gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אונזער קוואל · Inzer Kval — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: אונזער קוואל · Inzer Kval

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

אונזער קוואל · Inzer Kval — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ארויסגעגעבן דורך‪:‬‬ ‫בס״ד‬ ‫מפעל עונג רוחני סקאליע‬ ‫גליון ‪15‬‬ ‫חשון תשפ״ז‬ ‫א געזונטן ווינטער‬ ‫הצלחה'דיגע זמן‬ ‫און א‬ ‫פאר אלע חשובע קינדער‪.‬‬ ‫תורה‬ ‫אונזער קוואל פון תורה‬ ‫אונזער קוואל פון‬ ‫ענווה (אזוי ווי משה רבינו האט געזאגט‪" :‬ואנחנו מה" וואס בין איך – איך בין‬ ‫גארנישט)‪ .‬תתן לי –זאלסטו מיר געבן‪ ,‬אבער אויב עס וועט זיין ואנכי‬ ‫– אז איך וועל זיך האלטן גרויס מיט מיין "איך"‪ ,‬דעמאלטס חלילה‬ ‫"הולך ערירי" – וועט ער חלילה גיין פון די וועלט אן גארנישט‪ .‬ווייל‬ ‫דער וואס האלט זיך גרויס זאגט די באשעפער 'אין אני והיא יכולים‬ ‫לדור בעולם' – איך קען נישט זיין צוזאמען מיט אים‪.‬‬ ‫(אמרי ברוך‪ ,‬בשם רבינו השיח אלעזר)‬ ‫פרשת וירא‬ ‫והוא עומד עליהם תחת העץ ויאכלו‪.‬‬ ‫פרשת נח‬ ‫אינעם ספר הקדוש של”ה שטייט אז די נשמות פון צדיקים זענען‬ ‫תמים היה בדורותיו‪.‬‬ ‫גרעסער ווי מלאכים‪ .‬לויט דעם קען מען טייטשן וואס עס שטייט‬ ‫דא ווען אברהם אבינו האט געגעבן צו עסן פאר די מלאכים “והוא‬ ‫עס שטייט פונעם מעזריטשער מגיד אז א מענטש פאר זיך אליין‬ ‫עומד עליהם” – ער איז געשטאנען איבער זיי‪ ,‬וואס דאס קען מיינען‬ ‫איז נאך נישט א גאנצע זאך‪ ,‬נאר דורך דעם וואס ער חבר’ט זיך מיט‬ ‫אז ער‪ ,‬אברהם אבינו‪ ,‬איז גרעסער און העכער פון די מלאכים‪.‬‬ ‫גוטע פריינט ווערט ער אן אמת’ע שלימות‪ .‬אבער ביי נח איז עס‬ ‫געווען אנדערש‪ ,‬ער האט נישט געהאט מיט וועמען זיך צו חבר’ן‬ ‫(רבינו זצוק”ל – צמח דוד)‬ ‫ווייל עס זענען פשוט נישט געווען קיין גוטע מענטשן אין זיין דור‬ ‫ויצא יצחק לשוח בשדה ‪-‬און יצחק אבינו‬ ‫מיט וועמען מען זאל קענען האבן א שייכות‪ .‬דאך זעט מען אין די‬ ‫איז ארויסגעגאנגען דאווענען אין פעלד‪.‬‬ ‫תורה אז נח האט זוכה געווען צו זיין בשלימות‪ ,‬ווי עס שטייט “תמים‬ ‫היה” – אז ער איז געווען אינגאנצן גאנץ‪.‬‬ ‫די גמרא (ברכות כו‪ ):‬זאגט אז דער לשון ‘שיח’ מיינט תפלה‪ ,‬און‬ ‫(רבינו שליט”א ‪ -‬חכימא ברמיזא)‬ ‫דעמאלסט האט יצחק אבינו מתקן געווען תפלת מנחה‪ .‬מען קען‬ ‫מסביר זיין פארוואס תפלה ווערט אנגערופן מיט’ן לשון ‘שיח’ לויט‬ ‫פרשת לך לך‬ ‫א מעשה וואס האט פאסירט ביי איינע פון די צדיקים‪:‬‬ ‫ויאמר אברם ה' אלקים מה תתן לי ואנכי הולך ערירי‪.‬‬ ‫א פרוי איז אמאל געקומען צום רבי’ן מיט ביטערע טרערן און‬ ‫דערציילט אז איר מאן איז זייער קראנק‪ ,‬און די דאקטוירים זאגן אז‬ ‫דער הייליגער קאמארנער שרייבט בשם דעם מעזריטשער מגיד‪,‬‬ ‫ער האט שוין נישט לאנג צו לעבן רח”ל‪ .‬זי האט געבעטן דעם רבי’ן‬ ‫אז א מענטש דארף בעטן דעם אויבערשטן אז ער זאל אים העלפן‬ ‫ער זאל אנוואונטשן א רפואה שלימה פאר איר מאן‪ .‬דער רבי האט‬ ‫צו זיך קענען האלטן קליין‪ .‬דאס קען מען מרמז זיין אין דעם פסוק‪:‬‬ ‫פארמאכט די אויגן פאר א מינוט‪ ,‬און ווען ער האט זיי געעפנט האט‬ ‫ויאמר אברם – אברהם האט געבעטן מה‪ ,‬וואס דאס איז מרמז אויף‬ ‫זכר‬ ‫חסידים‬ ‫ער געוואונטשן‪“ :‬דער אויבערשטער זאל העלפן דיין מאן זאל האבן‬ ‫לרבכה‬ ‫אסאך געלט‪”.‬‬ ‫ווען די פרוי האט געהערט אז דער רבי וואונטש געלט‪ ,‬האט זי זיך‬ ‫גענומען שרייען‪“ :‬ניין רבי! מיין מאן דארף נישט קיין געלט‪ ,‬ער דארף‬ ‫א רפואה שלימה!” האט דער רבי נאכאמאל געוואונטשן אז דער‬ ‫אויבערשטער זאל העלפן ער זאל האבן אסאך געלט‪ .‬זי האט ווייטער‬ ‫געוויינט אז ער דארף נישט קיין געלט נאר א רפואה‪ ,‬אבער דער רבי‬ ‫ז"ל‬ ‫הרה"ח ר' אשר לעמיל פאגעל‬ ‫האט געזאגט‪“ :‬איך האב שוין געוואונטשן ער זאל האבן אסאך געלט‪”.‬‬ ‫(יאר צייט ב' ח שון)‬ ‫די פרוי איז אהיימגעגאנגען מיט א צובראכן הארץ‪ ,‬אבער ווען זי איז‬ ‫משפחת פאגעל‬ ‫אנגעקומען אהיים זעט זי פלוצלינג ווי איר מאן וואקט ארום געזונט‬ ‫און שטארק‪ .‬זי איז שנעל צוריקגעלאפן צום צדיק אים מבשר צו זיין‬ ‫הרה”ח ר’ אשר לעמיל ז”ל‪ ,‬איז שוין געבוירן געווארן דא אין אמעריקע‪ ,‬און אפילו‬ ‫זיין טאטע ר’ חיים מרדכי משה ע”ה איז שוין געווען אן אמעריקאנער געבוירענער‪,‬‬ ‫אז איר מאן איז געזונט‪ ,‬אבער זי האט געפרעגט דעם צדיק‪“ :‬אפשר‬ ‫זיי זענען געווען פוילישע חסידים‪ .‬דער זיידע ר’ יהושע אליעזר פלעגט נאך פארן‬ ‫קען מיר דער רבי זאגן‪ ,‬פארוואס האט דער רבי נישט געוואונטשן קיין‬ ‫צו ר’ צדוק הכהן פון לובלין זצוק”ל [וואס ער האט אים געגעבן רשות צו פארן‬ ‫צו דער טריפה’נער אמעריקא פון יענע צייטן און אים געזאגט אז פאר דיר וועט‬ ‫רפואה שלימה נאר געלט?”‬ ‫אמעריקא נישט שאטן] און צו ר’ לייבל אייגער זצ”ל‪ ,‬און צו ר’ אברהם אייגער‬ ‫זצ”ל‪.‬‬ ‫“ער זאל האבן אסאך געלט!” האט דער רבי געענטפערט‪“ .‬איך האב‬ ‫ר’ אשר לעמיל איז געבוירן געווארן אין די איסט סייד‪ ,‬און אלס בחור האט ער‬ ‫געזען אז עס איז דא א שווערע גזירה אויף דיין מאן אז ער זאל שטארבן‬ ‫געלערנט אין ישיבת רבנו יעקב יוסף‪[ ,‬וואס מ’האט גערופן “‪ ]”RJJ‬נאך אלס קליין‬ ‫רח”ל‪ ,‬און איך האב נישט געקענט מבטל זיין די גזירה‪ ,‬האב איך אים‬ ‫קינד‪ ,‬ביי די ניין יאר‪ ,‬איז ער שוין ליידער געווען א יתום פון זיין מאמע‪ .‬ר’ אשר‬ ‫לעמיל האט שטענדיג געהאט א ברענענדיגע פייער צום לערנען‪ ,‬ער האט זיך ממש‬ ‫געווינטשן אסאך געלט‪ ,‬און דורך דעם איז די גזירה בטל געווארן; ווייל‬ ‫אריינגעווארפן אין די לימודים און שטארק געשטיגן אין די ישיבה‪.‬‬ ‫אסאך געלט דארף דאך נאר א לעבעדיגע מענטש‪”.‬‬ ‫ער איז געווען אן אויסגעצייכנטער מצוין‪ ,‬און ער האט באקומען א היתר הוראה‪.‬‬ ‫זיין פארהער פאר סמיכה האט געדויערט עטליכע וואכן‪ ,‬און צווישן די וואס האבן‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען פארוואס “שיח” איז א לשון פון תפילה‪ ,‬ווייל‬ ‫אים פארהערט און געחתמ’עט אויף זיין תעודה איז געווען הגאון ר’ צבי מאיר‬ ‫אמאל ווען עס איז דא א שווערע דין‪ ,‬דארף דער צדיק דאווענען צום‬ ‫גינזבערג זצ”ל (דער שווער פונעם רבי’ן שליט”א)‪.‬‬ ‫אויבערשטן אויף אן אופן וואס קוקט אויס ווי א “שיח” – א שמועס‪.‬‬ ‫דאס זעט מען ביי תפילת מנחה וואס מען דאווענט פארנאכטס‪ ,‬וואס‬ ‫אט זענען די שטרי‬ ‫דעמאלטס איז א זמן פון דינים‪ ,‬דעריבער האט יצחק אבינו מתקן‬ ‫היתר הוראה וואס‬ ‫הרה"ח ר' אשר לעמיל‬ ‫געווען א תפילה פון “שיח”‪.‬‬ ‫ז"ל האט באקומען‬ ‫פון הגאון ר' טובי'‬ ‫גאלדשטיין זצ"ל און‬ ‫(ליקוטי תורות – פון די תורות וואס הרה”ח ר’ אשר לעמיל פאגעל ז”ל האט‬ ‫פון ישיבת רבנו יעקב‬ ‫יוסף (מערקט אונטן‬ ‫אראפגעשריבן פונעם רבי’ן זצ”ל‪ ,‬זעהט די באשרייבונג ווייטער אינעם גליון)‬ ‫די חתימה פון הגאון‬ ‫ר' צבי מאיר גינזבערג‬ ‫זצ"ל)‪.‬‬ ‫>>>‬ ‫>>>‬ ‫וואך‪ .‬ער פלעגט דערציילן אז ווען עס איז געקומען דער ווינטער און עס איז געווען‬ ‫פאר ר’ אשר לעמיל האט געהאט זיין גרויסן פארהער‪ ,‬איז ער געגאנגען צום רבי’ן‬ ‫ביטער קאלט צו גיין‪ ,‬עס זענען געווען וואכן וואס עס האבן זיך געדרייט שקצים‬ ‫ז”ל פאר א ברכה‪ ,‬און דער רבי האט אים טאקע ווארעם געבענטשט‪ .‬דאס איז נישט‬ ‫אויפ’ן בריק וואס פלעגן נאכשרייען‪ ,‬עס איז נישט געווען קיין גרויסע פארגעניגן‪,‬‬ ‫געווען קיין פשוט’ע פארהער‪ ,‬נאר א שווערע פארהער וואס האט געדויערט ארום‬ ‫זיי פלעגן אפילו אמאל ווארפן שטיינער‪.‬‬ ‫צוויי‪-‬דריי וואכן‪ .‬מ’האט אים פארהערט יעדן איינציגן טאג‪ ,‬און מ’איז נאכגעגאנגען‬ ‫פונקטליך יעדע סעיף קטן אין שולחן ערוך‪ .‬ווען זיין חבר האט געהערט אז ער‬ ‫שבת נאכמיטאג נאך די סעודה‪ ,‬נאכ'ן עסן די טשולנט‪ ,‬ווען רוב מענטשן ווילן זיך‬ ‫גייט צום רבי’ן פאר א ברכה‪ ,‬האט ער אים געבעטן אז ער זאל אינזין האבן אויך צו‬ ‫ענדערש אריינלייגן אין בעט אביסל אפרוען‪ ,‬איז דאס ביי אים בכלל נישט געווען‬ ‫בעטן א ברכה פאר אים‪.‬‬ ‫קיין הוה אמינא‪ .‬ער פלעגט שטענדיג זאגן‪" :‬מ'דארף אויפשטיין און גיין‪ ,‬מ'קען זיך‬ ‫נישט אראפלייגן‪ ,‬מ'מוז דאך גיין קיין סקאליע!" און אזוי איז ער בייגעשטאנען אלע‬ ‫ער האט דערציילט אז ער האט טאקע געבעטן א ברכה פאר זיין חבר‪ ,‬אבער דער‬ ‫נסיונות‪ ,‬און דורך דעם איז ער געווען אזוי שטארק מקושר‪.‬‬ ‫רבי ז”ל האט אים געזאגט אז דיין חבר דארף נאך חזר’ן‪ ,‬דער רבי האט אים נישט‬ ‫געגעבן קיין ברכה‪ ,‬און למעשה האט יענער טאקע נישט געקענט אויפן פארהער‪.