אונזער קוואל · Inzer Kval — חיי שרה (2026-11-02)

ארויסגעגעבן דורך: בס״ד
מפעל עונג רוחני סקאליע
גליון 15 חשון תשפ״ז
א געזונטן ווינטער
הצלחה'דיגע זמן
און א
פאר אלע חשובע קינדער.
תורה
אונזער קוואל פון תורה
אונזער קוואל פון
ענווה (אזוי ווי משה רבינו האט געזאגט" :ואנחנו מה" וואס בין איך – איך בין
גארנישט) .תתן לי –זאלסטו מיר געבן ,אבער אויב עס וועט זיין ואנכי
– אז איך וועל זיך האלטן גרויס מיט מיין "איך" ,דעמאלטס חלילה
"הולך ערירי" – וועט ער חלילה גיין פון די וועלט אן גארנישט .ווייל
דער וואס האלט זיך גרויס זאגט די באשעפער 'אין אני והיא יכולים
לדור בעולם' – איך קען נישט זיין צוזאמען מיט אים.
(אמרי ברוך ,בשם רבינו השיח אלעזר)
פרשת וירא
והוא עומד עליהם תחת העץ ויאכלו.
פרשת נח
אינעם ספר הקדוש של”ה שטייט אז די נשמות פון צדיקים זענען תמים היה בדורותיו.
גרעסער ווי מלאכים .לויט דעם קען מען טייטשן וואס עס שטייט
דא ווען אברהם אבינו האט געגעבן צו עסן פאר די מלאכים “והוא עס שטייט פונעם מעזריטשער מגיד אז א מענטש פאר זיך אליין
עומד עליהם” – ער איז געשטאנען איבער זיי ,וואס דאס קען מיינען איז נאך נישט א גאנצע זאך ,נאר דורך דעם וואס ער חבר’ט זיך מיט
אז ער ,אברהם אבינו ,איז גרעסער און העכער פון די מלאכים. גוטע פריינט ווערט ער אן אמת’ע שלימות .אבער ביי נח איז עס
געווען אנדערש ,ער האט נישט געהאט מיט וועמען זיך צו חבר’ן
(רבינו זצוק”ל – צמח דוד)
ווייל עס זענען פשוט נישט געווען קיין גוטע מענטשן אין זיין דור
ויצא יצחק לשוח בשדה -און יצחק אבינו מיט וועמען מען זאל קענען האבן א שייכות .דאך זעט מען אין די
איז ארויסגעגאנגען דאווענען אין פעלד. תורה אז נח האט זוכה געווען צו זיין בשלימות ,ווי עס שטייט “תמים
היה” – אז ער איז געווען אינגאנצן גאנץ.
די גמרא (ברכות כו ):זאגט אז דער לשון ‘שיח’ מיינט תפלה ,און (רבינו שליט”א -חכימא ברמיזא)
דעמאלסט האט יצחק אבינו מתקן געווען תפלת מנחה .מען קען
מסביר זיין פארוואס תפלה ווערט אנגערופן מיט’ן לשון ‘שיח’ לויט
פרשת לך לך
א מעשה וואס האט פאסירט ביי איינע פון די צדיקים:
ויאמר אברם ה' אלקים מה תתן לי ואנכי הולך ערירי.
א פרוי איז אמאל געקומען צום רבי’ן מיט ביטערע טרערן און
דערציילט אז איר מאן איז זייער קראנק ,און די דאקטוירים זאגן אז דער הייליגער קאמארנער שרייבט בשם דעם מעזריטשער מגיד,
ער האט שוין נישט לאנג צו לעבן רח”ל .זי האט געבעטן דעם רבי’ן אז א מענטש דארף בעטן דעם אויבערשטן אז ער זאל אים העלפן
ער זאל אנוואונטשן א רפואה שלימה פאר איר מאן .דער רבי האט צו זיך קענען האלטן קליין .דאס קען מען מרמז זיין אין דעם פסוק:
פארמאכט די אויגן פאר א מינוט ,און ווען ער האט זיי געעפנט האט ויאמר אברם – אברהם האט געבעטן מה ,וואס דאס איז מרמז אויף
זכר
חסידים
ער געוואונטשן“ :דער אויבערשטער זאל העלפן דיין מאן זאל האבן
לרבכה
אסאך געלט”.
ווען די פרוי האט געהערט אז דער רבי וואונטש געלט ,האט זי זיך
גענומען שרייען“ :ניין רבי! מיין מאן דארף נישט קיין געלט ,ער דארף
א רפואה שלימה!” האט דער רבי נאכאמאל געוואונטשן אז דער
אויבערשטער זאל העלפן ער זאל האבן אסאך געלט .זי האט ווייטער
געוויינט אז ער דארף נישט קיין געלט נאר א רפואה ,אבער דער רבי
ז"ל הרה"ח ר' אשר לעמיל פאגעל האט געזאגט“ :איך האב שוין געוואונטשן ער זאל האבן אסאך געלט”.
(יאר צייט ב' ח שון)
די פרוי איז אהיימגעגאנגען מיט א צובראכן הארץ ,אבער ווען זי איז
משפחת פאגעל אנגעקומען אהיים זעט זי פלוצלינג ווי איר מאן וואקט ארום געזונט
און שטארק .זי איז שנעל צוריקגעלאפן צום צדיק אים מבשר צו זיין
הרה”ח ר’ אשר לעמיל ז”ל ,איז שוין געבוירן געווארן דא אין אמעריקע ,און אפילו
זיין טאטע ר’ חיים מרדכי משה ע”ה איז שוין געווען אן אמעריקאנער געבוירענער, אז איר מאן איז געזונט ,אבער זי האט געפרעגט דעם צדיק“ :אפשר
זיי זענען געווען פוילישע חסידים .דער זיידע ר’ יהושע אליעזר פלעגט נאך פארן קען מיר דער רבי זאגן ,פארוואס האט דער רבי נישט געוואונטשן קיין
צו ר’ צדוק הכהן פון לובלין זצוק”ל [וואס ער האט אים געגעבן רשות צו פארן
צו דער טריפה’נער אמעריקא פון יענע צייטן און אים געזאגט אז פאר דיר וועט רפואה שלימה נאר געלט?”
אמעריקא נישט שאטן] און צו ר’ לייבל אייגער זצ”ל ,און צו ר’ אברהם אייגער
זצ”ל. “ער זאל האבן אסאך געלט!” האט דער רבי געענטפערט“ .איך האב
ר’ אשר לעמיל איז געבוירן געווארן אין די איסט סייד ,און אלס בחור האט ער געזען אז עס איז דא א שווערע גזירה אויף דיין מאן אז ער זאל שטארבן
געלערנט אין ישיבת רבנו יעקב יוסף[ ,וואס מ’האט גערופן “ ]”RJJנאך אלס קליין רח”ל ,און איך האב נישט געקענט מבטל זיין די גזירה ,האב איך אים
קינד ,ביי די ניין יאר ,איז ער שוין ליידער געווען א יתום פון זיין מאמע .ר’ אשר
לעמיל האט שטענדיג געהאט א ברענענדיגע פייער צום לערנען ,ער האט זיך ממש געווינטשן אסאך געלט ,און דורך דעם איז די גזירה בטל געווארן; ווייל
אריינגעווארפן אין די לימודים און שטארק געשטיגן אין די ישיבה. אסאך געלט דארף דאך נאר א לעבעדיגע מענטש”.
ער איז געווען אן אויסגעצייכנטער מצוין ,און ער האט באקומען א היתר הוראה.
זיין פארהער פאר סמיכה האט געדויערט עטליכע וואכן ,און צווישן די וואס האבן מיט דעם פארשטייט מען פארוואס “שיח” איז א לשון פון תפילה ,ווייל
אים פארהערט און געחתמ’עט אויף זיין תעודה איז געווען הגאון ר’ צבי מאיר אמאל ווען עס איז דא א שווערע דין ,דארף דער צדיק דאווענען צום
גינזבערג זצ”ל (דער שווער פונעם רבי’ן שליט”א).
אויבערשטן אויף אן אופן וואס קוקט אויס ווי א “שיח” – א שמועס.
דאס זעט מען ביי תפילת מנחה וואס מען דאווענט פארנאכטס ,וואס
אט זענען די שטרי דעמאלטס איז א זמן פון דינים ,דעריבער האט יצחק אבינו מתקן
היתר הוראה וואס
הרה"ח ר' אשר לעמיל געווען א תפילה פון “שיח”.
ז"ל האט באקומען
פון הגאון ר' טובי'
גאלדשטיין זצ"ל און (ליקוטי תורות – פון די תורות וואס הרה”ח ר’ אשר לעמיל פאגעל ז”ל האט
פון ישיבת רבנו יעקב
יוסף (מערקט אונטן אראפגעשריבן פונעם רבי’ן זצ”ל ,זעהט די באשרייבונג ווייטער אינעם גליון)
די חתימה פון הגאון
ר' צבי מאיר גינזבערג
זצ"ל).
>>>
>>>
וואך .ער פלעגט דערציילן אז ווען עס איז געקומען דער ווינטער און עס איז געווען פאר ר’ אשר לעמיל האט געהאט זיין גרויסן פארהער ,איז ער געגאנגען צום רבי’ן
ביטער קאלט צו גיין ,עס זענען געווען וואכן וואס עס האבן זיך געדרייט שקצים ז”ל פאר א ברכה ,און דער רבי האט אים טאקע ווארעם געבענטשט .דאס איז נישט
אויפ’ן בריק וואס פלעגן נאכשרייען ,עס איז נישט געווען קיין גרויסע פארגעניגן, געווען קיין פשוט’ע פארהער ,נאר א שווערע פארהער וואס האט געדויערט ארום
זיי פלעגן אפילו אמאל ווארפן שטיינער. צוויי-דריי וואכן .מ’האט אים פארהערט יעדן איינציגן טאג ,און מ’איז נאכגעגאנגען
פונקטליך יעדע סעיף קטן אין שולחן ערוך .ווען זיין חבר האט געהערט אז ער
שבת נאכמיטאג נאך די סעודה ,נאכ'ן עסן די טשולנט ,ווען רוב מענטשן ווילן זיך גייט צום רבי’ן פאר א ברכה ,האט ער אים געבעטן אז ער זאל אינזין האבן אויך צו
ענדערש אריינלייגן אין בעט אביסל אפרוען ,איז דאס ביי אים בכלל נישט געווען בעטן א ברכה פאר אים.
קיין הוה אמינא .ער פלעגט שטענדיג זאגן" :מ'דארף אויפשטיין און גיין ,מ'קען זיך
נישט אראפלייגן ,מ'מוז דאך גיין קיין סקאליע!" און אזוי איז ער בייגעשטאנען אלע ער האט דערציילט אז ער האט טאקע געבעטן א ברכה פאר זיין חבר ,אבער דער
נסיונות ,און דורך דעם איז ער געווען אזוי שטארק מקושר. רבי ז”ל האט אים געזאגט אז דיין חבר דארף נאך חזר’ן ,דער רבי האט אים נישט
געגעבן קיין ברכה ,און למעשה האט יענער טאקע נישט געקענט אויפן פארהער.
