gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מיין שבת אוצר · Mein Shabbos Otzar — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: מיין שבת אוצר · Mein Shabbos Otzar

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

מיין שבת אוצר · Mein Shabbos Otzar — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫אֹוצרר‬ ‫אֹוצָ‬ ‫יין ַש‬ ‫ש ָּבת‬ ‫ַמַמיין‬ ‫בס“ד‬ ‫ָ‬ ‫מיט ווערטער שיינע‪ ,‬פאר גרויסע און קליינע‪.‬‬ ‫פ‪ .‬מאזעסזאהן ‪“ -‬המחנה החרדי“‬ ‫כסליו תשפ“ז‬ ‫• שבת פ‘ חיי שרה • שבת מבה“ח כסליו • ר“ח יום ג‘ ויום ד‘ (פ‘ תולדות)‬ ‫• המולד‪ :‬ליל ג‘ בשעה ‪ 10:27‬עם ‪ 3‬חלקים • • הפטורה‪ :‬והמלך דוד ‪ -‬לעולם (מלאכים א‘‪-‬א‘)‬ ‫רטער ‪ -‬פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫ווע ֶ‬ ‫ֶפערל ֶ‬ ‫*א“א אב הרחמים וצדקתך (שבת מבה“ח)‪ • ,‬ברכי נפשי •‬ ‫דף יומי‪ :‬בכורות נ‘ • עמוד יומי‪ :‬סוכה י“א‪:‬‬ ‫שני חיי שרה (חיי שרה כג‪:‬א)‬ ‫ז‘ שלמים לקידוש לבנה‪ :‬ליל ג‘ פ‘ ויצא‪ ,‬ז‘ בו‪ • .‬סו“ז קידוש לבנה‪ :‬ליל ג‘ פ‘ וישלח י“ד בו‪.‬‬ ‫רש"י‪" :‬כולן שוה לטובה"—אלע אירע יארן זענען געווען אייניג צום גוטן‪.‬‬ ‫האט דען שרה אמנו געהאט בלויז גוטע יאהרן? זי איז געווען אן עקרה‬ ‫רשה‬ ‫רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ‬ ‫מתורת ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫ביז צו די ניינציג יאהר‪ .‬געוואנדערט פון לאנד צו לאנד צוליעב הונגער‪.‬‬ ‫ויהי חיי שרה מאה שנה‪( ...‬חיי שרה כג‪:‬א)‬ ‫געווען געפאנגען ביי פרעה און אבימלך‪ ,‬וויאזוי קען זיין “כולן שוה לטובה“?‬ ‫חז“ל (בראשית רבה נח‪:‬א) זאגן אויפ‘ן פסוק‪“ :‬יודע ד‘ ימי תמימים‪“...‬‬ ‫נאר שרה אמנו האט אלעס אנגענומען מיט ליעבשאפט‪ .‬אויף יעדער זאך‬ ‫(תהלים לז‪:‬יח) ‘כהדא עגלתא תמימה‘‪ .‬מען קען דאס ערקלעהרן מיט‬ ‫האט זי געזאגט‪“ ,‬גם זו לטובה“‪ .‬זי האט קיינמאהל נישט געוואוסט פון קיין‬ ‫די ווערטער פון רש“י ביי פרה אדומה‪( ,‬במדבר יט‪:‬ב) “שתהא תמימה‬ ‫שלעכט‪ .‬דעריבער זענען “אלע אירע יאהרן געווען אייניג צום גוטן“‪.‬‬ ‫(שפת אמת)‬ ‫באדמימות“‪ .‬דער רמז אין דעם איז‪ ,‬אז תמימות מיינט ווען א מענטש איז אן‬ ‫ויבא אברהם לספוד לשרה ולבכתה‪( ...‬חיי שרה כג‪:‬ג)‬ ‫עניו און ער זעהט אויף זיך אז ער איז אינגאנצן רויט‪ ,‬ד‪ .‬מ‪ .‬ער איז ָאנגעפיהלט‬ ‫נאך די עקידה איז אברהם אבינו געווען שטארק לוסטיג און פריילעך‪,‬‬ ‫מיט עבירות‪ ,‬ער איז אין די בחינה וואס שטייט אין פסוק‪“ ,‬אם יהיו חטאיכם‬ ‫ער האט זיך געשפיהרט גליקלעך אז ער האט זוכה געווען בייצושטיין דעם‬ ‫כשנים“ (ישעי‘ א‪:‬יח)‪ ,‬ווייל תמימות מיינט ענוה‪ ,‬אזוי ווי רש“י זאגט (עבודה‬ ‫גרויסן נסיון פון די עיקדה‪ ,‬דעריבער האט ער ווייניג געוויינט אויף שרה‘ס‬ ‫זרה ו‪“ ).‬תמים בדרכיו“‪‘—,‬עניו ושפל רוח‘‪ ,‬אזוי אויך געפינען מיר אין די‬ ‫שטארבן‪.‬‬ ‫גמרא (מגילה כט‪ ).‬אז ווען די בערג האבן זיך ארום געקריגט און יעדער בארג‬ ‫‏(דער הייליגער ‘חתם סופר‘ זצוק“ל)‬ ‫האט געוואלט אז אויף איהם זאל געגעבן ווערן די תורה‪ ,‬איז ארויס א בת קול‬ ‫גר ותושב אני עמכם‪( .‬חי שרה כג‪:‬ד)‬ ‫און געזאגט “כולכם בעלי מומים אתם אצל סיני“‪ ,‬וואס דאס מיינט צו זאגן‪,‬‬ ‫ס‘קען זיין אז דעריבער האט אברהם אבינו געזאגט ‘גר ותושב‘ ווייל ער‬ ‫וויבאלד זיי זענען נישט אזוי ווי דער בארג סיני וואס איז קליין און האלט זיך‬ ‫האט נישט געוואלט ארויסזאגן א ליגנט פון מויל‪ .‬פון איין זייט‪ ,‬ווען ער זאגט‬ ‫בענוה‪ ,‬דערפאר ווערן זיי אנגערופן בעלי מומים‪ .‬דאס זעלבע איז דא אויך‪,‬‬ ‫ווען אז ער איז א גר איז נישט ריכטיג‪ .‬אברהם אבינו איז געווען גערעכנט אלץ‬ ‫א מענטש וואס האלט אז ער איז רויט פוהל‬ ‫א תושב ווייל דער באשעפער האט אים‬ ‫שמחו בה' וגילו צדיקים‬ ‫צוגעזאגט ארץ ישראל‪ ,‬אבער ער האט דאס‬ ‫מיט עבירות‪ ,‬איז ער דער אמת‘דיגער תמים‬ ‫בגילה ברנה בשמחה רבה הננו מצטרפים בחרדת קודש וביראת הכבוד‬ ‫ָאהן קיין פעלערס‪ .‬דאס איז די כוונה פונעם‬ ‫עטרת‬ ‫קדם‬ ‫מול‬ ‫ברכותינו‬ ‫רגשות‬ ‫את‬ ‫להביע‬ ‫ישראל‬ ‫אלפי‬ ‫לרבבות‬ ‫נישט געוואלט זאגן פאר די בני חת‪ ,‬און אז‬ ‫ראשנו מאור עינינו ורוח אפינו נשיא אלקים בתוכנו‬ ‫ער איז א גר האט ער נישט געוואלט זאגן‬ ‫מדרש “יודע ד‘ ימי תמימים“‪ ,‬ווען ווערט מען‬ ‫כ"ק מרן אדמו"ר מבעלזא שליט"א‬ ‫ווייל ס‘איז נישט אמת האט ער גענוצט א‬ ‫גערעכנט אלץ תמימים‪ ,‬דאס איז ווען מ‘איז‬ ‫ולבנו יקירו פרי צדיק עץ חיים פאר מקדושים‬ ‫“כהדא עגלתא תמימה“‪ ,‬וואס די עגלה איז‬ ‫הרה“צ רבי אהרן מרדכי שליט“א‬ ‫לשון וואס מיינט ביידע ווען דער עיקר איז‬ ‫חתן הגאון הצדיק גאב“ד מאקאווא שליט“א‬ ‫נישט ארויסצוזאגן א שקר פון זיין מויל‪.‬‬ ‫מרמז אויף די פרה אדומה‪ ,‬וואס ביי איהר‬ ‫ולמע“כ הרה“ג בנש“ק רבי יחיאל מאיר פאנעט שליט“א‬ ‫(אוהל יעקב)‬ ‫ווערט געזאגט אז זי איז תמימה באדמימות‪,‬‬ ‫לרגל שמחת שמחת הולדת הנין ‪ -‬הנכד ‪ -‬הבן ני“ו‬ ‫ויאמר אברהם אל עבדו זקן ביתו‪...‬‬ ‫וואס אדמימות ווייזט אויף ענוה‪ ,‬און‬ ‫אצל נכדו יקירו פרי עץ חיים הרה“ג‬ ‫(חיי שרה כד‪:‬ב)‬ ‫דורכדעם האט מען די מעלה פון תמימות‪.‬‬ ‫הרב שלום שליט“א‬ ‫רש"י‪:‬‏"זקן ביתו"‪ ,‬לפי שהיה דבוק נקוד זקן‬ ‫(כ“ק מרן מהר“י מבעלזא זי“ע)‬ ‫למזל טוב ובשטומ“צ‬ ‫יה"ר שיזכה להכניסו בבריתו של א"א ע"ה בעתו ובזמנו ולגדלו לתורה לחופה ולמעש"ט‬ ‫“לפי שהוא דבוק“‪ ,‬ווען א איד איז דבוק‬ ‫ולראות ממנו ומכל יוצ"ח רוב נחת דקדושה דורות‬ ‫ויהי חיי שרה‪ ...‬שני חיי שרה‪( ...‬חיי‬ ‫ישרים ומבורכים ומשפע שמחה זו יושפע שפע רב‬ ‫אין צדיקים און אין גרויסע לייט‪“ ,‬נקוד זקן“‪,‬‬ ‫שרה כג‪:‬א)‬ ‫ראשנו‬ ‫עטרת‬ ‫מרן‬ ‫שכ"ק‬ ‫ונזכה‬ ‫ישראל‪,‬‬ ‫בית‬ ‫ולכל‬ ‫לנו‬ ‫ווערט ער אליין פאסיג צו ווערן אנגערופן‬ ‫שליט"א יאריך ימים על ממלכתו‪ ,‬מתוך בריות גופא‬ ‫ְרש"י‪ :‬כולן שווין לטובה"—אלע אירע לעבנ'ס טעג זענען‬ ‫ונהורא מעליא לאויוש"ט עבג"צ בב"א‬ ‫זקן‪“,‬זה שקנה חכמה“‪ ,‬ווייל דביקות אין‬ ‫מערכת‬ ‫געווען גלייך צום גוטן און ריין פון זינד‪.‬‬ ‫צדיקים דערהויבט דעם מענטש‪.‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ש ָּבת‬ ‫ַמיין ַ‬ ‫וויזשניץ)‬ ‫צדיק‘‬ ‫‏(‘צמח‬ ‫אייגענטלעך פארוואס זאגט רש“י “כולן‬ ‫שוין לטובה“—אז אלע איהרע לעבנס טעג‬ ‫וכדה על שכמה (חיי שרה כד‪:‬טו)‬ ‫זענען געווען גלייך‪ ,‬שרה אמנו איז דאך זיכער געשטיגן יעדן טאג העכער און‬ ‫די גמרא (יומא כח‪ ):‬זאגט‪ :‬אז די אבות הקדושים האבן מקיים געווען די‬ ‫העכער מיט אירע מדרגות‪ ,‬אזוי ווי ס‘איז דער וועג פון צדיקים וואס יעדן טאג‬ ‫גאנצע תורה‪ ,‬אפילו נאך איידער די תורה איז געגעבן געווארן‪ .‬לערנט אונז‬ ‫שטייגן זיי העכער און העכער אין זייער עבודת ה‘‪ ,‬קומט דאך אויס אז דער‬ ‫דער פסוק אז אויך רבקה האט זוכה געווען דערצו‪ .‬דאס איז פשט‪ :‬וכד“ה‪ ,‬אז‬ ‫אלע פיהר און צוואנציג ספרים פון תנ“ך איז געווען אויף איר‪ ,‬און זי האט‬ ‫המשך בעמוד הבא ‪>->->->->-‬‬ ‫המשך בעמוד הבא ‪>->->->->-‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫א‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‬ ‫רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ‬ ‫מתורת ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫רטער ‪ -‬פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫ווע ֶ‬ ‫ֶפערל ֶ‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫היינטיגער טאג איז נישט געווען גלייך צום פריער‘דיגן טאג איז פארוואס‬ ‫מקיים געווען די תורה‪.‬‬ ‫זאגט רש“י‪ ,‬כולן “שוין“ לטובה—אז אלע טעג זענען ביי שרה געווען גלייך?‬ ‫(פנים מאירים)‬ ‫מ‘קען דאס פארשטיין לויט די הייליגע ווערטער פונעם טאטן ז“ל [כ“ק‬ ‫ותאמר גם לגמליך אשאב (חיי שרה כד‪:‬יט)‬ ‫ערקלערט די כוונה וואס מיר זאגן‬ ‫כד‪:‬מב)‬ ‫שרההאט‬ ‫(חיי וואס‬ ‫העיןזי“ע]‬ ‫מבעלזא‬ ‫ואבאמהרי“ד‬ ‫היום אל‬ ‫מרן‬ ‫“ותאמר“‪ ,‬דער באשעפער כביכול זאגט‪“ :‬גם לגמליך“‪ ,‬אויך פאר די וואס‬ ‫ביי כ“ק האדמו“ר מסערט וויזשניץ זצ“ל‪ ,‬האט נאכגעזאגט פון כ“ק מרן‬ ‫טעג‪.‬‬ ‫פריער‘דיגע‬ ‫די‬ ‫צורופן‬ ‫צוריק‬ ‫מעגליך‬ ‫ס‘איז‬ ‫אז‬ ‫אקרא“‪,‬‬ ‫“ובימי‬ ‫הלל‬ ‫זענען גומל חסד און שטיצן די תלמידי חכמים‪“ ,‬אשאב“‪ ,‬וועל איך אנשעפן‬ ‫ד‪.‬ה‪ .‬ווען א איד וויל פארעכטן די טעג וואס ער האט זיך נישט אויפגעפירט‬ ‫און משפיע זיין חסדים און רחמים‪.‬‬ ‫מהרי“ד זי“ע‪ .‬רש“י ערקלעהרט דעם פסוק (חיי שרה כד‪:‬מב)‪“ :‬ואבא היום‬ ‫געהעריג‪ ,‬גיט מען אים פון הימעל די געלגענהייט ער זאל קענען צוריק רופן‬ ‫(תפארת שלמה)‬ ‫אל העין“‪—,‬אליעזר האט געזאגט היינט בין איך ארויסגעגאנגען און היינט‬ ‫יענע טעג און זיי פארעכטן‪ ,‬עכד“ק‪ .‬דאס איז אויך געווען ביי שרה אמנו‪,‬‬ ‫בין איך אנגעקומען‪ ,‬איז פון דא געדרינגען אז אליעזר האט געהאט קפיצת‬ ‫ותער כדה‪ ...‬ותרץ‪ ...‬לשאוב ותשאב לכל גמליו (חיי שרה כד‪:‬כ)‬ ‫כאטש זי האט געדינט דעם באשעפער געהעריג אלע איהרע לעבענס טעג‪,‬‬ ‫רבקה האט נישט געוואלט נהנה זיין פון מעשי ניסים‪ ,‬האט זי נישט‬ ‫געדארפט‬ ‫באשעפעראיהר הארץ‬‫דערהעכער‪ ,‬איז‬ ‫פארוואס האט‬ ‫העכער און‬ ‫פארשטיין‪ :‬געשטיגן‬ ‫מעןאיז יעדן טאג‬ ‫הדרך‪ .‬דארף‬ ‫וויבאלד זי‬ ‫אבער‬ ‫געגעבן פאר די גמלים צו טרינקען פונעם וואסער וואס זי האט געגעבן פאר‬ ‫אבינו‬ ‫אברהם‬ ‫נאר‬ ‫הדרך?‬ ‫קפיצת‬ ‫האבן‬ ‫זאל‬ ‫ער‬ ‫אנגעפוהלט געווארן מיט חרטה געפיהלן‪ ,‬און יעדן טאג האט זי געטראכט‬‫אז‬ ‫אליעזר‬ ‫פאר‬ ‫נס‬ ‫מאכן אזא‬ ‫אליעזר‪ .‬און פארוואס האט אליעזר יא געטרונקען‪ ,‬ווייל ער איז געווען זייער‬ ‫קידושי‬ ‫פוןזעלבער‬ ‫סודות די‬ ‫אלע הייליגע‬ ‫באשעפער מיט‬ ‫קנעכטדעם‬ ‫געדינט‬ ‫נעכטןזיין‬ ‫נישטאליעזר‬ ‫איךפאר‬ ‫געגעבן‬ ‫איבערהאב‬ ‫האט‬ ‫“פארוואס‬ ‫דורשטיג און אין א סכנה‪ .‬אבער דערנאך “ותער כדה ותרץ לשאב ותשאב“‪,‬‬ ‫אופן‬ ‫בעסטןגערופן‬ ‫אויפ‘ן צוריק‬ ‫יצחק‪,‬האט זי‬‫געפיהלן‬ ‫חרטהזוהן‬ ‫זיין‪ ,‬זיין‬ ‫מיט די‬ ‫מקדש‬ ‫פון קענען‬ ‫היינט? און‬ ‫מדריגותזאל‬ ‫הויכע כדי ער‬ ‫אשה‪,‬‬ ‫איז שוין די וואסער נישט ארויף געקומען צו איר‪ ,‬און זי האט געדארפט‬ ‫הקדושים‬ ‫סודות‬ ‫די‬ ‫אז‬ ‫געהאט‬ ‫מורא‬ ‫אבינו‬ ‫אברהם‬ ‫איהרע פריער‘דיגע טעג און זיי דערהויבן צו די זעלבע הייליגע מדריגות‬ ‫האט‬ ‫שייך‪.‬‬ ‫נאר‬ ‫איז‬ ‫וואס‬ ‫אליין שעפן‪ ,‬וואס איז שוין נישט געווען מעשי ניסים‪ ,‬האט זי שוין געגעבן‬ ‫זאל‬ ‫האטערצוריק‬‫געמאכט אז‬ ‫לטובה“—זי‬ ‫באשעפער‬‫“כולן שוין‬‫רש“י‪ ,‬דער‬ ‫דעריבער‬ ‫האטזאגט‬ ‫בלינה‪,‬דאס‬ ‫ווערןטאג‪.‬‬ ‫פונעםפסול‬ ‫היינטיג‘ן‬ ‫וועלן‬ ‫פאר די גמלים צו טרינקען‪.‬‬ ‫פון‬ ‫מדריגה‬ ‫זעלבע‬ ‫די‬ ‫צו‬ ‫אויפגעהויבן‬ ‫זיי‬ ‫און‬ ‫טעג‬ ‫האבן קפיצת הדרך און ער זאל נאך קענען מקדש זיין רבקה ווען ס‘איז נאך‬ ‫פריער‘דיגע‬ ‫אלע‬ ‫גערופן‬ ‫(הגה“ק רבי מאיר אריק זצ“ל)‬ ‫הייליגע רייד קענען מיר זיך לערנען אז ס‘איז‬ ‫ס‘ווערט די‬ ‫נאכט‪.‬‬ ‫איידערטאג‪ .‬פון‬ ‫היינטיג‘ן‬ ‫דעם‬ ‫בייטאג‪,‬‬ ‫בוא ברוך ה‘ (חיי שרה כד‪:‬לא)‬ ‫פאראיבער‪,‬‬ ‫חליסה)‬ ‫שויןזצ“ל אב“ד‬ ‫טעגציוןאיז‬ ‫רוטנער‬ ‫אפילו די‬ ‫יעקב בן‬ ‫אוןהרה“ג רבי‬ ‫קיינמאהל נישט שפעט צו פארעכטן‪(,‬בשם‬ ‫פארוואס האבן זיי געזאגט ‘ברוך ה‘‘ [דער מדרש (בר“ר ס‪:‬ז) דרשנ‘ט פון‬ ‫קען מען נאך צוריק רופן די טעג און אלעס פאסיג פארעכטן‪“ .‬ובימי אקרא“‪...‬‬ ‫דא‪ ,‬ווייל ער האט באדינט דעם צדיק באמונה יצא מכלל ‘ארור‘ ונכנס לכלל‬ ‫‪(-‬כ“ק מרן מהר“ם מבילגורייא זי“ע)‪-‬‬ ‫ויבאה יצחק האהלה שרה אמו ויקח את רבקה ותהי לו לאשה‬ ‫‘ברוך‘]‪ .‬ביי אליעזר איז דער שם שמים געווען שגור בפיו‪ ,‬און אויף יעדער‬ ‫כד‪:‬מו)‬ ‫שרה כד‪:‬סז)‬ ‫(חי שרה‬ ‫אשקה‪(.‬חיי‬ ‫גמליך‬ ‫אחרי אמו‬ ‫וינחםוגם‬ ‫יצחק‬ ‫ויאהבה שתה‬ ‫ותאמר‬ ‫זאך האט ער געזאגט ‘ברוך השם‘‪‘ ,‬בעזרת השם‘‪‘ ,‬אם ירצה השם‘ וכדו‘‪ ,‬און‬ ‫יתאת‬‫געגעבן ַ‬ ‫זיךת ִּבז ְַמן ְד ִמ‬ ‫אוןִד ְט ַפ‬ ‫געוועןֹצינָא‬ ‫מתפלל ַנ ֲהרַת בּ ו ִ‬ ‫האט ֵמ ּיה ו ִּמן יַד‬ ‫אליעזרד ָשרָה ִא‬ ‫ווייל לְ ַמְׁש ְּכנָא ְ‬ ‫פארשטייןָּה י ְִצ ָחק‬ ‫יונתן זאגט‪ :‬ו ְָא ֲעל‬ ‫מ‘דארף‬‫תרגום‬ ‫ס‘איז ביי זיי געווען אינגאנצן פרעמד‪ ,‬ווייל זיי זענען קיינמאהל נישט געווען‬ ‫וגםם‬ ‫שתה ְתנ ְָח‬ ‫ואמרהא ֵמ ּיה ו ְִא‬ ‫ואשתה ְּכעוּבְ ֵדי ִ‬ ‫כדךד ָהא ְד ַת ְקנָן‬ ‫נא עוּבְ ָ‬‫הטיָח ָמא‬ ‫אליהבגִין ְד‬ ‫אומרְרִ ח ָ‬ ‫ֲמ ּה ְּ‬ ‫אשרלְ ִאנ ְּת ּו ו‬ ‫הנערהָת ל ּ‬ ‫ֵיה‬ ‫“והיהרִ בְ ָקה ַו ֲהו‬ ‫סימן‪ְֵ :‬סיב יַת‬ ‫ָשרָה ּונ‬ ‫געוואוינט דערצו‪ ,‬האבן זיי אים דערפאר גערופן ‘ברוך השם‘‪ ,‬דער וואס‬ ‫און‬ ‫מאמע‪,‬‬ ‫שרה‬ ‫מאמע‬ ‫זיין‬ ‫פון‬ ‫געצעלט‬ ‫גמליך אשקה אותה הוכחת לעבדך ליצחק‪“...‬און אזוי איז טאקע געווען אזוי‬ ‫אין‬ ‫רבקה‬ ‫געברענגט‬ ‫האט‬ ‫‪—.‬ער‬ ‫יה‬ ‫ּ‬ ‫מ‬‫ֵ‬ ‫א‬ ‫ִ‬ ‫ת‬ ‫ית‬ ‫ַ‬ ‫מ‬ ‫ִ‬ ‫ד‬ ‫ְ‬ ‫ר‬ ‫ָת‬ ‫ַ‬ ‫ב‬‫י ְִצ ָחק ּ‬ ‫בענטשט שטענדיג דעם באשעפער [‘דער דאווענער‘]‪...