‬‬ ‫ר’ אשר לעמיל איז דעמאלטס געווען א בחור‪ ,‬אין יאר תשכ”ח‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫אנגעקומען קיין סקאליע אויף ‪ 570‬בעדפארד עוועניו‪ ,‬און ער האט דארט געהערט‬ ‫[ווען די קינדער פלעגן אים פרעגן‪ :‬אויב ער האט אמאל דערציילט פאר די מענטש‬ ‫ווי מ’איז מכבד איינעם מיט א פסוק פון די סדרה און אויף דעם ארויף האט די‬ ‫וואס דער רבי האט געזאגט‪ ,‬פלעגט ער ענטפערן‪“ :‬חס ושלום‪ ,‬איך האב אים‬ ‫רבי זצ”ל געזאגט תורה‪ .‬עס איז געווען גאר אינטערעסאנט‪ ,‬ער האט פשוט נישט‬ ‫קיינמאל נישט געזאגט וואס דער רבי ז”ל האט אויף אים געזאגט‪]”.‬‬ ‫געקענט גלייבן אז א מענטש קען זאגן תורה אויף אזא אופן‪ ,‬עס האט אים ממש‬ ‫באנומען‪.‬‬ ‫יענע צייט ווען ער איז געווען א בחור און ער האט געלערנט מיט א שטארקע‬ ‫התמדה‪ ,‬פלעגט ער אפילו נישט אהיימגיין‪ ,‬נאר ער פלעגט שלאפן אין ישיבה א‬ ‫ער האט גלייך באשלאסן אז ער קומט דא צוריק‪ ,‬און ווי מען זאגט‪“ ,‬די רעשט איז‬ ‫גאנצע וואך‪ .‬ער פלעגט שלאפן דארט ביינאכט אינעם מנהל'ס פריוואטן אפיס‪,‬‬ ‫היסטאריע”‪ .‬ער פלעגט צוריקקומען יעדע וואך און אנגעהויבן בויען א נאנטע קשר‬ ‫ווייל ס'איז דעמאלטס נישט געווען קיין דארמיטארי אין ישיבה‪ ,‬ביי טאג פלעגט ער‬ ‫מיט’ן רבי’ן ז”ל‪ .‬דער רבי האט געזען אז א בחור קומט‪ ,‬האט ער אים זייער מקרב‬ ‫צוזאמלייגן זיין בעט‪ ,‬און ביינאכט האט ער עס צוריק ארויסגענומען‪ .‬זיין ברודער‬ ‫געווען‪ .‬דער רבי ז”ל האט נישט געוואלט ער זאל דארפן צוריקגיין דעם גאנצן וועג‬ ‫פלעגט אים ברענגען נאכטמאל‪ ,‬און אזוי האט ער כסדר געשטיגן און געשטיגן‬ ‫אליינס ווייל עס קאסט דאך געלט‪ ,‬האט ער געהייסן זיינע קינדער זיי זאלן אים‬ ‫העכער און העכער‪.‬‬ ‫געבן געלט יעדע וואך ער זאל קענען אהיימפארן מיט’ן באן‪.‬‬ ‫און אין די זומער טעג ווען ער פלעגט דינען אלס מדריך‪ ,‬האט ער איין מוצאי שבת‬ ‫ר’ אשר לעמיל ווערט מקורב געווארן צום רבי’ן ז”ל‬ ‫געברענגט דעם רבי’ן ז”ל פאר מלוה מלכה צו זיך אין קעמפ [קעמפ קול רנה]‪.‬‬ ‫און ס’איז געווען אזא סארט מחזה וואס האט איבערגעלאזט די גאנצע קעמפ ממש‬ ‫הרה"ח ר' אשר לעמיל ז"ל איז געווען א גרויסער מבקש‪ ,‬און ער האט געהאט חברים‬ ‫אויסער זיך פאר התרגשות‪ ,‬יעדער איז געווען שטארק איבערגענומען צו הערן ווי‬ ‫וואס האבן געוואלט אריבערגיין פון דער איסט סייד צופוס קיין וויליאמסבורג‪.‬‬ ‫א רבי זאגט תורה‪.‬‬ ‫אויף דער איסט סייד זענען דעמאלטס נישט געווען קיין סאך באקאנטע רבי'ס‪,‬‬ ‫און ער האט געוואלט גיין קיין וויליאמסבורג וואו עס האט זיך געפונען דארט‬ ‫דער סאטמארער רבי זי"ע און דער קלויזענבורגער רב זי"ע און נאך אנדערע‬ ‫אויפ’ן וועג אהיים פון וויליאמסבורג פלעגט ער חזר’ן די תורה‪ .‬עס איז געווען‬ ‫גדולים‪ .‬האבן זיינע חברים באשלאסן אז זיי גייען שבת אריבערגיין איבער דעם‬ ‫זייער אינטערעסאנט‪ ,‬ווייל ער איז בעצם נישט געווען צווישן חסידישע בחורים‪ ,‬די‬ ‫וויליאמסבורג בריק‪ .‬דאס איז געווען א לאנגער און שווערער וועג צו גיין‪ ,‬בערך‬ ‫בחורים אין זיין ישיבה זענען געווען מער ליטווישע‪ ,‬וואס וואלטן נישט פארשטאנען‬ ‫א שעה צייט‪.‬‬ ‫די תורה פונעם רבי’ן ז”ל‪ .‬אבער דער רבי‬ ‫ז”ל האט אלעס מסביר געווען אזוי קלאר‪,‬‬ ‫די ערשטע וואך איז ר’ אשר לעמיל געגאנגען צו א רבי’ן‪ ,‬ער האט טאקע הנאה‬ ‫אז ער האט געקענט מיטהאלטן אפילו‬ ‫געהאט‪ ,‬אבער עס איז נישט געווען אינגאנצן לפי רוחו‪ .‬די קומענדיגע וואך האט‬ ‫זאכן וואס זענען געווען אביסל מער‬ ‫אים איינער געזאגט‪“ :‬אויב דו זוכסט א קלענערע פלאץ‪ ,‬עפעס אן אינטערעסאנטע‬ ‫העכערע מושגים‪ .‬ר’ אשר לעמיל האט‬ ‫זאך‪ ,‬גיי אריין צום סקאליע רבי’ן‪ ,‬דו וועסט הנאה האבן‪ ”.‬ער מיט זיינע חברים‪,‬‬ ‫געהאט א שטארקע תשוקה און א גרויסן‬ ‫[איינער האט געהייסן שטערן] – זענען טאקע געגאנגען‪ ,‬און זיי זענען אנגעקומען‬ ‫חשק און האט געהאט א גוטן קאפ‪ ,‬און‬ ‫צום רבי’ן אויף שלש סעודות‪.‬‬ ‫ממילא האט ער כסדר איבערגעחזר’ט די‬ ‫טייערע קינדער‪ ,‬לאמיר זיך פארשטעלן וואס דאס מיינט צו גיין אהין צופוס יעדע‬ ‫תורה און עס אראפגעשריבן יעדע וואך‪.‬‬ ‫וואך‪ .‬איין וואך איז אפשר נאך געשמאק צו גיין‪ ,‬אבער ווען מ’גייט נאכאמאל און‬ ‫ער האט עס בלויז פארצייכנט פאר זיך‬ ‫נאכאמאל ווערט עס אלס שווערער און שווערער‪ .‬ער פלעגט טאקע גיין יעדע‬ ‫אליין‪ ,‬און ער האט בכלל נישט געהאט‬ ‫אין זינען דאס ארויסצוגעבן לאור‪.‬‬ ‫ספר הקדוש ליקוטי תורות‬ ‫יארן שפעטער האבן די ברודער’ס ר’ מאיר‬ ‫יהודה הי”ו‪ ,‬ר’ יהושע הי”ו און ר’ גדלי’‬ ‫יוסף הי”ו דאס געפונען אינדערהיים‪ .‬ר’‬ ‫אשר לעמיל האט קיינמאל נישט גערעדט‬ ‫>>>‬ ‫>>>‬ ‫חסיד פון די פריערדיגע דורות‪ .‬ער איז געווען א‬ ‫דערפון‪ ,‬ער פלעגט בכלל נישט רעדן פון זיך אליין‪ .‬ווען ר’ יהושע הי”ו האט בר‬ ‫חסיד בלב ונפש‪ ,‬זיין גאנץ לעבן איז ער געווען‬ ‫מצוה געמאכט זיין עלטסטן זון ר’ יצחק הי”ו‪ ,‬האט ער צאמגענומען די תורות‬ ‫שטארק מקושר צו רבינו שליט”א‪ ,‬און ביי‬ ‫און עס איבערגעטייפט‪ .‬עס איז געווען געשריבן אויף אידיש‪ ,‬און מען האט עס‬ ‫יעדע זאך וואס ער האט נאר געדארפט‪ ,‬איז ער‬ ‫איבערגעזעצט אויף לשון הקודש‪ .‬ער האט דעמאלטס געזען אז דאס איז ממש א‬ ‫געגאנגען צום רבי’ן שליט”א‪ .‬דער רבי שליט”א‬ ‫געוואלדיגע זאך‪ ,‬אזוי געשמאק און מיט אזויפיל מעשיות‪ ,‬רבינו שליט”א האט‬ ‫האט טאקע נאכגעזאגט‪ ,‬אז ווען ר’ אשר לעמיל‬ ‫עס איבערגעקוקט און געגעבן אן הסכמה און מ’האט עס געדרוקט צו זיין די ספר‬ ‫פלעגט אריינקומען צו אים‪ ,‬האט ער אלעס‬ ‫הקדוש “ליקוטי תורות”‪.‬‬ ‫גלייך מקבל געווען מיט א געוואלדיגע אמונת‬ ‫חכמים און ביטול‪ ,‬און ער האט קיינמאל נישט‬ ‫שפעטער ווען ער האט חתונה‬ ‫איבערגעפרעגט מער ווי איין מאל‪.‬‬ ‫געהאט‪ ,‬איז דער רבי ז”ל‬ ‫פארשטייט זיך געווען ביי די‬ ‫ר' אשר לעמיל ז"ל איז געווען דער געטרייער‬ ‫חופה‪ ,‬און מען האט אים מכבד‬ ‫גבאי נאמן אין אונזער בית המדרש ביז צו זיינע‬ ‫געווען מיט די ערשטע זעקס‬ ‫לעצטע טעג‪ .‬אפילו אין זיינע לעצטע וואכן‪,‬‬ ‫ברכות‪ .‬ער האט געהאט א גרויסע‬ ‫ווען ער איז שוין געווען שטארק אפגעשוואכט‪,‬‬ ‫שוועריקייט וועמען צו געבן די‬ ‫האט ער זיך אויסגעדרוקט‪" :‬איך דארף נאך‬ ‫כיבודים‪ ,‬היות דער ראש ישיבה‬ ‫איין מאל אויפרופן דעם רבי'ן שליט"א צו די‬ ‫איז געווען ר’ מענדל קראוויץ און‬ ‫תורה"‪ .‬ער האט זיך טאקע אנגעשטרענגט‬ ‫דער מנהל איז געווען הרב הגאון‬ ‫מיט אן אויסערגעווענליכע מסירות נפש און‬ ‫רבינו זצ”ל ביי זיין חתונה‬ ‫ר’ צבי מאיר גינזבערג זצ”ל‪.‬‬ ‫איז געקומען אין בית המדרש‪ ,‬וואו ער איז‬ ‫ער האט נישט געהאט וואס צו‬ ‫געשטאנען ביים בימה און אויפגערופן דעם‬ ‫מכבד זיין די מנהל [טראץ וואס‬ ‫רבי'ן‪ ,‬און איז דארט געשטאנען ביז נאך די‬ ‫הרה”צ ר’ גינזבערג זצ”ל האט אים‬ ‫עליה‪( ,‬דערנאך האט ער שוין נישט געהאט‬ ‫געזאגט אז ער וויל נישט קיין כיבוד]‪ ,‬ווייל דער ראש ישיבה האט דאך געדארפט‬ ‫קיין כוחות און זיך געמוזט אוועקזעצן) ווייל‬ ‫באקומען סידור קידושין‪ ,‬האט ער איבערגעבעטן דעם מנהל דערוועגן‪ .‬בקיצור‪,‬‬ ‫ער האט געהאט א שטארקע תשוקה אויפצורופן‬ ‫ער האט באמת געוואלט מכבד זיין דעם רבי’ן ז”ל מיט‬ ‫רבינו שליט"א נאך איין לעצטע מאל‪.‬‬ ‫סידור קידושין‪ ,‬אבער היות ס’איז געווען די ראש ישיבה‬ ‫צו מכבד זיין האט ער נישט געקענט‪ ,‬האט ער מכבד‬ ‫אצינד‪ ,‬ווען מיר האלטן נאך פריש נאך שמחת‬ ‫געווען דעם רבי’ן ז”ל מיט די זעקס ברכות‪.‬‬ ‫תורה‪ ,‬דערמאנט מען זיך מיט בענקשאפט‬ ‫וויאזוי ער פלעגט אויפרופן צו די תורה מיט‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען ער האט שוין געוואוינט אין בארא פארק‬ ‫אזא סארט געשמאק און שמחה‪ ,‬אז ער האט‬ ‫ר’ אשר לעמיל ז”ל ביים חתמ’ענען די‬ ‫נאך די חתונה‪ ,‬פלעגט ער כסדר פארן קיין וויליאמסבורג‬ ‫תנאים פונעם רבינ’ס זון הרב דוד יצחק‬ ‫ממש געמאכט דעם עולה שפירן א ריכטיגע‬ ‫אייזיק שליט”א‪.‬‬ ‫ווען אימער ער האט געדארפט גיין צום רבי’ן ז”ל‪ .‬ער איז‬ ‫שמחת התורה‪ .‬ער האט געהאט א ליבשאפט צו‬ ‫אמאל געפארן אויף יום כיפור ווייל ער האט געוואלט זיין‬ ‫יעדן איינציגן איד וואס געפינט זיך דא‪ ,‬און ער‬ ‫ביים רבי’ן‪ ,‬כאטש ער איז שוין געווען חתונה געהאט‪ .‬ער‬ ‫האט געטון אומצאליגע פעולות לטובת כלל ישראל "שטילערהייט און מיט א שמחה"‪.‬‬ ‫האט אבער נישט געהאט קיין פלאץ וואו איינצושטיין‪,‬‬ ‫ער איז געווען די ערשטע צו געבן פארן "הרחבת גבולי הקדושה" פונעם בית המדרש‪,‬‬ ‫האט אים דער רבי געזאגט‪ ,‬דו קענסט איינשטיין ביי‬ ‫און אזוי אויך איז ער געווען פון די ערשטע צו שטיצן און אוועקשטעלן די קופה פון‬ ‫מיר‪ .‬אזוי איז טאקע געווען ער מיט מיט זיין אשת חיל‬ ‫"עזר נישואין" אויף א שטילן און באשיידענעם אופן‪.