ר’ אשר לעמיל איז דעמאלטס געווען א בחור ,אין יאר תשכ”ח ,ווען ער איז
אנגעקומען קיין סקאליע אויף 570בעדפארד עוועניו ,און ער האט דארט געהערט [ווען די קינדער פלעגן אים פרעגן :אויב ער האט אמאל דערציילט פאר די מענטש
ווי מ’איז מכבד איינעם מיט א פסוק פון די סדרה און אויף דעם ארויף האט די וואס דער רבי האט געזאגט ,פלעגט ער ענטפערן“ :חס ושלום ,איך האב אים
רבי זצ”ל געזאגט תורה .עס איז געווען גאר אינטערעסאנט ,ער האט פשוט נישט קיינמאל נישט געזאגט וואס דער רבי ז”ל האט אויף אים געזאגט]”.
געקענט גלייבן אז א מענטש קען זאגן תורה אויף אזא אופן ,עס האט אים ממש
באנומען. יענע צייט ווען ער איז געווען א בחור און ער האט געלערנט מיט א שטארקע
התמדה ,פלעגט ער אפילו נישט אהיימגיין ,נאר ער פלעגט שלאפן אין ישיבה א
ער האט גלייך באשלאסן אז ער קומט דא צוריק ,און ווי מען זאגט“ ,די רעשט איז גאנצע וואך .ער פלעגט שלאפן דארט ביינאכט אינעם מנהל'ס פריוואטן אפיס,
היסטאריע” .ער פלעגט צוריקקומען יעדע וואך און אנגעהויבן בויען א נאנטע קשר ווייל ס'איז דעמאלטס נישט געווען קיין דארמיטארי אין ישיבה ,ביי טאג פלעגט ער
מיט’ן רבי’ן ז”ל .דער רבי האט געזען אז א בחור קומט ,האט ער אים זייער מקרב צוזאמלייגן זיין בעט ,און ביינאכט האט ער עס צוריק ארויסגענומען .זיין ברודער
געווען .דער רבי ז”ל האט נישט געוואלט ער זאל דארפן צוריקגיין דעם גאנצן וועג פלעגט אים ברענגען נאכטמאל ,און אזוי האט ער כסדר געשטיגן און געשטיגן
אליינס ווייל עס קאסט דאך געלט ,האט ער געהייסן זיינע קינדער זיי זאלן אים העכער און העכער.
געבן געלט יעדע וואך ער זאל קענען אהיימפארן מיט’ן באן.
און אין די זומער טעג ווען ער פלעגט דינען אלס מדריך ,האט ער איין מוצאי שבת ר’ אשר לעמיל ווערט מקורב געווארן צום רבי’ן ז”ל
געברענגט דעם רבי’ן ז”ל פאר מלוה מלכה צו זיך אין קעמפ [קעמפ קול רנה].
און ס’איז געווען אזא סארט מחזה וואס האט איבערגעלאזט די גאנצע קעמפ ממש הרה"ח ר' אשר לעמיל ז"ל איז געווען א גרויסער מבקש ,און ער האט געהאט חברים
אויסער זיך פאר התרגשות ,יעדער איז געווען שטארק איבערגענומען צו הערן ווי וואס האבן געוואלט אריבערגיין פון דער איסט סייד צופוס קיין וויליאמסבורג.
א רבי זאגט תורה. אויף דער איסט סייד זענען דעמאלטס נישט געווען קיין סאך באקאנטע רבי'ס,
און ער האט געוואלט גיין קיין וויליאמסבורג וואו עס האט זיך געפונען דארט
דער סאטמארער רבי זי"ע און דער קלויזענבורגער רב זי"ע און נאך אנדערע
אויפ’ן וועג אהיים פון וויליאמסבורג פלעגט ער חזר’ן די תורה .עס איז געווען גדולים .האבן זיינע חברים באשלאסן אז זיי גייען שבת אריבערגיין איבער דעם
זייער אינטערעסאנט ,ווייל ער איז בעצם נישט געווען צווישן חסידישע בחורים ,די וויליאמסבורג בריק .דאס איז געווען א לאנגער און שווערער וועג צו גיין ,בערך
בחורים אין זיין ישיבה זענען געווען מער ליטווישע ,וואס וואלטן נישט פארשטאנען א שעה צייט.
די תורה פונעם רבי’ן ז”ל .אבער דער רבי
ז”ל האט אלעס מסביר געווען אזוי קלאר, די ערשטע וואך איז ר’ אשר לעמיל געגאנגען צו א רבי’ן ,ער האט טאקע הנאה
אז ער האט געקענט מיטהאלטן אפילו געהאט ,אבער עס איז נישט געווען אינגאנצן לפי רוחו .די קומענדיגע וואך האט
זאכן וואס זענען געווען אביסל מער אים איינער געזאגט“ :אויב דו זוכסט א קלענערע פלאץ ,עפעס אן אינטערעסאנטע
העכערע מושגים .ר’ אשר לעמיל האט זאך ,גיי אריין צום סקאליע רבי’ן ,דו וועסט הנאה האבן ”.ער מיט זיינע חברים,
געהאט א שטארקע תשוקה און א גרויסן [איינער האט געהייסן שטערן] – זענען טאקע געגאנגען ,און זיי זענען אנגעקומען
חשק און האט געהאט א גוטן קאפ ,און צום רבי’ן אויף שלש סעודות.
ממילא האט ער כסדר איבערגעחזר’ט די טייערע קינדער ,לאמיר זיך פארשטעלן וואס דאס מיינט צו גיין אהין צופוס יעדע
תורה און עס אראפגעשריבן יעדע וואך. וואך .איין וואך איז אפשר נאך געשמאק צו גיין ,אבער ווען מ’גייט נאכאמאל און
ער האט עס בלויז פארצייכנט פאר זיך נאכאמאל ווערט עס אלס שווערער און שווערער .ער פלעגט טאקע גיין יעדע
אליין ,און ער האט בכלל נישט געהאט
אין זינען דאס ארויסצוגעבן לאור.
ספר הקדוש ליקוטי תורות
יארן שפעטער האבן די ברודער’ס ר’ מאיר
יהודה הי”ו ,ר’ יהושע הי”ו און ר’ גדלי’
יוסף הי”ו דאס געפונען אינדערהיים .ר’
אשר לעמיל האט קיינמאל נישט גערעדט
>>>
>>>
חסיד פון די פריערדיגע דורות .ער איז געווען א דערפון ,ער פלעגט בכלל נישט רעדן פון זיך אליין .ווען ר’ יהושע הי”ו האט בר
חסיד בלב ונפש ,זיין גאנץ לעבן איז ער געווען מצוה געמאכט זיין עלטסטן זון ר’ יצחק הי”ו ,האט ער צאמגענומען די תורות
שטארק מקושר צו רבינו שליט”א ,און ביי און עס איבערגעטייפט .עס איז געווען געשריבן אויף אידיש ,און מען האט עס
יעדע זאך וואס ער האט נאר געדארפט ,איז ער איבערגעזעצט אויף לשון הקודש .ער האט דעמאלטס געזען אז דאס איז ממש א
געגאנגען צום רבי’ן שליט”א .דער רבי שליט”א געוואלדיגע זאך ,אזוי געשמאק און מיט אזויפיל מעשיות ,רבינו שליט”א האט
האט טאקע נאכגעזאגט ,אז ווען ר’ אשר לעמיל עס איבערגעקוקט און געגעבן אן הסכמה און מ’האט עס געדרוקט צו זיין די ספר
פלעגט אריינקומען צו אים ,האט ער אלעס הקדוש “ליקוטי תורות”.
גלייך מקבל געווען מיט א געוואלדיגע אמונת
חכמים און ביטול ,און ער האט קיינמאל נישט שפעטער ווען ער האט חתונה
איבערגעפרעגט מער ווי איין מאל. געהאט ,איז דער רבי ז”ל
פארשטייט זיך געווען ביי די
ר' אשר לעמיל ז"ל איז געווען דער געטרייער חופה ,און מען האט אים מכבד
גבאי נאמן אין אונזער בית המדרש ביז צו זיינע געווען מיט די ערשטע זעקס
לעצטע טעג .אפילו אין זיינע לעצטע וואכן, ברכות .ער האט געהאט א גרויסע
ווען ער איז שוין געווען שטארק אפגעשוואכט, שוועריקייט וועמען צו געבן די
האט ער זיך אויסגעדרוקט" :איך דארף נאך כיבודים ,היות דער ראש ישיבה
איין מאל אויפרופן דעם רבי'ן שליט"א צו די איז געווען ר’ מענדל קראוויץ און
תורה" .ער האט זיך טאקע אנגעשטרענגט דער מנהל איז געווען הרב הגאון
מיט אן אויסערגעווענליכע מסירות נפש און רבינו זצ”ל ביי זיין חתונה ר’ צבי מאיר גינזבערג זצ”ל.
איז געקומען אין בית המדרש ,וואו ער איז ער האט נישט געהאט וואס צו
געשטאנען ביים בימה און אויפגערופן דעם מכבד זיין די מנהל [טראץ וואס
רבי'ן ,און איז דארט געשטאנען ביז נאך די הרה”צ ר’ גינזבערג זצ”ל האט אים
עליה( ,דערנאך האט ער שוין נישט געהאט געזאגט אז ער וויל נישט קיין כיבוד] ,ווייל דער ראש ישיבה האט דאך געדארפט
קיין כוחות און זיך געמוזט אוועקזעצן) ווייל באקומען סידור קידושין ,האט ער איבערגעבעטן דעם מנהל דערוועגן .בקיצור,
ער האט געהאט א שטארקע תשוקה אויפצורופן ער האט באמת געוואלט מכבד זיין דעם רבי’ן ז”ל מיט
רבינו שליט"א נאך איין לעצטע מאל. סידור קידושין ,אבער היות ס’איז געווען די ראש ישיבה
צו מכבד זיין האט ער נישט געקענט ,האט ער מכבד
אצינד ,ווען מיר האלטן נאך פריש נאך שמחת געווען דעם רבי’ן ז”ל מיט די זעקס ברכות.
תורה ,דערמאנט מען זיך מיט בענקשאפט
וויאזוי ער פלעגט אויפרופן צו די תורה מיט שפעטער ,ווען ער האט שוין געוואוינט אין בארא פארק
אזא סארט געשמאק און שמחה ,אז ער האט ר’ אשר לעמיל ז”ל ביים חתמ’ענען די נאך די חתונה ,פלעגט ער כסדר פארן קיין וויליאמסבורג
תנאים פונעם רבינ’ס זון הרב דוד יצחק
ממש געמאכט דעם עולה שפירן א ריכטיגע אייזיק שליט”א. ווען אימער ער האט געדארפט גיין צום רבי’ן ז”ל .ער איז
שמחת התורה .ער האט געהאט א ליבשאפט צו אמאל געפארן אויף יום כיפור ווייל ער האט געוואלט זיין
יעדן איינציגן איד וואס געפינט זיך דא ,און ער ביים רבי’ן ,כאטש ער איז שוין געווען חתונה געהאט .ער
האט געטון אומצאליגע פעולות לטובת כלל ישראל "שטילערהייט און מיט א שמחה". האט אבער נישט געהאט קיין פלאץ וואו איינצושטיין,
ער איז געווען די ערשטע צו געבן פארן "הרחבת גבולי הקדושה" פונעם בית המדרש, האט אים דער רבי געזאגט ,דו קענסט איינשטיין ביי
און אזוי אויך איז ער געווען פון די ערשטע צו שטיצן און אוועקשטעלן די קופה פון מיר .אזוי איז טאקע געווען ער מיט מיט זיין אשת חיל
"עזר נישואין" אויף א שטילן און באשיידענעם אופן. רבינו זצ”ל אלס סנדק ע”ה האבען איינגעשטאנען דארט אין דעם רבי’נס דירה.