‬‬ ‫ער‬ ‫באלדס‘שטייט “ותכל להשקותו ותאמר גם לגמליך אשאב“‪ ,‬אבער אליעזר האט‬ ‫און‬ ‫אנגצינדן‪,‬‬ ‫געשטארבן‪,‬‬ ‫איז‬ ‫שרה‬ ‫ווען‬ ‫געווארן‬ ‫פארלאשן‬ ‫איז‬ ‫וואס‬ ‫לעכט‪,‬‬ ‫דאס‬ ‫זיך‬ ‫האט‬ ‫ווי‬ ‫(‘שיח הפרשה‘‪ ,‬בשם ה‘בית ישראל‘ מגור זצוק“ל)‬ ‫האט זי גענומען פאר א פרוי‪ ,‬זי ליעב געהאט ווייל ער האט געזעהן אירע גוטע מעשים אזוי ווי ביי‬ ‫געזאגט‪“ :‬ותאמר שתה וגם גמליך אשקה“‪,‬‬ ‫אנדערש דערציילט‪ ,‬ער האט‬ ‫זיין מאמע‪ ,‬און ער האט זיך דערמיט געטרייסט‪.‬‬ ‫ויקת האיש נזם זהב בקע משקלו ושני צמידים על ידיה עשרה‬ ‫האט‬ ‫אשקה“‪,‬‬ ‫גמליך‬ ‫ִצחק ְל ַמשכנא ַו ֲחזָא ו ְָהא ָת ְקנִ ין‬ ‫וגם‬ ‫“שתה‬ ‫זאגן‪:‬‬ ‫ְאעֲלה י ָ‬ ‫זאל‬ ‫רבקה‬ ‫כאטש ער האט געבעהטן אז‬ ‫ווידער דער תרגום אונקלוס זאגט‪“ :‬ו ַ‬ ‫זהב משקלם (חיי שרה כד‪:‬כב)‬ ‫צושטעלן‬ ‫ִצחק‬‫ַחם י ָ‬ ‫צוזאם‬ ‫ֲמה ו ְִאתנ ַ‬ ‫ארץ‬ ‫דרך‬ ‫קיין‬ ‫בקה ַו ֲהוָת ֵליה ְל ִאנתו ו ְִרח ַ‬ ‫נישט‬ ‫ס‘אז‬ ‫ונסיב יָת ִר ָ‬ ‫ווייל‬ ‫נישטָ אזוי געזאגט‬ ‫עוב ֵדי ָשרָה ִא ֵמיה ֵ‬ ‫רבקה‬ ‫עוב ַד ָהא ְכ‬ ‫ָ‬ ‫רש"י‪' :‬בקע' א רמז צו די שקלים פון די אידן‪' ,‬בקע לגלגולת ושני צמידים'‪ ,‬א‬ ‫טרינקעןֵ פונעם מענטש אינאיינעם מיט די קעמלען‪ ,‬דעריבער האט‬ ‫אמיה“‪—,‬ער האט געברענגט רבקה אין געצעלט פון זיין מאמע שרה‬ ‫בתר דמיתת‬ ‫דאס‬ ‫ַ‬ ‫רמז צו די צוויי שני לוחות‪' ,‬עשרה זהב משקלם'‪ ,‬א רמז צו די עשרת הדברות שבהן‪.‬‬ ‫זי פריער געגעבן פאר אליעזר צו טרינקען‪ ,‬און דערנאך האט זי געזאגט “גם‬ ‫ווען אליעזר האט געזעהן א רבקה איז אזוי שטארק אין גמילות‪-‬חסדים‪,‬‬ ‫לגמליך אשאב“‪ ,‬פאר די קעמלען‪ .‬אבער אליעזר האט אכטונג געגעבן איר‬ ‫האט ער איר מרמז געווען די אנדערע צוויי עמודים‪ ,‬תורה און עבודה‪ .‬דער‬ ‫נישט צופוהל צו לויבן‪ ,‬ווייל ער האט מורא געהאט אז לבן און בתיאל וועלן‬ ‫“בקע לגלגולת“ פון וועלכן מ‘האט געברענגט קרבנות‪ ,‬איז עבודה‪ ,‬און די‬ ‫זעהן איהר גרויסע פקחות וועלן זי נישט וועלן זי זאל גיין מיט אים‪ ,‬דעריבער‬ ‫לוחות מיט די עשרת הדברות‪ ,‬איז תורה‪.‬‬ ‫האט ער משנה געווען זיינע רייד און געזאגט אויף איר‪“ :‬ותאמר שתה וגם‬ ‫(גור אריה)‬ ‫גמליך אשקה“‪ ,‬כדי זיי זאלן נישט זעהן רבקה‘ס גרויסע מעלות‪.‬‬ ‫ויאמר לא אוכל עד אם דברתי דברי‪( .‬חיי שרה כד‪:‬לג)‬ ‫(כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע)‬ ‫ווען מ‘האט געלייגט עסן פאר אליעזר‪ ,‬האט ער נישט געוואוסט צי‬ ‫ויבא האיש הביתה ויפתח הגמלים ויתן תבן ומספוא לגמלים‬ ‫ס‘איז בתכלות הכשרות‪ ,‬האט ער געזאגט‪“ ,‬לא אוכל עד אשר דברתי דברי‪...‬‬ ‫ומים לרחץ רגליו ורגלי האנשים אשר אתו (חיי שרה כד‪:‬לב)‬ ‫עבד אברהם אנכי“‪ ,‬איר זאלט וויסן אז איך בין אברהמ׳ס קנעכט און איידער‬ ‫מדרש‪( :‬ב“ר ס‪:‬ח)‪“ :‬אמר רבי אחא‪ :‬יפה רחיצת עבדי בתי אבות מתורתן‬ ‫איך גיי עסן‪ ,‬וויל איך פריער וויסן צי דאס עסן איז בתכלית הכשרות‪.‬‬ ‫של בנים“‪.‬‬ ‫(הרה“ק רבי אלעזר מליזענסק זי“ע)‬ ‫צומאהל א איד‪ ,‬וואס אפילו ער האט ‘בטחון‘ אין באשעפער‪ ,‬און צו‬ ‫ומגדנות נתן לאחיה ולאמה (חיי שרה כד‪ :‬נג)‬ ‫אלעס וואס ער וויל צוקומען איז ער מתפלל צום באשעפער אז ער זאל‬ ‫פארוואס האט אליעזר נאר געגעבן מגדנות פאר רבקה‘ס מאמע און‬ ‫מצליח זיין; אבער ווען דער באשעפער העלפט אים און ער איז מצליח‪,‬‬ ‫ברודער? האט כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע האט ערקלעהרט‪ :‬אליעזר‬ ‫המשך בעמוד הבא ‪>->->->->-‬‬ ‫המשך בעמוד הבא ‪>->->->->-‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ב‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‬ ‫רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ‬ ‫מתורת ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫רשה‬ ‫רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ‬ ‫מתורת ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫קען דער מלאך גיין נאר נאענט‪ ,‬צוזאמען מיט‘ן צדיק‪ .‬אברהם אבינו וואס‬ ‫טראכט ער אז זיינע פעולות און זיינע מעשים האבן מצליח געווען‪ .‬אבער אן‬ ‫האט געוואוסט אז אליעזר איז אין א הויכע מדריגה‪ ,‬האט ער געזאגט “הוא‬ ‫אמת‘ער בעל‪-‬בטחון גלייבט אז אויך אלע ‘פעולות‘ וואס ער האט געטוען‬ ‫פאראויס ווייט פון דיר‪ ,‬אבער אליעזר‬ ‫ישלח מלאכו לפניך“‪ ,‬וואס מיינט ָ‬ ‫איז אלעס געווען פון הימל‪ ,‬און קיין שום זאך ווערט נישט געטוען דורך‬ ‫וואס איז געווען אן עניו האט געזאגט אויף זיך‪“ ,‬ישלח מלאכו אתך“‪ ,‬אז‬ ‫זיין אייגענעם שכל און כח‪ .‬אברהם אבינו האט געזאגט פאר זיינע געסט‬ ‫דער מלאך וועט דארפן גיין צוזאמען און נעבן אים‪ ,‬ע“כ דברי מרן מהר“ש‬ ‫(יח‪:‬ד)‪“ :‬ורחצו רגליכם“‪ ,‬זאגט רש“י‪“ :‬כסבור שהם ערביים שמשתחוים‬ ‫זי“ע‪ .‬לויט דעם קען מען מוסיף זיין‪ ,‬אז אברהם אבינו וואס האט געוואוסט‬ ‫לאבק רגליהם“‪ .‬דארף מען פארשטיין‪ ,‬די ערביים זענען טאקע א ‘עם הדומה‬ ‫פון די קדושה פון אליעזר‪ ,‬איז ער געווען זיכער אז ער וועט מצליח זיין‪,‬‬ ‫לחמור‘‪ ,‬אבער זיך צו ביקן צו די שטויב פון די פוס? דאס איז זייער עבודה‬ ‫האט ער נישט געדארפט זאגן “והצליח דרכך“‪ ,‬אבער אליעזר צוליעב זיין‬ ‫זרה?! נאר דער פשט איז‪ ,‬אז די ערביים האבן אמונה אין די ‘אבק שברגליהם‘‪,‬‬ ‫גרויס עניוות‪ ,‬האט געזאגט‪ ,‬אז ער וועט קענען אויספיהרן די שליחות‪ ,‬ווייל‬ ‫זיי גלייבן אז אלעס וואס ווערט געטוען איז דורך זייער אייגענעם שכל‬ ‫אברהם האט אים געבענטשט און צוגעזאגט אז ער וועט מצליח זיין‪.‬‬ ‫און דורך זייערע ‘פוס‘ וואס גייען ארום און טוהען‪ ,‬און דערפאר האט זיי‬ ‫‪(-‬כ“ק מרן מהר“א מבעלזא זי“ע)‪-‬‬ ‫אברהם אבינו געגעבן וואסער‪ ,‬אז זיי זאלן זיך ‘אפוואשן‘ “‘ורחצו רגליכם“‬ ‫ויאמרו נקרא לנערה ונשאלה את פיה (חיי שרה כד‪:‬נז)‬ ‫און זיי זאלן וויסן אז ס‘איז נישטא קיין ‘אבק רגליהם‘‪ .‬מ‘טוהט גארנישט‬ ‫פארוואס האבן זיי נישט געפרעגט ביי רבקה צו זי איז מסכים צום שידוך‬ ‫אליינס‪ ,‬נאר אלעס ווערט געטוען דורכ‘ן באשעפער‪ .‬אויך אליעזר ווען ער‬ ‫פריער? נאר ביז יעצט האט איר טאטע בתואל געלעבט און א טאטע קען‬ ‫איז געגאנגען ברענגען א שידוך פאר יצחק‪ ,‬איז ער אוודאי געגאנגען מיט די‬ ‫מקדש זיין‪ ,‬זיין טאכטער מיט געוואלד‪ .‬דעריבער האט מען נישט געדארפט‬ ‫גרעסטע מחשבות קדושות און ‘יחודים‘‪ ,‬און ער האט טאקע מצליח געווען‪.‬‬ ‫פרעגן איר הסכמה‪ .‬אבער יעצט אז בתואל איז געשטארבן‪ ,‬אזוי ווי רש“י‬ ‫וועסטו וועלן מיינען אז אליעזר האט געטראכט איין רגע אז דאס וואס ער‬ ‫זאגט אויפ‘ן פסוק (נה) “ויאמרו אחיה ואמה‪ ...‬ובתואל היכן היה‪ ...‬ובא מלאך‬ ‫האט מצליח געווען איז א תוצאה פון זיינע תפלות און ‘יחודים‘? זאגט דער‬ ‫והמיתו“—אז א מלאך האט געטויט בתואל‪ ,‬צוליעב דעם האט מען יעצט‬ ‫פסוק‪“ :‬ומים לרחוץ רגליו“‪ ,‬ער האט זיך אפגעוואשן זיינע ‘פוס‘‪ ,‬און ער האט‬ ‫געפרעגט איר הסכמה‪ .‬דאס איז פשט אין רש“י “ותאמר אלך מעצמי ואף‬ ‫געוואוסט אז גארנישט איז פון אים‪ ,‬נאר אלעס איז פון באשעפער און אין‬ ‫אם אינכם רוצים“—וויבאלד איהר טאטע בתואל איז געשטארבן איז זי שוין‬ ‫מער נישט געווען אפהענגיג אין אנדערע‪ .‬האט זי אליין געזאגט אז זי איז‬ ‫זכות פון אברהם אבינו‪ .‬אסאך מאהל זעצט מען זיך לערנען און ס‘פאלט איין‬ ‫מסכים צום שידוך‪ .‬אפילו ס‘איז קעגן זייער ווילן‪.‬‬ ‫א שיינער חידוש‪ ,‬טראכט מען נישט אז ס‘איז פון הימל‪ ,‬נאר מ‘טראכט‪“ :‬אה‪,‬‬ ‫‏(כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע)‬ ‫איך האב עפעס מחדש געווען‪ ,“...‬אויף דעם זאגט דער מדרש‪“ :‬יפה רחיצת‬ ‫עבדי בתי אבות מתורתן של בנים“‪ ,‬אזויווי אליעזר האט נישט געטראכט אז‬ ‫רטער ‪ -‬פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫ווע ֶ‬ ‫ֶפערל ֶ‬ ‫עפעס איז געווארן פון זיין אייגענעם כוח‪ ,‬אזוי אויך דארפן אידן טראכטן‪,‬‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫ווען מ‘איז מחדש חידושי תורה‪ ,‬אז אלעס איז מן השמים‪.‬‬ ‫האט געוואוסט ברוח הקודש אז בתיאל וועט גע‘הרג‘ט ווערן דורכ‘ן מלאך‪.‬‬ ‫(כ“ק מרן אדמו“ר שליט“א ‪ -‬סעודה ג‘ תשע“ד)‬ ‫האט ער נישט געוואלט געבן פון די מגדנות פאר בתיאל‪ ,‬מ‘זאל נישט מאכ‘ן‬ ‫ה‘ אלקי השמים אשר לקחני מבית אבי‪ ...‬הוא ישלח מלאכו‬ ‫אויף אים א רשעות‘דיגע און פאלשער בלבול און זאגן אז ער האט גע‘הרג‘ט‬ ‫לפניך ולקחת אשה לבני משם‪( .‬חיי שרה כד‪:‬ז)‬ ‫בתואל‪ .‬דערפאר האט ער נאר געגעבן די מגדנות פאר רבקה‘ס ברודער און‬ ‫מ‘דארף פארשטיין‪ ,‬פארוואס ווען אליעזר חזר‘ט איבער די ווערטער‬ ‫מאמע ‪ ,‬און נישט פאר בתיאל אליין‪.‬‬ ‫פון אברהם‪ ,‬לייגט ער צו “והצליח דרכך“‪ ,‬וואס אברהם האט נישט געזאגט?‬ ‫(מדבר קדש)‬ ‫וישק יעקב לרחל וישא את קלו ויבך (חיי שרה כט‪:‬יא)‬ ‫דער זיידע ז“ל [כ“ק מרן מהר“ש זי“ע] האט זיך געשטעלט אויף אן אנדערע‬ ‫מ‘דארף פארשטיין‪ ,‬יעקב האט דאך נישט געקענט רחל און פארוואס‬ ‫דאך געזאגט “הוא ישלח מלאכו לפניך“‪ ,‬און‬ ‫שינוי הלשון‪ .‬אברהם האט ָ‬ ‫‘וישק יעקב לרחל‘? נאר ‘וישק‘ איז א לשון פון ‘משיקין את המים‘ (ביצה‬ ‫אליעזר האט געזאגט (כד‪:‬מ) “ישלח מלאכו אתך“? האט דער זיידע ז“ל‬ ‫ב‪:‬ג) וואס מיינט ‘צוגעלייכן‘‪ .‬יעקב האט שטארק געוויינט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫ארא ּפקומען אויף‬ ‫געענטפערט‪ :‬א מלאך וואס איז רוחני‪ ,‬ווען ער דארף ָ‬ ‫געזעהן אז רחל‪ ,‬טראץ וואס זי איז ערצויגן געווארן צווישן רשעים‪ ,‬האט‬ ‫די וועלט פאר א שליחות פון באשעפער‪ ,‬האט ער מורא אראפ צו קומען‬ ‫זי זוכה געווען צו א שלימות מער פון אים‪ .‬און יעקב האט געטראכט ביי‬ ‫צוליעב די זוהמא פון עולם הזה‪ ,‬וואס ער קען נישט פארטראגן‪( .‬ראה‬ ‫זיך ווי אזוי ער וואלט געדארפט אויסזעהן נאכ‘ן לערנען פערצן יאהר אין‬ ‫זוה“ק ח“א קיז) רייניגט דער צדיק פריער די לופט‪ ,‬אבער אין דעם איז דא‬ ‫בית המדרש פון שם ועבר די גדולי עולם‪ ,‬אין צוגלייך צו רחל וואס האט‬ ‫צוויי מדריגות‪ .‬א צדיק וואס איז אין א הויכע מדריגה‪ ,‬רייניגט די לופט און‬ ‫געוואוינט צווישן רשעים‪ ,‬און אים פעהלט נאך פון זיין שלימות דעריבער‬ ‫איז משפיע קדושה אויף א גרויסן פארנעם‪ ,‬דעמאלט קען דער מלאך גיין‬ ‫האט ער געוויינט‪.‬‬ ‫אפילו ער איז ווייט פונעם צדיק‪ .‬אבער א צדיק וואס איז נישט אין אזא‬ ‫(‘אהל ישכר‘ הרה“ק רבי ישכר דוב מוואלבראז זצוק“ל)‬ ‫הויכע מדריגה‪ ,‬קען ער נישט ברענגען אזא גרויסע קדושה וטהרה‪ ,‬דעריבער‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ג‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬מוסר השכל פון ִדי ַפ ָ‬ ‫רשה‬ ‫ַמיין ֵשיינער ֶר ֶמז אויף ִדי ַפ ָ‬ ‫באגראב דיין עצבות‪...‬‬ ‫ופגעו לי בעפרון בן צחר (חיי שרה כג‪:‬ח)‬ ‫שמענו‪ ...‬קבור את מתך‪( ...‬חיי שרה כג‪:‬ו)‬ ‫חז“ל זאגן אז דער לשון ‘פגיעה‘ מיינט בעהטן און דאווענען‪ ,‬און די תורה‬ ‫מ‘קען טייטשן דעם פסוק‪“ :‬קבור את מתך“‪—,‬באגראב דיין טויטקייט‪,‬‬ ‫הקדושה זאגט אונז אז דער תנאי צו קענען דאווענען און מקיים זיין “ופגעו‬ ‫דאס עצבות און צעבראכענקייט מיט וואס דער שטן וויל שטערן דעם מענטש‬ ‫לי“‪ ,‬דארף מען האבן אין זיך הכנעה און ענוה וואס איז מרומז אינעם ווארט‬ ‫“בעפרון“ א לשון פון ‘עפר ואפר‘‪‘( .‬מגן אברהם‘‪ ,‬טריסק)‬ ‫אין זיין דאווענען און לערנען‪ ,‬ווייל ווען ס‘קומט צו עבודת הבורא דארף מען‬ ‫זיין פריש און מיט שמחה‪“ ,‬עבדו את ה‘ בשמחה“‪( .‬תולדות יעקב יוסף‪ ,‬פ‘ נח)‬ ‫וישקול אברהם לעפרן את הכסף‪( ...‬חיי שרה כג‪:‬טז)‬ ‫אין פסוק שטייט “עפרן“ אהן א ‘ו‘‪ ,‬ווייל “עפרן“ באטרעפט ‪ ,400‬וואס‬ ‫ריין‪ ,‬ווי ביים קומען אויף די וועלט‬ ‫דאס איז מרמז אויף די “פיהר הונדערט שקל“ וואס עפרן האט באקומען פון‬ ‫ואברהם זקן בא בימים‪( ,‬חיי שרה כד‪:‬א)‬ ‫אברהם‪ .‬נאך א פשט ‘עפרן‘ אהן א ‘ו‘ באטרעפט ‘רע עין‘‪ ,‬עפרן האט געהאט‬ ‫דער ‘אהבת שלום‘ טייטשט אויפ‘ן פסוק‪‘ :‬ברוך אתה בבואך ברוך‬ ‫א שלעכט אויג ער הא נישט פארגינען פאר אברהם‪“( .‬בעל הטורים“)‬ ‫אתה בצאתך‘‪ ,‬דרש‘נן חז“ל‪ ,‬אז דיין יציאה פון די וועלט‪ ,‬זאל זיין אזוי ווי‬ ‫ואברהם זקן בא בימים וד' ברך את אברהם בכל‪( .‬חיי שרה כד‪:‬א)‬ ‫דיין קומען צו דעם וועלט‪ ,‬אהן א זינד‪ .‬דאס זאגט דער פסוק‪‘ ,‬ואברהם זקן‘‪,‬‬ ‫"ימים" באטרעפט (‪ )100‬הונדערט‪ .‬דער פסוק איז מרמז ווען אברהם איז‬ ‫אברהם‪ ,‬כאטש ער איז געווען שוין א זקן‪ ,‬איז ער נאך אלץ געווען א ‘בא‬ ‫געקומען‪" :‬בימים" ער איז געווארן אלט הונדערט יאהר‪" .‬וד' ברך את אברהם‬ ‫בימים‘‪ ,‬ער איז געבליבן מיט‘ן ריינקייט‪ ,‬אזוי ווי ער וואלט יעצט געקומען‬ ‫בכל"‪ ,‬איז ביי אים דעמאלט געבוירן געווארן יצחק‪ ,‬אזוי ווי ס‘שטייט (פ'‬ ‫אויף די וועלט‪ ,‬אהן א זינד‪‘( .‬אהבת שלום‘)‬ ‫וירא)‪" :‬ואברהם בן מאת שנה בהולד לו את יצחק בנו"‪( .‬בעל הטורים)‬ ‫מכניע זיין דעם יצר הרע‪...‬‬ ‫ויאמר אברהם אל עבדו זקן ביתו (חיי שרה כד‪:‬ב)‬ ‫‏‏דער יצר הרע ווערט אנגערופן מלך “זקן“ וכסיל‪ .