‬‬ ‫רבינו זצ”ל אלס סנדק‬ ‫ע”ה האבען איינגעשטאנען דארט אין דעם רבי’נס דירה‪.‬‬ ‫ביי די ברית פון ר’‬ ‫מאיר יהודה הי”ו‬ ‫זיי האבן איינגעשטאנען אויפן זעלבן שטאק‪.‬‬ ‫ר' אשר לעמיל ז"ל איז נפטר געווארען ב' חשון תשע"ח‪ ,‬ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען זיינע קינדער ר' מאיר‪ ,‬ר' יהושע און‬ ‫זאל זיין זכות מגין זיין אויף די גאנצע משפחה און אויפן סקאליע ציבור‪ ,‬וואס ער‬ ‫גדלי' זענען געבוירן געווארן‪ ,‬איז דער רבי געווען סנדק‬ ‫איז געווען אזוי שטארק מקושר צום פלאץ און פלעגט יעדן יחיד אויפנעמען מיט א‬ ‫ביי אלע קינדערס ברית'ן‪.‬‬ ‫שמייכל און געמאכט פילן ווי אן אייגן זון‪ ,‬זאל זיין נשמה האבען אן עליה‪.‬‬ ‫ר’ אשר לעמיל פלעגט שטענדיג זאגן‪ ,‬אז אויף יעדע‬ ‫שאלה וואס ער האט נאר געפרעגט דעם רבי’ן ז”ל‪ ,‬האט‬ ‫אין דעם בילד קען מען זען הרה”ח ר’ אשר לעמיל מיט‬ ‫הרה”ח ר’ אברהם באדענשטיין ע”ה ביי די לחיים אין‬ ‫ער באקומען אן ענטפער‪ .‬דער רבי האט אים קיינמאל‬ ‫בית המדרש‪ ,‬ווען רבינו שליט”א איז צוריקגעקומען פון‬ ‫נישט געזאגט קיין “ניין”‪ .‬ער האט געשעפט פונעם רבי’ן‬ ‫שפיטאל נאך די געבורט פון זיין עלטסטן זון‪ ,‬הרב דוד יצחק‬ ‫אט איז א כתב יד קודש‬ ‫מורא’דיגע חיזוק‪ ,‬און ער האט געוויסט מיט א קלארקייט‬ ‫אייזיק שליט”א‪ .‬רבינו שליט”א זאגט שטענדיג אז אין הימל‬ ‫פון א סגולה וואס‬ ‫אז דא איז זיין פלאץ‪.‬‬ ‫איז דא א בית המדרש פון זיידן ז”ל‪ ,‬וואו אלע זיינע חסידים‬ ‫הרה”ח אשר לעמיל ז”ל‬ ‫קומען זיך צונויף דאווענען‪ .‬ממילא געפינט זיך ר’ אשר‬ ‫האט באקומען פון די‬ ‫לעמיל און ר’ אברהם באדענשטיין אויך דארט אין הימל‪.‬‬ ‫רבי זצ”ל‬ ‫נאך די פטירה אין יאר תשל”ט‪ ,‬איז ער געווען א חידוש‬ ‫צו צוקוקן‪ ,‬ער האט זיך אינגאנצן אונטערגעבויגן פארן‬ ‫נייעם יונגען רבי’ן און ער איז געווען אינגאנצן בטל‬ ‫ומבוטל‪ .‬ער האט נישט געפרעגט קיין שום קשיות‪ ,‬נאר זיך געפירט פונקט ווי א‬ ‫פון זיין באהעלטעניש האט דער איד‬ ‫א חשוב'ער תלמיד חכם פון רוסלאנד‬ ‫געהערט ווי דער הייליגער רבי זאגט‬ ‫האט זיך געפונען אין שטאט רוזין ביים‬ ‫פאר זיין זון‪ ,‬רבי שלום יוסף‪" :‬איך בין‬ ‫הייליגן רוזינ'ער זי"ע‪ .‬די חסידים זענען‬ ‫לכבוד די יארצייט פונעם‬ ‫א חידוש אויף דער וועלט?” פארשטיי‬ ‫דעמאלסט געווען אינאיינעם מיט‬ ‫הייליגען רוזינ'ער‪,‬‬ ‫דאס גוט‪" .‬אויב איך וואלט געוואלט‪,‬‬ ‫זיין זון‪ ,‬הרה"ק רבי שלום יוסף זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק ר' ישראל בן‬ ‫וואלט דער בוים זיך אריבערגעצויגן‬ ‫און מ'האט גאר פרייליך געפראוועט‬ ‫הרה"ק ר' שלום שכנא‬ ‫פון פראהבישט זי"ע וואס‬ ‫פון דא צו א צווייטן פלאץ‪ .‬אויב איך‬ ‫דעם יום טוב מיט פרייד‪ .‬אבער דער‬ ‫געפאלט אויס מיטוואך‬ ‫וואלט געוואלט‪ ,‬וואלט דער בארג זיך‬ ‫דאזיגער חשוב'ער איד איז גארנישט‬ ‫פרשת נח‪ ,‬ג' חשון‪.‬‬ ‫אריבערגעצויגן פון דא צו א צווייטן‬ ‫געווען בשמחה‪ ,‬ער איז געזעסן גאר‬ ‫פלאץ‪ .‬אויב איך וואלט געוואלט‪,‬‬ ‫דערביטערט‪ .‬האט אים רבי שלום יוסף‬ ‫וואלטן אלע עקרות געהאלפן געווארן‬ ‫געפרעגט‪" :‬פאר וואס זיצט איר אזוי‬ ‫מיט קינדער‪”.‬‬ ‫טרויעריג? ס'איז דאך היינט יום טוב!”‬ ‫גלייך נאכדעם וואס ער האט דאס‬ ‫האט ער געענטפערט‪" :‬וויאזוי קען איך‬ ‫געזאגט‪ ,‬האט רבי שלום יוסף‬ ‫זיין בשמחה? איך האב דאך נישט קיין‬ ‫אויסגעדרייט זיין קאפ צום איד וואס‬ ‫קינדער‪ ,‬און עס קוקט אויס ווי איך גיי‬ ‫האט זיך באהאלטן צווישן די ביימער‪,‬‬ ‫חלילה בלייבן אן קינדער מיין גאנץ‬ ‫ווי דערמאנט‪ .‬אויפ'ן מינוט איז דער‬ ‫לעבן‪ ,‬איך האב שוין כמעט נישט קיין‬ ‫איד געקומען און זיך געשטעלט פאר'ן‬ ‫שום האפענונג‪ .‬וויאזוי קען איך זיך דען‬ ‫רבי'ן‪ .‬דער הייליגער רוזשינער האט‬ ‫פרייען?”‬ ‫אים געפרעגט וואס ער וויל‪ .‬דער איד‬ ‫האט אנגעהויבן צו וויינען מיט בכיות‬ ‫האט רבי שלום יוסף זי"ע אים געזאגט‪:‬‬ ‫און געזאגט‪" :‬איך האב א צרה‪ .‬איך‬ ‫"עס איז באקאנט אז יעדן טאג פארט‬ ‫האב נישט קיין קינדער‪ ".‬האט דער‬ ‫מיין טאטע שליט"א ארויס אין די‬ ‫רבי געענטפערט‪" :‬דער אויבערשטער‬ ‫פעלדער מיט איינע פון זיינע זין‪.‬‬ ‫זאל העלפן דו זאלסט געהאלפן ווערן‬ ‫מארגן‪ ,‬אי"ה‪ ,‬איז מיין רייע מיטצופארן‬ ‫מיט זרע של קימא נאך היי‪-‬יאר‪ .‬ווען‬ ‫מיט אים‪ .‬דעריבער ראט איך דיר אז דו‬ ‫א קינד וועט דיר געבוירן ווערן‪ ,‬קום‬ ‫זאלסט אויך נאכפארן נאך אונז צום‬ ‫צו מיר פרעגן וואס פאר א נאמען צו‬ ‫וואלד‪ .‬אבער היט דיך גאר שטארק‬ ‫געבען‪”.‬‬ ‫אז מיין טאטע זאל דיך נישט זען‪ ,‬ווייל‬ ‫ער איז זייער מקפיד אויף דעם‪ .‬ווען‬ ‫ופקדנו בו לברכה‬ ‫אזוי איז טאקע געווען‪ .‬דער איד‬ ‫דו קומסט אן צום וואלד‪ ,‬זאלסטו זיך‬ ‫איז אהיים געפארן‪ ,‬און ס’איז אים‬ ‫באהאלטן אז מיין טאטע זאל דיך נישט‬ ‫געבוירן געווארן א בן זכר‪ .‬פארשטייט‬ ‫באמערקן‪ ,‬און קוק ארויס אויף מיין‬ ‫זיך אליין אז די גאנצע שטאט האט‬ ‫סימן‪ :‬ווען איך וועל אויסדרייען מיין‬ ‫זיך געפרייט‪ ,‬ווייל ער איז געווען א‬ ‫פנים צו דיר‪ ,‬דעמאלסט זאלסטו גלייך‬ ‫חשוב’ער און באקאנטער מענטש‬ ‫ארויסקומען פאר אונז און פארשטעלן‬ ‫אין שטאט‪ .‬א קורצע צייט שפעטער‬ ‫דיין בקשה פאר מיין טאטע שליט"א”‬ ‫האט מען ארעסטירט דעם הייליגן‬ ‫[די הייליגן רוזינ'ער]‪.‬‬ ‫רבי’ן אין די תפיסה אין קיעוו‪ .‬דער‬ ‫אויבנדערמאנטער איד איז געווען‬ ‫טאקע דעם קומענדיגן טאג איז דער‬ ‫שטארק באזארגט ביי זיך אין הארצן‪,‬‬ ‫דאזיגער איד נאכגעפארן נאך זיי‪ ,‬און‬ ‫ווייל ער האט נישט געקענט פארן צום‬ ‫ער האט זיך נישט מגלה געווען פארן‬ ‫רבי’ן פרעגן וועגן דעם נאמען‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫רבי'ן‪ .‬ווען ער איז אנגעקומען צום‬ ‫דער רבי האט אים אנגעזאגט‪ .‬ער האט‬ ‫וואלד וואו זיי זענען געשטאנען‪ ,‬האט‬ ‫פאר קיינעם נישט ארויסגעגעבן זיין‬ ‫ער זיך באהאלטן צווישן די ביימער‬ ‫כדי דער רבי זאל אים נישט באמערקן‪.‬‬ ‫דער טאטע געענטפערט‪" :‬וואס ארט עס אייך?‬ ‫דאגה‪ .‬אין ער איז געווען צעבראכן און טרויעריג‪.‬‬ ‫דאס איז וואס איך וויל‪”.‬‬ ‫יעדער האט זיך געוואונדערט דערויף און מ’האט‬ ‫נוסח פון‬ ‫אים געפרעגט וואס דאס באדייט‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫מזמור לדוד‬ ‫מ'האט צוריקגעברענגט דאס קינד צו די מאמע‪,‬‬ ‫קיינעם נישט געענטפערט‪.‬‬ ‫פון קבלת‬ ‫און מ'האט איר געזאגט אז זיין נאמען איז‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫אלטער‪ .‬פאר איר איז דאס געווען פיין‪ ,‬און זי האט‬ ‫אים אלעמאל גערופן אלטער‪ ,‬ווייל זי האט נישט‬ ‫פרייטאג צו נאכטס זענען די שטאטס‪-‬לייט‬ ‫געקומען צו אים אינדערהיים אויף א סעודה צו‬ ‫זעה ווייטער ביי‬ ‫'אונזער מנהגים'‬ ‫געוויסט פון קיין שום אנדערע נאמען‪.‬‬ ‫פראווען דעם שלום זכר‪ ,‬ווי דער מנהג ביי אידן‪.‬‬ ‫אות טז‪.‬‬ ‫אלע געסט זענען געווען פרייליך‪ ,‬אבער ער איז‬ ‫א שטיק צייט שפעטער‪ ,‬ווען דער רבי איז‬ ‫נישט געווען בשמחה‪ .‬ער האט יעדן מכבד געווען‬ ‫באפרייט געווארן פון תפיסה‪ ,‬איז דער איד‬ ‫מיט משקה וויפיל מ'האט נאר געוואלט‪ ,‬און מען‬ ‫געפארן צום הייליגן רוזינ'ער‪ .‬אין זיין קוויטל האט‬ ‫האט אים געפרעגט פארוואס ער פרייט זיך נישט‬ ‫ער געשריבן זיין זון'ס נאמען אלס "אלטער"‪ ,‬אזוי‬ ‫מיט די ישועה וואס דער אייבערשטער האט אים‬ ‫ווי זיין שטייגער איז געווען‪ ,‬ווייל ער האט שוין‬ ‫ִִמְזְ מֹור ְלְ ָָדִוִ ד ָָהבּו ַלַ ה' ְְּבֵנֵ י ֵֵאִלִ ים ָָהבּו‬ ‫פארגעסן פונעם נאמען "ישראל" וואס ער האט‬ ‫געהאלפן‪.‬‬ ‫ַלַ ה' ָּכָ בֹוד ָוָ ֹעֹז‪ָָ :‬הבּו ַלַ ה' ְּכְ בֹוד ְְׁשמֹו‬ ‫ארויסגעמורמלט ביים ברית‪.‬‬ ‫ער האט אבער נישט ארויסגעוויזן די דאגה‬ ‫ִִה ְְׁש ַַּת ֲֲחוּו ַלַ ה' ְְּב ַַה ְְד ַַרת ֹק ֶֶֹדׁש‪ :‬קֹול ה'‬ ‫ווען דער רבי האט געלייענט דאס קוויטל‪ ,‬האט‬ ‫וואס ליגט אים אויפ'ן הארץ‪ ,‬ווייל וואס וואלט‬ ‫אים דאס דען געהאלפן? פון גרויס צער איז ער‬ ‫ַַעל ַַה ָָּמִיִ ם ֵֵאל ַַהָּכָ בֹוד ִִה ְְר ִִעים ה' ַַעל‬ ‫ער זיך אנגערופן צום איד‪" :‬הייסט דיין זון נישט‬ ‫אנטשלאפן געווארן דארט ביים טיש‪ .‬אין זיין‬ ‫ַַמִיִ ם ַַר ִִּבים‪ :‬קֹול ה' ַַּבֹּכ ַַֹח קֹול ה' ֶֶּב ָָה ָָדר‪:‬‬ ‫ישראל?‪ .‬זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫חלום האט זיך אים געדאכט אז ער קומט אן צום‬ ‫קֹול ה' ֹׁש ֵֵֹבר ֲֲא ָָרִזִ ים ַוַ ְיְ ַַׁש ֵֵּבר ה' ֶֶאת‬ ‫הייליגן רבי'ן‪ .‬ער האט אים געפרעגט איבער א‬ ‫נאמען פארן קינד‪ ,‬און דער רבי‬ ‫ַַא ְְרֵזֵ י ַַהְּלְ ָָבנֹון‪ַ :‬וַ ַּיַ ְְר ִִק ֵיֵדם ְּכְ מֹו ֵֵעֶגֶ ל ְלְ ָָבנֹון‬ ‫האט אים געענטפערט אז ער זאל‬ ‫ְוְ ִִׂש ְְרֹיֹון ְּכְ מֹו ֶֶבן ְְר ֵֵא ִִמים‪ :‬קֹול ה' ֹחֵֹצֵ ב‬ ‫א נאמען געבן זיין ניי‪-‬געבוירן‬ ‫זון "אלטער"‪ .