ביי די ברית פון ר’
מאיר יהודה הי”ו זיי האבן איינגעשטאנען אויפן זעלבן שטאק.
ר' אשר לעמיל ז"ל איז נפטר געווארען ב' חשון תשע"ח ,ת.נ.צ.ב.ה.
שפעטער ,ווען זיינע קינדער ר' מאיר ,ר' יהושע און
זאל זיין זכות מגין זיין אויף די גאנצע משפחה און אויפן סקאליע ציבור ,וואס ער גדלי' זענען געבוירן געווארן ,איז דער רבי געווען סנדק
איז געווען אזוי שטארק מקושר צום פלאץ און פלעגט יעדן יחיד אויפנעמען מיט א ביי אלע קינדערס ברית'ן.
שמייכל און געמאכט פילן ווי אן אייגן זון ,זאל זיין נשמה האבען אן עליה.
ר’ אשר לעמיל פלעגט שטענדיג זאגן ,אז אויף יעדע
שאלה וואס ער האט נאר געפרעגט דעם רבי’ן ז”ל ,האט
אין דעם בילד קען מען זען הרה”ח ר’ אשר לעמיל מיט
הרה”ח ר’ אברהם באדענשטיין ע”ה ביי די לחיים אין ער באקומען אן ענטפער .דער רבי האט אים קיינמאל
בית המדרש ,ווען רבינו שליט”א איז צוריקגעקומען פון נישט געזאגט קיין “ניין” .ער האט געשעפט פונעם רבי’ן
שפיטאל נאך די געבורט פון זיין עלטסטן זון ,הרב דוד יצחק אט איז א כתב יד קודש מורא’דיגע חיזוק ,און ער האט געוויסט מיט א קלארקייט
אייזיק שליט”א .רבינו שליט”א זאגט שטענדיג אז אין הימל פון א סגולה וואס אז דא איז זיין פלאץ.
איז דא א בית המדרש פון זיידן ז”ל ,וואו אלע זיינע חסידים הרה”ח אשר לעמיל ז”ל
קומען זיך צונויף דאווענען .ממילא געפינט זיך ר’ אשר האט באקומען פון די
לעמיל און ר’ אברהם באדענשטיין אויך דארט אין הימל. רבי זצ”ל נאך די פטירה אין יאר תשל”ט ,איז ער געווען א חידוש
צו צוקוקן ,ער האט זיך אינגאנצן אונטערגעבויגן פארן
נייעם יונגען רבי’ן און ער איז געווען אינגאנצן בטל
ומבוטל .ער האט נישט געפרעגט קיין שום קשיות ,נאר זיך געפירט פונקט ווי א
פון זיין באהעלטעניש האט דער איד א חשוב'ער תלמיד חכם פון רוסלאנד
געהערט ווי דער הייליגער רבי זאגט האט זיך געפונען אין שטאט רוזין ביים
פאר זיין זון ,רבי שלום יוסף" :איך בין הייליגן רוזינ'ער זי"ע .די חסידים זענען לכבוד די יארצייט פונעם
א חידוש אויף דער וועלט?” פארשטיי דעמאלסט געווען אינאיינעם מיט הייליגען רוזינ'ער,
דאס גוט" .אויב איך וואלט געוואלט, זיין זון ,הרה"ק רבי שלום יוסף זי"ע, הרה"ק ר' ישראל בן
וואלט דער בוים זיך אריבערגעצויגן און מ'האט גאר פרייליך געפראוועט הרה"ק ר' שלום שכנא
פון פראהבישט זי"ע וואס
פון דא צו א צווייטן פלאץ .אויב איך דעם יום טוב מיט פרייד .אבער דער געפאלט אויס מיטוואך
וואלט געוואלט ,וואלט דער בארג זיך דאזיגער חשוב'ער איד איז גארנישט פרשת נח ,ג' חשון.
אריבערגעצויגן פון דא צו א צווייטן געווען בשמחה ,ער איז געזעסן גאר
פלאץ .אויב איך וואלט געוואלט, דערביטערט .האט אים רבי שלום יוסף
וואלטן אלע עקרות געהאלפן געווארן געפרעגט" :פאר וואס זיצט איר אזוי
מיט קינדער”. טרויעריג? ס'איז דאך היינט יום טוב!”
גלייך נאכדעם וואס ער האט דאס האט ער געענטפערט" :וויאזוי קען איך
געזאגט ,האט רבי שלום יוסף זיין בשמחה? איך האב דאך נישט קיין
אויסגעדרייט זיין קאפ צום איד וואס קינדער ,און עס קוקט אויס ווי איך גיי
האט זיך באהאלטן צווישן די ביימער, חלילה בלייבן אן קינדער מיין גאנץ
ווי דערמאנט .אויפ'ן מינוט איז דער לעבן ,איך האב שוין כמעט נישט קיין
איד געקומען און זיך געשטעלט פאר'ן שום האפענונג .וויאזוי קען איך זיך דען
רבי'ן .דער הייליגער רוזשינער האט פרייען?”
אים געפרעגט וואס ער וויל .דער איד
האט אנגעהויבן צו וויינען מיט בכיות האט רבי שלום יוסף זי"ע אים געזאגט:
און געזאגט" :איך האב א צרה .איך "עס איז באקאנט אז יעדן טאג פארט
האב נישט קיין קינדער ".האט דער מיין טאטע שליט"א ארויס אין די
רבי געענטפערט" :דער אויבערשטער פעלדער מיט איינע פון זיינע זין.
זאל העלפן דו זאלסט געהאלפן ווערן מארגן ,אי"ה ,איז מיין רייע מיטצופארן
מיט זרע של קימא נאך היי-יאר .ווען מיט אים .דעריבער ראט איך דיר אז דו
א קינד וועט דיר געבוירן ווערן ,קום זאלסט אויך נאכפארן נאך אונז צום
צו מיר פרעגן וואס פאר א נאמען צו וואלד .אבער היט דיך גאר שטארק
געבען”. אז מיין טאטע זאל דיך נישט זען ,ווייל
ער איז זייער מקפיד אויף דעם .ווען
ופקדנו בו לברכה
אזוי איז טאקע געווען .דער איד דו קומסט אן צום וואלד ,זאלסטו זיך
איז אהיים געפארן ,און ס’איז אים באהאלטן אז מיין טאטע זאל דיך נישט
געבוירן געווארן א בן זכר .פארשטייט באמערקן ,און קוק ארויס אויף מיין
זיך אליין אז די גאנצע שטאט האט סימן :ווען איך וועל אויסדרייען מיין
זיך געפרייט ,ווייל ער איז געווען א פנים צו דיר ,דעמאלסט זאלסטו גלייך
חשוב’ער און באקאנטער מענטש ארויסקומען פאר אונז און פארשטעלן
אין שטאט .א קורצע צייט שפעטער דיין בקשה פאר מיין טאטע שליט"א”
האט מען ארעסטירט דעם הייליגן [די הייליגן רוזינ'ער].
רבי’ן אין די תפיסה אין קיעוו .דער
אויבנדערמאנטער איד איז געווען טאקע דעם קומענדיגן טאג איז דער
שטארק באזארגט ביי זיך אין הארצן, דאזיגער איד נאכגעפארן נאך זיי ,און
ווייל ער האט נישט געקענט פארן צום ער האט זיך נישט מגלה געווען פארן
רבי’ן פרעגן וועגן דעם נאמען ,אזוי ווי רבי'ן .ווען ער איז אנגעקומען צום
דער רבי האט אים אנגעזאגט .ער האט וואלד וואו זיי זענען געשטאנען ,האט
פאר קיינעם נישט ארויסגעגעבן זיין ער זיך באהאלטן צווישן די ביימער
כדי דער רבי זאל אים נישט באמערקן.
דער טאטע געענטפערט" :וואס ארט עס אייך? דאגה .אין ער איז געווען צעבראכן און טרויעריג.
דאס איז וואס איך וויל”. יעדער האט זיך געוואונדערט דערויף און מ’האט
נוסח פון אים געפרעגט וואס דאס באדייט ,אבער ער האט
מזמור לדוד מ'האט צוריקגעברענגט דאס קינד צו די מאמע, קיינעם נישט געענטפערט.
פון קבלת און מ'האט איר געזאגט אז זיין נאמען איז
שבת. אלטער .פאר איר איז דאס געווען פיין ,און זי האט
אים אלעמאל גערופן אלטער ,ווייל זי האט נישט
פרייטאג צו נאכטס זענען די שטאטס-לייט
געקומען צו אים אינדערהיים אויף א סעודה צו
זעה ווייטער ביי
'אונזער מנהגים' געוויסט פון קיין שום אנדערע נאמען. פראווען דעם שלום זכר ,ווי דער מנהג ביי אידן.
אות טז. אלע געסט זענען געווען פרייליך ,אבער ער איז
א שטיק צייט שפעטער ,ווען דער רבי איז נישט געווען בשמחה .ער האט יעדן מכבד געווען
באפרייט געווארן פון תפיסה ,איז דער איד מיט משקה וויפיל מ'האט נאר געוואלט ,און מען
געפארן צום הייליגן רוזינ'ער .אין זיין קוויטל האט האט אים געפרעגט פארוואס ער פרייט זיך נישט
ער געשריבן זיין זון'ס נאמען אלס "אלטער" ,אזוי מיט די ישועה וואס דער אייבערשטער האט אים
ווי זיין שטייגער איז געווען ,ווייל ער האט שוין
ִִמְזְ מֹור ְלְ ָָדִוִ ד ָָהבּו ַלַ ה' ְְּבֵנֵ י ֵֵאִלִ ים ָָהבּו פארגעסן פונעם נאמען "ישראל" וואס ער האט
געהאלפן.