‬דער פסוק איז מרמז אז‬ ‫ויאמר אברהם אל עבדו זקן ביתו (חיי שרה כד‪:‬ב)‬ ‫דער זקן ביתו‪—,‬דער יצר הרע‪ ,‬איז געווען אן עבד פון אברהם אבינו‪ ,‬ער איז‬ ‫ס‘איז באקאנט וואס חז“ל (קידושין לב‪ ):‬זאגן‪“ :‬זקן“‪ ,‬זה שקנה חכמה‪,‬‬ ‫געווארן אונטערטעניג אונטער אברהם‪( .‬תורת אמת לובלין)‬ ‫דעריבער זענען דא פינטלעך אויפ‘ן ‘זקן‘‪ ,‬צו זאגן אז ער איז געווען דבוק‬ ‫צום באשעפער מיט אלע זיינע מעשים‪ ,‬און חז“ל דרש‘ענען אויך אויף‬ ‫ויברך הגמלים מחוץ לעיר אל באר המים לעת ערב לעת צאת‬ ‫‘המושל בכל אשר לו‘‪ ,‬אז ער האט געמאכט אז ער זאל געוועלטויגן אויף זיין‬ ‫השאבת (חיי שרה כד‪:‬יא)‬ ‫אין דעם פסוק איז מרומז די ארבעה צריכים להודות‪“ .‬ויברך הגמלים“‪ ,‬איז‬ ‫יצה“ר‪ .‬דהיינו‪ :‬כאטש א מענטש האט א יצר הרע‪ ,‬פונדעסטוועגן דארף ער‬ ‫מרמז אויף בענטשן הגומל‪“ .‬מחוץ לעיר“‪ ,‬די וואס גייען אין די מדבריות‪“ ,‬אל‬ ‫אריינלייגן כוחות ער זאל אים באהערשן און מכניע זיין‪( .‬עמק תפלה)‬ ‫באר המים“‪ ,‬די וואס פאהרן אין ים‪“ ,‬לעת ערב“‪ ,‬מ‘ווערט אויסגעהיילט פון א‬ ‫צו לערנען אנדערע דעם גוטן וועג ‪...‬‬ ‫קרענק‪ ,‬און מ‘איז נישט אנגעקומען ‘לערב‘‪ ,‬וואס איז א באדייט אויף מות‪.‬‬ ‫ויקח העבד עשרה גמלים מגמלי אדניו (חיי שרה כד‪:‬י)‬ ‫“לעת צאת“‪ ,‬מ‘ווערט באפרייט פון תפיסה‪ .‬און ווען זאל מען מאכן די ברכה‪,‬‬ ‫רש"י‪ :‬די קעמלען האבן געהאט מויל שלעסער זיי זאלן נישט פאשן פון גזל‪.‬‬ ‫“השאב“ת“‪ ,‬איז די ראשי תיבות ה‘טוב ש‘יברך א‘חר ב‘רכת ת‘ורה‪( .‬כסא רחמים)‬ ‫פארוואס האט אברהם געלייגט מויל שלעסער אויף זיינע קעמלעך‪,‬‬ ‫בקע משקלו ושני צמידים על ידיה עשרה זהב‪( ...‬חיי שרה כד‪:‬כב)‬ ‫זענען זיי דען נישט געווען אזוי אפגעהיטן אזוי ווי דאס אייזל פון רבי פנחס‬ ‫רש"י‪" :‬בקע' ‪ -‬רמז לשקלי ישראל‪ ,‬בקע לגולגולת‪ ,‬ושני צמידים‪ ,‬רמז לשני לוחות‬ ‫בן יאיר? נאר אברהם האט געוואלט לערנען אנדערע‪ ,‬ווי אזוי זיך צו פיהרן‪,‬‬ ‫מצומדות‪ .‬עשרה זהב משקלם ‪ -‬רמז לעשרת הדברות שבהן"‪.‬‬ ‫האט ער געלייגט מויל שלעסער אויף זיינע קעמלעך‪( .‬אמרי אמת ‪ -‬ב‘שיח הפרשה‘)‬ ‫אליעזר‪ ,‬האט מרמז געווען פאר רבקה‪ ,‬אז אויסער די גמילות חסדים‬ ‫וואס ער האט געזעהן ביי אברהם‪ ,‬איז דא נאך צוויי וויכטיגע עמודים פון‬ ‫נישט פארפאסן אפילו איין טאג דעם טעגליכער שיעור ‪...‬‬ ‫עבודת ה‘‪“ :‬תורה מיט עבודה“‪ ,‬די לוחות זענען מרמז אויף די “תורה“‪ ,‬און די‬ ‫ואבא היום אל העין (חיי שרה כד‪:‬מב)‬ ‫קרבנות‪ ,‬וואס מ‘איז מקריב פון די ‘שקלים‘‪ ,‬אויף ‘עבודה‘‪( .‬גור אריה)‬ ‫רש"י‪" :‬היום יצאתי והיום באתי‪ ,‬מכאן שקפצה לו הארץ"‬ ‫פארוואס טאקע האט אליעזר געדארפט האבן קפיצת הדרך‪ ,‬וואס‬ ‫ויאמרו לה אחותנו את היי לאלפי רבבה‪( ...‬חיי שרה כד‪:‬ס)‬ ‫“היי“ באטרעפט פינף און צוואנציג‪ .‬א רמז‪ ,‬אז זיי האבן געבענטשט‬ ‫וואלט פאסיהרט ווען ער פארזוימט זיך אויפ‘ן וועג א וואך אדער צוויי‬ ‫רבקה‪“ :‬תזכי למה שנאמר כה יהיה זרעך“‪ ,‬ווייל “כה“‪ ,‬באטרעפט אויך פינף‬ ‫ביז ער וועט ברענגען די פרוי פון יצחק? נאר ווייל אליעזר האט געהאט א‬ ‫און צוואנציג‪“( .‬בעל הטורים“)‬ ‫וויכטיגע אויפגאבע ער איז געווען א דולה ומשקה מתורת רבו (יומא כח‪):‬‬ ‫איז אים געווען א שאד צו פארפאסן דעם טעגליכער שיעור פון אברהם‬ ‫ויצא יצחק לשוח בשדה‪( ...‬חיי שרה כד‪:‬סג)‬ ‫חז“ל זאגן ‘אין שיחה אלא תפלה‘‪ .‬דער רמז דערפון איז אז דאס פשוט‘ע‬ ‫אבינו‪ ,‬דעריבער האט ער געדארפט האבן קפיצת הדרך‪ ,‬ער זאל קענען גלייך‬ ‫שמועסן איז געווען א שטיק דאווענען ווייל ס‘איז געווען דורכגעווייקט מיט‬ ‫צוריק גיין‪ ,‬און נישט פעהלן פון בית המדרש אפילו איין טאג‪.‬‬ ‫(תפארת שלמה)‬ ‫רוחניות‪“( .‬הרה“ק רבי ר‘ בונם מפרשיסחא“)‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ד‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‬ ‫געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַמיין טיעפע‬ ‫רשה‬ ‫געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַמיין‬ ‫ויוסף אברהם ויקח אשה ושמה קטורה (חיי שרה כה‪:‬א)‬ ‫ארבע מאות שקל כסף ביני ובינך מה הוא (חיי שרה כג‪:‬טו)‪.‬‬ ‫רש“י‪ :‬קטורה זה הגר‪ ,‬און זי הייסט קטורה‪ ,‬ווייל זי איז געווען נעים במעשיה אזוי‬ ‫פארוואס האט עפרון פונקט געפאדערט א פרייז פון “‏ארבע מאות שקל‬ ‫ווי קטורת‪.‬‬ ‫כסף“? נאר עפרון האט געוויסט אז ארץ ישראל וועט זיך אומקערן צו אברהם‬ ‫דער זוהר הק‘ און פרקי דר‘ אליעזר ערקלעהרן דאס ווארט “ויוסף“‪,‬‬ ‫אבינו‘‏ס אייניקלעך נאך ‪ 400‬‏יאהר‪ .‬דער דין איז‪ ,‬אז איינער וואס לייזט אויס‬ ‫—אברהם האט נאכאמאהל גענומען הגר נאכ‘ן איר מגרש זיין‪( .‬זעה אויך‬ ‫א פעלד אין יובל דארף באצאהלן ‪ 50‬‏שקלים‪ .‬קומט אויס לויט דעם אז פאר‬ ‫תרגום יונתן [כא‪:‬יד] ‘ופטרה בגיטא‘]‪ .‬אייגענטליך איז שווער די קשיא פון‬ ‫‪ 8‬‏יובלות (‪ 400‬‏יאהר) דארף מען באצאהלן ‪ 400‬‏שקלים‪ .‬און דאס האט עפרון‬ ‫בעלי תוספות‪ :‬אברהם איז דאך געווען א כהן אזוי ווי די גמרא (נדרים לב‪):‬‬ ‫געזאגט‪ :‬‏“ארץ ארבע מאות שקל כסף“—דו דארפסט באצאהלן ‪ 400‬‏שקלים‬ ‫זאגט‪ :‬און ער האט אויך מקיים געווען די גאנצע תורה אזוי ווי די גמרא‬ ‫פאר‘ן פעלד וואס “ביני“‪—,‬צווישן די יאהרן וואס דאס געהערט פאר מיר‪,‬‬ ‫(יומא כח‪ ):‬זאגט‪ :‬אויב אזוי ווי האט ער געקענט צוריק נעמען זיין גרושה‪ ,‬א‬ ‫“ובינך“‪—,‬און צווישן די יאהרן וואס ס‘‏וועט זיך שפעטער אומקערן צו דיר‪ :‬וואס‬ ‫כהן טאהר דאך נישט חתונה האבן מיט א גרושה‪ .‬נאר מ‘קען זאגן אז דאס‬ ‫דאס איז אכט‏יובלות‪(- .‬ישמח משה)‪-‬‬ ‫גייט לויט‘ן מאן דאמר (גיטין צ‪ ).‬אז א מענטש קען נישט מגרש זיין א פרוי‬ ‫נאר אויב ער האט געפונען ביי איר א אומווירדיגע אויפפיהרונג‪ ,‬און אברהם‬ ‫ויאמר בוא ברוך ה‘ למה תעמד בחוץ ואנכי פניתי הבית ומקום‬ ‫האט נישט געפונען ביי הגר אזא זאך‪ ,‬ווייל זי הייסט דאך קטורה‪—,‬א נעים‬ ‫לגמלים‪( .‬חיי שרה כד‪:‬לא)‪:‬‬ ‫במעשי‘‪ ,‬דעריבער העלפט נישט די גירושין ווייל די גמרא (תמורה ד‪ ):‬זאגט‪:‬‬ ‫ס‘שטייט אין מדרש (בראשית רבה ס‪:‬ז)‪ ,‬אז פון דעם פסוק לערנט מען‬ ‫“כל מילתא דאמר רחמנא לא תעביד אי עביד לא מהני“‪—,‬יעדער זאך‬ ‫ארויס אז אליעזר איז יעצט ארויס ‘מכלל ארור לכלל ברוך‘‪[ ,‬ביז יעצט איז‬ ‫וואס די תורה האט פארבאטן צו טוען און ער האט דאס געטוען‪ ,‬האט ער‬ ‫ער געווען א קנעכט און געווען אן ‘ארור‘‪ ,‬און פון יעצט און ווייטער איז‬ ‫גארנישט געטוען‪ .‬דעריבער וועט דא גוט אויסקומען‪“ :‬ויוסף אברהם ויקח‬ ‫ער ארויס פונעם כלל ‘ארור‘)‪ .‬פון די ווערטער וואס לבן האט אים געזאגט‬ ‫אשה“‪—,‬אברהם האט נאכאמאהל גענומען הגר‪ ,‬נאכדעם וואס ער האט איר‬ ‫“בוא ברוך ה‘“‪ ,‬קום אריין‪ ,‬דער געבענטשטער פון גאט‪ .‬דארף מען פארשטיין‪,‬‬ ‫מגרש געווען‪ .‬וועסטו פרעגן אברהם איז דאך א כהן ווי מעג ער נעמען א‬ ‫וואס האט לבן איינגעזעהן אין אליעזר אז ער זאל אים דא ארויסנעמען‬ ‫גרושה? אויפדעם זאגט דער פסוק “ושמה קטורה“‪—,‬אז זי איז געווען א‬ ‫‘מכלל ארור לכלל ברוך‘? מ‘קען דאס ערקלעהרן‪ ,‬ווען לבן האט געזעהן די‬ ‫נעים במעשי‘‪ ,‬און זי האט נישט געטוען אומווירדיגע זאכן‪ ,‬האט דעריבער‬ ‫טייערע צירונגען און ווערדפולע מתנות וואס אליעזר האט איבערגעבן פאר‬ ‫נישט געהאלפן די גירושן‪ ,‬האט ער זי דעריבער געקענט צוריק נעמען‪“( .‬בינת‬ ‫זיין שוועסטער רבקה‪ ,‬האט ער פארשטאנען פון דעם אז אליעזר האט דאס‬ ‫אהרן“ להגה“ח ר‘ אברהם אהרן פרידמאן זצ“ל הי“ד‪ ,‬בהגש“פ “בית אברהם‪-‬בית אהרן“)‬ ‫איר איבערגעגעבן ‘בתורת קידושין‘ (איר צו מקדש זיין מיט דעם)‪ ,‬דורכדעם‬ ‫וואס יצחק האט אים געשטעלט פאר א שליח איר צו מקדש זיין פאר‬ ‫רשה‬ ‫געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַמיין‬ ‫זיינעטוועגן‪ .‬אויב אזוי מוז מען זאגן אז אליעזר איז שוין מער נישט קיין‬ ‫>‪>->->->-‬‬ ‫קנעכט‪ ,‬וויבאלד א קנעכט קען נישט זיין א שליח צו מקדש זיין א פרוי‪ .‬אזוי‬ ‫[=האפענטליך]‬ ‫״פן לא תלך האשה״‪ ,‬אבער אזוי ווי ער האט געזאגט ״אולי״‪ָ ,‬‬ ‫ווי די גמרא (קידושין מא‪ ):‬זאגט‪‘ :‬מה אתם בני ברית אף שלוחכם בני ברית‘‪,‬‬ ‫הייסט דאך דאס פארקעהרט‪ ,‬אז ער האט זיך געוואונטשן‪ ,‬א ס‘זאל יא‬ ‫מ‘לערנט ארויס פון א פסוק‪ ,‬אז דער שליח מוז זיין אויף די זעלבע מדריגה‬ ‫זיין אזוי‪ ,‬איז דערפון א באווייז‪ ,‬״אלי כתיב״‪ ,‬אז ער האט געהאט דערביי א‬ ‫פון די משלח (דער וואס שיקט)‪ ,‬און אויב דער וואס שיקט איז א איד דארף‬ ‫פערזענליכע אינטערעסע‪(-...‬הגאון מווילנא זצוק“ל)‪-‬‬ ‫דער שליח אויך זיין א איד‪( .‬זרע שמשון)‬ ‫ויספר העבד ליצחק את כל הדברים (חיי שרה כד‪:‬סו)‬ ‫אלי לא תלך האשה אחרי‪( .‬חיי שרה כד‪:‬לט)‬ ‫רש“י‪“ :‬גלה לו ניסים שנעשו לו‪ ,‬שקפצה לו הארץ ושנזדמנה לו רבקה בתפילתו“‪—,‬‬ ‫רש"י‪ :‬״אלי" כתיב—אליעזר האט געהאט א טאכטער און ער האט געזוכט א וועג זיך‬ ‫אליעזר האט אים דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהאט קפיצת הדרך ביים גיין זוכן רבקה‪.‬‬ ‫צו קענען משדך זיין מיט אברהם"‪...‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬פארוואס האט ער נישט געהאט קפיצת הדרך ביים צוריקקומען‬ ‫פון וואו האבן חז“ל געדרינגען אז אליעזר האט זיך געוואלט אליין משדך‬ ‫צו אברהם? נאר ווייל דער באשעפער האט נישט געוואלט אז יצחק זאל‬ ‫זיין מיט אברהם אבינו? נאר אין תנ“ך איז דא צוויי אויסדריקן פון צווייפל‬ ‫זעהן רבקה איידער ער איז מתפלל אויף זיין זיווג‪ ,‬דעריבער האט ער נישט‬ ‫און אומזיכערקייט‪ :‬״פן״ און ״אולי״‪ ,‬וואס יעדעס איינע האט א באזונדערע‬ ‫געהאט קפיצת הדרך אויפ‘ן וועג צוריק‪ ,‬כדי יצחקֶ זאל מתפלל זיין‪ ,‬און גלייך‬ ‫באדייט! ״פן״ ווערט באנוצט ווען מ‘וויל נישט‪ ,‬אז די זאך וואס מ‘צווייפלט‪,‬‬ ‫נאכדעם ווי ער האט מתפלל געווען‪“ ,‬ויצא יצחק לשוח בשדה“‪ ,‬איז געווען‬ ‫זאל זיך באשטעטיגן‪ ,‬ווי למשל‪ :‬״פן יפתה לבבכם״‪ ,‬״פן יהיה דבר עם לבבך‬ ‫בליעל״ א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬ס‘זאל נישט קומען דערצו‪ .‬און ״אולי״ האט א פארקערטע‬ ‫“וירא והנה גמלים באים“‪ ,‬און דאס אלץ האט אליעזר דערציילט פאר יצחק‪,‬‬ ‫באדייט‪ :‬ווען מ‘וואונטשט זיך אין הארצן‪ ,‬אז דאס וואס מ‘צווייפלט‪ ,‬זאל‬ ‫אז ער האט געטראפן רבקה דורך זיין תפילה‪ ,‬און אויב אזוי‪ ,‬וואלט דאך דא‬ ‫זיך ארויס ווייזן פאר אן אמת‪ ,‬ווי ״אולי אבנה ממנה״‪ ,‬״אולי ישא פני״‪“ ,‬אולי‬ ‫געדארפט זיין קפיצת הדרך אויך אויפ‘ן וועג צוריק‪ ,‬אבער דאס האט אליעזר‬ ‫“האפענטליך“‪ .‬דעריבער האבן‬ ‫אכפרה בעד חטאתכם“‪ ,‬וואס דאס טייטשט ָ‬ ‫געזאגט אז “נזדמנה רבקה בתפילתו“‪ ,‬נאר מיט זיין אייגענע תפילה‪ ,‬און דער‬ ‫חז“ל מדייק געווען‪ ,‬אז ווען אליעזר וואלט ווירקלעך געוואלט‪ ,‬אז דער ספק‬ ‫באשעפער האט געווארט אויך אויף די תפילה פון יצחק‪( .‬חתם סופר)‬ ‫זאל זיך נישט ארויסווייזן פאר ריכטיג‪ .‬וואלט ער זיך געדארפט אויסדריקן‪:‬‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ה‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואונדערליך‪...‬‬ ‫אליעזר צו זוכן א שידוך‪ ,‬האט ער‬ ‫די קוה און מ‘מעלקט איר‪ ,‬דעריבער‪,‬‬ ‫מנין‪ ,‬דעמאלט פארוואס דארפט איר א‬ ‫•‬ ‫געקלעהרט אז מן הסתם וועט‬ ‫בין איך גרייט זיך צו בייגן פאר‘ן גביר‪,‬‬ ‫בית החיים?“ מיט א שמייכל האט אים‬ ‫פארוואס מ‘געבט תיקון‪...‬‬ ‫דער זיווג זיין א בת קדושים‪ ,‬א‬ ‫אבי מ‘זאל קענען ארויס באקומען פון‬ ‫דאס קינד באלד צוריק געענטפערט‪:‬‬ ‫ויבא אברהם לספד לשרה ולבכתה‬ ‫יחסנ‘טע‪ ,‬ממילא האט ער זיך נישט‬ ‫אים א מטבע פאר צדקה‪( .‬יגדיל תורה)‬ ‫“דאס בית החיים האלטן מיר פאר‬ ‫(חיי שרה כג‪:‬ב)‬ ‫געטרויט אנטראגן זיין טאכטער‪,‬‬ ‫•‬ ‫הרה“ח רבי משה ביגעלאייזן די דורכגייער‪ ,‬נישט פאר אונזערע‬ ‫אבער יעצט אז ער האט געזעהן‬ ‫מ‘דארף זיין א פיפיגער‬ ‫שליט“א האט דערציילט‪ :‬נאך די איינוואוינער!“‪...‬‬ ‫די מחותנים‪ ,‬לבן מיט בתואל‪ ,‬האט‬ ‫ער געקלעהרט צו זיך‪ ,‬אזא יחסן בין‬ ‫סוחר צו האנדלן מיט לבן‪...‬‬ ‫•‬ ‫ימי השבעה פון די הסתלקות פון‬ ‫ויאמר אברהם אל עבדו‪( ...‬חיי‬ ‫הרה“ק רבי שמעון מאמשינאוו זי“ע‪,‬‬ ‫איך דאך אויך‪...‬‬ ‫האט זיין זוהן וממלא מקומו הרה“ק‬ ‫•‬ ‫שרה כד‪:‬ב)‬ ‫געשיקט “נישט גע‘דארפן זאגן שקר ‪“..‬‬ ‫פארוואס האט אברהם‬ ‫אליעזר צו טרעפן א זיווג פאר יצחק‪,‬‬ ‫רבי מאיר‘ל מאמשינאוו זי“ע אים‬ ‫געבעהטן ער זאל מיט אים ארום גיין‬ ‫און ער איז נישט אליין געגאנגען? אשר הנחני בדרך אמת‪( ...‬חיי‬ ‫די גאס פונעם נפטר כנהוג‪ .‬ר‘ משה‬ ‫ווייל אברהם האט געזעהן‪ ,‬אז ווען שרה כד‪ :‬מח)‬ ‫האט באלד מסכים געווען‪ .‬האט‬ ‫‏געוועהנליך באנוצט זיך א שדכן‬ ‫ער האט געדארפט האבן א קבר פאר‬ ‫אים הרה“ק מאיר‘ל זי“ע געזאגט‪:‬‬ ‫שרה‪ ,‬און ער האט געהאנדלט צו קויפן ביים אויספיהרן א שידוך‪ ,‬מיט אביסל‬ ‫איך וויל דיר עקלעהרן דעם טעם‬ ‫די מערת המכפלה פון עפרון‪ ,‬האט זיך גוזמאות‪ ,‬און נישט אלעמאהל מיט‘ן‬ ‫פארוואס די אבלים געבן ‘תיקון‘‬ ‫דאס אנגעהויבן‪ ,‬מיט “השדה נתתי גאנצן אמת‪ .