gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫אזוי איז טאקע געווען‪ ,‬די מיידלעך פון שטאט זענען געקומען אנשעפן וואסער‪,‬‬ ‫יאינִ י נָ א ְמ ַעט ַמיִ ם ִמ ַּכ ֵּדְך" גיב‬ ‫אליעזר גייט צו צו רבקה און ער בעט איר " ַהגְ ִמ ִ‬ ‫מיט א טיפערן בליק‬ ‫מיר צו שלינגן אביסל וואסער פון דיין קריגל‪ .‬רבקה האט איהם טאקע געגעבן‬ ‫צו טרינקן‪ ,‬און דערנאך האט זי צוגעלייגט אז זי וועט אויך געבן וואסער פאר די‬ ‫פרשת חיי שרה תשפ"ז‬ ‫קעמלעך‪.‬‬ ‫הערן וואס יענער זאגט נישט!‬ ‫לאמיר זיך אפשטעלן און פרעגן‪ ,‬פארוואס האט ער געבעטן דוקא ' ְמ ַעט ַמיִ ם'‬ ‫בס"ד‬ ‫נאר אביסל וואסער? בפרט ווען ער אליינס‪ ,‬אין די פריערדיגע פסוקים ווען‬ ‫אליעזר רעדט צום אייבערשטן און ער מאכט דעם סימן‪ ,‬דארט זאגט ער (פסוק‬ ‫א גוטן טייערע חברים וידידים‪!..‬‬ ‫יה ַה ִּטי נָ א ַכ ֵּדְך וְ ֶא ְׁש ֶּתה‪ ,‬דאס מיידל וואס איך‬ ‫י"ד) וְ ָהיָ ה ַהנַּ ֲע ָר ֲא ֶׁשר א ַֹמר ֵא ֶל ָ‬ ‫וועל איר בעטן אראפצובייגן איר קריגל און זי וועט מיר געבן‪ .‬דארט האט ער‬ ‫אן מיט די פטירה פון שרה אמנו‬ ‫מיר האלטן פרשת חיי שרה וועלכע הייבט זיך ָ‬ ‫בכלל נישט דערמאנט אז ער וועט בעטן ווייניג וואסער‪ ,‬אויב אזוי פארוואס‬ ‫באלד נאך עקידת יצחק‪ ,‬און אברהם אבינו קומט קויפן אן אחוזת קבר איר צו‬ ‫האט ער געבעטן בלויז אביסל וואסער? בפרט אז ער וויל איר דא שטעלן אויף‬ ‫באערדיגן‪ .‬די תורה הקדושה איז מאריך און שילדערט די גאנצע שקלא וטריא‬ ‫ַ‬ ‫פאסיג צו בעטן‬ ‫פראבע און זעהן אויב זי איז א בעלת חסד‪ ,‬וואלט געווען מער ַ‬ ‫ָ‬ ‫א‬ ‫פארגעקומען צווישן אברהם אבינו און די בני חת ביים קויפן די מערת‬ ‫וואס איז ָ‬ ‫רלאנגען אז זי זאל זיך‬ ‫פא ַ‬ ‫אסאך וואסער‪ ,‬כדי איר מטריח צו זיין און ַ‬ ‫המכפלה‪ .‬ביז צום סוף האט עס איהם געקאסט ַא ְר ַּבע ֵמאֹות ֶׁש ֶקל ֶּכ ֶסף ע ֵֹבר‬ ‫אנשטרענגען פאר איהם‪ .‬דאן וואלט ער געקענט וויסן אויב זי האלט טאקע‬ ‫ַלס ֵֹחר וואס ער האט געדארפט באצאלן פאר ֶע ְפרֹון פארן פעלד‪.‬‬ ‫ביים טוהן חסד מיט'ן גאנצן הארץ‪ .‬פארוואס האט ער געבעטן נאר "מעט"?‬ ‫רש"י ברענגט פון חז"ל‪ ,‬דערפאר שטייט די נאמען ֶע ְפר ֹן אין פסוק חסר ו'‪" ,‬לפי‬ ‫און צום לעצט‪ ,‬לאמיר מדייק זיין‪ ,‬מיר געפונען דא עטליכע מאל א לשון פון זיך‬ ‫שאמר הרבה ואפילו מעט לא עשה"‪ ,‬ער האט צוגעזאגט אסאך גרויסע זאכן‪,‬‬ ‫איילן‪ .‬ווען רבקה גיבט איהם צו טרינקן שטייט 'וַ ְּת ַמ ֵהר' וַ ת ֶֹּרד ַּכ ָּדּה ַעל יָ ָדּה‬ ‫ער האט זיך געמאכט ווי ער דארף גארנישט און ער איז גרייט אוועקצוגעבן‬ ‫וַ ַּת ְׁש ֵקהּו‪ ,‬און די זעלבע ווען עס קומט צו אנטרינקן די קעמלעך שטייט 'וַ ְּת ַמ ֵהר'‬ ‫דעם פלאץ בחינם‪ ,‬אבער ווען ס'איז געקומען למעשה האט ער גארנישט‬ ‫וַ ְּת ַער ַּכ ָּדּה ֶאל ַהש ֶֹּׁקת‪ ,‬און דערנאך 'וַ ָּת ָרץ' עֹוד ֶאל ַה ְּב ֵאר‪ ,‬זי האלט זיך אין איין‬ ‫איינגעהאלטן‪ ,‬נאר ער האט זיך געלאזט גאר שיין באצאלן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫איילן און לויפן‪ .‬און דער אמת איז‪ ,‬אזוי האבן מיר שוין געהאט אויבן אנהייב‬ ‫אז מיר זענען זיך מתבונן אין די פסוקים‪ ,‬וועלן מיר געפונען אז עס שטייט גאר‬ ‫פרשת וירא ווען אברהם אבינו איז מקיים הכנסת אורחים מיט די דריי מלאכים‬ ‫אסאך מאל דער ענין פון 'שמיעה ‪ -‬הערן' צווישן די ווערטער פון אברהם אבינו‬ ‫אתם ִמ ֶּפ ַתח ָהא ֶֹהל‪ ,‬אברהם אבינו לויפט זיי‬ ‫שטייט אויך וַ יַּ ְרא 'וַ יָּ ָרץ' ִל ְק ָר ָ‬ ‫און די בני חת‪.