ַלַ ה' ָּכָ בֹוד ָוָ ֹעֹזָָ :הבּו ַלַ ה' ְּכְ בֹוד ְְׁשמֹו ארויסגעמורמלט ביים ברית. ער האט אבער נישט ארויסגעוויזן די דאגה
ִִה ְְׁש ַַּת ֲֲחוּו ַלַ ה' ְְּב ַַה ְְד ַַרת ֹק ֶֶֹדׁש :קֹול ה' ווען דער רבי האט געלייענט דאס קוויטל ,האט
וואס ליגט אים אויפ'ן הארץ ,ווייל וואס וואלט
אים דאס דען געהאלפן? פון גרויס צער איז ער
ַַעל ַַה ָָּמִיִ ם ֵֵאל ַַהָּכָ בֹוד ִִה ְְר ִִעים ה' ַַעל ער זיך אנגערופן צום איד" :הייסט דיין זון נישט אנטשלאפן געווארן דארט ביים טיש .אין זיין
ַַמִיִ ם ַַר ִִּבים :קֹול ה' ַַּבֹּכ ַַֹח קֹול ה' ֶֶּב ָָה ָָדר: ישראל? .זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אמן. חלום האט זיך אים געדאכט אז ער קומט אן צום
קֹול ה' ֹׁש ֵֵֹבר ֲֲא ָָרִזִ ים ַוַ ְיְ ַַׁש ֵֵּבר ה' ֶֶאת הייליגן רבי'ן .ער האט אים געפרעגט איבער א
נאמען פארן קינד ,און דער רבי
ַַא ְְרֵזֵ י ַַהְּלְ ָָבנֹוןַ :וַ ַּיַ ְְר ִִק ֵיֵדם ְּכְ מֹו ֵֵעֶגֶ ל ְלְ ָָבנֹון האט אים געענטפערט אז ער זאל
ְוְ ִִׂש ְְרֹיֹון ְּכְ מֹו ֶֶבן ְְר ֵֵא ִִמים :קֹול ה' ֹחֵֹצֵ ב א נאמען געבן זיין ניי-געבוירן
זון "אלטער" .אבער וויבאלד
ַלַ ֲֲהבֹות ֵֵאׁש :קֹול ה' ָיָ ִִחיל ִִמ ְְד ָָּבר ָיָ ִִחיל אלטער איז נישט קיין נאמען וואס
ה' ִִמ ְְד ַַּבר ָָק ֵֵדׁש :קֹול ה' ְיְ חֹוֵלֵ ל ַַאָּיָ לֹות מ'נוצט געווענליך ,זאל ער אים
ַוַ ֶּיֶ ֱֱחֹׂשֹף ְיְ ָָערֹות ְּוְב ֵֵהיָכָ לֹו ֻּכֻ ּלֹו ֹא ֵֵֹמר בסוד רופן "ישראל" .ער האט זיך
אויפגעוועקט פון שלאף און האט
ָּכָ בֹוד :ה' ַלַ ַַּמּבּול ָיָ ָָׁשב ַוַ ֵּיֵ ֶֶׁשב ה' ֶֶמֶלֶ ְך גוט געדענקט דעם חלום ,און פון
ְלְ עֹוָלָ ם :ה' ֹעֹז ְלְ ַַעּמֹו ִיִ ֵֵּתן ה' ְיְ ָָב ֵֵרְך ֶֶאת יענעם רגע אן האט ער אנגעהויבן
ַַעּמֹו ַַב ָָּׁשלֹום: פרייליך צו זיין מיט א ריכטיגע
שמחה.
צו הערן די ניגון רופט ווען עס איז געקומען די ברית
718.682.2022
מילה ,און דער וואס האט געזאגט
די ברכות האט געהאלטן ביי די
7 < 9 < 4 ווערטער "ויקרא שמו בישראל",
האט דער טאטע אויסגערופן
ביי די הכנסת ספר תורה אריינגעגעבן לע"נ "אלטער" ,און שטילערהייט האט
הרה"ח ר' אברהם באדענשטיין ע"ה ער אריינגעמורמלט "ישראל" .אלע
י"א ניסן תשפ"ג לפ"ק
אנוועזנדע האבן זיך געוואונדערט
און אויסגעשריגן" :אבער אלטער
איז דאך נישט קיין נאמען!" האט
פארגעסן .איך פלעג ליגן אין מיין צימער, אז איינער איז אין מקוה ,און ליידער איז זיין
בשעת מיין הייליגער פאטער זי”ע איז געזעסן גאנצע רוקן געווארן פארברענט .מען האט
לעבענס
אין זיין חדר מיוחד אויפ’ן בוידעם און זיך נעבעך געמוזט אראפנעמען די הויט פון זיין
איבערגעגעבן יומם ולילה פאר לימוד התורה רוקן ,און עס האט גענומען עטליכע חדשים
ועבודת השם .אפטמאל איז שוין געווען צוויי
אזייגער פארטאגס אדער אפילו שפעטער,
ביז ער איז אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן.
געשריבען ספר “שירה חדשה”
די
ו
געשיכטע
און ער האט נאך אלץ נישט געהאט טועם
געווען קיין נאכטמאל. ווי ס’איז שוין פריער דערמאנט געווארן ,איז
אונזער מאמע די צדקת ע”ה פלעגט אים רופן די רבי זצ”ל געווען א געוואלדיגער מתמיד
ער זאל שוין אראפקומען פונעם בוידעם אין און א מורא’דיגער בקי אין אלע חלקי התורה,
שטוב אריין עפעס צו עסן ,און ער פלעגט סיי בנגלה און סיי בנסתר .נאך אין זיינע
גלייך ענטפערן“ :באלד ,באלד” .שפעטער יונגע יארן אלץ קינד האט ער שוין מחבר
פלעגט ער טאקע אראפקומען און עסן א געווען דעם ספר “שירה חדשה” – א פירוש פונעם הייליגן רבי'ן זכרונו לברכה
אויף פרק שירה ,וואו ער האט ארויסגעוויזן
קלייניגקייט צו דערקוויקן זיין נפש .ווען עס
זיין ריזיגע בקיאות אין ש”ס און אין ספרי דער צדיק יסוד עולם
האט שוין געהאלטן ממש ביי עלות השחר
פלעגט ער זיך דעמאלט אראפלייגן אויף א חסידות ,ממש ווי איינער פון די גדולי התורה.
מרן רבינו דוד יצחק אייזק זי"ע ועכי"א
באנק נעבן דעם אויוון פאר אביסל ,און גלייך
נאכדעם איז ער געגאנגען אין מקוה ,אזוי ווי
די שטאט סקאליע בתפארתה פון זיין יוגענט ביז זיין הסתלקות
זיין הייליגער מנהג איז געווען ,ער האט כמעט כדי ארויסצוברענגען די הייליגע
קיינמאל נישט פארפעלט קיין טאג זיך צו אטמאספערע וואס די קינדער פונעם
הייליגן “דברי ברוך” האבן מיטגעלעבט אין
מדרגות אלץ קינד
טובל’ן אין מקוה - .ביז אהער איז די לשון שוין פון די גאר יונגע קינדער יארן האט זיין הייליגער
פונעם קעשינובער. יענע יארן אין די שטאט סקאליע ,וואו דער
“דברי ברוך” האט געפירט די רבי’סטעווע פאטער צוגעוואוינט דעם רבי’ן זכרונו לברכה צו גיין
זעענדיג אזא וואונדערליכע הנהגה אין שטוב, מיט א געוואלדיגע פראכט ,ברענגען מיר אין די וועגן פון קדושה וטהרה .זיין פאטער פלעגט אים
איז טאקע נישט קיין וואונדער פון וואו די רבי דא די ווערטער פונעם הרה”ק ר’ ישראל פון צוגעוואוינען צו טובל’ן אין קאלטע מקוואות ,און ער פלעגט
ז”ל האט געשעפט זיין ברענעדיגע תשוקה צו קעשינוב זצ”ל ,דער ברודער פון דער רבי’ן דאס טון אויף אזא אופן :ווען ער פלעגט גיין אין מקוה ,האט
לערנען תורה און זיין איבערגעגעבענע עבודה זצ”ל: ער אים אריינגעלייגט אין א וואנע מיט ווארעמע וואסער,
פאר’ן באשעפער. און ביסלעכווייז האט ער צוגעגאסן קאלטע וואסער ,ביסל
“איך געדענק נאך ווען מיר האבן געוואוינט נאך ביסל ,ביז די וואסער איז געווארן אינגאנצן קאלט .דאס
די באזוכען פונעם הייליגען זיידען אין סקאליע ,און דעם רבי’נס הויף – דער אלעס האט ער געטון כדי אים צו צוגעוואוינען ער זאל
מזמן לזמן פלעגט דער הייליגער “שיח הויף ,דאס הויז ,און דער בית המדרש – איז קענען טובל’ן אפילו אין א קאלטע מקוה .נאכדעם פלעגט
אליעזר” קומען צו פארן באזוכן זיין הייליגן זון שוין געווען אויפגעבויט מיט א ספעציעלע ער אים טאקע טובל’ן אין א גאר קאלטע מקוה ,און אזוי
דעם “דברי ברוך” אין שטאט סקאליע .אויף פראכט און פעסטקייט ,א הערליכער בנין. האט ער אים צוגעוואוינט צו די עבודה פון טבילת מקוה.
שבת קודש פלעגן די דאזיגע צוויי צדיקים מיין פאטער די דברי ברוך זצ”ל ,האט געהאט
און טאקע ,די רבי איז שוין פון זיין יוגנט אן געווען
פירן זייערע טישן אינאיינעם מיט גרויס א באזונדערע שטוב אויפן בוידעם וואו ער
צוגעוואוינט זיך צו טובל’ן אין מקוואות .איין מאל האט
דערהויבנקייט .דורכאויס די דאזיגע באזוכן פלעגט זיך פארשפארן טאג און נאכט .דארט
אבער פאסירט אן אומגליק בשעת ער האט זיך גע’טובל’ט.
פלעגט דער שיח אליעזר ארויסגיין שפאצירן איז ער געזעסן און געלערנט תורה מיט א
די דברי ברוך זצ”ל ,פלעגט באצאלן פארן בעדער יעדן
מיט זיין יונגן און קלוגן אייניקל ,די רבי ז”ל, געוואלדיגע דביקות ,ער האט עוסק געווען טאג ער זאל אנווארעמען די מקוה .אין יענע צייטן
און דער רבי פלעגט מקבל זיין פון אים דברי אין ייחודים און עוסק געוועהן אין די טיפע פלעגט מען אנווארעמען די מקוה דורך אריינגיסן
תורה און הדרכות ישרות אין עבודת השם. סודות התורה .ער האט געפראוועט מופתים גרויסע פעסער מיט הייסע וואסער .איין מאל
דער רבי אליין באשרייבט דאס אין די פאר אידישע קינדער און מקדש געווען שם ווען דאס קינד אייזיק’ל איז געווען אינעווייניג אין
תולדות המחבר וואס ער האט געדרוקט שמים”. די מקוה ,האט דער בעדער בטעות אריינגעגאסן
אינעם הייליגן ספר “שיח אליעזר”: יענע צייטן וועל איך קיינמאל נישט די הייסע וואסער ,און ער האט נישט באמערקט
דאס דערציילט ,האט ער צוגעלייגט“ :אבער מיין “ווען מיין הייליגער זיידע ,הגה”ק רבי אליעזר
טאטע פלעגט נישט אזוי מאריך זיין ביים זאגן חיים זצ”ל ,איז געווען ביי אונז אין שטאט
תיקון חצות ,נאר ער פלעגט זיך גלייך אוועקזעצן סקאליע דורכאויס די הייסע זומער טעג ,האט ער
לערנען”. מיך מיטגענומען אויף א קורצע שפאציר צו כאפן
אביסל פרישע לופט .מיר זענען געגאנגען כמעט
דער רבי האט ווייטער דערציילט“ :איך האב ביז אינדרויסן פון שטאט צו די פעלדער ,דארט
געהערט פון מיין טאטע ז”ל ,אז זיין טאטע ,הרה”ק האט ער באמערקט א גוי וואס האט געארבעט
רבי אליעזר חיים זצ”ל ,פלעגט פראווען תיקון אויף זיין פעלד און צוגעגרייט א שטיקל ערד פאר
חצות פונקטליך בחצות הלילה מיט מורא’דיגע א גארטן .דערנאך האט דער גוי געקלאפט און
בכיות ,און ער האט קיינמאל נישט פארפעלט גלאט געמאכט די ערד מיט אן אקער-אייזן .האט
מיין הייליגער זיידע זיך אנגערופן צו מיר‘ :קוק
עניני שבת קודש קיין איין נאכט .ער פלעגט אזוי שטארק קלאגן
גוט וואס ער טוט .זאלסט וויסן ,אז נאכדעם וואס
און וויינען ,אז די ערד פלעגט ווערן אינגאנצן א מענטש גייט אוועק פון די וועלט ,ווען מען
צ י נ ד ן שב ת ל י כ ט נאס פון זיינע טרערן ,ממש ווי מען וואלט דארט לייגט דעם נפטר אריין אין קבר און מען דעקט
אמען פירט זיך אז די פרויען הייבן אן צו צינדן מיט דריי ליכט ,און נאכדעם ביי . אויסגעגאסן א גאנצע טעפל וואסער ,עס האט אים צו מיט ערד ,ווערט דער קבר אויך אזוי
יעדן נייעם קינד וואס ווערט געבוירן לייגט מען צו נאך איין ליכט. אויסגעזען פונקט ווי עס איז יעצט די ערשטע געקלאפט און גלאט געמאכט’ .דאס איז זיכער
במ’פירט זיך צו צינדן די ליכט אויפ’ן טיש וואו מ’עסט די שבת’דיגע סעודות. . נאכט נאכ’ן חורבן ”.דער רבי האט אויך מוסיף געווען ווייל דער יום המיתה איז אים שטענדיג
גדער מאן גרייט צו די קנויטן בעפאר די פרוי צינדט די ליכט. . געווען ,אז ער פלעגט זאגן דעם תיקון חצות מיט געשטאנען פאר די אויגן”.
