף' דעס מאכט די קנין‪ ,‬און די איד וואס‬ ‫פרעגט אויף דעם‪ ,‬ווי אזוי האט אברהם געמעגט אויסלייזן‬ ‫ער איז די שליח צו ברעגנען די געלט איז 'כמעשה קוף בעלמא'‪.‬‬ ‫אליעזר‪ ,‬די גמרא זאגט דאך אין מסכת גיטין (דף לח‪ ,‬ב) אמר רב‬ ‫לויט דעם ענטפערט ר' הירש פסח‪ ,‬אפילו די הלכה איז אז אין‬ ‫יהודה אמר שמואל‪ :‬כל המשחרר עבדו עובר בעשה‪ ,‬שנאמר‪ :‬לעולם‬ ‫שליחות לעבד‪ ,‬אבער די הלכה איז דאך ביי קידושין אויב איינער‬ ‫בהם תעבודו ‪ -‬פירוש איינער וואס לייזט אויס זיין עבד כנעני‪ ,‬איז‬ ‫זאגט טלי קדושין מעל גבי קרקע (עי' אבן העזר סי' ל' סעיף א'‪ .‬אבל עי'‬ ‫עובר אויף די עשה‪ ,‬פון 'לעולם בהם תעבודו'‪ .‬און ער ענטפערט‪,‬‬ ‫בית שמואל שם‪ ,‬והוא פלוגתא גדולה באחרונים אם טלי קדושין מעל גבי קרקע‬ ‫אז די גמרא זאגט אין מסכת גיטין (דף מא‪ ,‬ב) מי שחציו עבד וחציו‬ ‫מהני או לא‪ ,‬או דהוי רק קדושין מספק)‪ ,‬דעס מיינט‪ ,‬אפילו מען געט‬ ‫בן חורין ‪ -‬א מענטש וואס איז א האלבע עבד אין א האלבע בן‬ ‫נישט דיירעקט די געלט אין די האנט פון די פרוי‪ ,‬איז די פרוי נאך‬ ‫חורין [למשל ער האט געהאט צוויי בעלי בתים‪ ,‬אין איינער האט אויסגעלייזט‬ ‫אלץ מקודשת‪ ,‬ווייל די 'כסף' דעס מאכט די קנין אין די שליח איז‬ ‫זיין חלק או ן איינער נישט‪ ,‬קומט אויס אז ער איז א האלבע עבד און א האלבע‬ ‫כמעשה קוף בעלמא‪.‬‬ ‫בן חורין]‪ ,‬עובד את רבו יום אחד ואת עצמו יום אחד‪ ,‬דברי בית הלל ‪-‬‬ ‫בית הלל האלט‪ ,‬אז איין טאג פירט ער זיך אויף ווי א עבד‪ ,‬און‬ ‫ברענגט ר' הירש פסח‪ ,‬אז זיין אייניקל הגאון ר' יוסף כהן‪ ,‬האט‬ ‫איין טאג ווי א בן חורין‪ .‬בית שמאי אומרים ‪ -‬זאגט בית שמאי פאר‬ ‫אים געפרעגט אויף דעם תירוץ‪ ,‬אז די נתיבות (סי' ר' ס"ק ד) שרייבט‬ ‫בית הלל‪ ,‬תקנתם את רבו ‪ -‬לגבי די חלק אז ער איז א האלבע‬ ‫אויף דעם מחנה אפרים‪ ,‬אז די טעם פאר וואס די גוי איז קונה‬ ‫עבד‪ ,‬האסטו גוט מסדר געוועהן פאר זיין בעל הבית‪ ,‬ווייל ער‬ ‫אפילו ער איז נישט קיין בר שליחות‪ ,‬איז וויבאלד עס איז דא א‬ ‫בלייבט נאך א עבד פאר דער בעל הבית‪ ,‬ואת עצמו לא תקנתם ‪-‬‬ ‫'דעת מקנה'‪ - ,‬דעס מיינט דער איד וואס איז מקנה פאר די קונה‬ ‫אבער דער עבד אליינס‪ ,‬האסטו ‪ -‬בית הלל ‪ -‬נישט ארויסגעהאלפן‪,‬‬ ‫די דירה דארך אים געשעהט די קנין‪ ,‬אין דעמאלטס אפילו די צד‬ ‫פארוואס‪ ,‬ווייל לישא שפחה אי אפשר‪ ,‬שכבר חציו בן חורין ‪ -‬ער‬ ‫הקונה איז נישט דא ‪ -‬ווייל 'אין שליחות לגוי'‪ ,‬ארבעט די קנין‬ ‫קען נישט גיין חתונה האבן מיט א שפחה‪ ,‬וועגן ער איז דאך א‬ ‫דארך די 'דעת מקנה'‪ .