מיין שבת אוצר · Mein Shabbos Otzar — חיי שרה (2026-11-02)

אֹוצרר
אֹוצָ יין ַש
ש ָּבת ַמַמיין
בס“ד
ָ
מיט ווערטער שיינע ,פאר גרויסע און קליינע.
פ .מאזעסזאהן “ -המחנה החרדי“
כסליו תשפ“ז • שבת פ‘ חיי שרה • שבת מבה“ח כסליו • ר“ח יום ג‘ ויום ד‘ (פ‘ תולדות)
• המולד :ליל ג‘ בשעה 10:27עם 3חלקים • • הפטורה :והמלך דוד -לעולם (מלאכים א‘-א‘)
רטער -פ‘ חיי שרה תשפ“ז
ווע ֶ
ֶפערל ֶ
*א“א אב הרחמים וצדקתך (שבת מבה“ח) • ,ברכי נפשי •
דף יומי :בכורות נ‘ • עמוד יומי :סוכה י“א: שני חיי שרה (חיי שרה כג:א)
ז‘ שלמים לקידוש לבנה :ליל ג‘ פ‘ ויצא ,ז‘ בו • .סו“ז קידוש לבנה :ליל ג‘ פ‘ וישלח י“ד בו. רש"י" :כולן שוה לטובה"—אלע אירע יארן זענען געווען אייניג צום גוטן.
האט דען שרה אמנו געהאט בלויז גוטע יאהרן? זי איז געווען אן עקרה
רשה
רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ
מתורת ׁ
ׁ ביז צו די ניינציג יאהר .געוואנדערט פון לאנד צו לאנד צוליעב הונגער.
ויהי חיי שרה מאה שנה( ...חיי שרה כג:א) געווען געפאנגען ביי פרעה און אבימלך ,וויאזוי קען זיין “כולן שוה לטובה“?
חז“ל (בראשית רבה נח:א) זאגן אויפ‘ן פסוק“ :יודע ד‘ ימי תמימים“... נאר שרה אמנו האט אלעס אנגענומען מיט ליעבשאפט .אויף יעדער זאך
(תהלים לז:יח) ‘כהדא עגלתא תמימה‘ .מען קען דאס ערקלעהרן מיט האט זי געזאגט“ ,גם זו לטובה“ .זי האט קיינמאהל נישט געוואוסט פון קיין
די ווערטער פון רש“י ביי פרה אדומה( ,במדבר יט:ב) “שתהא תמימה שלעכט .דעריבער זענען “אלע אירע יאהרן געווען אייניג צום גוטן“.
(שפת אמת)
באדמימות“ .דער רמז אין דעם איז ,אז תמימות מיינט ווען א מענטש איז אן
ויבא אברהם לספוד לשרה ולבכתה( ...חיי שרה כג:ג)
עניו און ער זעהט אויף זיך אז ער איז אינגאנצן רויט ,ד .מ .ער איז ָאנגעפיהלט
נאך די עקידה איז אברהם אבינו געווען שטארק לוסטיג און פריילעך,
מיט עבירות ,ער איז אין די בחינה וואס שטייט אין פסוק“ ,אם יהיו חטאיכם ער האט זיך געשפיהרט גליקלעך אז ער האט זוכה געווען בייצושטיין דעם
כשנים“ (ישעי‘ א:יח) ,ווייל תמימות מיינט ענוה ,אזוי ווי רש“י זאגט (עבודה גרויסן נסיון פון די עיקדה ,דעריבער האט ער ווייניג געוויינט אויף שרה‘ס
זרה ו“ ).תמים בדרכיו“‘—,עניו ושפל רוח‘ ,אזוי אויך געפינען מיר אין די שטארבן.
גמרא (מגילה כט ).אז ווען די בערג האבן זיך ארום געקריגט און יעדער בארג (דער הייליגער ‘חתם סופר‘ זצוק“ל)
האט געוואלט אז אויף איהם זאל געגעבן ווערן די תורה ,איז ארויס א בת קול גר ותושב אני עמכם( .חי שרה כג:ד)
און געזאגט “כולכם בעלי מומים אתם אצל סיני“ ,וואס דאס מיינט צו זאגן, ס‘קען זיין אז דעריבער האט אברהם אבינו געזאגט ‘גר ותושב‘ ווייל ער
וויבאלד זיי זענען נישט אזוי ווי דער בארג סיני וואס איז קליין און האלט זיך האט נישט געוואלט ארויסזאגן א ליגנט פון מויל .פון איין זייט ,ווען ער זאגט
בענוה ,דערפאר ווערן זיי אנגערופן בעלי מומים .דאס זעלבע איז דא אויך, ווען אז ער איז א גר איז נישט ריכטיג .אברהם אבינו איז געווען גערעכנט אלץ
א מענטש וואס האלט אז ער איז רויט פוהל א תושב ווייל דער באשעפער האט אים
שמחו בה' וגילו צדיקים צוגעזאגט ארץ ישראל ,אבער ער האט דאס
מיט עבירות ,איז ער דער אמת‘דיגער תמים בגילה ברנה בשמחה רבה הננו מצטרפים בחרדת קודש וביראת הכבוד
ָאהן קיין פעלערס .דאס איז די כוונה פונעם עטרת קדם מול ברכותינו רגשות את להביע ישראל אלפי לרבבות נישט געוואלט זאגן פאר די בני חת ,און אז
ראשנו מאור עינינו ורוח אפינו נשיא אלקים בתוכנו
ער איז א גר האט ער נישט געוואלט זאגן
מדרש “יודע ד‘ ימי תמימים“ ,ווען ווערט מען כ"ק מרן אדמו"ר מבעלזא שליט"א ווייל ס‘איז נישט אמת האט ער גענוצט א
גערעכנט אלץ תמימים ,דאס איז ווען מ‘איז ולבנו יקירו פרי צדיק עץ חיים פאר מקדושים
“כהדא עגלתא תמימה“ ,וואס די עגלה איז
הרה“צ רבי אהרן מרדכי שליט“א לשון וואס מיינט ביידע ווען דער עיקר איז
חתן הגאון הצדיק גאב“ד מאקאווא שליט“א נישט ארויסצוזאגן א שקר פון זיין מויל.
מרמז אויף די פרה אדומה ,וואס ביי איהר ולמע“כ הרה“ג בנש“ק רבי יחיאל מאיר פאנעט שליט“א (אוהל יעקב)
ווערט געזאגט אז זי איז תמימה באדמימות, לרגל שמחת שמחת הולדת הנין -הנכד -הבן ני“ו ויאמר אברהם אל עבדו זקן ביתו...
וואס אדמימות ווייזט אויף ענוה ,און אצל נכדו יקירו פרי עץ חיים הרה“ג
(חיי שרה כד:ב)
דורכדעם האט מען די מעלה פון תמימות. הרב שלום שליט“א רש"י:"זקן ביתו" ,לפי שהיה דבוק נקוד זקן
(כ“ק מרן מהר“י מבעלזא זי“ע) למזל טוב ובשטומ“צ
יה"ר שיזכה להכניסו בבריתו של א"א ע"ה בעתו ובזמנו ולגדלו לתורה לחופה ולמעש"ט “לפי שהוא דבוק“ ,ווען א איד איז דבוק
ולראות ממנו ומכל יוצ"ח רוב נחת דקדושה דורות
ויהי חיי שרה ...שני חיי שרה( ...חיי ישרים ומבורכים ומשפע שמחה זו יושפע שפע רב אין צדיקים און אין גרויסע לייט“ ,נקוד זקן“,
שרה כג:א) ראשנו עטרת מרן שכ"ק ונזכה ישראל, בית ולכל לנו ווערט ער אליין פאסיג צו ווערן אנגערופן
שליט"א יאריך ימים על ממלכתו ,מתוך בריות גופא
ְרש"י :כולן שווין לטובה"—אלע אירע לעבנ'ס טעג זענען ונהורא מעליא לאויוש"ט עבג"צ בב"א זקן“,זה שקנה חכמה“ ,ווייל דביקות אין
מערכת
געווען גלייך צום גוטן און ריין פון זינד. צדיקים דערהויבט דעם מענטש.
אֹוצר
ָ ש ָּבת ַמיין ַ וויזשניץ) צדיק‘ (‘צמח
אייגענטלעך פארוואס זאגט רש“י “כולן
שוין לטובה“—אז אלע איהרע לעבנס טעג וכדה על שכמה (חיי שרה כד:טו)
זענען געווען גלייך ,שרה אמנו איז דאך זיכער געשטיגן יעדן טאג העכער און די גמרא (יומא כח ):זאגט :אז די אבות הקדושים האבן מקיים געווען די
העכער מיט אירע מדרגות ,אזוי ווי ס‘איז דער וועג פון צדיקים וואס יעדן טאג גאנצע תורה ,אפילו נאך איידער די תורה איז געגעבן געווארן .לערנט אונז
שטייגן זיי העכער און העכער אין זייער עבודת ה‘ ,קומט דאך אויס אז דער דער פסוק אז אויך רבקה האט זוכה געווען דערצו .דאס איז פשט :וכד“ה ,אז
אלע פיהר און צוואנציג ספרים פון תנ“ך איז געווען אויף איר ,און זי האט
המשך בעמוד הבא >->->->->- המשך בעמוד הבא >->->->->-
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת א פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
רשה
רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ
מתורת ׁ
ׁ רטער -פ‘ חיי שרה תשפ“ז
ווע ֶ
ֶפערל ֶ
>->->->->- >->->->->-
היינטיגער טאג איז נישט געווען גלייך צום פריער‘דיגן טאג איז פארוואס מקיים געווען די תורה.
זאגט רש“י ,כולן “שוין“ לטובה—אז אלע טעג זענען ביי שרה געווען גלייך? (פנים מאירים)
מ‘קען דאס פארשטיין לויט די הייליגע ווערטער פונעם טאטן ז“ל [כ“ק ותאמר גם לגמליך אשאב (חיי שרה כד:יט)
ערקלערט די כוונה וואס מיר זאגן כד:מב) שרההאט (חיי וואס
העיןזי“ע]
מבעלזא ואבאמהרי“ד
היום אל מרן “ותאמר“ ,דער באשעפער כביכול זאגט“ :גם לגמליך“ ,אויך פאר די וואס
ביי כ“ק האדמו“ר מסערט וויזשניץ זצ“ל ,האט נאכגעזאגט פון כ“ק מרן
טעג. פריער‘דיגע די צורופן צוריק מעגליך ס‘איז אז אקרא“, “ובימי הלל זענען גומל חסד און שטיצן די תלמידי חכמים“ ,אשאב“ ,וועל איך אנשעפן
ד.ה .ווען א איד וויל פארעכטן די טעג וואס ער האט זיך נישט אויפגעפירט און משפיע זיין חסדים און רחמים.
מהרי“ד זי“ע .רש“י ערקלעהרט דעם פסוק (חיי שרה כד:מב)“ :ואבא היום
געהעריג ,גיט מען אים פון הימעל די געלגענהייט ער זאל קענען צוריק רופן (תפארת שלמה)
אל העין“—,אליעזר האט געזאגט היינט בין איך ארויסגעגאנגען און היינט
יענע טעג און זיי פארעכטן ,עכד“ק .דאס איז אויך געווען ביי שרה אמנו,
בין איך אנגעקומען ,איז פון דא געדרינגען אז אליעזר האט געהאט קפיצת
ותער כדה ...ותרץ ...לשאוב ותשאב לכל גמליו (חיי שרה כד:כ)
כאטש זי האט געדינט דעם באשעפער געהעריג אלע איהרע לעבענס טעג, רבקה האט נישט געוואלט נהנה זיין פון מעשי ניסים ,האט זי נישט
געדארפט
באשעפעראיהר הארץדערהעכער ,איז פארוואס האט
העכער און פארשטיין :געשטיגן
מעןאיז יעדן טאג הדרך .דארף
וויבאלד זי אבער געגעבן פאר די גמלים צו טרינקען פונעם וואסער וואס זי האט געגעבן פאר
אבינו אברהם נאר הדרך? קפיצת האבן זאל ער
אנגעפוהלט געווארן מיט חרטה געפיהלן ,און יעדן טאג האט זי געטראכטאז אליעזר פאר נס מאכן אזא
אליעזר .און פארוואס האט אליעזר יא געטרונקען ,ווייל ער איז געווען זייער
קידושי
פוןזעלבער סודות די אלע הייליגע
באשעפער מיט קנעכטדעם
געדינט נעכטןזיין
נישטאליעזר
איךפאר געגעבן
איבערהאב האט
“פארוואס דורשטיג און אין א סכנה .אבער דערנאך “ותער כדה ותרץ לשאב ותשאב“,
אופן
בעסטןגערופן
אויפ‘ן צוריק
יצחק,האט זיגעפיהלן חרטהזוהן
זיין ,זיין
מיט די מקדש פון קענען
היינט? און מדריגותזאל
הויכע כדי ער
אשה, איז שוין די וואסער נישט ארויף געקומען צו איר ,און זי האט געדארפט
הקדושים סודות די אז געהאט מורא אבינו אברהם
איהרע פריער‘דיגע טעג און זיי דערהויבן צו די זעלבע הייליגע מדריגות האט שייך. נאר איז וואס אליין שעפן ,וואס איז שוין נישט געווען מעשי ניסים ,האט זי שוין געגעבן
זאל
האטערצוריקגעמאכט אז
לטובה“—זי באשעפער“כולן שויןרש“י ,דער
דעריבער האטזאגט
בלינה,דאס
ווערןטאג. פונעםפסול
היינטיג‘ן וועלן פאר די גמלים צו טרינקען.
פון מדריגה זעלבע די צו אויפגעהויבן זיי און טעג
האבן קפיצת הדרך און ער זאל נאך קענען מקדש זיין רבקה ווען ס‘איז נאך פריער‘דיגע אלע גערופן (הגה“ק רבי מאיר אריק זצ“ל)
הייליגע רייד קענען מיר זיך לערנען אז ס‘איז ס‘ווערט די
נאכט. איידערטאג .פון
היינטיג‘ן דעם
בייטאג, בוא ברוך ה‘ (חיי שרה כד:לא)
פאראיבער,
חליסה) שויןזצ“ל אב“ד טעגציוןאיז
רוטנער אפילו די
יעקב בן אוןהרה“ג רבי
קיינמאהל נישט שפעט צו פארעכטן(,בשם פארוואס האבן זיי געזאגט ‘ברוך ה‘‘ [דער מדרש (בר“ר ס:ז) דרשנ‘ט פון
קען מען נאך צוריק רופן די טעג און אלעס פאסיג פארעכטן“ .ובימי אקרא“... דא ,ווייל ער האט באדינט דעם צדיק באמונה יצא מכלל ‘ארור‘ ונכנס לכלל
(-כ“ק מרן מהר“ם מבילגורייא זי“ע)-
ויבאה יצחק האהלה שרה אמו ויקח את רבקה ותהי לו לאשה ‘ברוך‘] .ביי אליעזר איז דער שם שמים געווען שגור בפיו ,און אויף יעדער
כד:מו)
שרה כד:סז)
(חי שרה
אשקה(.חיי גמליך
אחרי אמו וינחםוגם
יצחק ויאהבה שתה
ותאמר זאך האט ער געזאגט ‘ברוך השם‘‘ ,בעזרת השם‘‘ ,אם ירצה השם‘ וכדו‘ ,און
יתאתגעגעבן ַ
זיךת ִּבז ְַמן ְד ִמ
אוןִד ְט ַפ
געוועןֹצינָא
מתפלל ַנ ֲהרַת בּ ו ִ
האט ֵמ ּיה ו ִּמן יַד
אליעזרד ָשרָה ִא
ווייל לְ ַמְׁש ְּכנָא ְ
פארשטייןָּה י ְִצ ָחק
יונתן זאגט :ו ְָא ֲעל מ‘דארףתרגום ס‘איז ביי זיי געווען אינגאנצן פרעמד ,ווייל זיי זענען קיינמאהל נישט געווען
וגםם
שתה ְתנ ְָח
ואמרהא ֵמ ּיה ו ְִא
ואשתה ְּכעוּבְ ֵדי ִ
כדךד ָהא ְד ַת ְקנָן
נא עוּבְ ָהטיָח ָמא
אליהבגִין ְד אומרְרִ ח ָ
ֲמ ּה ְּ אשרלְ ִאנ ְּת ּו ו
הנערהָת ל ּ
ֵיה “והיהרִ בְ ָקה ַו ֲהו
סימןְֵ :סיב יַת
ָשרָה ּונ געוואוינט דערצו ,האבן זיי אים דערפאר גערופן ‘ברוך השם‘ ,דער וואס
און מאמע, שרה מאמע זיין פון געצעלט
גמליך אשקה אותה הוכחת לעבדך ליצחק“...און אזוי איז טאקע געווען אזוי אין רבקה געברענגט האט —.ער יה
ּ מֵ א
ִ ת ית ַ מ
ִ ד
ְ ר ָת
ַ בי ְִצ ָחק ּ בענטשט שטענדיג דעם באשעפער [‘דער דאווענער‘]...
ער
באלדס‘שטייט “ותכל להשקותו ותאמר גם לגמליך אשאב“ ,אבער אליעזר האט
און אנגצינדן, געשטארבן, איז שרה ווען געווארן פארלאשן איז וואס לעכט, דאס זיך האט ווי (‘שיח הפרשה‘ ,בשם ה‘בית ישראל‘ מגור זצוק“ל)
האט זי גענומען פאר א פרוי ,זי ליעב געהאט ווייל ער האט געזעהן אירע גוטע מעשים אזוי ווי ביי
געזאגט“ :ותאמר שתה וגם גמליך אשקה“, אנדערש דערציילט ,ער האט
זיין מאמע ,און ער האט זיך דערמיט געטרייסט. ויקת האיש נזם זהב בקע משקלו ושני צמידים על ידיה עשרה
האט אשקה“, גמליך
ִצחק ְל ַמשכנא ַו ֲחזָא ו ְָהא ָת ְקנִ ין
וגם “שתה זאגן:
ְאעֲלה י ָ
זאל רבקה כאטש ער האט געבעהטן אז
ווידער דער תרגום אונקלוס זאגט“ :ו ַ זהב משקלם (חיי שרה כד:כב)
צושטעלן
ִצחקַחם י ָ
צוזאם
ֲמה ו ְִאתנ ַ
ארץ דרך קיין
בקה ַו ֲהוָת ֵליה ְל ִאנתו ו ְִרח ַ
נישט ס‘אז
ונסיב יָת ִר ָ
ווייל נישטָ אזוי געזאגט
עוב ֵדי ָשרָה ִא ֵמיה ֵ
רבקה
עוב ַד ָהא ְכ
ָ רש"י' :בקע' א רמז צו די שקלים פון די אידן' ,בקע לגלגולת ושני צמידים' ,א
טרינקעןֵ פונעם מענטש אינאיינעם מיט די קעמלען ,דעריבער האט
אמיה“—,ער האט געברענגט רבקה אין געצעלט פון זיין מאמע שרה בתר דמיתת
דאס ַ
רמז צו די צוויי שני לוחות' ,עשרה זהב משקלם' ,א רמז צו די עשרת הדברות שבהן.
זי פריער געגעבן פאר אליעזר צו טרינקען ,און דערנאך האט זי געזאגט “גם ווען אליעזר האט געזעהן א רבקה איז אזוי שטארק אין גמילות-חסדים,
לגמליך אשאב“ ,פאר די קעמלען .אבער אליעזר האט אכטונג געגעבן איר האט ער איר מרמז געווען די אנדערע צוויי עמודים ,תורה און עבודה .דער
נישט צופוהל צו לויבן ,ווייל ער האט מורא געהאט אז לבן און בתיאל וועלן “בקע לגלגולת“ פון וועלכן מ‘האט געברענגט קרבנות ,איז עבודה ,און די
זעהן איהר גרויסע פקחות וועלן זי נישט וועלן זי זאל גיין מיט אים ,דעריבער לוחות מיט די עשרת הדברות ,איז תורה.
האט ער משנה געווען זיינע רייד און געזאגט אויף איר“ :ותאמר שתה וגם (גור אריה)
גמליך אשקה“ ,כדי זיי זאלן נישט זעהן רבקה‘ס גרויסע מעלות. ויאמר לא אוכל עד אם דברתי דברי( .חיי שרה כד:לג)
(כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע) ווען מ‘האט געלייגט עסן פאר אליעזר ,האט ער נישט געוואוסט צי
ויבא האיש הביתה ויפתח הגמלים ויתן תבן ומספוא לגמלים ס‘איז בתכלות הכשרות ,האט ער געזאגט“ ,לא אוכל עד אשר דברתי דברי...
ומים לרחץ רגליו ורגלי האנשים אשר אתו (חיי שרה כד:לב) עבד אברהם אנכי“ ,איר זאלט וויסן אז איך בין אברהמ׳ס קנעכט און איידער
מדרש( :ב“ר ס:ח)“ :אמר רבי אחא :יפה רחיצת עבדי בתי אבות מתורתן איך גיי עסן ,וויל איך פריער וויסן צי דאס עסן איז בתכלית הכשרות.
של בנים“. (הרה“ק רבי אלעזר מליזענסק זי“ע)
צומאהל א איד ,וואס אפילו ער האט ‘בטחון‘ אין באשעפער ,און צו ומגדנות נתן לאחיה ולאמה (חיי שרה כד :נג)
אלעס וואס ער וויל צוקומען איז ער מתפלל צום באשעפער אז ער זאל פארוואס האט אליעזר נאר געגעבן מגדנות פאר רבקה‘ס מאמע און
מצליח זיין; אבער ווען דער באשעפער העלפט אים און ער איז מצליח, ברודער? האט כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע האט ערקלעהרט :אליעזר
המשך בעמוד הבא >->->->->- המשך בעמוד הבא >->->->->-
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת ב פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
רשה
רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ
מתורת ׁ
ׁ רשה
רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ
מתורת ׁ
ׁ
>->->->->- >->->->->-
קען דער מלאך גיין נאר נאענט ,צוזאמען מיט‘ן צדיק .אברהם אבינו וואס טראכט ער אז זיינע פעולות און זיינע מעשים האבן מצליח געווען .אבער אן
האט געוואוסט אז אליעזר איז אין א הויכע מדריגה ,האט ער געזאגט “הוא אמת‘ער בעל-בטחון גלייבט אז אויך אלע ‘פעולות‘ וואס ער האט געטוען
פאראויס ווייט פון דיר ,אבער אליעזר ישלח מלאכו לפניך“ ,וואס מיינט ָ איז אלעס געווען פון הימל ,און קיין שום זאך ווערט נישט געטוען דורך
וואס איז געווען אן עניו האט געזאגט אויף זיך“ ,ישלח מלאכו אתך“ ,אז זיין אייגענעם שכל און כח .אברהם אבינו האט געזאגט פאר זיינע געסט
דער מלאך וועט דארפן גיין צוזאמען און נעבן אים ,ע“כ דברי מרן מהר“ש (יח:ד)“ :ורחצו רגליכם“ ,זאגט רש“י“ :כסבור שהם ערביים שמשתחוים
זי“ע .לויט דעם קען מען מוסיף זיין ,אז אברהם אבינו וואס האט געוואוסט לאבק רגליהם“ .דארף מען פארשטיין ,די ערביים זענען טאקע א ‘עם הדומה
פון די קדושה פון אליעזר ,איז ער געווען זיכער אז ער וועט מצליח זיין, לחמור‘ ,אבער זיך צו ביקן צו די שטויב פון די פוס? דאס איז זייער עבודה
האט ער נישט געדארפט זאגן “והצליח דרכך“ ,אבער אליעזר צוליעב זיין זרה?! נאר דער פשט איז ,אז די ערביים האבן אמונה אין די ‘אבק שברגליהם‘,
גרויס עניוות ,האט געזאגט ,אז ער וועט קענען אויספיהרן די שליחות ,ווייל זיי גלייבן אז אלעס וואס ווערט געטוען איז דורך זייער אייגענעם שכל
אברהם האט אים געבענטשט און צוגעזאגט אז ער וועט מצליח זיין. און דורך זייערע ‘פוס‘ וואס גייען ארום און טוהען ,און דערפאר האט זיי
(-כ“ק מרן מהר“א מבעלזא זי“ע)- אברהם אבינו געגעבן וואסער ,אז זיי זאלן זיך ‘אפוואשן‘ “‘ורחצו רגליכם“
ויאמרו נקרא לנערה ונשאלה את פיה (חיי שרה כד:נז) און זיי זאלן וויסן אז ס‘איז נישטא קיין ‘אבק רגליהם‘ .מ‘טוהט גארנישט
פארוואס האבן זיי נישט געפרעגט ביי רבקה צו זי איז מסכים צום שידוך אליינס ,נאר אלעס ווערט געטוען דורכ‘ן באשעפער .אויך אליעזר ווען ער
פריער? נאר ביז יעצט האט איר טאטע בתואל געלעבט און א טאטע קען איז געגאנגען ברענגען א שידוך פאר יצחק ,איז ער אוודאי געגאנגען מיט די
מקדש זיין ,זיין טאכטער מיט געוואלד .דעריבער האט מען נישט געדארפט גרעסטע מחשבות קדושות און ‘יחודים‘ ,און ער האט טאקע מצליח געווען.
פרעגן איר הסכמה .אבער יעצט אז בתואל איז געשטארבן ,אזוי ווי רש“י וועסטו וועלן מיינען אז אליעזר האט געטראכט איין רגע אז דאס וואס ער
זאגט אויפ‘ן פסוק (נה) “ויאמרו אחיה ואמה ...ובתואל היכן היה ...ובא מלאך
האט מצליח געווען איז א תוצאה פון זיינע תפלות און ‘יחודים‘? זאגט דער
והמיתו“—אז א מלאך האט געטויט בתואל ,צוליעב דעם האט מען יעצט
פסוק“ :ומים לרחוץ רגליו“ ,ער האט זיך אפגעוואשן זיינע ‘פוס‘ ,און ער האט
געפרעגט איר הסכמה .דאס איז פשט אין רש“י “ותאמר אלך מעצמי ואף
געוואוסט אז גארנישט איז פון אים ,נאר אלעס איז פון באשעפער און אין
אם אינכם רוצים“—וויבאלד איהר טאטע בתואל איז געשטארבן איז זי שוין
מער נישט געווען אפהענגיג אין אנדערע .האט זי אליין געזאגט אז זי איז זכות פון אברהם אבינו .אסאך מאהל זעצט מען זיך לערנען און ס‘פאלט איין
מסכים צום שידוך .אפילו ס‘איז קעגן זייער ווילן. א שיינער חידוש ,טראכט מען נישט אז ס‘איז פון הימל ,נאר מ‘טראכט“ :אה,
(כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע) איך האב עפעס מחדש געווען ,“...אויף דעם זאגט דער מדרש“ :יפה רחיצת
עבדי בתי אבות מתורתן של בנים“ ,אזויווי אליעזר האט נישט געטראכט אז
רטער -פ‘ חיי שרה תשפ“ז
ווע ֶ
ֶפערל ֶ עפעס איז געווארן פון זיין אייגענעם כוח ,אזוי אויך דארפן אידן טראכטן,
>->->->->- ווען מ‘איז מחדש חידושי תורה ,אז אלעס איז מן השמים.
האט געוואוסט ברוח הקודש אז בתיאל וועט גע‘הרג‘ט ווערן דורכ‘ן מלאך. (כ“ק מרן אדמו“ר שליט“א -סעודה ג‘ תשע“ד)
האט ער נישט געוואלט געבן פון די מגדנות פאר בתיאל ,מ‘זאל נישט מאכ‘ן ה‘ אלקי השמים אשר לקחני מבית אבי ...הוא ישלח מלאכו
אויף אים א רשעות‘דיגע און פאלשער בלבול און זאגן אז ער האט גע‘הרג‘ט לפניך ולקחת אשה לבני משם( .חיי שרה כד:ז)
בתואל .דערפאר האט ער נאר געגעבן די מגדנות פאר רבקה‘ס ברודער און מ‘דארף פארשטיין ,פארוואס ווען אליעזר חזר‘ט איבער די ווערטער
מאמע ,און נישט פאר בתיאל אליין. פון אברהם ,לייגט ער צו “והצליח דרכך“ ,וואס אברהם האט נישט געזאגט?
(מדבר קדש)
וישק יעקב לרחל וישא את קלו ויבך (חיי שרה כט:יא) דער זיידע ז“ל [כ“ק מרן מהר“ש זי“ע] האט זיך געשטעלט אויף אן אנדערע
מ‘דארף פארשטיין ,יעקב האט דאך נישט געקענט רחל און פארוואס דאך געזאגט “הוא ישלח מלאכו לפניך“ ,און שינוי הלשון .אברהם האט ָ
‘וישק יעקב לרחל‘? נאר ‘וישק‘ איז א לשון פון ‘משיקין את המים‘ (ביצה אליעזר האט געזאגט (כד:מ) “ישלח מלאכו אתך“? האט דער זיידע ז“ל
ב:ג) וואס מיינט ‘צוגעלייכן‘ .יעקב האט שטארק געוויינט ,ווייל ער האט ארא ּפקומען אויף
געענטפערט :א מלאך וואס איז רוחני ,ווען ער דארף ָ
געזעהן אז רחל ,טראץ וואס זי איז ערצויגן געווארן צווישן רשעים ,האט די וועלט פאר א שליחות פון באשעפער ,האט ער מורא אראפ צו קומען
זי זוכה געווען צו א שלימות מער פון אים .און יעקב האט געטראכט ביי צוליעב די זוהמא פון עולם הזה ,וואס ער קען נישט פארטראגן( .ראה
זיך ווי אזוי ער וואלט געדארפט אויסזעהן נאכ‘ן לערנען פערצן יאהר אין זוה“ק ח“א קיז) רייניגט דער צדיק פריער די לופט ,אבער אין דעם איז דא
בית המדרש פון שם ועבר די גדולי עולם ,אין צוגלייך צו רחל וואס האט צוויי מדריגות .א צדיק וואס איז אין א הויכע מדריגה ,רייניגט די לופט און
געוואוינט צווישן רשעים ,און אים פעהלט נאך פון זיין שלימות דעריבער איז משפיע קדושה אויף א גרויסן פארנעם ,דעמאלט קען דער מלאך גיין
האט ער געוויינט. אפילו ער איז ווייט פונעם צדיק .אבער א צדיק וואס איז נישט אין אזא
(‘אהל ישכר‘ הרה“ק רבי ישכר דוב מוואלבראז זצוק“ל) הויכע מדריגה ,קען ער נישט ברענגען אזא גרויסע קדושה וטהרה ,דעריבער
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת ג פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
רשה
ַמיין ׁאו ָצר ...מוסר השכל פון ִדי ַפ ָ רשה
ַמיין ֵשיינער ֶר ֶמז אויף ִדי ַפ ָ
באגראב דיין עצבות... ופגעו לי בעפרון בן צחר (חיי שרה כג:ח)
שמענו ...קבור את מתך( ...חיי שרה כג:ו) חז“ל זאגן אז דער לשון ‘פגיעה‘ מיינט בעהטן און דאווענען ,און די תורה
מ‘קען טייטשן דעם פסוק“ :קבור את מתך“—,באגראב דיין טויטקייט, הקדושה זאגט אונז אז דער תנאי צו קענען דאווענען און מקיים זיין “ופגעו
דאס עצבות און צעבראכענקייט מיט וואס דער שטן וויל שטערן דעם מענטש לי“ ,דארף מען האבן אין זיך הכנעה און ענוה וואס איז מרומז אינעם ווארט
“בעפרון“ א לשון פון ‘עפר ואפר‘‘( .מגן אברהם‘ ,טריסק)
אין זיין דאווענען און לערנען ,ווייל ווען ס‘קומט צו עבודת הבורא דארף מען
זיין פריש און מיט שמחה“ ,עבדו את ה‘ בשמחה“( .תולדות יעקב יוסף ,פ‘ נח) וישקול אברהם לעפרן את הכסף( ...חיי שרה כג:טז)
אין פסוק שטייט “עפרן“ אהן א ‘ו‘ ,ווייל “עפרן“ באטרעפט ,400וואס
ריין ,ווי ביים קומען אויף די וועלט
דאס איז מרמז אויף די “פיהר הונדערט שקל“ וואס עפרן האט באקומען פון
ואברהם זקן בא בימים( ,חיי שרה כד:א) אברהם .נאך א פשט ‘עפרן‘ אהן א ‘ו‘ באטרעפט ‘רע עין‘ ,עפרן האט געהאט
דער ‘אהבת שלום‘ טייטשט אויפ‘ן פסוק‘ :ברוך אתה בבואך ברוך א שלעכט אויג ער הא נישט פארגינען פאר אברהם“( .בעל הטורים“)
אתה בצאתך‘ ,דרש‘נן חז“ל ,אז דיין יציאה פון די וועלט ,זאל זיין אזוי ווי ואברהם זקן בא בימים וד' ברך את אברהם בכל( .חיי שרה כד:א)
דיין קומען צו דעם וועלט ,אהן א זינד .דאס זאגט דער פסוק‘ ,ואברהם זקן‘, "ימים" באטרעפט ( )100הונדערט .דער פסוק איז מרמז ווען אברהם איז
אברהם ,כאטש ער איז געווען שוין א זקן ,איז ער נאך אלץ געווען א ‘בא געקומען" :בימים" ער איז געווארן אלט הונדערט יאהר" .וד' ברך את אברהם
בימים‘ ,ער איז געבליבן מיט‘ן ריינקייט ,אזוי ווי ער וואלט יעצט געקומען בכל" ,איז ביי אים דעמאלט געבוירן געווארן יצחק ,אזוי ווי ס‘שטייט (פ'
אויף די וועלט ,אהן א זינד‘( .אהבת שלום‘) וירא)" :ואברהם בן מאת שנה בהולד לו את יצחק בנו"( .בעל הטורים)
מכניע זיין דעם יצר הרע... ויאמר אברהם אל עבדו זקן ביתו (חיי שרה כד:ב)
דער יצר הרע ווערט אנגערופן מלך “זקן“ וכסיל .דער פסוק איז מרמז אז
ויאמר אברהם אל עבדו זקן ביתו (חיי שרה כד:ב)
דער זקן ביתו—,דער יצר הרע ,איז געווען אן עבד פון אברהם אבינו ,ער איז
ס‘איז באקאנט וואס חז“ל (קידושין לב ):זאגן“ :זקן“ ,זה שקנה חכמה,
געווארן אונטערטעניג אונטער אברהם( .תורת אמת לובלין)
דעריבער זענען דא פינטלעך אויפ‘ן ‘זקן‘ ,צו זאגן אז ער איז געווען דבוק
צום באשעפער מיט אלע זיינע מעשים ,און חז“ל דרש‘ענען אויך אויף ויברך הגמלים מחוץ לעיר אל באר המים לעת ערב לעת צאת
‘המושל בכל אשר לו‘ ,אז ער האט געמאכט אז ער זאל געוועלטויגן אויף זיין
השאבת (חיי שרה כד:יא)
אין דעם פסוק איז מרומז די ארבעה צריכים להודות“ .ויברך הגמלים“ ,איז
יצה“ר .דהיינו :כאטש א מענטש האט א יצר הרע ,פונדעסטוועגן דארף ער
מרמז אויף בענטשן הגומל“ .מחוץ לעיר“ ,די וואס גייען אין די מדבריות“ ,אל
אריינלייגן כוחות ער זאל אים באהערשן און מכניע זיין( .עמק תפלה)
באר המים“ ,די וואס פאהרן אין ים“ ,לעת ערב“ ,מ‘ווערט אויסגעהיילט פון א
צו לערנען אנדערע דעם גוטן וועג ... קרענק ,און מ‘איז נישט אנגעקומען ‘לערב‘ ,וואס איז א באדייט אויף מות.