דדער רבי ז”ל פלעגט אליינס צוגרייטן די קנויטן ,אפילו ווען ער האט געצינדן . א ספעציעלן ניגון וואס ער האט מקבל געווען דער רבי האט אמאל דערציילט ,אז נאך אלס
די ליכט נאך די פטירה פון זיין רעבעצין ע”ה. פון זיין זיידן הרה”ק רבי ברוך מעזיבוז זצ”ל און אינגל איז זיין הייליגע הנהגה געווען צו מאריך
האין רבינ’ס שטוב האט מען נישט געצינדן קיין שמן זית ,נאר מען האט . פונעם הייליגן בעל שם טוב זי”ע. זיין ביים דאווענען שמונה עשרה ,ער פלעגט זיך
געצינדן וואקסענע לעכט. אויסגיסן דאס הארץ מיט א געוואלדיגע דביקות,
וווען דער רבי ז”ל איז געווען אין די שטאט וויען ,פלעגט ער צינדן צוויי ליכט . עס איז באקאנט די מעשה ווען דער שיח אליעזר ממש ווי א קינד וואס בעט זיך ביי זיין געטרייע
מיט א ברכה אינעם ספרים שטוב ,כאטש וואס די רעבעצין האט געצינדן די איז געווען אין די שטאט סקאליע .האט זיין פאטער.
שבת ליכט אויפן טיש (עי’ אשל אברהם בוטשאטש סי’ רסג ס”ה). יונגער אייניקל די רבי ז”ל גאר שטארק געוואלט איין מאל ,ווען דער ‘שיח אליעזר’ האט זיך
זווען דער רבי ז”ל פלעגט וויילן אין ‘האטעל אשל’ דורכאויס די זומער וואכן, . זען די עבודת הקודש וויאזוי זיין זיידע פראוועט געפונען אין די שטאט סקאליע ,האט ער אים
ווען די רעבעצין ע”ה האט נאך געלעבט און זי איז געבליבן אינדערהיים צינדן תיקון חצות .ער איז געגאנגען און זיך געשטעלט געזאגט מוסר ,זאגנדיג אז עס פעלט נישט אויס
די שבת ליכט ,פלעגט דער רבי ז”ל דאך צינדן צוויי ליכט ,אבער אן א ברכה.
ווען מען האט אים געפרעגט די שאלה פארוואס ער מאכט נישט קיין ברכה ביים טיר וואו דער זיידע איז געזעסן און געלערנט אזוי מאריך צו זיין אינעם דאווענען (דער שיח
דערויף אזוי ווי זיין מנהג איז געווען אין וויען ,האט דער רבי ז”ל געענטפערט בהתמדה ,און ער האט אריינגעקוקט דורכ’ן אליעזר האט געהאט אין דעם א אנדערע דרך,
אז ער מאכט נישט קיין ברכה וויבאלד עס איז דא עלעקטרישע לייטס .האט שליסל-לאך .אבער פונקט ווען עס איז געקומען און פארשטייט זיך אלו ואלו דברי אלקים חיים).
מען אים ווייטער געפרעגט“ :אויב אזוי ,פארוואס מאכט יא די רעבעצין א האט דער רבי אויסגעפירט“ :אבער מיין פאטער
ברכה?” האט דער רבי ז”ל געענטפערט“ :זי האט נאך א טעם פארוואס צו חצות ,איז א טיפע שלאף געפאלן אויף די רבי
האט מיר גארנישט געזאגט אויף דעם” ,ממילא
צינדן שבת ליכט ,ווייל זי האט דאך פארלאשן דעם ליכט פון דער וועלט וכו’”, ז”ל. האט ער נישט געטוישט זיין וועג.
דורך דעם וואס חוה האט געזינדיגט ביים עץ הדעת האט זי געברענגט מיתה
זיין הייליגער זיידע ,וועלכער האט דאס אלעס
אויף די וועלט (עי’ מגן אברהם סימן רס”ג סק”ז).
באמערקט מיט זיין רוח הקודש ,האט דעם
תקון חצות
חפארן ליכט צינדן פלעגט דער רבי ז”ל געבן צדקה ,און דאס איז טאקע דער . אזוי אויך האט דער רבי דערציילט נאך א מעשה
מנהג ביי פרויען צו געבן צדקה פארן צינדן ליכט. נעקסטן טאג געזאגט פאר זיין יונגן אייניקל:
איבער זיין זיידען דער ‘שיח אליעזר’ זצ”ל ,אז ער
טדער רבי ז”ל פלעגט צינדן די ליכט אכצן מינוט פאר דער שקיעה ,און גלייך . “נו ,האסטו געזען א שיינעם תיקון חצות נעכטן
פלעגט זאגן תיקון חצות מיט מורא’דיגע בכיות,
ביים צינדן פלעגט ער זאגן א קורצע תפילה. נאכט?” ווען די רבי האט דערציילט די דאזיגע ממש ווי דער בית המקדש וואלט יעצט חרוב
ידער רבי ז”ל האט שטארק מקפיד געווען אז נאכדעם וואס ער האט שוין . מעשה ,האט ער דערביי באמערקט“ :מיין געווארן .דער רבי האט אבער צוגעגעבן“ :מיין
געצינדן די ליכט אויפן טיש (נאך די פטירה פון דער רעבעצין הצדקנית ע”ה), הייליגער זיידע האט נישט געוואלט אז מען זאל הייליגער זיידע האט נישט געוואלט אז מיר זאלן
זען זיין תיקון חצות”. זען זיין תיקון חצות” .איין מאל ווען דער רבי האט
יענער פרייטאג צו נאכטס ווען ער איז צוגעגאנגען צום עמוד ,ביי “מזמור שיר זאל קיינער אין שטוב מער נישט טון קיין שום מלאכה.
ליום השבת” ,ווען ער איז אנגעקומען צום פסוק “להגיד כי ישר ה’ צורי” ,האט .אינאכ’ן ליכט צינדן פלעגט ער אריינקומען אין ביהמ”ד מיט זיין טלית
ער זיך אפגעשטעלט אויף א קורצע וויילע זיך צו פארטראכטן און מקבל זיין צוזאמענגעלייגט אויפ’ן לינקן האנט .דערנאך פלעגט ער אריינגיין אין זיין
דעם דין שמים ,און ערשט דערנאך האט ער ווייטער געזאגט “ולא עולתה בו” שטיבל ,מאכן די ברכה אויפ’ן טלית ,און זיך אראפזעצן אויף זיין בענקל
[-און ס’איז נישטא ביי אים קיין שום אומרעכט]. איינגעהילט אינעם טלית און דער שטריימל אויפ’ן קאפ .אין יענע צייט פלעגט
.וטפאר קבלת שבת ,איידער מען הייבט אן “מזמור לדוד הבו לה’ בני אלים” ,זאגט ער קוקן אויף די נעגל (עס איז א קבלה’דיגע ענין).
מען דעם נוסח“ :בואו ונצא השדה לקראת כלה ,לקראת שבת מלכתא ,לחקל ק בלת ש בת א ו ן מ ע רי ב
תפוחין קדישין”.
.ביביי “הודו” (קאפיטל ק”ז) ערב שבת קודש ,פלעגט דער רבי ז”ל דאווענען
.זטביי “מזמור לדוד הבו לה’” ,זאגט מען די זיבן מאל ‘קול’ פונעם קאפיטל פאר’ן עמוד און זאגן אלע פסוקים אינאיינעם מיט’ן עולם ,מיט’ן
אינאיינעם מיט א ספעציעלן מסורה’דיגן נוסח. מסורה’דיגן נוסח וואס מ’האט מקבל געווען פונעם הייליגן בעל שם
ֹוצי" זאגט מען מיט א ׁשי"ן ,און נישט מיט א ּוׁשמֹאל ִּת ְפ ֽר ִ .זידי ווערטער "יָ ִמין ְ טוב זכותו יגן עלינו .נאכדעם פלעגט ער זאגן ידיד נפש און קרבנות,
ׂשי"ן .דאס זעלבע פירט מען זיך אויך ביים ניגון "בבואו מאדום" ביי די ווערטער און דערנאך פלעגט ער אריינגיין אין זיין צימער דאווענען מנחה.
ּומּיָ ִמין ַעל יִ ְׂש ָר ֵאל ָׁשלֹום" ,און אזוי אויך אין זמירות "א-ל מסתתר" ביי "מ ְּׁשמֹאל ִ
ִ דער רבי ז”ל פלעגט כסדר דערציילן א מעשה וואס האט פאסירט ביי זיין
יאים" ,וואו מען זאגט עס מיט א ׁשי"ן.
ּומ ְּׁשמֹאל יְ נִ ַיקת ַהּנְ ִב ִ
"מּיָ ִמין ִ
די ווערטער ִ טאטן ,דעם דברי ברוך זצ”ל :א חסיד איז אמאל געקומען צו אים און זיך
.חיווען מען דרייט זיך צוריק צו מערב ביי “בואי בשלום” ,פלעגט ער זיך אויסדרייען ביטערליך אויסגעוויינט איבער זיין זון וואס איז ליידער אינגאנצן אראפ
דורך די רעכטע זייט .און ווען ער פלעגט זיך צוריק אויסדרייען פאראויס ,פלעגט פונעם אידישן וועג .האט אים דער דברי ברוך זצ”ל געהייסן אז ער זאל
ער זאגן “בואי כלה” און זיך בוקן מיט’ן קאפ צו זיין לינקע זייט .נאכדעם פלעגט זיך בעטן ביי זיין זון ,און פועל’ן ביי אים ער זאל קומען כאטש איין מאל
ער נאכאמאל זאגן “בואי כלה” און זיך בוקן מיט’ן קאפ גראד אויס פאראויס ,און הערן “הודו” ,און ער זאל אים זאגן אז דאס איז זיין לעצטע בקשה פאר
א דריטע מאל פלעגט ער זאגן “בואי כלה” און זיך בוקן מיט’ן קאפ צו די רעכטע אים .יענע “הודו” האט אויפגעעפנט דעם זונ’ס הארץ ,און ער האט טאקע
זייט ,בעפאר ער האט זיך צוריק אויסגעדרייט פאראויס. תשובה געטון מיט’ן גאנצן הארץ און איז געווארן אן ערליכער בעל תשובה.