‬אויב אזוי פרעגט ר' יוסף כהן‪ ,‬ביי קדושין‬ ‫האלבע בן חורין‪ ,‬און מצד בן חורין טאר ער נישט חתונה האבן‬ ‫‪1‬‬ ‫וועט דעס נישט ארבעטען‪ ,‬בהקדם מיט די באוויסטע שיטת הר"ן‬ ‫מיט א שפחה‪ .‬און פון די אנדערע זייט‪ ,‬בת חורין אי אפשר ‪ -‬שכבר‬ ‫וואס איז מסביר‪ ,‬אז די קנין הקדושין איז נישט אז די פרוי זיך‬ ‫חציו עבד ‪ -‬ער קען נישט חתונה האב'ן מיט סתם א יוד‪ ,‬ווייל ער‬ ‫'מקנה' פאר די מאן‪ ,‬נאר די פרוי איז זיך 'מפקיר'‪ ,‬אין די גאנצע‬ ‫איז דאך א האלבע עבד‪ ,‬ומצד עבד שבו‪ ,‬טאר ער נישט חתונה‬ ‫קנין געשעהט נאר דאר'ך דער 'קונה' וואס דעס איז דער מאן‪ ,‬לויט‬ ‫האבן מיט א ישראל‪ .‬יבטל? ‪ -‬פרעגט בית שמאי זאל ער קיינמאל‬ ‫דעם אויב איך זאג אז אין שליחות לגוי‪ ,‬פעלט דאך די כונה אין‬ ‫נישט חתונה האבן‪ ,‬און מבטל זיין די מצוה פון פריה ורביה? והלא‬ ‫די קנין‪ ,‬ווייל עס איז נישט דא קיין דעת מקנה‪ ,‬אין אויב עס איז‬ ‫לא נברא העולם אלא לפריה ורביה‪ ,‬שנאמר‪ :‬לא תוהו בראה לשבת‬ ‫נישט דא קיין דעת מקנה‪ ,‬ארבעט נישט די חידוש פון די מחנה‬ ‫יצרה? אלא ‪ -‬פירט בית שמאי אויס ‪ -‬מפני תיקון העולם‪ ,‬כופין את‬ ‫אפרים‪ ,‬אזוי ווי די נתיבות שרייבט?‬ ‫רבו ועושה אותו בן חורין ‪ -‬זאגט בית שמאי‪ ,‬אז מען צווינגט די‬ ‫בעל בית וואס האט נאכנישט משחרר געוועהן די עבד‪ ,‬זאל אים‬ ‫אינגאנצען לייז'ן כדי די עבד זאל קענען גיין חתונה האב'ן מיט א‬ ‫ענטפער ר' הירש פסח‪ ,‬א הפלא'דיגע תירוץ‪ ,‬אז דא ביי די קדושין‬ ‫בן חורין‪ .‬פון דער גמרא זעהט מען ‪ -‬פירט די מהרי"ל דיסקין אויס‬ ‫פון יצחק מיט רבקה‪ ,‬האט דאך אליעזר נישט מקדש געוועהן‬ ‫‪ -‬אז אפילו איינער וואס לייזט אויס א עבד איז עובר אויף א עשה‪,‬‬ ‫דארך רבקה אליינס‪ ,‬נאר דארך איר טאטע‪ ,‬ווייל רבקה איז נאך‬ ‫אבער וועג'ן די מצוה פון 'לא תהו בראה'‪ ,‬די מצוה פון פריה ורבי'‬ ‫געוועהן א קטנה‪ ,‬און דא קומט נישט אריין די חידוש פון די ר"ן‪,‬‬ ‫אין אזוי גרויס‪ ,‬אז מען מעג עובר זיין אויף די 'עשה פון לעולם‬ ‫אז רבקה האט זיך מפקיר געוועהן‪ ,‬ווייל זי האט דאך נישט מקבל‬ ‫בהם תעבודו' כדי צו מקיים זיין די גרויסע מצוה פון פריה ורביה‪.‬‬ ‫געוועהן די קידושין נאר די טאטע האט‪ ,‬אויב אזוי קומט אויס עס‬ ‫לויט דעם איז די זעלבע זאך דא ביי אברהם‪ ,‬כדי יצחק זאל קענען‬ ‫איז געוועהן א 'דעת מקנה' וואס האט מקנה געוועהן רבקה‪ ,‬וועג'ן‬ ‫מקיים זיין די מצוה פון פריה ורביה‪ ,‬האט דער מצוה דוחה געוועהן‬ ‫דעם האט געארבעט די קידושין אפילו די הלכה איז אז אין‬ ‫די עשה פון לעולם בהם תעבודו‪ ,‬און אברהם האט געמעגט‬ ‫שליחות לעבד‪ .‬ושפתים ישק‪.‬‬ ‫אויסלייזן אליעזר כדי צו מקדש זיין יצחק‪.‬‬