‬אליעזר עבד אברהם‬ ‫א בפירוש‘ער פסוק‪...‬‬ ‫ווען זיי שטייען אויף פון די זיבן ימי‬ ‫לך“‪ ,‬און געענדיגט אז אברהם האט האט געדאנקט דעם באשעפער‬ ‫אבלות‪ ,‬ווייל במשך די ימי השבעה וישתחו אברהם לפני עם הארץ‬ ‫אים געדארפט באצאהלן ארבע מאות “אשר הנחני בדרך אמת“‪—,‬אז ביים‬ ‫טראכטן די אבלים פסול‘ע מחשבות‪( ,‬חיי שרה כג‪:‬יב)‬ ‫שקל כסף עובר לסוחר‪ֶ .‬האט אברהם ‏דא‏זיגן שידוך איז ער געגאנגען מיט‘ן‬ ‫הגה“ק רבי אברהם דוד‬ ‫אויב איך וואלט געטוען אזוי און אזוי‬ ‫געזעהן‪ ,‬אז מיט אזעלכע מענטשן אמת‪ ,‬אהן זיך דארפן צו באנוצן מיט‬ ‫אפשר וואלט דער נפטר מאריך ימים מבאטשאטש‪ ,‬דער בעל “דעת‬ ‫קען ער נישט האנדלען‪ .‬האט ער גוזמאות‪...‬‏(רוח חכמים)‬ ‫געווען וכדו‘‪ ,‬און ער האט דאך שוין קדושים“ זצ“ל איז אמאהל געווען‬ ‫•‬ ‫געזאגט ‘ברוך דיין האמת‘ און פאר א מוהל ביי א ברית‪ ,‬ווי דער סנדק‬ ‫געהאנדלט “ער פארגעסט פון זיינע קרובים ‪“..‬‬ ‫געשיקט אליעזר‪ ,‬ער זאל האנדלען אין‬ ‫זיין נאמען‪ ,‬און ער האט‬ ‫די מחשבות געבט מען תיקון‪( .‬גליון איז געווען אן עם הארץ‪ .‬נאכ‘ן ברית‬ ‫‘דברים של טעם‘)‬ ‫האט זיך דער איד אויפגעטוען אז ווי א גוטער סוחר‪ .‬ער האט טאקע אחותנו את היי לאלפי רבבה‪...‬‬ ‫•‬ ‫דער רב האט בשעת‘ן ברית זיך געמוזט געברענגט צעהן גמלים מיט מתנות‪( ,‬חיי שרה כד‪:‬ס)‬ ‫דער דרך העולם איז‪ ,‬ווען איינער‬ ‫אבער די ריכטיגע ווערד זאכן‪ ,‬די כלי‬ ‫אראפבייגן פאר אים‪ .‬האט אים דער רב‬ ‫א ביה“ח פאר דורכגייער‪...‬‬ ‫ווערט רייך‪ ,‬פארגעסט ער שנעל פון‬ ‫כסף וכלי זהב האט ער געגעבן פאר‬ ‫בתוככם לאחוזת קבר‪( .‬חיי שרה צוריק געענטפערט כגמולו‪ :‬ס‘איז דאך‬ ‫זיינע קרובים און העלפט זיי נישט‪.‬‬ ‫רבקה‪ ,‬ווי ס‘שטייט (כד‪:‬נג) “ויוצא‬ ‫א בפירוש‘ער פסוק “וישתחו אברהם‬ ‫כג‪:‬ט)‬ ‫דעריבער האבן די געלט גייציגע‬ ‫העבד כלי כסף וכלי זהב ובגדים ויתן‬ ‫לפני עם הארץ‪“...‬‬ ‫איז‬ ‫זי“ע‬ ‫רב‬ ‫ראפשיצ‘ער‬ ‫דער‬ ‫בתיאל און לבן געזאגט פאר רבקה‪,‬‬ ‫לרבקה“‪ ,‬און פאר לבן ובתואל שטייט‬ ‫•‬ ‫אמאהל אדורך געפאהרן א קליין‬ ‫דו גייסט אריין אין א רייכע שטוב‬ ‫“ומגדנות נתן לאחיה ולאמה“‪ ,‬פאר‬ ‫“מ‘דארף זיך בייגן‪“...‬‬ ‫שטעטל וואו ס‘האבן געוואוינט‬ ‫פון אברהם אבינו‪ ,‬אבער זאלסט‬ ‫זיי האט ער געגעבן בלויז לעקאך און‬ ‫א מנין אידן‪ ,‬גייענידיג האט ער וישתחו אברהם לפני עם הארץ‬ ‫שטענדיג געדענקן ‘אחותנו את‘‬ ‫בראנפין‪( ...‬מאמר מרדכי)‬ ‫באגעגנט א יונג קינד‪ .‬מיט א שמייכל (חיי שרה כג‪:‬יב)‬ ‫אפילו ווען דו וועסט זיין ‘לאלפי‬ ‫•‬ ‫פרעגט אים דער ראפשיצ‘ער רב‪,‬‬ ‫רבבה‘‪ ,‬און האבן אסאך גאלד און‬ ‫“אזא יחסן בין איך דאך אויך ‪“..‬‬ ‫דער ‘נודע ביהודה‘ איז אמאהל‬ ‫געגאנגען נאך געלט פאר א וויכטיגער‬ ‫“זאג מיין קינד‪ ,‬פארוואס דארפט‬ ‫זילבער‪ .‬א רמז דערצו איז ‘רבב“ה‘‪,‬‬ ‫איר האבן סיי א בית המדרש‪ ,‬און‬ ‫ואומר אל אדני אלי לא תלך האשה‬ ‫צדקה צוועק‪ .‬איז ער געקומען צום‬ ‫וואס איז די נוטריקון ‘ר‘בקה ב‘ת‬ ‫סיי א בית החיים? ממה נפשך‪ ,‬אויב‬ ‫אחרי (חיי שרה כד‪:‬לט)‬ ‫שטוב פון א שטאלצער קארגער גביר‪,‬‬ ‫ב‘תואל ה‘ארמי‘‪ ,‬ווען דו וועסט זיין‬ ‫רש"י‪ :‬אליעזר האט געהאט א טאכטער‬ ‫איינער פון אייך וועט ח“ו נפטר‬ ‫האט אים זיין באגלייטער געזאגט אז‬ ‫‘לאלפי‘‪ ,‬זאלסטו געדענקען דעם‬ ‫און ער האט געוואלט נעמען יצחק פאר זיין‬ ‫ווערן‪ ,‬און מ‘וועט אים באערדיגן‬ ‫ס‘פאסט נישט פאר‘ן רב אריינצוגיין‬ ‫רבב“ה‪‘ ,‬ומבשרך אל תתעלם‘‪( .‬בספר‬ ‫טאכטער‪"....‬‬ ‫אינעם בית החיים‪ ,‬דארפט איר נישט‬ ‫אין דעם הויז‪ .‬האט דער ‘נודע ביהודה‘‪,‬‬ ‫די וועלט זאגט א ווערטל‪‘ ,‬ארונו של יוסף‘להגאון רבי יוסףֶמסינג זצ“ל כיהן כרב‬ ‫קיין בית המדרש‪ ,‬ווייל ס‘וועט דאך‬ ‫בגוסטינין‪ ,‬ויטקובו ועוד)‪,‬‬ ‫אים געענטפערט‪ :‬אז מ‘דארף נויטיג‬ ‫שוין נישט זיין קיין מנין‪ ,‬און אויב‬ ‫•••‬ ‫אז בשעת אברהם האט געשיקט‬ ‫מעלקן א קוה‪ ,‬בייגט מען זיך אראפ צו‬ ‫האלט איר דאס בית המדרש פאר א‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ו‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואונדער פון די תורה‪...‬‬ ‫אבינו‪ ,‬וואס ער האט געמיינט צו זאגן מיט די‬ ‫ויבא אברהם (חיי שרה כג‪:‬ב)‬ ‫• אליעזר איז געפלויגן אין די לופט‪...‬‬ ‫ווערטער‪ .‬ס‘איז געווען דעמאלט דער מנהג‪ ,‬אז‬ ‫רש"י‪ :‬אברהם איז געקומען פון באר שבע‪.‬‬ ‫וירץ לבן אל האיש החוצה אל העין‪...‬‬ ‫יעדער משפחה האט געהאט זייער אייגענע בית‬ ‫ערקלעהרט דער רמב“ן‪ ,‬אז נישט אייביג ווען‬ ‫והנה עומד על הגמלים על העין‪( .‬חיי‬ ‫הקברות און אויך האט מען געהאט א בית הקברות‬ ‫ס‘שטייט דאס ווארט “בא“‪ ,‬מיינט דאס קומען פון‬ ‫שרה (כד‪:‬כט‪-‬ל)‬ ‫פאר אלע גרים וואס זענען אנגעקומען אין שטאט‬ ‫איין פלאץ צום צווייטן‪ .‬אמאהל ווען א מענטש‬ ‫ווען אליעזר האט געזעהן אז לבן לויפט אים‬ ‫פון דער פרעמד און זיי זענען דארט געשטארבן‪.‬‬ ‫ווערט ערוועקט צו טוען א געוויסע זאך און ער‬ ‫אקעגן‪ ,‬האט ער זיך דערשראקן ווייל ס‘האט‬ ‫אברהם האט געוואלט יעצט באקומען א שטיקל‬ ‫גייט דאס טוען‪ ,‬ווערט דאס אויך אנגערופן מיט‘ן‬ ‫אויסגעזעהן אז לבן וויל אים הרג'ענען‪ .‬האט‬ ‫ערד פאר א בית הקברות פאר זיין משפחה‪ ,‬האט ער‬ ‫ווארט “ויבא“‪ .‬און דער רמב“ן ברענגט אסאך‬ ‫אליעזר דערמאנט דעם באשעפער‘ס נאמען‪,‬‬ ‫זיי געזאגט‪ ,‬איך בין דא א גר‪ ,‬ממילא האב איך נישט‬ ‫ראיות וואו מ‘טרעפט אזוי‪ .‬דא אויך איז אברהם‬ ‫און ער איז ארויפגעפלויגן אין דער לופט‬ ‫געירש‘ענט א בית הקברות פון מיינע עלטערן‪,‬‬ ‫נתעורר געווארן צו גיין מספיד זיין שרה‪ ,‬ממילא‬ ‫צוזאמען מיט די קעמלען‪ ,‬איבער‘ן ברונעם‬ ‫אבער איך האב אינזין זיך דא צו באזעצן און ווערן א‬ ‫איז שייך צו זאגן “ויבא אברהם“‪ ,‬כאטש ער איז‬ ‫פון וואסער‪ .‬דערפון האט לבן פארשטאנען‬ ‫תושב‪ ,‬ממילא בעט איך אייך‪ ,‬אז איר זאלט מיר געבן‬ ‫נישט געקומען פון אן אנדערע פלאץ‪.‬‬ ‫אז אליעזר איז א הייליגער און געטלעכער‬ ‫לספוד לשרה ולבכתה (חיי שרה כג‪:‬ב)‬ ‫מענטש‪ ,‬נישט קיין כישוף‪-‬מאכער‪ ,‬ווייל ס‘איז‬ ‫רש"י‪ :‬ולבכתה‪ ,‬האט א קליינע כ‘‪.‬‬ ‫באקאנט אז כישוף האט נישט קיין כח איבער‬ ‫שרה איז אליין געווען שולדיג אין איר שטארבן‪,‬‬ ‫די וואסערן‪ .‬דעמאלט האט לבן אים שוין מער‬ ‫ווייל זי האט געזאגט צו אברהם “ישפוט ה‘ ביני‬ ‫נישט געוואלט הרג'ענען‪ .‬דערפאר שטייט אין‬ ‫וביניך“‪ ,‬זי האט דעמאלט געבעהטן דער באשעפער‬ ‫פסוק “ויבא אל האיש והנה עומד על הגמלים‬ ‫זאל זיך אהנעמען פאר איר‪ ,‬וואס איז נישט ריכטיג‬ ‫צו טוען‪ .‬דעריבער האט אברהם ווייניג געוויינט נאך‬ ‫על העין"‪ .‬ער איז געשטאנען צוזאמען מיט‬ ‫איר‪ ,‬ווייל איינער וואס איז אליין גורם זיין טויט‪,‬‬ ‫די קעמלען אין דער לופט איבער‘ן ברונעם‬ ‫טוהט מען אים נישט באוויינען‪( .‬בעל הטורים)‬ ‫וואסער‪ ,‬און דעמאלט זייענדיג אין דער הויך‪,‬‬ ‫וידבר אל בני חת לאמור גר ותושב אנכי עמכם‬ ‫האט לבן ארויפגערופן צו אים “בא ברוך ה'"‪,‬‬ ‫א שטיקל ארבטייל פאר א בית הקברות‪.‬‬ ‫תנו לי אחוזת קבר‪( .‬חיי שרה כג‪:‬ד)‬ ‫קום אראפ געבענטשטער פון באשעפער‪“ ,‬למה‬ ‫פארוואס האט אברהם גערעדט פריער צו די שמענו אדוני נשיא אלקים אתה בתכנו‪(...‬חיי שרה כג‪:‬ו)‬ ‫תעמוד בחוץ"‪ ,‬קום צו אונז אהיים‪ ,‬מיר וועלן‬ ‫ס‘וואלט געדארפט שטיין “שמענו אדוננו“‪—,‬‬ ‫בני חת‪ .‬ער האט דאך געדארפט באלד רעדן צו‬ ‫דיר גארנישט שלעכטס טוען‪‘( .‬אור החיים‘ הק')‬ ‫האר‪ ,‬ווייל די בני חת האבן דאך‬ ‫הער אונז צו‪ ,‬אונזער ַ‬ ‫עפרון‪ ,‬דער בעל בית פון מערת המכפלה‪ ,‬אזוי ווי ער‬ ‫האר‪ ,‬פארוואס‬ ‫געזאגט צו אברהם אז ער איז זייער ַ‬ ‫האט גערעדט מיט אים שפעטער? נאר אין יענע‬ ‫האר? זעהט מען פון דא אז פירות של ארץ ישראל"‪.‬‬ ‫שטייט “אדוני“ מיין ַ‬ ‫צייטן איז געווען דער מנהג אז די איינוואוינערס‬ ‫דער מהרי“ל דיסקין זצ“ל ערקלעהרט די‬ ‫בלויז איינער פון פון די בני חת האט גערעדט צו‬ ‫פלעגן באגראבן זייערע טויטע אין זייער אייגענע‬ ‫אברהם אין נאמען פון די אנדערע‪ .‬דעריבער האט כוונה פון רש“י אז אליעזר האט זיי געזאגט (פסוק‬ ‫פריוואטע באגרעבענישן פון זייער פאמיליע‪.‬‬ ‫כד‪:‬מב) ‘ואבוא היום‘‪ ,‬אז ער האט געהאט קפיצת‬ ‫האר‪( .‬רבינו בחיי)‬ ‫ער געזאגט “אדוני“‪ ,‬מיין ַ‬ ‫אבער פרעמדע טויטע פלעגט מען באגראבן‬ ‫ארבע מאות שקל כסף עובר לסוחר‪( .‬חיי שרה כג‪:‬טז) הדרך‪ ,‬אזו ווי רש“י ערקלעהרט דארט‪ ,‬דעריבער‬ ‫אין אן אלגעמיינעם בית הקברות‪ ,‬צוזאמען מיט‬ ‫עפרון האט נישט געטרויט אברהמ‘ען‪ .‬ער האט האט ער זיי געוויזן די פירות‪ ,‬וואס ווייזט אז זיי‬ ‫אנדערע פרעמדע מענטשן‪ .‬דעריבער האט אברהם‬ ‫זיך געזארגט אז אברהם וועט אים געבן צעבראכענע זענען פון היינט‪ ,‬פריש גוט און שיין‪“.‬‬ ‫זיך געוואנדן פריער צו די בני חת‪ ,‬די אנפירערס פון‬ ‫אדער אלטע געלט‪ ,‬וואס איז מער נישט נוצלעך‪ ,‬תשב הנערה איתנו (חיי שרה כד‪:‬נה)‬ ‫די שטאט‪“ ,‬גר ותושב אנכי עמכם“‪ ,‬ביז יעצט בין‬ ‫פארוואס האבן זיי חרטה געהאט פונעם שידוך‪,‬‬ ‫נישט קענענדיג איבערקוקן דאס געלט אין די‬ ‫איך טאקע דא נאר “גר“‪ ,‬א פרעמדער‪ ,‬אן אן אייגן‬ ‫קעגנווארט פון אזויפיהל מענטשן‪ .‬האט עפרון זיי האבן דאך אליין געזאגט “מה‘ יצא הדבר“? נאר‬ ‫לאנד מיט אייגענע באגרעבעניש‪ ,‬אבער איך וויל‬ ‫געבעהטן אברהם צו באצאהלן דאס געלט‪‘ ,‬עובר אין אנהייב האבן זיי געזעהן ווי אליעזר טיילט‬ ‫זיין פון יעצט א א “תושב“ אן איינוואוינער אין‬ ‫לסוחר‘‪ ,‬צו א סוחר וועמען עפרון איז שולדיג געווען צירינג פון זילבער און גאלד‪ ,‬האבן זיי געמיינט אז‬ ‫אייער לאנד‪ ,‬דעריבער דערלויבט מיר צו קויפן א‬ ‫‪ 400‬גילדן‪ ,‬וואס יענער סוחר וועט זיכער קלאהר‬ ‫שטיקל לאנד אלס אן אייגענע באגרעבעניש פאר‬ ‫זיי וועלן אויך באקמען טייערע מתנות‪ ,‬אבער ווען‬ ‫איבערקוקן דאס גאנצע געלט‪( .‬ילקוט מעם לועז)‬ ‫מיין פאמיליע‪( .‬רמב“ן)‬ ‫זיי האבן באקומען בלויז מגדנות האבן זיי חרטה‬ ‫געהאט אויף זייער הסכמה‪( .‬אלשיך הק‘)‬ ‫ויוצא העבד כלי כסף וכלי זהב ובגדים ויתן לרבקה‬ ‫גר ותושב אנכי עמכם‪( ...‬חיי שרה כג‪:‬ד)‬ ‫ומגדנות נתן לאחיה ולאמה (חיי שרה כד‪:‬נג)‪.‬‬ ‫רש"י‪“ :‬גר מארץ אחרת ונתישבתי עמכם“‪.‬‬ ‫***‬ ‫רש"י‪" :‬ומגדנות‪ ,‬לשון מגדים‪ ,‬שהביא עמו מיני‬ ‫דער רמב“ן ערקלעהרט די כוונה פון אברהם‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ז‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‪ ...‬במשנת רבוה“ק מבעלזא‬ ‫ַמיין אוצר אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫נישט זעהן און אנגרייפן די אידן‪ .‬שבת קודש פ‘ חיי‬ ‫מיט א פערד און וואגן נעמט צו פאהרן א שעה צייט‪.‬‬ ‫‪b‬‬ ‫שרה ביינאכט איז מרן זי“ע טאקע נישט געגאנגען‬ ‫אינעם “שאטער“ נאר געבליבן אינדערהיים‪ .‬שחרית‬ ‫מרן זי“ע איז געשטאנען ביים בעט וואו די מצות זענען‬ ‫געלעגן‪ ,‬און ער האט די גאנצע צייט געשעפשעט א‬ ‫“געפאהרן מיט “קפיצת הדרך‪“...‬‬ ‫שבת בייטאג האט מרן זי“ע געדאוונט אינעם גרויסן‬ ‫תפילה‪ ,‬ס‘איז געווארן זייער שפעט‪ ,‬האט ר‘ אהרן יהושע‬ ‫הוא ישלח ישלח מלאכו לפניך (חיי שרה כד‪:‬ז)‬ ‫‘צריף‘ וואס איז געווען דער בית תפילה‪ ,‬אבער די שרעק‬ ‫גבאי דערמאנט פאר מרן זי“ע אז ס‘איז שוין באלד יום‬ ‫דער רבי פון לובלין זי“ע איז אמאהל געווען סנדק‬ ‫איז געווען זייער גרויס‪ .‬זעלנער האבן זיך געדרייט אין‬ ‫טוב‪ ,‬און ר‘ הירש דארף נאך אהיים פאהרן‪ .‬מרן זי“ע איז‬ ‫אויף א ברית ערב שבת ווייט פון זיין שטאט‪ .‬אויפ‘ן וועג‬ ‫גאסן מיט געווער אין די הענט און געשלאגן יעדער‬ ‫אבער ווייטער געשטאנען פארטיעפט און געשעפשעט‬ ‫צוריק אהיים שפעט נאכמיטאג מיט זיינע תלמידים‪ .‬זענען‬ ‫וואס איז זיי געשטאנען אין וועג‪ .‬צו מנחה האט מרן‬ ‫א תפילה‪ .‬דערנאך האט מרן זי“ע געגעבן זעקס מצות‬ ‫די פערד אריינגעפאלן אין א בלאטע און נישט געקענט‬ ‫זי“ע געוואלט גיין דאווענען אין די “שאטער“ און דארט‬ ‫פאר ר‘ ישראל משה‪ ,‬און באפוילן אז מ‘זאל שטעלן דעם‬ ‫ארויסקריכן‪ .‬די תלמידים האבן מורא געהאט פאר חילול‬ ‫פיהרן דעם שלוש סעודות טיש‪ ,‬אבער די גבאים און‬ ‫פערד און וואגן ביים פענסטער פון זיין שטוב‪ ,‬און מרן‬ ‫שבת ח“ו‪ ,‬האט איינער פון די תלמידים זיך אנגערופן‪:‬‬ ‫נאענטע האבן געבעהטן פון מרן זי“ע און אים נישט‬ ‫זי“ע איז צוגעגאנגען צום פענסטער געקוקט אויפ‘ן וואגן‬ ‫זאל דער רבי זאגן דעם ‘‏שם‘‏פון קפיצות הדרך‪ .‬האט דער‬ ‫געלאזט גיין‪ ,‬און מ‘האט געמוזט דאווענען אין שטוב‪.‬‬ ‫און געזאגט‪“ :‬דו וועסט נאך אנקומען“‪ .‬ר‘ הירש האט זיך‬ ‫רבי פון לובלין געענטפערט‪“ :‬יא‪ ,‬ווער קען היינט“? און‬ ‫ביי שלש סעודות ווען מרן זי“ע האט אנגעהויבן זאגן‬ ‫ארויסגעלאזט אין וועג אריין‪ ,‬און מיט גרויס וואונדער‪,‬‬ ‫די פערד זענען באלד ארויס געקראכן פון די בלאטע און‬ ‫דברי תורה אויפ‘ן פסוק “ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות‬ ‫האט די נסיעה גענומען האלב צייט ווי געוועהנליך און‬ ‫זענען געשווינד געווען אינדערהיים נאך פאר שבת‪...