אינעם הייליגן ספר ‘צמח דוד’ (פרשת וילך) ווערט געברענגט :עס איז באקאנט
.טידער רבי ז”ל פלעגט אפט איבערזאגן די ווערטער “בואי בשלום עטרת בעלה” די מורא’דיגע מעשה איבער יענעם גרויסן דאקטער וואס איז געווען טיף
מיט א ליכטיג און שיינענדיג פנים ,ממש ווי א ברענענדיגער פאקל. פארזונקען אין טומאה ,און דורך א געוויסע סיבה איז ער אנגעקומען צום
.כווען דער רבי ז”ל פלעגט זאגן “בואי בשלום” ,פלעגן די חסידים אים ארומרינגלען הייליגן מגיד פון מעזריטש זצ”ל .ווען ער איז אנגעקומען אין ביהמ”ד ערב שבת
און שטיין פנים אל פנים קעגן אים .ערשט נאכדעם וואס ער האט זיך צוריק קודש צו קבלת שבת ,האט דער מגיד פונקט געדאווענט ‘הודו’ פארן עמוד.
אויסגעדרייט פאראויס צו מזרח ,האבן זיי זיך אויסגעדרייט צו מעריב (און דער דאקטער איז אריינגעקומען פונקט ווען דער מגיד האט געהאלטן ביי די
געזאגט בואי בשלום). ווערטער “כל אוכל תתעב נפשם” [ -זיי וועלן זיך עקלען פון יעדן סארט עסן],
און אויפ’ן פלאץ איז דעם דאקטער באפאלן אזא עקל צו יעדע סארט מאכל ,אז
.אכנאך “ה’ לאורך ימים” פלעגט דער רבי ז”ל אליין זאגן דעם קדיש ,און ער פלעגט ער האט ממש נישט געקענט אראפשלונגען קיין שום עסן אדער טרינקען פאר
שטענדיג מאכן אזא תנועה “הא” פארן אנהויבן דעם קדיש (ער געהאט אין דעם גאנצע זיבן וואכן ,ביז ער איז שוין געווען אין א סכנה .דער מגיד האט דאן געטון
א סוד). געוויסע פעולות אים צו ראטעווען ,און ער האט אים געזאגט אז ער האט געהאט
.בכדער רבי ז”ל פלעגט מאריך זיין ביים זאגן “ברכו את ה’ המבורך”. א גרויסן נס וואס ער איז נישט אריינגעקומען פונקט ווען ער האט געזאגט די
.גכביי די ברכה פון “השכיבנו” ,שטעלט מען זיך אויף ווען מען קומט אן צו די ווערטער “ויגיעו עד שערי מות” [-און אנקומען צו די שערי מות] ,ווייל אויב
ווערטער “ופרוש עלינו”. וואלט ער דעמאלטס אריינגעקומען ,וואלט זיין נשמה אויסגעגאנגען ,רחמנא
לצלן .און דער רבי ז”ל האט נאכגעציילט א ענליכע מעשה וואס ער האט אליינס
.דכדער רבי ז”ל האט געשריבן אז זיין הייליגער טאטע פלעגט זאגן אין אלע תפילות געהערט פון זיין הייליגן טאטנס מויל ,אז איינמאל האט ער זיך אויסגעדרוקט:
פון שבת “וינוחו בה ‘כל’ ישראל אוהבי ומקדשי שמך” ,אבער דער רבי ז”ל אליין “געלט ,פע!” ,און א שרעקליכער עקל צו געלט איז אריינגעבאקן געווארן אין
פלעגט נאר זאגן “וינוחו בה ישראל” אן דעם ווארט “כל”. זיין נשמה פאר זיין גאנץ לעבן.
.הכווען דער רבי ז”ל פלעגט צוגיין צום עמוד ביי מעריב ,פלעגט ער נישט ווארטן .גידער רבי ז”ל פלעגט צוגיין צום עמוד ביי קבלת שבת און מעריב .אין די
ביז דער עולם ענדיגט זאגן “ויכולו” ,נאר ער פלעגט שוין אויספירן הויך “ויברך שפעטערע יארן פלעגט דער רבי ז”ל נאר דאווענען פארן עמוד ביי קבלת שבת
אלקים את יום השביעי וכו’” בשעת דער עולם האט עס נאך געזאגט. ביז פאר ברכו ,און דערנאך פלעגט ער אריינגיין אין זיין הייליגן חדר דאווענען
.וכנאכ’ן דאווענען פלעגט דער רבי ז”ל זיצן אויף זיין בענקל נעבן זיין שטיבל ,און מעריב .ער פלעגט דערנאך ארויסקומען און זיך שטעלן ביים טיר פון זיין צימער
די חסידים פלעגן אים אריבערגיין .דער רבי פלעגט יעדן איינעם וואונטשן “גוט צו זאגן “מזמור לדוד” (קאפיטל כ”ג) פון מעריב ,וואו ער פלעגט ענדיגן אויף א
שבת” און געבן די האנט – נישט בלויז זאגן מיט’ן מויל און דער עולם פלעגט הויכן קול “ושבתי בבית ה’ לאורך ימים” ,און דערנאך זאגן קדיש און ברכו.
קושן זיין הייליגע האנט. .דידער רבי ז”ל האט דערציילט אז זיין זיידע ,דער הייליגער ‘שיח אליעזר’ זצ”ל,
איז נאך געווען א יונגערמאן ווען ער איז געווארן א יתום פון זיין הייליגן טאטע.
“וואו אהין פארט איר?” האט דער איד סומע געלט פאר’ן פריץ פאר רענט פונעם לכבוד די
יארצייט פונעם
געפרעגט דעם אהבת שלום. קרעטשמע ,און אויב איך באצאל אים נישט הייליגען אהבת
זיין פארלאנג אין די קומענדיגע פאר טעג, שלום ,הרה"ק ר'
“איך פאר צום זבאריזשער רבי’ן ”,האט ער מנחם מענדיל בן
וועט מיך דער פריץ אריינווארפן אין תפיסה הרה"ק ר' יעקב
געענטפערט. קאפיל חסיד פון
אויף אייביג ,אינאיינעם מיט מיין גאנצע קאסוב זי"ע וואס
משפחה רחמנא לצלן”. געפאלט אויס
“אויב אזוי ,קומט אריין צו מיר אין קארעטע, מיטוואך פרשת
ווייל איך פאר אויך צום רבי’ן ”,האט דער איד וירא ,יז חשון.
ווען דער אהבת שלום האט געהערט די
אים פארגעשלאגן. דאזיגע רייד ,איז ער געווארן שטארק
אבער דער הייליגער אהבת שלום האט אים צעבראכן ,און ער האט נישט געקענט צומאכן
געענטפערט“ :איך וועל נישט מיטפארן מיט קיין אויג די גאנצע נאכט .אינדערפרי האט ער
אייך ,פאר איר געבט מיר צוואנציג ריינישע זיך ארויסגעלאזט אויפ’ן וועג ,נאכדעם וואס
ער האט זיך געזעגנט פונעם קרעטשמער און
דער
מטבעות”.
אים אנגעוואונטשן מיט’ן גאנצן הארץ אז
דער איד איז געווארן ממש אויפגעברויזט דער אויבערשטער זאל אים העלפן און אים
גלגל
פון דעם מאדנעם פארלאנג און געזאגט“ : שנעל אויסלייזן פון זיין גרויסער צרה.
איז דען נישט גענוג אז איך פיר דיך אין מיין
וואגן אינגאנצן בחינם ,און נאך דעם וואגסטו דער אהבת שלום איז געגאנגען פאמעליך,
החוזר
זיך צו בעטן באצאלט דערפאר?” אבער ער איז געווען גאר אפגעשוואכט פונעם
ער האט זיך שנעל באטראכט און געזאגט: שווערן וועג און פונעם הונגער וואס האט
“פונדעסטוועגן ,אויב איר ווילט ,קען איך אים געפלאגט .פלוצלינג ,אינמיטן וועג ,האט
אייך געבן א קליינע נדבה ,אבער נישט אזא ער באגעגנט א רייכע קארעטע וואו עס איז
גרויסע סומע געלט”. געזעסן א חשוב’ער איד.
איז ער אנגעקומען צו א אידישע אכסניא. דער הייליגער קאסוב’ער רבי ,באקאנט אלס
ער איז געווען זייער מיד און אויסגעמוטשעט דער ‘אהבת שלום’ זי”ע ,איז געווען פון די
פונעם לאנגן וועג ,און ער האט געוואלט גרויסע תלמידים פונעם הייליגן רבי’ן רבי
בלייבן איבערנעכטיגן אין די קרעטשמע כדי משולם פייוויש פון זבאריזש זי”ע.
צו קענען צוריקבאקומען זיינע כוחות און
קענען ווייטער ממשיך זיין אויפ’ן וועג. עס האט פאסירט ווען דער הייליגער רבי ר’
פייוויש זי”ע האט געפראוועט א שבת אין די
ער האט געפרעגט דעם קרעטשמער צי עס שטאט סקאליע .אזוי ווי שבת קודש האט
איז פארהאן א פלאץ וואו איבערצונעכטיגן. זיך אנגעהויבן דערנענטערן ,האבן חסידים
האט דער קרעטשמער געענטפערט“ :א אנגעהויבן שטראמען פון אלע זייטן כדי
פלאץ צו שלאפן איז טאקע דא ,אבער איך זיך צו קענען געפינען אין זיין הייליגן צל.
קען אייך נישט געבן קיין שום מאלצייט ,ווייל צווישן די אלע וואס זענען געקומען איז אויך
דאס גאנצע הויז איז אינגאנצן ליידיג .עס געווען דער אהבת שלום זי”ע ,וועלכער האט
גייען שוין אריבער צוויי טעג וואס די קינדער געמאכט דעם גאנצן וועג צופוס ,היות ער
בעטן ברויט ,און עס איז פשוט נישטא וואס האט נישט פארמאגט קיין געלט צו קענען
צו געבן פאר זיי ”.מיט א גרויס געוויין האט באצאלן פאר א וואגען.
דער קרעטשמער געענדיגט זיין רייד און
אויסגעגאסן זיין הארץ איבער זיינע שווערע דאנערשטאג פארנאכטס ,נאכדעם וואס ער
צרות“ :דערצו בין איך נאך שולדיג א פעטע האט א גאנצן טאג גארנישט טועם געווען,
נאך דעם געהויבענעם שבת איז דער עושר שבת’דיגע סעודות.