‬אבער וויבאלד‬ ‫ַלַ ֲֲהבֹות ֵֵאׁש‪ :‬קֹול ה' ָיָ ִִחיל ִִמ ְְד ָָּבר ָיָ ִִחיל‬ ‫אלטער איז נישט קיין נאמען וואס‬ ‫ה' ִִמ ְְד ַַּבר ָָק ֵֵדׁש‪ :‬קֹול ה' ְיְ חֹוֵלֵ ל ַַאָּיָ לֹות‬ ‫מ'נוצט געווענליך‪ ,‬זאל ער אים‬ ‫ַוַ ֶּיֶ ֱֱחֹׂשֹף ְיְ ָָערֹות ְּוְב ֵֵהיָכָ לֹו ֻּכֻ ּלֹו ֹא ֵֵֹמר‬ ‫בסוד רופן "ישראל"‪ .‬ער האט זיך‬ ‫אויפגעוועקט פון שלאף און האט‬ ‫ָּכָ בֹוד‪ :‬ה' ַלַ ַַּמּבּול ָיָ ָָׁשב ַוַ ֵּיֵ ֶֶׁשב ה' ֶֶמֶלֶ ְך‬ ‫גוט געדענקט דעם חלום‪ ,‬און פון‬ ‫ְלְ עֹוָלָ ם‪ :‬ה' ֹעֹז ְלְ ַַעּמֹו ִיִ ֵֵּתן ה' ְיְ ָָב ֵֵרְך ֶֶאת‬ ‫יענעם רגע אן האט ער אנגעהויבן‬ ‫ַַעּמֹו ַַב ָָּׁשלֹום‪:‬‬ ‫פרייליך צו זיין מיט א ריכטיגע‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫צו הערן די ניגון רופט‬ ‫ווען עס איז געקומען די ברית‬ ‫‪718.682.2022‬‬ ‫מילה‪ ,‬און דער וואס האט געזאגט‬ ‫די ברכות האט געהאלטן ביי די‬ ‫‬‪7‬ ‭< 9 < 4‬‬ ‫ווערטער "ויקרא שמו בישראל"‪,‬‬ ‫האט דער טאטע אויסגערופן‬ ‫ביי די הכנסת ספר תורה אריינגעגעבן לע"נ‬ ‫"אלטער"‪ ,‬און שטילערהייט האט‬ ‫הרה"ח ר' אברהם באדענשטיין ע"ה‬ ‫ער אריינגעמורמלט "ישראל"‪ .‬אלע‬ ‫י"א ניסן תשפ"ג לפ"ק‬ ‫אנוועזנדע האבן זיך געוואונדערט‬ ‫און אויסגעשריגן‪" :‬אבער אלטער‬ ‫איז דאך נישט קיין נאמען!" האט‬ ‫פארגעסן‪ .‬איך פלעג ליגן אין מיין צימער‪,‬‬ ‫אז איינער איז אין מקוה‪ ,‬און ליידער איז זיין‬ ‫בשעת מיין הייליגער פאטער זי”ע איז געזעסן‬ ‫גאנצע רוקן געווארן פארברענט‪ .‬מען האט‬ ‫לעבענס‬ ‫אין זיין חדר מיוחד אויפ’ן בוידעם און זיך‬ ‫נעבעך געמוזט אראפנעמען די הויט פון זיין‬ ‫איבערגעגעבן יומם ולילה פאר לימוד התורה‬ ‫רוקן‪ ,‬און עס האט גענומען עטליכע חדשים‬ ‫ועבודת השם‪ .‬אפטמאל איז שוין געווען צוויי‬ ‫אזייגער פארטאגס אדער אפילו שפעטער‪,‬‬ ‫ביז ער איז אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן‪.‬‬ ‫געשריבען ספר “שירה חדשה”‬ ‫די‬ ‫ו‬ ‫געשיכטע‬ ‫און ער האט נאך אלץ נישט געהאט טועם‬ ‫געווען קיין נאכטמאל‪.‬‬ ‫ווי ס’איז שוין פריער דערמאנט געווארן‪ ,‬איז‬ ‫אונזער מאמע די צדקת ע”ה פלעגט אים רופן‬ ‫די רבי זצ”ל געווען א געוואלדיגער מתמיד‬ ‫ער זאל שוין אראפקומען פונעם בוידעם אין‬ ‫און א מורא’דיגער בקי אין אלע חלקי התורה‪,‬‬ ‫שטוב אריין עפעס צו עסן‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫סיי בנגלה און סיי בנסתר‪ .‬נאך אין זיינע‬ ‫גלייך ענטפערן‪“ :‬באלד‪ ,‬באלד”‪ .‬שפעטער‬ ‫יונגע יארן אלץ קינד האט ער שוין מחבר‬ ‫פלעגט ער טאקע אראפקומען און עסן א‬ ‫געווען דעם ספר “שירה חדשה” – א פירוש‬ ‫פונעם הייליגן רבי'ן זכרונו לברכה‬ ‫אויף פרק שירה‪ ,‬וואו ער האט ארויסגעוויזן‬ ‫קלייניגקייט צו דערקוויקן זיין נפש‪ .‬ווען עס‬ ‫זיין ריזיגע בקיאות אין ש”ס און אין ספרי‬ ‫דער צדיק יסוד עולם‬ ‫האט שוין געהאלטן ממש ביי עלות השחר‬ ‫פלעגט ער זיך דעמאלט אראפלייגן אויף א‬ ‫חסידות‪ ,‬ממש ווי איינער פון די גדולי התורה‪.‬‬ ‫מרן רבינו דוד יצחק אייזק זי"ע ועכי"א‬ ‫באנק נעבן דעם אויוון פאר אביסל‪ ,‬און גלייך‬ ‫נאכדעם איז ער געגאנגען אין מקוה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫די שטאט סקאליע בתפארתה‬ ‫פון זיין יוגענט ביז זיין הסתלקות‬ ‫זיין הייליגער מנהג איז געווען‪ ,‬ער האט כמעט‬ ‫כדי ארויסצוברענגען די הייליגע‬ ‫קיינמאל נישט פארפעלט קיין טאג זיך צו‬ ‫אטמאספערע וואס די קינדער פונעם‬ ‫הייליגן “דברי ברוך” האבן מיטגעלעבט אין‬ ‫מדרגות אלץ קינד‬ ‫טובל’ן אין מקוה‪ - .‬ביז אהער איז די לשון‬ ‫שוין פון די גאר יונגע קינדער יארן האט זיין הייליגער‬ ‫פונעם קעשינובער‪.‬‬ ‫יענע יארן אין די שטאט סקאליע‪ ,‬וואו דער‬ ‫“דברי ברוך” האט געפירט די רבי’סטעווע‬ ‫פאטער צוגעוואוינט דעם רבי’ן זכרונו לברכה צו גיין‬ ‫זעענדיג אזא וואונדערליכע הנהגה אין שטוב‪,‬‬ ‫מיט א געוואלדיגע פראכט‪ ,‬ברענגען מיר‬ ‫אין די וועגן פון קדושה וטהרה‪ .‬זיין פאטער פלעגט אים‬ ‫איז טאקע נישט קיין וואונדער פון וואו די רבי‬ ‫דא די ווערטער פונעם הרה”ק ר’ ישראל פון‬ ‫צוגעוואוינען צו טובל’ן אין קאלטע מקוואות‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫ז”ל האט געשעפט זיין ברענעדיגע תשוקה צו‬ ‫קעשינוב זצ”ל‪ ,‬דער ברודער פון דער רבי’ן‬ ‫דאס טון אויף אזא אופן‪ :‬ווען ער פלעגט גיין אין מקוה‪ ,‬האט‬ ‫לערנען תורה און זיין איבערגעגעבענע עבודה‬ ‫זצ”ל‪:‬‬ ‫ער אים אריינגעלייגט אין א וואנע מיט ווארעמע וואסער‪,‬‬ ‫פאר’ן באשעפער‪.‬‬ ‫און ביסלעכווייז האט ער צוגעגאסן קאלטע וואסער‪ ,‬ביסל‬ ‫“איך געדענק נאך ווען מיר האבן געוואוינט‬ ‫נאך ביסל‪ ,‬ביז די וואסער איז געווארן אינגאנצן קאלט‪ .‬דאס‬ ‫די באזוכען פונעם הייליגען זיידען‬ ‫אין סקאליע‪ ,‬און דעם רבי’נס הויף – דער‬ ‫אלעס האט ער געטון כדי אים צו צוגעוואוינען ער זאל‬ ‫מזמן לזמן פלעגט דער הייליגער “שיח‬ ‫הויף‪ ,‬דאס הויז‪ ,‬און דער בית המדרש – איז‬ ‫קענען טובל’ן אפילו אין א קאלטע מקוה‪ .‬נאכדעם פלעגט‬ ‫אליעזר” קומען צו פארן באזוכן זיין הייליגן זון‬ ‫שוין געווען אויפגעבויט מיט א ספעציעלע‬ ‫ער אים טאקע טובל’ן אין א גאר קאלטע מקוה‪ ,‬און אזוי‬ ‫דעם “דברי ברוך” אין שטאט סקאליע‪ .‬אויף‬ ‫פראכט און פעסטקייט‪ ,‬א הערליכער בנין‪.‬‬ ‫האט ער אים צוגעוואוינט צו די עבודה פון טבילת מקוה‪.‬‬ ‫שבת קודש פלעגן די דאזיגע צוויי צדיקים‬ ‫מיין פאטער די דברי ברוך זצ”ל‪ ,‬האט געהאט‬ ‫און טאקע‪ ,‬די רבי איז שוין פון זיין יוגנט אן געווען‬ ‫פירן זייערע טישן אינאיינעם מיט גרויס‬ ‫א באזונדערע שטוב אויפן בוידעם וואו ער‬ ‫צוגעוואוינט זיך צו טובל’ן אין מקוואות‪ .‬איין מאל האט‬ ‫דערהויבנקייט‪ .‬דורכאויס די דאזיגע באזוכן‬ ‫פלעגט זיך פארשפארן טאג און נאכט‪ .‬דארט‬ ‫אבער פאסירט אן אומגליק בשעת ער האט זיך גע’טובל’ט‪.‬‬ ‫פלעגט דער שיח אליעזר ארויסגיין שפאצירן‬ ‫איז ער געזעסן און געלערנט תורה מיט א‬ ‫די דברי ברוך זצ”ל‪ ,‬פלעגט באצאלן פארן בעדער יעדן‬ ‫מיט זיין יונגן און קלוגן אייניקל‪ ,‬די רבי ז”ל‪,‬‬ ‫געוואלדיגע דביקות‪ ,‬ער האט עוסק געווען‬ ‫טאג ער זאל אנווארעמען די מקוה‪ .‬אין יענע צייטן‬ ‫און דער רבי פלעגט מקבל זיין פון אים דברי‬ ‫אין ייחודים און עוסק געוועהן אין די טיפע‬ ‫פלעגט מען אנווארעמען די מקוה דורך אריינגיסן‬ ‫תורה און הדרכות ישרות אין עבודת השם‪.‬‬ ‫סודות התורה‪ .‬ער האט געפראוועט מופתים‬ ‫גרויסע פעסער מיט הייסע וואסער‪ .‬איין מאל‬ ‫דער רבי אליין באשרייבט דאס אין די‬ ‫פאר אידישע קינדער און מקדש געווען שם‬ ‫ווען דאס קינד אייזיק’ל איז געווען אינעווייניג אין‬ ‫תולדות המחבר וואס ער האט געדרוקט‬ ‫שמים‪”.‬‬ ‫די מקוה‪ ,‬האט דער בעדער בטעות אריינגעגאסן‬ ‫אינעם הייליגן ספר “שיח אליעזר”‪:‬‬ ‫יענע צייטן וועל איך קיינמאל נישט‬ ‫די הייסע וואסער‪ ,‬און ער האט נישט באמערקט‬ ‫דאס דערציילט‪ ,‬האט ער צוגעלייגט‪“ :‬אבער מיין‬ ‫“ווען מיין הייליגער זיידע‪ ,‬הגה”ק רבי אליעזר‬ ‫טאטע פלעגט נישט אזוי מאריך זיין ביים זאגן‬ ‫חיים זצ”ל‪ ,‬איז געווען ביי אונז אין שטאט‬ ‫תיקון חצות‪ ,‬נאר ער פלעגט זיך גלייך אוועקזעצן‬ ‫סקאליע דורכאויס די הייסע זומער טעג‪ ,‬האט ער‬ ‫לערנען‪”.‬‬ ‫מיך מיטגענומען אויף א קורצע שפאציר צו כאפן‬ ‫אביסל פרישע לופט‪ .‬מיר זענען געגאנגען כמעט‬ ‫דער רבי האט ווייטער דערציילט‪“ :‬איך האב‬ ‫ביז אינדרויסן פון שטאט צו די פעלדער‪ ,‬דארט‬ ‫געהערט פון מיין טאטע ז”ל‪ ,‬אז זיין טאטע‪ ,‬הרה”ק‬ ‫האט ער באמערקט א גוי וואס האט געארבעט‬ ‫רבי אליעזר חיים זצ”ל‪ ,‬פלעגט פראווען תיקון‬ ‫אויף זיין פעלד און צוגעגרייט א שטיקל ערד פאר‬ ‫חצות פונקטליך בחצות הלילה מיט מורא’דיגע‬ ‫א גארטן‪ .‬דערנאך האט דער גוי געקלאפט און‬ ‫בכיות‪ ,‬און ער האט קיינמאל נישט פארפעלט‬ ‫גלאט געמאכט די ערד מיט אן אקער‪-‬אייזן‪ .‬האט‬ ‫מיין הייליגער זיידע זיך אנגערופן צו מיר‪‘ :‬קוק‬ ‫עניני שבת קודש‬ ‫קיין איין נאכט‪ .‬ער פלעגט אזוי שטארק קלאגן‬ ‫גוט וואס ער טוט‪ .‬זאלסט וויסן‪ ,‬אז נאכדעם וואס‬ ‫און וויינען‪ ,‬אז די ערד פלעגט ווערן אינגאנצן‬ ‫א מענטש גייט אוועק פון די וועלט‪ ,‬ווען מען‬ ‫צ י נ ד ן שב ת ל י כ ט‬ ‫נאס פון זיינע טרערן‪ ,‬ממש ווי מען וואלט דארט‬ ‫לייגט דעם נפטר אריין אין קבר און מען דעקט‬ ‫אמען פירט זיך אז די פרויען הייבן אן צו צינדן מיט דריי ליכט‪ ,‬און נאכדעם ביי‬ ‫‪.‬‬ ‫אויסגעגאסן א גאנצע טעפל וואסער‪ ,‬עס האט‬ ‫אים צו מיט ערד‪ ,‬ווערט דער קבר אויך אזוי‬ ‫יעדן נייעם קינד וואס ווערט געבוירן לייגט מען צו נאך איין ליכט‪.