‬‏האבן‬ ‫ערב“‪ ,‬האט זיך פלוצלינג געהערט ווילדע געשרייען פון‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צו זיך אין שטוב‪ ,‬האט ער נאך‬ ‫צדיקים דערויף ערקלעהרט‪ :‬אז דער רבי פון לובלין האט‬ ‫די גאס‪ .‬מענטשן וואס זענען אריינגעלאפן אין שטוב‬ ‫געהאט צייט עפעס טועם צו זיין פאר יום טוב‪.‬‬ ‫אינזין געהאט דעם ‘‏שם‘‏פון קפיצות הדרך‪ ,‬וואס איז “י‪-‬ו‪-‬‬ ‫און פארציילט אז באוואפענטע זעלנער דרייען זיך אין די‬ ‫‪b‬‬ ‫ה‪-‬ך“‪ ,‬זענען די סופי תיבות פון‪“ :‬כ‘י מלאכי‘ו יצו‘ה ל‘ך“‪ ,‬די‬ ‫גאסן און שלאגן יעדן און ווארפן א שרעק אויפ‘ן ארום‪.‬‬ ‫צוליעב די בהלה האט מרן זי“ע שנעל געענדיגט דעם‬ ‫“די גאולה בזכות גמילות חסדים‪“...‬‬ ‫זעלבע ראשי תיבות פון‪“ :‬י‘א‪ ,‬ו‘וער ק‘ען ה‘יינט“?‪ ...‬האט‬ ‫מרן מהרי“ד זי“ע צוגעלייגט‪ ,‬וואס דער מדרש (חיי שרה‬ ‫טיש‪ ,‬שנעל געזאגט די דברי תורה און אויסגעפיהרט‬ ‫ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות ערב וירא‬ ‫נט‪:‬יד) זאגט‪ :‬אז ווען אברהם אבינו האט געזאגט פאר‬ ‫מיט זיין הייליג לשון‪“ :‬ויצא יצחק לשוח בשדה“‪—,‬יצחק‬ ‫והנה גמלים באים‪( .‬חיי שרה כד‪:‬סג)‪.‬‬ ‫אליעזר‪“ :‬‏הוא ישלח מלאכו לפניו“‪ ,‬האט ער מיט געשיקט‬ ‫איז ארויסגעגאנגען דאווענען צום באשעפער‪“ ,‬לפנות‬ ‫די ערשטע וועלט מלחמה האט זיך אפיציעל געענדיגט‬ ‫צוויי מלאכים‪ ,‬איינעם צו ברענגן רבקה‪ ,‬און איינעם צו‬ ‫ערב“‪—,‬אז דער שווערע חשכות הגלות‪ ,‬זאל פון אונז‬ ‫ז‘ כסלו תרע“ט‪ .‬די שטעט ארום ראצפערט ווי מרן מהרי“ד‬ ‫באגלייטן אליעזר‪ .‬דער מלאך וואס האט באגלייט אליעזר‬ ‫אוועקגענומען ווערן‪“ ,‬וירא והנה גמלים באים“‪—,‬און‬ ‫זי“ע האט געוואוינט זענען געווארן א מקום סכנה ווייל‬ ‫איז געווען דער מלאך פון קפיצות הדרך און אברהם אבינו‬ ‫ער האט געזעהן אז די גאולה וועט קומען אין זכות פון‬ ‫די זעלנער האבן זיך צוריק געקעהרט פונעם פראנט‪ ,‬און‬ ‫האט מרמז געווען דעם “‏שם“ ‏מיט די ראשי און סופי‬ ‫‘גמילות חסדים‘ וואס אידישע קינדער טוען צווישן זיך‬ ‫אנגעזייט שרעק און פארכט אויף יעדן‪ .‬זיי האבן גערויבט‬ ‫תיבות פון “ה‘וא י‘שלח מלאכ‘ו לפני‘ך“‪.‬‬ ‫און געפלינדערט‪ ,‬און זיך נישט‬ ‫‪b‬‬ ‫און מרן זי“ע האט פארענדיגט “לעכט לעכט“‪( .‬הרה“ח רבי‬ ‫חיים נטע כ“ץ ספר אדמור“י בעלזא ח“ג)‬ ‫צוריק געהאלטן פון ל“ע הרג‘ענען‬ ‫“דו וועסט נאך אנקומען אהיים‪“...‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ווער ס‘איז זיי געשטאנען אין‬ ‫“געטוען א גרויסער חסד מקיים‬ ‫וועג‪ .‬אויך די גוי‘שע איינוואוינער‬ ‫ואבא היום אל העין‪( ,‬חיי שרה כד‪:‬מב)‬ ‫רש"י‪" :‬היום יצאתי והיום באתי" איז געדרינגען אז‬ ‫געווען מצות ביקור חולם‪“...‬‬ ‫אין ראצפערט האבן געטשעפעט‬ ‫די אידן און פאראורזאכט‬ ‫אליעזר האט געהאט קפיצת הדרך‪.‬‬ ‫הרה“ח ר‘ יחזקאל מאנדל ז“ל האט דערציילט‪ :‬אינעם‬ ‫אמאהל איז געקומען צו פאהרן צו מרן מהרי“ד‬ ‫הגה“צ רבי שאול ראזענבערג‬ ‫גרויס עגמת נפש און אומרוה‬ ‫ערשטן יאהר וואס מרן מהרי“ד זי“ע האט געוואוינט אין‬ ‫זי“ע‪ ,‬אויף ראש השנה ר‘ יחיאל מאיר פעלדינגער פון‬ ‫פאר מרן זי“ע אין די שטוב‪ ,‬און צומאהל האט מען‬ ‫ראצפערד‪( ,‬ביי די ערשטע וועלט קריג) איז זיין טאטע‬ ‫מונקאטש קיין ראצפערט‪ .‬פאר תקיעות שופר האט‬ ‫זיך אפילו געדארפט באהאלטן פון פחד ובהלה‪ .‬דער‬ ‫ר‘ ישראל משה געפאהרן פון טעגלאש קיין ראצפערד‪,‬‬ ‫אים מרן זי“ע‪ ,‬וואס איז געווען באקאנט מיט זיין אהבת‬ ‫הויפט אנפיהרער פונעם באהן הויף‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫צו באקומען ערב פסח מצות‬ ‫ישראל און אהבת חסד‪ ,‬צוגערופן‪ ,‬און געבעהטן ער זאל‬ ‫פאראנטווארטליך פאר‘ן וואוילזיין פון די איינוואוינער‬ ‫פון מרן זי“ע‪ .‬דאס צווייטע‬ ‫אריין גיין העלפן און באדינען א קראנקער איד וואס‬ ‫אין שטאט און אויך געזארגט פאר מרן זי“ע און זיינע‬ ‫יאהר‪ ,‬האט ר‘ ישראל משה‪,‬‬ ‫ליגט אין בעט ביי זיך אין שטוב‪ .‬ס‘האט פאר ר‘ יחיאל‬ ‫חסידים‪ ,‬האט זיך געוואנדן צו שטאט‘ס רב‪ ,‬הגה“צ‬ ‫אליין נישט געקענט קומען‪,‬‬ ‫מאיר וויי געטוען‪ ,‬ווייל ער וועט דערלייגן צו הערן דאס‬ ‫רבי שאול ראזענבערג זצ“ל‪ ,‬אז ער זאל בעהטן פון מרן‬ ‫האט ער געשיקט זיין שוואגער‬ ‫דאווענען און די תקיעות פון מרן זי“ע‪ .‬ער האט אבער‬ ‫מהרי“ד זי“ע‪ ,‬אז צוליעב‘ן אנגעצויגענעם מצב‪ ,‬זאל מרן‬ ‫הרה“ח ר‘ הירש גאלדמאן ע“ה‪,‬‬ ‫נישט געקענט אפזאגן די בקשה פון מרן זי“ע‪ ,‬און ער‬ ‫זי“ע נישט פיהרן די שבת טישן ברבים‪ ,‬און מ‘זאל זיך‬ ‫הרה“ח ר‘ ישראל משה מאנדל ער זאל נעמען פאר אים ערב‬ ‫איז געגאנגען העלפן דעם קראנקער איד‪ .‬נאכ‘ן דאווענען‬ ‫נישט דרייען אינדרויסן‪ ,‬און מ‘זאל אויך נישט ארויסזעהן‬ ‫פסח מצות‪ ...‬פון טעגלאש ביז‬ ‫האט מרן זי“ע אים אריינגערופן צו זיך אין צימער און‬ ‫די לעכטיגקייט פון שטוב אינדרויסן‪ ,‬כדי די גוים זאלן‬ ‫ראצפערד איז געווען ווייט ניין קילאמעטער‪...‬וואס‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫י‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‪ ...‬במשנת רבוה“ק מבעלזא‬ ‫ַמיין אוצר אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫>>>>>>>‬ ‫זי“ע‪ ,‬איז הגה“צ רבי יהושע סג“ל דייטש זצ“ל‪ ,‬דער‬ ‫ער האט באצאהלט פאר יעדן שדכן וואס איז געקומען‬ ‫אים געזאגט‪ :‬׳׳היינט האסטו געטוען א גרויסער חסד און‬ ‫קטמונ‘ער רב‪ ,‬געקומען מנחם זיין‪ ,‬און ער האט געזאגט‬ ‫צו אים אנטראגן א שידוך‪ .‬האט אים מרן זי“ע פאראכטן‬ ‫מקיים געווען די א מצוה פון ‘ביקור חולים‘‪ ,‬און איך וויל‬ ‫פאר מרן זי“ע‪“ :‬המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון‬ ‫און געזאגט‪ :‬דעם צאנזער רב‘ס מנהג איז געווען אזוי ווי‬ ‫האבן א חלק אין די מצוה״! און אזוי רעדנ‘דיג נעמט מרן‬ ‫וירושלים‪ ,‬מ‘זאל נישט וויסן מער פון קיין צער“‪ .‬האט‬ ‫דעם זיידן‘ס [מרן מהר“י זי“ע] מנהג‪ ,‬ער האט געטרינקען‬ ‫זי“ע ארויס זיין שופר און ער האט פאר ר‘ יחיאל מאיר‬ ‫אים מרן זי“ע מרמז געווען אז ער זאל נאכאמאהל מנחם‬ ‫“לחיים“ מיט‘ן שדכן‪.‬‬ ‫איבערגעבלאזן אלע תקיעות! ווען ר‘ יחיאל מאיר איז‬ ‫‪b‬‬ ‫געווען גליקליך ביז גאר‪.‬‬ ‫“א שידוך שמועסט מען פריער‬ ‫זיין און אזוי איז געווען עטליכע מאהל‪ ,‬ביז ווען מרן זי“ע‬ ‫‪b‬‬ ‫האט געזעהן אז ער פארשטייט נישט זיין כוונה‪ ,‬האט‬ ‫אים מרן זי“ע בפירוש געזאגט‪“ :‬פארוואס זענט איר‬ ‫אדורך אין שטוב‪“...‬‬ ‫“א מוסטער פון צניעות קליידער“‬ ‫מוסיף אויף דברי חז“ל? זאגט‪‘ ,‬המקום ינחם‘ וכו‘ אזוי‬ ‫אמאהל איז א חסיד געפאהרן קיין בעלזא‪ .‬אויפ‘ן‬ ‫איידער כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע‪ ,‬איז געגאנגען אין‬ ‫ווי נוסח חז“ל און נישט מער‪ ,‬ווייל איך האב נישט קיין‬ ‫וועג האט מען אים אנגעטראגן א שידוך פאר זיין זוהן‪,‬‬ ‫שוהל צו “כל נדרי“‪ ,‬פלעגט ער זאגן דברי כיבושין‬ ‫צער“‪.‬‬ ‫און דער שידוך איז אים געפעלן‪ .‬האט ער געטראכט ביי‬ ‫פאר די פרויען‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫‪b‬‬ ‫זיך וואס דארף ער ווארטן ביז ער וועט אהיים קומען‬ ‫דעמאלט מעורר זיין איבער‘ן‬ ‫“ס‘איז נישט א טובה פאר די‬ ‫און פרעגן זיין בני בית וועגן דעם שידוך און דערנאך‬ ‫ענין פון גיין אנגעטוהן מיט‬ ‫נשמה אז מ‘וויינט צופיהל‪“...‬‬ ‫נאכאמאהל צוריק פאהרן קיין בעלזא פרעגן ביים רבי‘ן‪,‬‬ ‫צניעות‘דיגע קליידער‪ .‬מרן זי“ע‬ ‫ער וועט שוין יעצט פרעגן וועגן דעם שידוך‪ .‬כ“ק מרן‬ ‫האט ערקלעהרט פארוואס‬ ‫הרה“ק ה‘מקור ברוך‘ פון סערט ויזשניץ‬ ‫מהרי“ד זי“ע האט דאס מרגיש געווען‪ ,‬און אים געפרעגט‬ ‫האט אברהם געשיקט מיט‬ ‫זצוק“ל האט דערציילט‪ :‬ווען כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע‬ ‫צו ער האט זיך פריער איבערגעשמועסט מיט זיין בני‬ ‫אליעזר קליידער פאר רבקה‪.‬‬ ‫בית וועגן דעם שידוך? האט ער געענטפערט ניין! זאגט‬ ‫מילא צירונג קענען זיין פאסיג‬ ‫כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע‬ ‫איז געגאנגען מנחם זיין‪ ,‬זיין איידים הרה“ק רבי‬ ‫פיניאל‘ע אוסטילא זי“ע הי“ד‪ ,‬אויף די פטירה פון זיין‬ ‫אים מרן זי“ע‪ :‬ווען די חכמי ישראל זענען געקומען צו‬ ‫פאר יעדן‪ .‬אבער קליידער איז דאך דא קליינע‪ ,‬גרויסע‪,‬‬ ‫דוד המלך און אים געזאגט “עמך ישראל צריכין פרנסה“‪,‬‬ ‫קורצע און לאנגע‪ ,‬איז פון וואו האט אברהם געוואוסט‬ ‫טאכטער‘ל באשע רוחמה ע“ה‪ ,‬האט מרן זי“ע דערנאך‬ ‫האט ער זיי געענטפערט‪ ,‬און זיי זענען באלד געגאנגען‬ ‫די מאס? נאר אברהם אבינו האט געשיקט פאר רבקה א‬ ‫מנחם געווען‪ ,‬זיין טאכטער הרבנית מרת חנה רחל‬ ‫זיך אדורכשמועסן מיט אחיתופל און זיך באראטן מיט‬ ‫מוסטער פון צניעות‘דיגע קליידער‪ ,‬איר צו ווייזן וויאזוי‬ ‫ע“ה הי“ד‪ .‬זי האט ביטערליך‬ ‫די סנהדרין און דערנאך געפרעגט ביים אורים ותומים‪.‬‬ ‫מ‘גייט אנגעטוהן ביי אים אין שטוב‪ ,‬און אויב זי איז‬ ‫געוויינט אהן אויפהער‪ ,‬האט‬ ‫איז לכאורה שווער פארוואס האבן זיין באלד נישט‬ ‫איינשטימיג אנצוטוהן אזעלכע קליידער‪ ,‬פאסט זי אריין‬ ‫איר מרן זי“ע געזאגט‪“ :‬חז“ל‬ ‫געפרעגט ביים אורים ותומים צו מ‘זאל ארויס אין מלחמה‬ ‫ביי אברהם אין שטוב‪.‬‬ ‫האבן באשטימט דריי טעג‬ ‫אדער נישט? נאר פון דא זעהט מען אז מ‘דארף זיך‬ ‫‪b‬‬ ‫צו וויינען און מער נישט‪ ,‬און‬ ‫ס‘איז נישט א טובה פאר די‬ ‫פריער אדורכשמועסן מיט אחיתופל דער מיליטערישע‬ ‫גענעראל צו ס‘שטימט‪ ,‬און ווען ער איז מסכים פרעגט‬ ‫“געטרינקען לחיים מיט‘ן שדכן‪“...‬‬ ‫נשמה אז מ‘וויינט צופיהל‪.‬‬ ‫מען ביי די סנהדרין די “חכמי התורה“ און ווען זיי זענען‬ ‫מה‘ יצא הדבר (חיי שרה כד‪:‬נ)‬ ‫הרה“ק רבי פינחס מאוסטולא ווען מרן זי“ע איז ארויס פון‬ ‫מסכים דעמאלט פרעגט מען ביים אורים ותומים וואס צו‬ ‫דער מנהג פון כ“ק מרן מהר“י מבעלזא זי“ע איז געווען‪,‬‬ ‫טוען‪ .‬די זעלבע איז ביי א שידוך פריער שמועסט מען זיך‬ ‫אז ווען ס‘איז געקומען א שדכן אנטראגן א שידוך פאר‬ ‫די אבלים האט ער געזאגט‬ ‫אדורך אינדערהייט מיט די בני בית צו ס‘איז פאסיג און צו‬ ‫איינע פון זיינע קינדער האט ער דעם שדכן מכבד געווען‬ ‫פאר די ארימיגע‪ :‬ס‘שטייט (שמות ה‪ :‬טז) “תבן אין‬ ‫ס‘שטימט לויט די כללים און דערנאך קומט מען פרעגן‬ ‫מיט לעקיך און בראנפין און געטרינקן א “לחיים“‪ .‬מרן‬ ‫ניתן לעבדיך ולבנים אומרים לנו עשו“‪‘ .‬תבן‘ איז די‬ ‫פונעם רבי‘ן אויב מ‘זאל טוען דעם שידוך אדער נישט‪.‬‬ ‫זי“ע האט געזאגט‪ :‬ס‘שטייט אין‬ ‫ר“ת ב‘מסתרים ת‘בכה נ‘פשי‪ .‬ס‘איז דא מרה שחורה‬ ‫מדרש (ויק“ר פ‘ צו פר‘ ח)‪ ,‬אז דער‬ ‫‪b‬‬ ‫און ס‘איז דא מרה לבנה‪ ,‬ווען מ‘וויינט צופיהל‬ ‫איז דאס מרה שחורה‪ ,‬און שמחה דאס איז מרה‬ ‫“ווייל איך האב נישט קיין צער‪“...‬‬ ‫באשעפער זיצט און איז מזווג‬ ‫זיווגים‪ ,‬און אויב א איד איז עוסק‬ ‫ויהי אחרי מות אברהם ויברך אלוקים את לבנה‪ .‬און פשט אין פסוק איז אזוי‪“ :‬תבן אין ניתן‬ ‫בחפצי שמים‪ ,‬קומט דאך אז‬ ‫לעבדיך“‪—,‬דער ענין פון וויינען איז נישט פאר יעדן‪,‬‬ ‫יצחק בנו‪( ...‬חיי שרה כה‪:‬יא)‬ ‫מ‘זאל אים מכבד זיין‪ .‬וועגן דעם‬ ‫רש"י‪ :‬נחמו תנחומי אבלים‪ ,‬האט אים געטרייסט ווייל מ‘טאהר נישט וויינען צופיהל‪“ ,‬ולבנים אומרים‬ ‫ווערט אויך דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫לנו עשו“‪—,‬אבער שמחה וואס איז מרה לבנה דאס‬ ‫אויף די פטירה פון זיין טאטע אברהם‪.‬‬ ‫כ“ק מרן מהר“י זי“ע‬ ‫א חסיד האט אמאהל געזאגט‬ ‫ווען כ“ק מרן מהר“א מבעלזא זי“ע איז געזיצן ‘שבעה‘ מעג מען יא‪ ,‬ווייל א איד דארף זיין בשמחה‪( .‬אדמור“י‬ ‫פאר מרן מהר“א זי“ע‪ ,‬אז דער‬ ‫אויף די פטירה פון זיין ברידער הגה“ק מהר“ם מבילגורייא בעלזא ח“ג וכך בספר ‘בקודש פנימה‘ ח“ב עמ‘ תקז)‬ ‫מנהג פונעם “דברי חיים“ פון צאנז זי“ע‪ ,‬אז געווען אז‬ ‫‪b‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יא‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר פון צדיקים און חסידים‪...‬‬ ‫אליעזר אז ער האט געהאט ‘קפיצת הדרך‘‪ ,‬אינעם‬ ‫שוחד‪ .‬האט ער אומדירעקט געזאגט פאר רבי אפרים‬ ‫‪E‬‬ ‫“צוגעגרייט דעם הספד פון פריער ‪“..‬‬ ‫זעלבן טאג וואס ער איז ארויס איז ער אנגעקומען‪,‬‬ ‫זלמן‪“ :‬איך בין שולדיג פאר א געוויסער סוחר א‬ ‫איז דאך נישט געווען א לאנגע צייט וואס ער האט‬ ‫גרויסע סומע געלט‪ ,‬יענער מאנט פון מיר דעם‬ ‫נישט געגעסן אין שטוב‪ ,‬האט ער געקענט זאגן “לא‬ ‫חוב און איך האב אים נישט צו באצאהלן‪ .‬אפשר‬ ‫אוכל“‪ .‬אבער איר זענט דאך געפאהרן א ווייטער‬ ‫קען דער רב זעהן דאס ערלעדיגן יענער זאל מיך‬ ‫ויבא אברהם לספוד לשרה ולבכותה‪...‬‬ ‫וועג פון דריי טעג‪ ,‬און איר האט דאך א לאנגע צייט‬ ‫מער נישט מאנען דעם חוב?! רבי אפרים זלמן האט‬ ‫(חיי שרה כב‪:‬ב)‬ ‫גארנישט טועם געווען‪ ,‬דעריבער זייט עפעס טועם‬ ‫פארשטאנען דעם ‘רמז‘‪ ,‬און ער האט ‘גערעדט‘ מיט‬ ‫ביי די פטירה פונעם רמ״א׳ס ערשטע‬ ‫און דערנאך וועט מען רעדן‪( .‬דברות חיים בפרשתנו)‬ ‫יענעם סוחר און די זאך איז געווארן ערלעידיגט‪.