‬‬ ‫אנטקעגן‪ ,‬און דערנאך 'וַ יְ ַמ ֵהר' ַא ְב ָר ָהם ָהא ֱֹה ָלה וגו' וְ ֶאל ַה ָּב ָקר ' ָרץ' ַא ְב ָר ָהם וגו'‬ ‫'וַ יְ ַמ ֵהר' ַל ֲעׂשֹות אֹתֹו‪ ,‬אלעס איז געטוהן געווארן בזריזות און אין איילעניש‪.‬‬ ‫צום ערשט הייבן ָאן די בני חת און זאגן צו אברהם (פסוק ו') " ְׁש ָמ ֵענּו ֲאד ֹנִ י‬ ‫האר‪ .‬אביסל ווייטער‬ ‫תֹוכנּו" וגו' הער אונז אויס אונזער ַ‬ ‫נְ ִׂשיא ֱאֹלקִים ַא ָּתה ְּב ֵ‬ ‫אצינד פרעגט זיך אזא פראגע‪ :‬מיר האבן שוין גאר אסאך מאל גערעדט און‬ ‫ּופגְ עּו ִלי ְּב ֶע ְפרֹון ֶּבן צ ַֹחר"‪ ,‬הערטס מיר‬ ‫זאגט זיי אברהם (פסוק ח') " ְׁש ָמעּונִ י ִ‬ ‫געהאט דעם יסוד אז די עבודה פון א איד איז אייביג צו טוהן יעדע זאך מתוך‬ ‫אויס און בעטס פאר מיינעטוועגן ביי עפרון אז ער זאל מיר פארקויפן די מערת‬ ‫געלאסנקייט‪ .‬וואס איז פשט פון דער ענין פון זיך‬ ‫ַ‬ ‫יישוב הדעת‪ ,‬מיט מתינות און‬ ‫המכפלה‪ .‬עפרון ווען ער רעדט צו אברהם זאגט ער (פסוק י"א) "לֹא ֲאד ֹנִ י‬ ‫איילן? לכאורה זעה ט עס אויס ווי א תרתי דסתרי‪ ,‬צוויי זאכן וואס גייען נישט‬ ‫האר‪ ,‬דו דארפסט מיר גארנישט‬ ‫ְׁש ָמ ֵענִ י ַה ָּׂש ֶדה נָ ַת ִּתי ָלךְ" וגו'‪ ,‬נישט אזוי מיין ַ‬ ‫געלאסן מיט‬ ‫ַ‬ ‫אינאיינעם‪ .‬אויב איז דא א ענין צו טוהן יעדע זאך רואיג און‬ ‫געבן‪ .‬אברהם אבינו זאגט איהם צוריק (פסוק י"ג) " ַאְך ִאם ַא ָּתה לּו ְׁש ָמ ֵענִ י"‬ ‫אויסגערעכנטקייט‪ ,‬דאן פארוואס זעען מיר דא די גאנצע צייט דער ענין פון‬ ‫הלואי אויב דו וואלסט מיר אויסגעהערט‪ .‬עפרון ענטפערט צום סוף (פסוק ט"ו)‬ ‫לויפן און זיך איילן?‬ ‫ּובינְ ָך ַמה ִהוא" הער מיך צו מיין‬ ‫" ֲאד ֹנִ י ְׁש ָמ ֵענִ י ֶא ֶרץ ַא ְר ַּבע ֵמאֹת ֶׁש ֶקל ֶּכ ֶסף ֵּבינִ י ֵ‬ ‫האר‪ ,‬זאל זיין פיר הונדערט שקלים‪ .‬און די תורה זאגט אונז (פסוק ט"ז) "וַ יִּ ְׁש ַמע‬ ‫ַ‬ ‫דער צדיק האט געהערט אויך וואס ליגט 'אונטער' אלעס!‬ ‫ַא ְב ָר ָהם ֶאל ֶע ְפרֹון וַ יִּ ְׁשקֹל ַא ְב ָר ָהם ְל ֶע ְפר ֹן ֶאת ַה ֶּכ ֶסף ֲא ֶׁשר ִּד ֶּבר ְּב ָאזְ נֵ י ְבנֵ י ֵחת"‬ ‫לאמיר זיך אביסל פארטיפן אין די פסוקים און ווערטער פון אונזער פרשה‪,‬‬ ‫וגו' אברהם האט זיך צוגעהערט צו עפרון‪ ,‬און ער האט געגעבן דאס געלט וואס‬ ‫דא ך אליעזר געווען אויף א שליחות צו גיין אויסוועלן‬ ‫איבערהויפט אז דא איז ָ‬ ‫עפרון האט געבעטן פאר די אויערן פון די בני חת‪.‬‬ ‫די צוקונפטיגע מאמע פון כלל ישראל‪ ,‬מ'זוכט א שידוך פאר יצחק אבינו איינס‬ ‫ווען מיר זענען ווייטער ממשיך אין די פרשה האבן מיר די גאנצע השתלשלות‬ ‫פון די אבות הקדושים‪ ,‬א ווייב וואס וועט אריינקומען אין די שטוב פון אברהם‬ ‫וויאזוי אליעזר עבד אברהם לאזט זיך ארויס אויפן וועג צו גיין זוכן א פאסיגע‬ ‫דאך‬ ‫אבינו און פון איר וועט נמשך ווערן דער גאנצער אידישער פאלק‪ .‬איז ָ‬ ‫שידוך פאר יצחק‪ .‬ווי מיר אלע ווייסן די מעשה‪ ,‬אליעזר איז מתפלל צום‬ ‫אודאי דא אין די פרשה די יסודות און שליסל פון א אידישע שטוב און א אידישע‬ ‫אייבערשטן און מאכט א סימן אויב וועט ער טרעפן א מיידל וואס איז א בעלת‬ ‫מאמע‪ .‬איז וויכטיג אפצולערנען די פסוקים ווי עס דארף צו זיין און ארויסנעמען‬ ‫אנבאטן צו געבן נישט נאר פאר‬ ‫ָ‬ ‫חסד‪ ,‬ווען ער וועט איר בעטן צו טרינקן וועט זי‬ ‫א מוסר השכל צו אונזער התנהגות‪.‬‬ ‫איהם נאר אויך פאר די קעמלעך‪" ,‬א ָֹתּה ה ַֹכ ְח ָּת ְל ַע ְב ְּדָך ְליִ ְצ ָחק"‪ ,‬איר האט דער‬ ‫אייבערשטער געוויזן‪ ,‬זי איז א צדיקת און ראוי צו זיין די ווייב פון יצחק און‬ ‫אריינקומען אינעם שטוב פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫אדער א גלעזל זיס צו טרינקן‪ ,‬און די קינדער האבן געקויפט‪ .