‬‬ ‫אויסגעזען פונקט ווי עס איז יעצט די ערשטע‬ ‫געקלאפט און גלאט געמאכט’‪ .‬דאס איז זיכער‬ ‫במ’פירט זיך צו צינדן די ליכט אויפ’ן טיש וואו מ’עסט די שבת’דיגע סעודות‪.‬‬ ‫‪.‬‬ ‫נאכט נאכ’ן חורבן‪ ”.‬דער רבי האט אויך מוסיף‬ ‫געווען ווייל דער יום המיתה איז אים שטענדיג‬ ‫גדער מאן גרייט צו די קנויטן בעפאר די פרוי צינדט די ליכט‪.‬‬ ‫‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער פלעגט זאגן דעם תיקון חצות מיט‬ ‫געשטאנען פאר די אויגן‪”.‬‬ ‫דדער רבי ז”ל פלעגט אליינס צוגרייטן די קנויטן‪ ,‬אפילו ווען ער האט געצינדן‬ ‫‪.‬‬ ‫א ספעציעלן ניגון וואס ער האט מקבל געווען‬ ‫דער רבי האט אמאל דערציילט‪ ,‬אז נאך אלס‬ ‫די ליכט נאך די פטירה פון זיין רעבעצין ע”ה‪.‬‬ ‫פון זיין זיידן הרה”ק רבי ברוך מעזיבוז זצ”ל און‬ ‫אינגל איז זיין הייליגע הנהגה געווען צו מאריך‬ ‫האין רבינ’ס שטוב האט מען נישט געצינדן קיין שמן זית‪ ,‬נאר מען האט‬ ‫‪.‬‬ ‫פונעם הייליגן בעל שם טוב זי”ע‪.‬‬ ‫זיין ביים דאווענען שמונה עשרה‪ ,‬ער פלעגט זיך‬ ‫געצינדן וואקסענע לעכט‪.‬‬ ‫אויסגיסן דאס הארץ מיט א געוואלדיגע דביקות‪,‬‬ ‫וווען דער רבי ז”ל איז געווען אין די שטאט וויען‪ ,‬פלעגט ער צינדן צוויי ליכט‬ ‫‪.‬‬ ‫עס איז באקאנט די מעשה ווען דער שיח אליעזר‬ ‫ממש ווי א קינד וואס בעט זיך ביי זיין געטרייע‬ ‫מיט א ברכה אינעם ספרים שטוב‪ ,‬כאטש וואס די רעבעצין האט געצינדן די‬ ‫איז געווען אין די שטאט סקאליע‪ .‬האט זיין‬ ‫פאטער‪.‬‬ ‫שבת ליכט אויפן טיש (עי’ אשל אברהם בוטשאטש סי’ רסג ס”ה)‪.‬‬ ‫יונגער אייניקל די רבי ז”ל גאר שטארק געוואלט‬ ‫איין מאל‪ ,‬ווען דער ‘שיח אליעזר’ האט זיך‬ ‫זווען דער רבי ז”ל פלעגט וויילן אין ‘האטעל אשל’ דורכאויס די זומער וואכן‪,‬‬ ‫‪.‬‬ ‫זען די עבודת הקודש וויאזוי זיין זיידע פראוועט‬ ‫געפונען אין די שטאט סקאליע‪ ,‬האט ער אים‬ ‫ווען די רעבעצין ע”ה האט נאך געלעבט און זי איז געבליבן אינדערהיים צינדן‬ ‫תיקון חצות‪ .‬ער איז געגאנגען און זיך געשטעלט‬ ‫געזאגט מוסר‪ ,‬זאגנדיג אז עס פעלט נישט אויס‬ ‫די שבת ליכט‪ ,‬פלעגט דער רבי ז”ל דאך צינדן צוויי ליכט‪ ,‬אבער אן א ברכה‪.‬‬ ‫ווען מען האט אים געפרעגט די שאלה פארוואס ער מאכט נישט קיין ברכה‬ ‫ביים טיר וואו דער זיידע איז געזעסן און געלערנט‬ ‫אזוי מאריך צו זיין אינעם דאווענען (דער שיח‬ ‫דערויף אזוי ווי זיין מנהג איז געווען אין וויען‪ ,‬האט דער רבי ז”ל געענטפערט‬ ‫בהתמדה‪ ,‬און ער האט אריינגעקוקט דורכ’ן‬ ‫אליעזר האט געהאט אין דעם א אנדערע דרך‪,‬‬ ‫אז ער מאכט נישט קיין ברכה וויבאלד עס איז דא עלעקטרישע לייטס‪ .‬האט‬ ‫שליסל‪-‬לאך‪ .‬אבער פונקט ווען עס איז געקומען‬ ‫און פארשטייט זיך אלו ואלו דברי אלקים חיים)‪.‬‬ ‫מען אים ווייטער געפרעגט‪“ :‬אויב אזוי‪ ,‬פארוואס מאכט יא די רעבעצין א‬ ‫האט דער רבי אויסגעפירט‪“ :‬אבער מיין פאטער‬ ‫ברכה?” האט דער רבי ז”ל געענטפערט‪“ :‬זי האט נאך א טעם פארוואס צו‬ ‫חצות‪ ,‬איז א טיפע שלאף געפאלן אויף די רבי‬ ‫האט מיר גארנישט געזאגט אויף דעם”‪ ,‬ממילא‬ ‫צינדן שבת ליכט‪ ,‬ווייל זי האט דאך פארלאשן דעם ליכט פון דער וועלט וכו’”‪,‬‬ ‫ז”ל‪.‬‬ ‫האט ער נישט געטוישט זיין וועג‪.‬‬ ‫דורך דעם וואס חוה האט געזינדיגט ביים עץ הדעת האט זי געברענגט מיתה‬ ‫זיין הייליגער זיידע‪ ,‬וועלכער האט דאס אלעס‬ ‫אויף די וועלט (עי’ מגן אברהם סימן רס”ג סק”ז)‪.‬‬ ‫באמערקט מיט זיין רוח הקודש‪ ,‬האט דעם‬ ‫תקון חצות‬ ‫חפארן ליכט צינדן פלעגט דער רבי ז”ל געבן צדקה‪ ,‬און דאס איז טאקע דער‬ ‫‪.‬‬ ‫אזוי אויך האט דער רבי דערציילט נאך א מעשה‬ ‫מנהג ביי פרויען צו געבן צדקה פארן צינדן ליכט‪.‬‬ ‫נעקסטן טאג געזאגט פאר זיין יונגן אייניקל‪:‬‬ ‫איבער זיין זיידען דער ‘שיח אליעזר’ זצ”ל‪ ,‬אז ער‬ ‫טדער רבי ז”ל פלעגט צינדן די ליכט אכצן מינוט פאר דער שקיעה‪ ,‬און גלייך‬ ‫‪.‬‬ ‫“נו‪ ,‬האסטו געזען א שיינעם תיקון חצות נעכטן‬ ‫פלעגט זאגן תיקון חצות מיט מורא’דיגע בכיות‪,‬‬ ‫ביים צינדן פלעגט ער זאגן א קורצע תפילה‪.‬‬ ‫נאכט?” ווען די רבי האט דערציילט די דאזיגע‬ ‫ממש ווי דער בית המקדש וואלט יעצט חרוב‬ ‫ידער רבי ז”ל האט שטארק מקפיד געווען אז נאכדעם וואס ער האט שוין‬ ‫‪.‬‬ ‫מעשה‪ ,‬האט ער דערביי באמערקט‪“ :‬מיין‬ ‫געווארן‪ .‬דער רבי האט אבער צוגעגעבן‪“ :‬מיין‬ ‫געצינדן די ליכט אויפן טיש (נאך די פטירה פון דער רעבעצין הצדקנית ע”ה)‪,‬‬ ‫הייליגער זיידע האט נישט געוואלט אז מען זאל‬ ‫הייליגער זיידע האט נישט געוואלט אז מיר זאלן‬ ‫זען זיין תיקון חצות‪”.‬‬ ‫זען זיין תיקון חצות”‪ .‬איין מאל ווען דער רבי האט‬ ‫יענער פרייטאג צו נאכטס ווען ער איז צוגעגאנגען צום עמוד‪ ,‬ביי “מזמור שיר‬ ‫זאל קיינער אין שטוב מער נישט טון קיין שום מלאכה‪.‬‬ ‫ליום השבת”‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען צום פסוק “להגיד כי ישר ה’ צורי”‪ ,‬האט‬ ‫ ‪.‬אינאכ’ן ליכט צינדן פלעגט ער אריינקומען אין ביהמ”ד מיט זיין טלית‬ ‫ער זיך אפגעשטעלט אויף א קורצע וויילע זיך צו פארטראכטן און מקבל זיין‬ ‫צוזאמענגעלייגט אויפ’ן לינקן האנט‪ .‬דערנאך פלעגט ער אריינגיין אין זיין‬ ‫דעם דין שמים‪ ,‬און ערשט דערנאך האט ער ווייטער געזאגט “ולא עולתה בו”‬ ‫שטיבל‪ ,‬מאכן די ברכה אויפ’ן טלית‪ ,‬און זיך אראפזעצן אויף זיין בענקל‬ ‫[‪-‬און ס’איז נישטא ביי אים קיין שום אומרעכט]‪.‬‬ ‫איינגעהילט אינעם טלית און דער שטריימל אויפ’ן קאפ‪ .‬אין יענע צייט פלעגט‬ ‫ ‪.‬וטפאר קבלת שבת‪ ,‬איידער מען הייבט אן “מזמור לדוד הבו לה’ בני אלים”‪ ,‬זאגט‬ ‫ער קוקן אויף די נעגל (עס איז א קבלה’דיגע ענין)‪.‬‬ ‫מען דעם נוסח‪“ :‬בואו ונצא השדה לקראת כלה‪ ,‬לקראת שבת מלכתא‪ ,‬לחקל‬ ‫ק בלת ש בת א ו ן מ ע רי ב‬ ‫תפוחין קדישין”‪.‬‬ ‫ ‪.‬ביביי “הודו” (קאפיטל ק”ז) ערב שבת קודש‪ ,‬פלעגט דער רבי ז”ל דאווענען‬ ‫ ‪.‬זטביי “מזמור לדוד הבו לה’”‪ ,‬זאגט מען די זיבן מאל ‘קול’ פונעם קאפיטל‬ ‫פאר’ן עמוד און זאגן אלע פסוקים אינאיינעם מיט’ן עולם‪ ,‬מיט’ן‬ ‫אינאיינעם מיט א ספעציעלן מסורה’דיגן נוסח‪.‬‬ ‫מסורה’דיגן נוסח וואס מ’האט מקבל געווען פונעם הייליגן בעל שם‬ ‫ֹוצי" זאגט מען מיט א ׁשי"ן‪ ,‬און נישט מיט א‬ ‫ּוׁשמֹאל ִּת ְפ ֽר ִ‬ ‫ ‪.‬זידי ווערטער "יָ ִמין ְ‬ ‫טוב זכותו יגן עלינו‪ .‬נאכדעם פלעגט ער זאגן ידיד נפש און קרבנות‪,‬‬ ‫ׂשי"ן‪ .‬דאס זעלבע פירט מען זיך אויך ביים ניגון "בבואו מאדום" ביי די ווערטער‬ ‫און דערנאך פלעגט ער אריינגיין אין זיין צימער דאווענען מנחה‪.‬‬ ‫ּומּיָ ִמין ַעל יִ ְׂש ָר ֵאל ָׁשלֹום"‪ ,‬און אזוי אויך אין זמירות "א‪-‬ל מסתתר" ביי‬ ‫"מ ְּׁשמֹאל ִ‬ ‫ִ‬ ‫דער רבי ז”ל פלעגט כסדר דערציילן א מעשה וואס האט פאסירט ביי זיין‬ ‫יאים"‪ ,‬וואו מען זאגט עס מיט א ׁשי"ן‪.‬‬ ‫ּומ ְּׁשמֹאל יְ נִ ַיקת ַהּנְ ִב ִ‬ ‫"מּיָ ִמין ִ‬ ‫די ווערטער ִ‬ ‫טאטן‪ ,‬דעם דברי ברוך זצ”ל‪ :‬א חסיד איז אמאל געקומען צו אים און זיך‬ ‫ ‪.‬חיווען מען דרייט זיך צוריק צו מערב ביי “בואי בשלום”‪ ,‬פלעגט ער זיך אויסדרייען‬ ‫ביטערליך אויסגעוויינט איבער זיין זון וואס איז ליידער אינגאנצן אראפ‬ ‫דורך די רעכטע זייט‪ .‬און ווען ער פלעגט זיך צוריק אויסדרייען פאראויס‪ ,‬פלעגט‬ ‫פונעם אידישן וועג‪ .‬האט אים דער דברי ברוך זצ”ל געהייסן אז ער זאל‬ ‫ער זאגן “בואי כלה” און זיך בוקן מיט’ן קאפ צו זיין לינקע זייט‪ .‬נאכדעם פלעגט‬ ‫זיך בעטן ביי זיין זון‪ ,‬און פועל’ן ביי אים ער זאל קומען כאטש איין מאל‬ ‫ער נאכאמאל זאגן “בואי כלה” און זיך בוקן מיט’ן קאפ גראד אויס פאראויס‪ ,‬און‬ ‫הערן “הודו”‪ ,‬און ער זאל אים זאגן אז דאס איז זיין לעצטע בקשה פאר‬ ‫א דריטע מאל פלעגט ער זאגן “בואי כלה” און זיך בוקן מיט’ן קאפ צו די רעכטע‬ ‫אים‪ .‬יענע “הודו” האט אויפגעעפנט דעם זונ’ס הארץ‪ ,‬און ער האט טאקע‬ ‫זייט‪ ,‬בעפאר ער האט זיך צוריק אויסגעדרייט פאראויס‪.‬‬ ‫תשובה געטון מיט’ן גאנצן הארץ און איז געווארן אן ערליכער בעל תשובה‪.‬‬ ‫אינעם הייליגן ספר ‘צמח דוד’ (פרשת וילך) ווערט געברענגט‪ :‬עס איז באקאנט‬ ‫ ‪.‬טידער רבי ז”ל פלעגט אפט איבערזאגן די ווערטער “בואי בשלום עטרת בעלה”‬ ‫די מורא’דיגע מעשה איבער יענעם גרויסן דאקטער וואס איז געווען טיף‬ ‫מיט א ליכטיג און שיינענדיג פנים‪ ,‬ממש ווי א ברענענדיגער פאקל‪.‬‬ ‫פארזונקען אין טומאה‪ ,‬און דורך א געוויסע סיבה איז ער אנגעקומען צום‬ ‫‪ .‬כווען דער רבי ז”ל פלעגט זאגן “בואי בשלום”‪ ,‬פלעגן די חסידים אים ארומרינגלען‬ ‫הייליגן מגיד פון מעזריטש זצ”ל‪ .‬ווען ער איז אנגעקומען אין ביהמ”ד ערב שבת‬ ‫און שטיין פנים אל פנים קעגן אים‪ .‬ערשט נאכדעם וואס ער האט זיך צוריק‬ ‫קודש צו קבלת שבת‪ ,‬האט דער מגיד פונקט געדאווענט ‘הודו’ פארן עמוד‪.