ויקח העבד עשרה גמלים מגמלי אדניו (חיי שרה כד:י) “לעת צאת“ ,מ‘ווערט באפרייט פון תפיסה .און ווען זאל מען מאכן די ברכה,
רש"י :די קעמלען האבן געהאט מויל שלעסער זיי זאלן נישט פאשן פון גזל. “השאב“ת“ ,איז די ראשי תיבות ה‘טוב ש‘יברך א‘חר ב‘רכת ת‘ורה( .כסא רחמים)
פארוואס האט אברהם געלייגט מויל שלעסער אויף זיינע קעמלעך, בקע משקלו ושני צמידים על ידיה עשרה זהב( ...חיי שרה כד:כב)
זענען זיי דען נישט געווען אזוי אפגעהיטן אזוי ווי דאס אייזל פון רבי פנחס רש"י" :בקע' -רמז לשקלי ישראל ,בקע לגולגולת ,ושני צמידים ,רמז לשני לוחות
בן יאיר? נאר אברהם האט געוואלט לערנען אנדערע ,ווי אזוי זיך צו פיהרן, מצומדות .עשרה זהב משקלם -רמז לעשרת הדברות שבהן".
האט ער געלייגט מויל שלעסער אויף זיינע קעמלעך( .אמרי אמת -ב‘שיח הפרשה‘) אליעזר ,האט מרמז געווען פאר רבקה ,אז אויסער די גמילות חסדים
וואס ער האט געזעהן ביי אברהם ,איז דא נאך צוויי וויכטיגע עמודים פון
נישט פארפאסן אפילו איין טאג דעם טעגליכער שיעור ...
עבודת ה‘“ :תורה מיט עבודה“ ,די לוחות זענען מרמז אויף די “תורה“ ,און די
ואבא היום אל העין (חיי שרה כד:מב) קרבנות ,וואס מ‘איז מקריב פון די ‘שקלים‘ ,אויף ‘עבודה‘( .גור אריה)
רש"י" :היום יצאתי והיום באתי ,מכאן שקפצה לו הארץ"
פארוואס טאקע האט אליעזר געדארפט האבן קפיצת הדרך ,וואס
ויאמרו לה אחותנו את היי לאלפי רבבה( ...חיי שרה כד:ס)
“היי“ באטרעפט פינף און צוואנציג .א רמז ,אז זיי האבן געבענטשט
וואלט פאסיהרט ווען ער פארזוימט זיך אויפ‘ן וועג א וואך אדער צוויי
רבקה“ :תזכי למה שנאמר כה יהיה זרעך“ ,ווייל “כה“ ,באטרעפט אויך פינף
ביז ער וועט ברענגען די פרוי פון יצחק? נאר ווייל אליעזר האט געהאט א
און צוואנציג“( .בעל הטורים“)
וויכטיגע אויפגאבע ער איז געווען א דולה ומשקה מתורת רבו (יומא כח):
איז אים געווען א שאד צו פארפאסן דעם טעגליכער שיעור פון אברהם ויצא יצחק לשוח בשדה( ...חיי שרה כד:סג)
חז“ל זאגן ‘אין שיחה אלא תפלה‘ .דער רמז דערפון איז אז דאס פשוט‘ע
אבינו ,דעריבער האט ער געדארפט האבן קפיצת הדרך ,ער זאל קענען גלייך
שמועסן איז געווען א שטיק דאווענען ווייל ס‘איז געווען דורכגעווייקט מיט
צוריק גיין ,און נישט פעהלן פון בית המדרש אפילו איין טאג.
(תפארת שלמה) רוחניות“( .הרה“ק רבי ר‘ בונם מפרשיסחא“)
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת ד פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
רשה
געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ
ַ ַמיין טיעפע רשה
געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ
ַ ַמיין
ויוסף אברהם ויקח אשה ושמה קטורה (חיי שרה כה:א) ארבע מאות שקל כסף ביני ובינך מה הוא (חיי שרה כג:טו).
רש“י :קטורה זה הגר ,און זי הייסט קטורה ,ווייל זי איז געווען נעים במעשיה אזוי
פארוואס האט עפרון פונקט געפאדערט א פרייז פון “ארבע מאות שקל
ווי קטורת.
כסף“? נאר עפרון האט געוויסט אז ארץ ישראל וועט זיך אומקערן צו אברהם
דער זוהר הק‘ און פרקי דר‘ אליעזר ערקלעהרן דאס ווארט “ויוסף“,
אבינו‘ס אייניקלעך נאך 400יאהר .דער דין איז ,אז איינער וואס לייזט אויס
—אברהם האט נאכאמאהל גענומען הגר נאכ‘ן איר מגרש זיין( .זעה אויך
א פעלד אין יובל דארף באצאהלן 50שקלים .קומט אויס לויט דעם אז פאר
תרגום יונתן [כא:יד] ‘ופטרה בגיטא‘] .אייגענטליך איז שווער די קשיא פון
8יובלות ( 400יאהר) דארף מען באצאהלן 400שקלים .און דאס האט עפרון
בעלי תוספות :אברהם איז דאך געווען א כהן אזוי ווי די גמרא (נדרים לב):
געזאגט :“ארץ ארבע מאות שקל כסף“—דו דארפסט באצאהלן 400שקלים
זאגט :און ער האט אויך מקיים געווען די גאנצע תורה אזוי ווי די גמרא
פאר‘ן פעלד וואס “ביני“—,צווישן די יאהרן וואס דאס געהערט פאר מיר,
(יומא כח ):זאגט :אויב אזוי ווי האט ער געקענט צוריק נעמען זיין גרושה ,א
“ובינך“—,און צווישן די יאהרן וואס ס‘וועט זיך שפעטער אומקערן צו דיר :וואס
כהן טאהר דאך נישט חתונה האבן מיט א גרושה .נאר מ‘קען זאגן אז דאס
דאס איז אכטיובלות(- .ישמח משה)-
גייט לויט‘ן מאן דאמר (גיטין צ ).אז א מענטש קען נישט מגרש זיין א פרוי
נאר אויב ער האט געפונען ביי איר א אומווירדיגע אויפפיהרונג ,און אברהם ויאמר בוא ברוך ה‘ למה תעמד בחוץ ואנכי פניתי הבית ומקום
האט נישט געפונען ביי הגר אזא זאך ,ווייל זי הייסט דאך קטורה—,א נעים לגמלים( .חיי שרה כד:לא):
במעשי‘ ,דעריבער העלפט נישט די גירושין ווייל די גמרא (תמורה ד ):זאגט: ס‘שטייט אין מדרש (בראשית רבה ס:ז) ,אז פון דעם פסוק לערנט מען
“כל מילתא דאמר רחמנא לא תעביד אי עביד לא מהני“—,יעדער זאך ארויס אז אליעזר איז יעצט ארויס ‘מכלל ארור לכלל ברוך‘[ ,ביז יעצט איז
וואס די תורה האט פארבאטן צו טוען און ער האט דאס געטוען ,האט ער ער געווען א קנעכט און געווען אן ‘ארור‘ ,און פון יעצט און ווייטער איז
גארנישט געטוען .דעריבער וועט דא גוט אויסקומען“ :ויוסף אברהם ויקח ער ארויס פונעם כלל ‘ארור‘) .פון די ווערטער וואס לבן האט אים געזאגט
אשה“—,אברהם האט נאכאמאהל גענומען הגר ,נאכדעם וואס ער האט איר “בוא ברוך ה‘“ ,קום אריין ,דער געבענטשטער פון גאט .דארף מען פארשטיין,
מגרש געווען .וועסטו פרעגן אברהם איז דאך א כהן ווי מעג ער נעמען א וואס האט לבן איינגעזעהן אין אליעזר אז ער זאל אים דא ארויסנעמען
גרושה? אויפדעם זאגט דער פסוק “ושמה קטורה“—,אז זי איז געווען א ‘מכלל ארור לכלל ברוך‘? מ‘קען דאס ערקלעהרן ,ווען לבן האט געזעהן די
נעים במעשי‘ ,און זי האט נישט געטוען אומווירדיגע זאכן ,האט דעריבער טייערע צירונגען און ווערדפולע מתנות וואס אליעזר האט איבערגעבן פאר
נישט געהאלפן די גירושן ,האט ער זי דעריבער געקענט צוריק נעמען“( .בינת זיין שוועסטער רבקה ,האט ער פארשטאנען פון דעם אז אליעזר האט דאס
אהרן“ להגה“ח ר‘ אברהם אהרן פרידמאן זצ“ל הי“ד ,בהגש“פ “בית אברהם-בית אהרן“) איר איבערגעגעבן ‘בתורת קידושין‘ (איר צו מקדש זיין מיט דעם) ,דורכדעם
וואס יצחק האט אים געשטעלט פאר א שליח איר צו מקדש זיין פאר
רשה
געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ
ַ ַמיין זיינעטוועגן .אויב אזוי מוז מען זאגן אז אליעזר איז שוין מער נישט קיין
>>->->->- קנעכט ,וויבאלד א קנעכט קען נישט זיין א שליח צו מקדש זיין א פרוי .אזוי
[=האפענטליך]
״פן לא תלך האשה״ ,אבער אזוי ווי ער האט געזאגט ״אולי״ָ , ווי די גמרא (קידושין מא ):זאגט‘ :מה אתם בני ברית אף שלוחכם בני ברית‘,
הייסט דאך דאס פארקעהרט ,אז ער האט זיך געוואונטשן ,א ס‘זאל יא מ‘לערנט ארויס פון א פסוק ,אז דער שליח מוז זיין אויף די זעלבע מדריגה
זיין אזוי ,איז דערפון א באווייז ,״אלי כתיב״ ,אז ער האט געהאט דערביי א פון די משלח (דער וואס שיקט) ,און אויב דער וואס שיקט איז א איד דארף
פערזענליכע אינטערעסע(-...הגאון מווילנא זצוק“ל)- דער שליח אויך זיין א איד( .זרע שמשון)
ויספר העבד ליצחק את כל הדברים (חיי שרה כד:סו) אלי לא תלך האשה אחרי( .חיי שרה כד:לט)
רש“י“ :גלה לו ניסים שנעשו לו ,שקפצה לו הארץ ושנזדמנה לו רבקה בתפילתו“—, רש"י :״אלי" כתיב—אליעזר האט געהאט א טאכטער און ער האט געזוכט א וועג זיך
אליעזר האט אים דערציילט ,אז ער האט געהאט קפיצת הדרך ביים גיין זוכן רבקה. צו קענען משדך זיין מיט אברהם"...
לכאורה ,פארוואס האט ער נישט געהאט קפיצת הדרך ביים צוריקקומען פון וואו האבן חז“ל געדרינגען אז אליעזר האט זיך געוואלט אליין משדך
צו אברהם? נאר ווייל דער באשעפער האט נישט געוואלט אז יצחק זאל זיין מיט אברהם אבינו? נאר אין תנ“ך איז דא צוויי אויסדריקן פון צווייפל
זעהן רבקה איידער ער איז מתפלל אויף זיין זיווג ,דעריבער האט ער נישט און אומזיכערקייט :״פן״ און ״אולי״ ,וואס יעדעס איינע האט א באזונדערע
געהאט קפיצת הדרך אויפ‘ן וועג צוריק ,כדי יצחקֶ זאל מתפלל זיין ,און גלייך באדייט! ״פן״ ווערט באנוצט ווען מ‘וויל נישט ,אז די זאך וואס מ‘צווייפלט,
נאכדעם ווי ער האט מתפלל געווען“ ,ויצא יצחק לשוח בשדה“ ,איז געווען זאל זיך באשטעטיגן ,ווי למשל :״פן יפתה לבבכם״ ,״פן יהיה דבר עם לבבך
בליעל״ א.א.וו .ס‘זאל נישט קומען דערצו .און ״אולי״ האט א פארקערטע
“וירא והנה גמלים באים“ ,און דאס אלץ האט אליעזר דערציילט פאר יצחק,
באדייט :ווען מ‘וואונטשט זיך אין הארצן ,אז דאס וואס מ‘צווייפלט ,זאל
אז ער האט געטראפן רבקה דורך זיין תפילה ,און אויב אזוי ,וואלט דאך דא
זיך ארויס ווייזן פאר אן אמת ,ווי ״אולי אבנה ממנה״ ,״אולי ישא פני״“ ,אולי
געדארפט זיין קפיצת הדרך אויך אויפ‘ן וועג צוריק ,אבער דאס האט אליעזר
“האפענטליך“ .דעריבער האבן אכפרה בעד חטאתכם“ ,וואס דאס טייטשט ָ
געזאגט אז “נזדמנה רבקה בתפילתו“ ,נאר מיט זיין אייגענע תפילה ,און דער חז“ל מדייק געווען ,אז ווען אליעזר וואלט ווירקלעך געוואלט ,אז דער ספק
באשעפער האט געווארט אויך אויף די תפילה פון יצחק( .חתם סופר) זאל זיך נישט ארויסווייזן פאר ריכטיג .וואלט ער זיך געדארפט אויסדריקן:
>>>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת ה פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...וואונדערליך...
אליעזר צו זוכן א שידוך ,האט ער די קוה און מ‘מעלקט איר ,דעריבער, מנין ,דעמאלט פארוואס דארפט איר א •
געקלעהרט אז מן הסתם וועט בין איך גרייט זיך צו בייגן פאר‘ן גביר, בית החיים?“ מיט א שמייכל האט אים פארוואס מ‘געבט תיקון...
דער זיווג זיין א בת קדושים ,א אבי מ‘זאל קענען ארויס באקומען פון דאס קינד באלד צוריק געענטפערט:
ויבא אברהם לספד לשרה ולבכתה
יחסנ‘טע ,ממילא האט ער זיך נישט אים א מטבע פאר צדקה( .יגדיל תורה) “דאס בית החיים האלטן מיר פאר (חיי שרה כג:ב)
געטרויט אנטראגן זיין טאכטער, • הרה“ח רבי משה ביגעלאייזן די דורכגייער ,נישט פאר אונזערע
אבער יעצט אז ער האט געזעהן מ‘דארף זיין א פיפיגער שליט“א האט דערציילט :נאך די איינוואוינער!“...
די מחותנים ,לבן מיט בתואל ,האט
ער געקלעהרט צו זיך ,אזא יחסן בין
סוחר צו האנדלן מיט לבן... • ימי השבעה פון די הסתלקות פון
ויאמר אברהם אל עבדו( ...חיי הרה“ק רבי שמעון מאמשינאוו זי“ע,
איך דאך אויך... האט זיין זוהן וממלא מקומו הרה“ק
• שרה כד:ב)
געשיקט “נישט גע‘דארפן זאגן שקר “.. פארוואס האט אברהם
אליעזר צו טרעפן א זיווג פאר יצחק,
רבי מאיר‘ל מאמשינאוו זי“ע אים
געבעהטן ער זאל מיט אים ארום גיין
און ער איז נישט אליין געגאנגען? אשר הנחני בדרך אמת( ...חיי די גאס פונעם נפטר כנהוג .ר‘ משה
ווייל אברהם האט געזעהן ,אז ווען שרה כד :מח) האט באלד מסכים געווען .האט
געוועהנליך באנוצט זיך א שדכן ער האט געדארפט האבן א קבר פאר אים הרה“ק מאיר‘ל זי“ע געזאגט:
שרה ,און ער האט געהאנדלט צו קויפן ביים אויספיהרן א שידוך ,מיט אביסל איך וויל דיר עקלעהרן דעם טעם
די מערת המכפלה פון עפרון ,האט זיך גוזמאות ,און נישט אלעמאהל מיט‘ן פארוואס די אבלים געבן ‘תיקון‘
דאס אנגעהויבן ,מיט “השדה נתתי גאנצן אמת .אליעזר עבד אברהם א בפירוש‘ער פסוק... ווען זיי שטייען אויף פון די זיבן ימי
לך“ ,און געענדיגט אז אברהם האט האט געדאנקט דעם באשעפער אבלות ,ווייל במשך די ימי השבעה וישתחו אברהם לפני עם הארץ
אים געדארפט באצאהלן ארבע מאות “אשר הנחני בדרך אמת“—,אז ביים טראכטן די אבלים פסול‘ע מחשבות( ,חיי שרה כג:יב)
שקל כסף עובר לסוחרֶ .האט אברהם דאזיגן שידוך איז ער געגאנגען מיט‘ן הגה“ק רבי אברהם דוד אויב איך וואלט געטוען אזוי און אזוי
געזעהן ,אז מיט אזעלכע מענטשן אמת ,אהן זיך דארפן צו באנוצן מיט אפשר וואלט דער נפטר מאריך ימים מבאטשאטש ,דער בעל “דעת
קען ער נישט האנדלען .האט ער גוזמאות...(רוח חכמים) געווען וכדו‘ ,און ער האט דאך שוין קדושים“ זצ“ל איז אמאהל געווען
• געזאגט ‘ברוך דיין האמת‘ און פאר א מוהל ביי א ברית ,ווי דער סנדק
געהאנדלט “ער פארגעסט פון זיינע קרובים “..
געשיקט אליעזר ,ער זאל האנדלען אין
זיין נאמען ,און ער האט די מחשבות געבט מען תיקון( .גליון איז געווען אן עם הארץ .נאכ‘ן ברית
‘דברים של טעם‘)
האט זיך דער איד אויפגעטוען אז ווי א גוטער סוחר .ער האט טאקע אחותנו את היי לאלפי רבבה... •
דער רב האט בשעת‘ן ברית זיך געמוזט געברענגט צעהן גמלים מיט מתנות( ,חיי שרה כד:ס)
דער דרך העולם איז ,ווען איינער אבער די ריכטיגע ווערד זאכן ,די כלי אראפבייגן פאר אים .האט אים דער רב
א ביה“ח פאר דורכגייער...
ווערט רייך ,פארגעסט ער שנעל פון כסף וכלי זהב האט ער געגעבן פאר בתוככם לאחוזת קבר( .חיי שרה צוריק געענטפערט כגמולו :ס‘איז דאך
זיינע קרובים און העלפט זיי נישט. רבקה ,ווי ס‘שטייט (כד:נג) “ויוצא א בפירוש‘ער פסוק “וישתחו אברהם כג:ט)
דעריבער האבן די געלט גייציגע העבד כלי כסף וכלי זהב ובגדים ויתן לפני עם הארץ“... איז זי“ע רב ראפשיצ‘ער דער
בתיאל און לבן געזאגט פאר רבקה, לרבקה“ ,און פאר לבן ובתואל שטייט • אמאהל אדורך געפאהרן א קליין
דו גייסט אריין אין א רייכע שטוב “ומגדנות נתן לאחיה ולאמה“ ,פאר “מ‘דארף זיך בייגן“... שטעטל וואו ס‘האבן געוואוינט
פון אברהם אבינו ,אבער זאלסט זיי האט ער געגעבן בלויז לעקאך און א מנין אידן ,גייענידיג האט ער וישתחו אברהם לפני עם הארץ
שטענדיג געדענקן ‘אחותנו את‘ בראנפין( ...מאמר מרדכי) באגעגנט א יונג קינד .מיט א שמייכל (חיי שרה כג:יב)
אפילו ווען דו וועסט זיין ‘לאלפי • פרעגט אים דער ראפשיצ‘ער רב,
רבבה‘ ,און האבן אסאך גאלד און “אזא יחסן בין איך דאך אויך “.. דער ‘נודע ביהודה‘ איז אמאהל
געגאנגען נאך געלט פאר א וויכטיגער
“זאג מיין קינד ,פארוואס דארפט
זילבער .א רמז דערצו איז ‘רבב“ה‘, איר האבן סיי א בית המדרש ,און
ואומר אל אדני אלי לא תלך האשה צדקה צוועק .איז ער געקומען צום
וואס איז די נוטריקון ‘ר‘בקה ב‘ת סיי א בית החיים? ממה נפשך ,אויב
אחרי (חיי שרה כד:לט) שטוב פון א שטאלצער קארגער גביר,
ב‘תואל ה‘ארמי‘ ,ווען דו וועסט זיין רש"י :אליעזר האט געהאט א טאכטער איינער פון אייך וועט ח“ו נפטר
האט אים זיין באגלייטער געזאגט אז
‘לאלפי‘ ,זאלסטו געדענקען דעם און ער האט געוואלט נעמען יצחק פאר זיין ווערן ,און מ‘וועט אים באערדיגן
ס‘פאסט נישט פאר‘ן רב אריינצוגיין
רבב“ה‘ ,ומבשרך אל תתעלם‘( .בספר טאכטער".... אינעם בית החיים ,דארפט איר נישט
אין דעם הויז .האט דער ‘נודע ביהודה‘,
די וועלט זאגט א ווערטל‘ ,ארונו של יוסף‘להגאון רבי יוסףֶמסינג זצ“ל כיהן כרב קיין בית המדרש ,ווייל ס‘וועט דאך
בגוסטינין ,ויטקובו ועוד), אים געענטפערט :אז מ‘דארף נויטיג
שוין נישט זיין קיין מנין ,און אויב
••• אז בשעת אברהם האט געשיקט מעלקן א קוה ,בייגט מען זיך אראפ צו
האלט איר דאס בית המדרש פאר א
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת ו פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...וואונדער פון די תורה...
אבינו ,וואס ער האט געמיינט צו זאגן מיט די ויבא אברהם (חיי שרה כג:ב)
• אליעזר איז געפלויגן אין די לופט...
ווערטער .ס‘איז געווען דעמאלט דער מנהג ,אז רש"י :אברהם איז געקומען פון באר שבע.
וירץ לבן אל האיש החוצה אל העין... יעדער משפחה האט געהאט זייער אייגענע בית ערקלעהרט דער רמב“ן ,אז נישט אייביג ווען
והנה עומד על הגמלים על העין( .חיי הקברות און אויך האט מען געהאט א בית הקברות ס‘שטייט דאס ווארט “בא“ ,מיינט דאס קומען פון
שרה (כד:כט-ל) פאר אלע גרים וואס זענען אנגעקומען אין שטאט איין פלאץ צום צווייטן .אמאהל ווען א מענטש
ווען אליעזר האט געזעהן אז לבן לויפט אים פון דער פרעמד און זיי זענען דארט געשטארבן. ווערט ערוועקט צו טוען א געוויסע זאך און ער
אקעגן ,האט ער זיך דערשראקן ווייל ס‘האט אברהם האט געוואלט יעצט באקומען א שטיקל גייט דאס טוען ,ווערט דאס אויך אנגערופן מיט‘ן
אויסגעזעהן אז לבן וויל אים הרג'ענען .האט ערד פאר א בית הקברות פאר זיין משפחה ,האט ער ווארט “ויבא“ .און דער רמב“ן ברענגט אסאך
אליעזר דערמאנט דעם באשעפער‘ס נאמען, זיי געזאגט ,איך בין דא א גר ,ממילא האב איך נישט ראיות וואו מ‘טרעפט אזוי .דא אויך איז אברהם
און ער איז ארויפגעפלויגן אין דער לופט געירש‘ענט א בית הקברות פון מיינע עלטערן, נתעורר געווארן צו גיין מספיד זיין שרה ,ממילא
צוזאמען מיט די קעמלען ,איבער‘ן ברונעם אבער איך האב אינזין זיך דא צו באזעצן און ווערן א איז שייך צו זאגן “ויבא אברהם“ ,כאטש ער איז
פון וואסער .דערפון האט לבן פארשטאנען תושב ,ממילא בעט איך אייך ,אז איר זאלט מיר געבן נישט געקומען פון אן אנדערע פלאץ.
אז אליעזר איז א הייליגער און געטלעכער לספוד לשרה ולבכתה (חיי שרה כג:ב)
מענטש ,נישט קיין כישוף-מאכער ,ווייל ס‘איז רש"י :ולבכתה ,האט א קליינע כ‘.
באקאנט אז כישוף האט נישט קיין כח איבער שרה איז אליין געווען שולדיג אין איר שטארבן,
די וואסערן .דעמאלט האט לבן אים שוין מער ווייל זי האט געזאגט צו אברהם “ישפוט ה‘ ביני
נישט געוואלט הרג'ענען .דערפאר שטייט אין וביניך“ ,זי האט דעמאלט געבעהטן דער באשעפער
פסוק “ויבא אל האיש והנה עומד על הגמלים זאל זיך אהנעמען פאר איר ,וואס איז נישט ריכטיג
צו טוען .דעריבער האט אברהם ווייניג געוויינט נאך
על העין" .ער איז געשטאנען צוזאמען מיט
איר ,ווייל איינער וואס איז אליין גורם זיין טויט,
די קעמלען אין דער לופט איבער‘ן ברונעם
טוהט מען אים נישט באוויינען( .בעל הטורים)
וואסער ,און דעמאלט זייענדיג אין דער הויך,
וידבר אל בני חת לאמור גר ותושב אנכי עמכם
האט לבן ארויפגערופן צו אים “בא ברוך ה'", א שטיקל ארבטייל פאר א בית הקברות.
תנו לי אחוזת קבר( .חיי שרה כג:ד)
קום אראפ געבענטשטער פון באשעפער“ ,למה פארוואס האט אברהם גערעדט פריער צו די שמענו אדוני נשיא אלקים אתה בתכנו(...חיי שרה כג:ו)
תעמוד בחוץ" ,קום צו אונז אהיים ,מיר וועלן ס‘וואלט געדארפט שטיין “שמענו אדוננו“—, בני חת .ער האט דאך געדארפט באלד רעדן צו
דיר גארנישט שלעכטס טוען‘( .אור החיים‘ הק') האר ,ווייל די בני חת האבן דאך הער אונז צו ,אונזער ַ עפרון ,דער בעל בית פון מערת המכפלה ,אזוי ווי ער
האר ,פארוואס געזאגט צו אברהם אז ער איז זייער ַ האט גערעדט מיט אים שפעטער? נאר אין יענע
האר? זעהט מען פון דא אז פירות של ארץ ישראל". שטייט “אדוני“ מיין ַ צייטן איז געווען דער מנהג אז די איינוואוינערס
דער מהרי“ל דיסקין זצ“ל ערקלעהרט די בלויז איינער פון פון די בני חת האט גערעדט צו פלעגן באגראבן זייערע טויטע אין זייער אייגענע
אברהם אין נאמען פון די אנדערע .דעריבער האט כוונה פון רש“י אז אליעזר האט זיי געזאגט (פסוק
פריוואטע באגרעבענישן פון זייער פאמיליע.
כד:מב) ‘ואבוא היום‘ ,אז ער האט געהאט קפיצת האר( .רבינו בחיי)
ער געזאגט “אדוני“ ,מיין ַ אבער פרעמדע טויטע פלעגט מען באגראבן
ארבע מאות שקל כסף עובר לסוחר( .חיי שרה כג:טז) הדרך ,אזו ווי רש“י ערקלעהרט דארט ,דעריבער אין אן אלגעמיינעם בית הקברות ,צוזאמען מיט
עפרון האט נישט געטרויט אברהמ‘ען .ער האט האט ער זיי געוויזן די פירות ,וואס ווייזט אז זיי אנדערע פרעמדע מענטשן .דעריבער האט אברהם
זיך געזארגט אז אברהם וועט אים געבן צעבראכענע זענען פון היינט ,פריש גוט און שיין“. זיך געוואנדן פריער צו די בני חת ,די אנפירערס פון
אדער אלטע געלט ,וואס איז מער נישט נוצלעך ,תשב הנערה איתנו (חיי שרה כד:נה) די שטאט“ ,גר ותושב אנכי עמכם“ ,ביז יעצט בין
פארוואס האבן זיי חרטה געהאט פונעם שידוך, נישט קענענדיג איבערקוקן דאס געלט אין די איך טאקע דא נאר “גר“ ,א פרעמדער ,אן אן אייגן
קעגנווארט פון אזויפיהל מענטשן .האט עפרון זיי האבן דאך אליין געזאגט “מה‘ יצא הדבר“? נאר לאנד מיט אייגענע באגרעבעניש ,אבער איך וויל
געבעהטן אברהם צו באצאהלן דאס געלט‘ ,עובר אין אנהייב האבן זיי געזעהן ווי אליעזר טיילט זיין פון יעצט א א “תושב“ אן איינוואוינער אין
לסוחר‘ ,צו א סוחר וועמען עפרון איז שולדיג געווען צירינג פון זילבער און גאלד ,האבן זיי געמיינט אז אייער לאנד ,דעריבער דערלויבט מיר צו קויפן א
400גילדן ,וואס יענער סוחר וועט זיכער קלאהר שטיקל לאנד אלס אן אייגענע באגרעבעניש פאר
זיי וועלן אויך באקמען טייערע מתנות ,אבער ווען
איבערקוקן דאס גאנצע געלט( .ילקוט מעם לועז) מיין פאמיליע( .רמב“ן)
זיי האבן באקומען בלויז מגדנות האבן זיי חרטה
געהאט אויף זייער הסכמה( .אלשיך הק‘)
ויוצא העבד כלי כסף וכלי זהב ובגדים ויתן לרבקה גר ותושב אנכי עמכם( ...חיי שרה כג:ד)
ומגדנות נתן לאחיה ולאמה (חיי שרה כד:נג). רש"י“ :גר מארץ אחרת ונתישבתי עמכם“.