‬ר' אריה האט‬ ‫איידער מיר וועלן אנהויבן אונזער שמועס‪ ,‬איז כדאי מקדים צו זיין מיט א שיינע‬ ‫אמאל באמערקט‪ ,‬אז פון צווישן עטליכע קינדער איז איין יונגל נישט‬ ‫מעשה וואס ווערט דערציילט אין די תולדות פונעם גרויסן מחנך און צדיק פון‬ ‫צוגעגאנגען זיך קויפן א טרינק‪ ,‬פרעגט איהם ר' אריה‪" ,‬יונגעלע‪ ,‬פארוואס‬ ‫ירושלים‪ ,‬רבי אריה לעווין זצ"ל‪.‬‬ ‫קויפסטו זיך נישט א טיי?" האט דאס קינד געענטפערט "עה‪ ,‬איך האב נישט‬ ‫עס האט דערציילט א חשוב'ער מחנך און מרביץ תורה וואס האט אלס קינד‬ ‫ליב קיין טיי"‪ ...‬עס גייט אדורך א מינוט צוויי‪ ,‬און רבי אריה זעלבסט גייט צו‬ ‫געלערנט אין ת"ת עץ חיים דארט וואו ר' אריה איז געווען דער משגיח רוחני‪,‬‬ ‫צום טיי סוחר און קויפט א גלעזל טיי און ער ברענגט עס מיט ליבשאפט פאר‬ ‫אז ער האט אמאל געהאט א געפעכט מיט'ן קעכער פון די ישיבה‪ .‬יענעם טאג‬ ‫דעם יונגל‪ .‬דער יונגל האט עס גענומען און עס געטרונקען‪ .‬שפעטער האט‬ ‫ביי מיטאג האט דער קעכער געמאכט א ספעציעלע גוטע מאכל וואס די קינדער‬ ‫איינער געפרעגט פון רבי אריה‪" ,‬פארוואס האט איר דאס געטוהן? דאס קינד‬ ‫ּפאדינג' און יעדער האט נאר‬ ‫האבן ליב געהאט‪ ,‬ס'איז געווען 'טשאקלעד ָ‬ ‫דא ך געזאגט קלאר אז ער האט נישט ליב קיין טיי?!" האט רבי אריה‬ ‫האט ָ‬ ‫געקענט באקומען איין מאל‪ .‬מען איז געשטאנען אין א רייע מיט א טעלער‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪" :‬ער האט טאקע געזאגט אז ער האט עס נישט ליב‪ ,‬אבער איך האב‬ ‫דער קעכער האט אריינגעלייגט אביסל פאר יעדן‪ .‬דער יונגל דערציילט אז ער‬ ‫פארשטאנען אז עכט האט ער עס יא ליב נאר מן הסתם האט ער נישט קיין‬ ‫איז געווען שטארק הונגעריג‪ ,‬בימים ההם איז כמעט נישט געווען וואס צו עסן‪,‬‬ ‫געלט‪ ,‬דערפאר זאגט ער אזוי"‪...‬‬ ‫און ער האט ליב געהאט די פאדינג‪ ,‬איז ער געקומען בעטן א צווייטע מאל‪ ,‬דער‬ ‫קעכער האט איהם באזידלט ברבים און געשריגן אויף איהם‪ ,‬דאס קינד האט‬ ‫מען דארף יענעם אויסהערן מיט אלע רמ"ח איברים‬ ‫זיך אויפגערעגט און געגעבן א שטופ דעם גאנצן טאפ מיט די פאדינג פון וואס‬ ‫עס איז דא אן עבודה וואס רופט זיך די עבודה פון אויסהערן‪ .‬אינעם פריערדיגן‬ ‫עס האט זיך איבערגעקערט און אויסגעגאסן‪.‬‬ ‫שיעור האבן מיר שטארק מאריך געווען אין דעם ענין פון 'זעהן'‪ ,‬אז א מענטש‬ ‫פארשטייט זיך אז גלייך נאכדעם האט איהם אנגעכאפט א געוואלדיגע חרטה‬ ‫דארף קענען קוקן מיט א טיפערע בליק‪ ,‬מיט א ברייטערן בליק‪ ,‬און באמערקן‬ ‫אויף דעם וואס ער האט געטוהן‪ ,‬אבער עס איז שוין געווען צו שפעט‪ .‬דער‬ ‫זאכן פיל ווייטער ווי וואס די מענטשליכע אויג זעהט‪ .‬אין דעם יעצטיגן שיעור‬ ‫קעכער איז געגאנגען צום מלמד און מנהל‪ ,‬ביז עס איז געבליבן אז מארגן‬ ‫וועלן מיר בסייעתא דשמיא עוסק זיין אין א ענדליכן ענין‪ ,‬דער ענין פון שמיעה‪,‬‬ ‫אינדערפרי דארף ער זיך שטעלן פארן גרויסן משגיח ר' אריה לעווין‪ .‬זיין הארץ‬ ‫וויאזוי מען דארף אויסהערן א צווייטן‪ ,‬און בעיקר דערהערן‪.‬‬ ‫געצאפלט מיט שרעק‪ ,‬ער האט נישט געקענט צומאכן אן אויג דורכאויס‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫מיר דארפן וויסן אז אויסהערן יענעם איז א מסכתא פאר זיך‪ ,‬מען קען עס‬ ‫די נאכט‪ ,‬נישט וויסענדיג וואס צו ערוואַרטן פונעם משגיח‪ .