‬‬ ‫אויסגעדרייט פאראויס צו מזרח‪ ,‬האבן זיי זיך אויסגעדרייט צו מעריב (און‬ ‫דער דאקטער איז אריינגעקומען פונקט ווען דער מגיד האט געהאלטן ביי די‬ ‫געזאגט בואי בשלום)‪.‬‬ ‫ווערטער “כל אוכל תתעב נפשם” [‪ -‬זיי וועלן זיך עקלען פון יעדן סארט עסן]‪,‬‬ ‫און אויפ’ן פלאץ איז דעם דאקטער באפאלן אזא עקל צו יעדע סארט מאכל‪ ,‬אז‬ ‫ ‪.‬אכנאך “ה’ לאורך ימים” פלעגט דער רבי ז”ל אליין זאגן דעם קדיש‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫ער האט ממש נישט געקענט אראפשלונגען קיין שום עסן אדער טרינקען פאר‬ ‫שטענדיג מאכן אזא תנועה “הא” פארן אנהויבן דעם קדיש (ער געהאט אין דעם‬ ‫גאנצע זיבן וואכן‪ ,‬ביז ער איז שוין געווען אין א סכנה‪ .‬דער מגיד האט דאן געטון‬ ‫א סוד)‪.‬‬ ‫געוויסע פעולות אים צו ראטעווען‪ ,‬און ער האט אים געזאגט אז ער האט געהאט‬ ‫ ‪.‬בכדער רבי ז”ל פלעגט מאריך זיין ביים זאגן “ברכו את ה’ המבורך”‪.‬‬ ‫א גרויסן נס וואס ער איז נישט אריינגעקומען פונקט ווען ער האט געזאגט די‬ ‫ ‪.‬גכביי די ברכה פון “השכיבנו”‪ ,‬שטעלט מען זיך אויף ווען מען קומט אן צו די‬ ‫ווערטער “ויגיעו עד שערי מות” [‪-‬און אנקומען צו די שערי מות]‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫ווערטער “ופרוש עלינו”‪.‬‬ ‫וואלט ער דעמאלטס אריינגעקומען‪ ,‬וואלט זיין נשמה אויסגעגאנגען‪ ,‬רחמנא‬ ‫לצלן‪ .‬און דער רבי ז”ל האט נאכגעציילט א ענליכע מעשה וואס ער האט אליינס‬ ‫ ‪.‬דכדער רבי ז”ל האט געשריבן אז זיין הייליגער טאטע פלעגט זאגן אין אלע תפילות‬ ‫געהערט פון זיין הייליגן טאטנס מויל‪ ,‬אז איינמאל האט ער זיך אויסגעדרוקט‪:‬‬ ‫פון שבת “וינוחו בה ‘כל’ ישראל אוהבי ומקדשי שמך”‪ ,‬אבער דער רבי ז”ל אליין‬ ‫“געלט‪ ,‬פע!”‪ ,‬און א שרעקליכער עקל צו געלט איז אריינגעבאקן געווארן אין‬ ‫פלעגט נאר זאגן “וינוחו בה ישראל” אן דעם ווארט “כל”‪.‬‬ ‫זיין נשמה פאר זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫ ‪.‬הכווען דער רבי ז”ל פלעגט צוגיין צום עמוד ביי מעריב‪ ,‬פלעגט ער נישט ווארטן‬ ‫ ‪.‬גידער רבי ז”ל פלעגט צוגיין צום עמוד ביי קבלת שבת און מעריב‪ .‬אין די‬ ‫ביז דער עולם ענדיגט זאגן “ויכולו”‪ ,‬נאר ער פלעגט שוין אויספירן הויך “ויברך‬ ‫שפעטערע יארן פלעגט דער רבי ז”ל נאר דאווענען פארן עמוד ביי קבלת שבת‬ ‫אלקים את יום השביעי וכו’” בשעת דער עולם האט עס נאך געזאגט‪.‬‬ ‫ביז פאר ברכו‪ ,‬און דערנאך פלעגט ער אריינגיין אין זיין הייליגן חדר דאווענען‬ ‫ ‪.‬וכנאכ’ן דאווענען פלעגט דער רבי ז”ל זיצן אויף זיין בענקל נעבן זיין שטיבל‪ ,‬און‬ ‫מעריב‪ .‬ער פלעגט דערנאך ארויסקומען און זיך שטעלן ביים טיר פון זיין צימער‬ ‫די חסידים פלעגן אים אריבערגיין‪ .‬דער רבי פלעגט יעדן איינעם וואונטשן “גוט‬ ‫צו זאגן “מזמור לדוד” (קאפיטל כ”ג) פון מעריב‪ ,‬וואו ער פלעגט ענדיגן אויף א‬ ‫שבת” און געבן די האנט – נישט בלויז זאגן מיט’ן מויל און דער עולם פלעגט‬ ‫הויכן קול “ושבתי בבית ה’ לאורך ימים”‪ ,‬און דערנאך זאגן קדיש און ברכו‪.‬‬ ‫קושן זיין הייליגע האנט‪.‬‬ ‫ ‪.‬דידער רבי ז”ל האט דערציילט אז זיין זיידע‪ ,‬דער הייליגער ‘שיח אליעזר’ זצ”ל‪,‬‬ ‫איז נאך געווען א יונגערמאן ווען ער איז געווארן א יתום פון זיין הייליגן טאטע‪.‬‬ ‫“וואו אהין פארט איר?” האט דער איד‬ ‫סומע געלט פאר’ן פריץ פאר רענט פונעם‬ ‫לכבוד די‬ ‫יארצייט פונעם‬ ‫געפרעגט דעם אהבת שלום‪.‬‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬און אויב איך באצאל אים נישט‬ ‫הייליגען אהבת‬ ‫זיין פארלאנג אין די קומענדיגע פאר טעג‪,‬‬ ‫שלום‪ ,‬הרה"ק ר'‬ ‫“איך פאר צום זבאריזשער רבי’ן‪ ”,‬האט ער‬ ‫מנחם מענדיל בן‬ ‫וועט מיך דער פריץ אריינווארפן אין תפיסה‬ ‫הרה"ק ר' יעקב‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫קאפיל חסיד פון‬ ‫אויף אייביג‪ ,‬אינאיינעם מיט מיין גאנצע‬ ‫קאסוב זי"ע וואס‬ ‫משפחה רחמנא לצלן‪”.‬‬ ‫געפאלט אויס‬ ‫“אויב אזוי‪ ,‬קומט אריין צו מיר אין קארעטע‪,‬‬ ‫מיטוואך פרשת‬ ‫ווייל איך פאר אויך צום רבי’ן‪ ”,‬האט דער איד‬ ‫וירא‪ ,‬יז חשון‪.‬‬ ‫ווען דער אהבת שלום האט געהערט די‬ ‫אים פארגעשלאגן‪.‬‬ ‫דאזיגע רייד‪ ,‬איז ער געווארן שטארק‬ ‫אבער דער הייליגער אהבת שלום האט אים‬ ‫צעבראכן‪ ,‬און ער האט נישט געקענט צומאכן‬ ‫געענטפערט‪“ :‬איך וועל נישט מיטפארן מיט‬ ‫קיין אויג די גאנצע נאכט‪ .‬אינדערפרי האט ער‬ ‫אייך‪ ,‬פאר איר געבט מיר צוואנציג ריינישע‬ ‫זיך ארויסגעלאזט אויפ’ן וועג‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫ער האט זיך געזעגנט פונעם קרעטשמער און‬ ‫דער‬ ‫מטבעות‪”.‬‬ ‫אים אנגעוואונטשן מיט’ן גאנצן הארץ אז‬ ‫דער איד איז געווארן ממש אויפגעברויזט‬ ‫דער אויבערשטער זאל אים העלפן און אים‬ ‫גלגל‬ ‫פון דעם מאדנעם פארלאנג און געזאגט‪“ :‬‬ ‫שנעל אויסלייזן פון זיין גרויסער צרה‪.‬‬ ‫איז דען נישט גענוג אז איך פיר דיך אין מיין‬ ‫וואגן אינגאנצן בחינם‪ ,‬און נאך דעם וואגסטו‬ ‫דער אהבת שלום איז געגאנגען פאמעליך‪,‬‬ ‫החוזר‬ ‫זיך צו בעטן באצאלט דערפאר?” אבער‬ ‫ער איז געווען גאר אפגעשוואכט פונעם‬ ‫ער האט זיך שנעל באטראכט און געזאגט‪:‬‬ ‫שווערן וועג און פונעם הונגער וואס האט‬ ‫“פונדעסטוועגן‪ ,‬אויב איר ווילט‪ ,‬קען איך‬ ‫אים געפלאגט‪ .‬פלוצלינג‪ ,‬אינמיטן וועג‪ ,‬האט‬ ‫אייך געבן א קליינע נדבה‪ ,‬אבער נישט אזא‬ ‫ער באגעגנט א רייכע קארעטע וואו עס איז‬ ‫גרויסע סומע געלט‪”.‬‬ ‫געזעסן א חשוב’ער איד‪.‬‬ ‫איז ער אנגעקומען צו א אידישע אכסניא‪.‬‬ ‫דער הייליגער קאסוב’ער רבי‪ ,‬באקאנט אלס‬ ‫ער איז געווען זייער מיד און אויסגעמוטשעט‬ ‫דער ‘אהבת שלום’ זי”ע‪ ,‬איז געווען פון די‬ ‫פונעם לאנגן וועג‪ ,‬און ער האט געוואלט‬ ‫גרויסע תלמידים פונעם הייליגן רבי’ן רבי‬ ‫בלייבן איבערנעכטיגן אין די קרעטשמע כדי‬ ‫משולם פייוויש פון זבאריזש זי”ע‪.‬‬ ‫צו קענען צוריקבאקומען זיינע כוחות און‬ ‫קענען ווייטער ממשיך זיין אויפ’ן וועג‪.‬‬ ‫עס האט פאסירט ווען דער הייליגער רבי ר’‬ ‫פייוויש זי”ע האט געפראוועט א שבת אין די‬ ‫ער האט געפרעגט דעם קרעטשמער צי עס‬ ‫שטאט סקאליע‪ .‬אזוי ווי שבת קודש האט‬ ‫איז פארהאן א פלאץ וואו איבערצונעכטיגן‪.‬‬ ‫זיך אנגעהויבן דערנענטערן‪ ,‬האבן חסידים‬ ‫האט דער קרעטשמער געענטפערט‪“ :‬א‬ ‫אנגעהויבן שטראמען פון אלע זייטן כדי‬ ‫פלאץ צו שלאפן איז טאקע דא‪ ,‬אבער איך‬ ‫זיך צו קענען געפינען אין זיין הייליגן צל‪.‬‬ ‫קען אייך נישט געבן קיין שום מאלצייט‪ ,‬ווייל‬ ‫צווישן די אלע וואס זענען געקומען איז אויך‬ ‫דאס גאנצע הויז איז אינגאנצן ליידיג‪ .‬עס‬ ‫געווען דער אהבת שלום זי”ע‪ ,‬וועלכער האט‬ ‫גייען שוין אריבער צוויי טעג וואס די קינדער‬ ‫געמאכט דעם גאנצן וועג צופוס‪ ,‬היות ער‬ ‫בעטן ברויט‪ ,‬און עס איז פשוט נישטא וואס‬ ‫האט נישט פארמאגט קיין געלט צו קענען‬ ‫צו געבן פאר זיי‪ ”.‬מיט א גרויס געוויין האט‬ ‫באצאלן פאר א וואגען‪.‬‬ ‫דער קרעטשמער געענדיגט זיין רייד און‬ ‫אויסגעגאסן זיין הארץ איבער זיינע שווערע‬ ‫דאנערשטאג פארנאכטס‪ ,‬נאכדעם וואס ער‬ ‫צרות‪“ :‬דערצו בין איך נאך שולדיג א פעטע‬ ‫האט א גאנצן טאג גארנישט טועם געווען‪,‬‬ ‫נאך דעם געהויבענעם שבת איז דער עושר‬ ‫שבת’דיגע סעודות‪.‬‬ ‫אהיים בשמחה ובטוב לבב‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫האט זיך זיין מזל אנגעהויבן צו דרייען‪.‬‬ ‫איידער זיי האבן זיך געזעגנט‪ ,‬האט זיך‬ ‫צוביסלעך האט ער פארלוירן זיין גאנצע‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום אויסגעדרייט‬ ‫פארמעגן ביז ער איז געווארן אן עני ואביון‬ ‫צום קרעטשמער און אים אריינגערוימט‬ ‫רח”ל‪ ,‬ער האט נעבעך געמוזט אנהויבן‬ ‫אין אויער‪“ :‬זאלסט וויסן‪ ,‬אז פון היינט און‬ ‫ארומגיין נאך געלט ביי נדיבים און פארן פון‬ ‫ווייטער וועסטו אנהייבן שטייגן און דו וועסט‬ ‫שטאט צו שטאט צו באקומען נדבות‪ .‬פון‬ ‫ווערן א געוואלדיגער עושר‪ .‬אבער דער איד‬ ‫די אנדערע זייט אבער‪ ,‬האט דער ארימער‬ ‫וואס האט דיך יעצט ארויסגעהאלפן פון דיין‬ ‫קרעטשמער אנגעהויבן מצליח צו זיין און‬ ‫צרה‪ ,‬וועט מיט די צייט אראפנידערן און ער‬ ‫איז געווארן א געוואלדיגער עושר‪ ,‬פונקט ווי‬ ‫וועט ווערן אן גרויסע ארימאן‪ .‬דעמאלטס‬ ‫דער אהבת שלום האט אים צוגעזאגט‪.‬‬ ‫וועט זיין דיין פליכט אים צוריקצוצאלן פאר‬ ‫די חסד וואס ער האט געוויזן פאר דיר‪ .‬היט‬ ‫מיט די יארן איז דער אהבת שלום באקאנט‬ ‫דיך גוט נישט אפצוזאגען זיין בקשה!” דער‬ ‫געווארן אלס א גרויסער רבי און מנהיג‬ ‫איד האט מסכים געווען אויסצופירן אלעס‬ ‫ווען דער אהבת שלום איז אריינגעקומען‬ ‫“גלייבט מיר‪ ”,‬האט דער אהבת שלום‬ ‫ישראל‪ .