אהיים בשמחה ובטוב לבב ,אבער ליידער
האט זיך זיין מזל אנגעהויבן צו דרייען. איידער זיי האבן זיך געזעגנט ,האט זיך
צוביסלעך האט ער פארלוירן זיין גאנצע דער הייליגער אהבת שלום אויסגעדרייט
פארמעגן ביז ער איז געווארן אן עני ואביון צום קרעטשמער און אים אריינגערוימט
רח”ל ,ער האט נעבעך געמוזט אנהויבן אין אויער“ :זאלסט וויסן ,אז פון היינט און
ארומגיין נאך געלט ביי נדיבים און פארן פון ווייטער וועסטו אנהייבן שטייגן און דו וועסט
שטאט צו שטאט צו באקומען נדבות .פון ווערן א געוואלדיגער עושר .אבער דער איד
די אנדערע זייט אבער ,האט דער ארימער וואס האט דיך יעצט ארויסגעהאלפן פון דיין
קרעטשמער אנגעהויבן מצליח צו זיין און צרה ,וועט מיט די צייט אראפנידערן און ער
איז געווארן א געוואלדיגער עושר ,פונקט ווי וועט ווערן אן גרויסע ארימאן .דעמאלטס
דער אהבת שלום האט אים צוגעזאגט. וועט זיין דיין פליכט אים צוריקצוצאלן פאר
די חסד וואס ער האט געוויזן פאר דיר .היט
מיט די יארן איז דער אהבת שלום באקאנט דיך גוט נישט אפצוזאגען זיין בקשה!” דער
געווארן אלס א גרויסער רבי און מנהיג איד האט מסכים געווען אויסצופירן אלעס ווען דער אהבת שלום איז אריינגעקומען “גלייבט מיר ”,האט דער אהבת שלום
ישראל .יענער איד וואס איז רח”ל ארים וואס מ’האט אים אנגעזאגט. אין די אכסניא ,האט ער איבערגעגעבן דאס געענטפערט“ ,איך דארף נישט דאס געלט
געווארן און איז געווארן א טייל פון א געלט פארן בעל אכסניא און אים צוגעזאגט, פאר מיר אליין ,נאר פאר די טובה פון
גרופע משולחים וואס פארן ארום ,איז אויך פון דארט האבן זיי ווייטער געצויגן אויף זייער
רייזע ביז זיי זענען אנגעקומען אין שטאט אז פון היינט און ווייטער וועט ער האבן אנדערע ,און אפשר גאר פאר אייער אייגענע
אנגעקומען מיט זיי קיין קאסוב .זיי זענען הצלחה אין אלע זיינע ענינים. טובה”...
אינאיינעם אריינגעגאנגען צום קאסוב’ער סקאליע איבערצובלייבן אויף שבת קודש
רבי’ן ,וואס איז געווען באקאנט אלס א ביים רבין .גלייך ווען זיי זענען אנגעקומען דערנאך האט ער זיך אויסגעדרייט צום עושר “פאר מיין טובה?!” האט דער עושר
גרויסער בעל צדקה. זענען זיי געגאנגען צו די אכסניה פונעם און געזאגט“ :מצוה גוררת מצוה .לאמיר דא אויסגערופן מיט וואונדער“ .וואספארא
צדיק .עס איז געווען א גרויסע געדרענג ביים דאווענען שחרית ,און דערווייל געבט ביטע א טובה וועל איך שוין האבן פון דעם ,אויסער
ער האט נישט געוויסט אז דער קאסוב’ער רבי אריינגאנג פונעם צדיק’ס צימער ,און מ’האט ביסל געלט פארן בעל עגלה ,ער זאל קענען די מצוה פון צדקה וואס איך וועל טון?”
איז גאר דער זעלבער יונגערמאן וואס האט זיך נישט געקענט צושטיפן נאנט .אבער דער שנעל לויפן צום מארק קויפן ברויט פאר די
אים געבעטן די צוואנציג רייניש מיט פילע רבי ,וואס האט מרגיש געווען זייער גרויסע הונגעריגע קינדער ,און אויך פאר אונז פאר “ווער ווייסט וואס א טאג קען ברענגען ”,האט
יארן צוריק ,אבער דער רבי האט אים גלייך מצוה מיט זיין רוח הקודש ,האט אויסגערופן: פרישטאג”. דער הייליגער אהבת שלום אים געזאגט,
דערקענט .דער רבי האט אים אריינגערופן “מאכט פלאץ פאר די וואס האבן עוסק “ס’איז דאך א גלגל החוזר אויף דער וועלט”...
אין א זייט און אים געזאגט“ :הער זיך צו געווען אין א מצוה!” דער עושר האט ארויסגענומען א סכום
צו מיין עצה ,און השי”ת וועט זיין מיט דיר. געלט פון טאש און עס איבערגעגעבן פארן זיינע ווערטער ,וואס זענען ארויסגעקומען
איך וועל דיר געבן א בריוו וואס דו דארפסט ווען זיי זענען אריינגעקומען ,האט דער בעל עגלה .יענער האט נישט פארזוימט קיין פון די טיפענישן פון זיין הייליג הארץ ,האבן
איבערגעבן פאר א געוויסן עושר ,און דורך אהבת שלום אנגעהויבן שילדערן פארן רבין איבריגע מינוט און איז גלייך ארויסגעפארן בארירט דעם איד ,און ער האט גלייך מסכים
אים וועט קומען דיין ישועה”. די גרויסע מעשה חסד וואס דער עושר האט אויף זיין שליחות ,און גאר שנעל איז ער געווען נאכצוקומען זיין בקשה און אים
געטון ,ראטעווענדיג עטליכע נפשות ממש צוריקגעקומען מיט א זאק ברויט אין די איבערגעגעבן די צוואנציג רייניש.
דער איד איז געבליבן אינגאנצן שטיל ,ער פון הונגער .דער צדיק האט געענטפערט: האנט.
האט זיך געוואונדערט מיט וואס ער האט “איך האב געוויסט ,מיין קינד ,איך האב “יעצט ,קומט ביטע צוריק מיט מיר
זוכה געווען צו אזא מורא’דיגע ספעציעלע געוויסט .אבער איך וויל וויסן אויב דו האסט אן אומבאשרייבליכע שמחה האט צום אכסניא וואו איך האב נעכטן
קירוב פונעם רבי’ן .מיט א ציטערדיגע האנט אנגעזאגט פארן קרעטשמער וויאזוי ער זאל ארומגענומען די קינדער ווען דער בעל איבערגענעכטיגט ”,האט דער אהבת שלום
האט ער איבערגענומען דעם בריוו און זיך זיך פירן ווען די צייט וועט קומען”. עגלה האט אריינגעברענגט דעם פעקעלע געבעטן“ ,און איר וועט זעהן מיט די אייגענע
ארויסגעלאזט אויפ’ן וועג צום הויז פון מיט ברויט .דער אהבת שלום האט עס אליין אויגן דעם גרויסן חסד וואס איר האט געטוהן
יענעם עושר. “יא ,איך האב אים געזאגט ”,האט דער אויסגעטיילט פאר זיי לויט יעדנ’ס געברויך, מיט די נשמות וואס זענען אויסגעגאנגען
הייליגער אהבת שלום געענטפערט“ ,און ער און דאס איבריגע האט ער איבערגעגעבן פאר הונגער ”.דער איד האט מסכים געווען,
ס’איז שוין דורכגעלאפן בערך פופצן יאר האט עס אנגענומען”. פארן בעל אכסניא צו אוועקלייגן פאר די און אינאיינעם זענען זיי צוריקגעפארן צום
זינט זיי האבן זיך געזען דאס לעצטע מאל, דארף.
פארשטאנען אז דער אייבערשטער האט און דער היינטיגער עושר האט זיך שוין אזוי
אים שוין געדענקט לטובה ,זיינע שווערע שטארק געטוישט אין זיין אויסזען ,אז דער
יארן זענען שוין פאריבער און זיין ישועה איז ארימאן האט אים בכלל נישט דערקענט ווען
שוין נאנט. ער האט אים דערלאנגט דעם בריוו .אבער
פון כ”ק מרן אדמו”ר שליט”א
נאך פאר’ן עפענען דעם כתב ,האט דער
דער גביר האט אים געבעטן ער זאל בלייבן עושר זיך אנגערופן צו זיין גאסט:
ביי אים אויף א וויילע ,ביז ער וועט קענען
אויסרעכענען דעם גאנצן עשירות וואס דער “איך ווייס שוין אז דער בריוו וואס דו
שערי חיים באשעפער האט אים געשאנקען .דערנאך ברענגסט מיר יעצט איז געשיקט געווארן
וועלן זיי אינאיינעם פארן צום רבי’ן פרעגן פונעם קאסוב’ער רבין .היינט איז דער רבי
אידיש א שאלה וויפיל ער זאל אים געבן ,און וואס מיר געקומען אין חלום און מיר געזאגט אז די
דער רבי וועט הייסן ,אזוי וועט ער טון. צייט איז שוין געקומען איך זאל דיר באצאלן
פאר די טובה וואס דו האסט דעמאלטס
נתתי לפניך הברכה וגו’ ‘ובחרת בחיים’ דער הייליגער צדיק האט געהייסן דעם געטון מיט מיר ”.ער האט אים דערמאנט
“למען תחיה אתה וזרעך” [דברים ל ,יט] גביר ער זאל אים געבן א שיינעם סכום יענע מעשה ,און אים מגלה געווען וואס דער
געלט פון זיין פארמעגן ,און ער האט אים צדיק האט אים דעמאלטס אריינגעשושקעט
אנגעוואונטשן אז פון היינט און ווייטער
חינוך וועט ער צוריקקומען צו זיין פריערדיגן מצב.
אין אויער :אז עס וועט נאך קומען א טאג
וואס ער וועט דארפן באצאלן פאר זיין בעל
און טאקע ,מיט דעם געלט וואס ער האט חסד מיט די זעלבע מאס.
ווען א מענטש איז זוכה צו א זון וואס ברוך הוא אלקינו שבראנו לכבודו ,אז באקומען ,האט ער אנגעהויבן צוריק עוסק
גייט אין דעם דרך השם ,בפרט ביי א ער האט אונז אפגעשיידט פון די אלע צו זיין אין מסחר און ער איז צוריק געווארן אזעלכע רייד זענען ארויס פונעם בעל
שמחת הבר מצוה ווען דער זון נעמט פעלקער און אונז געגעבן א אמת’ע א גביר פונקט ווי אמאל .זכותו יגן עלינו ועל הבית’ס מויל ,און דעם ארימאן’ס פנים האט
כל ישראל אמן. אויפגעלאכטן מיט א גרויסע שמחה; ער האט
אויף זיך דעם עול המצוות ,דעמאלטס תורה ,א תורה פון לעבן ,ליבשאפט,
קערט זיך דאס הארץ פון דעם זון חסד און רחמים .דער אויבערשטער
צום הארץ פון זיינע עלטערן .אין עס האט אונז צוגעזאגט דורך זיין נביא
בלייבט דער רושם פון דעם טאטן’ס (מלאכי ג ,כד)“ :והשיב לב אבות על
נשמה איינגעקריצט ביים זון ,און דער בנים ולב בנים על אבותם” [-און ער
רושם פון דעם זון’ס נשמה בלייבט וועט צוריקקערן דאס הארץ פון די
ביים טאטע. טאטעס צו די קינדער ,און דאס הארץ
פון די קינדער צו זייערע טאטעס].