‬ער האט זיך‬ ‫אנרופן אן 'עבודה ' ווי מיר האבן פריער געזאגט‪ ,‬עס איז א טיפע זאך‪ .‬זייער‬ ‫געראכטן פאר א גאר שארפע פסק אויף זיינע מעשים און אפשר אפילו א‬ ‫ָ‬ ‫אסאך מאל מאכט זיך אז איינער קומט און ער רעדט זיך אפ דאס הארץ‪ ,‬ער‬ ‫הארבע עונש‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫עפנט זיך אויף פאר זיין חבר און ער דערציילט א געוויסע מעשה‪ .‬על פי רוב‬ ‫ענדליך איז געקומען די מינוט ווען זיינע פיס טראגן איהם צו צום טישל פון ר'‬ ‫איז נישט זיין מטרה ווייל ער דארף א עצה‪ ,‬אדער ווייל ער זוכט מיטצוטיילן מיט‬ ‫אריה ביים אריינגאנג צום חדר‪ .‬ר' אריה האט איהם געפרעגט איבער וואס עס‬ ‫אנדערע וואס האט פאסירט; נאר עס ליגט דא א געברויך פארן מענטש זיך‬ ‫האט פאסירט‪ ,‬און דאס קינד האט מודה געווען אז ער האט געטוהן אן עוולה‪,‬‬ ‫אפצורעדן דאס הארץ‪ .‬ער דארף א אוזן קשבת‪ ,‬ער דארף אן אפענע אויער‬ ‫און מקבל געווען אז מער וועט דאס נישט פאסירן‪ .‬נאכן רעדן אביסל דערוועגן‪,‬‬ ‫מיט א אפענע הארץ וואס זאל הערן זיינע רייד‪ ,‬אבער נישט סתם הערן‪ ,‬נאר‬ ‫רופט ז יך ָאן ר' אריה צום קינד מיט ליבליכקייט‪" ,‬איך פארשטיי אז דו האסט‬ ‫גוט פארשטיין און מיטפילן‪ ,‬האבן מיטלייד און זיין א נושא בעול עם חבירו‪.‬‬ ‫פ ָאדינג און דו ביסט זייער הונגעריג‪ ,‬דערפאר האב איך דיר געברענגט‬ ‫זייער ליב ּ‬ ‫[אודאי איז דא אמאל וואס מענטשן ווילן הערן אן עצה‪ ,‬מ'דארף א הדרכה‪,‬‬ ‫א גוטע זאך"‪ ,‬און דערביי שלעפט ער ארויס פון זיין לעדל א טעלער פאדינג און‬ ‫מ'דארף הילף פון א גוטע פריינט‪ ,‬אבער אפילו דעמאלטס איז דער חלק פון‬ ‫דערלאנגט עס פארן דערשראקן קינד!‬ ‫אויסהערן‪-‬יענעם א גאנצע קאפיטל פאר זיך‪ ,‬נאך אסאך מער ווי די עצה‪ ,‬איז‬ ‫די עצם שמיעה וויאזוי מ'הערט צו צו יענעם]‪.‬‬ ‫דער תלמיד האט צוגעגעבן אז די מעשה האט געמאכט אויף איהם אזא‬ ‫אומשאצבארע רושם‪ ,‬ער האט געזעהן די ליבשאפט און פארשטענדליכקייט‬ ‫שים לֵב צו קליינע פרטים אין די זאך וואס‬ ‫מ ִׂ‬ ‫אין דעם ליגט אויכעט ווען מ'איז ֵ‬ ‫פונעם גרויסן משגיח‪ ,‬אז טראץ די גרויסע עוולה וואס ער איז באגאנגען‪ ,‬האט‬ ‫יענער דערציילט‪ .‬אסאך מאל ווען יענער רעדט זיך אפ אויף איין זאך‪ ,‬קען מען‬ ‫דער צדיק נישט פארגעסן פונעם קינד און זיינע געפילן וואס ליגן 'אונטער' דעם‬ ‫אבער 'דערהערן' בתוך הדברים אז עס דרוקט איהם עפעס אנדערש‪ ,‬עס‬ ‫אלעם‪ ,‬ער האט איהם ארויסגעוויזן געפיל און שעצונג! עס איז טאקע געווען א‬ ‫דרוקט איהם אסאך אנדערע זאכן אין די זייט‪ .‬צווישן די שורות קען מען‬ ‫ווילדע חוצפה'דיגע אקט פון א קינד‪ ,‬אבער דאס קינד האט עס געטוהן צוליב‬ ‫אויפכאפן פארשידענע נקודות‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫זיין הונגער און צוליב דעם וואס מ'האט איהם וויי געטוהן‪ ,‬און ר' אריה האט‬ ‫אבער אויב א מענטש הערט אויס יענעם מיט א אומגעדולדיגקייט און ווייניג‬ ‫דאס פארשטאנען און דערהערט‪ .‬דער תלמיד דערציילט אז אט די מעשה האט‬ ‫האקט איהם איבער מיט אזעלכע‬ ‫אינטערעסע‪ ,‬מען איילט איהם צו און מען ַ‬ ‫אזוי שטארק געווירקט אויף איהם און באגלייט איהם ביז'ן היינטיגן טאג אין זיין‬ ‫אויסדרוקן ווי "נו בקיצור‪ ,‬יא איך פארשטיי וואס דו זאגסט‪ ,‬ווייטער"‪ ,‬און מען‬ ‫עבודת הקודש פון חינוך‪.‬‬ ‫וויל נאר דערהערן די תמצית הדברים פון וואס יענער זאגט‪ ,‬וועט מען אודאי‬ ‫נאך א שיינע מעשה וואס ווערט דערציילט אויף דעם צדיק ר' אריה לעווין זצ"ל‪.