*** רש"י" :ומגדנות ,לשון מגדים ,שהביא עמו מיני דער רמב“ן ערקלעהרט די כוונה פון אברהם
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת ז פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
רשה ...במשנת רבוה“ק מבעלזא
ַמיין אוצר אוׂיף ִדי ַפ ָ
נישט זעהן און אנגרייפן די אידן .שבת קודש פ‘ חיי מיט א פערד און וואגן נעמט צו פאהרן א שעה צייט. b
שרה ביינאכט איז מרן זי“ע טאקע נישט געגאנגען
אינעם “שאטער“ נאר געבליבן אינדערהיים .שחרית
מרן זי“ע איז געשטאנען ביים בעט וואו די מצות זענען
געלעגן ,און ער האט די גאנצע צייט געשעפשעט א
“געפאהרן מיט “קפיצת הדרך“...
שבת בייטאג האט מרן זי“ע געדאוונט אינעם גרויסן תפילה ,ס‘איז געווארן זייער שפעט ,האט ר‘ אהרן יהושע הוא ישלח ישלח מלאכו לפניך (חיי שרה כד:ז)
‘צריף‘ וואס איז געווען דער בית תפילה ,אבער די שרעק גבאי דערמאנט פאר מרן זי“ע אז ס‘איז שוין באלד יום דער רבי פון לובלין זי“ע איז אמאהל געווען סנדק
איז געווען זייער גרויס .זעלנער האבן זיך געדרייט אין טוב ,און ר‘ הירש דארף נאך אהיים פאהרן .מרן זי“ע איז אויף א ברית ערב שבת ווייט פון זיין שטאט .אויפ‘ן וועג
גאסן מיט געווער אין די הענט און געשלאגן יעדער אבער ווייטער געשטאנען פארטיעפט און געשעפשעט צוריק אהיים שפעט נאכמיטאג מיט זיינע תלמידים .זענען
וואס איז זיי געשטאנען אין וועג .צו מנחה האט מרן א תפילה .דערנאך האט מרן זי“ע געגעבן זעקס מצות די פערד אריינגעפאלן אין א בלאטע און נישט געקענט
זי“ע געוואלט גיין דאווענען אין די “שאטער“ און דארט פאר ר‘ ישראל משה ,און באפוילן אז מ‘זאל שטעלן דעם ארויסקריכן .די תלמידים האבן מורא געהאט פאר חילול
פיהרן דעם שלוש סעודות טיש ,אבער די גבאים און פערד און וואגן ביים פענסטער פון זיין שטוב ,און מרן שבת ח“ו ,האט איינער פון די תלמידים זיך אנגערופן:
נאענטע האבן געבעהטן פון מרן זי“ע און אים נישט זי“ע איז צוגעגאנגען צום פענסטער געקוקט אויפ‘ן וואגן זאל דער רבי זאגן דעם ‘שם‘פון קפיצות הדרך .האט דער
געלאזט גיין ,און מ‘האט געמוזט דאווענען אין שטוב. און געזאגט“ :דו וועסט נאך אנקומען“ .ר‘ הירש האט זיך רבי פון לובלין געענטפערט“ :יא ,ווער קען היינט“? און
ביי שלש סעודות ווען מרן זי“ע האט אנגעהויבן זאגן ארויסגעלאזט אין וועג אריין ,און מיט גרויס וואונדער, די פערד זענען באלד ארויס געקראכן פון די בלאטע און
דברי תורה אויפ‘ן פסוק “ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות האט די נסיעה גענומען האלב צייט ווי געוועהנליך און זענען געשווינד געווען אינדערהיים נאך פאר שבת...האבן
ערב“ ,האט זיך פלוצלינג געהערט ווילדע געשרייען פון ווען ער איז אנגעקומען צו זיך אין שטוב ,האט ער נאך צדיקים דערויף ערקלעהרט :אז דער רבי פון לובלין האט
די גאס .מענטשן וואס זענען אריינגעלאפן אין שטוב געהאט צייט עפעס טועם צו זיין פאר יום טוב. אינזין געהאט דעם ‘שם‘פון קפיצות הדרך ,וואס איז “י-ו-
און פארציילט אז באוואפענטע זעלנער דרייען זיך אין די b ה-ך“ ,זענען די סופי תיבות פון“ :כ‘י מלאכי‘ו יצו‘ה ל‘ך“ ,די
גאסן און שלאגן יעדן און ווארפן א שרעק אויפ‘ן ארום.
צוליעב די בהלה האט מרן זי“ע שנעל געענדיגט דעם
“די גאולה בזכות גמילות חסדים“... זעלבע ראשי תיבות פון“ :י‘א ,ו‘וער ק‘ען ה‘יינט“? ...האט
מרן מהרי“ד זי“ע צוגעלייגט ,וואס דער מדרש (חיי שרה
טיש ,שנעל געזאגט די דברי תורה און אויסגעפיהרט ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות ערב וירא נט:יד) זאגט :אז ווען אברהם אבינו האט געזאגט פאר
מיט זיין הייליג לשון“ :ויצא יצחק לשוח בשדה“—,יצחק והנה גמלים באים( .חיי שרה כד:סג). אליעזר“ :הוא ישלח מלאכו לפניו“ ,האט ער מיט געשיקט
איז ארויסגעגאנגען דאווענען צום באשעפער“ ,לפנות די ערשטע וועלט מלחמה האט זיך אפיציעל געענדיגט צוויי מלאכים ,איינעם צו ברענגן רבקה ,און איינעם צו
ערב“—,אז דער שווערע חשכות הגלות ,זאל פון אונז ז‘ כסלו תרע“ט .די שטעט ארום ראצפערט ווי מרן מהרי“ד באגלייטן אליעזר .דער מלאך וואס האט באגלייט אליעזר
אוועקגענומען ווערן“ ,וירא והנה גמלים באים“—,און זי“ע האט געוואוינט זענען געווארן א מקום סכנה ווייל איז געווען דער מלאך פון קפיצות הדרך און אברהם אבינו
ער האט געזעהן אז די גאולה וועט קומען אין זכות פון די זעלנער האבן זיך צוריק געקעהרט פונעם פראנט ,און האט מרמז געווען דעם “שם“ מיט די ראשי און סופי
‘גמילות חסדים‘ וואס אידישע קינדער טוען צווישן זיך אנגעזייט שרעק און פארכט אויף יעדן .זיי האבן גערויבט תיבות פון “ה‘וא י‘שלח מלאכ‘ו לפני‘ך“.
און געפלינדערט ,און זיך נישט b
און מרן זי“ע האט פארענדיגט “לעכט לעכט“( .הרה“ח רבי
חיים נטע כ“ץ ספר אדמור“י בעלזא ח“ג) צוריק געהאלטן פון ל“ע הרג‘ענען “דו וועסט נאך אנקומען אהיים“...
b ווער ס‘איז זיי געשטאנען אין
“געטוען א גרויסער חסד מקיים וועג .אויך די גוי‘שע איינוואוינער
ואבא היום אל העין( ,חיי שרה כד:מב)
רש"י" :היום יצאתי והיום באתי" איז געדרינגען אז
געווען מצות ביקור חולם“... אין ראצפערט האבן געטשעפעט
די אידן און פאראורזאכט
אליעזר האט געהאט קפיצת הדרך.
הרה“ח ר‘ יחזקאל מאנדל ז“ל האט דערציילט :אינעם
אמאהל איז געקומען צו פאהרן צו מרן מהרי“ד הגה“צ רבי שאול ראזענבערג גרויס עגמת נפש און אומרוה ערשטן יאהר וואס מרן מהרי“ד זי“ע האט געוואוינט אין
זי“ע ,אויף ראש השנה ר‘ יחיאל מאיר פעלדינגער פון פאר מרן זי“ע אין די שטוב ,און צומאהל האט מען ראצפערד( ,ביי די ערשטע וועלט קריג) איז זיין טאטע
מונקאטש קיין ראצפערט .פאר תקיעות שופר האט זיך אפילו געדארפט באהאלטן פון פחד ובהלה .דער ר‘ ישראל משה געפאהרן פון טעגלאש קיין ראצפערד,
אים מרן זי“ע ,וואס איז געווען באקאנט מיט זיין אהבת הויפט אנפיהרער פונעם באהן הויף ,וואס איז געווען צו באקומען ערב פסח מצות
ישראל און אהבת חסד ,צוגערופן ,און געבעהטן ער זאל פאראנטווארטליך פאר‘ן וואוילזיין פון די איינוואוינער פון מרן זי“ע .דאס צווייטע
אריין גיין העלפן און באדינען א קראנקער איד וואס אין שטאט און אויך געזארגט פאר מרן זי“ע און זיינע יאהר ,האט ר‘ ישראל משה,
ליגט אין בעט ביי זיך אין שטוב .ס‘האט פאר ר‘ יחיאל חסידים ,האט זיך געוואנדן צו שטאט‘ס רב ,הגה“צ אליין נישט געקענט קומען,
מאיר וויי געטוען ,ווייל ער וועט דערלייגן צו הערן דאס רבי שאול ראזענבערג זצ“ל ,אז ער זאל בעהטן פון מרן האט ער געשיקט זיין שוואגער
דאווענען און די תקיעות פון מרן זי“ע .ער האט אבער מהרי“ד זי“ע ,אז צוליעב‘ן אנגעצויגענעם מצב ,זאל מרן הרה“ח ר‘ הירש גאלדמאן ע“ה,
נישט געקענט אפזאגן די בקשה פון מרן זי“ע ,און ער זי“ע נישט פיהרן די שבת טישן ברבים ,און מ‘זאל זיך הרה“ח ר‘ ישראל משה מאנדל ער זאל נעמען פאר אים ערב
איז געגאנגען העלפן דעם קראנקער איד .נאכ‘ן דאווענען נישט דרייען אינדרויסן ,און מ‘זאל אויך נישט ארויסזעהן פסח מצות ...פון טעגלאש ביז
האט מרן זי“ע אים אריינגערופן צו זיך אין צימער און די לעכטיגקייט פון שטוב אינדרויסן ,כדי די גוים זאלן ראצפערד איז געווען ווייט ניין קילאמעטער...וואס
>>>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת י פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
רשה ...במשנת רבוה“ק מבעלזא
ַמיין אוצר אוׂיף ִדי ַפ ָ
>>>>>>>
זי“ע ,איז הגה“צ רבי יהושע סג“ל דייטש זצ“ל ,דער ער האט באצאהלט פאר יעדן שדכן וואס איז געקומען אים געזאגט :׳׳היינט האסטו געטוען א גרויסער חסד און
קטמונ‘ער רב ,געקומען מנחם זיין ,און ער האט געזאגט צו אים אנטראגן א שידוך .האט אים מרן זי“ע פאראכטן מקיים געווען די א מצוה פון ‘ביקור חולים‘ ,און איך וויל
פאר מרן זי“ע“ :המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון און געזאגט :דעם צאנזער רב‘ס מנהג איז געווען אזוי ווי האבן א חלק אין די מצוה״! און אזוי רעדנ‘דיג נעמט מרן
וירושלים ,מ‘זאל נישט וויסן מער פון קיין צער“ .האט דעם זיידן‘ס [מרן מהר“י זי“ע] מנהג ,ער האט געטרינקען זי“ע ארויס זיין שופר און ער האט פאר ר‘ יחיאל מאיר
אים מרן זי“ע מרמז געווען אז ער זאל נאכאמאהל מנחם “לחיים“ מיט‘ן שדכן. איבערגעבלאזן אלע תקיעות! ווען ר‘ יחיאל מאיר איז
b געווען גליקליך ביז גאר.
“א שידוך שמועסט מען פריער
זיין און אזוי איז געווען עטליכע מאהל ,ביז ווען מרן זי“ע
b
האט געזעהן אז ער פארשטייט נישט זיין כוונה ,האט
אים מרן זי“ע בפירוש געזאגט“ :פארוואס זענט איר אדורך אין שטוב“... “א מוסטער פון צניעות קליידער“
מוסיף אויף דברי חז“ל? זאגט‘ ,המקום ינחם‘ וכו‘ אזוי אמאהל איז א חסיד געפאהרן קיין בעלזא .אויפ‘ן איידער כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע ,איז געגאנגען אין
ווי נוסח חז“ל און נישט מער ,ווייל איך האב נישט קיין וועג האט מען אים אנגעטראגן א שידוך פאר זיין זוהן, שוהל צו “כל נדרי“ ,פלעגט ער זאגן דברי כיבושין
צער“. און דער שידוך איז אים געפעלן .האט ער געטראכט ביי פאר די פרויען ,און ער פלעגט
b זיך וואס דארף ער ווארטן ביז ער וועט אהיים קומען דעמאלט מעורר זיין איבער‘ן
“ס‘איז נישט א טובה פאר די און פרעגן זיין בני בית וועגן דעם שידוך און דערנאך ענין פון גיין אנגעטוהן מיט
נשמה אז מ‘וויינט צופיהל“...
נאכאמאהל צוריק פאהרן קיין בעלזא פרעגן ביים רבי‘ן, צניעות‘דיגע קליידער .מרן זי“ע
ער וועט שוין יעצט פרעגן וועגן דעם שידוך .כ“ק מרן האט ערקלעהרט פארוואס
הרה“ק ה‘מקור ברוך‘ פון סערט ויזשניץ מהרי“ד זי“ע האט דאס מרגיש געווען ,און אים געפרעגט האט אברהם געשיקט מיט
זצוק“ל האט דערציילט :ווען כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע צו ער האט זיך פריער איבערגעשמועסט מיט זיין בני אליעזר קליידער פאר רבקה.
בית וועגן דעם שידוך? האט ער געענטפערט ניין! זאגט מילא צירונג קענען זיין פאסיג כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע
איז געגאנגען מנחם זיין ,זיין איידים הרה“ק רבי
פיניאל‘ע אוסטילא זי“ע הי“ד ,אויף די פטירה פון זיין אים מרן זי“ע :ווען די חכמי ישראל זענען געקומען צו פאר יעדן .אבער קליידער איז דאך דא קליינע ,גרויסע,
דוד המלך און אים געזאגט “עמך ישראל צריכין פרנסה“, קורצע און לאנגע ,איז פון וואו האט אברהם געוואוסט
טאכטער‘ל באשע רוחמה ע“ה ,האט מרן זי“ע דערנאך
האט ער זיי געענטפערט ,און זיי זענען באלד געגאנגען די מאס? נאר אברהם אבינו האט געשיקט פאר רבקה א
מנחם געווען ,זיין טאכטער הרבנית מרת חנה רחל
זיך אדורכשמועסן מיט אחיתופל און זיך באראטן מיט מוסטער פון צניעות‘דיגע קליידער ,איר צו ווייזן וויאזוי
ע“ה הי“ד .זי האט ביטערליך
די סנהדרין און דערנאך געפרעגט ביים אורים ותומים. מ‘גייט אנגעטוהן ביי אים אין שטוב ,און אויב זי איז
געוויינט אהן אויפהער ,האט
איז לכאורה שווער פארוואס האבן זיין באלד נישט איינשטימיג אנצוטוהן אזעלכע קליידער ,פאסט זי אריין
איר מרן זי“ע געזאגט“ :חז“ל געפרעגט ביים אורים ותומים צו מ‘זאל ארויס אין מלחמה ביי אברהם אין שטוב.
האבן באשטימט דריי טעג אדער נישט? נאר פון דא זעהט מען אז מ‘דארף זיך b
צו וויינען און מער נישט ,און
ס‘איז נישט א טובה פאר די
פריער אדורכשמועסן מיט אחיתופל דער מיליטערישע
גענעראל צו ס‘שטימט ,און ווען ער איז מסכים פרעגט
“געטרינקען לחיים מיט‘ן שדכן“...
נשמה אז מ‘וויינט צופיהל. מען ביי די סנהדרין די “חכמי התורה“ און ווען זיי זענען מה‘ יצא הדבר (חיי שרה כד:נ)
הרה“ק רבי פינחס מאוסטולא ווען מרן זי“ע איז ארויס פון מסכים דעמאלט פרעגט מען ביים אורים ותומים וואס צו דער מנהג פון כ“ק מרן מהר“י מבעלזא זי“ע איז געווען,
טוען .די זעלבע איז ביי א שידוך פריער שמועסט מען זיך אז ווען ס‘איז געקומען א שדכן אנטראגן א שידוך פאר
די אבלים האט ער געזאגט
אדורך אינדערהייט מיט די בני בית צו ס‘איז פאסיג און צו איינע פון זיינע קינדער האט ער דעם שדכן מכבד געווען
פאר די ארימיגע :ס‘שטייט (שמות ה :טז) “תבן אין
ס‘שטימט לויט די כללים און דערנאך קומט מען פרעגן מיט לעקיך און בראנפין און געטרינקן א “לחיים“ .מרן
ניתן לעבדיך ולבנים אומרים לנו עשו“‘ .תבן‘ איז די
פונעם רבי‘ן אויב מ‘זאל טוען דעם שידוך אדער נישט. זי“ע האט געזאגט :ס‘שטייט אין
ר“ת ב‘מסתרים ת‘בכה נ‘פשי .ס‘איז דא מרה שחורה מדרש (ויק“ר פ‘ צו פר‘ ח) ,אז דער
b
און ס‘איז דא מרה לבנה ,ווען מ‘וויינט צופיהל
איז דאס מרה שחורה ,און שמחה דאס איז מרה “ווייל איך האב נישט קיין צער“... באשעפער זיצט און איז מזווג
זיווגים ,און אויב א איד איז עוסק
ויהי אחרי מות אברהם ויברך אלוקים את לבנה .און פשט אין פסוק איז אזוי“ :תבן אין ניתן בחפצי שמים ,קומט דאך אז
לעבדיך“—,דער ענין פון וויינען איז נישט פאר יעדן, יצחק בנו( ...חיי שרה כה:יא) מ‘זאל אים מכבד זיין .וועגן דעם
רש"י :נחמו תנחומי אבלים ,האט אים געטרייסט ווייל מ‘טאהר נישט וויינען צופיהל“ ,ולבנים אומרים ווערט אויך דערציילט ,אז ווען
לנו עשו“—,אבער שמחה וואס איז מרה לבנה דאס אויף די פטירה פון זיין טאטע אברהם. כ“ק מרן מהר“י זי“ע א חסיד האט אמאהל געזאגט
ווען כ“ק מרן מהר“א מבעלזא זי“ע איז געזיצן ‘שבעה‘ מעג מען יא ,ווייל א איד דארף זיין בשמחה( .אדמור“י פאר מרן מהר“א זי“ע ,אז דער
אויף די פטירה פון זיין ברידער הגה“ק מהר“ם מבילגורייא בעלזא ח“ג וכך בספר ‘בקודש פנימה‘ ח“ב עמ‘ תקז) מנהג פונעם “דברי חיים“ פון צאנז זי“ע ,אז געווען אז
b
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת יא פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר פון צדיקים און חסידים...
אליעזר אז ער האט געהאט ‘קפיצת הדרך‘ ,אינעם שוחד .האט ער אומדירעקט געזאגט פאר רבי אפרים E
“צוגעגרייט דעם הספד פון פריער “..
זעלבן טאג וואס ער איז ארויס איז ער אנגעקומען, זלמן“ :איך בין שולדיג פאר א געוויסער סוחר א
איז דאך נישט געווען א לאנגע צייט וואס ער האט גרויסע סומע געלט ,יענער מאנט פון מיר דעם
נישט געגעסן אין שטוב ,האט ער געקענט זאגן “לא חוב און איך האב אים נישט צו באצאהלן .אפשר
אוכל“ .אבער איר זענט דאך געפאהרן א ווייטער קען דער רב זעהן דאס ערלעדיגן יענער זאל מיך
ויבא אברהם לספוד לשרה ולבכותה...
וועג פון דריי טעג ,און איר האט דאך א לאנגע צייט מער נישט מאנען דעם חוב?! רבי אפרים זלמן האט
(חיי שרה כב:ב)
גארנישט טועם געווען ,דעריבער זייט עפעס טועם פארשטאנען דעם ‘רמז‘ ,און ער האט ‘גערעדט‘ מיט
ביי די פטירה פונעם רמ״א׳ס ערשטע
און דערנאך וועט מען רעדן( .דברות חיים בפרשתנו) יענעם סוחר און די זאך איז געווארן ערלעידיגט.
רעבעצין ,האט דער רמ״א געהאלטן אויף איר א
E שפעטער ווען ער האט געזאגט פאר‘ן מיניסטער
זייער ריהרענדן און שארפזיניגער הספד ,וואס
“געהערט א שמועס און א דבר תורה “.. אז ער האט גערעדט מיט‘ן סוחר צו ‘פארגעבן‘
דעם חוב .האט דער מיניסטער געזאגט אז אויך זיין
האט ביים עולם שטארק אויסגענומען .דער
רמ“א האט געטייטשט דעם פסוק (מלכים ב׳ ט׳)
“פקדו נא את הארורה הזאת וקברוה כי בת-מלך
ואבא היום אל העין( ...חיי שרה כד:מב) היא״ .ערקלעהרנדיג די ווערטער ,אז די ערד,
רש"י" :יפה שיחתן של עבדי אבות לפני המקום וועלכע איז פארשאלטן געווארן צוליעב‘ן חטא
מתורתן של בנים". פון אדם הראשון (“את הארורה הזאת״) ,באקומט
אמאהל פ‘ חיי שרה ווען דער “קדושת ציון“ א תיקון און ווערט אויפגעראכטן (“פקדו״ פון
פון באבוב זי“ע האט געפיהרט דעם שבת טיש לשון ,וה׳ פקד״) בשעת זי נעמט אריין אין זיך
איז נעבן אים געזיצן דער משמש בקודש פונעם דעם קערפער פון אזא צדיקת און בת־מלך ,ווי
צאנזער רב זי“ע הרה“ח רבי רפאל צימעטבוים רבי שכנא׳ס (הגה“ק רבי שלום שכנא ב“ר יוסף
ע“ה באקאנט אלס “דער הויעכער רפאל“ ,און מלובלין) טאכטער ...רבי שכנא ,זיין שווער ,האט
במשך די סעודה האט רבי רפאל דערציילט געהאט נאך א טאכטער ,און א צייט שפעטער
פאר‘ן “קדושת ציון“ אסאך ענינים און עובדות פארלאנג וועט ערלעידיגט ווערן ,און די גזירה איז
האט דער רמ״א געשיקט צו אים ,אז ער וואלט
פונעם זיידן דער צאנזער רב זי“ע .איינע פון די בטל געווארן .אצינד איז מיר פארענטפערט געווארן
וועלן א צווייטן מאהל זיך מיט אים משדך זיין.
רבנים ביים טיש האט זיך געוואנדן צו זיין חבר פארוואס אברהם האט געגעבן פאר עפרון געלט
אבער ר׳ שכנא האט נישט מסכים געווען ,זאגנדיג,
און שטילערהייט אים געזאגט :איך ווייס נישט “עובר לסוחר‘ .ווייל עפרון האט זיך געשעהמט צו
אז ס‘איז אומעגליך ,אז אזא שארפזיניגער הספד
פארוואס דער רבי איז אזוי אינטערעסירט וואס בעהטן געלט פאר זיך ,האט ער געבעהטן פון אברהם:
זאל קענען געשאפט ווערן אין געדאנק “בשעה
רבי רפאל זאגט ,איך וואלט בעסער הנאה געהאט ‘עובר לסוחר‘ ,דאס געלט זאל איבערגעגעבן ווערן
שמתו מוטל לפניו״ .און ס‘איז נישט אנדערש.
ווען דער רבי וואלט אונז געזאגט דברי תורה. פאר א סוחר ,וועמען ער איז שולדיג געלט!“
אז דער הספד איז ביי אים געווען צוגעגרייט
דער “קדושת ציון“ האט דאס מרגיש געווען ,און E
פון פריער ,בשעת זיין טאכטער ,דעם רמ״א׳ס
ער פרעגט יענעם רב וואס ער האט געזאגט?
האט יענער רב געשוויגן .אבער דער “קדושת
ציון“ האט אים געבעהטן ער זאל אים פארט
“פריער ז יט‘ס עפעס טועם “.. רעבעצין ,האט נאך געלעבט ,און דעריבער וויל
ער אים מער נישט האבן פאר אן איידעם.
E
לא אוכל עד אם דברתי דברי( ...חיי שרה
“עובר לסוחר “..
זאגן? האט ער געענטפערט :אז ער וואלט מער
הנאה געהאט צו הערן פונעם רבי‘ן א דברי תורה. כד:לב)
האט אים דער “קדושת ציון“ געזאגט“ :איר האט הרה“ק רבי שמואל מקארוב זי“ע האט געשיקט
במחילת כבודכם פארגעסן א בפירוש‘ע רש“י זיין תלמיד הרה“ק רבי נח מקארוב צו הרה“ק רבי
אין אונזער פרשה .וואונדערט זיך יענער רב און
וישקל אברהם לעפרן את הכסף...עבר
ישעי‘ מפשעדבורז זי“ע אנטראגן א שידוך פאר
פרעגט וועלכע רש“י? האט דער קדושת ציון
לסחר (חיי שרה כג:טז)
זיינס א קינד .האט הרה“ק רבי ישעי‘ מכבד געווען
דער גאון רבי אפרים זלמן מרגליות פון
געענטפערט :אויפן פסוק “ואבא היום אל העין... רבי נח מיט איבערבייס .האט רבי נח געזאגט אז
בראד זצ“ל איז אמאהל געגאנגען רעדן מיט א
(כד:מב) .זאגט רש“י“ :יפה שיחתן של עבדי אבות ווען אליעזר איז געקומען בשליחות פון אברהם צו
מיניסטאר ,וועגן מבטל זיין א גזירה קעגן די אידן.
לפני המקום מתורתן של בנים“ .און רבי רפאל בתואל ,אנטראגן א שידוך פאר זיין טאכטער ,האט
דער מיניסטאר איז געווען באקאנט אלס איינער
איז דאך עבדו פונעם זיידן דער צאנזער רב .האט ער געזאגט “לא אוכל עד אשר דברתי“ ,זעהט מען אז
וואס נעמט שוחד .אבער ער האט זיך געשעהמט
יענער רב געענטפערט מיט א שמייכל“ :אצינד מ‘עסט נישט איידער מ‘פיהרט אויס דעם שידוך .האט
צו פארלאנגען אפענערהייט פון רבי אפרים זלמן
>>>>>>> אים רבי ישעי‘ געענטפערט בדרך צחות :ס‘שטייט ביי
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת יב פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר פון צדיקים און חסידים...
>>>>>>>
אז זיי זאלן טרעפן פרנסה נעבן זייער שטוב? געזאגט ,און ער האט זיך אויסגעדרייט צו זיין זוהן רבי האב איז זוכה געווען צו הערן ביידע א שמועס און
“וישא עינו וירא והנה גמלים באים“—,יצחק האט יצחק מאיר“ :נו ,זענען מיר אומזיסט אהערגעקומען?“ א דבר תורה“.
געזעהן און פארשטאנען “והנה גמלים באים“—, און ווירקליך אזוי האט פאסיהרט ,ווען די פרוי איז E
ס‘קומען שיירות וואס גייען אויף די וועגן ,און
פאר די טובה פון די מענטשן האט דער באשעפער
געמאכט אז ס‘זאלן זיין בעלי עגלות וואס זאלן
אהיימגעקומען האט זי געהערט אז דער פריץ האט
געלאזט דרינגענד רופן איר מאן ,אז אזוי ווי ער האט
געהערט אז דער רוסישער קעניג גייט אנקומען
“דער פריץ איז אנטלאפן “..
פיהרן די מענטשן זיי זאלן קענען אנקומען צו אין שטעטל ,און ער איז א פוילישער ,קען ער נישט ויירש זרעך את שער שונאיו( ,חיי שרה
זייער פלאץ( .ספר עבודת הלוי) פארליידן דעם רוסישן קעניג און וויל אים נישט זעהן כר:ם)
E פאר די אויגן .דערפאר וויל ער אוועקפאהרן און ער דער אפטער רב זי“ע איז אמאהל געפאהרן
באלד געהאלפן געווארן. . לאזט אים פיהרן דעם דארף ביז ער וועט צוריקקומען.
פארשטייט זיך אז דער איד האט באלד אנגענומען
מיט זיין זוהן הרה“ק רבי יצחק מאיר זי“ע צו א
גביר‘ס חתונה .ביי די חתונה איז פארגעקומען
א שפיעל כדי צו משמח זיין חתן-וכלה ,וואו די
ויקח אשה ושמה קטורה...את יקטן בדחנים האבן פארגעשטעלט א דין תורה צווישן א
(חיי שרה כה:א) איד און א נידערטרעכטיגער פריץ .דער פריץ האט
א חסיד האט אסאך געבעהטן פון זיין רבי‘ן געפאדערט פונעם איד ער זאל זיך אפטראגן פונעם
הרה“ק רבי יחזקאל‘ע קאזמירער זי“ע ,ער זאל דארף ,ווייל .דער איד האלט נישט ביים באצאהלן די
אים אנוואונטשן ,ער זאל געהאלפן ווערן מיט ארענדע און ער קען מער נישט אויסהאלטן ,צוזעהן
קינדער זרע של קיימא .דער רבי האט אים ווי אזוי דער איד זיצט זיך אין דארף אומזיסט אהן
עטליכע מאהל צוגעזאגט ,אבער די ישועה קיין קאסטן ,און דער איד האט זיך פארטיידיגט
איז נאך נישט געקומען .אמאהל זייענדיג ביים אז זיין לאגע איז שטארק געדרוקט און ער האט
רבי‘ן איז אריינגעקומען א פשוטער דארפסמאן, דעם פארשלאג .דער פריץ איז זיך אוועקגעפאהרן נישט פון וואו צו באצאהלן ,און ער בעהט פונעם
און אויך געבעהטן ביים רבי‘ן א ברכה ער זאל און האט זיך מער נישט באוויזן צוריק .קיינער האט פריץ ער זאל צו ווארטן ביז ער וועט אויפגעראכטן
געהאלפן ווערן מיט קינדער ,האט אים דער רבי נישט געואוסט וואוהין ער איז פארשוואונדן געווארן. ווערן .די ‘דיינים‘ האבן באלד ארויסגעגעבן דעם
אנגעוואונטשן ,און נאך אין יענעם יאהר איז יענער (מאמר מרדכי)
‘פסק‘ אז דער איד דארף בלייבן אויף זיין ארט ,און
געהאלפן געווארן .איז דער חסיד אריינגעגאנגען E
וויבאלד דער פריץ קען דאך נישט צוקוקן אז דער
צו הרה“ק רבי יחזקאל‘ע און מיט א צובראכן
הארץ געפרעגט דעם רבי‘ן ,ער בעהט שוין דעם
רבי‘ן אזויפיהל יאהר געהאלפן צו ווערן מיט
“בעלי עגלות פאר די מענטשן “.. איד וואוינט אין דארף און באצאהלט נישט ,זאל ער
זעלבסט אנטלויפן פון דארף...
ווען די צוויי צדיקים זענען צוריק אהיים
קינדער ,און ער איז נאכנישט געהאלפן געווארן, ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות ערב וירא געקומען האט דער זוהן הרה“ק רבי יצחק מאיר
און דער דארפסמאן איז באלד געהאלפן געווארן? והנה גמלים באים( .חיי שרה כד:סג). זיך באקלאגט פאר‘ן טאט‘ן אז אומזיסט האבן זיי
האט אים הרה“ק רבי יחזקאל‘ע געענטפערט: אמאהל האט א בעל עגלה געפרעגט דעם מיטגעמאכט אזא לאנגן וועג ,ער האט אזוי געהאפט
אברהם אבינו איז נישט געהאלפן געווארן מיט זיין בארדיטשובער רב ,דער “קדושת לוי“ זי“ע ,צי ער אז זיי וועלן באקומען שיינע נתינות און ס‘איז
זוהן יצחק ,ביז די מלאכים זענען געקומען און דער זאל אפלאזן זיין פרנסה אלס בעל עגלה און גיין נישט געלונגען ,צו וואס האט אויסגעפעהלט זיך
באשעפער האט אים צוגעזאגט אז ער געהאלפן זוכן אן אנדערע ארבעט .ווייל אלס א בעל עגלה אזוי אנצושטרענגען פאר די גאנצע רייזע? אבער
ווערן און יצחק איז געבוירן געווארן .דערנאך קומט אים אויס צומאהל נישט צו קענען דאווענען זיין טאטע ,דער אפטער רב ,האט נישט רעאגירט.