‬יענער איד וואס איז רח”ל ארים‬ ‫וואס מ’האט אים אנגעזאגט‪.‬‬ ‫אין די אכסניא‪ ,‬האט ער איבערגעגעבן דאס‬ ‫געענטפערט‪“ ,‬איך דארף נישט דאס געלט‬ ‫געווארן און איז געווארן א טייל פון א‬ ‫געלט פארן בעל אכסניא און אים צוגעזאגט‪,‬‬ ‫פאר מיר אליין‪ ,‬נאר פאר די טובה פון‬ ‫גרופע משולחים וואס פארן ארום‪ ,‬איז אויך‬ ‫פון דארט האבן זיי ווייטער געצויגן אויף זייער‬ ‫רייזע ביז זיי זענען אנגעקומען אין שטאט‬ ‫אז פון היינט און ווייטער וועט ער האבן‬ ‫אנדערע‪ ,‬און אפשר גאר פאר אייער אייגענע‬ ‫אנגעקומען מיט זיי קיין קאסוב‪ .‬זיי זענען‬ ‫הצלחה אין אלע זיינע ענינים‪.‬‬ ‫טובה‪”...‬‬ ‫אינאיינעם אריינגעגאנגען צום קאסוב’ער‬ ‫סקאליע איבערצובלייבן אויף שבת קודש‬ ‫רבי’ן‪ ,‬וואס איז געווען באקאנט אלס א‬ ‫ביים רבין‪ .‬גלייך ווען זיי זענען אנגעקומען‬ ‫דערנאך האט ער זיך אויסגעדרייט צום עושר‬ ‫“פאר מיין טובה?!” האט דער עושר‬ ‫גרויסער בעל צדקה‪.‬‬ ‫זענען זיי געגאנגען צו די אכסניה פונעם‬ ‫און געזאגט‪“ :‬מצוה גוררת מצוה‪ .‬לאמיר דא‬ ‫אויסגערופן מיט וואונדער‪“ .‬וואספארא‬ ‫צדיק‪ .‬עס איז געווען א גרויסע געדרענג ביים‬ ‫דאווענען שחרית‪ ,‬און דערווייל געבט ביטע א‬ ‫טובה וועל איך שוין האבן פון דעם‪ ,‬אויסער‬ ‫ער האט נישט געוויסט אז דער קאסוב’ער רבי‬ ‫אריינגאנג פונעם צדיק’ס צימער‪ ,‬און מ’האט‬ ‫ביסל געלט פארן בעל עגלה‪ ,‬ער זאל קענען‬ ‫די מצוה פון צדקה וואס איך וועל טון?”‬ ‫איז גאר דער זעלבער יונגערמאן וואס האט‬ ‫זיך נישט געקענט צושטיפן נאנט‪ .‬אבער דער‬ ‫שנעל לויפן צום מארק קויפן ברויט פאר די‬ ‫אים געבעטן די צוואנציג רייניש מיט פילע‬ ‫רבי‪ ,‬וואס האט מרגיש געווען זייער גרויסע‬ ‫הונגעריגע קינדער‪ ,‬און אויך פאר אונז פאר‬ ‫“ווער ווייסט וואס א טאג קען ברענגען‪ ”,‬האט‬ ‫יארן צוריק‪ ,‬אבער דער רבי האט אים גלייך‬ ‫מצוה מיט זיין רוח הקודש‪ ,‬האט אויסגערופן‪:‬‬ ‫פרישטאג‪”.‬‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום אים געזאגט‪,‬‬ ‫דערקענט‪ .‬דער רבי האט אים אריינגערופן‬ ‫“מאכט פלאץ פאר די וואס האבן עוסק‬ ‫“ס’איז דאך א גלגל החוזר אויף דער וועלט‪”...‬‬ ‫אין א זייט און אים געזאגט‪“ :‬הער זיך צו‬ ‫געווען אין א מצוה!”‬ ‫דער עושר האט ארויסגענומען א סכום‬ ‫צו מיין עצה‪ ,‬און השי”ת וועט זיין מיט דיר‪.‬‬ ‫געלט פון טאש און עס איבערגעגעבן פארן‬ ‫זיינע ווערטער‪ ,‬וואס זענען ארויסגעקומען‬ ‫איך וועל דיר געבן א בריוו וואס דו דארפסט‬ ‫ווען זיי זענען אריינגעקומען‪ ,‬האט דער‬ ‫בעל עגלה‪ .‬יענער האט נישט פארזוימט קיין‬ ‫פון די טיפענישן פון זיין הייליג הארץ‪ ,‬האבן‬ ‫איבערגעבן פאר א געוויסן עושר‪ ,‬און דורך‬ ‫אהבת שלום אנגעהויבן שילדערן פארן רבין‬ ‫איבריגע מינוט און איז גלייך ארויסגעפארן‬ ‫בארירט דעם איד‪ ,‬און ער האט גלייך מסכים‬ ‫אים וועט קומען דיין ישועה‪”.‬‬ ‫די גרויסע מעשה חסד וואס דער עושר האט‬ ‫אויף זיין שליחות‪ ,‬און גאר שנעל איז ער‬ ‫געווען נאכצוקומען זיין בקשה און אים‬ ‫געטון‪ ,‬ראטעווענדיג עטליכע נפשות ממש‬ ‫צוריקגעקומען מיט א זאק ברויט אין די‬ ‫איבערגעגעבן די צוואנציג רייניש‪.‬‬ ‫דער איד איז געבליבן אינגאנצן שטיל‪ ,‬ער‬ ‫פון הונגער‪ .‬דער צדיק האט געענטפערט‪:‬‬ ‫האנט‪.‬‬ ‫האט זיך געוואונדערט מיט וואס ער האט‬ ‫“איך האב געוויסט‪ ,‬מיין קינד‪ ,‬איך האב‬ ‫“יעצט‪ ,‬קומט ביטע צוריק מיט מיר‬ ‫זוכה געווען צו אזא מורא’דיגע ספעציעלע‬ ‫געוויסט‪ .‬אבער איך וויל וויסן אויב דו האסט‬ ‫אן אומבאשרייבליכע שמחה האט‬ ‫צום אכסניא וואו איך האב נעכטן‬ ‫קירוב פונעם רבי’ן‪ .‬מיט א ציטערדיגע האנט‬ ‫אנגעזאגט פארן קרעטשמער וויאזוי ער זאל‬ ‫ארומגענומען די קינדער ווען דער בעל‬ ‫איבערגענעכטיגט‪ ”,‬האט דער אהבת שלום‬ ‫האט ער איבערגענומען דעם בריוו און זיך‬ ‫זיך פירן ווען די צייט וועט קומען‪”.‬‬ ‫עגלה האט אריינגעברענגט דעם פעקעלע‬ ‫געבעטן‪“ ,‬און איר וועט זעהן מיט די אייגענע‬ ‫ארויסגעלאזט אויפ’ן וועג צום הויז פון‬ ‫מיט ברויט‪ .‬דער אהבת שלום האט עס אליין‬ ‫אויגן דעם גרויסן חסד וואס איר האט געטוהן‬ ‫יענעם עושר‪.‬‬ ‫“יא‪ ,‬איך האב אים געזאגט‪ ”,‬האט דער‬ ‫אויסגעטיילט פאר זיי לויט יעדנ’ס געברויך‪,‬‬ ‫מיט די נשמות וואס זענען אויסגעגאנגען‬ ‫הייליגער אהבת שלום געענטפערט‪“ ,‬און ער‬ ‫און דאס איבריגע האט ער איבערגעגעבן‬ ‫פאר הונגער‪ ”.‬דער איד האט מסכים געווען‪,‬‬ ‫ס’איז שוין דורכגעלאפן בערך פופצן יאר‬ ‫האט עס אנגענומען‪”.‬‬ ‫פארן בעל אכסניא צו אוועקלייגן פאר די‬ ‫און אינאיינעם זענען זיי צוריקגעפארן צום‬ ‫זינט זיי האבן זיך געזען דאס לעצטע מאל‪,‬‬ ‫דארף‪.‬‬ ‫פארשטאנען אז דער אייבערשטער האט‬ ‫און דער היינטיגער עושר האט זיך שוין אזוי‬ ‫אים שוין געדענקט לטובה‪ ,‬זיינע שווערע‬ ‫שטארק געטוישט אין זיין אויסזען‪ ,‬אז דער‬ ‫יארן זענען שוין פאריבער און זיין ישועה איז‬ ‫ארימאן האט אים בכלל נישט דערקענט ווען‬ ‫שוין נאנט‪.‬‬ ‫ער האט אים דערלאנגט דעם בריוו‪ .‬אבער‬ ‫פון כ”ק מרן אדמו”ר שליט”א‬ ‫נאך פאר’ן עפענען דעם כתב‪ ,‬האט דער‬ ‫דער גביר האט אים געבעטן ער זאל בלייבן‬ ‫עושר זיך אנגערופן צו זיין גאסט‪:‬‬ ‫ביי אים אויף א וויילע‪ ,‬ביז ער וועט קענען‬ ‫אויסרעכענען דעם גאנצן עשירות וואס דער‬ ‫“איך ווייס שוין אז דער בריוו וואס דו‬ ‫שערי חיים‬ ‫באשעפער האט אים געשאנקען‪ .‬דערנאך‬ ‫ברענגסט מיר יעצט איז געשיקט געווארן‬ ‫וועלן זיי אינאיינעם פארן צום רבי’ן פרעגן‬ ‫פונעם קאסוב’ער רבין‪ .‬היינט איז דער רבי‬ ‫אידיש‬ ‫א שאלה וויפיל ער זאל אים געבן‪ ,‬און וואס‬ ‫מיר געקומען אין חלום און מיר געזאגט אז די‬ ‫דער רבי וועט הייסן‪ ,‬אזוי וועט ער טון‪.‬‬ ‫צייט איז שוין געקומען איך זאל דיר באצאלן‬ ‫פאר די טובה וואס דו האסט דעמאלטס‬ ‫נתתי לפניך הברכה וגו’ ‘ובחרת בחיים’‬ ‫דער הייליגער צדיק האט געהייסן דעם‬ ‫געטון מיט מיר‪ ”.‬ער האט אים דערמאנט‬ ‫“למען תחיה אתה וזרעך” [דברים ל‪ ,‬יט]‬ ‫גביר ער זאל אים געבן א שיינעם סכום‬ ‫יענע מעשה‪ ,‬און אים מגלה געווען וואס דער‬ ‫געלט פון זיין פארמעגן‪ ,‬און ער האט אים‬ ‫צדיק האט אים דעמאלטס אריינגעשושקעט‬ ‫אנגעוואונטשן אז פון היינט און ווייטער‬ ‫חינוך‬ ‫וועט ער צוריקקומען צו זיין פריערדיגן מצב‪.‬‬ ‫אין אויער‪ :‬אז עס וועט נאך קומען א טאג‬ ‫וואס ער וועט דארפן באצאלן פאר זיין בעל‬ ‫און טאקע‪ ,‬מיט דעם געלט וואס ער האט‬ ‫חסד מיט די זעלבע מאס‪.‬‬ ‫ווען א מענטש איז זוכה צו א זון וואס‬ ‫ברוך הוא אלקינו שבראנו לכבודו‪ ,‬אז‬ ‫באקומען‪ ,‬האט ער אנגעהויבן צוריק עוסק‬ ‫גייט אין דעם דרך השם‪ ,‬בפרט ביי א‬ ‫ער האט אונז אפגעשיידט פון די אלע‬ ‫צו זיין אין מסחר און ער איז צוריק געווארן‬ ‫אזעלכע רייד זענען ארויס פונעם בעל‬ ‫שמחת הבר מצוה ווען דער זון נעמט‬ ‫פעלקער און אונז געגעבן א אמת’ע‬ ‫א גביר פונקט ווי אמאל‪ .‬זכותו יגן עלינו ועל‬ ‫הבית’ס מויל‪ ,‬און דעם ארימאן’ס פנים האט‬ ‫כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אויפגעלאכטן מיט א גרויסע שמחה; ער האט‬ ‫אויף זיך דעם עול המצוות‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫תורה‪ ,‬א תורה פון לעבן‪ ,‬ליבשאפט‪,‬‬ ‫קערט זיך דאס הארץ פון דעם זון‬ ‫חסד און רחמים‪ .‬דער אויבערשטער‬ ‫צום הארץ פון זיינע עלטערן‪ .‬אין עס‬ ‫האט אונז צוגעזאגט דורך זיין נביא‬ ‫בלייבט דער רושם פון דעם טאטן’ס‬ ‫(מלאכי ג‪ ,‬כד)‪“ :‬והשיב לב אבות על‬ ‫נשמה איינגעקריצט ביים זון‪ ,‬און דער‬ ‫בנים ולב בנים על אבותם” [‪-‬און ער‬ ‫רושם פון דעם זון’ס נשמה בלייבט‬ ‫וועט צוריקקערן דאס הארץ פון די‬ ‫ביים טאטע‪.‬‬ ‫טאטעס צו די קינדער‪ ,‬און דאס הארץ‬ ‫פון די קינדער צו זייערע טאטעס]‪.‬‬ ‫מיר געפינען א משל דערויף אין‬ ‫דעם פסוק אין שיר השירים (ד‪ ,‬ה)‪:‬‬ ‫דאס מיינט צו זאגן‪ ,‬אז דורך די‬ ‫“כשני עפרים תאומי צביה”‪ .‬רש”י הק’‬ ‫כוחות און דעם עמילות פון מחנך זיין‬ ‫טייטשט “כשני עפרים תאומי צביה”‪,‬‬ ‫די קינדער‪ ,‬קריצט א מענטש אריין‬ ‫אז דאס גייט ארויף אויף דעם וואס א‬ ‫זיין גוטע נשמה אין די נשמות פון‬ ‫צביה [‪-‬הערש] פירט זיך געווענליך צו‬ ‫זיינע קינדער‪ ,‬היות מיר זענען דאך‬ ‫געבוירן צווילינג‪ ,‬אזוי אז ביידע זענען‬ ‫באשאפן געווארן בצלם אלקים‪ .‬און‬ ‫דער תוצאה פון דעם איז‪ ,‬אז דער‬ ‫זען די תורה‪ ,‬די עבודה און די גמילות‬ ‫א הערש‪.‬‬ ‫פונקטליך אייניג אויסגעגליכן‪ ,‬איינס‬ ‫זון איז מחנך זיך אליין און פירט זיך‬ ‫חסדים ביי זיין טאטן‪ .‬און ער זאפט‬ ‫אזוי ווי דאס צווייטע‪ .‬די מפרשים לייגן‬ ‫אויף אזוי ווי די מעשים פון זיין טאטן‪.