‬‬ ‫נישט אויפּפאַסן און באמערקן די קליינע נקודות וואס עס דרוקט יענעם אויפן‬ ‫אינעם ת"ת עץ חיים איז געווען א איד וואס האט פארקויפט הייסע און קאלטע‬ ‫הארצן‪ ,‬און מען וועט איהם זיכער נישט קענען העלפן בנוגע די ענינים‪ .‬ווייל אז‬ ‫געטראנקען‪ ,‬פאר צוויי פרוטות האט מען געקענט קויפן ביי איהם א גלעזל טיי‪,‬‬ ‫מען הערט נישט אויס קען מען נישט וויסן און פארשטיין‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫וואס דאס מיינט‪ ,‬אז ווען דער צדיק האט אויסגעהערט דעם איד‪ ,‬האט ער‬ ‫ווען מ'הערט אויס א איד‪ ,‬דארף מען זיין אינגאנצן דערביי‪ ,‬מען דארף הערן עד‬ ‫געהערט פיל טיפער און פיל ווייטער ווי וואס דער מענטש האט געזאגט מיט‬ ‫פאסיג צו דערמאנען א הגדרה דעראויף‪ ,‬די וועלט דערציילט א‬ ‫הסוף‪ .‬עס איז ַ‬ ‫זיין מויל; ער האט געקענט הערן וואס איז אלץ נכלל אין די שאלה‪ .‬אצינד‪,‬‬ ‫מעשה אז דער הייליגער צמח צדק פון ליובאוויטש זי"ע ווען ער איז געווען א‬ ‫פארשטייט זיך אז דאס איז א פקחות און א חכמה ווען מ'איז זוכה צו זיין א‬ ‫קליין קינד‪ ,‬האט איהם זיין זיידע‪ ,‬דער בעל התניא זי"ע‪ ,‬פארהערט‪ ,‬און דער‬ ‫מּתֹוְך ָדבָר און מ'כאפט באלד אויף אויפן פלאץ וואס נאך עס דרוקט‬ ‫מבִין ָדבָר ִ‬ ‫ֵ‬ ‫בעל התניא האט איהם געפרעגט‪" :‬וואס איז פשט פונעם פסוק אין פרשת‬ ‫פאר יענעם‪ .‬נישט אייביג זענען מיר אין דעם מצב אז אונז קענען אלעס‬ ‫תולדות (כ"ו ה') ֵע ֶקב ֲא ֶׁשר ָׁש ַמע ַא ְב ָר ָהם ְּבק ִֹלי?" האט דער קליינער מנחם‬ ‫פארשטיין און אלעס ארויסהאבן‪ ,‬אבער על כל פנים עס לערנט אונז די וועג‬ ‫קב איז די פערשט‪ ,‬די אונטערשטע חלק פונעם‬ ‫מענדל זיך אנגערופן‪" ,‬עֵ ֶ‬ ‫וויאזוי מ'דארף אויסהערן א צווייטן‪ ,‬וויפיל קאפ און מוח מ'דארף צולייגן‪ ,‬און‬ ‫מענטש'ס פוס‪ ,‬אברהם אבינו האט אויסגעהערט דעם אייבערשטן מיט אלע‬ ‫זיין אינגאנצן דערביי מיט אלע רמ"ח אברים ושס"ה גידים כדי צו הערן וואס‬ ‫זיינע אי ברים‪ ,‬אפילו אין די פערשט‪ ,‬דאס הייסט אדורך און אדורך מיט זיין‬ ‫יענער זאגט און מען דארף זיך פראבירן אריינצולייגן אין זייער מצב כאילו עס‬ ‫גאנצע גוף ביז אונטן"‪.‬‬ ‫וואלט געווען נוגע פאר אונז אליין‪ .‬מען דארף אויך הערן אפילו אזעלכע זאכן‬ ‫דער גרויסער זיידע דער בעל התניא האט הנאה געהאט פונעם טייטש פון זיין‬ ‫וואס יענער זאגט נישט ארויס בפירוש מיט'ן מויל‪.‬‬ ‫אייניקל‪ ,‬און ער האט געזאגט אז מיט דעם קען מען אויך טייטשן דעם פסוק‬ ‫וְ ָהיָ ה ֵע ֶקב ִּת ְׁש ְמעּון ‪ ,‬אזוי דארף א איד אויסהערן דעם אייבערשטן ביז זיין‬ ‫די טיפקייט פון רבקה אמנו'ס שמיעה‬ ‫פערשט‪ ,‬ביז דער אונטערשטער חלק פון זיין פיס‪ ,‬מיט אלע רמ"ח אברים‬ ‫ווען אליעזר איז געגאנגען זוכן די פאסיגע זיווג פאר יצחק אבינו‪ ,‬און ער האט‬ ‫ושס"ה גידים!‬ ‫געוואוסט אז עס דארף זיין א מיידל א בעלת חסד‪ ,‬האט ער איר ספעציעל‬ ‫לענינינו קען מען זאגן‪ ,‬ווען א איד הערט אויס א צווייטן‪ ,‬דארף ער אויך‬ ‫אויסגעפרואווט מיט אט דעם ענין‪ .‬ער האט איר געבעטן ' ְמ ַעט ַמיִ ם' אביסל‬ ‫אריינלייגן אלע זיינע כוחות און אלע זיינע חושים‪ ,‬און אויסהערן מיט די גאנצע‬ ‫וואסער‪ ,‬וועלנדיג זעהן אויב זי וועט פארשטיין און דערהערן זיין געברויך‪.‬‬ ‫הארץ‪ ,‬מיט די גאנצע נשמה‪ ,‬דערהערן וואס יענער זאגט איהם‪ ,‬עס שפירן‬ ‫ווען איינער איז נאר דא 'אויף יוצא צו זיין' און וויל סתם הערן וואס יענער זאגט‪,‬‬ ‫אדורך און אדורך‪ ,‬און זעהן וואס ער קען טוהן דערוועגן‪.