שטייט אין פסוק “ויוסף אברהם ויקח אשה ושמה תפילה בציבור? פרעגט אים דער בארדיטשובער פלוצלונג האט דער וואגן זיך אפגעשטעלט ,א
קטורה ,ותלד לו את זמרן ואת יקשן—,“...ער האט רב ,אויב ער נעמט אויפ‘ן וואגן בחנם אן ארימאן פארביטערטע פרוי האט פארשטעלט דעם וועג
געהאט נאך קינדער ,און די תורה מאכט נישט קיין וואס האט נישט קיין געלט צו באצאהלן האט ער מיט א געוואלד“ :דער פריץ וויל אונז פארטרייבן
עסק דערפון .ווייל צו האבן קינדער אזוי ווי זמרן געענטפערט“ :יא“ .האט דער בארדיטשובער רב פון דארף ווייל מיר האבן נישט פון וואו צו באצאלן!“
און יקשן ,איז נישט קיין רבותא ,אבער צו האבן א אים געזאגט :ס‘שטייט אין פסוק (חיי שרה כד:סג) האט דער אפטער רב געגעבן א פרעג“ :וואס איז נאר
זוהן ווי יצחק ,איז נישט קיין גרינגע זאך און ס‘איז “ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות ערב“—,יצחק האט געווען דער פסק ביי די חתונה?“
שווער ווי קריעת ים סוף( .מאמר יחזקאל ,בפרשת אריינגעטראכט ,פארוואס זענען דא מענטשן וואס “מ‘האט גע‘פסק‘נט אז דער פריץ זאל אנטלויפן
E פאר פרנסה דארפן זיי זיין בעלי עגלות ,צו וואנדערן פון דארף“ ,האט זיין זוהן גענטפערט“ .נו ,זאל
אויף די וועגן ,קען דען דער באשעפער נישט מאכן דער פריץ טאקע אנטלויפן“ ,האט דער אפטער רב
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת יג פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...וואס מיר לערנען פון די תורה
מערת המכפלה ,אבער מיט מער ווי טויזנט יאר צוריק האט
דארט עקזיסטירט א שוהל וואו אידן האבן געדאוונט יעדן
התחתון בלי עיכוב ...כדי ללכת לגן עדן העליון בלא צער“...
אין יענע יאהרן ,ווארשיינליך צוליעב די גרויסע הבטחות
• מערת המכפלה •
איינציגן טאג .דער באקאנטער היסטאריקער ,רבי בנימין ווי מיר האבן פריער געברענגט פון רמ“ע מפאנו ,פלעגט מען • דאס חשוב‘סטע ארטאין חברון
מטודילא ,וואס האט ארומגעקרייזט איבער אלע אידישע ברענגען מתים פון הונדערטער קילומעטער פון ארום ,קיין
דאס חשוב‘סטע ארטאין חברון איז דער מקום קבורה
קהלות אין דער וועלט ,דערציילט“ :ושם הבמה הגדולה חברון .איינער פון די ראשונים ,ר“ש היתום ,שרייבט אין זיין
פון די אבות ,דאס ארט וואס מ‘רופט “מערתהמכפלה“ .די
שקורים “שנט-אברהם“ והיא היתה כנסת יהודים בימי פירוש אויף מסכת מועד קטן“ :כמו שעושים עוד היום כל
מערת המכפלה האטצוגעצויגן אידן פון אלע דורות ,נישט
הישמעאלים“ ... סביבות חברון ,שמשגרים מתיהם לחברון“.
נאר צוליעבדי פיהר פארלעך וואס זענען דארט באהאלטן,
אבער דאס איז נאר געווען אויף אקורצע תקופה דאס זעלבע שרייבט רבי פתחיה פון רגנשבורג וואס
ביז ס‘וועט קומען די מינוט פון תחיית המתים במהרה
פון צוויי ביז דריי הונדערט יאהר .יאהרן לאנג פאר אט האט באזוכט אין ארץ ישראל ,ער דערציילט וואס ער האט
בימינו ,נאר דערפאר וואס די מערת המכפלה איז דער שכן
די תקופה און יאהרן לאנג נאך די תקופה האבן אידן געזעהן מיט די אייגענע אויגן :“ושם חביות מלאות עצמות
צום גן עדן .פון די מערת המכפלה עפנט זיך א טיהר גלייך
נישט געהאט קיין דריסת הרגל אין די געביידע וואס איז מישראל ,שהיו מביאים שם מתיהם ...כל אחד ואחד עצמות
צום גן עדן.
העכער די מערה .די באקאנטע געביידע איז נישט די אבותיו ...והניחו שם עד היום הזה“...
מערה זעלבסט ,נאר א הויז העכער די מערה .ס‘איז וויכטיג • א ליכטיגער שטראהל פון גן עדן
אנצוצייכענען אז אין דער מערה גופא איז קיינער קיינמאהל
נישט אריינגעגאנגען .רבי משה חאגיז זצ“ל אין ספר ‘אלה
חברון אינעם זוהר הק‘ ווערט געברענגט אז אדם הראשון,
עיר האבות
יציר כפיו של הקב“ה ,האט געזעהן א ליכטיגן שטראל וואס
מסעי‘ שרייבט :“הרב האלקי מהר“י לוריא ,האריז“ל ,דרוח קומט ארויס פון גן עדן צו די מערה ,האט ער באשלאסן אז
ה‘ דיבר בו ,הוא קיים ואישר ,כי בחברון ת“ו מערת המכפלה ער וויל דארט ליגן לאחר פטירתו.
שהיא בתוך העיר ממש ...ומתפללים שם אחינו בני ישראל
והתלמידי חכמים הדרים שם ,אך תוך המערה לא היה אדם • דער וועג פון צדיקים צום גן עדן
שנכנס שם מעולם“. דער “רבינו בחיי“ שרייבט אז די מערת המכפלה איז
די גאנצע פראגע פון יא אריינגיין אדער נישט ,רעדט דער וועג דורך וואו די נשמות פון די צדיקים גייען אדורך
זיך בנוגע די געביידע העכער די מערה .בשעת די קריסטן, אויפ‘ן וועג צום גן עדן .דעריבער האט אברהם אבינו ע“ה
די טרויעריג בארימטע קרייץ ציגלער ,האבן איינגענומען אויסגעקליבן דעם דאזיגן ארט למקום קבורתו .ער שרייבט
ארץ ישראל ,האבן זיי אויפגעשטעלט אהערליכע געביידע ‘די אידן אין יענע דורות האבן געוואוסט פארוואס זיי ווי פאלגענד:“אברהם אבינו היה יודע מעלת המקום ההיא
העכער די מערה ,זיי האבן דאס ארט פארוואנדלט אין ווילן ליגן אין חברון .דער רבינו בחיי אין זיין פירוש על התורה שהוא בית שער לעדן ,על כן בחר בו כי דרך שם יכנסו לגן
א קאטוילישע קירכע וועלכע איז געווען באציהרט מיט זאגט אין די סדרה פון די וואך פארוואס די שטאט הייסט עדן“ .אויך שטייט ווען אברהם אבינו איז אריין אין מערת
פארשידענע צורות און געשטאלטן ,פונעם סארט וואס חברון:“נקראת חברון על שם שכל הקבור שם נפשו מתחברת המכפלה ,האט ער געשפיהרט א גערוך פון גן עדן ,און ער
אברהם אבינו האט צעבראכן אין זיין טאטנ‘ס הויז. למעלה ...ולא לחנם חמדוה אבות העולם ,אלא שמשם זוכות האט געהערט ווי די מלאכים זאגן ,אז אברהם אבינו וועט
יאהרן שפעטער ,ווען די מוסלעמענער האבן זיך הנשמות להתחבר לשורשן שהוא כסא הכבוד“. דארט באערדיגט ווערן ,און פון דעמאלט און ווייטער ,האט
איבערגעשטארקט און פארטריבן די קריסטן פון ארץ
ישראל .האבן די נוצרים געליטן א מפלה אויך אין חברון.
•תפילות ותחנונים ביים מערת המכפלה ער יעדן טאג דארט מתפלל זיין.
זיי האבן געקעמפט עטליכע טעג מיט די אראבער און ווען מיר האבן פריער ציטירט וואס דער רמ“ע מפאנו זאגט • פארוואס ס‘הייסט “חברון“
זיי האבן געזעהן אז זיי האלטן ביים פארלירן האבן זיי אין זיין ספר “עשרה מאמרות“ אז די מערת המכפלה איז א לויט טייל מפרשים איז דער נאמען חברון פון לשון
צעבראכן זייער געבעט הויז ,זיי האבן דאס פארניכטעט כדי דרך פאר די תפילות פון אידישע קינדער צום הימל“ :כי כל “חבר“ ,ווייל דאס באהעפט די צוויי וועלטן ,די וועלט און
ס‘זאל נישט אריינפאלן אין די הענט פון די מוסלעמענער, תהילה ותפילה העולה למרום עוברות דרך עליהם ,במערת יענער וועלט ,דעם עולם העליון מיט‘ן עולם התחתון.
דער ארט וואס פיהרט צו די מערה,דער פתח המערה ,האבן המכפלה“ ,פון דעם פארשטייען מיר אז די תפילות וואס דער אלשי“ך הק‘ זאגט אזוי“ :לכן תיקרא חברון על שם
זיי פארשאטן מיט ערדאון ליים אז קיינער זאל נישט וויסן מ‘רעכט אפ אין אט דעם ארט איז אויף א העכערע מדרגה ווי ההתחברות של המערה עם העולם העליון כנודע אצלינו כי
וויאזוי מ‘גייט אריין אין די מערה. סתם דאווענען ,ס‘איז נאענט צום שער השמים. היא כניסה לגן עדן הארץ“ ...
ווען די אראבישע גענעראלן זענען אריין געקומען אבער נישט נאר דאס דאווענען איז אויף א העכערע דעריבער איז פארשטענדליך פארוואס אידן בכל
אין שטאט זענען די חברון‘ער אידן געגאנגען צו זיי און מדריגה אין חברון ,אויד דאס לערנען אין חברון איז אויף הדורות האבן געהאלטן פאר א געוואלדיגע זכיה צו קענען
זיי פארגעשלאגן אז זיי וועלן אנטדעקן די עפענונג צו די א העכערע מדריגה ווי סיי וואו .פון הייליגן חיד“א ווערט דארטן נקבר ווערן .דער גרויסער מקובל רבי אברהם אזולאי
מערה ,בתנאי מען וועט זיי לאזן אויפשטעלן אויף יענעם געברענגט:“שאחד קדוש חלם שהלומד תורה לשמה בחברון זצ“ל בעל “חסד לאברהם“ שרייבט“ :מי שהוא דר בחברון
ארט א אידישן געבעהט הויז ,א בית הכנסת .די אראבישע מתקן העון הידוע ,ואין צריך לא סיגופים ולא תעניות ,לפי הוא בטוח כי כשיפטר (מהעולם) ויקבר שם ,נפשו זוכה לגן
גענעראלן וועלכע זענען געווארן די הערשער אין חברון שסוד סיני מלא (סמ“ך = 120 ,יו“ד = 20 ,נו“ן = 106 ,יו“ד= עדן התחתון בלא עיכוב...ובאין שום מוחה...ובלי צער כלל“.
האבן גלייך מסכים געווען ,און די אידן האבן באקומען 20 .סד הכל = 266) בגימטריא חברון ...והלומד תורה בחברון אויך דער רמ“ע מפאנו זצ“ל שרייבט וועגן די גרויסקייט
רשות אויפצושטעלן דארט א בית תפילה .ס‘האט אבער כאילו לומד בסיני ...ובהר סיני הרי פסקה זוהמתן ...ולכן גם פון ליגן באהאלטן אין חברון :“בחברון שם קבורת האבות,
נישט אנגעהאלטן צו לאנג ,נאך א צאהל יאהרן האט מען הלומד תורה לשמה בחברון פסקה זוהמתו“. וידוע כי היא מעבר לגן-עדן התחתון ...וכל הנפטרים
היינט איז פאראן א מוסלעמענישער מעטשעט אויף די והנקברים בה ,זוכים לעלות נפשותיהם ...לעבור לג“ע
>>>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת יד פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...וואס מיר לערנען פון די תורה
>>>>>
צו זיין פאמיליע אין אייראפע ,דערציילט אין איינע פון כהן-גדול איז נפטר געווארן. פארטריבן די אידן פון די שוהל און דאס קאנפיסקירט.
די בריוו“ :הלכתי לחברון וגרתי בה ימים רבים ,עד אשר חברון איז אויך געווען די ערשטע הויפט שטאט פון דוד
היתה ישיבתה חביבה עלי כמעט יותר מירושלים .להיות בה המלך .זיבן יאהר האט דוד המלך ע“ה געוויילט אין חברון ,ביז • חברון עיר האבות •
היהודים מעט וטובים ואינם כאנשי ירושלים ...והם כעשרים ער איז ארויף קיין ירושלים און דארט געשאפן זיין הויפט- • עיר הקודש
בעלי בתים מכונסים במבוי אחד הסוגר עליהם ולא יעבור שטאט .אין חברון האט אויפגעשיינט דוד המלך‘ס מלוכה און
ביניהם ישמעאל וטמא“ ... פון דארטן האט ער דאס אריבערגעפיהרט קיין ירושלים ,על חברון איז איינע פון די פיהר שטעט אין ארץ ישראל
אין אן אנדערן בריוו שילדערט רבינו עובדי‘ דאס ארט פי ה‘ ,ווי דער פסוק (שמואל ב‘ ב:א) זאגט“ :וישאל דוד בד‘ וואס ווערט באטיטולט אלס “עיר הקודש“ ,אויך איז חברון
חברון ,און פון וואנען אירע אידישע איינוואוינער שטאמען, לאמור ,האעלה באחת ערי יהודה? ויאמר ד‘ אליו ,עלה ,ויאמר א בכבוד‘יגע מיטגליד אין די גרופע פון די שטעט וועלכע
ער שרייבט :“חברון כולה טרשים וסלעים וארץ הרים, דוד ,אנה אעלה? ויאמר חברונה!“ מ‘רופט “ארץ החיים“ .די ערשטע איז ירושלים עיר הקודש,
וכרמים וזיתים בה הרבה .ובה היום כעשרים בעלי בתים נישט נאר בחיים חיותם זייענדיג אויף דער וועלט האבן די צווייטע איז חברון עיר הקודש ,די דריטע איז צפת עיר
כולם “רבנים“ ,אין שם קראים ,ומחציתם מזרע האנוסים אונזערע אבות הקדושים געוואוינט אין חברון ,אויך נאך זייער הקודש ,און די פערטע איז טבריה עיר הקודש.
אשר מקרוב באו לחסות תחת כנפי השכינה“. פטירה האבן זיי בוחר געווען אז זייער מקום קבורה זאל זיין חברון איז די שטאט וואו אונזערע אבות האבן
מיט קנאפע פינף הונדערט יאהר צוריק האבן די געוואוינט .אברהם אבינו איז דא געווען דער חשוב‘ער
טערקן איינגענומען גאנץ ארץ ישראל .פון דעמאלט איינוואוינער וועמען יעדער שעצט און וויל זיך מיט אים
האט זיך געענדיגט די לאגע פון ארץ ישראל אידן ,צום חברון אנגעהערן ,ווי מיר לערנען אין די פרשה פון די וואך .אין
חברון האט אברהם אבינו באקומען דעם באפעהל פון
שלעכטן .אינמיטן סוכות שנת רע“ח (518‘ למספרם)
האט דער טערקישער גענעראל וואס האט איינגענומען עיר האבות באשעפער ,ער זאל זיך מל זיין ,און זיין ברית איז טאקע
דעם חברון ראיאן ,זיך גענומען צו די חברון‘ער אידן .ער פארגעקומען דא; אין חברון האבן אים די מלאכים באזוכט;
און זיינע מענטשן האבן אויסגע‘הרג‘עט אגרויסע צאהל דא האט ער געהערט די גוטע בשורה אז אין א יאהר ארום
אידן און צוגענומען זייער פארמעגן .די אידן וועלכע זענען אין די דאזיגער צייטוועט ער געבוירן אזוהן.
געבליבן לעבן זענען אנטלאפן קיין לבנון צוזאמען מיט אויך יצחק אבינו האט דא געוואוינט ,און אזוי אויך
די געראטעוועטע ספרי תורה ,ווען די אידן האבן געוואלט יעקב אבינו דער בחיר האבות ,ווי ס‘שטייט אין פסוק אז
מיטנעמען מיט זיך אויך די קריינדלעך די כתרי תורה און יעקב אבינו איז געקומען צו זיין פאטער יצחק אין חברון:
די גאלדענע טאצן ,האבן זיי דאס נישט געפונען .די רשעים חברון עיר הקודש .דעריבער איז שוין נישט קיין וואונדער “ויבא יעקב אל יצחק אביו ממרא קרית הארבע ,היא חברון
האבן דאס שוין געהאט צוגענומען ,אויסער צוויי רימונים פארוואס חברון איז במשך אלע דורות געווען פאררעכנט אשר ּגָר שם אברהם ויצחק“.
און איין עטרה וואס איז געווען גוט באהאלטן .פון לבנון אלס דאס חשוב‘סטער ארט אין ארץ ישראל ,נאך ירושלים חברון האט א גאר לאנגע היסטאריע ,ס‘הייבט זיך
זענען זיי ווייטער געלאפן קיין קארפו ,אין גריכלאנד ,די עיר הקודש ,און געהאט אזא צוציאונגס קראפט .חברון איז אהן מיט אונזערע הייליגע אבות ,אבער ס‘בלייבט נישט
שטאט פון וואנען מען ברענגט אתרוגים. געווען דאס צווייטע ארט וואוהין אלע אידן האבן מתגעגע דארט שטיין .אין פרשת דברים שטייט ווי דער באשעפער
חברון איז געווארן אידן-ריין .אבער נישט אויף לאנג. געווען און משתוקק געווען אנצוקומען .דעם דראנגג און האט צוגעזאגט אז כלב בן יפונה ,יהושע‘ס שותף ,וועט
פיהר יאהר שפעטער איז אהין געקומען אויף א באזוך רבי בענקעניש צו דער שטאט חברון וואס האט געטוליעט ביי דערלעבן אריינצוקומען קיין ארץ ישראל“ ,ולו אתן את
משה קאסולא פון איטאליע ,און ער באריכטעט אין זיין אלע אידן במשך די דורות קען מען זעהן פון די ווערטער הארץ אשר דרך בה ולבניו ,יען אשר מלא אחרי ה‘“—,
כראניק אז ער האט דארט געפונען אכצן אידישע משפחות פונעם גרויסן משורר רבי יהודה הלוי ,ווי ער באזינגט חברון, איםוועל איך שענקען דאס לאנד וואו ער האט געשפאנט
וואס וואוינען אין איין פארמאכטער הויף דארט האבן זיי מיט זיינע בארימטע און געהויבענע ווערטער אין די קינה (רש“י :די שטאט חברון ,ווי ס‘שטייט אין פ‘ שלח אז ער
אויך א שוהל .חברון איז טאקע נישט פארלאזט געווארן “ציון הלא תשאלי“ :“מי יתנני משוטט במקומות אשר נגלו איז אנגעקומען ביז חברון) און פאר זיינע קינדער ,דערפאר
אויף א לאנגע צייט ,אבער דער דארטיגער אידישער ישוב אלוקים לחוזיך וציריך ...ואשתומם עלי חברון מבחר קבריך“... וואס ער האט פארפוהלט דעם באשעפער‘ס שליחות .אין
איז כסדר געווען קליין אין ציפער ,אכצן צוואנציג משפחות. ספר יהושע (י“ד) ווערט געשילדערט ווי כלב איז געקומען
• דער אידישער ישוב אין חברון צו יהושע‘ן פאדערן די צוגעזאגטע שטאט ,און ווי יהושע
א שטארקער וואוקס האט זיך אנגעזעהן אינעם
דארטיגן אידישן ישוב ווען רבי מלכיאל אשכנזי זצ“ל פון דעד אידישער ישוב אין ארץ ישראל האט זיך נישט האט טאקע איבערגעגעבן חברון אלס ירושה פאר כלב בן
די גדולי אשכנז איז אהין געקומען און געוואדן דער רב געצויגן ברציפות .ס‘זענען געווען צייטן וואס ס‘זענען כמעט יפונה און זיינע קינדער“ ,עד היום הזה“.
און מנהיג פונעם דארטיגן אידישן ישוב .דער חיד“א זצ“ל נישט געווען קיין אידן אין ארץ ישראל ,און זיכער נישט אין אין ספר יהושע (כ:ז) ווערן אויסגערעכנט די זעקס
וועלכער איז אליין געווען אתושב פון די שטאט חברון ,ער, קיין ארגאניזירטע קהלות ,אבער ווי ס‘האט זיך געשאפן א “ערי-מקלט“ ,און איינע פון די זעקס איז “ואת קרית-ארבע,
זיין פאטער און זיידע האבן דארט געוואוינט ,דערציילט גרעסערע אידישע באפעלקערונג אין ארץ ישראל ,איז חברון היא חברון ,בהר יהודה“ .דאס זענען די “שוץ-שטעט“ וואוהין
וועגן דעם דערמאנטן רבי מלכיאל אין זיין ספר ‘שם באזעצט געווארן דורך די אידישע אימיגראנטן .ס‘זענען ס‘איז אנטלאפן און האט זיך געראטעוועט פונעם גואל-
הגדולים‘. געווען אזעלכע וואס האבן אויסגעקליבן חברון איידער הדם דער וואס האט געטויט אימיצן אומווילנדיג .ווילאנג
מיט‘ן קומען פון רבי מלכיאל האבן זיך דארט ירושלים. דער רוצח איז געזיצן אין חברון אדער אין איינע פון די
באזעצט א גרויסע צאהל אשכנזי‘שע אידן ,און צו רבינו עובדי‘ מברטנורא וואס איז געפאהרן וואוינען אנדערע פינף אזעלכע שטעט ,האט דער טויטן‘ס גואל-
זיי זענען צו געקומען אויך א צאהל ספרדי‘שע אידן וואס קיין ארץ ישראל ,און האט זיין רייזע און זיין אנקומען הדם ,דער משפחה קרוב ,נישט געמעגט נקמה נעמען פון
>>>>>>> אהין באשריבן אין עטליכע בריוו וואס ער האט געשיקט אים .דער רוצח האט געמעגט פארלאזן די שטאט ווען דער
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת טו פ‘ חיי שרה תשפ“ו
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...וואס מיר לערנען פון די תורה
>>>>>
צו חברון .ער פלעגט קומען אהין פון ירושלים גאנץ אפט, אן אנדערע פראגע וואס האט זיך דעמאלט אנטוויקלט זענען דעמאלט געווען א מיעוט צווישן די אשכנזי‘שע
און מתפלל געווען אויף קברי אבותינו הקדושים. איז געווען אז א פרוי וואס האט געוואוינט אין איינע פון אידן ,דעריבער האבן זיי דעמאלט אדאפטירט א צאהל
אין יאהר תקע“ט ( 819‘ למספום) איז צוגעקומען א די באלקאנען לענדער האט מנדר געווען א גרויסער סכום אשכנזי‘שע מנהגים ,ווי זאגן “ברך עלינו“ א גאנץ יאהר
פרישער כח אין די שטאט חברון .א גרויסער צאהל חב“ד געלט פאר א חברה תלמוד תורה אין די שטאט חברון .נאר אויך זומער אנשטאט “ברכנו“ .דעם פיוט “לכה דודי“ ,און
חסידים זענען געקומען וואוינען אהין ,נאכדעם ווי דער אזוי ווי די דאזיגע חברה האט זיך אויפגעלעזט ,פרעגט זי זאגן דעם מזמור כ“ז פון תהלים פאר עלינו .בימיו זענען
מיטעלער ליובאוויטשער רבי ,הרה“ק רבי דובער ,דער זוהן אהן דעם מהרשד“ם ,וועלכער האט אין יענער צייט געוואוינט געקומען וואוינען אין חברון א צאהל יחידי סגולה שבדור,
פונעם בעל ה“תניא“ זצוק“ל ,האם געשריבן א בריוו צו זיינע אין טערקיי ,צי זי קען דאס צוגעזאגטע געלט געבן פאר די ווי רבי אליהו די וידאש דער בעל “ראשית חכמה“ ,רבי
חסידים אז “כל מי שיש לו אחוזת נחלה בעיה“ק חברון ת“ו חברה תלמוד תודה פון די שטאט סאלאניקי .נאך א לענגערע אברהם בן יקיר ,רבי מנחם הבבלי בעל “טעמי המצות“ ,רבי
יהא ניצול מחיבוט הקבר“ .די חב“ד‘סקער חסידים וואס שקלא וטריא פיהרט ער אויס ,אז מן הדין קען מען משנה שלמה עדני בעל “מלאכת שלמה“ אויף משניות.
האבן דעמאלט געוואוינט אין צפת האבן כמעט אלע זיך זיין און געבן דאס געלט פאר אן אנדעדע צדקה צוועק אבער דער של“ה הק‘ דערמאנט רבי מלכיאל ,ער דערמאנט
אריבער געצויגן פון צפת קיין חברון ,און פון דעמאלט און וויבאלד חברון קוקט שטארק ארויס אויף די תרומות פון עטליכע תקנות וואס ער האט איינגעפיהרט אין חברון“ :הא
ווייטער זענען כמעט אלע חב“ד‘סקער חסידים וואס האבן אויסלאנד ,זייערע געברויכן זענען געוואקסן זייער שטארק, לך המנהג דק“ק חברון שנה שנה מפי הרב הגדול החכם
עולה געווען קיין ארץ ישראל געקומען וואוינען קייןחברון, השלם החסיד והעניו מהר“ר מלכיאל אשכנזי זלה“ה“.
ביז ס‘האט זיך געשאפן א היבש גרויסע חב“ד קהילה אין
חברון.
חברון מרבה נכסים מדבה דאגה ,און מרבה תושבים איז
אויך מרבה דאגה .מיט א גרויסן ציבור וואס זענען געקומען
דער גרויסער ליובאוויטשער חסיד רבי שמעון מנשה
חייקיןז“ל ,וואס איז געווען דער רב פון די ליובאוויטשער
עיר האבות וואוינען קיין חברון האט זיך געפאדערט מער קהל‘ישע
אויסגאבן ,אוןצווישן די קהל‘ישע אויסגאבן איז אין יענער
קהילה איןחברון ,דערציילט אין א בריוו וועגן דעם אזוי: צייט אריינגערעכנט געווארן דאס צושטעלן שומרים‘
“בימים ההם נגזר עליהם ואני בתוכם כי נעתיק משם וועלכע זאלן היטן אויפ‘ן אידישן ישוב פון גנבים.
(מצפת) ההרה ,לייסד עיה“ק חברון למושב חסידי חב“ד. דער דערמאנטער רבי מנחם הבבלי פון די גורי
וקיימנו דבריו של אדמו“ר ...ואם כי צרות רבותסבבונו אז האריז“ל ,וועלכער איז געקומען וואוינען קיין חברון פון
מאילי הארץ בחברון ,עם כל זאת פקדותו שמרה רוחינו, דעריבער זאל זי שיקן דאס געלט דוקא קיין חברון. צפת האט מקדיש געווען אלע הכנסות פון זיין ספר “טעמי
למלאות רצון צדיק אשר בכל עוז התאמץ לייסד הישוב חברון האט געהאט פיהל חשוב‘ע און געהויבענע המצות“ פאר די אויסגאבן פון נעמען היטערס ,וואס זאלן
בחברון דוקא“... איינוואוינער ,איינער פון זייי איז געווען הרה“ק רבי גרשון היטן אז די לומדים וואס גייען לערנען ביינאכט אין שוהל
אויך דער שפעטער‘דיגער ליובאוויטשער רבי דער קיטעווער זצוק“ל ,דער שוואגער פונעם בעש“ט הק‘ זי“ע, זאלן נישט דארפן מורא האבן פון קיין איבערפאלן.
‘צמח צדק‘ זצוק“ל האט מקיים געווען דעם פסק פון זיין ער האט געוואוינט אין חברון א קורצע צייט ,און אט אזוי אזוי לייענען מיר אין די הקדמה צו זיין ספר :“גם כל
גרויסן טאטן און זיך איינגעקויפט א נחלה אין חברון ,ער באשרייבט ער די שטאט :“בעיר הזאת יש בה רק חצר אחת ההנאה שתבוא מהם (פון מיין ספר) היא לחברון ,לגדול
האט געקויפט דאס הויז וואו די ליובאוויטשער שוהל אין ליהוריס ,בשבתות וימים טובים סוגרים אותו ואין -יוצא ואין ולבנות ההרוס ,למען ננוח מגנבים ושודדי לילה בזכות
חברון האט זיך געפונען. בא ,ובכל לילה סוגרים ...ומשכימים בחצי הלילה לבית הכנסת האבות .ולא יהיה עיכוב למשימים לילות כימים ללמוד
אין יאהר תר“ה איז צוגעקומען ,אין די חב“ד‘סקער ומאירים בשתי שעות בבית המדרש ולומדים בישיבה“ ... יומם ולילה בלי הפסק“...
קהלה אין חברון אפרישער כח ,רבי יעקב כולי זצ“ל ,דער ווייטער דערציילט ער ,וויאזוי דאס אידישע לעבן אין צוזאמען מיט די אויסברייטערונג פונעם אידישן ישוב
איידעם פונעם מיטעלן רבי‘ן ,איז געקומען וואוינען אין חברון פיהרט זיך ,און אז די גוים ארום רעספעקטיהרן די איז אויך געקומען פראבלעמען אין הלכה‘ישע פראגעס.
חברון מיט זיין רעבעצין מרת מנוחה רחל אין נאך אצאהל אידן און גיבן אויף זיי אכטונג .אויך דערציילט ער אז ווען אין די שו“ת ספרים פון יענער צייט טרעפן מיר עטליכע
חסידי חב“ד... ער איז געקומען קיין חברון איז אים דער שר העיר ,דער תשובות וואס רעדן וועגן די פראגע צי חברון איז אן עיר
ס‘ווערט דערציילט צווישן די ליובאוויטשער חסידים מעיאר ,געקומען באזוכן און מכבד געווען ,און ער ,רבי מוקפת חומה און מ‘דארף לייענען די מגילה ט“ו אדר
אז אמאהל ווען די רעבעצין מנוחה רחל איז נאך געווען א גרשון ,האט אים געגעבן א מתנה ,א לילקע ציבעך וואס ער און נישט י“ד ,אדער האט דאס א דין ווי די ערי הפרזות,
קליין מיידל איז זי פארשלאפט געווארן .ס‘איז אלץ געווארן האט געקויפט אינטערוועגנס אין איסטאמבול .רבי גרשון און מ‘לייענט די מגילה דעם פערצנטן טאג אין אדר .די
ערגער און ערגער ,ביז ס‘איז געקומען צו א פונקט וואס די דערציילט אויך וועגן די אהבה ואחוה ורעות וואס הערשס פראגע איז אנגעקומען צום רדב“ז ,וועלכער איז געווען
דאקטורים האבן אויפגעגעבן האפענונג .זי איז געבליבן צווישן די אשכנזים און ספרדים אין חברון ,וואס ווי באקאנט דער ראש חכמי ישראל אין עגיפטן .ער פסק‘עט אז טראץ
באוואוסטלאז און מ‘האט געמיינט אז אט אט חלילה איז איז דאס נישט געווען אזוי אין אלע שטעט אין ארץ ישראל. דעם וואס חברון איז אן עיר חשובה מאז ומעולם ואבות
אויס .איז דעמאלט צו איר צוגעקומען איר גרויסער טאטע, ער דערציילט אז די ספרדים האבן אים מכבד געווען שמחת העולם גנוזים בה ,דאך איז דאס קיינמאהל נישט געווען
דער מיטעלער רבי זצ“ל און איר אריינגערוימט אין אויער: תורה מיט “חתן תורה“ ,און ביינאכט מוצאי שמחת תורה מוקפת חומה ,דערפאר וואס ס‘איז געווען איינער פון די
“מנוחה רחל ,דו ווערסט געזונט און וועסט נאך זוכה זיין זענען די חכמי הספרדים געקומען אים באזוכן און זיך ערי מקלט קען דאס נישט זיין מוקפת ,דערפאר דארף מען
צו פאהרן וואוינען קיין ארץ ישראל“ .נאך די ווערטער האט משמח געווען. לייענען די מגילה בי“ד באדר .אבער דער חיד“א וועלכער
מען גלייך דערקענט אויף איר א שינוי לטובה ,און ביז א גאנצע פיהר יאהר איז רבי גרשון געזיצן אין חברון. איז געווען אחברון‘ערתושב שרייבט אז טראץ וואס חברון
טאג איז אראפ פון בעט און געווארן פולקאם געזונט. דערנאך איז ער געפאהרן קיין ירושלים ,אבער ס‘איז ביי אים איז נישט מוקפת חומה ,דאך “מנהג קדום לקרות בה בי“ד
די רעבעצין מנוחה רחל ,וועמען מ‘האט אין חברון געבליבן אין הארץ א ספעציעלע ליעבשאפט און נאענטקייט ובט“ו מספק“.