‬‬ ‫רעבעצין‪ ,‬האט דער רמ״א געהאלטן אויף איר א‬ ‫‪E‬‬ ‫שפעטער ווען ער האט געזאגט פאר‘ן מיניסטער‬ ‫זייער ריהרענדן און שארפזיניגער הספד‪ ,‬וואס‬ ‫“געהערט א שמועס און א דבר תורה ‪“..‬‬ ‫אז ער האט גערעדט מיט‘ן סוחר צו ‘פארגעבן‘‬ ‫דעם חוב‪ .‬האט דער מיניסטער געזאגט אז אויך זיין‬ ‫האט ביים עולם שטארק אויסגענומען‪ .‬דער‬ ‫רמ“א האט געטייטשט דעם פסוק (מלכים ב׳ ט׳)‬ ‫“פקדו נא את הארורה הזאת וקברוה כי בת‪-‬מלך‬ ‫ואבא היום אל העין‪( ...‬חיי שרה כד‪:‬מב)‬ ‫היא״‪ .‬ערקלעהרנדיג די ווערטער‪ ,‬אז די ערד‪,‬‬ ‫רש"י‪" :‬יפה שיחתן של עבדי אבות לפני המקום‬ ‫וועלכע איז פארשאלטן געווארן צוליעב‘ן חטא‬ ‫מתורתן של בנים"‪.‬‬ ‫פון אדם הראשון (“את הארורה הזאת״)‪ ,‬באקומט‬ ‫אמאהל פ‘ חיי שרה ווען דער “קדושת ציון“‬ ‫א תיקון און ווערט אויפגעראכטן (“פקדו״ פון‬ ‫פון באבוב זי“ע האט געפיהרט דעם שבת טיש‬ ‫לשון‪ ,‬וה׳ פקד״) בשעת זי נעמט אריין אין זיך‬ ‫איז נעבן אים געזיצן דער משמש בקודש פונעם‬ ‫דעם קערפער פון אזא צדיקת און בת־מלך‪ ,‬ווי‬ ‫צאנזער רב זי“ע הרה“ח רבי רפאל צימעטבוים‬ ‫רבי שכנא׳ס (הגה“ק רבי שלום שכנא ב“ר יוסף‬ ‫ע“ה באקאנט אלס “דער הויעכער רפאל“‪ ,‬און‬ ‫מלובלין) טאכטער‪ ...‬רבי שכנא‪ ,‬זיין שווער‪ ,‬האט‬ ‫במשך די סעודה האט רבי רפאל דערציילט‬ ‫געהאט נאך א טאכטער‪ ,‬און א צייט שפעטער‬ ‫פאר‘ן “קדושת ציון“ אסאך ענינים און עובדות‬ ‫פארלאנג וועט ערלעידיגט ווערן‪ ,‬און די גזירה איז‬ ‫האט דער רמ״א געשיקט צו אים‪ ,‬אז ער וואלט‬ ‫פונעם זיידן דער צאנזער רב זי“ע‪ .‬איינע פון די‬ ‫בטל געווארן‪ .‬אצינד איז מיר פארענטפערט געווארן‬ ‫וועלן א צווייטן מאהל זיך מיט אים משדך זיין‪.‬‬ ‫רבנים ביים טיש האט זיך געוואנדן צו זיין חבר‬ ‫פארוואס אברהם האט געגעבן פאר עפרון געלט‬ ‫אבער ר׳ שכנא האט נישט מסכים געווען‪ ,‬זאגנדיג‪,‬‬ ‫און שטילערהייט אים געזאגט‪ :‬איך ווייס נישט‬ ‫“עובר לסוחר‘‪ .‬ווייל עפרון האט זיך געשעהמט צו‬ ‫אז ס‘איז אומעגליך‪ ,‬אז אזא שארפזיניגער הספד‬ ‫פארוואס דער רבי איז אזוי אינטערעסירט וואס‬ ‫בעהטן געלט פאר זיך‪ ,‬האט ער געבעהטן פון אברהם‪:‬‬ ‫זאל קענען געשאפט ווערן אין געדאנק “בשעה‬ ‫רבי רפאל זאגט‪ ,‬איך וואלט בעסער הנאה געהאט‬ ‫‘עובר לסוחר‘‪ ,‬דאס געלט זאל איבערגעגעבן ווערן‬ ‫שמתו מוטל לפניו״‪ .‬און ס‘איז נישט אנדערש‪.‬‬ ‫ווען דער רבי וואלט אונז געזאגט דברי תורה‪.‬‬ ‫פאר א סוחר‪ ,‬וועמען ער איז שולדיג געלט!“‬ ‫אז דער הספד איז ביי אים געווען צוגעגרייט‬ ‫דער “קדושת ציון“ האט דאס מרגיש געווען‪ ,‬און‬ ‫‪E‬‬ ‫פון פריער‪ ,‬בשעת זיין טאכטער‪ ,‬דעם רמ״א׳ס‬ ‫ער פרעגט יענעם רב וואס ער האט געזאגט?‬ ‫האט יענער רב געשוויגן‪ .‬אבער דער “קדושת‬ ‫ציון“ האט אים געבעהטן ער זאל אים פארט‬ ‫“פריער ז יט‘ס עפעס טועם ‪“..‬‬ ‫רעבעצין‪ ,‬האט נאך געלעבט‪ ,‬און דעריבער וויל‬ ‫ער אים מער נישט האבן פאר אן איידעם‪.‬‬ ‫‪E‬‬ ‫לא אוכל עד אם דברתי דברי‪( ...‬חיי שרה‬ ‫“עובר לסוחר ‪“..‬‬ ‫זאגן? האט ער געענטפערט‪ :‬אז ער וואלט מער‬ ‫הנאה געהאט צו הערן פונעם רבי‘ן א דברי תורה‪.‬‬ ‫כד‪:‬לב)‬ ‫האט אים דער “קדושת ציון“ געזאגט‪“ :‬איר האט‬ ‫הרה“ק רבי שמואל מקארוב זי“ע האט געשיקט‬ ‫במחילת כבודכם פארגעסן א בפירוש‘ע רש“י‬ ‫זיין תלמיד הרה“ק רבי נח מקארוב צו הרה“ק רבי‬ ‫אין אונזער פרשה‪ .‬וואונדערט זיך יענער רב און‬ ‫וישקל אברהם לעפרן את הכסף‪...‬עבר‬ ‫ישעי‘ מפשעדבורז זי“ע אנטראגן א שידוך פאר‬ ‫פרעגט וועלכע רש“י? האט דער קדושת ציון‬ ‫לסחר (חיי שרה כג‪:‬טז)‬ ‫זיינס א קינד‪ .‬האט הרה“ק רבי ישעי‘ מכבד געווען‬ ‫דער גאון רבי אפרים זלמן מרגליות פון‬ ‫געענטפערט‪ :‬אויפן פסוק “ואבא היום אל העין‪...‬‬ ‫רבי נח מיט איבערבייס‪ .‬האט רבי נח געזאגט אז‬ ‫בראד זצ“ל איז אמאהל געגאנגען רעדן מיט א‬ ‫(כד‪:‬מב)‪ .‬זאגט רש“י‪“ :‬יפה שיחתן של עבדי אבות‬ ‫ווען אליעזר איז געקומען בשליחות פון אברהם צו‬ ‫מיניסטאר‪ ,‬וועגן מבטל זיין א גזירה קעגן די אידן‪.‬‬ ‫לפני המקום מתורתן של בנים“‪ .‬און רבי רפאל‬ ‫בתואל‪ ,‬אנטראגן א שידוך פאר זיין טאכטער‪ ,‬האט‬ ‫דער מיניסטאר איז געווען באקאנט אלס איינער‬ ‫איז דאך עבדו פונעם זיידן דער צאנזער רב‪ .‬האט‬ ‫ער געזאגט “לא אוכל עד אשר דברתי“‪ ,‬זעהט מען אז‬ ‫וואס נעמט שוחד‪ .‬אבער ער האט זיך געשעהמט‬ ‫יענער רב געענטפערט מיט א שמייכל‪“ :‬אצינד‬ ‫מ‘עסט נישט איידער מ‘פיהרט אויס דעם שידוך‪ .‬האט‬ ‫צו פארלאנגען אפענערהייט פון רבי אפרים זלמן‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אים רבי ישעי‘ געענטפערט בדרך צחות‪ :‬ס‘שטייט ביי‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יב‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר פון צדיקים און חסידים‪...‬‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אז זיי זאלן טרעפן פרנסה נעבן זייער שטוב?‬ ‫געזאגט‪ ,‬און ער האט זיך אויסגעדרייט צו זיין זוהן רבי‬ ‫האב איז זוכה געווען צו הערן ביידע א שמועס און‬ ‫“וישא עינו וירא והנה גמלים באים“‪—,‬יצחק האט‬ ‫יצחק מאיר‪“ :‬נו‪ ,‬זענען מיר אומזיסט אהערגעקומען?“‬ ‫א דבר תורה“‪.‬‬ ‫געזעהן און פארשטאנען “והנה גמלים באים“‪—,‬‬ ‫און ווירקליך אזוי האט פאסיהרט‪ ,‬ווען די פרוי איז‬ ‫‪E‬‬ ‫ס‘קומען שיירות וואס גייען אויף די וועגן‪ ,‬און‬ ‫פאר די טובה פון די מענטשן האט דער באשעפער‬ ‫געמאכט אז ס‘זאלן זיין בעלי עגלות וואס זאלן‬ ‫אהיימגעקומען האט זי געהערט אז דער פריץ האט‬ ‫געלאזט דרינגענד רופן איר מאן‪ ,‬אז אזוי ווי ער האט‬ ‫געהערט אז דער רוסישער קעניג גייט אנקומען‬ ‫“דער פריץ איז אנטלאפן ‪“..‬‬ ‫פיהרן די מענטשן זיי זאלן קענען אנקומען צו‬ ‫אין שטעטל‪ ,‬און ער איז א פוילישער‪ ,‬קען ער נישט‬ ‫ויירש זרעך את שער שונאיו‪( ,‬חיי שרה‬ ‫זייער פלאץ‪( .‬ספר עבודת הלוי)‬ ‫פארליידן דעם רוסישן קעניג און וויל אים נישט זעהן‬ ‫כר‪:‬ם)‬ ‫‪E‬‬ ‫פאר די אויגן‪ .‬דערפאר וויל ער אוועקפאהרן און ער‬ ‫דער אפטער רב זי“ע איז אמאהל געפאהרן‬ ‫באלד געהאלפן געווארן‪. .‬‬ ‫לאזט אים פיהרן דעם דארף ביז ער וועט צוריקקומען‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דער איד האט באלד אנגענומען‬ ‫מיט זיין זוהן הרה“ק רבי יצחק מאיר זי“ע צו א‬ ‫גביר‘ס חתונה‪ .‬ביי די חתונה איז פארגעקומען‬ ‫א שפיעל כדי צו משמח זיין חתן‪-‬וכלה‪ ,‬וואו די‬ ‫ויקח אשה ושמה קטורה‪...‬את יקטן‬ ‫בדחנים האבן פארגעשטעלט א דין תורה צווישן א‬ ‫(חיי שרה כה‪:‬א)‬ ‫איד און א נידערטרעכטיגער פריץ‪ .‬דער פריץ האט‬ ‫א חסיד האט אסאך געבעהטן פון זיין רבי‘ן‬ ‫געפאדערט פונעם איד ער זאל זיך אפטראגן פונעם‬ ‫הרה“ק רבי יחזקאל‘ע קאזמירער זי“ע‪ ,‬ער זאל‬ ‫דארף‪ ,‬ווייל‪ .‬דער איד האלט נישט ביים באצאהלן די‬ ‫אים אנוואונטשן‪ ,‬ער זאל געהאלפן ווערן מיט‬ ‫ארענדע און ער קען מער נישט אויסהאלטן‪ ,‬צוזעהן‬ ‫קינדער זרע של קיימא‪ .‬דער רבי האט אים‬ ‫ווי אזוי דער איד זיצט זיך אין דארף אומזיסט אהן‬ ‫עטליכע מאהל צוגעזאגט‪ ,‬אבער די ישועה‬ ‫קיין קאסטן‪ ,‬און דער איד האט זיך פארטיידיגט‬ ‫איז נאך נישט געקומען‪ .‬אמאהל זייענדיג ביים‬ ‫אז זיין לאגע איז שטארק געדרוקט און ער האט‬ ‫רבי‘ן איז אריינגעקומען א פשוטער דארפסמאן‪,‬‬ ‫דעם פארשלאג‪ .‬דער פריץ איז זיך אוועקגעפאהרן‬ ‫נישט פון וואו צו באצאהלן‪ ,‬און ער בעהט פונעם‬ ‫און אויך געבעהטן ביים רבי‘ן א ברכה ער זאל‬ ‫און האט זיך מער נישט באוויזן צוריק‪ .‬קיינער האט‬ ‫פריץ ער זאל צו ווארטן ביז ער וועט אויפגעראכטן‬ ‫געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ ,‬האט אים דער רבי‬ ‫נישט געואוסט וואוהין ער איז פארשוואונדן געווארן‪.‬‬ ‫ווערן‪ .‬די ‘דיינים‘ האבן באלד ארויסגעגעבן דעם‬ ‫אנגעוואונטשן‪ ,‬און נאך אין יענעם יאהר איז יענער‬ ‫(מאמר מרדכי)‬ ‫‘פסק‘ אז דער איד דארף בלייבן אויף זיין ארט‪ ,‬און‬ ‫געהאלפן געווארן‪ .‬איז דער חסיד אריינגעגאנגען‬ ‫‪E‬‬ ‫וויבאלד דער פריץ קען דאך נישט צוקוקן אז דער‬ ‫צו הרה“ק רבי יחזקאל‘ע און מיט א צובראכן‬ ‫הארץ געפרעגט דעם רבי‘ן‪ ,‬ער בעהט שוין דעם‬ ‫רבי‘ן אזויפיהל יאהר געהאלפן צו ווערן מיט‬ ‫“בעלי עגלות פאר די מענטשן ‪“..‬‬ ‫איד וואוינט אין דארף און באצאהלט נישט‪ ,‬זאל ער‬ ‫זעלבסט אנטלויפן פון דארף‪...‬‬ ‫ווען די צוויי צדיקים זענען צוריק אהיים‬ ‫קינדער‪ ,‬און ער איז נאכנישט געהאלפן געווארן‪,‬‬ ‫ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות ערב וירא‬ ‫געקומען האט דער זוהן הרה“ק רבי יצחק מאיר‬ ‫און דער דארפסמאן איז באלד געהאלפן געווארן?‬ ‫והנה גמלים באים‪( .‬חיי שרה כד‪:‬סג)‪.‬‬ ‫זיך באקלאגט פאר‘ן טאט‘ן אז אומזיסט האבן זיי‬ ‫האט אים הרה“ק רבי יחזקאל‘ע געענטפערט‪:‬‬ ‫אמאהל האט א בעל עגלה געפרעגט דעם‬ ‫מיטגעמאכט אזא לאנגן וועג‪ ,‬ער האט אזוי געהאפט‬ ‫אברהם אבינו איז נישט געהאלפן געווארן מיט זיין‬ ‫בארדיטשובער רב‪ ,‬דער “קדושת לוי“ זי“ע‪ ,‬צי ער‬ ‫אז זיי וועלן באקומען שיינע נתינות און ס‘איז‬ ‫זוהן יצחק‪ ,‬ביז די מלאכים זענען געקומען און דער‬ ‫זאל אפלאזן זיין פרנסה אלס בעל עגלה און גיין‬ ‫נישט געלונגען‪ ,‬צו וואס האט אויסגעפעהלט זיך‬ ‫באשעפער האט אים צוגעזאגט אז ער געהאלפן‬ ‫זוכן אן אנדערע ארבעט‪ .‬ווייל אלס א בעל עגלה‬ ‫אזוי אנצושטרענגען פאר די גאנצע רייזע? אבער‬ ‫ווערן און יצחק איז געבוירן געווארן‪ .‬דערנאך‬ ‫קומט אים אויס צומאהל נישט צו קענען דאווענען‬ ‫זיין טאטע‪ ,‬דער אפטער רב‪ ,‬האט נישט רעאגירט‪.‬‬ ‫שטייט אין פסוק “ויוסף אברהם ויקח אשה ושמה‬ ‫תפילה בציבור? פרעגט אים דער בארדיטשובער‬ ‫פלוצלונג האט דער וואגן זיך אפגעשטעלט‪ ,‬א‬ ‫קטורה‪ ,‬ותלד לו את זמרן ואת יקשן‪—,“...‬ער האט‬ ‫רב‪ ,‬אויב ער נעמט אויפ‘ן וואגן בחנם אן ארימאן‬ ‫פארביטערטע פרוי האט פארשטעלט דעם וועג‬ ‫געהאט נאך קינדער‪ ,‬און די תורה מאכט נישט קיין‬ ‫וואס האט נישט קיין געלט צו באצאהלן האט ער‬ ‫מיט א געוואלד‪“ :‬דער פריץ וויל אונז פארטרייבן‬ ‫עסק דערפון‪ .‬ווייל צו האבן קינדער אזוי ווי זמרן‬ ‫געענטפערט‪“ :‬יא“‪ .‬האט דער בארדיטשובער רב‬ ‫פון דארף ווייל מיר האבן נישט פון וואו צו באצאלן!“‬ ‫און יקשן‪ ,‬איז נישט קיין רבותא‪ ,‬אבער צו האבן א‬ ‫אים געזאגט‪ :‬ס‘שטייט אין פסוק (חיי שרה כד‪:‬סג)‬ ‫האט דער אפטער רב געגעבן א פרעג‪“ :‬וואס איז נאר‬ ‫זוהן ווי יצחק‪ ,‬איז נישט קיין גרינגע זאך און ס‘איז‬ ‫“ויצא יצחק לשוח בשדה לפנות ערב“‪—,‬יצחק האט‬ ‫געווען דער פסק ביי די חתונה?“‬ ‫שווער ווי קריעת ים סוף‪( .‬מאמר יחזקאל‪ ,‬בפרשת‬ ‫אריינגעטראכט‪ ,‬פארוואס זענען דא מענטשן וואס‬ ‫“מ‘האט גע‘פסק‘נט אז דער פריץ זאל אנטלויפן‬ ‫‪E‬‬ ‫פאר פרנסה דארפן זיי זיין בעלי עגלות‪ ,‬צו וואנדערן‬ ‫פון דארף“‪ ,‬האט זיין זוהן גענטפערט‪“ .‬נו‪ ,‬זאל‬ ‫אויף די וועגן‪ ,‬קען דען דער באשעפער נישט מאכן‬ ‫דער פריץ טאקע אנטלויפן“‪ ,‬האט דער אפטער רב‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יג‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואס מיר לערנען פון די תורה‬ ‫מערת המכפלה‪ ,‬אבער מיט מער ווי טויזנט יאר צוריק האט‬ ‫דארט עקזיסטירט א שוהל וואו אידן האבן געדאוונט יעדן‬ ‫התחתון בלי עיכוב‪ ...‬כדי ללכת לגן עדן העליון בלא צער“‪...‬‬ ‫‏אין יענע יאהרן‪ ,‬ווא‏רשיינליך צוליעב די גרויסע הבטחות‬ ‫• מערת המכפלה •‬ ‫איינציגן טאג‪ .‬דער באקאנטער היסטאריקער‪ ,‬רבי בנימין‬ ‫ווי מיר האבן פריער געברענגט פון רמ“ע מפא‏נו‪ ,‬פלעגט מען‬ ‫• דאס חשוב‘סטע ארט‏אין חברון‬ ‫מטודילא‪ ,‬וואס האט ארומגעקרייזט איבער אלע אידישע‬ ‫ברענגען מתים פון הונדערטער קילומעטער פון ארום‪ ,‬קיין‬ ‫דאס חשוב‘סטע ארט‏אין חברון איז דער מקום קבורה‬ ‫קהלות אין דער וועלט‪ ,‬דערציילט‪“ :‬ושם הבמה הגדולה‬ ‫חברון‪ .‬איינער פון די ראשונים‪ ,‬ר“ש היתום‪ ,‬שרייבט אין זיין‬ ‫פון די אבות‪ ,‬דאס ארט וואס מ‘רופט “מערת‏המכפלה“‪ .‬די‬ ‫שקורים “שנט‪-‬אברהם“ והיא היתה כנסת יהודים בימי‬ ‫פירוש אויף מסכת מועד קטן‪“ :‬כמו שעושים עוד היום כל‬ ‫מערת המכפלה האט‏צוגעצויגן אידן פון אלע דורות‪ ,‬נישט‬ ‫הישמעאלים“ ‪...‬‬ ‫סביבות חברון‪ ,‬שמשגרים מתיהם לחברון“‪.‬‬ ‫נאר צוליעב‏די פיהר פארלעך וואס זענען דארט באהאלטן‪,‬‬ ‫‏אבער דאס איז נאר געווען אויף אקורצע תקופה‬ ‫‏דאס זעלבע שרייבט רבי פתחיה פון רגנשבורג וואס‬ ‫ביז ס‘וועט קומען די מינוט פון תחיית המתים במהרה‬ ‫פון צוויי ביז דריי הונדערט יאהר‪ .‬יאהרן לאנג פאר אט‬ ‫האט באזוכט אין ארץ ישראל ‪ ,‬ער דערציילט וואס ער האט‬ ‫בימינו‪ ,‬נאר דערפאר וואס די מערת המכפלה איז דער שכן‬ ‫די תקופה און יאהרן לאנג נאך די תקופה האבן אידן‬ ‫געזעהן מיט די אייגענע אויגן‪ :‬‏“ושם חביות מלאות עצמות‬ ‫צום גן עדן‪ .‬פון די מערת המכפלה עפנט זיך א טיהר גלייך‬ ‫נישט געהאט קיין דריסת הרגל אין די געביידע וואס איז‬ ‫מישראל‪ ,‬שהיו מביאים שם מתיהם‪ ...‬כל אחד ואחד עצמות‬ ‫צום גן עדן‪.‬‬ ‫העכער די מערה‪ .‬די באקאנטע געביידע איז נישט די‬ ‫אבותיו‪ ...