‬‬ ‫אפילו ער איז גרייט צו העלפן וועט ער אבער נאר טוהן וויפיל ער האט געהערט‬ ‫בפירוש‪ .‬אויב וואלט רבקה געווען אזא סארט מיידל דאן וואלט זי טאקע געבן‬ ‫פראבירן צו זיין א מבין דבר מתוך דבר‬ ‫בלויז א שלינג וואסער‪ ,‬אזויווי ער האט געבעטן מיט'ן מויל‪ .‬אליעזר האט‬ ‫לאמיר אביסל מרחיב זיין אין די נקודה און פרואוון עס מפרש צו זיין מיט א‬ ‫געוואלט זעהן אויב זי וועט הערן טיפער און טוהן מער ווי וואס זי הערט מיט די‬ ‫שטיקל דוגמא‪ .‬עס איז באקאנט די מעשה וואס מען דערציילט אויף הגאון רבי‬ ‫אויערן; אויב זי וועט פארשטיין וויאזוי ריכטיג צו ערפילן די בקשה פון ְמ ַעט ַמיִ ם‬ ‫זלמן פון וואלאזשין זצ"ל‪ ,‬אז אמאל איז א איד געקומען צו איהם אין די טעג‬ ‫און זיין אן "אמור מעט ועשה הרבה" צו טוהן מער ווי די פשוט'ע אפטייטש פון‬ ‫בעפאר פסח און געפרעגט אויב מען קען יוצא זיין די מצוה פון ד' כוסות ביים‬ ‫זיינע רייד‪.‬‬ ‫סדר מיט מילך; וויבאלד ער האט נישט קיין געלט צו קויפן וויין‪ ,‬דעריבער וויל‬ ‫אז מען כאפט א בליק אין די ווערטער פונעם אור החיים הקדוש דא אין די‬ ‫ער וויסן אויב ער קען מקיים זיין די מצוה דורך טרינקן פיר כוסות מילך‪.‬‬ ‫פסוקים‪ ,‬באמערקט מען דברים נפלאים ווי ווייט רבקה האט אויסגערעכנט‬ ‫רבי זלמן האט איהם אויסגעהערט‪ ,‬ער האט פארקנייטשט זיין שטערן און מעיין‬ ‫יעדע שריט פון איר מידת החסד‪ .‬מען זעהט ווי שטארק און ווי גוט זי האט‬ ‫געווען אין די שאלה א שטיק צייט‪ ,‬דערנאך געבט ער א זאג פאר דעם איד אז‬ ‫דערהערט די בקשה פון אליעזר‪ ,‬און ווי שטארק זי האט זיך גערעכנט מיט זיינע‬ ‫ס'איז א שווערע שאלה‪ ,‬דעריבער איז ער ממליץ אז ער זאל קויפן וויין און זיך‬ ‫געפילן‪.‬‬ ‫נישט אריינלאזן אין דעם ספק‪ .‬און דערביי האט ער ארויסגענומען א גרויסע‬ ‫דער פסוק זאגט (כ"ד י"ח) וַ ת ֶֹּרד ַּכ ָּדּה ַעל יָ ָדּה וַ ַּת ְׁש ֵקהּו‪ ,‬רבקה די צדיקת האט‬ ‫דערלאנגט פארן איד צו קענען גיין קויפן וויין‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫סכום געלט‪ ,‬און‬ ‫איהם אנגעטרינקן‪ ,‬זי האט רחמנות געהאט אויף אליעזר און נישט געוואלט אז‬ ‫איינער פון זיינע קינדער וואס האט באמערקט און מיטגעהאלטן די גאנצע‬ ‫ער זאל אפילו דארפן האלטן דעם קריגל אדער עס בייגן צו זיך‪ ,‬זי האט איהם‬ ‫דאך נישט‬ ‫מעשה‪ ,‬האט שפעטער געפרעגט פונעם פאטער "טאטע‪ ,‬עס קאסט ָ‬ ‫עס דערלאנגט ביז צום מויל‪.‬‬ ‫אזויפיל געלט צו קויפן וויין‪ ,‬פארוואס האסטו איהם געדארפט געבן אזא גרויסע‬ ‫ֹּאמר גַּ ם ִלגְ ַמ ֶּליָך ֶא ְׁש ָאב" ערשט‬ ‫דערנאך שטייט ווייטער " וַ ְּת ַכל ְל ַה ְׁשקֹתֹו וַ ת ֶ‬ ‫סכום?"‪ .‬האט רבי זלמן געענטפערט‪" ,‬וואס פארשטייסטו נישט מיין קינד? אז‬ ‫נאכדעם וואס זי האט געענדיגט איהם אנטרינקן האט זי צוגעלייגט אז זי וועט‬ ‫דער איד איז געקומען פרעגן א שאלה אויב מען קען יוצא זיין ד' כוסות מיט‬ ‫אויך ברענגן וואסער פאר די קעמלען‪ .‬פארוואס האט זי נישט געזאגט תיכף‬ ‫מילך‪ ,‬איז א סימן אז ער האט נישט קיין געלט צו קויפן פלייש אויף יום טוב‪,‬‬ ‫ומיד פאר אליעזר אז זי וועט אויך געבן צו טרינקן פאר די קעמלען? ווייל אויב‬ ‫דאך נישט געקענט טרינקן קיין‬ ‫ווייל אויב וואלט ער געהאט פלייש וואלט ער ָ‬ ‫וואלט זי געזאגט גלייך אין אנהייב אז זי וועט געבן אויך פאר די קעמלען צו‬ ‫מילך ביים סדר‪ .