>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת טז פ‘ חיי שרה תשפ“ו
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...וואס מיר לערנען פון די תורה
>>>>>
הרה“ק דער טאטע זצוק“ל איז געווען געוואוינט ששלח הרב ז“ל מירושלים עיה“ק בימינו תבנה ותכונן, גערופן “די באבע מנוחה רחל“ ווייל זי האט זיך מיט
צו פארן קיין חברון מדי שנה בשנה אין די טעג פון לבנו האהוב‘ .צווישן אנדערן שרייבט דער רמב“ן“ :ובאתי יעדן אפגעגעבן ווי מיט אייגענע קינדער און אייניקלעך,
חודש אלול ,צו מתפלל זיין פאר די ימים הנוראים. שלשום ביום ט‘ לירח אלול ...ופני מועדות ללכת לחברון, האט זוכה געווען צו שיינע אריכות ימים ,פיהל צדיקים
ער איז געפאהרן מיט א חבורה פון עטליכע אידן .איך העיר קברות אבותינו ,ולחצוב לי קבר בעזרת השם“—,. ואנשי מעשה וואס זענען געקומען קיין חברון האבן ביי
פלעג אויך מיטפאהרן מיט זיי .צווישן די מיטרייזנדע איך גיב אפ א שבח והודאה פאר‘ן באשעפער; מיין איר באזוכט .ווען דער הייליגער שיניאווא רב זצוק“ל איז
איז געווען הרה“ח ר‘ יצחק אייזיק אייזן ז“ל וואס ער העלפער ,אז איך האב זוכה געווען און איך בין געקומען געווען אין ארץ ישראל האט ער ביי איר באזוכט און איר
איז געווען גוט באקאנט אין די געסלעך פון די שטאט דא לשלום אין ניינטן טאג פון חודש אלול ...איך בין אויסגעפרעגט איבער איר טאטן און זיידן ,דער בעל התניא
חברון ,ער האט אונז געוויזן דעם בית מדרש וואס ווערט יעצט געווענדעט צו גיין קיין חברון די שטאט פון קברות וועמען זי האט גוט געדענקט.
אנגערופן בית מדרשו של אברהם אבינו. אבותינו ,דארטן צו מתפלל זיין ,און צו מסדר זיין פאר קיין חברון פלעגט מען שטענדיג קומען מתפלל זיין,
ביי איינע פון די נסיעות האט הרה“ח ר‘ יצחק אייזיק מיר א קבר בעזר השם .אזוי איז טאקע געווען .דער א גאנץ קיילעכיג יאהר פלעגן אידן קומען זיך אויסוויינען
ז“ל דערציילט א מעשה וואס איז געווען אין חברון אין רמב“ן האט זוכה געווען צו קומען לקבורה נעבן דעם פאר‘ן באשעפער ביים ארט ווי די הייליגע אבות רוהען.
פריער‘דיגע יאהרן .אמאהל ערב יום כיפור ווען מ‘איז מערת המכפלה ,נאענט צום פיפטן טרעפל .אזוי האבן אבער ספעציעל פלעגן שטראמען מענטשן פון אלע עקן
געגאנגען זאגן כל נדרי ,איז נישט געווען אין בית מדרש עדות געזאגט זקני ירושלים ,אז ביי יענעם טרעפל איז אויך פון ווייטן סיריע לבנון בבל (איראן און איראק) אין
חברון
נאר ניין אידן .ס‘איז נישט געווען קיין צענטער צו משלים די ימי הרחמים והרצון .ווען ס‘איז געקומען חודש אלול
זיין צו מנין .די מתפללים זענען געווען זייער באזארגט האט מען געזעהן פיהל גרופעס אידן וואס זענען געקומען
אויב מ‘וועט קענען דאווענען מיט מנין אין דעם הייליגן
טאג .זיי זענען ארויסגעגאנגען ברחובות העיר צו זעהן עיר האבות מתפלל זיין אין די מערת המכפלה אפילו פון גאר ווייטע
לענדער .דאס אלעס איז געקומען צו אן ענדע ווען די
אפשר וועלן זיי קענען טרעפן א צענטער משלים צו פארשאלטענע אראבער איינוואוינער פון חברון האבן שבת
זיין .דעמאלט האבן זיי געטראפן אן עלטערער איד וואס קודש י“ח באב שנת תרפ“ט ( 24אוגוסט )‘929דורכגעפיהרט
גייט אין וועג .זיי האבן אים געפרעגט צי ער קען קומען א פאגראם אויף די אידן אין די שטאט און אומגעגענד,
משלים זיין דעם מנין .האט דער זקן זיי געפרעגט צי אלס א טייל פון די פאגראמען פון תרפ“ט וואס די אראבער
מיט מיר האט עטץ מנין .האבן זיי געזאגט אז יא .האט מקום מנוחת כבודו פונעם רמב“ן ז“ל( .ס‘זענען אבער דא האבן דעמאלט דורכגעפיהרט אין גאנץ ארץ ישראל .אין
ער געענטפערט ,אויב אזוי וועל איך קומען און איך וועל אזעלכע וואס ווייזן אהן אויף אן ארט אין ירושלים אז חברון זענען ליידער אומגעקומען על קידוש ה‘ 67אידן,
דאווענען מיט אייך. דער רמב“ן ליגט דארט). וואס האט געפיהרט צום אויסזידלונג פונעם אידישן
דער זקן האט דארט געדאווענט אלע תפילות. ווען הרה“ק משינאווא זצוק“ל איז געפאהרן קיין ארץ ישוב אין חברון וואס האט אנגעהאלטן הונדערטער יאהרן
די אידן זענען געווען בשמחה אז זיי האבן געטראפן ישראל ,איז ער געגאנגען קיין חברון צו מתפלל זיין ביים נאאנאנד .אין חברון האבן דעמאלט געוואוינט כ20,000-
א צענטן צו קענען דאווענען די תפילות יוכ“פ מיט מערת המכפלה .ס‘איז מיט אים מיטגעקומען הרה“ק רבי נפש ,פון זיי 800אידן.
מנין .קיינער פון די מתפללי בית הכנסת האבן נישט דוד בידערמאן פון לעלוב זצוק“ל .ווען מ‘איז געקומען היינט צו טאג קומען ווידער אידן קיין חברון מתפלל
געוואוסט ווער איז דער דאזיגער אורח ,זיי האבן זיך נאענט צו די שטאט חברון ,האט הרה“ק מלעלוב זיך זיי ביים מערת המכפלה ,ביי די קברי אבותינו הקדושים.
פארגעשטעלט אז ער איז עפעס גאסט וואס איז דא אנגערופן און געזאגט :ווער ס‘האט אויגן צו זעהן ,קען זאל דער זכות פון די ישיני חברון ביישטיין פאר גאנץ
צופעליג אנגעקומען. זעהן ,אז די אלע שטחים ביז 40מיל ארום חברון ,פרייען כלל ישראל בכל מקומות מושבותיהם ,אמן.
דער חזן פון בית הכנסת וועלכער איז געווען אן זיך אז זיי האבן זוכה געווען אז אין זייער פלאץ זענען
איש חסיד ,האט מוצאי יו“כ געוואלט לאדענען דעם
זקן צו קומען איבערבייסן ביי אים אין שטוב .אבער
באהאלטן געווארן די אבות הקדושים.
כ“ק אדמו“ר מראחמיסטריווקא ב.פ .זצ“ל
• חברון און מערת המכפלה •
באלד ווי מ‘האט געענדיגט תפילת מעריב איז דער
זקן פארשוואונדן געווארן .מ‘האט אים נישט געקענט
האט דערציילט :דער זיידע הרה“ק ר‘ מנחם נחום
מראחמיסטריווקא זצוק“ל פלעגט פאהרן צום מערת
‘שטייט אין רמב“ן ,אז דאס וואס די תורה
הק‘ איז אזוי מאריך מיט אלץ וואס איז
פארגעקומען ביים אפקויפן דער מערת המכפלה ,איז
ס
געפינען .מ‘האט אים גאר שטארק געזוכט און נישט המכפלה אין טאג פון שלש עשרה מדות .ס‘האט מיר
געטראפן ,און די אלע אידן פון ביהמ“ד זענען געווען אין דערציילט הרה“ח ר‘ מרדכי הערש שמערלער ז“ל ,אז ער כדי אונז צו לאזן וויסן וואו ס‘איז די קברי האבות
גרויס צער אז מ‘קען נישט דעם איד מכבד זיין .יענעם האט א סאך יאהרן נישט געהאט זוכה געווען צו א בן הקדושים ,אז מיר זאלן אין דעם מקום נוהג כבוד זיין.
ביינאכט איז דער זקן געקומען אין חלום צו דעם חזן זכר .ווען דער זיידע הרה“ק ר‘ נחום איז אנגעקומען קיין דער רמב“ן אליין איז געפאהרן קיין חברון צו מתפלל
און אים געזאגט ,אז ער איז געווען “אברהם אבינו“ ע“ה. ארץ ישראל ,און ער איז דאס ערשטע מאהל געפאהרן זיין אויף מקום קבורת אבותינו ,און אויך צו קויפן פאר
ער איז געקומען משלים זיין דעם מנין ,ווייל ער האט קיין חברון צו מתפלל זיין ,איז ער מיטגעפאהרן .נאכ‘ן זיך דארט א קבר .ער דערמאנט דאס אין א בריוו וואס
געזעהן זייער גרויסע צער פון נישט וועלן דאווענען ענדיגן די מזמורי תהלים ,האט ר‘ מרדכי הערש ז“ל ער שרייבט צו זיין זוהן בשעת ער האט געוואוינט אין
ביחידות .די אידן האבן זיך גאר שטארק געפרייט דאס געפרעגט ,אויב ער קען געבן א קוויטל .האט דער זיידע ירושלים עיה“ק .ווי ס‘איז באקאנט האט דער רמב“ן
צו הערן( .די דאזיגע מעשה ווערט דערמאנט בקיצור געענטפערט :נו נו ,און ער האט דאס איבערגעגעבן .האט געוואוינט אין ירושלים א סאך יאהרן ,און ביז‘ן היינטיגן
נמרץ אין ‘תפארת שלמה‘ פ‘ לך לך)( .ספר “אמרות טהורות“ ער אים געבענטשט מיט א בן זכר .יענעם יאהר איז אים טאג איז נאך דא אין די אלט שטאט די שוהל פון רמב“ן.
מפי כ“ק אדמו“ר מראחמיסטריווקא זצ“ל געבוירן געווארן זיין בן יחיד הרה“ח ר‘ משה מאיר ז“ל. דער בריוו פון רמב“ן איז געדרוקט אין ספר חידושי
הרמב“ן (סוף חלק א‘) .העכערן בריוו שטייט‘ :אגרת
***
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת יז פ‘ חיי שרה תשפ“ו
מרדכי ת רבי ָ
אֹוצר הגה“ק כ"ק ַממרן
יין ַש ָּב
מבילגורייא זי"ע ועכי"א
יומא דהילולא • כ“ה מר-חשון תש“י • ע“ז שנים לפטירתו
טאקע געווען .איר גאנץ לעבן איז זי געווען געזונט ,נישט
געדארפט אויגן ברילן צו זעהן און נישט א שטעקן צו גיין, הולדתו :הגה“ק רבי מרדכי רוקח ,דער בילגורייער רב זי“ע איז געבוירן געווארן צו זיין טאטע כ“ק מרן אדמו“ר רבי
זי איז געווען געזונט און שטארק בגופה ובנפשה .אויך ישכר דוב מבעלזא זי“ע (מרן מהרי“ד) אין יאהר תרס“ב אין די שטאט בעלזא .זיין מאמע די רעבעצין חי‘ דבורה איז געווען
פרנסה האט איר נישט געפעהלט .זי איז נפטר געווארן די טאכטער פון הרה“ק רבי אברהם שמואל פטשעניק פון ברעזנא וואס איז געווען אן איידעם פון רבי מרדכי מזוויהל און
בדעה צלולה ביי די 93יאהר .ווען זי איז געווארן 90יאהר דער שווער פון כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע (בזיוו“ש) .מ‘האט אים א נאמען געגעבן מרדכי נאך זיין הייליג‘ן זיידן רבי מרדכ‘לע
אלט ,האט זי דערציילט פאר די בני המשפחה אין וועלכן מזעוויהל( ,אן אייניקל פונעם הייליג‘ן מגיד רבי דוד הלוי פון סטעפין וואס איז געווען אן איידים פון הרה“ק רבי יחיאל
זכות זי האט לאנג געלעבט געזונטערהייט“ ,די ברכה פון מיכל פון זלאטשוב) .די רעבעצין חי‘ דבורה איז געווען בלויז אכטצן יאהר אלט ווען מ‘האט איר גערעדט דעם שידוך מיט
בילגורייא רב זכרונו לברכה!... מרן מהרי“ד זי“ע וואס איז געווען אסאך עלטער ,און זי האט געקווענקעלט צו טוען דעם שידוך ,ספעציעל נאכדעם וואס
ס‘איז געבליבן אין שטוב צוויי אינגע יתומים פון מרן
“מער נישט געהאט קיין פלייצע ווייטאג“ מהרי“ד‘ס ערשטע רעבעצין .אינעם טאג פון די חופה
האט זי געבעהטן ביי איר זיידן הרה“ק רבי מרדכי פון
זעוויהל א ברכה .האט דער צדיק פארמאכט זיינע אויגן
און מיט גרויס דביקות איר געוואונטשן פאר א לאנגע
צייט ,און געענדיגט מיט א צוזאג ‘איך זאג דיר צו אז די בעלזער קייט וועט זיך ווייטער ציעהן פון דיר‘.
האיש מקדש :בזו“ר רעבעצין שבע הי“ד די טאכטער פון הרה“ק רבי משה אהרן ראבינאוויטש פון קאברין .בזו“ש-
רעבעצין מרים ע“ה ,די טאכטער פון הרה“צ רבי צבי גליק פון סאטמאר ,אן איידים פון הגה“צ רבי יעקב יחזקי‘ גרינוואלד
פון חוסט א ברודער פונעם “ערוגת הבושם“ .זכר צדיקים לברכה.
תולדותיו )1 :מזו“ר-בתם הילדה אלטע בת ציון( .געבוירן תרפ“ח און נפטר געווארן אינגערהייט אין יאר תרצ“א).
)2בתם רבקה מרים הי“ד )3 .מזו“ש-בנו יחידו כ“ק מרן אדמו“ר מבעלזא שליט“א.
רבותיו :אביו כ“ק מרן מהרי“ד מבעלזא זי“ע.
תורתו“ :פרשת מרדכי“.
על כסא מלכותו :תרפ“ז-ת“ש בילגורייא
פטירתו :כ“ה מר-חשון תש“י ,אין עלטער פון זיבן און פערציג יאהר .ער איז נטמן געווארן אויפ‘ן בית החיים אין
די שטאט טבריא נעבן די תלמידי הבעש“ט.
>>>>> פארזעצונג פון פארגאנגענע וואך
פאר מרן זי“ע די שאלות און די חששות מיט אלע פרטים
האט ער צו זיי געזאגט“ :פרעגט מיין ברודער ,מ‘קען זיך
• פועל ישועות •
פארלאזן אויף אים ,ער איז גרויס אזוי ווי איך“ .הערנדיג די “זאלסט לעבן גליקלעך באלד
הרה“ח ר‘ אברהם יהושע הרבסט ז“ל האט דערציילט:
אלס בחור‘ל האט ער געלערנט אין ישיבה ‘תפארת ציון‘,
קלאהרע ווערטער ,זענען זיי באלד געגאנגען צום בילגורייא
רב ,און אים געפרעגט וועגן דעם שידוך .האט ער געבעהטן
הונדערט יאהר“.
אין בני ברק ,און פרייטאג צונאכט‘ס פלעגט ער גיין צופיס צייט כדי זיך אינטערעסירן דערוועגן .נאך עטליכע טעג ,האט שנת תש“ה ,הרה“ח ר‘ שלמה יוסקוביץ ז“ל( ,איידים
קיין תל אביב ,צום טיש פון מרן מהר“א זי“ע ,און צוליעב דער בילגורייא רב געענטפערט“ :לויט זיין מיינונג איז דאס א פון “אמרי אמת“ פון גור) ,רעדט א שידוך פאר די טאכטער
די שפעהטע שעה ווען דער טיש האט זיך געענדיגט ,איז גוטער און פיינער שידוך און ס‘איז בכלל נישטא וואס חושש פון א קוצקער-פילוב חסיד פון תל אביב ,מיט א גערער
ער געבליבן נעכטיגן אויף די הארטע האלצערנע באנק צו זיין “.פארשטענדליך אז זיי האבן געפאלגט ,און געשלאסן בחור פון ירושלים ,א זוהן פון א חשובער גערער חסיד .דער
אין ביהמ“ד .שבת אינדערפרי ווען דער בילגורייער רב איז דעם שידוך בשטו“מ .צו די חתונה האט מען מכבד געווען בחור איז געווען א בן בית אין שטוב פון ר‘ שלמה ,און
געקומען צום דאווענען ,זעהט ער ווי דער בחור הייבט זיך דעם בילגורייא רב מיט סידור קידושין .אבער א טאג פאר די דער פאטער פונעם מיידל איז זייער געפעלן דער שידוך,
פון זיין שלאף אויף די האלצערנע באנק ,און זיינע גלידער חתונה ,האט מען זיך דערוואוסט ,אז דער בילגורייא רב וועט קענענ‘דיג גוט דעם פאטער און די משפחה פונעם בחור,
ווייען אים .איז דער בילגורייער רב צוגעגאנגען ,און מיט נישט קענען קומען צו די חתונה ,און מ‘האט דאס געלאזט אבער דוקא דאס מיידל האט נישט געהאט חשק צום
א ליבליך שמייכל געפרעגט וואס ער מאכט ,און אויב וויסן פאר די משפחה ,וואס האבן אים באלד געלאדענט צו שידוך ,ווייל דער בחור איז געווען צו ‘שארף‘ פאר איר ,און
די פלייצע טוהט אים נישט וויי פון ליגן אויף די הארטע איינע פון די סעודות “שבע ברכות“ .דער בילגורייא רב האט נאך פארשידענע חששות וואס זי האט געהאט .ס‘האט
באנק? זיין פלייצע האט אים טאקע וויי געטוען ,און אזוי באשיינט די סעודות ‘שבע ברכות‘ .און איידער ער איז אוועק נישט געהאלפן די שכנועים פון איר פאטער ,ביז ר‘ שלמה
רעדנ‘דיג האט דער בילגורייער רב ארויפגעלייגט זיין געגאנגען האט ער געהייסן צו רופן די כלה ,ווייל ער וויל איר איז ספעציעל געקומען פון ירושלים ,איר פרובירן משכנע
האנט אויפ‘ן בחור‘ס פלייצע ,און געגלעט די פלייצע ,און עפעס זאגן .ווען די כלה איז געקומען האט ער איר געזאגט: זיין אינעם שידוך .אין די ענדע האט זי מסכים געווען צום
גאר וואונדערליך האט דער בחור אנגעהויבן שפיהרן ,ווי “אזוי ווי דו האסט מיך געפאלגט ,וויל איך דיר אנוואונטשן געדאנק פון איר פאטער ,אז זיי גייען פרעגן ביי כ“ק מרן
זאלסט לעבן גליקלעך באלד הונדערט יאהר “.און אזוי איז מהר“א מבעלזא זי“ע וואס צו טוען .ווען מ‘האט פארגעלייגט
>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת יח פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ
אים געפרעגט וואו ער פלאנט פון דא ווייטער צו פאהרן?
ַמיין ַש ָּבת
כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר-חשון תש“י
פרנסה צו קענען שפייזן זיין שטוב( .ווען ביי ר‘ בערל איז
>>>>>
די ווייטאגן ווערן פארשוואונדן ,ווי קיינמאהל גארנישט.
האט ער געענטפערט :קיין אמעריקא ווייל ער האט דארט שפעטער געבוירן געווארן נאך א קינד ,האט ער אלס הכרת דער בילגורייא רב האט ווייטער געגלעט די פלייצע ,ביז
משפחה .האט אים דער בילגורייער רב געזאגט :פאהר קיין הטוב ,א נאמען געגעבן דאס ניי געבוירן קינד נאך כ“ק מרן דער בחור האט געשפיהרט אז ס‘טוהט אים מער נישט וויי.
>>>>>
ארץ ישראל און איך זאג דיר צו אז דו וועסט האבן א בן מהר“א און נאכ‘ן בילגורייער רב זי“ע). און אזוי גלעטנ‘דיג זיין פלייצע האט ער אים געוואונטשן
זכר“ .און אזוי איז טאקע געווען .ער האט עולה געווען קיין “אז זיין גאנץ לעבן זאל ער נישט ליידן פון קיין פלייצע
ארץ ישראל און כאטש ער איז שוין נישט געווען דעמאלט א “איך האב נאכנישט א בן זכר“... שמערצן“ .פאר דעם בחור איז דאס געווען א גרויסער
אינגערמאן ,האט ער זוכה געווען און ס‘איז ביי אים געבוירן ווען דער בילגורייא רב זי“ע איז געווען אין פראנקרייך, חיזוק ועידוד .די פאטערליכע האנט וואס האט אים
געווארן א בן זכר ויקרא שמו בישראל “מאיר שלמה“ (פון איז ער געפאהרן פון פאריז צום דארף מאמאראנסי ,באזוכן געגלעט ,האט אנגעפוהלט זיין הארץ מיט ווארימקייט .ר‘
די עסקני חסידי גור אין ארץ ישראל) .איידער דאס קינד די תלמידים פון די ישיבה “שארית ישראל“ ,אונטער די הנהגה אברהם יהושע האט מער קיינמאהל נישט געליטן ווייטאג
איז געבוירן געווארן האבן זיך געמאכט שוועריקייטן ,און די פון הגה“צ רבי חיים מייזליש ,דער סארוואשער רב זצ“ל ,וואס אויף זיין פלייצע ,אויך ווען ער האט געדינט אין מיליטער
דאקטורים האבן זיי שטארק דערשראקן אז חלילה אדער איז אויפגעשטעלט געווארן פאר יונגע בחורים פון נאך די און געדארפט נעכטיגן אויף די קאלטע ערד ,האט ער נישט
דאס קינד אדער די מאמע זענען ח“ו אין א געפאר .איז ר‘ קריג .פונקט דעמאלט האט דארט געוויילט אויף אפרוה געשפיהרט קיין ווייטאג אדער שמערצן ביז‘ן לעצטן טאג
נתן געגאנגען פרעגן ביי איינע פון די גדולי ישראל וואס הרה“ח ר‘ בערל זילבערשטיין ,א חשוב‘ער בעלזער חסיד .דער פון זיין לעבן.
צו טוען ,און ער האט יענעם דערציילט איבער די ברכה בילגורייער רב זי“ע האט זיך נישט גוט געשפיהרט און געווען
פונעם בילגורייער רב זי“ע .האט אים דער גדול בארוהיגט זייער אפגעשוואכט ,האט ער געפרעגט פון ר‘ בערל ,אויב “צדיק גוזר והקב“ה מקיים“
און געזאגט“ :נאך אזא ברכה פונעם בילגורייער רב האסטו כאטש דער בילגורייער רב זי“ע האט זיך אין ארץ
נישט וואס צו זארגען “,און אזוי איז געווען ,ביידע זענען ישראל נישט געפיהרט בגינוני אדמורי“ת ,אזוי ווי ווען ער
ארויס פון געפאר .ר‘ נתן פלעגט שטענדיג דערציילען איז געווען אין די שטאט בילגורייא ,זענען פארט געקומען
מיט באגייסטערונג און שטוינונג וועגן די ברכה פונעם צו אים מענטשן צו בעהטן ברכות און עצות און אפילו אים
בילגורייער רב זי“ע וואס ער האט ארויס געזאגט פון זיין געגעבן קוויטלעך געבענטשט צו ווערן פון אים מיט ברכות
הייליג מויל מיט אזא זיכערקייט! וישועות ,ווען זיין ברודער מרן מהר“א מבעלזא זי“ע ,האט
• להעמיד הדת על תילה •
אים געמוטיגט דערצו .נישט איינמאהל האט מרן זי“ע
אליין געשיקט צו אים מענטשן צו נעמען אן עצה אויף
ווי א דערבארימדיגער טאטע... פארשידענע זאכן .גרויסע וואונדער האט דער בילגורייער
דער בילגורייער רב זי“ע ביי זיין באזוך אין פאריז
רב באוויזן ,ווען אסאך אידן זענען דורך אים געהאלפן
דער בילגורייער רב איז געווען וואו א דערבארעמדיגער געווארן אין א בחינה פון “צדיק גוזר והקב“ה מקיים“ ,און
טאטע צו פיהלע שארית הפליטה אידן וואס זענען צומאהל האט דער בילגורייער רב ‘אפשגעווישט‘ מיט זיינע ער קען זיך אפרוהען ביי אים אין שטוב .ר‘ בערל האט מיט‘ן
אנגעקומען נאכן חורבן קיין ארץ ישראל צובראכן עלענד הייליגע הענט פארשידענע קרענק ,אזוי ווי ס‘איז געווען גרעסטן כבוד מסכים געווען ,און איידער דער בילגורייער רב
און אליין ,נישט האבענדיג א גואל אדער א משפחה האט באזוכט אין די ישיבה ,איז ער ארויף געגאנגען צו ר‘ ביי אבותיו הקדושות זי“ע.
צו וועמען זיך צו קענען ווענדן .מיט א פאטערליכע בערל אין שטוב .דער ביליגורייא רב האט טועם געווען און
ליעבשאפט האט דער בילגורייער רב מקרב געווען פיהלע געטרינקען א “לחיים“ ,און געזאגט פאר ר‘ בערל ,אז ער וויל באזארגט מיט א פרנסה...
פליטים און געהאלפן חתונה מאכן צענדליגע יתומים ס‘דערציילט הרה“ח ר‘ א.מ.ג .הי“ו אז זיין טאטע אים געבן א ברכה ,אלס הכרת הטוב און מיט וואס ער זאל
ויתומות ,און זיי באזארגט מיט א דאך איבערן קאפ .פאר ר‘ בערל ע“ה איז אנגעקומען נאך די קריג מיט זיין אים בענטשן? האט זיך ר‘ בערל מזכיר געווען און געזאגט:
פיהלע מענטשן פלעגט ער העלפן מיט געלט און עצות זיי פאמיליע קיין ארץ ישראל בעירום ובחוסר כל .די “איך האב שוין ב“ה דריי מיידלעך ,אבער איך האב נאכנישט
זאלן זיך קענען אוועקשטעלן אויף די אייגענע פיס און רעגירונג האט זיי געגעבן צו וואוינען אין די מעברות .קיין יונגל“ ...דער בילגורייער רב האט אים אנגעוואונטשן ער
מאכן פרנסה .דער בילגורייער רב האט אויך אויפגעשטעלט (צייטווייליגע געצעלטן) און אינצווישן איז ביי זיי זאל געהאלפן ווערן מיט א אינגל .און ביי ר‘ בערל איז געבוירן
א בעלזער תלמוד תורה פאר אינגלעך אין תל אביב ,און געבוירן געווארן א אינגעלע .דאס ארעמקייט איז געווען געווארן דאס ערשטע אינגל ,הרה“ח ר‘ לייבל זילבערשטיין
ער איז געשטאנען בראש פון די “ישיבת המתמידים“ אין אזוי גרויס אז ס‘איז נישט געווען מיט וואס צו קענען ז“ל פון מאנסי ,וואס איז שפעטער געווען פון די חשוב‘ע
ירושלים ,וואו ס‘האבן זיך צונויף גענומען די ירושלימער קויפן אביסל מילך צו ערנעהרן דאס ניי געבוירן קינד .עסקנים פאר די בעלזער מוסדות אין אמעריקא.
יוגענטליכע און געהאט א פלאץ אין די פרייע שעה‘ן און
אין די לאנגע שבתים צו פארברענגען אין תורה ותפלה “דו וועסט האבן א בן זכר“... איין טאג טרעפט דער בילגורייער רב ר‘ בערל אויף די
גאס אין תל אביב .ער שטעלט אים אפ און גיט אים א
זמירות ותשבחות. הרה“ח ר‘ נתן גרינבערג ע“ה האט דערציילט :נאך די פריינטליכן שלום עליכם ,און פרעגט אים“ :זאגט מיר
דער טשערנאבילער טלית קטן אייער פנים זעהט אויס זייער פארזארגט ,מיט וואס מלחמה האט ער זיך אויפגעהאלטן אין איטאליע ,ביז ווען
קען איך אייך העלפן? ר‘ בערל האט דערציילט פארן ער וועט קענען ערלעדיגן פון דארט ווייטער צו פאהרן .ביז
אין די ערשטע תקופה ,ווען דער בילגורייא רב איז בילגורייער רב זיין שווערן צושטאנד אז אין שטוב איז דערווייל האט ער נאכנישט געהאט זוכה געווען צו קינדער.
געקומען קיין ארץ ישראל ,האט ער זיך מוסר נפש געווען אפילו נישט דא מיט וואס צו קענען ערנעהרן דאס ניי און ווען דער בילגורייער רב זי“ע איז אנגעקומען קיין
פאר אלעס וואס האט געהאט א שייכות צו שושלת בית געבוירן קינד .האט דער בילגורייער רב ארויסגענומען איטאליע האבן אים זיינע ידידים גע‘עצה‘ט ער זאל בעהטן
אבותיו .ער האט זיך דערוואוסט ,אז ביי איינע פון די פינעף ענגלישע פונט (א גרויסער סכום אין יענע א ברכה ביים בילגורייער רב זי“ע .אין אנפאנג האט ער זיך
טשערנאבילער אייניקלעך געפונט זיך א טלית קטן פון זיין צייט) און דאס אוועק געגעבן פאר ר‘ בערל און אים געקווענקלט ,אבער ווען די חברים און ידידים האבן אים
זיידן הרה“ק רבי מרדכי מטשערנאביל זי“ע ,און זייענדיג געזאגט אז ער זאל זיך קויפן א וועגעלע און אנהויבן צו שטארק געשטופט איז ער אריין געגאנגען צום בילגורייער
אין שטארק געדרוקט פאר געלט ,אזוי ווי אסאך אנדערע
>>>>>>> פארקויפן גרינצייג און אזוי ארום וועט ער קענען מאכן רב זי“ע און געבעהטן א ברכה .דער בילגורייער רב האט
>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת יט פ‘ חיי שרה תשפ“ו
אֹוצר
ָ
דערציילט אזוי :ווען דער בילגורייער רב זי“ע האט באזוכט
ַמיין ַש ָּבת
כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר-חשון תש“י
געוואלט עפעס אנאנסירן פאר די שטאט איינוואוינער האט יענער צייט ,האט יענער געוואלט פארקויפן דעם טלית קטן
>>>>>
אין די שווייץ (זומער תש“ט) איז ער איינגעשטאנען ביי זיין מען דאס אויסגערופן אין די גאסן .אויף צו מארגנ‘ס חול צו א מוזיאון פאר די סומע פון טויזענט דאלער ,וואס אין
שווער הגאון רבי מרדכי יעקב ברייש ז“ל אב“ד ציריך ומח“ס המועד ,האט מען געהערט אויסרופן אז די אידישע מיידלעך יענער טעג איז דאס געווען א גאר גרויסע סומע געלט.