‬והניחו שם עד היום הזה“‪...‬‬ ‫מערה זעלבסט‪ ,‬נאר א הויז העכער די מערה‪ .‬ס‘איז וויכטיג‬ ‫• א ליכטיגער שטראהל פון גן עדן‬ ‫אנצוצייכענען אז אין דער מערה גופא איז קיינער קיינמאהל‬ ‫נישט אריינגעגאנגען‪ .‬רבי משה חאגיז זצ“ל אין ספר ‘אלה‬ ‫חברון‬ ‫‏אינעם זוהר הק‘ ווערט געברענגט אז אדם ‏הראשון‪,‬‬ ‫עיר האבות‬ ‫יציר כפיו של הקב“ה‪ ,‬האט געזעהן א ליכטיגן שטראל וואס‬ ‫מסעי‘ שרייבט‪ :‬‏“הרב האלקי מהר“י לוריא‪ ,‬האריז“ל‪ ,‬דרוח‬ ‫קומט ארויס פון גן עדן צו די מערה‪ ,‬האט ער באשלאסן אז‬ ‫ה‘ דיבר בו‪ ,‬הוא קיים ואישר‪ ,‬כי בחברון ת“ו מערת המכפלה‬ ‫ער וויל דארט ליגן לאחר פטירתו‪.‬‬ ‫שהיא בתוך העיר ממש‪ ...‬ומתפללים שם אחינו בני ישראל‬ ‫והתלמידי חכמים הדרים שם‪ ,‬אך תוך המערה לא היה אדם‬ ‫• דער וועג פון צדיקים צום גן עדן‬ ‫שנכנס שם מעולם“‪.‬‬ ‫‏דער “רבינו בחיי“ שרייבט אז די מערת המכפלה ‏איז‬ ‫‏‏די גאנצע פראגע פון יא ‏אריינגיין א‏דער נישט‪ ,‬רעדט‬ ‫דער וועג דורך וואו די נשמות פון די צדיקים ‏גייען אדורך‬ ‫זיך בנוגע די געביידע העכער די מערה‪ .‬‏בשעת די קריסטן‪,‬‬ ‫אויפ‘ן וועג צום גן עדן‪ .‬דעריבער האט אברהם אבינו ע“ה‬ ‫די טרויעריג בארימטע קרייץ ציגלער‪ ,‬הא‏בן איינגענומען‬ ‫אויסגעקליבן דעם דאזיגן ארט למקום קבורתו‪ .‬ער שרייבט‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬הא‏בן זיי אויפגעשטעלט אהערליכע געביידע‬ ‫‘די אידן אין יענע דורות האבן געוואוסט פא‏רוואס זיי‬ ‫ווי פאלגענד‪:‬‏“אברהם אבינו היה יודע מעלת המקום ההיא‬ ‫העכער די מערה‪ ,‬זיי הא‏בן דאס א‏רט פארוואנדלט אין‬ ‫ווילן ליגן אין חברון ‪.‬דער רבינו בחיי אין זיין פירוש על התורה‬ ‫שהוא בית שער לעדן‪ ,‬על כן בחר בו כי דרך שם יכנסו לגן‬ ‫א קאטוילישע קירכע וועלכע איז געווען באציהרט מיט‬ ‫זאגט אין די סדרה פון די וואך פארווא‏ס די שטא‏ט הייסט‬ ‫עדן“‪ .‬אויך שטייט ווען אברהם אבינו איז אריין אין מערת‬ ‫פארשידענע צורות און געשטאלטן‪ ,‬פונעם סא‏רט ווא‏ס‬ ‫חברון‪:‬‏“נקראת חברון על שם שכל הקבור שם נפשו מתחברת‬ ‫המכפלה‪ ,‬האט ער געשפיהרט א גערוך פון גן עדן‪ ,‬און ער‬ ‫אברהם אבינו הא‏ט צעברא‏כן אין זיין טאטנ‘ס הויז‪.‬‬ ‫למעלה ‪ ...‬ולא לחנם חמדוה אבות העולם‪ ,‬אלא שמשם זוכות‬ ‫האט געהערט ווי די מלאכים זאגן‪ ,‬אז אברהם אבינו וועט‬ ‫‏יאה‏רן שפעטער‪ ,‬ווען די מוסלעמענער הא‏בן זיך‬ ‫הנשמות להתחבר לשורשן שהוא כסא הכבוד“‪.‬‬ ‫דארט באערדיגט ווערן‪ ,‬און פון דעמאלט און ווייטער‪ ,‬האט‬ ‫איבערגעשטארקט און פארטריבן די קריסטן פון ארץ‬ ‫ישראל‪ .‬הא‏בן די נוצרים געליטן א מפלה אויך אין חברון‪.‬‬ ‫•‏תפילות ותחנונים ביים מערת המכפלה‬ ‫ער יעדן טאג דארט מתפלל זיין‪.‬‬ ‫זיי הא‏בן געקעמפט עטליכע טעג מיט די אראבער און ווען‬ ‫‏מיר הא‏בן פריער ציטירט ווא‏ס דער רמ“ע מפאנו זא‏גט‬ ‫• פארוואס ס‘הייסט “חברון“‬ ‫זיי הא‏בן געזעהן אז זיי האלטן ביים פארלירן הא‏בן זיי‬ ‫אין זיין ספר “עשרה מאמרות“ אז די מערת המכפלה איז א‬ ‫‏לויט טייל מפרשים איז דער נא‏מען חברון פון לשון‬ ‫צעברא‏כן זייער געבעט הויז‪ ,‬זיי הא‏בן דאס פארניכטעט כדי‬ ‫דרך פאר די תפילות פון אידישע קינדער צום הימל‪“ :‬כי כל‬ ‫“חבר“‪ ,‬ווייל דאס באהעפט די צוויי וועלטן‪ ,‬די וועלט און‬ ‫ס‘זא‏ל נישט אריינפאלן אין די הענט פון די מוסלעמענער‪,‬‬ ‫תהילה ותפילה העולה למרום עוברות דרך עליהם‪ ,‬במערת‬ ‫יענער וועלט‪ ,‬דעם עולם העליון מיט‘ן עולם התחתון‪.‬‬ ‫דער ארט וואס פיהרט צו די מערה‪,‬‏דער פתח המערה‪ ,‬הא‏בן‬ ‫המכפלה“‪ ,‬פון דעם פארשטייען מיר אז די תפילות ווא‏ס‬ ‫דער אלשי“ך הק‘ זאגט אזוי‪“ :‬לכן תיקרא חברון על שם‬ ‫זיי פארשא‏טן מיט ערד‏און ליים אז קיינער זא‏ל נישט וויסן‬ ‫מ‘רעכט אפ אין אט דעם א‏רט איז אויף א העכערע מדרגה ווי‬ ‫ההתחברות של המערה עם העולם העליון כנודע אצלינו כי‬ ‫וויאזוי מ‘גייט אריין אין די מערה‪.‬‬ ‫סתם דאווענען‪ ,‬ס‘איז נאענט צום שער השמים‪.‬‬ ‫היא כניסה לגן עדן הארץ‪“ ...‬‬ ‫‏ווען די אראבישע גענעראלן זענען אריין געקומען‬ ‫א‏בער נישט נא‏ר דא‏ס דאווענען איז אויף א העכערע‬ ‫‏דעריבער איז פארשטענדליך פארווא‏ס אידן בכל‬ ‫אין שטא‏ט זענען די חברון‘ער אידן געגאנגען צו זיי און‬ ‫מדריגה אין חברון‪ ,‬אויד דא‏ס לערנען אין חברון איז אויף‬ ‫הדורות הא‏בן געהאלטן פאר א געוואלדיגע זכיה צו קענען‬ ‫זיי פא‏רגעשלא‏גן אז זיי וועלן אנטדעקן די עפענונג צו די‬ ‫א העכערע מדריגה ווי סיי וואו‪ .‬פון הייליגן חיד“א ווערט‬ ‫דא‏רטן נקבר ווערן‪ .‬דער גרויסער מקובל רבי אברהם אזולאי‬ ‫מערה‪ ,‬בתנאי מען וועט זיי לא‏זן אויפשטעלן אויף יענעם‬ ‫געברענגט‪:‬‏“שאחד קדוש חלם שהלומד תורה לשמה בחברון‬ ‫זצ“ל בעל “חסד לאברהם“ שרייבט‪“ :‬מי שהוא דר בחברון‬ ‫א‏רט א אידישן געבעהט הויז‪ ,‬א בית הכנסת‪ .‬די אראבישע‬ ‫מתקן העון הידוע‪ ,‬ואין צריך לא סיגופים ולא תעניות‪ ,‬לפי‬ ‫הוא בטוח כי כשיפטר (מהעולם) ויקבר שם‪ ,‬נפשו זוכה לגן‬ ‫גענעראלן וועלכע זענען געווא‏רן די הערשער אין חברון‬ ‫שסוד סיני מלא (סמ“ך = ‪120‬‏‪ ,‬יו“ד = ‪20‬‏‪ ,‬נו“ן = ‪106‬‏‪ ,‬יו“ד=‬ ‫עדן התחתון בלא עיכוב‪...‬ובאין שום מוחה‪...‬ובלי צער כלל“‪.‬‬ ‫הא‏בן גלייך מסכים געווען‪ ,‬און די אידן הא‏בן באקומען‬ ‫‪20‬‏‪ .‬סד הכל = ‪266‬‏) בגימטריא חברון ‪ ...‬והלומד תורה בחברון‬ ‫‏אויך דער רמ“ע מפא‏נו זצ“ל שרייבט וועגן די גרויסקייט‬ ‫רשות אויפצושטעלן דא‏רט א בית תפילה‪ .‬‏ס‘הא‏ט א‏בער‬ ‫כאילו לומד בסיני‪ ...‬ובהר סיני הרי פסקה זוהמתן‪ ...‬ולכן גם‬ ‫פון ליגן בא‏הא‏לטן אין חברון‪ :‬‏“בחברון שם קבורת האבות‪,‬‬ ‫נישט א‏נגעהאלטן צו לאנג‪ ,‬נאך א צאהל יאהרן הא‏ט מען‬ ‫הלומד תורה לשמה בחברון פסקה זוהמתו“‪.‬‬ ‫וידוע כי היא מעבר לגן‪-‬עדן התחתון‪ ...‬וכל הנפטרים‬ ‫היינט איז פאראן א מוסלעמענישער מעטשעט אויף די‬ ‫והנקברים בה‪ ,‬זוכים לעלות נפשותיהם‪ ...‬לעבור לג“ע‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יד‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואס מיר לערנען פון די תורה‬ ‫>>>>>‬ ‫צו זיין פאמיליע אין אייראפ‏ע‪ ,‬דערציילט אין איינע פון‬ ‫כהן‪-‬גדול איז נפטר געווא‏רן‪.‬‬ ‫פארטריבן די אידן פון די שוהל און דאס קא‏נפיסקירט‪.‬‬ ‫די בריוו‪“ :‬הלכתי לחברון וגרתי בה ימים רבים‪ ,‬עד אשר‬ ‫‏חברון איז אויך געווען די ערשטע הויפט שטא‏ט פון דוד‬ ‫היתה ישיבתה חביבה עלי כמעט יותר מירושלים‪ .‬להיות בה‬ ‫המלך‪ .‬זיבן יאהר האט דוד המלך ע“ה געוויילט אין חברון‪ ,‬ביז‬ ‫• חברון עיר האבות •‬ ‫היהודים מעט וטובים ואינם כאנשי ירושלים ‪ ...‬והם כעשרים‬ ‫ער איז א‏רויף קיין ירושלים און דארט געשא‏פן זיין הויפט‪-‬‬ ‫• עיר הקודש‬ ‫בעלי בתים מכונסים במבוי אחד הסוגר עליהם ולא יעבור‬ ‫שטאט‪ .‬אין חברון האט אויפגעשיינט דוד המלך‘ס מלוכה און‬ ‫ביניהם ישמעאל וטמא‪“ ...‬‬ ‫פון דארטן האט ער דאס א‏ריבערגעפיהרט קיין ירושלים‪ ,‬על‬ ‫חברון איז איינע פון די פיהר שטעט אין ארץ ישראל‬ ‫‏אין אן אנדערן בריוו שילדערט רבינו עובדי‘ דא‏ס א‏רט‬ ‫פי ה‘‪ ,‬ווי דער פסוק (שמואל ב‘ ב‪:‬א) זאגט‪“ :‬וישאל דוד בד‘‬ ‫וואס ווערט בא‏טיטולט א‏לס “עיר הקודש“‪ ,‬אויך איז חברון‬ ‫חברון‪ ,‬און פון וואנען אירע אידישע איינוואוינער שטאמען‪,‬‬ ‫לאמור‪ ,‬האעלה באחת ערי יהודה? ויאמר ד‘ אליו‪ ,‬עלה‪ ,‬ויאמר‬ ‫א ‏בכבוד‘יגע מיטגליד אין די גרופע פון די שטעט וועלכע‬ ‫ער שרייבט‪ :‬‏“חברון כולה טרשים וסלעים וארץ הרים‪,‬‬ ‫דוד‪ ,‬אנה אעלה? ויאמר חברונה!“‬ ‫מ‘רופט “ארץ החיים“ ‪ .‬די ערשטע איז ירושלים עיר הקודש‪,‬‬ ‫וכרמים וזיתים בה הרבה‪ .‬ובה היום כעשרים בעלי בתים‬ ‫‏נישט נאר בחיים חיותם זייענדיג אויף דער וועלט האבן‬ ‫די צווייטע איז חברון עיר הקודש‪ ,‬די דריטע איז צפת עיר‬ ‫כולם “רבנים“‪ ,‬אין שם קראים‪ ,‬ומחציתם מזרע האנוסים‬ ‫אונזערע אבות הקדושים געוואוינט אין חברון‪ ,‬אויך נאך זייער‬ ‫הקודש‪ ,‬און די פערטע איז טבריה עיר הקודש‪.‬‬ ‫אשר מקרוב באו לחסות תחת כנפי השכינה‪“.‬‬ ‫פטירה האבן זיי בוחר געווען א‏ז זייער מקום קבורה זאל זיין‬ ‫‏חברון איז די שטא‏ט וואו אונזערע אבות האבן‬ ‫‏מיט קנאפע פינף הונדערט יאה‏ר צוריק הא‏בן די‬ ‫געוואוינט‪ .‬אברהם אבינו איז דא געווען ‏דער חשוב‘ער‬ ‫טערקן איינגענומען גאנץ ארץ ישראל‪ .‬פון דעמאלט‬ ‫איינוואוינער וועמען ‏יעדער שעצט און וויל זיך מיט אים‬ ‫הא‏ט זיך געענדיגט די לאגע פון ארץ ישראל אידן‪ ,‬צום‬ ‫חברון‬ ‫א‏נגעהערן‪ ,‬ווי מיר לערנען אין די פרשה פון די ווא‏ך‪ .‬אין‬ ‫חברון הא‏ט אברהם אבינו בא‏קומען דעם באפעהל פון‬ ‫שלעכטן‪ .‬‏אינמיטן סוכות שנת רע“ח (‪518‬‏‘ למספרם)‬ ‫הא‏ט דער טערקישער גענעראל וואס הא‏ט איינגענומען‬ ‫עיר האבות‬ ‫באשעפער‪ ,‬ער זא‏ל זיך מל זיין‪ ,‬און זיין ברית איז טא‏קע‬ ‫דעם חברון ראיא‏ן‪ ,‬זיך גענומען צו די חברון‘ער אידן‪ .‬ער‬ ‫פא‏רגעקומען דא‏; אין חברון הא‏בן אים די מלאכים באזוכט;‬ ‫און זיינע מענטשן הא‏בן אויסגע‘הרג‘עט אגרויסע צאה‏ל‬ ‫דא האט ער געהערט די גוטע בשורה א‏ז אין א יאהר ארום‬ ‫אידן און צוגענומען זייער פארמעגן‪ .‬די אידן וועלכע זענען‬ ‫אין די דא‏זיגער צייט‏וועט ער געבוירן א‏זוהן‪.‬‬ ‫געבליבן לעבן זענען אנטלא‏פן קיין לבנון צוזאמען מיט‬ ‫‏אויך יצחק אבינו הא‏ט דא ‏געוואוינט‪ ,‬און א‏זוי אויך‬ ‫די געראטעוועטע ספרי תורה‪ ,‬ווען די אידן הא‏בן געווא‏לט‬ ‫יעקב אבינו דער בחיר האבות‪ ,‬ווי ס‘‏שטייט אין פסוק א‏ז‬ ‫מיטנעמען מיט זיך אויך די קריינדלעך די כתרי תורה און‬ ‫יעקב אבינו איז געקומען צו זיין פאטער יצחק אין חברון‪:‬‬ ‫די גא‏לדענע טאצן‪ ,‬הא‏בן זיי דאס נישט געפונען‪ .‬די רשעים‬ ‫חברון עיר הקודש‪ .‬דעריבער איז שוין נישט קיין וואונדער‬ ‫“ויבא יעקב אל יצחק אביו ממרא קרית הארבע‪ ,‬היא חברון‬ ‫הא‏בן דאס שוין געהאט צוגענומען‪ ,‬אויסער צוויי רימונים‬ ‫פא‏רוואס חברון איז במשך א‏לע דורות געווען פא‏ררעכנט‬ ‫אשר ּגָר שם אברהם ויצחק“‪.‬‬ ‫און איין עטרה ווא‏ס איז געווען גוט באהאלטן‪ .‬פון לבנון‬ ‫א‏לס דאס חשוב‘סטער ארט אין ארץ ישראל‪ ,‬נאך ירושלים‬ ‫‏חברון הא‏ט א ‏גא‏ר לא‏נגע היסטא‏ריע‪ ,‬ס‘הייבט זיך‬ ‫זענען זיי ווייטער געלא‏פן קיין קא‏רפו‪ ,‬אין גריכלאנד‪ ,‬די‬ ‫עיר הקודש‪ ,‬און געהא‏ט א‏זא ‏צוציאונגס קרא‏פט‪ .‬חברון איז‬ ‫אהן מיט אונזערע הייליגע אבות‪ ,‬א‏בער ס‘בלייבט נישט‬ ‫שטא‏ט פון וואנען מען ברענגט אתרוגים‪.‬‬ ‫געווען דאס צווייטע ארט וואוהין א‏לע אידן האבן מתגעגע‬ ‫דא‏רט שטיין‪ .‬אין פרשת דברים שטייט ווי דער באשעפער‬ ‫‏חברון איז געווא‏רן אידן‪-‬ריין‪ .‬אבער נישט ‏אויף לאנג‪.‬‬ ‫געווען און משתוקק געווען אנצוקומען ‪ .‬דעם דראנגג און‬ ‫האט צוגעזאגט אז כלב בן יפונה‪ ,‬יהושע‘ס שותף‪ ,‬וועט‬ ‫פיהר יאה‏ר שפעטער איז אהין געקומען אויף א באזוך רבי‬ ‫בענקעניש צו דער שטאט חברון וואס האט געטוליעט ביי‬ ‫‏דערלעבן א‏ריינצוקומען קיין ארץ ישראל‪“ ,‬ולו אתן את‬ ‫משה קאסולא פון איטאליע‪ ,‬און ער באריכטעט אין זיין‬ ‫א‏לע אידן במשך די דורות קען מען זעהן פון די ווערטער‬ ‫הארץ אשר דרך בה ולבניו‪ ,‬יען אשר מלא אחרי ה‘“‪—,‬‬ ‫כרא‏ניק אז ער האט דארט געפונען אכצן אידישע משפחות‬ ‫פונעם גרויסן משורר רבי יהודה הלוי‪ ,‬ווי ער באזינגט חברון‪,‬‬ ‫אים‏וועל איך שענקען דאס לא‏נד וואו ער הא‏ט געשפא‏נט‬ ‫וואס וואוינען אין איין פארמאכטער הויף דארט האבן זיי‬ ‫מיט זיינע בא‏רימטע און געהויבענע ווערטער אין די קינה‬ ‫(רש“י‪ :‬די שטא‏ט חברון‪ ,‬ווי ס‘שטייט אין פ‘ שלח א‏ז ער‬ ‫אויך א שוהל‪ .‬חברון איז טאקע נישט פארלאזט געווארן‬ ‫“ציון הלא תשאלי“‪ :‬‏“מי יתנני משוטט במקומות אשר נגלו‬ ‫איז א‏נגעקומען ביז חברון) און פא‏ר זיינע קינדער‪ ,‬דערפא‏ר‬ ‫אויף א לאנגע צייט‪ ,‬אבער דער דארטיגער אידישער ישוב‬ ‫אלוקים לחוזיך וציריך‪ ...‬ואשתומם עלי חברון מבחר קבריך‪“...‬‬ ‫וואס ער האט פארפוהלט דעם באשעפער‘ס שליחות‪ .‬אין‬ ‫איז כסדר געווען קליין אין ציפער‪ ,‬אכצן צוואנציג משפחות‪.‬‬ ‫ספר יהושע (י“ד) ווערט ‏געשילדערט ווי כלב איז געקומען‬ ‫• דער אידישער ישוב אין חברון‬ ‫צו יהושע‘ן פא‏דערן די צוגעזא‏גטע שטא‏ט‪ ,‬און ווי יהושע‬ ‫א שטארקער וואוקס האט זיך אנגעזעהן אינעם‬ ‫דארטיגן אידישן ישוב ווען רבי מלכיאל אשכנזי זצ“ל פון‬ ‫‏דעד אידישער ישוב אין ארץ ישראל האט זיך נישט‬ ‫האט טא‏קע איבערגעגעבן חברון א‏לס ירושה פא‏ר כלב בן‬ ‫די גדולי אשכנז איז אהין געקומען און געוואדן דער רב‬ ‫געצויגן ברציפות‪ .‬ס‘זענען געווען צייטן וואס ס‘זענען כמעט‬ ‫יפונה און זיינע קינדער‪“ ,‬עד היום הזה“‪.‬‬ ‫און מנהיג פונעם דארטיגן אידישן ישוב‪ .‬דער חיד“א זצ“ל‬ ‫נישט געווען קיין אידן אין ארץ ישראל‪ ,‬און זיכער נישט אין‬ ‫‏אין ספר יהושע (כ‪:‬ז) ווערן אויסגערעכנט די זעקס‬ ‫וועלכער איז אליין געווען אתושב פון די שטאט חברון‪ ,‬ער‪,‬‬ ‫קיין ארגאניזירטע קהלות‪ ,‬אבער ווי ס‘האט זיך געשאפן א‬ ‫“ערי‪-‬מקלט“‪ ,‬און איינע פון די זעקס איז “ואת קרית‪-‬ארבע‪,‬‬ ‫זיין פאטער און זיידע האבן דארט געוואוינט‪ ,‬דערציילט‬ ‫גרעסערע אידישע באפעלקערונג אין ארץ ישראל‪ ,‬איז חברון‬ ‫היא חברון‪ ,‬בהר יהודה“‪ .