‬האב איך פארשטאנען פון דעם אז ער האט נישט אויף צרכי‬ ‫טרינקן‪ ,‬וועט דאס לייגן אויף איהם א געוויסע פרעשור אז ער זאל טרינקען‬ ‫יום טוב‪ ,‬דערפאר האב איך איהם געגעבן אזא שיינע סכום געלט אז ער זאל‬ ‫שנעל‪ ,‬כדי צו מאכן גרינגער פאר איר אז זי זאל קענען גיין ווייטער און ברענגען‬ ‫קענען קויפן אלע זיינע באדערפענישן"‪.‬‬ ‫פאר די קעמלעך‪ .‬דעריבער האט זי איהם געלאזט טרינקן מיט א רואיגקייט‪ ,‬זי‬ ‫האט דערווייל נאכנישט גערעדט פון די בהמות‪ ,‬און נאר ווען ער האט געענדיגט‬ ‫‪3‬‬ ‫'וַ ָּת ָרץ' עֹוד ֶאל ַה ְּב ֵאר‪ ,‬און די זעלבע אויך ביי אברהם אבינו אין די פריערדיגע‬ ‫טרינקן‪ ,‬דעמאלטס האט זי איהם דערציילט אז זי וויל ווייטער גיין אנטרינקן די‬ ‫פרשה‪.‬‬ ‫קעמלעך‪.‬‬ ‫אז מיר וועלן זיך מתבונן זיין וועלן מיר זעהן אז די אלע איילענישן זענען בלויז‬ ‫דער אור החיים הקדוש איז ממשיך‪ ,‬רבקה האט געגעבן צו טרינקן פאר אליעזר‬ ‫'צו גיין' טוהן די מצוה‪ .‬דער מענטש דארף זיך מזרז זיין און לויפן צום טוהן‪,‬‬ ‫און זי האט קאנטראלירט וויפיל ער טרינקט‪ ,‬ווי עס שטייט אין פסוק "וַ ְּת ַכל‬ ‫מצוה הבאה לידך אל תחמיצנה‪ ,‬מען טאר זיך נישט פארזוימען‪ .‬אבער בשעת‬ ‫ְל ַה ְׁשקֹותֹו"‪ ,‬זי האט געענדיגט איהם אנטרינקן‪ .‬ווייל זי האט באמערקט אז ער‬ ‫מען טוט די מצוה‪ ,‬דארט דארף מען נוצן די פילסטע יישוב הדעת‪ .‬אדרבה‪,‬‬ ‫איז מיד און אנגעשטרענגט פונעם וועג‪ ,‬און צומאל ווען א מענטש איז שוואך‬ ‫דארט דארף מען זיך אפשטעלן‪ ,‬צובייגן אן אויער און גוט דערהערן וואס יענער‬ ‫און אפגעמוטשעט וועט ער זיך נישט גוט אויסרעכענען‪ ,‬ער וועט זיך צוכאפן צו‬ ‫דארף! דארט קען מען נישט לויפן און מען קען זיך נישט איילן‪ .‬ווייל אויב מען‬ ‫די וואסער און טרינקן צופיל‪ ,‬און עס וועט איהם אריינלייגן אין א סכנה ח"ו‪.‬‬ ‫איילט יענעם צו בשעת'ן רעדן און מען לייגט נישט צו די גאנצע הארץ און געפיל‬ ‫מאס‪ ,‬זי האט‬ ‫ָ‬ ‫דעריבער האט זי איהם אנגעטרינקן מיט א ספעציעלע‬ ‫דאן הערט מען נישט‪ .‬רבקה הערט אויס אליעזר מיט די פילסטע געדולד און‬ ‫אויסגערעכנט וויפיל ס'איז גוט פאר זיין טובה‪ ,‬און זי האט אכטונג געגעבן אז‬ ‫פארשטענדעניש‪ .‬זי רעכנט אויס יעדע איינציגסטע פרט‪ ,‬וויפיל צו געבן‪ ,‬וויאזוי‬ ‫ער זאל נישט טרינקן מער‪.‬‬ ‫צו געבן‪ ,‬און ווען צו זאגן וועלכע דיבורים‪ ,‬ווי דער אור החיים הקדוש לערנט‬ ‫אבער כדי זיך צו פארענטפערן אז ער זאל נישט מיינען אז זי זוכט זיך פשוט‬ ‫אונז‪ .‬אירע פיס לויפן נאר צווישן איין חלק און די אנדערע‪ ,‬ווען מען דארף גיין‬ ‫פארדעם געבט זי איהם א באגרעניצטע צאל‬ ‫גרינגער צו מאכן דעם עול‪ ,‬און ַ‬ ‫בר ענגן נאך וואסער‪ ,‬דארט קומט אריין די זריזות‪ ,‬אבער נישט ביים הערן און‬ ‫וואסער‪ ,‬דעריבער האט זי איהם אויך געזאגט נאכדעם " גַּ ם ִלגְ ַמ ֶּליָך ֶא ְׁש ָאב ַעד‬ ‫דערהערן וואס יענער דארף‪...‬‬ ‫ִאם ִּכּלּו ִל ְׁשתֹּת" אז זי וועט געבן פאר די קעמלען‪ ,‬און פאר זיי וועט זי געבן‬ ‫וויפיל זיי דארפן‪ ,‬ביז זיי וועלן ענדיגן טרינקן‪ ,‬ווייל א קעמל קען יא טרינקן‬ ‫די עבודה פון אויסהערן אונזערע קינדער און נאנטע‬ ‫אסאך‪ ,‬ממילא וועל איך זיי געבן מער‪ .‬פאר דיר האב איך געגעבן ווייניג פאר‬ ‫טייערע אידן! דאס איז די עבודה אין אלע דורות‪ ,‬און מיר קענען אלע ֵמ ִעיד זיין‬ ‫דיין טובה‪ ,‬אבער זיי וועל איך געבן וויל עס לאזט זיך‪.‬‬ ‫מיט א פולן מויל אז יעדע אידישע מאמע טוט עס! ווען דאס קינד קומט אהיים‬ ‫על כל פנים זעען מיר וויפיל הארץ און געפיל‪ ,‬און וויפיל קאפ און מוח רבקה‬ ‫פון חדר און ער דערציילט עפעס‪ ,‬די מאמע קען הערן צווישן זיינע שורות אלעס‬ ‫האט דא אריינגעלייגט אין יעדע פרט‪ .