שו“ת “חלקת יעקב“ .פאר שבת האט זיין שווער געלאזט דארפן נישט קומען אין די שולע אין חול המועד .ווי ס‘האט די זאך האט שטארק וויי געטוען פאר‘ן בילגורייא רב,
רופן דעם היימישן חסיד‘שן שוחט ,הרה“ח ר‘ משה מאיר זיך ארויסגעוויזן ,האט זיך דער בילגורייער רב ,נאך יענער אז א הייליג מלבוש פון אזא איש קדוש ,זאל אריינפאלן
איינהארן ז“ל ,ער זאל ווייזן דעם חלף פאר‘ן בילגורייער רב. נאכט ,געוואנדן צו די פאראנטווארטליכע פארוואלטער ,און אין פרעמדע הענט ,וואס ווייסן נישט אפצושאצן די ווערד
[א זאך וואס הרב ברייש האט געוועהנליך נישט געטוען, די זאך איז ערלעידיגט געווארן. פון אזא הייליגער בגד ,און ביי זיי איז דאס נישט מער
נאר משום כבודו פונעם בילגורייער רב זייענדיג א בעלזער ווי אן אנטיק זאך .האט דער בילגורייער רב ,טראץ זיין
קינד האט ער ערלויבט מ‘זאל בודק זיין דעם חלף] דער געווירקט אויף א מחלל שבת געפעהרליך שווערע געלט לאגע ,גענומען אן הלוואה פון
שוחט האט געוויזן דעם חלף און דער בילגורייער רב האט איינער פון די איינוואוינער אין די שטאט בילגורייא, די קופת הגמ“ח פון די “ליבר“ טשאקאלאדע פאבריק,
בודק געווען דעם חלף .און געבעהטן דעם שוחט ער זאל באצאהלט די פוהלע סומע געלט ,און אפגעקויפט פאר זיך דעם וואס איז נישט געווען א שומר תורה ומצוות האט געעפענט א
דערווייל ווארטן אינדרויסן פון צימער .דעמאלט האט דער הייליגן בגד ,וואס געפונט זיך היינט צוטאג ביי כ“ק מרן אדמו“ר שערעריי און געמאלדן אז דאס געשעפט וועט זיין אפען אין
בילגורייער רב געזאגט פאר הרב ברייש ,אז ער וואונדערט שבת .האט דער בילגורייער רב געשיקט אים ווארענען אז ער שליט“א.
זיך אויף אים פארוואס ער הייסט נישט דעם שוחט זיך
אנטוהן א לאנג רעקל כמנהג החסידים ,כאטש דער מנהג
זאל נישט האלטן אפען דאס געשעפט אין שבת ,אבער יענער
האט נישט געפאלגט .דעם קומענ‘דיגן שבת ,פאר קבלת
“געפאלגט און נישט חרטה געהאט“
המקום איז געווען אז מ‘איז געגאנגען קורצע רעקלעך. כ“ק הרה“צ רבי אברהם מיכלאוויטש האדמו“ר
ווייל אויף דעם וואס דער מחבר (יו“ד ס‘ לט:יג) שרייבט מראדוויל זצ“ל ,האט דערציילט וואס ער האט געהערט
אז א שו“ב [שוחט ובודק] דארף זיין א איש כשר און א ירא פון א בילגורייער איד וואס האט געוואוינט אין די שטאט
שמים מרבים ,האט דער טאטע ז“ל [כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע] ראשון לציון .דער איד האט געהאט א דרוקעריי אין
געזאגט ,אז “מרבים“ מיינט צו זאגן אז אויב ס‘געפונען בילגורייא ,אין די זעלבע צייט ווען דער בילגורייער רב איז
זיך אין שטאט צוויי אידן [ווייל “מיעוט רבים שנים“] וואס געווארן רב אין די שטאט בילגורייא .איין טאג איז דער
פיהרן זיך מיט א געוויסע חומרא ,דארף דער שוחט אויך זיך בילגורייער רב ערשינען אין די דרוקעריי און זיך שטרענג
פיהרן מיט די דאזיגע חומרא .און וויבאלד ס‘איז דא צוויי אומגעקוקט .האבן אים די אייגענטומער געפרעגט“ :וואס
אידן אין שטאט וואס גייען מיט לאנגע מלבושים דארף האט א רב צו זוכן אין א דרוקעריי ,א רב דארף גיין
דער שוחט אויך אזוי טוען .האט הרב ברייש געענטפערט: באזוכן אינעם שלאכט הויז?“ .האט דער בילגורייער רב זיי
דער בילגורייא רב זי“ע מיט די עסקנים פון ‘בית יעקב‘ אין פתח תקוה
אין הכי נמי ,ער ווייסט פונעם ווארט פון מרן מהרי“ד זי“ע, גוטוויליג ערקלעהרט ,אז ער איז געקומען זעהן וואס פארא
אבער דא אין שטאט איז נישטא קיין צוויי אידן וואס גייען ספרים מ‘דרוקט דא .און ער האט דעמאלט געטראפן אז שבת ,איז דער בילגורייער רב ארויס ,אין די באגלייטונג פון די
לאנגע מלבושים .האט דער בילגורייער רב געפרעגט ס‘איז זיי דרוקען ספרים חיצוניים ,און דער בילגורייער רב האט גאנצע שטאט ,צו די שערעריי ,מוחה צו זיין אויפ‘ן אפענעם
דאך דא דער רב אליין און נאך א בעלזער חסיד [הרה“ח ר‘ זיי גע‘מוסר‘ט וועגן דעם .האבן זיך די אייגענטומער זיך חילול שבת .נאך די שטארקע מחאה האט שוין יענער נישט
שמעי‘ בינדער ע“ה וואס איז פונקט דעמאלט נישט געווען פארענטפערט און געזאגט :אז די פרנסה צושטאנד אין געהאט א ברירה און פארשלאסן די שערעריי אין שבת .אבער
אין שטאט] וועמען דער בילגורייער רב האט געקענט פון די טעג איז זייער שווער .די קלאנגן פון די צווייטע וועלט א קורצע צייט דערנאך האט ער אינגאנצן פארמאכט דאס
בעלזא .האט הרב ברייש געענטפערט ,אז ווען דער בעלזער מלחמה האבן זיך שוין געהערט ,האבן זיי נישט געקענט געשעפט ,מיט די טענה אויב קען ער נישט זיין אפען שבת
חסיד [ר‘ שמעי‘ בינדער] איז געפאהרן קיין בעלזא איז עומד בנסיון זיין און אפזאגן דרוקן די ספרים חיצוניים .איז דאס גאנצע געשעפט אים נישט כדאי.
ער טאקע געגאנגען מיט‘ן חסידישן לאנגן מלבוש ,אבער האט זיי דער בילגורייער רב געזאגט“ :אויב אזוי ,הערט
דא אין ציריך גייט ער אויך מיט א קורצן מלבוש כמנהג “צניעות ,א סגולה פאר פרנסה“... וואס איך זאג אייך און ס‘וועט אייך גוט זיין .פארקויפט
אנשי המקום! נחה דעתו פונעם בילגורייער רב ,הערנדיג צום בילגורייער רב זי“ע איז אריינגעקומען א איד וואס אייער דרוקעריי און גייטס ארויף קיין ארץ ישראל“ .זיי
אז אפילו אין די ווייטע ציריך איז מען מקפיד אויף אלע האבן זיך צוגעהערט און געפאלגט און געטוען אזוי ווי דער זיין פרוי האט זיך נישט אויפגעפיהרט בדרכי צניעות ,און זיך
חומרות ודקדוקי החסידות .און דער בילגורייער רב האט בילגורייער רב האט זיי געהייסן ,און אדאנק דעם האבן זיי אפגערעדט אז ער האט נישט קיין פרנסה .האט אים דער
געהייסן מ‘זאל צוריק אריינרופן דעם שוחט און ער האט בילגורייא רב געזאגט אויב דו וועסט מיר צוזאגן אז דיין פרוי געהאט די זכוי‘ צו בלייבן לעבן.
באוואונדערט דעם שוחט מיט זיין יראת שמים און זיין
כשרון צו שטעלן אזא שיינעם חלף.
וועט פון היינט אהן אויפפאסן און זיך פיהרן בדרכי הצניעות
און היטן תורה און מצוות ווי ס‘דארף צו זיין ,זאג איך דיר
זיי געראטעוועט פון חמץ בפסח
מרת ב ,.א פרוי פון בילגורייא ,איז געווען אכט יאהר צו אז די ברכה ווען רוהען אין דיין שטוב און די וועסט האבן
מקפיד געווען אויף די בארד אלט ,ווען דער בילגורייער רב איז געווארן רב אין די שטאט .פרנסה גרינגערהייט .און דער בילגורייער רב האט געזאגט אז
געציילטע וואכן שפעטער ,ווען דער בילגורייער רב אינעם ערשטן יאהר פון זיין רבנות‘שאפט ,איז זי געגאנגען ס‘איז א בפירוש‘דיגער פסוק “ותקח הצעיף ותתכס“—“צעיף“
איז געווען ראש השנה אין איטאליא[ ,תשרי תש“י] ,זענען מוצאי די ערשטע טעג פון פסח ,צום בילגורייא רב אין (חיי שרה כד:סה) איז די נוטריקון “ע‘מך י‘שראל צ‘ריכין
דארט געווען צוויי שוחטים .דער חסידי‘שער שוחט איז שטוב ,און געפרעגט ביי די רעבעצין צו זי קען רעדן מיט‘ן פ‘רנסה (ברכות ג:ב) .צעיף—וואס איז מרמז אויף פרנסה,
אוועק געפאהרן אויף יום טוב ,האט דער בעל האכסניא רב .זי האט דערציילט פאר‘ן בילגורייער רב ,אז אזוי ווי די וועט קומען דורך “ותתכס“ ,אז מ‘וועט גיין צוגעדעקט מיט
הרה“ח ר‘ מאיר דייטש ע“ה געלאזט רופן דעם אנדערן אידישע מיידלעך מוזן קומען לערנען אין די צענטראלע צניעות‘דיגע קליידער.
שוחט ,ער זאל ווייזן זיין חלף פאר‘ן בילגורייער רב .דער שולע אויך אין חול המועד ,האט זי געהערט זאגן ,אז די
אנדערע שוחט ,כאטש ער איז געווען א ירא שמים ,איז ירא שמים מרבים גוי‘שע סטודענטן גרייטן זיך אריינצולייגן חמץ אינעם
>>>>>>> הרבני החסיד ר‘ זיידא נחמן צבי ראזען ז“ל האט עסן פון די אידישע קינדער .אין יענע צייט ווען מ‘האט
>>>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כ
יד תשפ“ז חיילךשרה
תשפ“ב פ‘ פ‘
• אמרות טהורות •
ָ תבָ ּ ש
ַ
כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר-חשון תש“י
ר אֹוצ ייןמַ זייער צוקאכט“ .ווען ר‘ משה אהרן האט געפרעגט וואס איז
געשעהן? האט דער בילגורייער רב אים דערציילט אז נעכטן
>>>>>
אבער נישט געגאנגען מיט א בארד .נאכ‘ן ווייזן דעם חלף,
איז דער שוחט אוועק געגאנגען .האט דער בילגורייער
“הייסע מקוה שאדט דעם גוף און איז אריינגעקומען צו אים א בחור און זיך שואל עצה געווען רב געזאגט פאר‘ן בעל האכסניא“ :דעם טאטן‘ס א קינד
נשמה“ וועגן א שידוך וואס מ‘רעדט אים .האט אים דער בילגורייער האסטו געוואלט צושטעלן אזא שחיטה?! ווען דער בעל
רב געענטפערט אז ער וועט זיך איבערטראכטן און אים געבן האכסניא האט זיך פארענטפערט אז דער שוחט איז
דער בעל תפילה אין בעלזא הרה“ח רבי דוד מאיר
אן ענטפער .ביינאכט איז זיין טאטע כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע אן עהרליכע און א ירא שמים ,האט דער בילגורייער רב
ווייס שליט“א דערציילט אזוי :נאך די לוי‘ פון האדמו“ר
געקומען צו אים אין חלום ,און אים געהייסן מייעץ זיין דעם איבערגעזאגט דאס ווארט פונען טאט‘ן ז“ל [מרן מהרי“ד
רבי אברהם בער‘ניו מראמסטריווקא זצ“ל( ,כט אב
בחור אז ער זאל נישט טוען דעם שידוך .איך האב געווארט אז זי“ע] אז א שוחט דארף זיין א ירא שמים “מרבים“ ,וואס
תש“ה) האט ער באגלייט דעם בילגורייא רב זי“ע פונעם
דער בחור זאל צוריק קומען און אים זאגן נישט צו טוען דעם מיינט אז אויב ס‘געפונען זיך אין שטאט צוויי אידן וואס
הר הזיתים ,צוריק אריין אין שטאט .דער בילגורייא רב
שידוך ,און אצינד הער איז אז דער בחור האט יא געענדיגט פיהרן זיך מיט א געוויסע חומרא דארף דער שוחט זיך אויך
איז געגאנגען אין מקוה אריין ,און נאכ‘ן זיך אויסטוהן
דעם שידוך ,און איך קען מיך נישט בארוהאיגן “.און מרן פיהרן מיט די דאזיגע חומרא ,און וויבאלד אז ס‘זענען דא
האט ער אריינגעשטעקט זיין פיס אין וואסער ,און
שליט“א האט אויסגעפיהרט און געזאגט :דער נפטר ,איז אידן אויף דעם מקום וואס גייען מיט א בארד דארף דער
זעעהנ‘דיג אז די וואסער איז זייער הייס ,האט ער זיך
געווען יענער בחור ,און ער האט נישט איבערגעלאזט קיין שוחט אויך אזוי טוען.
נישט געטובל‘ט ,נאר צוריק אנגעטוהן די קליידער און
קינדער .כאטש איך האב געהערט די געשיכטע פון ר‘ משה
ארויס פון די מקוה .דער בילגורייא רב זי“ע האט מיר
אהרן מיט אסאך יאהרן צוריק ,און ר‘ משה אהרן אליין לעבט “נישט געגעסן א מאכל וואס די עלטערן
ערקלערט“ :דער טאטע ז“ל (כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע) האט
שוין נישט ,אבער כל זמן דער נפטר האט געלעבט האב איך האבן נישט געגעסן“...
געזאגט ,א הייסע מקוה שאדט דעם גוף און די נשמה“.
אגב ווען דער בילגורייער רב איז געווען אין זיין
פאהרן צו א רבי‘ן אויף פ‘ פרה אכסניא ביי ר‘ ישראל דוד פרידמאן ע“ה ,איז ער געווען
זייער אפגעשוואכט פון זיין מחלה .און אזוי ווי פלייש האט
כ“ק מרן מהר“י מבעלזא זי“ע האט געזאגט :אויב
ער נישט געגעסן ,האט די בעלת הבית ,צוגעגרייט פאר‘ן
ער וואלט געווען א חסיד וואס פארט צו א רבי‘ן ,וואלט
בילגורייער רב ,א גרינצייג מאכל פון ‘חצילים‘ []EGGPLANT
ער זיך אויסגעקליבן צו פאהרן צום רבי‘ן אויף שבת פ‘
וואס איז א קרעפטיגע מאכל ,כדי צו שטארקן זיינע
פרה .דער בילגורייא רב זי“ע האט צוגעלייגט אז ס‘ליגט
אפגעשוואכטע כוחות .אבער דער בילגורייער רב האט זיך
אין דעם גאר א טיעפער געדאנק .ווייל אין פ‘ פרה
אנטשולדיגט און געזאגט אז ער קען דאס נישט עסן ווייל
געפונען מיר דעם ענין פון “אין לך רשות להרהר אחריה‘“
ער האט נישט געזעהן ביים טאט‘ן מ‘זאל עסן אזא מאכל,
(רש“י) —אז מען טאר נישט נאכטראכטן פארוואס דער דער בילגורייער רב זי“ע ביי א אסיפת הרבנים אין ארץ ישראל
און דער בילגורייער רב האט דערציילט די מעשה וואס
באשעפער האט געהייסן מאכן די פרה אדומה ,אזוי אויך
האט אמאהל פאסיהרט מיט‘ן חסיד וואס האט געברענגט נישט געוואלט ,משום כבודו דערציילן די מעשה!“
ביי א רבי‘ן “אסור להרהר אחר רבו“—אז דער רבי טוהט
אוגערקע‘ס אויף פסח צום סדר און דער טאטע ז“ל האט
עפעס ,טאר מען נישט נאכטראכטן פארוואס. ואנכי הסתר אסתיר געזאגט מ‘זאל דאס נישט נוצן ווייל דער מאכל האבן
ווען דער בילגורייער רב האט באזיכט אין פאריז אין אונזערע עלטערן נישט געגעסן אוגערקע‘ס און האבן נישט
האט זיך שטארק געפרייט אים צו זעהן ,און אז ער איז
שנת תש“ט ,האט אין א ערב שבת קודש ,געקלאפט אויף די מתפלל געווען דערויף.
געבליבן לעבן נאכ‘ן גרויס‘ן חורבן און ער האט אים געגעבן
טיהר א בחור מיט‘ן נאמען אברהם קארפ[ ,דער זוהן פונעם
שלו‘ .האט זיך דער בחור אברהם קארפ אנגערופן צום
שוחט אין די שטאט פראמפיל ,וואס איז לעבן בילגורייא] צעהן טליתים
בילגורייער רב“ :איך בין געקומען אהער צו פרעגן א גאר
מענין לענין איז כדי צו באמערקן ווי ווייט דער ר‘ אברהם האט שפעטער געוואוינט אין מאנטריאל ,ווי ער
שווערע פראגע ,וואס פייניגט מיך זייער שטארק“ ,און ער
בילגורייער רב האט אויך דארט אין איטאליא מקפיד געווען איז געווען א באקאנטער מגיד שיעור פונעם דף היומי .דער
האט געזאגט אזוי“ :מיין טאטע הי“ד האט נאך פאר דעם
אויף מנהגי אבותיו הק‘ .פאר ראש השנה האט הגאון רבי בחור האט אצינד געלערנט אין א ישיבה אויסער די שטאט
אויסבראך פון די מלחמה געוואלט פאהרן פון גאליציע קיין
בצלאל שטערן זצ“ל אבד“ק וויען ,גערופן דעם בילגורייער פאריז .ווען דער משמש האט געעפענט די טיהר האט אים
אמעריקא אדער ארץ ישראל ,און וויבאלד ער איז געווען
רב צו דאווענען אין זיין ישיבה ,מיט בחורים בני תורה דער בחור געבעהטן ער זאל אים אריינלאזן צום בילגורייער
א בעלזער חסיד איז ער געפאהרן פרעגן כ“ק מרן מהר“א
וחסידים .דער בילגורייער רב האט אים באדאנקט פאר די רב זי“ע .דער משמש האט אים געענטפערט אז יעצט איז
מבעלזא זי“ע ,און בעהטן זיין הסכמה ,אבער מרן זי“ע האט
הזמנה ,אבער דאס אפגעזאגט ,ווייל ער האט בקבלה פונעם נישט א פאסיגע צייט ,ווייל דער בילגורייער רב ,וויל זיך
אים נישט ערלויבט צו פאהרן ,אצינד בין איך געבליבן
טאט‘ן ז“ל [מרן מהרי“ד זי“ע] אז “מ‘דארף דאווענען מיט אפרוהען לכבוד שבת ,און ער האט אים געהייסן קומען אן
איינער אליין פון די גאנצע משפחה ,אלע זענען ליידער
אנדערע צייט .דער בחור האט אבער נישט נאכגעלאזט ,און צעהן טליתים“.
אומגעקומען אין דעם שרעקליכ‘ן חורבן“ .דער בחור האט
געבעהטן אז ער וויל נאר געבן די האנט פאר‘ן בילגורייער רב,
געוואלט פארשטיין וויאזוי האט דאס געקענט פאסירן?
ווען דער בילגורייער רב האט געהערט די פראגע ,איז
און נעמען שלו‘ ,און וויבאלד ער דארף פארלאזן דאס פלאץ • ונהנין ממנו עצה ותושיה •
ער גאר שטארק נתלהב געווארן און געלייגט זיין קאפ
נאך פאר שבת ,קען ער נישט צוריק קומען נאכאמאהל .דער
משמש האט אים אבער אפגעשטיפט ,אבער דער בחור האט
נישט מסכים געווען צום שידוך...
אויף זיינע הענט ,פארטיעפט אין זיינע הייליגע געדאנקען.
פאר די לוי‘ פון איינע פון די זקני החסידים וואס זיך פאר‘עקשנ‘ט און געזאגט פאר‘ן משמש “גיי זאג דעם
נאך א פאר מינוט האט אים דער בילגורייער רב זי“ע
האט נישט איבערגעלאזט קינדער ,האט כ“ק מרן אדמו“ר בילגורייער רב אז דער זוהן פונעם פראמפיל שוחט איז דא
געזאגט“ :איך האט געפרעגט פונעם ברודער שליט“א
שליט“א דערציילט אזוי :הרה“ר ר‘ משה אהרן סגל ז“ל איז און ער וויל אריינקומען“ .דער משמש האט איבערגעגעבן די
[כ“ק מרן מהר“א זי“ע] די זעלבע פראגע און ער האט מיר
געווען א מקורב ביים בילגוריייער רב זי“ע .אמאהל איז ער בקשה פונעם בחור אברהם קארפ ,פאר‘ן בילגורייער רב ,און
געענטפערט אזוי :ס‘שטייט אין פסוק (וילך לא:יח) “ואנכי
אריינגעקומען צו אים אין שטוב און געזעהן “אז ער איז ער האט געהייסן ער זאל אים אריינלאזן .דער בילגורייער רב
>>>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כא פ‘ חיי שרה תשפ“ו
באדאנקט און הנאה געהאט פונעם געשאנק ,און כדרכו
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר-חשון תש“י
בעירום ובחוסר כל ,האט זיי די רעגירונג געגעבן צו וואוינען הסתר אסתיר פני“ ,אייגענטליך דארף מען פארשטיין דעם
>>>>>
בקודש האט מרן זי“ע אנגעהויבן צו שמועסן בשבח פירות אין די מעברות) .צייטווייליגע געצעלטן( .אינצווישן איז ביי דאפעלטן לשון“ ,הסתר אסתיר“ .נאר ס‘זענען דא צוויי
ארץ ישראל און לויבן די מעלות און שיינקייט .אין די ימי זיי געבוירן געווארן א אינגעלע אבער דאס ארעמקייט איז סארטן פון “הסתרת פנים“ .צומאהל טוהט דער באשעפער
נוראים פלעגט דער בילגורייא רב דאווענען פאר‘ן עמוד געווען אזוי שרעקליך אז ס‘איז נישט געווען מיט וואס צו פארדעקן דאס שלעכט‘ס ,און ס‘איז דא נאך א גרעסערע
תפילת שחרית אין בית המדרש פון מרן זי“ע .דאס יאהר קענען קויפן אביסל מילך צו ערנערן דאס ניי געבוירן קינד. הסתר פון דעם ,וואס דער באשעפער ווייזט פאר די צדיקים
ווען ער האט געפעהלט האט מרן זי“ע געשטעלט אנדערע איינטאג טרעפט דער בילגורייא רב ,ר‘ בערל אויף די גאס אין דאס שלעכט‘ס ,אז זיי זאלן דאס זעהן כאילו ס‘איז גאר
בעלי תפילות ,אבער יום כיפור האט דער בילגורייא רב תל אביב ,און מיט א פריינטליכ‘ן שלום עליכם ,פרעגט ער גוט“.
געדאווענט כמנהגו. אים“ :זאגט מיר אייער געזיכט זעהט אויס זייער פארזארגט, “פאר די מלחמה האט אויסגעבראכן“ ,האט דער
דער בילגורייא רב זי“ע איז געווען שטארק קראנק מיט וואס קען איך אייך העלפן? ר‘ בערל האט דערציילט בילגורייער רב אויסגעפיהרט“ ,איז געווען אזא סארט הסתר
און געליטן ביטערע יסורים .מרן זי“ע האט אים באזוכט פאר‘ן בילגורייא רב זיין שווערן צושטאנד אז אין שטוב איז אז די דאזיקע שלעכטס האט אויסגעזעהן פאר די צדיקים
עטליכע מאהל .אויך ווען ער איז געווען אין “אסותא“ אפילו נישט דא א ביסל מילך מיט וואס צו קענען ערנערן אז ס‘איז בלויז גוטס“ .דער בילגורייער רב זי“ע האט אים
שפיטאל ,האט אים מרן זי“ע באזוכט ביינאכט נאך מעריב. א ניי געבוירן קינד .האט דער בילגורייא רב ארויסגענומען דערנאך געבעטן ,ער זאל פארבלייבן ביי אים אויף שבת.
דארנעשרטאג פ‘ וירא אור לי“ט מרחשון האט מרן זי“ע פינף ענגלישע פונט )א היבש גרויסע סומע אין יענע צייט( האט דער בחור אברהם קארפ געענטפערט ,אז ער האט
באפוילן צו ברענגען דר .שלזינגער פונעם “שערי צדק“ און דאס אוועק געגעבן פאר ר‘ בערל און אים געזאגט אז ער איוף זיך מקבל געווען מיט א נדר נישט צו נעכטיגן אפילו
שפיטאל אין ירושלים ,וואס איז געווען באקאנט אלס א זאל זיך קויפן א וועגעלע און אנהויבן צו פארקויפן גרינצייג איין נאכט אין די שטאט פאריז ,צוליעב דעם נידריגן מצב
גאר גוטער דאקטער ,ער זאל אונטערזוכן דעם בילגורייא הרוחני וואס הערשט דארט ,דעריבער איילט ער זיך צו
רב .דר .שלזינגער מיט נאך צוויי דאקטורים פונעם “אסותא“ פארלאזן דאס פלאץ נאך פאר שבת .האט דער בילגורייער
שפיטאל ,האבן באשלאסן אז כדי אראפצוברענגען די רב אים געוואלט מתיר נדר זיין ,ער זאל קענען פארבלייבן
הויכע גראד היץ דארף מען אפעריהרן .דריי טעג פאר די אויף שבת ,אבער ער האט בשום אופן נישט געוואלט,
פטירה ,כ“ב מר חשון (אינעם טאג פון די יאהרצייט פון בלייבן אין פאריז ,אויס פארכט פאר זיין נפש צוליעב‘ן
כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע) האט מען געמאכט די אפעראציע רוחניות‘דיגן צושטאנד.
אבער ליידער איז דאס נישט געלונגען און דער מצב האט
זיך היבש פארערגערט .דער בילגורייא רב איז געווען אין ‘פוטער‘ ,א סגולה קעגן וואונד שמערצן
גרויס געפאר. ווען דע בילגורייער רב איז איינגעשטאנען אין רוים,
אין שטוב פון הרה“ח ר‘ חיים יעקב דייטש ז“ל ,האט ער
“א טאטע קוקט אויף א קינד מיט דער ציון פונעם בילגורייא רב זי“ע אין טברי‘
מזכיר געווען זיין טאכטער אז זי ליידט פון שטארקע וואונד
אנדערע אויגן“. און אזוי ארום וועט ער קענען מאכן פרנסה צו קענען שפייזן שמערצן אויפ‘ן גאנצן קערפער .האט אים דער בילגורייער
זיין שטוב) .ווען ביי ר‘ בערל איז שפעטער געבוירן געווארן רב געזאגט“ :איך האב בקבלה פונעם טאט‘ן ז“ל [כ“ק מרן
עטליכע טעג פאר די פטירה האט מען געברענגט אין
נאך א קינד ,האט ער אלס הכרת הטוב ,א נאמען געגעבן ,זיין מהרי“ד זי“ע] ,אז אין אזא פאל דארף מען אויפלאזן א
שפיטאל זיין איינציג קינד בער‘ניו ,וואס איז געזיצן אין א
ניי געבוירנע אינגעלע אהרן מרדכי ]נאך כ“ק מרן מהר“א זי“ע שטיקל פוטער און ארויפשמיהרן אויפ‘ן קערפער“ .האט
קינדער וועגעלע .ר‘ חיים פרידמאן איז געווען אנוועזנד און
און נאכ‘ן בילגורייא רב זי“ע[. ר‘ חיים יעקב אזוי געטוען ,און צו זייער גרויס וואונדער,
ער האט באמערקט ווי דער בילגורייער רב פארטיעפט זיין
ווען זי איז אויגעשטאנען אינדעפרי האט מען באמערקט
קוק אויפ‘ן קינד ,שפעטער האט אים דער בילגורייער רב • די פטירה • אז אלע וואונדן זענען פארשוואונדן ,און זי איז אינגאנצן
געזאגט :ס‘איז דיר אוודאי א וואונדער פארוואס איך קוק
אזוי אויפ‘ן קינד? איך וועל דיר זאגן“ :א טאטע קוקט אויף נישט געטראפן א בעסער פלאץ און אויסגעהיילט געווארן.
א קינד מיט אנדערע אויגן“. מער פאסיג ווי ארץ ישראל, • צדקה וחסד •
דאנערשטאג ביינאכט אור לכ“ה חשון אין די לעצטע
שעות פון זיין לעבן ,איז מרן זי“ע געקומען מבקר חולה
די וועלט האט צום באדוירן נישט זוכה געווען צופוהל צו געשטעלט א איד אויף די פיס מיט פרנסה
געניסן פון זיין הייליגקייט און ליכטיגקייט .ווען ער איז צוריק
זיין דעם בילגורייא רב ,דאס מאהל האט מרן זי“ע משנה דער בילגורייא רב איז געווען וואו א דערבארעמדיגער
געקומען פון איירופא ,קיין ארץ ישראל ,אין די נאכט פון שלש
געווען און ער איז געקומען גלייך נאך מנחה ,נאך אנגעטוהן און געטרייער פאטער פאר פיהלע שארית הפליטה אידן,
עשרה מידות ,האט ער זיך אנגערופן צו די ארימיגע מענטשן:
אין טלית ותפילין דר“ת .ער האט פריהער געשיקט פרעגן וואס זענען ארויף געקומען קיין ארץ ישראל ,נאך די
“איך קום אצינד צוריק פון א באזוך אין עטליכע לענדער אין
ווען מ‘קען קומען? האט דער בילגורייא רב געענטפערט צווייטע וועלט קריג ,צובראכן און עלענד ,נישט האבענ‘דיג
חוץ לארץ ,און איך האב נישט געטראפן א בעסער פלאץ און
אז מ‘קען שוין קומען ,איז מרן זי“ע גלייך געגאנגען .שוין א גואל אדער א משפחה צו וועמען זיך צו קענען ווענדן.