מיר געפינען א משל דערויף אין
דעם פסוק אין שיר השירים (ד ,ה): דאס מיינט צו זאגן ,אז דורך די
“כשני עפרים תאומי צביה” .רש”י הק’ כוחות און דעם עמילות פון מחנך זיין
טייטשט “כשני עפרים תאומי צביה”, די קינדער ,קריצט א מענטש אריין
אז דאס גייט ארויף אויף דעם וואס א זיין גוטע נשמה אין די נשמות פון
צביה [-הערש] פירט זיך געווענליך צו זיינע קינדער ,היות מיר זענען דאך
געבוירן צווילינג ,אזוי אז ביידע זענען באשאפן געווארן בצלם אלקים .און
דער תוצאה פון דעם איז ,אז דער זען די תורה ,די עבודה און די גמילות א הערש. פונקטליך אייניג אויסגעגליכן ,איינס
זון איז מחנך זיך אליין און פירט זיך חסדים ביי זיין טאטן .און ער זאפט אזוי ווי דאס צווייטע .די מפרשים לייגן
אויף אזוי ווי די מעשים פון זיין טאטן. איין אין זיין הארץ די געפילן פון אהבה די דאזיגע שיינקייט זעט מען ביי צו ,אז עס איז נישטא קיין שענערע
קומט אויס אז אין דעם זין איז דא ויראת השם ,וואס דאס וועט זיין יסוד די מצוה פון צינדן חנוכה ליכט ,וואו מראה ווי צו זען צווילינג וואס זענען
א חיוב אויך מצד דעם זון ,ווייל ער פאר זיין גאנץ לעבן. מ’צינדט ליכט פאר יעדן באזונדער ,און פונקטליך גלייך אין זייער אויסזען און
דארף אריינקריצן טיף אין זיין הארץ מ’איז “מוסיף והולך” .עס איז געפירט אין זייער הויכקייט ,ווען זיי שטייען
די גוטע הנהגות פון זיין טאטן און אים ס’איז באקאנט אז ס’איז דא א ביי די יונגע אינגלעך אז זיי צינדן אן איינס נעבן דעם אנדערן אינעם שאטן.
נאכמאכן. מחלוקת צווישן די ראשונים ווער זייער חנוכה ליכט נעבען די טאטנס
עס איז באמת מחויב אין די מצוה ליכט .אזוי טרעפט זיך דעם טאטנס דער כוונה פונעם פסוק איז מרמז צו
עס ווערט געברענגט בשם א פון חינוך .רש”י הקדוש (ברכות מ”ח). ליכט מיט’ן זון’ס ליכט ,און דעם זיין אויף די שכינה הקדושה און כנסת
געוויסן צדיק ,אז עס איז דא א פליכט האלט אז די מצוה פון חינוך ליגט זון’ס ליכט מיט’ן טאטנס ליכט .אז די ישראל ,וואס זענען כביכול ענליך
אריינצוטראכטן אינעם ענין פון חינוך בלויז אויפ’ן טאטן אויסצולערנען זיין השפעה פונעם טאטן אין די מצוה און איינס צום אנדערן .אזוי ווי עס ווערט
הבנים פאר כאטש א האלבער שעה זון ,אבער דער זון אליין האט נישט אינעם אור התורה גיסט זיך איבער צום געברענגט אין די ספרים הקדשים ,אז
יעדן טאג .די טיפע געפילן וואס קומען קיין שום חיוב .אבער תוספות דארט זון’ס ליכט .און פונקט פארקערט ,עס זיי ווערן אנגערופן “אדם” ,לויטן פסוק
פון די עצם הארץ פון א טאטן שוועבען קריגט זיך און האלט אז די מצוה גייט קומט צוריק אן “אור חוזר” פונעם זון’ס אין ישעיה (יד ,יד)“ :אדמה לעליון”
כסדר איבער זיינע קינדער ,און א אויך ארויף אויפ’ן זון ,אז ער איז אליין נר מצוה וואס באלייכט דעם טאטנס [-איך וועל זיך פארגלייכן צום קל
תפילה און בקשה ליגט אים שטענדיג מחויב זיך צו לאזן מחנך זיין. ליכט .אויף דעם אופן ווערן דער טאטע עליון].
אויף די ליפן ,אז זיינע קינדער, און דער זון ווי אן “אבן אחת” ,אזוי ווי
אייניקלעך און אור-אייניקלעך זאלן לויט אונזער רייד קען מען זאגן אז רש”י הקדוש טייטשט אויפ’ן פסוק דאס ווערט ערקלערט אין די תורות
זיין פארנומען מיט תורה און מצוות. ביידע דעות זענען גערעכט “ -אלו (בראשית מט ,כד) “אבן ישראל” – פון דער הייליגער בעל שם טוב זי”ע
ער בעט יעדן טאג ביי די ברכה פון ואלו דברי אלוקים חיים” .ווי מיר האבן וואס דאס איז א נוטריקון פון “אב ובן”. (עס ווערט געברענגט אינעם ספר
והערב נא“ :ונהיה אנחנו וצאצאינו שוין דערמאנט ,איז דא א חיוב אויפ’ן קדושת לוי ,קדושות לפורים ,קדושה
וצאצאי עמך בית ישראל כולנו יודעי טאטן ער זאל מחנך זיין זיין קינד, אינעם יסוד החיים ,פון חינוך הבנים ב’) אויפן פסוק אין תהלים (קכא ,ה):
שמך ולומדי תורתך לשמה” .דאס איז דאס מיינט אז ער מוז דינען אלס א והבנות ,הגם דער טאטע איז מחויב “ה’ צלך” ,אז פונקט אזוי ווי א מענטש
דער גאנצער שורש פון דעם טאטנ’ס לעבעדיגע דוגמה און א מוסטער פאר’ן אריינצולייגן כוחות און זיך פלאגן מחנך פירט זיך אויף דא אונטן ,אזוי אויך
אינערליכע תענוג .עס ליגט אינעם זון מיט זיין תורה און מצוות ,כדי דער צו זיין דעם זון ,דאך קומט די עיקר פירט זיך דער אייבערשטער כביכול
כח פון דעם זון ארויסצוציען פונעם זון זאל זען און זיך לערנען פון אים צו הצלחה און די סייעתא דשמיא דורך אויבן ,פונקט ווי א שאטן וואס צייגט
טאטענ’ס עצם תענוג פון הארץ פון טון פונקט ווי ער טוט און זיין אזוי ווי דעם וואס דער זון ווערט נתחנך בדרך גענוי וואס דער מענטש טוט .דעריבער
זיין טאטן און זיין רבי’ן ,כדי ער זאל אים .דאס איז דער כוונה אז עס ליגט ממילא ,קוקנדיג אויף די גוטע הנהגות איז דער אויבערשטער שאטן ענליך
זיך קענען דערווארימען און שפירן דעם חיוב חינוך פונעם טאטן אז ער פון זיין טאטן וואס דער טאטע האט צום אונטערשטן שאטן ,און די שכינה
א זיסקייט און תענוג אינעם וועג פון זאל זיין א ביישפיל פאר’ן זון. ליב ווי זיין שווארץ-אפעל פון אויג. הקדושה מיט כנסת ישראל זענען אזוי
תורה און יראת שמים. ווי טייער און באליבט איז ביים זון צו ווי צוויי יונגע הערשעלעך ,צווילינג פון
העלפט ארויס יחיאל מיכל אויסצושטעלן זיין ספרים שאנק מיט
די סקאליע אוצר הספרים וואס מיר פארמאגן ,טרעפט דעם
נישטא קיין “צייר” (מעלער) ווי אונזער אין מסכת ברכות (דף י ).ווערט
ריכטיגער מחבר פונעם ספר און וואס דער תוכן פונעם ספר איז:
באשעפער. געברענגט ,אז רב שימי בר עוקבא
צי א שטריך פונעם רבי'ן צום ספר, (און טייל זאגן אז דאס איז געווען מר
און דערנאך צום תוכן פונעם ספר. עוקבא) פלעגט זיך אפט געפינען ביי
פונקט ווי ס’איז פאר אונז
אוממעגליך משיג צו זיין ווי אזוי דער רבי שמעון בן פזי ,און ער פלעגט מסדר
באשעפער ,הקדוש ברוך הוא ,מאלט זיין אגדות פאר רבי יהושע בן לוי .האט
אויפ'ן רמב"ם הלכות ער אים געפרעגט :וואס מיינט דער
בית הבחירה אויס א צורה אינמיטן א צורה ,פונקט
אזוי איז אוממעגליך צו פארשטיין די פסוק “ברכי נפשי את ה’ וכל קרבי את
ריינע מסורה פון אברהם אבינו ביזן שם קדשו”?
סוף פון אלע דורות .ווייל “כי ידעתיו
למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו האט ער אים געענטפערט :קום און
אויף די תרי"ג מצות אחריו” ,אז אין יעדן דור ,דור נאך דור, זע ,אז די מדה פון הקדוש ברוך הוא
זעהט מען זיין געשטאלט און זיין צורה איז נישט ווי די מדה פון א מענטש.
ארויסשיינען אינעם פענסטער פונעם די מדה פון א מענטש איז ,אז ער קען
פריערדיגן דור .דער טאטע מאלט אויס אויסמאלן א פארעם אויף א וואנט,
א צורה און א בילד פון זיין געטליכע אבער ער קען נישט אריינלייגן דערין
אויף פרקי אבות געשטאלט אינעווייניג אין זיין זון ,כדי קיין רוח ,קיין נשמה ,אדער אברים
איבערצוגעבן דעם עצם תענוג פון זיין וכו’ .אבער דער אויבערשטער איז
הארץ און זיין רצון הפשוט ,כדי זיין נישט אזוי ,ער מאלט אויס א צורה
קינדער זאל זיין פארחתמ’עט מיט’ן אינעווייניג פון א צורה ,און ער לייגט
חותם און רושם פון קדושה. אריין דערין א רוח און א נשמה ,און
אברים.
אויף פרשת השבוע
און דאס איז פשט אין דעם וואס חנה
האט געזאגט“ :אין קדוש כה’ כי אין
בלתך ואין צור כאלהינו” .וואס מיינט
דאס “אין צור כאלהינו”? אז עס איז
זיבעציג פשטים אויפ'ן
ערשטן פסוק פון בראשית
לאמיר איבערחזר'ן:
·וויאזוי קען א איד זוכה זיין צו שלימות?
·אין וועלכע יאר האט הרה"ח ר' אשר לעמיל ז"ל אפגעשריבן
די תורות?
טיירעע קינדרע!
·וואו האט רבינו זצוק"ל געזאגט 'הודו' -אינעם שטיבל אדער
ביים עמוד?
·וועלכע צייט אין טאג האט די דברי ברוך געגעסען נאכטמאל?
אין די קומענדיגע וואכן הייבן מיר אן דעם הערליכן "שירי דוד"
פראגראם ,וואו אלע קינדער וועלן האבן די זכיה מיטצוהאלטן און חידות:
מיטזינגען די הייליגע זמירות ביים דערהויבענעם זמן פון רעוא
דרעווין ביי שלש סעודות ,צוזאמען מיט כ"ק מרן רבינו שליט"א. ·ווייסטו וועלכע קשר האט סקאליע מיט רוזין (צוויי תרוצים)?
רמז :א רבי פון די שיח אליעזר ,א מחותן פון די דברי ברוך
א געוואלדיגע געשמאק און א ספעציעלע דרעהויבנקייט! ·וואס האט די רבי ז"ל געזאגט איז אונזער עבודה בזמן הזה?
עס וועט געטיילט ווערן געשמאקע נאש,
הערליכע פרייזעס און ספעציעלע גורלות...
ווארט מיט שפאנונג!
טייערע קינדער! שיקט אריין אייערע תירוצים ,און שרייבט אויך וואס איר האט
זיך געלערנט למעשה פונעם ספר "ובחרת בחיים" ,אריינצוגיין אין א גורל פאר
א ווערטפולע 'גיפט קארד' אין א ספרים געשעפט .מיר וועלן בסייעתא דשמיא
מעלדן דעם געווינער אינעם קומענדיגן "אונזער קוואל”.
Inzer kval | 953 50th street | Brooklyn N.Y. 11219
מיר זוכן נאך נדיבים און שותפים זיך צו נעמען א חלק אין די הוצאות.
ווער עס קען העלפן זאל זיך ביטע מעלדן.