‬אלעס איז געווען אויסגערעכנט מיט א‬ ‫ארום און ארום‪ ,‬זי זעהט אויף זיין פנים‪ ,‬אויף זיינע תנועות‪ ,‬זי פארשטייט אלעס‬ ‫פונקטליכקייט‪ ,‬ווייל רבקה איז א אידישע מאמע‪ ,‬זי קען גוט הערן! זי האט‬ ‫וואס קומט פאָר מיט איהם‪ ,‬ווען ער דארף חיזוק און ווען ער דארף א גוט ווארט‪.‬‬ ‫דערהערט ריכטיג די בקשה פון אליעזר און זיין געברויך‪ ,‬און זי האט געוואוסט‬ ‫און אזוי דארף זיין אונזער עבודה שטענדיג ווען א צווייטער רעדט זיך אויס פאר‬ ‫וואס ער דארף און וויאזוי זיך אומצוגיין מיט איהם‪.‬‬ ‫אונז‪ ,‬צו ס'איז בין אדם לחבירו‪ ,‬בין איש לאשתו‪ ,‬אדער עלטערן מיט קינדער‪,‬‬ ‫לאמיר געדענקן אריינצולייגן אלע כוחות און אלע חושים צו הערן ריכטיג‪ ,‬צו‬ ‫זיי הערן און הערן אבער זיי האבן גארנישט עכט געהערט‬ ‫דערהערן‪ ,‬פארשטיין די גאנצע מצב און די גאנצע מציאות‪ ,‬און זעהן אלע‬ ‫די פארקערטע פון דעם זענען געווען די בני חת און עפרון‪ .‬די תורה לערנט אונז‬ ‫פרטים און פרטי פרטים מיט וואס מיר קענען העלפן און גרינגער מאכן‪ .‬אז מען‬ ‫די צוויי פרשיות איינס נעבן די אנדערע כדי צו ווייזן א דוגמא פון איינער וואס‬ ‫לייגט צו מחשבה און געפיל וועט מען בסייעתא דשמיא זוכה זיין צו זיין א מבין‬ ‫רעדט און רעדט א גאנצע צייט וועגן הערן‪ ,‬אבער באמת הערט ער גארנישט!‬ ‫דבר מתוך דבר‪ ,‬צו דערהערן אלעס וואס דארף דערהערט ווערן און מקיים זיין‬ ‫אברהם אבינו רעדט פון קויפן אן אחוזת קבר‪ ,‬ער איז דער נשיא אלקים‪ ,‬השי"ת‬ ‫ֹאמר ֲחזָ ק‪.‬‬ ‫ּול ָא ִחיו י ַ‬ ‫ִאיׁש ֶאת ֵרעֵ‪-‬הּו יַ ְעזֹרּו ְ‬ ‫האט איהם געגעבן ארץ ישראל במתנה און מערת המכפלה געהערט צו איהם‪.‬‬ ‫לסיכום געדענק‪:‬‬ ‫עפרון זאגט איהם כסדר "איך האב געהערט דיינע ווערטער"‪ ,‬און ער זאגט אז‬ ‫• א מענטש וויל זיך אפרעדן דאס הארץ ווייל ער דארף א אפענע אויער מיט‬ ‫ער איז גרייט צו העלפן און טוהן דערוועגן‪ ,‬אבער למעשה טוט ער גארנישט‪,‬‬ ‫א אפענע הארץ וואס וועלן פארשטיין און מיטפילן‪ ,‬האבן מיטלייד און זיין‬ ‫ווייל ער האט בכלל נישט געהערט‪ ,‬זיין שמיעה איז א פאלשע סארט שמיעה‪,‬‬ ‫א נושא בעול עם חבירו‪.‬‬ ‫דאס איז א שמיעה אין וועלכע מ'הערט נישט אויס יענעם בכלל‪ .‬ער נוצט טאקע‬ ‫• ווען מ'הערט אויס א צווייטן‪ ,‬דארף עס זיין מיט אלע כוחות און חושים‪,‬‬ ‫די לשון פון שמיעה‪ ,‬אבער ער האט גארנישט דערהערט!‬ ‫מיט די גאנצע הארץ און נשמה‪ ,‬און עס שפירן אדורך און אדורך‪ .‬אויב מען‬ ‫די היפוך פון דעם דארף זיין די עבודה פון רבקה אמנו די צדיקת וואס ווייסט‬ ‫הערט נישט גוט אויס איז נישט מעגליך צו פארשטיין‪.‬‬ ‫וויאזוי אויסצוהערן א צווייטן‪ ,‬יעדע קליינע בקשה האט זי ריכטיג דערהערט און‬ ‫• מען דארף לויפן 'צו א מצוה'‪ ,‬אבער ווען מען קומט ָאן דארט‪ ,‬דארף עס‬ ‫געטוהן למעשה‪ ,‬מיט אזויפיל פארשטאנד און פונקטליכקייט מיט די כוח‬ ‫געטוהן ווערן מיט'ן פילסטן יישוב הדעת און געדולד‪.‬‬ ‫השמיעה וואס זי האט געהערט‪.‬‬ ‫א לעכטיגע שבת קודש!‬ ‫לויפן צו טוהן די מצוה אבער נישט בשעת די מצוה‬ ‫לע"נ הר"ר משה שמעון הלוי ז"ל‬ ‫בן יבלחט"א אבי מורי הרה"ח ר' שרגא פייביל שליט"א‬ ‫ווי מיר האבן מדייק געפונט מען טאקע פילע מאל א לשון פון זריזות און געלויף‬ ‫ביי די מעשה פון רבקה‪' ,‬וַ ְּת ַמ ֵהר' וַ ת ֶֹּרד ַּכ ָּדּה‪' ,‬וַ ְּת ַמ ֵהר' וַ ְּת ַער ַּכ ָּדּה ֶאל ַהש ֶֹּׁקת‪,‬‬ ‫זיך איינצושרייבן צו באקומען די "מיט א טיפערן בליק" דורך אי‪-‬מעיל בעז"ה ‪tiferenblik@gmail.com‬‬ ‫‪4‬‬