מער פאסיג ווי ארץ ישראל ,הן בגשמיות והן ברוחניות ,הן
ביים דאוונען שחרית האט מען געזעהן אז מרן זי“ע איילט מיט א פאטערליכע ליעבשאפט האט דער בילגורייא רב
פאר א איד מאנשי שלומנו און הן פאר א איד וואס פארגעסט
זיך און ערשט שפעטער האט מען פארשטאנען פארוואס. זי“ע מקרב געווען פיהלע פליטים ,געהאלפן חתונה מאכן
צומאהל די עיקרי שבת“ .באלד דערויף איז ער געגאנגען
מרן זי“ע האט געבעהטן פון הרה“ח ר‘ משה רוקח צענדליגע יתומים ויתומות ,און זיי באזארגט מיט א דאך
שלו‘ נעמען ביים ברודער כ“ק מרן מהר“א זי“ע ,וואס האט
ער זאל אים באגלייטן אין שפיטאל .מרן זי“ע איז אריין איבערן קאפ .פיהלע מענטשן פלעגט ער ארויס העלפן
דעמאלט געוואוינט אין ירושלים כמנהגו יעדעס יאהר .יענעם
געקומען אין צימער און דער בילגורייא רב האט זיך מיט געלט און עצות ,זיי זאלן זיך קענען אוועק שטעלן
יאהר איז די אכסניא געווען ביי הרה“ח ר‘ זלמן האפמאן
געשטארקט און אויפגעזעצט אויפ‘ן בעט ,און געבעהטן פון אויף די אייגענע פיס און מאכן פרנסה .ווי ס‘דערציילט
ז“ל ,אין די קטמון געגענט פון ירושלים .דער בילגורייער
יעדן ארויס צו גיין פון צימער ווייל ער וויל רעדן ביחידות הרה“ח ר‘ א.מ.ג .הי“ו אז ווען זיין פאטער ר‘ בערל ע“ה איז
רב האט געברעגנט א מתנה א גאר שיינעם יאנובער אתרוג
מיט‘ן ברודער ,מרן זי“ע .די בילגורייא רעבעצין איז געווען אנגעקומען נאך די קריג מיט זיין פאמיליע קיין ארץ ישראל
>>>>>>> וואס ער האט געקויפט אין איטאליע ..מרן זי“ע האט אים
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כב פ‘ חיי שרה תשפ“ו
האט געהערשט בשעת די הספדים .אויך האט מרן זי“ע מיט
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר-חשון תש“י
• ויהי בנסוע הארון •
>>>>>
אין צימער מיט‘ן קליינעם קינד ,כ“ק מרן אדמו“ר שליט“א.
גרויס געוויין געבעהטן מחילה“ ,איך בעהט דער ברודער זאל די משמשים זענען אויך מיט געווען און מרן זי“ע האט זיי
מיר מוחל זיין אויף אלע ענינים און אויף אלע זאכן “...און אינדערפרי פאר די לוי‘ איז מרן זי“ע ארויפגעגאנגען געהייסן בלייבן אין צימער .דער בילגורייא רב האט געגעבן
מ‘האט אויך געהערט ווי ער זאגט“ ,ברידער ,איך בעהט דיך אין שטוב פונעם בילגורייא רב ,אויף רח‘ קרית ספר ווי פאר מרן זי“ע א קוויטל ,וואס זיין שוואגער הרה“צ רבי
איבער ,איך בין נאר א מענטש ,און נישט א מלאך“ .דאס מ‘האט געמאכט די טהרה .מרן זי“ע איז געווען זייער נפתלי פרלוב ז“ל האט אים געשריבן בעהטנדיג אין די
צובראכן און ער האט ביטערליך געוויינט .ער האט לעטצע שעה פון זיין לעבן“ ,ער זאל זוכה זיין צו תשובה
התעוררות האט יעדנ‘ס הארץ באנומען .פון דארט איז די לוי‘
געבעהטן מחילה פונעם נפטר און געזאגט“ :איך האב שלימה און אז די רעבעצין תליט“א זאל זוכה זיין מגדל
געגאנגען צום הויז פון מרן זי“ע אויף רח‘ אחד העם ,ווי מרן
נישט געוואוסט אז ס‘האלט אזוי ווייט“ .די לוי‘ האט צו זיין דאס קינד שיחי‘ לתורה ולחופה ולמעשים טובים“.
זי“ע האט נאכאמאהל מספיד געווען און דערמאנט די אויבן ווען מרן זי“ע איז צוריק געקומען אין שטוב איז
דערמאנטע ווערטער .די שוועסטער מרת העניא‘לע ע“ה די זיך דערנאך ווייטער געצויגן צו די ‘יבנה‘ שוהל ,די
ר‘ משה רוקח באלד צוריק געגאנגען אין שפיטאל צו
פרוי פון הרה“צ רבי נפתלי פרלוב ז“ל איז געשטאנען אין צענטראלע שוהל פון תל אביב ,ווי דער בילגורייא רב
זיין מיטן בילגורייא רב .א שעה שפעטער ,אכט אזייגער
די גאס און ביטערלעך געוויינט .האט מרן זי“ע געהייסן איר פלעגט דאווענען יעדן אינדערפרי שחרית .מרן זי“ע האט
ביינאכט ,אור ליום כ“ה מרחשון תש“י ,איז דער בילגורייא
צורופן און געבעהטן אויפהערן וויינען ערקלעהרנדיג“ :ס‘איז די גאנצע צייט באגלייט די מיטה ,ווען טייכן טרערן גיסן רב נפטר געווארן לדאבון כל בית ישראל ,זייענדיג בלויז
נישט געזונט פאר‘ן נשמה און נישט פאר‘ן גוף“. זיך פון זיינע היילגע אויגן ,אזאך וואס מ‘האט קיינמאהל 47יאהר.
פריער נישט געזעהן ,אז ער זאל וויינען אויף סיי וועלכע
“מיט דעם טלית האט זיין טאטע צרה ,אדער אויף די אייגענע צרות וואס ער איז ליידער “איך ווייס שוין אלעס“
געדאוונט“... אין די זעלבע צייט האט הרה“ח ר‘ משה אלי‘
מרן זי“ע האט באגלייט די מיטה ביז די מאנטיפיורי שפיצער אפגעגעבן א קוויטל פאר מרן זי“ע ,ווען
געגענט אין תל אביב ,און פון דארט איז ער צוריק אהיים פלוצלינג פרעגט מרן זי“ע פונעם גבאי‘ן רבי שלו‘
געפאהרן מיט אן אומוועג .א אוטובוס מיט באגלייטער איז פויגל ע“ה“ ,שלו‘ פארוואס איז טונקעל געווארן?“ ,די
ארויס געפאהרן פון תל אביב מיט די מיטה קיין טברי‘ .מרן אנוועזענדע אין שטוב האבן זיך געוואונדערט ווייל
זי“ע האט געמאכט עטליכע שלוחים צו באגלייטן די מיטה די לעקטער האבן דאך געברענט אבער מ‘האט נאך
דעמאלט נישט געוואוסט אז די “מאורות“ האבן זיך
ביז טברי‘ .דריי אזייגער נאכמיטאג איז מען אנגעקומען
פארלאשן .ווען ר‘ משה רוקח איז צוריק געקומען פון
קיין טברי‘ .מטעם די רבנים פון שטאט איז אויסגערופן
שפיטאל און געוואלט דערציילן ,האט מרן זי“ע גלייך
געווארן א ‘ביטל מלאכה‘ בשעת די לוי‘ .מ‘האט די מיטה פארשטאנען וואס ער וויל זאגן און ער האט אים
אריינגעטראגן אין בית המדרש דחסידי סלונים ,און איבערגעהאקט און געזאגט“ :איך ווייס שוין אלעס“,
דארט האט אים מספיד געווען מיט גרויס געוויין הגאון און באלד האט מרן זי“ע אנגעהויבן רעדן בשבחו פונעם
רבי אשר ווערנער זצ“ל ,אבד“ק טברי‘ .דערנאך האט מען בילגורייא רב און געזאגט“ :ער האט אויפגעשטעלט א
געטראגן די מיטה דעם גאנצען וועג צופיס ,ביז צום אלטן תלמוד תורה אין בילגורייא וואס די פנים‘ער פון די
בית החיים ,ווי דער בילגורייא רב איז נטמן געווארן קרוב כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א איז מתפלל על ציון אביו זי“ע קינדער האבן געלאכטן!“ נאך האט מרן זי“ע געזאגט,
לחצות הלילה .ווען די מלווים האבן צוריק געברענגט “ער האט געהאט א ספעציעלע זכות וואס דער טאטע
פון טברי‘ דעם בילגורייא רב‘ס טלית און דאס מיטגעמאכט אין די שווערסטע צייטן .און יעצט האט מרן ז“ל האט באשטימט צו לערנען מיט אים גאנצע נעכט,
איבערגעגעבן פאר מרן זי“ע .האט מרן זי“ע גענומען זי“ע פארגאסן טייכן טרערן אויפ‘ן גרויסן פארלוסט פון און דאס איז א סימן פון זיין גרויסקייט .אויך האט דער
דעם טלית אין זיינע הייליגע הענט און דאס געטאפט זיין ברודער דער בילגורייא רב זי“ע. טאטע געהאט דערביי א רבי‘שע ענין“!
עטליכע מינוט .דערנאך האט ער דאס געגעבן פאר טויזענטער אידן פון גאנץ ארץ ישראל האבן זיך צונויף עטליכע מאהל האט מרן זי“ע איבערגע‘חזר‘ט די
געזאמעלט אפצוגעבן דעם לעצטן כבוד פאר‘ן גרויסן נפטר. ווערטער בשעת די לוי‘ און ווען מ‘איז צוריק געקומען
הרה“ח רבי מרדכי שפרונג ז“ל און אים געזאגט:
די גאס איז געווען שווארץ פון מענטשן ,א ציבור אידן וואס פון טברי‘ .במשך די גאנצע נאכט זענען חסידים
“ווען בערנ‘יו (כ“ק מרן אדמו“ר שליט“א) וועט אי“ה
געשטאנען שמירה ביי די מיטה ,געזאגט תהילים און
אויפוואקסן ,זאל מען אים דאס געבן ,און מ‘זאל אים מ‘האט זעלטן געזעהן בימים ההם .ביי די ‘יבנה‘ שוהל האט
געלערנט משניות .פאר די לוי‘ האט מרן זי“ע געלאזט
זאגן אז מיט דעם טלית האט זיין טאטע געדאווענט“. מרן זי“ע גענומען רשות פון הרב אונטערמאן דער רב פון תל
רופן ר‘ משה רוקח און אים געבעהטן צו פאהרן קיין
ווען ס‘איז פארגעקומען אין ארץ ישראל די אביב ,ער זאל פריער מספיד צו זיין ווייל ס‘איז זיין ברודער. טברי‘ צו קויפן א חלקה לקבורה פאר‘ן בילגורייא
מלחמת סיני אין תשי“ז ,האט מרן זי“ע געשיקט בדמעות שליש האט מרן זי“ע געזאגט זיינע דברי הספד, רב אויפ‘ן אלטן בית החיים( .מ‘האט דעמאלט נישט
שליחים צום ציון פונעם בילגורייא רב און געהייסן און איבערגע‘חזר‘ט די דערמאנטע ווערטער אז דער ברודער געקענט קובר זיין אויפ‘ן הר הזיתים) .און מרן זי“ע האט
זאגן אין זיין נאמען אז ער זאל גיין צו זיינע הייליגע האט אויפגעשטלעט א תלמוד תורה אין בילגורייא...און אז ער אים געהייסן זיך אויסנעמען מיט די חברא קדישא אז
עלטערן זיי זאלן מעורר רחמים זיין פאר‘ן כסא האט זוכה געווען צו לערנען מיט‘ן טאט‘ן ,און מרן זי“ע האט מ‘זאל פריי לאזן ד‘ אמות ארום דעם קבר .ר‘ משה איז
הכבוד פאר די אידן וואס וואוינען אין ארץ ישראל. צוגעלייגט “כאטש מיר האבן בקבלה פון טאט‘ן ז“ל זיך נישט גלייך געפאהרן מיט הרב מנדל הגר ע“ה פון די ת“א
זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אמן. צו מישן און זאגן א מיינונג וועגן מאכן אפעראציעס ,אבער חברא קדישא און מ‘האט געקויפט א בכבוד‘יגע חלקה
(מקורות :אור הצפון ,עלים לתרופה ,הילולא קדישא ,אנציקלופדיה דא וואלט איך יא געדארפט זאגן א מיינונג!“ .ס‘איז ממש נעבן דעם ציון פון הרה“ק מהוסיאטין זי“ע און נאהנט
לחכמי גאליציה ,ימי זכרון ,דברי תורה לפ‘ השבוע ,פרשת גדולת מרדכי ועוד) צו די ציונים פון די תלמידי הבעש“ט הק‘.
***
נישט צובאשרייבן די מורא‘דיגע בכיות און התעוררות וואס
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כג פ‘ חיי שרה תשפ“ו
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...חודש מרחשון ...די הייליגע ווינטער נעכט
לויט די טוישונגען פון מדת הדין און רחמים אין חנינא שמות חדשים עלו בידם מבבל‘—,רבי חנינא
יענעם חודש .ס‘איז אינטערעסאנט צו באמערקן, האט געזאגט ,אז די נעמען פון די חדשים וועלכע E
אז אלע חדשים זענען די אותיות ו‘ און ה‘ איינס מיר האבן ,זענען די נעמען וואס די אידן האבן מאוצרות הצדיקים
נעבן די אנדערע ,און זיי זענען נישט אפגעטיילט, מיטגעברענגט אהיים קיין ארץ ישראל ,ווען זיי
Jחודש כסליו L
אויסער ביי די צוויי חדשים כסלו און אדר. האבן זיך צוריקגעקעהרט נאך די זיבעציג יאר פון
דעריבער אין די צוויי חדשים האבן זיך געקענט גלות בבל .אין אנדערע ווערטער ,די נעמען פון
די דינים מתגבר זיין ,און ס‘האבן זיך געשטארקט די חדשים וואס מיר נוצן ,זענען די נעמען פון די ר“ח כסלו איז אמאהל איין טאג ,און אמאהל צוויי
די צוויי רשעים אנטיוכס און המן ,און דער חדשים וואס די באפעלקערונג האט גענוצט אין טאג .חשון ,דער פריער‘דיגע חודש ,איז אמאהל חסר
באשעפער האט ברוב רחמיו וחסדיו צושטערט מלכות בבל ,און מ‘זעהט טאקע אז אין די ספרי און אמאהל מלא .אויב חשון איז חסר איז כסלו איין
זייערע מחשבות( .קרבן העני ,חנוכה) נביאים האחרונים ,ווי למשל אין זכרי‘ און אין נחמי‘ טאג ,און אויב חשון איז מלא איז ר“ח כסלו צוויי
• ו‘ירא י‘ושב ה‘ארץ ה‘כנעני ווערט דאס שוין דערמאנט מיט דעם נאמען. טעג ,און דער ערשטער טאג פון ר“ח ,ציילט זיך נאך
מיט חשון ,ס‘איז דער דרייסיגסטער טאג פון חשון.
דער צירוף פונעם הוי“ה אין חודש כסלו איז
מרומז אינעם פסוק (בראשית נ:יא) ו‘ירא י‘ושב • ‘כסלו‘ דער דריטער און ניינטער חודש
ה‘ארץ ה‘כנעני .דער פסוק שטייט ביי די אבילות חודש כסלו ווערט אנגערופן אין די תורה,
פון יעקב אבינו ,ווען מ‘איז ארויפגעגאנגען פון “החודש השלישי“—,ווייל ס‘איז דער דריטער
מצרים קיין ארץ כנען צום מערת המכפלה ,און חודש פון בריאת העולם ,און ‘החודש התשיעי‘—,
מ‘האט זיך אפגעשטעלט אין גורן האטד ,איז ווייל ס‘איז דער ניינטער חודש פון ניסן ,וואס איז
לויט די קבלה איז דאס געווען כסלו אין די טעג דער ראשי חדשים .חודש כסלו ווערט דערמאנט
פון חנוכה .דער חשבון איז ,ווייל יעקב אבינו איז אין תנ“ך צוויי מאהל .אין ספר זכרי‘ (ז‘) “ ,בארבעה
נפטר געווארן א‘ סוכות ,ווי ס‘איז מרומז אינעם דער טעם איז ,ווי דער רמב“ן איז מאריך צו לחודש התשיעי בכסלו“ ,און אין ספר נחמי‘ (א:א)
פסוק ‘ויעקב נסע סכותה‘ ,און די זיבעציג טעג פון ערקלעהרן (בא יב:ב) ,אז ס‘איז לויט די נבואה “ויהי בחודש כסלו“.
אבילות האט זיך געענדיגט אין חנוכה ,דעריבער
ווערט דער צירוף פונעם חודש מרומז אין דעם
וואס ירמיה הנביא האט געזאגט (ירמיה כ“ג) ‘לכן • דער צירוף פונעם חודש
הנה ימים באים ,נאם ה‘ ,ולא יאמרו עוד חי ה‘ אשר
פסוק( .בני יששכר מאמרי חודש כסלו) ס‘שטייט אין ספר יצירה ,און אין ספר פרי
העלה את בני ישראל מארץ מצרים .כי אם חי ה‘,
ראש השנה און יום כיפור שרייבט דער עץ חיים (שער י“ט פ“ג) ,אז אין יעדער חודש
אשר העלה ואשר הביא את זרע בית ישראל מארץ
באשעפער פאר אידישע קינדער אלעס גוטס, פון די צוועלף חדשים ,געוועלטיגט דער שם
צפונה ,ומכל הארצות ,אשר הדחתים שם ,וישבו
און נאר חנוכה זעהן דאס אידן אין די מחשבה ,און הוי“ה ,אבער די אותיות זענען אויסגעלייגט
על אדמתם‘—,ווען די אידן וועלן אויסגעלייזט
דעריבער חנוכה ווען מ‘צינדט די מנורה ,שיינט אויף אן אנדערן אופן ,און אויף דעם שטייט אין
ווערן (לויטין רמב“ן -רעדט די נבואה פון די גאולה
דאס אריין אין די אויגן ,און דעריבער צינדט מען משנת חסידים (ניסן א) אז יעדער ראש חודש,
פון גלות בבל -ארץ צפונה) וועט דער לויב פון
לעכט ,און פורים דערמאנט מען דאס מיטן מויל, ווען מ‘דאווענט תפילת מוסף ,דארף מען אנזין
באשעפער מער נישט זיין די גאולה פון מצרים,
און מ‘ליינט דעמאלט די מגילה .דערפאר איז דער האבן דעם צירוף פונעם שם הוי“ה אויסגעלייגט
נאר די פרישע גאולה פון בבל .דערפאר ,זאגט דער
צירוף פון חודש כסלו פונעם פסוק ו‘ירא י‘ושב לויט‘ן וועג וויאזוי ס‘איז שולט יענעם חודש,
הייליגער רמב“ן ,האט מען געטוישט די נעמען פון
ה‘ארץ ה‘כנעני“ ,וואס איז מרמז אויף דעם ענין ווען מ‘ענדיגט די מיטלסטע ברכה ‘מקדש ישראל
די חדשים ,און מ‘האט אויפגעהערט צו ציילן די
פון ראיה—,זעהן( .קדושת לוי -חנוכה) וראשי חדשים‘ ,און אויב האט מען נישט אינזין,
חדשים אנגעהויבן פון חודש ניסן ,ווי דער פסוק
ווערן די תפילות נישט נתקבל( .בני יששכר מאמרי ר“ח
• ר“ח כסלו די זעלבע בחינה ווי “יום כיפור“ זאגט ‘החודש הזה לכם ראש חדשים‘ אלס א זכר מאמר א‘ י“א).
צו יציאת מצרים ,נאר זוי האבן א נאמען געגעבן די
אמאהל ראש חודש כסלו האט הרה“ק דער
חדשים מיט בבלי‘שע נעמען ,אלס א שבח והודאה • דער נאמען פון חודש כסלו.
טשערנאביל‘ער מגיד זי“ע זיך געלייגט שלאפן,
און האט זיך אויפגעכאפט מיט א גרויסער פחד ווען אידישע קינדער זענען ארויפגעקומען אויפ‘ן צוריקקומען צו ארץ ישראל נאך זיבעציג
און געזאגט ,אז ער איז געווען אין ‘עולם העליון‘, צוריק קין ארץ ישראל אין די צייטן פון צווייטן יאהר אין גלות בבל .ווי מ‘זעהט אין תנ“ך אז די
און געזעהן אז ס‘טוהט זיך דארט עפעס א טומל. בית המקדש ,האבן זיי מיטגעברענגט די נעמען נביאים וואס האבן זיך געפינען אין בבל ,באנוצן
האט ער געפרעגט אין הימל וואס איז עפעס היינט פון די חדשים לויט וויאזוי מ‘האט דאס גערופן זיך מיט די נעמען פון די חדשים וואס מיר קענען.
אין ספר ‘סידורו של שבת‘ (שורש ו“ ענף ג‘ עלה אין בבל ,אין די בבלי‘שע שפראך .ווי די גמרא
אנדערש ווי יעדן טאג .האט מען אים געענטפערט
זאגט אין ירושלמי (ר“ה פ“א ה“ב)‘ ,אמר רבי א) שטייט ,אז די טוישונגען פון די צירופים זענען
>>>>>>>
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כד פ‘ חיי שרה תשפ“ו
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...חודש מרחשון ...די הייליגע ווינטער נעכט
>>>>>>>
לערנען ,ווען ס‘קומט פארטאג‘ס זעה איך אים מיר גייען בענטשן ר“ח כסלו איז די צייט זיך צו אז דער היינטיגער טאג ר“ח כסלו האט די זעלבע
ווי ער איז נאך אלץ פארטיעפט אין זיין לערנען, שטארקן אין דעם ענין ,און נעמען אויף אויף זיך בחינה ווי “יום כיפור“ ,און ס‘איז א טאג פון מחילה
אויב אזוי ווען שלאפט ער? צומאהל פלעגט צו חזר‘ן אלעס וואס מ‘לערנט כדי מ‘זאל זיי גוט סליחה וכפרה פאר אידן ,וויבאלד חנוכה איז די
דער משמש אוועק שטעלן פארנאכט דעם געדענקען .צדיקים האבן אונז געלע3רנט ,און אזוי ‘גמר החותם‘ ,און די שטראלן פון דעם שיינען
מאהלצייט אויפ‘ן טיש ,און אינדערפרי ווען ער האט מען געזעהן בכל הדורות ,אז די אייניציגסטע שוין פון אנהייב חודש( .הרה“ק רבי אהרן מטשערנאביל זצוק“ל)
האט געברענגט פאר‘ן ווישאווא רב א הייס גלעזל וועג צו געדענקען וואס מ‘לערנט ,איז נאך דורך • מ‘ווארט מיט די תשובה פון יום כיפור ביז
מיט קאווע ,איז ער געזיצן ביים טיש און פלייסיג “חזרה“ .כדי צו האבן אביסל אן השגה וויאזוי די ר“ח כסלו
געלערנט נאך פון נעכטן ביינאכט ,און דער גדולי ישראל זענען אויסגעוואקסן צו זיין אזוי גרויס
מאהלצייט איז געליגן נעבן אים אומבאריהרט. אין תורה ,און וויפיהל כוחות זיי האבן אריינגעלייגט ס‘שטייט אין ספר “ליקוטי צבי“ בשם א רש“י
אין ‘חזרה‘. ישן אין אויפ‘ן פסוק (ירמי‘ לו:ו) “ובחודש התשיעי
• “געלערנט בעמידה א גאנצע נאכט....
הרה“ק רבי דוב בעריש פון ביאלא זי“ע פלעגט
E קראו צום לפני ה‘“—,וואס דאס איז חודש כסלו.
שטייט אין רש“י ישן“ :שראש חודש כסלו הוא יום
שפעט דאווענען ,און ווען ער האט געענדיגט
דאווענען איז שוין כמעט געווען נאכט .האט ער
מאוצרות רבוה“ק מחילה וסליחה וכפרה כיום הכיפורים ,ואם לא
עשה תשובה ביום הכיפורים ממתינין לו עד ראש
טועם געווען פאר פת שחרית א שטארק גלעזל
בראנפין ,און דערנאך געלערנט א גאנצע נאכט
Jהייליגע ווינטער נעכט L חודש כסלו“ .אז אויב איינער האט נישט תשובה
געטוען אין יום כיפור ווארט מען אין הימל ביז
ר“ח כסלו אז ער זאל תשובה טוען .און דער טעם התמדה בתורה אין די לאנגע ווינטער נעכט
איז ווייל פון הושענא רבה ביז ר“ח כסלו זענען • די ווינטער חדשים לייכטן מער
פארהאן פערציג טעג ,אקעגן די פערציג טעג וואס
מ‘דארף זעהן מיט צו נעמען מיט זיך פון די הייליגע משה רבינו איז געווען אין הימל צו באקומען די
טעג די אלע התעליות און קבלות טובות וואס מ‘האט לוחות שניות( .ראה‘ :קרן ישועה‘ מאמרי חודש כסלו א.ב).
אויף זיך גענומען ,און מיט דעם וואס מ‘נוצט אויס די
• ר“ח כסלו זעהט מען שוין די ליכטיגקייט לאנגע ווינטער נעכט אויף תורה מאכט מען א כלי צו
קענען אנהאלטן די אלע זאכן ,און אזוי וועט מען זוכה פון די חנוכה לעכט
שטייענדיג ,ווייל ער האט געהאט א חומרא צו אין ‘ילקוט ראובני‘ שטייט אז חודש תשרי זיין צו א זמן פיהל מיט הצלחות און סייתא דשמיא.
לערנען שטייענדיג ,און דער קאפ האט אים גוט איז מזל ‘מאזניים‘ ,ווייל דעמאלט וועגט מען אפ • “גאלדענע נעכט“,
געארבעט( ...ימות עולם) די זינד און די מצוות .און חודש כסלו איז דער
• הרה“ק רבי פנחס מקאריץ זי“ע ,פלעגט מזל פון ‘קשת‘ ,ווייל מ‘ווארפט אונז דעמאלט
•“חוט של חסד“.... ארויס פון גיהנום .הרה“ק מבאיאן זצוק“ל פלעגט אנרופן די ווינטער נעכט “גאלדענע נעכט“—,ווייל
הרה“ק רבי אייזיק‘ל זידיטשובער זי“ע איז זאגן א משל אויף ר“ח כסלו ,אז ס‘איז אזוי ווי א די מעגליכקייטן צו דינען אין זיי דעם באשעפער
געזיצן מיט זיין טאטע הרה“ק רבי ישכר בעריש מענטש וואס גייט אין די פינסטער און ער זעהט זענען זייער גרויס.
זי“ע און געלערנט תורה א גאנצע נאכט ברציפות. גארנישט ,און פלוצלינג זעהט ער פונדערווייטנס • “אויב אזוי ווען שלאפט ער?“
און פארטאג‘ס האבן זיי נישט געהאט אפילו א א שטראהל פון ליכטיגקייט .ווערט ער דעמאלט
ס‘האט דערציילט דער תלמיד הרה“ח ר‘ ישראל
גלעזל טיי מיט א שטיקל צוקער ,מיט וואס זיך זייער פרייליך ,ווייל כאטש ער איז נאך אין די
שטערן ,אז ווען דער ווישאווא רב הרה“ק בעל
צו דערקוויקן .האט רבי אייזיק‘ל געזאגט פאר פינסטער ,אבער אט אט גייט שוין לעכטיג ווערן.
“שאירת מנחם“ איז געקומען קיין גראסווארדיין
זיין טאטע הרה“ק רבי ישכר בעריש“ :חז“ל (חגיגה אזוי אויך ווען ס‘קומט ר“ח כסלו זעהט מען שוין
צו זיין פאטער דער “אהבת ישראל“ פון ווישניץ
יב ):זאגן דאך אז דער וואס איז עוסק בתורה א די ליכטיגקייט פון די חנוכה לעכט און ס‘קומט
זי“ע ,האט ער געוואוינט בשכנות פון זיין פאטער,
גאנצע נאכט ,ציהט זיך א חוט של חסד אויף אים אריין א שמחה אין הארץ( .ועי‘ ‘בארות המים‘ לשמח“ת)
און זיין פענצטער איז געווען אפען צו די גאס .נעבן
א גאנצן טאג ,איז ווי איז דער חוט של חסד אז זיי
• מלכות יון האט געוואלט מאכן פארגעסן דעם ווישאווא רב האט געוואוינט אן אשכנזישער
האבן דאס ביסל אויך נישט? האט זיין טאטע אים וואס אידן האבן געלערנט
איד וואס האט אים שטענדיג נאכגעקוקט .האט
געענטפערט :די כוונה פון חוט של חסד מיינט,
מיר ווייסן אז איינע פון די זאכן וואס מלכות ער געפרעגט פון ר‘ ישראל‘ן“ ,ווען שלאפט דער
אז מ‘קען ווייטער עוסק זיין בתורה אפילו נאכ‘ן
יון האט געוואלט מאכן פארגעסן פון די אידן ווישאווער רב? צומאהל ווען איך וועק מיך אויף
לערנען א גאנצע נאכט ,און אזוי האבן זיי ווייטער
וואס זיי האבן געלערנט ,אזויווי מיר זאגן (אין ביינאכט זעה איך ווי ער ער שטיט מיט א פיס אויפ‘ן
געלערנט תורה מיט גרויס התמדה(...מעשה צדיקים)
בימי מתתיהו) “להשכיחם תורתך“ .אצינד ווען בענקעל און איין פיס אויף די ערד פארטיעפט אין
(פארזעצונג אי“ה)
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כה
יד תשפ“ז חיילךשרה
תשפ“ב פ‘ פ‘
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...שב“ק מאוצרות רבוה“ק ...א שבת מעשה‘לע...
שבתים אין שטוב פון רבי יצחק שיינבערגער .ערב שב“ק ווען מרן זי“ע
איז אנגעקומען צו זיין אכסניא און אריינגעגאנגען אין זיין צימער ,האט
שבת קודש מאוצרות רבוה“ק
ער פריער איבערגעקוקט דעם טישטוך אויפ‘ן טיש ,און ווען מרן זי“ע
האט באמערקט אז דער טיש איז באדעקט נאר מיט איין טישטוך ,האט
נקיון הבית וסידור השלחן
ער געבעהטן פון ר‘ יצחק ער זאל לייגן נאך א טישטוך אויפ‘ן טיש ,כדי הדחת הרצפה /אוורור בית המדרש /פריסת מפות בבית /
ס‘זאל זיין צוויי טישטוכער אויפ‘ן טיש לכבוד שבת. פריסת מפות בבית המדרש /החלפת מגבות
דער מנהג איז נישט אראפ צונעמען די שבת טישטוכער פון די טישן, • פריסת מפות בבית
מוצאי שבת ,נאר זונטאג .און אזוי האט מרן זי“ע געטוען ,אז די ווייסע
מ‘גרייט דעם עס-צימער און דעם שבת טיש ערב שבת ויום טוב פון
טישטוכער אויפ‘ן טיש אין צימער ,האט מען נישט אראפגענומען מוצאי
פאראויס ,ס‘זאל שוין זיין צוגעגרייט און ארדנטלעך ווען מ‘קומט אהיים
שבת ,נאר ערשט זונטאג אינדערפרי .ווידער מוצאי יום טוב [אין ארץ
ביינאכט פון בית המדרש .לכבוד שבת יום טוב ווערן אלע טישן צוגעדעקט
ישראל] ,האט מען געלאזט דעם ווייסע טישטוך דעם גאנצן טאג אסרו
מיט א ווייסע טישטוך ,און אויפ‘ן טיש ווי מ‘עסט ווערט דער טיש צוגעדעקט
חג ביז מארגן אינדערפרי.
מיט צוויי טישטוכער במשך דעם גאנצן שבת.
מרן זי“ע פלעגט בשעת‘ן זיצן ביים טיש ,טאפן מיט די הענט ביים עק פונעם
טישטוך צי דער זוים פונעם טישטוך איז נישט פארקעהרט ,אזוי ווי מרן זי“ע האט ביי כ“ק מרן מהר“א זי“ע איז געווען דער סדר ,אז דער הייליגער
אכטונג געגעבן אז די בגדים זאלן נישט זיין איבערגעדרייט ,אזוי האט מרן זי“ע זיכער טיש ,ווי מרן זי“ע איז געזיצן רוב טאג ,איז נישט געווען באדעקט מיט א
נאטן זאלן זיין פון אינעווייניג און נישט פון אויסווייניג ,וויבאלד זיינע
געמאכט ַאז די ָ
ַ טישטוך אין די וואכנטאג ,נאר מיט א ‘סאראטע‘( .א סארט טוך) .אבער,
הייליגע אויגן זענען אפט געווען פארמאכט ,דעריבער האט מרן זי“ע געפיהלט מיט ערב שבת קודש און ערב יום טוב ,פאר לעכט צינדן ,האבן די משמשים
די הייליגע הענט צי דאס טישטוך ליגט גוט .אזוי אויך איז דער מנהג אז מ‘לייגט אויסגעשפרייט א ווייסע טישטוך איבערן גאנצן טיש אויף די ‘סאראטע
נישט צוריק דאס שטריימל אין די פושקע מוצאי שבת נאר ערשט זונטאג אינדערפרי.