‬‬ ‫איין אין זיין הארץ די געפילן פון אהבה‬ ‫די דאזיגע שיינקייט זעט מען ביי‬ ‫צו‪ ,‬אז עס איז נישטא קיין שענערע‬ ‫קומט אויס אז אין דעם זין איז דא‬ ‫ויראת השם‪ ,‬וואס דאס וועט זיין יסוד‬ ‫די מצוה פון צינדן חנוכה ליכט‪ ,‬וואו‬ ‫מראה ווי צו זען צווילינג וואס זענען‬ ‫א חיוב אויך מצד דעם זון‪ ,‬ווייל ער‬ ‫פאר זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫מ’צינדט ליכט פאר יעדן באזונדער‪ ,‬און‬ ‫פונקטליך גלייך אין זייער אויסזען און‬ ‫דארף אריינקריצן טיף אין זיין הארץ‬ ‫מ’איז “מוסיף והולך”‪ .‬עס איז געפירט‬ ‫אין זייער הויכקייט‪ ,‬ווען זיי שטייען‬ ‫די גוטע הנהגות פון זיין טאטן און אים‬ ‫ס’איז באקאנט אז ס’איז דא א‬ ‫ביי די יונגע אינגלעך אז זיי צינדן אן‬ ‫איינס נעבן דעם אנדערן אינעם שאטן‪.‬‬ ‫נאכמאכן‪.‬‬ ‫מחלוקת צווישן די ראשונים ווער‬ ‫זייער חנוכה ליכט נעבען די טאטנס‬ ‫עס איז באמת מחויב אין די מצוה‬ ‫ליכט‪ .‬אזוי טרעפט זיך דעם טאטנס‬ ‫דער כוונה פונעם פסוק איז מרמז צו‬ ‫עס ווערט געברענגט בשם א‬ ‫פון חינוך‪ .‬רש”י הקדוש (ברכות מ”ח‪).‬‬ ‫ליכט מיט’ן זון’ס ליכט‪ ,‬און דעם‬ ‫זיין אויף די שכינה הקדושה און כנסת‬ ‫געוויסן צדיק‪ ,‬אז עס איז דא א פליכט‬ ‫האלט אז די מצוה פון חינוך ליגט‬ ‫זון’ס ליכט מיט’ן טאטנס ליכט‪ .‬אז די‬ ‫ישראל‪ ,‬וואס זענען כביכול ענליך‬ ‫אריינצוטראכטן אינעם ענין פון חינוך‬ ‫בלויז אויפ’ן טאטן אויסצולערנען זיין‬ ‫השפעה פונעם טאטן אין די מצוה און‬ ‫איינס צום אנדערן‪ .‬אזוי ווי עס ווערט‬ ‫הבנים פאר כאטש א האלבער שעה‬ ‫זון‪ ,‬אבער דער זון אליין האט נישט‬ ‫אינעם אור התורה גיסט זיך איבער צום‬ ‫געברענגט אין די ספרים הקדשים‪ ,‬אז‬ ‫יעדן טאג‪ .‬די טיפע געפילן וואס קומען‬ ‫קיין שום חיוב‪ .‬אבער תוספות דארט‬ ‫זון’ס ליכט‪ .‬און פונקט פארקערט‪ ,‬עס‬ ‫זיי ווערן אנגערופן “אדם”‪ ,‬לויטן פסוק‬ ‫פון די עצם הארץ פון א טאטן שוועבען‬ ‫קריגט זיך און האלט אז די מצוה גייט‬ ‫קומט צוריק אן “אור חוזר” פונעם זון’ס‬ ‫אין ישעיה (יד‪ ,‬יד)‪“ :‬אדמה לעליון”‬ ‫כסדר איבער זיינע קינדער‪ ,‬און א‬ ‫אויך ארויף אויפ’ן זון‪ ,‬אז ער איז אליין‬ ‫נר מצוה וואס באלייכט דעם טאטנס‬ ‫[‪-‬איך וועל זיך פארגלייכן צום קל‬ ‫תפילה און בקשה ליגט אים שטענדיג‬ ‫מחויב זיך צו לאזן מחנך זיין‪.‬‬ ‫ליכט‪ .‬אויף דעם אופן ווערן דער טאטע‬ ‫עליון]‪.‬‬ ‫אויף די ליפן‪ ,‬אז זיינע קינדער‪,‬‬ ‫און דער זון ווי אן “אבן אחת”‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫אייניקלעך און אור‪-‬אייניקלעך זאלן‬ ‫לויט אונזער רייד קען מען זאגן אז‬ ‫רש”י הקדוש טייטשט אויפ’ן פסוק‬ ‫דאס ווערט ערקלערט אין די תורות‬ ‫זיין פארנומען מיט תורה און מצוות‪.‬‬ ‫ביידע דעות זענען גערעכט ‪“ -‬אלו‬ ‫(בראשית מט‪ ,‬כד) “אבן ישראל” –‬ ‫פון דער הייליגער בעל שם טוב זי”ע‬ ‫ער בעט יעדן טאג ביי די ברכה פון‬ ‫ואלו דברי אלוקים חיים”‪ .‬ווי מיר האבן‬ ‫וואס דאס איז א נוטריקון פון “אב ובן”‪.‬‬ ‫(עס ווערט געברענגט אינעם ספר‬ ‫והערב נא‪“ :‬ונהיה אנחנו וצאצאינו‬ ‫שוין דערמאנט‪ ,‬איז דא א חיוב אויפ’ן‬ ‫קדושת לוי‪ ,‬קדושות לפורים‪ ,‬קדושה‬ ‫וצאצאי עמך בית ישראל כולנו יודעי‬ ‫טאטן ער זאל מחנך זיין זיין קינד‪,‬‬ ‫אינעם יסוד החיים‪ ,‬פון חינוך הבנים‬ ‫ב’) אויפן פסוק אין תהלים (קכא‪ ,‬ה)‪:‬‬ ‫שמך ולומדי תורתך לשמה”‪ .‬דאס איז‬ ‫דאס מיינט אז ער מוז דינען אלס א‬ ‫והבנות‪ ,‬הגם דער טאטע איז מחויב‬ ‫“ה’ צלך”‪ ,‬אז פונקט אזוי ווי א מענטש‬ ‫דער גאנצער שורש פון דעם טאטנ’ס‬ ‫לעבעדיגע דוגמה און א מוסטער פאר’ן‬ ‫אריינצולייגן כוחות און זיך פלאגן מחנך‬ ‫פירט זיך אויף דא אונטן‪ ,‬אזוי אויך‬ ‫אינערליכע תענוג‪ .‬עס ליגט אינעם‬ ‫זון מיט זיין תורה און מצוות‪ ,‬כדי דער‬ ‫צו זיין דעם זון‪ ,‬דאך קומט די עיקר‬ ‫פירט זיך דער אייבערשטער כביכול‬ ‫כח פון דעם זון ארויסצוציען פונעם‬ ‫זון זאל זען און זיך לערנען פון אים צו‬ ‫הצלחה און די סייעתא דשמיא דורך‬ ‫אויבן‪ ,‬פונקט ווי א שאטן וואס צייגט‬ ‫טאטענ’ס עצם תענוג פון הארץ פון‬ ‫טון פונקט ווי ער טוט און זיין אזוי ווי‬ ‫דעם וואס דער זון ווערט נתחנך בדרך‬ ‫גענוי וואס דער מענטש טוט‪ .‬דעריבער‬ ‫זיין טאטן און זיין רבי’ן‪ ,‬כדי ער זאל‬ ‫אים‪ .‬דאס איז דער כוונה אז עס ליגט‬ ‫ממילא‪ ,‬קוקנדיג אויף די גוטע הנהגות‬ ‫איז דער אויבערשטער שאטן ענליך‬ ‫זיך קענען דערווארימען און שפירן‬ ‫דעם חיוב חינוך פונעם טאטן אז ער‬ ‫פון זיין טאטן וואס דער טאטע האט‬ ‫צום אונטערשטן שאטן‪ ,‬און די שכינה‬ ‫א זיסקייט און תענוג אינעם וועג פון‬ ‫זאל זיין א ביישפיל פאר’ן זון‪.‬‬ ‫ליב ווי זיין שווארץ‪-‬אפעל פון אויג‪.‬‬ ‫הקדושה מיט כנסת ישראל זענען אזוי‬ ‫תורה און יראת שמים‪.‬‬ ‫ווי טייער און באליבט איז ביים זון צו‬ ‫ווי צוויי יונגע הערשעלעך‪ ,‬צווילינג פון‬ ‫העלפט ארויס יחיאל מיכל אויסצושטעלן זיין ספרים שאנק מיט‬ ‫די סקאליע אוצר הספרים וואס מיר פארמאגן‪ ,‬טרעפט דעם‬ ‫נישטא קיין “צייר” (מעלער) ווי אונזער‬ ‫אין מסכת ברכות (דף י‪ ).‬ווערט‬ ‫ריכטיגער מחבר פונעם ספר און וואס דער תוכן פונעם ספר איז‪:‬‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז רב שימי בר עוקבא‬ ‫צי א שטריך פונעם רבי'ן צום ספר‪,‬‬ ‫(און טייל זאגן אז דאס איז געווען מר‬ ‫און דערנאך צום תוכן פונעם ספר‪.‬‬ ‫עוקבא) פלעגט זיך אפט געפינען ביי‬ ‫פונקט ווי ס’איז פאר אונז‬ ‫אוממעגליך משיג צו זיין ווי אזוי דער‬ ‫רבי שמעון בן פזי‪ ,‬און ער פלעגט מסדר‬ ‫באשעפער‪ ,‬הקדוש ברוך הוא‪ ,‬מאלט‬ ‫זיין אגדות פאר רבי יהושע בן לוי‪ .‬האט‬ ‫אויפ'ן רמב"ם הלכות‬ ‫ער אים געפרעגט‪ :‬וואס מיינט דער‬ ‫בית הבחירה‬ ‫אויס א צורה אינמיטן א צורה‪ ,‬פונקט‬ ‫אזוי איז אוממעגליך צו פארשטיין די‬ ‫פסוק “ברכי נפשי את ה’ וכל קרבי את‬ ‫ריינע מסורה פון אברהם אבינו ביזן‬ ‫שם קדשו”?‬ ‫סוף פון אלע דורות‪ .‬ווייל “כי ידעתיו‬ ‫למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו‬ ‫האט ער אים געענטפערט‪ :‬קום און‬ ‫אויף די תרי"ג מצות‬ ‫אחריו”‪ ,‬אז אין יעדן דור‪ ,‬דור נאך דור‪,‬‬ ‫זע‪ ,‬אז די מדה פון הקדוש ברוך הוא‬ ‫זעהט מען זיין געשטאלט און זיין צורה‬ ‫איז נישט ווי די מדה פון א מענטש‪.‬‬ ‫ארויסשיינען אינעם פענסטער פונעם‬ ‫די מדה פון א מענטש איז‪ ,‬אז ער קען‬ ‫פריערדיגן דור‪ .‬דער טאטע מאלט אויס‬ ‫אויסמאלן א פארעם אויף א וואנט‪,‬‬ ‫א צורה און א בילד פון זיין געטליכע‬ ‫אבער ער קען נישט אריינלייגן דערין‬ ‫אויף פרקי אבות‬ ‫געשטאלט אינעווייניג אין זיין זון‪ ,‬כדי‬ ‫קיין רוח‪ ,‬קיין נשמה‪ ,‬אדער אברים‬ ‫איבערצוגעבן דעם עצם תענוג פון זיין‬ ‫וכו’‪ .‬אבער דער אויבערשטער איז‬ ‫הארץ און זיין רצון הפשוט‪ ,‬כדי זיין‬ ‫נישט אזוי‪ ,‬ער מאלט אויס א צורה‬ ‫קינדער זאל זיין פארחתמ’עט מיט’ן‬ ‫אינעווייניג פון א צורה‪ ,‬און ער לייגט‬ ‫חותם און רושם פון קדושה‪.‬‬ ‫אריין דערין א רוח און א נשמה‪ ,‬און‬ ‫אברים‪.‬‬ ‫אויף פרשת השבוע‬ ‫און דאס איז פשט אין דעם וואס חנה‬ ‫האט געזאגט‪“ :‬אין קדוש כה’ כי אין‬ ‫בלתך ואין צור כאלהינו”‪ .‬וואס מיינט‬ ‫דאס “אין צור כאלהינו”? אז עס איז‬ ‫זיבעציג פשטים אויפ'ן‬ ‫ערשטן פסוק פון בראשית‬ ‫לאמיר איבערחזר'ן‪:‬‬ ‫·וויאזוי קען א איד זוכה זיין צו שלימות?‬ ‫·אין וועלכע יאר האט הרה"ח ר' אשר לעמיל ז"ל אפגעשריבן‬ ‫די תורות?‬ ‫טיירעע קינדרע!‬ ‫·וואו האט רבינו זצוק"ל געזאגט 'הודו' ‪ -‬אינעם שטיבל אדער‬ ‫ביים עמוד?‬ ‫·וועלכע צייט אין טאג האט די דברי ברוך געגעסען נאכטמאל?‬ ‫אין די קומענדיגע וואכן הייבן מיר אן דעם הערליכן "שירי דוד"‬ ‫פראגראם‪ ,‬וואו אלע קינדער וועלן האבן די זכיה מיטצוהאלטן און‬ ‫חידות‪:‬‬ ‫מיטזינגען די הייליגע זמירות ביים דערהויבענעם זמן פון רעוא‬ ‫דרעווין ביי שלש סעודות‪ ,‬צוזאמען מיט כ"ק מרן רבינו שליט"א‪.‬‬ ‫·ווייסטו וועלכע קשר האט סקאליע מיט רוזין (צוויי תרוצים)?‬ ‫רמז‪ :‬א רבי פון די שיח אליעזר‪ ,‬א מחותן פון די דברי ברוך‬ ‫א געוואלדיגע געשמאק און א ספעציעלע דרעהויבנקייט!‬ ‫·וואס האט די רבי ז"ל געזאגט איז אונזער עבודה בזמן הזה?‬ ‫עס וועט געטיילט ווערן געשמאקע נאש‪,‬‬ ‫הערליכע פרייזעס און ספעציעלע גורלות‪...‬‬ ‫ווארט מיט שפאנונג!‬ ‫טייערע קינדער! שיקט אריין אייערע תירוצים‪ ,‬און שרייבט אויך וואס איר האט‬ ‫זיך געלערנט למעשה פונעם ספר "ובחרת בחיים"‪ ,‬אריינצוגיין אין א גורל פאר‬ ‫א ווערטפולע 'גיפט קארד' אין א ספרים געשעפט‪ .‬מיר וועלן בסייעתא דשמיא‬ ‫מעלדן דעם געווינער אינעם קומענדיגן "אונזער קוואל”‪.‬‬ ‫‪Inzer kval | 953 50th street | Brooklyn N.Y. 11219‬‬ ‫מיר זוכן נאך נדיבים און שותפים זיך צו נעמען א חלק אין די הוצאות‪.‬‬ ‫ווער עס קען העלפן זאל זיך ביטע מעלדן‪.‬‬