(כאטש מרן זי“ע פלעגט געוועהנליך נישט עסן אויף דעם טיש שבתים און
(ספר ‘הליכות הצדיקים‘ חלק א‘ עמוד רפ“ז-רפ“ח ותשח“ל) יום טובים) ,און מרן זי“ע פלעגט אפילו צוהעלפן מיט זיינע הייליגע הענט
(פארזעצונג אי“ה) אויסצושפרייטן דעם טישטוך אויפ‘ן טיש .אויף די אנדערע טישן אין שטוב
האט מען אויך אויסגעשפרייט א ווייסע טישטוך לכבוד שבת קודש ויום
טוב ,ווי ס‘איז מנהג .אויפ‘ן גרויסן טיש אין די ‘גרויסע שטוב‘ ,אויף וועלכן
מרן זי“ע האט געפיהרט זיינע הייליגע טישן ,האט מען אויסגעשפרייט
• “די ווייטאג פון א חשש חילול שבת“... צוויי ווייסע טישטוכער (כאטש אויף די אנדערע טישן איז אויסגעשפרייט
אמאהל שבת איז רבי שמואל אהרן יודעלאוויץ זצ“ל געווען זייער געווארן נאר איין טישטוך).
פארמאטערט און צוטראגן .ווען זיינע מקורבים האבן אים געפרעגט צי כאטש יעדן אוונט ווען מרן זי“ע האט געגעסן נאכטמאהל האט מען
עפעס האט פאסיהרט ,האט ער זיי דערציילט“ :א גאנצע נאכט האב איך אויסגעשפרייט א טישטוך איבער‘ן סאראטע ,אבער נאר אויף א האלבן טיש .מרן זי“ע
זיך געווארפן פון שטארקע ציין-ווייטאג .די יסורים זענען געווען שרעקליך. איז געווען פארזיכטיג נישט צו באדעקן דעם גאנצן טיש מיט‘ן טישטוך ביים
כאטשעסן ,און א טייל פונעם טיש איז נישט געווען באדעקט זכר לחורבן .און ָ
פארטאגס האבן זיך די ווייטאגן פארשטארקט ,און איך האב באשלאסן
“א
געזאגטַ :
האט מרן זי“ע ָ גאנצן טישָ ,באדעקט דעם ַ האט יא ַ ראטע ָ סא ַ
די ַ
אז לויט אלע דיעות איז מיין מצב ווי איינער ראטע איז נישט קיין טישטוך “.דעריבער דארף מען דאס נישט אויפדעקן סא ַ
ַ
וואס האט גרויס צער פון זיין ווייטאג ,און מיין ביים עסן ,אבער דעם טישטוך וואס מ‘האט געלייגט ביים עסן איז געווען
גאנצער קערפער איז אפגעשוואכט דערפון ,און געדעקט נאר אויף א האלבן טיש אלס זכר לחורבן .אבער ווען מ‘האט געלייגט א
דערפאר מעג איך נעמען א מעדעצין וואס וועט ווייסע טישטוך אויפ‘ן טיש לכבוד שבת ,האט מרן זי“ע געהייסן ס‘זאל באדעקן
אביסל אפשטילן די ווייטאג. דעם גאנצן טיש ,און דורכאויס דעם גאנצן שבת איז דער גאנצער טיש געווען
באדעקט מיט א ווייסע טישטוך [ווייל שבת טאהר מען נישט ווייזן א זכר לחורבן].
איך האב געשמירט אלקאהאל ארום מיינע
ציינער ,אבער דערנאך איז מיר ארויפגעקומען א חשש אז אפשר האב צום באמערקען :אין בעלזא פאר די מלחמה ,ווען בארימטע צדיקים און
איך עובר געווען אויפ‘ן איסור סחיטה בשעת‘ן שמיהרן .גלייבט מיר ,אז אדמורי“ם זענען געקומען באזוכן רבותינו הק‘ ,זענען געווען זעלטענע פעלער
ווען מ‘האט געהייסן באדעקן דעם טיש מיט א ווייסע טישטוך לכבודם ,אזוי ווי
די יסורים וואס דער חשש האט מיר גורם געווען ,זענען פיהל שטארקער,
מ‘טוהט לכבוד שבת( ,זוה“ק ח“ג כט).
ווי די געפעהרליכע צאן-ווייטאג!“ אין די ערשטע צייט ,נאכדעם ארויף קומען קיין ארץ ישראל ,ווען
(פארזעצונג אי“ה) מרן זי“ע איז געווען אין ירושלים ,האט זיך מרן זי“ע אויפגעהאלטן צוויי
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כד
יד תשפ“ז שרה
תשפ“ב חיילך
פ‘ פ‘
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...סגולות ...מאוצרות רבוה“ק ַמיין שבת אוצר ...שבת קודש
“סגולה לטובת נשנת הנפטר ל“ע“ • לערנען חומש מיט פירש“י ז“ל •
ס‘זענען געווען געוויסע צדיקים וואס האבן אנגעפאנגן ליל ששי
ארויסגעקליבן פון ספר “והייתם לי סגולה“ ותח“ח להמלקט אנצוגרייטן די פיש לכבוד שב“ק .ליל ששי פארטאגס איז א גרויסער זמן
צו זאגן תהלים.
הרה“ק רבי יהושע מטומשאב זצ“ל האט געהאט א וואונדערליכער מנהג ווען
ער איז איינגעשטאנען עטליכע חדשים אין שטוב פון הגה“צ ממאדע זצ“ל ,ווי די
• להיות בשמחה -סגולה לפטירה באופן יפה... קאך איז געווען אינדרויסן אין הויף ,און רבי יהושע‘לע האט דוקא געוואלט אז
הרבנית פייגא בריזל ע“ה ,די פרוי פון הרה“צ רבי דוד זצ“ל ,איז געווען יעדן ליל שישי זאל מען אים ברענגן אין א לעפל פון די קאך ,אביסל פון די פיש
א שוועסטער פון הרה“ק רבי יצחק מוויעליפאלי זצ“ל .חודש אלול פאר איר זאפט וואס מ‘האט געקאכט לכבוד שב“ק ביז צו זיין צימער ,און ער האט דערפון
פטירה (ביום י“ט תשרי) ,איז זי געקומען צו כ“ק מרן מהר“א זי“ע וואס האט טועם געווען כדי מקיים צו זיין די הלכה פון טועמי‘ איידער שב“ק.
איר גאר מכבד געווען ,און זי האט געבעהטן אז זי זאל האבן “א שיינע חתונה“, אין ספר ‘מנחת שבת‘ (בס‘ חק לישראל סוף ספר דברים ,בשם הפוסקים)
מיינענ‘דיג אז איר פטירה פון די וועלט זאל זיין אויף א שיינעם אופן .האט איר ווערט געברענגט אז ווינטער ווען די טעג זענען קורץ ,קענען שוין די פרויען באקן
מרן זי“ע געזאגט“ :דער טאטע ז“ל [מרן מהרי“ד זי“ע] האט געזאגט :די סגולה די חלות ליל ששי ,כדי זי זאל נישט גורם זיין ח“ו א חשש חילול שבת פרייטאג,
דערצו איז צו זיין בשמחה“ .און מרן זי“ע האט דאס איבערגעזאגט דריי מאהל. ווייל דעמאלט איז יצא שכרה בהפסדה ,אבער דאנערשטאג בייטאג זאל מען
נישט באקן נאר אויב ס‘איז ממש א שעת הדחק.
• אמירת פסוק המתחיל ומסתיים באותיות שמו אין שו“ת ‘אבני צדק‘ (יו“ד סי‘ קי“ז) שרייבט הגה“ק בעל ייטב לב זצ“ל א
כ“ק מרן מהר“ש זי“ע האט געזאגט [ספר ‘מדבר קדש‘ פ‘ וישלח]“ :ס‘שטייט
סדר תשובה פאר א געוויסע שטאט וואס דארט איז ליידער אראפ געפאלן א
בשם די קדמונים“ [קיצור של“ה] ,אז ס‘איז גוט צו זאגן ביי די תפלת שמונה עשרה ספר תורה ,אז זיי זאלן זיך פארנעמען צו זאגן גאנץ ספר תהלים איינמאהל אין
איידער “יהיו לרצון אמרי פי“ ,א פסוק וואס הייבט זיך אהן מיט‘ן ערשטן און די וואך פארן דאווענען ,ווייל אזוי פיהרן זיך במילא חסידים צו זאגן גאנץ תהלים
לעצטן אות פון זיין נאמען ,און דאס איז א סגולה אז נאכ‘ן ווערן נפטר פארגעסט ערב שבת קודש פארן דאווענען.
מען נישט דעם נאמען““ .אבער“ ,האט מרן זי“ע מוסיף געווען“ ,דאס איז נאר
אין ספר ‘קדושת יו“ט‘ (פ‘ תולדות ,דף כ“ב ע“ב) שרייבט ער :דאס איז די וועג
אויב מ‘פיהרט זיך אויף ווי ס‘איז פאסיג ,און מ‘גייט בדרך התורה והמצוה ,אבער וואס דער מענטש זאל זיך אנכאפן אין די ליכטיגקייט פונעם לעבן ,צו קובע זיין
אויב מ‘פיהרט זיך נישט אויף ווי ס‘דארף צו זיין העלפט נישט די סגולה“. צייטן פאר תורה יעדן איינציגן טאג ,יעדער לויט זיין מדריגה ,און מ‘זאל מאכן
• לימוד פרקי משניות תקנות צו ענדיגן תהלים בציבור איינמאל אין די וואך ,דהיינו פרייטאג פארטאג‘ס
כ“ק מרן מהר“א זי“ע האט נאכגעזאגט פון זיין טאטע ז“ל [כ“ק מרן מהרי“ד וואס דאס איז איז גאר א גרויסע תיקון כידוע פון די הייליגע ספרים.
(מלוקט מפי ספרים וסופרים ותשוח“ל -פארזעצונג אי“ה)
זי“ע] “ס‘איז אמת וואס ס‘איז באקאנט פונעם עלטער זיידן ז“ל [מרן מהר“ש
זי“ע] וואס האט געזאגט אז אין מסכת מקוואות (פרק ז) הייבט די משנה אהן ערב שבת קודש
(ד-ז) מיט די אותיות ‘נשמה‘ ,און ס‘איז א סגולה לטובת די נשמה פונעם נפטר צו
• די שטראף פאר‘ן נישט אנגרייטן לכבוד שבת
לערנען די משניות ,אבער ,האט דער טאטע ז“ל [כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע] געזאגט:
ס‘איז געווען א פרוי וואס האט יעדן פרייטאג אנשטאט צו זיין
“ס‘איז נישט גענוג בלויז צו לערנען די משניות ,יוצא צו זיין ידי חובה ,ווייל לטובת באשעפטיגט מיטן אנגרייטן עסנווארג אויף שבת ווי מ‘דארף ,פלעגט זי
די נשמה פונעם נפטר ,דארף מען אויך לערנען פרקים משניות וואס הייבן זיך שפינען ,וועבן ,א.א.וו .ווען די פרוי איז געשטארבן ,האט איר איינער געזעהן
אהן מיט די אויתיות פונעם נאמען פונעם נפטר ,בשילוב מיט די פרקים משניות, אין חלום ווי מ‘האט געברענט אירע אויגן און הענט מיט שטעקעלעך פון
וואס הייבן זיך אהן מיט די אותיות ‘נשמה‘ ,און אנהייבן מיט‘ן אות פונעם נאמען פלאקס .האט דער מענטש געפרעגט פארוואס משפט מען די פרוי מיט
פונעם נפטר ,און דערנאך לערנען א פרק משניות וואס הייבט זיך אהן מיט‘ן אות די שטראף ,האט מען אים געענטפערט ,ווייל אלע פרייטאג׳ס האט זי
‘נשמה‘ ,און אזוי ווייטער“ .פונדעסטוועגן ,האט כ“ק מרן מהר“א זי“ע געזאגט זיך באשעפטיגט מיט שפינען פלאקס און זי האט זיך נישט באשעפטיגט
זייענדיג אין קראקא געטא ,בשעת די צווייטע וועלט מלחמה ,בשעת הדחק, אנצוגרייטן אויף שבת( .ספר חסידים סי׳ קכ״ב)
ווען מ‘קען נישט אסאך לערנען ,איז גענוג צו לערנען משניות וואס הייבן זיך דעריבער איז זיכער אז ווער ס‘קען נאר ,דארף זיך נישט אפירזוכן אויף
אהן מיט‘ן נאמען פונעם נפטר ,בשילוב מיט משניות וואס הייבט זיך אהן מיט די ערב שבת קודש קיין זייטיגע זאכן ,אפילו זומער נישט זוכן ווי צו פאהרן אויף
אותיות נשמה ,און מ‘דארף נישט לערנען גאנצע פרקים“( .כתבי מהר“ם מבילגורייא זי“ע) ווייטע פלעצער ,נאר זיך רישן און צוגרייטן צום שבת קודש ווי פריער מ‘קען
און ווארטן אויפ‘ן שבת קודש.
(פארזעצונג אי“ה)
(אוצר השבת)
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כה
יד תשפ“ז שרה
תשפ“ב חיילך
פ‘ פ‘
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר...קליינע מעשה'לעך פון גרויסע אידן... ַמיין ׁאו ָצר ...מדות טובות
• נישט כשר געלט... ‘ Jדובר מישרים‘ L
אמאהל האט הרה“ק רבי הערשל‘ע מליסקא זי“ע געגעבן א גרויסער סומע Hפרק ד‘ G
געלט פאר זיין גבאי‘ן ,ער זאל דאס באלד פארברענען .האט זיין איידעם הרה“צ
רבי יוזעפף זצ“ל געפרעגט פונעם שווער ,אויב ער קען פונעם געלט קויפן ווי ווייט זיך היטן פון פארשעהמען א צווייטן
האלץ פאר די ארעמעלייט צו קענען הייצן פאר‘ן קומענ‘דיגן ווינטער? ווייל בעסער אריינגיין אין א קאלך אויוון און נישט פארשעהמען א חבר ברבים
די האלץ וועט דאך פארברענט ווערן ,וועט דאס געלט האבן א דין שריפה.
די גמרא (בבא מציעא נט - .כתובות סז ):זאגט :ס‘איז בעסער פאר א
אבער רבי הערשל‘ע האט בשום אופ‘ן נישט מסכים ,נאר מ‘זאל דאס געלט
מענטש ער זאל זיך אריינווארפן אין א קאלך אויוון און חלילה פארברענט
ממש פארברענען .האט פאסיהרט אז איינער האט גענומען
ווערן ,נאר כדי נישט צו פארשעהמען א חבר ברבים .און די גמרא דערציילט:
פון געלט ,און מיט א גוטע כוונה לשם מצוה ,האט ער
אז מר עוקבא פלעגט יעדן טאג אריינלייגן פיהר זוז אין דעם לאך פונעם
באצאהלט א חוב פון דירה געלט פאר אן ארעמאן וואס איז
טיהר פון אן ארימאן ,וועלכער האט געוואוינט אין זיין געגענט .מר עוקבא
שוין געווען שולדיג דירה געלט פון א גאנץ יאהר ,און דער
האט אזוי געגעבן די צדקה ווייל ער האט נישט געוואלט אז דער ארימאן זאל
בעל הבית האט אים געוואלט ארויס שטעלן פון זיין דירה.
וויסן פון וואו דאס געלט קומט .ווייל אויב דער ארימאן וואלט געוואוסט
אבער שפעטער איז דער ארימאן ל“ע קראנק געווארן ,און
אז דער נשיא מר עוקבא גיט אים געלט יעדן טאג ,וואלט ער פארשעהמט
באקומען א געפעהרליכער אויסשלאג פון נגעים אויף זיין
געווארן.
גאנצען קערפער .האט מען פארשטאנען ,אז ס‘איז געקומען ווייל מ‘האט גענוצט
איין טאג האט שוין דער ארימאן געוואלט זעהן ווער ס‘איז דער מענטש
די געלט וואס רבי הערשל‘ע האט געהייסן פארברענען .איז מען געקומען בעהטן
וואס גיט אים געלט יעדן טאג .מר עוקבא איז יענעם טאג געקומען מיט זיין
אז רבי הערשל‘ע זאל מתפלל זיין און בעהטן רחמים אויף דעם ארעמאן ,און
ווייב ,און ווען דער ארימאן האט געזעהן אז מ‘בייגט זיך אראפ צו לייגן דאס
בלית ברירה האט מען אים פארציילט וואס מ‘האט געטוען מיט‘ן געלט פאר
געלט אין דעם לאך פונעם טיהר ,איז ער ארויסגעגאנגען צו זעהן ווער דאס איז.
דעם ארימאן .האט רבי הערשל‘ע געזאגט“ :וואס האט איר געטוען ,דאס געלט
ווען מר עוקבא און זיין ווייב האבן געזעהן אז דער ארימאן קומט ארויס ,זענען
וואס איך האב באקומען איז געווען פון א בעל עבירה וואס האט די מחלה
זיי אנטלאפן .דער ארימאן איז זיי נאכגעלאפן ,זענען זיי ביידע אריינגעלאפן אין
[פון נגעים] ה‘ ישמרנו ,און איך האב נישט געזעהן קיין אנדערע עצה נאר צו
א ברענענדיגן קאלך אויוון כדי נישט צו פארשעהמען דעם ארימאן( .כתובות שם)
פארברענען דאס געלט ,און אצינד ווען דער ארימאן האט נהנה געווען פונעם
געלט ,איז געשעהן וואס ס‘איז געשעהן. כאטש ביי די מעשה פון מר עוקבא איז נישט משמע פון די גמרא אז
די מעשה האט פאסיהרט פאר א רבים ,און די גמרא זאגט דאך נאר ביי
• א חשש פון גזל גוי... א רבים איז בעסער זיך אריינצואווארפן אין א קאלך אויוון ווי איידער צו
פארשעהמען א מענטש פאר א רבים ,אבער וויבאלד מר עוקבא איז געווען
אמאהל ווען דער הייליגער “דברי חיים“ פון צאנז זי“ע ,איז געזיצן ביים
דער נשיא און דער גדול הדור ,ווערט ער אליין גערעכענט אזרי ווי א רבים,
שבת טיש פרייטאג צונאכטס ,און מ‘האט אריינגעברענגט א טעלער מיט
ווייל פאר אזא חשוב‘ן מענטש ווערט מען שנעלער און מער פארשעהמט.
מייערן ‘צימעס‘ .האט דער צאנזער רב גענומען דעם לעפל אין די האנט ,אבער (עיון יעקב ,וכן יהוידע על הגמרא שם)
אנשטאט עסן פון די ‘צימעס‘ ,האט ער געהאלטן דעם לעפל אין זיין האנט און
דאס געדרייט אהין און אהער ,שפיהרנדיג אז עפעס איז נישט גוט .באלד האט זייך געווארענט ווען מ‘גיט צדקה ,נישט צו פארשעהמען דעם ארימאן
ער צוריק געלייגט דאס לעפל אויפ‘ן טיש ,און נישט אזוי ווי די מעשה פון מר עוקבא וואס האט זיך מוסר נפש געווען נישט
געגעסן פון די מייערן ‘צימעס‘ .די חסידים האבן זיך צו פארשעהמען דעם ארימאן ווען ער האט אים געגעבן צדקה .אזוי געפינען
געוואונדערט פארוואס דער רבי וויל נישט עסן פונעם מיר ווען די גמרא רעדט פון די אותיות פון די אל“ף בי“ת ,זאגט די גמרא
שבת מאכל?! נאך א קורצער אויספארשונג ,איז די זאך אז די אותיות גימ“ל דל“ת ווייזן אויף די ווערטער “גמול דלים“ ,וואס דאס
קלאהר געווארן .ערב שבת איז א ווילדער גוי‘יש קינד מיינט גמילות חסדים וואס מ‘טוהט מיט די ארימעלייט .פרעגט די גמרא:
טראגנדיג א קארב מיט מייערן ,אדורך דעם צדיק‘ס הויז “מאי טעמא מהדר אפיה דדל“ת מגימ“ל“ ,פארוואס איז דער פנים פון דעם
און צובראכן א פענצטער אין הויז .די גבאים האבן אים דל“ת אוועקגעדרייט פון דעם גימ“ל? (ווען מ‘שרייבט די אותיות פון א‘ ב‘
געכאפט און צוגענומען פון אים דעם קארב מיט די מייערן ,דאס אריינגעטראגן ג‘ ד‘ קומט אויס אז דער רוקן פון דעם אות דל“ת ,און נישט דער פנים ,איז
אינעם קאך ,און פון דעם צוגעגרייט די ‘צימעס‘ .דער צאנזער רב האט נישט געקעהרט צום אות גימ“ל) .ענטפערט די גמרא“ ,דליתן לו בצנעא כי היכי
געוואוסט וועגן דאס אלעס ,אבער ווען מ‘האט אריין געברענגט די ‘צימעס‘, דלא ליכסוף מיניה“ ,אז דער גומל חסד זאל געבן זיין צדקה פאר‘ן ארימאן
האט ער געשפיהרט ברוח קדשו ,אז ס‘האט א חשש פון גזל גוי ,ווייל מ‘האט באהאלטענערהייט ,כדי אז דער ארימאן זאל נישט פארשעמט ווערן( .שבת קד).
דאס צוגענומען פונעם גוי‘ישן קינד קעגן זיין ווילן ,דעריבער האט דער צדיק מתוך קונטרס “דובר מישרים“ ותשח“ל)
נישט געוואלט דאס עסן. (פארזעצונג אי“ה)
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כו פ‘ חיי שרה תשפ“ז
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת
ַמיין ׁאו ָצר ...חסידים דערציילן ַמיין ׁאו ָצר ...מורא מקדש
• ולערב עירובו... אריכות ימים אין זכות פון אמן
רבותינו הק‘ מבעלזא זי“ע האבן געזארגט מ‘זאל מאכן אן עירוב אין ואברהם זקן בא בימים ,וה' ברך את אברהם בכל( .חיי שרה כד:א)
די שטאט בעלזא ,און אויך געשטעלט ממונים ,אכטונג צו געבן אז דער ‘זק'ן ב'א בימי'ם‘ – איז די סופי תיבות ‘אמן‘ ,ס‘קומט צו לערנען אז אין זכות
עירוב זאל זיין מהודר און געמאכט כדת וכהלכה .הרה“ח ר‘ משה ביגלאייזן פון ענטפערן אמן איז מען זוכה צו אריכות ימים ,אזוי ווי די חז"ל זאגן (ברכות
שליט“א דערציילט :אמאהל אין איינע פון די שבתות ווען ער האט געוויילט מז“ ).כל המאריך באמן מאריכין לו ימיו ושנותיו“.
('תוספות השלם' חיי שרה כד:א)
בצל קדשו פון כ“ק מרן מהר“א זי“ע אין תל אביב ,איז פרייטאג צונאכט‘ס
ביים זאגן גוט שבת איז אדורך פאר מרן זי“ע דער ממונה אויפ‘ן כשרות נאך קען מען מרמז זיין אינעם פסוק‘ :זקן בא בימים‘—,באטרעפט ‘א-ל מלך
פונעם עירוב אין די שטאט תל אביב ,האט אים מרן זי“ע אפגעשטעלט און נאמן‘ ( ;)272א רמז אויפ'ן ענטפערן אמן אזוי ווי חז“ל (שבת קיט ):זאגן“ :וואס
געפרעגט “:די שטאט איז אפגעהיטן“ ,דהיינו ,אויב מ‘האט בודק געווען דעם איז די כוונה פונעם ווארט ‘אמן‘? א-ל מלך נאמן!“ און די תורה איז מרמז אז
עירוב און ס‘איז כשר? ווען יענער האט געענטפערט יא! נחה דעתו הק‘. אברהם האט מקפיד געווען צו ענטפערן געלאסן אמן מיט די ריכטיגע כוונה אז
הרה“ח ר‘ ישראל פרידמאן ז“ל פון לאנצהוט -אנטוורפן ,האט אסאך דער באשעפער איז א ‘א-ל מלך נאמן‘—,און דעריבער האט ער זוכה געווען צו
עוסק געווען צו פארעכטן און אויסברייטערן דעם עירוב אין זיין היים שאטט אריכות ימים אזוי ווי די אויבנדערמאנטע רייד פון חז“ל'( .צמח דוד' פ‘ חיי שרה)
לאנצהוט .און נאך גרויס מיה איז אים געלונגען בס“ד אויפצושטעלן א נייעם
כשר‘ן עירוב אין די שטאט .ווען ער איז שפעטער געפאהרן להסתופף בצל ַמיין ׁאו ָצר...צדיקים האבן געזאגט:
כ“ק מרן מהר“א זי“ע האט אים מרן זי“ע ארויסגעוויזן א ספעציעלע און
• די שוועריקייט פון עניות...
קענטיגע התקרבות ,און אים געלויבט פאר זיין ארבייט אין די חשובע מצוה.
הרה“ק הסבא קדישא מראדושיץ זי“ע האט געזאגט :די שוועריקייט פון
זכרון להולכים... עניות איז ,אז דער ארעמאן מיינט אז דאס עשירות וועט אים ארויסנעמען
פון זיין ענגשאטפט.
• אין זכות פון א טעלער טאשלנט שבת...
ב‘ כסלו תשס“ז ,איז די יאהרצייט פון ר‘ יעקב ב“ר חיים הלוי גראס ע“ה ,באקאנט
• יעדער קען ווערן א מבקש ה‘...
הרה“ק ה“ישמח ישראל“ פון אלכסנדר זי“ע האט געטייטשט :דרושים לכל
יאנקל איז געווען אן עלענדער מענטש ,וואס האט זיך “יאנקל“ָ .
פאר יעדן אלס ָ
חפציהם“—,צו ווערן א דורש ומבקש השם ,זיך דערנענטערן צום באשעפער
ערווארבן פריינשאפט ביי יעדן ,מיט וועמען ער איז געקומען אין קאנטאקט.
קען יעדער וואס וויל נאר.
ער האט געוואוינט אין קראונהייטס העכר‘ן קערעסטירער
בית המדרש ,ווי ער איז געווען אסאך יאהרן דער ‘מקוה איד‘. • צוריק האלטן פון לשון הרע...
יאנקל פלעגט זיין דער שבת גאסט ביי א איד אין קראונהייטס ָ הגה“ק רבי ישראל מסאלאנט זי“ע האט געזאגט :ס‘איז כדאי פאר א
פאר יאהרן לאנג .איין זומער ,איין שבת אינדערפרי אהיים מענטש צו לערנען מוסר זיין גאנץ לעבן ,אפילו ס‘וועט אים העלפן פון זיך
גייענ‘דיג פון בית המדרש ,האט דער איד באגעגנט הרה“ח ר‘ צוריק האלטן צו רעדן איינמאהל לשון הרע.
משה לעמבערגער ע“ה ,און אים געפרעגט ,צי ביי אים אין שטוב
איז דא טשאלנט ,ווייל ביי אים אין שטוב מאכט מען זומער נישט *גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח *גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח
ר‘ אברהם ב“ר מרדכי מרקיל ע“ה ר‘ יוסף ברחורין הי“ו ,לעי“נ חותנו
“יאנקל“ ,וואס
קיין טשאלנט ,און ער האט א שטענדיגער גאסט ָ מענדעלאוויטש ר‘ שמואל אהרן ב“ר ישראל איסר ע“ה
• נפטר כ“ו מרחשון תשס“ח
היות ולא השאיר זרע של קיימא נא ללמוד לעילוי נשמתו זאלצבערג • נפטר כ“ח מרחשון תשע“ט
עסט ביי אים יעדער שבת ,און ער וויל עסן שבת טשאלנט?! ...ענטפערט ר‘ משה
*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח *גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח
גוטהארציג און מיט א שמייכל“ ,אוודאי איז דא ביי מיר טשאלנט ,וואס הייסט ר‘ יוסף בלייער הי“ו ,לעיקוואוד ר‘ יצחק שלמה אונגאר הי“ו,
לעי“נ אביו ר‘ אלימלך ב“ר שלום ע“ה לעי“נ דודתו מרת יהודית ב“ר צבי ע“ה
“יאנקל“ אז ער קען קומען צו
שבת זאל נישט זיין קיין טשאלענט ,“...זאגט פאר ָ • נפטר ב‘ כסליו תש”ע • נפטרה כ”ז מרחשון
“יאנקל“ האט טאקע באקומען א גאנצע סעודה און א טעלער הייסע מיר ,און ָ גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח *גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח
ר‘ אהרן מאסטער הי“ו, ר‘ בנימין שטארק הי“ו ,לעי“נ זקינו הגה“צ
טשולנט ,פון וואס ער האט זיך מחי‘ געווען ...און אזוי ווי מ‘זאגט “די רעשט איז לעי“נ חמותו מרת יהודית ע“ה רבי שמעון יחזקאל ב“ר יעקב זצ“ל
בת ר‘ קלונימוס יהודה ע“ה אב“ד וואדקערט • בעמח“ס אמרי ש“י
“יאנקל“ צו גאסט ביי זיך
היסטאריע“ ,ר‘ משה האט געהאט דעם זכות צו האבן ָ בערגער • נפטרה ב‘ כסליו תשס“ו • נפטר א‘ דר“ח כסליו תשד“מ
אין שטוב ביי אלע סעודות שבת ויום טוב ,פאר איבער דרייסיג יאהר“ ,אין זכות *גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח *גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח
ר‘ יעקב אהרן פראנק הי“ו ,לעי“נ אביו ר‘ יצחק שלמה אונגאר הי“ו ,לעי“נ דודו
פון א טעלער טאשלנט שבת“. ר‘ שלמה צבי ב“ר יצחק משה ע“ה ע“ה ר‘ יחיאל מיכל ב“ר חיים צבי
• נפטר ג‘ כסליו תשע“ח רובין • נפטר ג‘ כסליו תשס“ג
גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח
“מַיין שַ ָבּת אֹּו ֶַצָר“ און נאך קענט איר געפונען יעדע וואך ר‘ אלעזר פראנק הי“ו ,לעי“נ אביו
*גליון השבוע נתנדב ע“י המשפחה
לעי“נ האי גברא יקירא ,גאון בחסד ועתיר ר‘ אברהם יהושע פראנק הי“ו ,לעי“נ אביו
אין די וועכענטליכע אויסגאבע פון “המחנה מאגאזין“ ר‘ שלמה צבי ב“ר יצחק משה ע“ה המעש ,מסר נפשו ומאודו לחולי ישראל
מוה“ר יצחק ב“ר יהודה ע“ה לוי ר‘ שלמה צבי ב“ר יצחק משה ע“ה
T:718-438-1263 • F:718-569-6440 • e-mail: NEWS@hamachne.com • נפטר ג‘ כסליו תשע“ח • נפטר ג‘ כסלו תש“פ • נפטר ג‘ כסליו תשע“ח
גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ גליון השבוע נתנדב לזכרה ולעי“נ המחנכת גליון השבוע נתנדב לזכרה ולעי“נ גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ
ר‘ משה אלעזר ב“ר צבי ע“ה הדגולה והחשובה אשה יראת ה‘ מרת ברכה הילדה התמימה מינצא לאה ע“ה ר‘ ישראל צבי (הערשל) ב“ר ר‘ אברהם יודא ב“ר
לעמבערגער ב“ר דוד מנשה ע“ה ביגעלאייזן בת יבלחט“א ר‘ לוי יצחק הכהן הי“ו יוסף יונה ע“ה קליין ישעי‘ עקיבא ע“ה פיינער
• נפטר ח‘ אדר תשנ“ח ת.נ .צ.ב.ה. נפטרה ה‘ תמוז תשפ“ג • ת.נ.צ.ב.ה. נפטרה כ“ד טבת תשפ“ב • ת.נ.צ.ב.ה. • נפטר ג‘ טבת תשע“ז ת.נ.צ.ב.ה. • נפטר כ“ג אלול תשע“ח ת.נ.צ.ב.ה.
אֹוצר
ָ ַמיין ַש ָּבת כז פ‘ חיי שרה תשפ“ז