‬דא‏ס זענען די “שוץ‪-‬שטעט“ וואוהין‬ ‫וועגן דעם דערמאנטן רבי מלכיאל אין זיין ספר ‘שם‬ ‫באזעצט געווארן דורך די אידישע אימיגראנטן‪ .‬ס‘זענען‬ ‫ס‘איז א‏נטלא‏פן און הא‏ט זיך גערא‏טעוועט פונעם גואל‪-‬‬ ‫הגדולים‘‪.‬‬ ‫געווען אזעלכע וואס האבן אויסגעקליבן חברון איידער‬ ‫הדם דער וואס הא‏ט געטויט אימיצן אומווילנדיג‪ .‬ווילא‏נג‬ ‫‏מיט‘ן קומען פון רבי מלכיאל האבן זיך דארט‬ ‫ירושלים‪.‬‬ ‫דער רוצח איז געזיצן אין חברון א‏דער אין איינע פון די‬ ‫באזעצט א גרויסע צאהל אשכנזי‘שע אידן‪ ,‬און צו‬ ‫‏רבינו עובדי‘ מברטנורא וואס איז געפאהרן וואוינען‬ ‫א‏נדערע פינף א‏זעלכע שטעט‪ ,‬הא‏ט דער טויטן‘ס גואל‪-‬‬ ‫זיי זענען צו געקומען אויך א צאהל ספרדי‘שע אידן וואס‬ ‫קיין ארץ ישראל‪ ,‬און האט זיין רייזע און זיין אנקומען‬ ‫הדם‪ ,‬דער משפחה קרוב‪ ,‬נישט געמעגט נקמה נעמען פון‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אהין באשריבן אין עטליכע בריוו וואס ער האט געשיקט‬ ‫אים‪ .‬דער רוצח הא‏ט געמעגט פא‏רלא‏זן די שטא‏ט ווען דער‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫טו‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ו‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואס מיר לערנען פון די תורה‬ ‫>>>>>‬ ‫צו חברון‪ .‬‏ער פלעגט קומען אהין פון ירושלים גאנץ אפט‪,‬‬ ‫אן אנדערע פראגע וואס האט זיך דעמאלט אנטוויקלט‬ ‫זענען דעמאלט געווען א מיעוט צווישן די אשכנזי‘שע‬ ‫און מתפלל געווען אויף קברי אבותינו הקדושים‪.‬‬ ‫איז געווען אז א פרוי וואס האט געוואוינט אין איינע פון‬ ‫אידן‪ ,‬דעריבער האבן זיי דעמאלט אדאפ‏טירט א צאהל‬ ‫‏אין יאהר תקע“ט ( ‪ 819‬‏‘ למספום) איז צוגעקומען א‬ ‫די באלקאנען לענדער האט מנדר געווען א גרויסער סכום‬ ‫אשכנזי‘שע מנהגים‪ ,‬ווי זאגן “ברך עלינו“ א גאנץ יאהר‬ ‫פרישער כח אין די שטאט חברון‪ .‬א גרויסער צאהל חב“ד‬ ‫געלט פאר א חברה תלמוד תורה אין די שטאט חברון‪ .‬נאר‬ ‫אויך זומער אנשטאט “ברכנו“‪ .‬דעם פיוט “לכה דודי“‪ ,‬און‬ ‫חסידים זענען געקומען וואוינען אהין‏‪ ,‬נאכדעם ווי דער‬ ‫אזוי ווי די דאזיגע חברה האט זיך אויפגעלעזט‪ ,‬פרעגט זי‬ ‫זאגן דעם מזמור כ“ז פון תהלים פאר עלינו‪ .‬בימיו זענען‬ ‫מיטעלער ליובאוויטשער רבי‪ ,‬הרה“ק רבי דובער‪ ,‬דער זוהן‬ ‫אהן דעם מהרשד“ם‪ ,‬וועלכער האט אין יענער צייט געוואוינט‬ ‫געקומען וואוינען אין חברון א צאהל יחידי סגולה שבדור‪,‬‬ ‫פונעם בעל ה“תניא“ זצוק“ל‪ ,‬האם געשריבן א בריוו צו זיינע‬ ‫אין טערקיי‪ ,‬צי זי קען דאס צוגעזאגטע געלט געבן פאר די‬ ‫ווי רבי אליהו די וידאש דער בעל “ראשית חכמה“‪ ,‬רבי‬ ‫חסידים אז “כל מי שיש לו אחוזת נחלה בעיה“ק חברון ת“ו‬ ‫חברה תלמוד תודה פון די שטאט סאלאניקי‪ .‬נאך א לענגערע‬ ‫אברהם בן יקיר‪ ,‬רבי מנחם הבבלי בעל “טעמי המצות“‪ ,‬רבי‬ ‫יהא ניצול מחיבוט הקבר“‪ .‬די חב“ד‘סקער חסידים וואס‬ ‫שקלא וטריא פיהרט ער אויס‪ ,‬אז מן הדין קען מען משנה‬ ‫שלמה עדני בעל “מלאכת שלמה“ אויף משניות‪.‬‬ ‫האבן דעמאלט געוואוינט אין צפת האבן כמעט אלע זיך‬ ‫זיין און געבן דאס געלט פאר אן אנדעדע צדקה צוועק אבער‬ ‫‏דער של“ה הק‘ דערמאנט רבי מלכיאל‪ ,‬ער דערמאנט‬ ‫אריבער געצויגן פון צפת קיין חברון‪ ,‬און פון דעמאלט און‬ ‫וויבאלד חברון קוקט שטארק ארויס אויף די תרומות פון‬ ‫עטליכע תקנות וואס ער האט איינגעפיהרט אין חברון‪“ :‬הא‬ ‫ווייטער זענען כמעט אלע חב“ד‘סקער חסידים וואס האבן‬ ‫אויסלאנד‪ ,‬זייערע געברויכן זענען געוואקסן זייער שטארק‪,‬‬ ‫לך המנהג דק“ק חברון שנה שנה מפי הרב הגדול החכם‬ ‫עולה געווען קיין ארץ ישראל געקומען וואוינען קיין‏חברון‪,‬‬ ‫השלם החסיד והעניו מהר“ר מלכיאל אשכנזי זלה“ה“‪.‬‬ ‫ביז ס‘האט זיך געשאפן א היבש גרויסע חב“ד קהילה אין‬ ‫‏חברון‪.‬‬ ‫חברון‬ ‫‏מרבה נכסים מדבה דאגה‪ ,‬און מרבה תושבים איז‬ ‫אויך מרבה דאגה‪ .‬מיט א גרויסן ציבור וואס זענען געקומען‬ ‫דער גרויסער ליובאוויטשער חסיד רבי שמעון מנשה‬ ‫חייקין‏ז“ל ‪ ,‬וואס איז געווען דער רב פון די ליובאוויטשער‬ ‫עיר האבות‬ ‫וואוינען קיין חברון האט זיך געפא‏דערט מער קהל‘ישע‬ ‫אויסגאבן‪ ,‬און‏צווישן די קהל‘ישע אויסגאבן איז אין יענער‬ ‫קהילה אין‏חברון ‪ ,‬דערציילט אין א בריוו וועגן דעם אזוי‪:‬‬ ‫צייט אריינגערעכנט געווא‏רן דא‏ס צושטעלן שומרים‘‬ ‫‏“בימים ההם נגזר עליהם ואני בתוכם כי נעתיק משם‬ ‫וועלכע זא‏לן היטן אויפ‘ן אידישן ישוב פון גנבים‪.‬‬ ‫(מצפת) ההרה‪ ,‬לייסד עיה“ק חברון למושב חסידי חב“ד‪.‬‬ ‫‏דער דערמאנטער רבי מנחם הבבלי פון די גורי‬ ‫וקיימנו דבריו של אדמו“ר‪ ...‬ואם כי צרות רבות‏סבבונו אז‬ ‫האריז“ל‪ ,‬וועלכער איז געקומען וואוינען קיין חברון פון‬ ‫מאילי הארץ בחברון‪ ,‬עם כל זאת פקדותו שמרה רוחינו‪,‬‬ ‫דעריבער זאל זי שיקן דאס געלט דוקא קיין חברון‪.‬‬ ‫צפת האט מקדיש געווען אלע הכנסות פון זיין ספר “טעמי‬ ‫למלאות רצון צדיק אשר בכל עוז התאמץ לייסד הישוב‬ ‫חברון האט געהאט פיהל חשוב‘ע און געהויבענע‬ ‫המצות“ פאר די אויסגאבן פון נעמען היטערס‪ ,‬וואס זאלן‬ ‫בחברון דוקא“‪...‬‬ ‫איינוואוינער‪ ,‬איינער פון זייי איז געווען הרה“ק רבי גרשון‬ ‫היטן אז די לומדים וואס גייען לערנען ביינאכט אין שוהל‬ ‫‏אויך דער שפעטער‘דיגער ליובאוויטשער רבי דער‬ ‫קיטעווער זצוק“ל‪ ,‬דער שוואגער פונעם בעש“ט הק‘ זי“ע‪,‬‬ ‫זאלן נישט דארפן מורא האבן פון קיין איבערפאלן‪.‬‬ ‫‘צמח צדק‘ זצוק“ל האט מקיים געווען דעם פסק פון זיין‬ ‫ער האט געוואוינט אין חברון א קורצע צייט‪ ,‬און אט אזוי‬ ‫‏אזוי לייענען מיר אין די הקדמה צו זיין ספר‪ :‬‏“גם כל‬ ‫גרויסן טאטן און זיך איינגעקויפט א ‏נחלה אין חברון‪ ,‬ער‬ ‫באשרייבט ער די שטאט‪ :‬‏“בעיר הזאת יש בה רק חצר אחת‬ ‫ההנאה שתבוא מהם (פון מיין ספר) היא לחברון‪ ,‬לגדול‬ ‫האט געקויפט דאס הויז וואו די ליובאוויטשער שוהל אין‬ ‫ליהוריס‪ ,‬בשבתות וימים טובים סוגרים אותו ואין ‪-‬יוצא ואין‬ ‫ולבנות ההרוס‪ ,‬למען ננוח מגנבים ושודדי לילה בזכות‬ ‫חברון האט זיך געפונען‪.‬‬ ‫בא‪ ,‬ובכל לילה סוגרים‪ ...‬ומשכימים בחצי הלילה לבית הכנסת‬ ‫האבות‪ .‬ולא יהיה עיכוב למשימים לילות כימים ללמוד‬ ‫‏אין יאהר תר“ה איז צוגעקומען‪ ,‬אין די חב“ד‘סקער‬ ‫ומאירים בשתי שעות בבית המדרש ולומדים בישיבה‪“ ...‬‬ ‫יומם ולילה בלי הפסק“‪...‬‬ ‫קהלה אין חברון א‏פרישער כח‪ ,‬רבי יעקב כולי זצ“ל ‪ ,‬דער‬ ‫‏ווייטער דערציילט ער‪ ,‬וויאזוי דאס אידישע לעבן אין‬ ‫‏צוזאמען מיט די אויסברייטערונג פונעם אידישן ישוב‬ ‫איידעם פונעם מיטעלן רבי‘ן‪ ,‬איז געקומען וואוינען אין‬ ‫חברון פיהרט זיך‪ ,‬און אז די גוים ארום רעספעקטיהרן די‬ ‫איז אויך געקומען פראבלעמען אין הלכה‘ישע פראגעס‪.‬‬ ‫חברון מיט זיין רעבעצין מרת מנוחה רחל אין נאך א‏צאהל‬ ‫אידן און גיבן אויף זיי אכטונג‪ .‬אויך דערציילט ער אז ווען‬ ‫אין די שו“ת ספרים פון יענער צייט טרעפן מיר עטליכע‬ ‫חסידי חב“ד‪...‬‬ ‫ער איז געקומען קיין חברון איז אים דער שר העיר‪ ,‬דער‬ ‫תשובות וואס רעדן וועגן די פראגע צי חברון איז אן עיר‬ ‫ס‘ווערט דערציילט צווישן די ליובאוויטשער חסידים‬ ‫מעיאר‪ ,‬געקומען באזוכן און מכבד געווען‪ ,‬און ער‪ ,‬רבי‬ ‫מוקפת חומה און מ‘דארף לייענען די מגילה ט“ו אדר‬ ‫אז אמאהל ווען די רעבעצין מנוחה רחל איז נאך געווען א‬ ‫גרשון‪ ,‬האט אים געגעבן א מתנה‪ ,‬א לילקע ציבעך וואס ער‬ ‫און נישט י“ד‪ ,‬אדער האט דאס א דין ווי די ערי הפרזות‪,‬‬ ‫‏קליין מיידל איז זי פארשלאפט געווארן‪ .‬ס‘איז אלץ געווארן‬ ‫האט געקויפט אינטערוועגנס אין איסטאמבול‪ .‬רבי גרשון‬ ‫און מ‘לייענט די מגילה דעם פערצנטן טאג אין אדר‪ .‬‏די‬ ‫ערגער און ערגער‪ ,‬ביז ס‘איז געקומען צו א פונקט וואס די‬ ‫דערציילט אויך וועגן די אהבה ואחוה ורעות וואס הערשס‬ ‫פראגע איז אנגעקומען צום רדב“ז‪ ,‬וועלכער איז געווען‬ ‫דאקטורים האבן אויפגעגעבן האפענונג‪ .‬זי איז געבליבן‬ ‫צווישן די אשכנזים און ספרדים אין חברון‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫דער ראש חכמי ישראל אין עגיפ‏טן‪ .‬ער פסק‘עט אז טראץ‬ ‫באוואוסטלאז און מ‘האט געמיינט א‏ז אט אט חלילה איז‬ ‫איז דאס נישט געווען אזוי אין אלע שטעט אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫דעם וואס חברון איז אן עיר חשובה מאז ומעולם ואבות‬ ‫אויס‪ .‬איז דעמאלט צו איר צוגעקומען איר גרויסער טאטע‪,‬‬ ‫ער דערציילט אז די ספרדים האבן אים מכבד געווען שמחת‬ ‫העולם גנוזים בה‪ ,‬דאך איז דאס קיינמאהל נישט געווען‬ ‫דער מיטעלער רבי זצ“ל און איר אריינגערוימט אין אויער‪:‬‬ ‫תורה מיט “חתן תורה“‪ ,‬און ביינאכט מוצאי שמחת תורה‬ ‫מוקפת חומה‪ ,‬דערפאר וואס ס‘איז געווען איינער פון די‬ ‫‏“מנוחה רחל‪ ,‬דו ווערסט געזונט און וועסט נאך זוכה זיין‬ ‫זענען די חכמי הספרדים געקומען אים באזוכן און זיך‬ ‫ערי מקלט קען דאס נישט זיין מוקפת‪ ,‬דערפאר דארף מען‬ ‫צו פאהרן וואוינען קיין ארץ ישראל“‪ .‬נאך די ווערטער האט‬ ‫משמח געווען‪.‬‬ ‫לייענען די מגילה בי“ד באדר‪ .‬אבער דער חיד“א וועלכער‬ ‫מען גלייך דערקענט אויף איר א שינוי לטובה‪ ,‬און ביז א‬ ‫‏גאנצע פיהר יאהר איז רבי גרשון געזיצן אין חברון‪.‬‬ ‫איז געווען אחברון‘ער‏תושב שרייבט אז טראץ וואס חברון‬ ‫טאג איז אראפ פון בעט און געווארן פולקאם געזונט‪.‬‬ ‫דערנאך איז ער געפאהרן קיין ירושלים‏‪ ,‬אבער ס‘איז ביי אים‬ ‫איז נישט מוקפת חומה‪ ,‬דאך “מנהג קדום לקרות בה בי“ד‬ ‫די רעבעצין מנוחה רחל‪ ,‬וועמען מ‘האט אין חברון‬ ‫געבליבן אין הארץ א ספעציעלע ליעבשאפט און נאענטקייט‬ ‫ובט“ו מספק“‪.‬‬ ‫>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫טז‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ו‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואס מיר לערנען פון די תורה‬ ‫>>>>>‬ ‫הרה“ק דער טאטע זצוק“ל איז געווען געוואוינט‬ ‫ששלח הרב ז“ל מירושלים עיה“ק בימינו תבנה ותכונן‪,‬‬ ‫גערופן “די באבע מנוחה רחל“ ווייל זי האט זיך מיט‬ ‫צו פארן קיין חברון מדי שנה בשנה אין די טעג פון‬ ‫לבנו האהוב‘‪ .‬צווישן אנדערן שרייבט דער רמב“ן‪“ :‬ובאתי‬ ‫יעדן אפגעגעבן ווי מיט אייגענע קינדער און אייניקלעך‪,‬‬ ‫חודש אלול‪ ,‬צו מתפלל זיין פאר די ימים הנוראים‪.‬‬ ‫שלשום ביום ט‘ לירח אלול ‪ ...‬ופני מועדות ללכת לחברון‪,‬‬ ‫האט זוכה געווען צו שיינע אריכות ימים‪ ,‬פיהל צדיקים‬ ‫ער איז געפאהרן מיט א חבורה פון עטליכע אידן‪ .‬איך‬ ‫העיר קברות אבותינו‪ ,‬ולחצוב לי קבר בעזרת השם“‪—,.‬‬ ‫ואנשי מעשה וואס זענען געקומען קיין חברון האבן ביי‬ ‫פלעג אויך מיטפאהרן מיט זיי‪ .‬צווישן די מיטרייזנדע‬ ‫איך גיב אפ א שבח והודאה פאר‘ן באשעפער; מיין‬ ‫איר באזוכט‪ .‬ווען דער הייליגער שיניאווא רב זצוק“ל איז‬ ‫איז געווען הרה“ח ר‘ יצחק אייזיק אייזן ז“ל וואס ער‬ ‫העלפער‪ ,‬אז איך האב זוכה געווען און איך בין געקומען‬ ‫געווען אין ארץ ישראל האט ער ביי איר באזוכט און איר‬ ‫איז געווען גוט באקאנט אין די געסלעך פון די שטאט‬ ‫דא לשלום אין ניינטן טאג פון חודש אלול ‪ ...‬איך בין‬ ‫אויסגעפרעגט איבער איר טאטן און ז‏יידן‪ ,‬דער בעל התניא‬ ‫חברון‪ ,‬ער האט אונז געוויזן דעם בית מדרש וואס ווערט‬ ‫יעצט געווענדעט צו גיין קיין חברון די שטאט פון קברות‬ ‫וועמען זי האט גוט געדענקט‪.‬‬ ‫אנגערופן בית מדרשו של אברהם אבינו‪.‬‬ ‫אבותינו‪ ,‬דארטן צו מתפלל זיין‪ ,‬און צו מסדר זיין פאר‬ ‫‏קיין חברון פלעגט מען שטענדיג קומען מתפלל זיין‪,‬‬ ‫ביי איינע פון די נסיעות האט הרה“ח ר‘ יצחק אייזיק‬ ‫מיר א קבר בעזר השם‪ .‬אזוי איז טאקע געווען‪ .‬דער‬ ‫א ‏גאנץ קיילעכיג יאהר פלעגן אידן קומען זיך אויסוויינען‬ ‫ז“ל דערציילט א מעשה וואס איז געווען אין חברון אין‬ ‫רמב“ן האט זוכה געווען צו קומען לקבורה נעבן דעם‬ ‫פאר‘ן באשעפער ביים ארט ווי די הייליגע אבות רוהען‪.‬‬ ‫פריער‘דיגע יאהרן‪ .‬אמאהל ערב יום כיפור ווען מ‘איז‬ ‫מערת המכפלה‪ ,‬נאענט צום פיפטן טרעפל‪ .‬אזוי האבן‬ ‫אבער ספ‏עציעל פלעגן שטראמען מענטשן פון אלע עקן‬ ‫געגאנגען זאגן כל נדרי‪ ,‬איז נישט געווען אין בית מדרש‬ ‫עדות געזאגט זקני ירושלים‪ ,‬אז ביי יענעם טרעפל איז‬ ‫אויך פון ווייטן סיריע לבנון בבל (איראן און איראק) אין‬ ‫חברון‬ ‫נאר ניין אידן‪ .‬ס‘איז נישט געווען קיין צענטער צו משלים‬ ‫די ימי הרחמים והרצון‪ .‬ווען ס‘איז געקומען חודש אלול‬ ‫זיין צו מנין‪ .‬די מתפללים זענען געווען זייער באזארגט‬ ‫האט מען געזעהן פיהל גרופעס אידן וואס זענען געקומען‬ ‫אויב מ‘וועט קענען דאווענען מיט מנין אין דעם הייליגן‬ ‫טאג‪ .‬זיי זענען ארויסגעגאנגען ברחובות העיר צו זעהן‬ ‫עיר האבות‬ ‫מתפלל זיין אין די מערת ‏המכפלה אפילו פון גאר ווייטע‬ ‫לענדער‪ .‬דאס אלעס איז געקומען צו אן ענדע ווען די‬ ‫אפשר וועלן זיי קענען טרעפן א צענטער משלים צו‬ ‫פארשאלטענע אראבער איינוואוינער פון חברון האבן שבת‬ ‫זיין‪ .‬דעמאלט האבן זיי געטראפן אן עלטערער איד וואס‬ ‫קודש י“ח באב שנת תרפ“ט (‪ 24‬אוגוסט ‪ )‘929‬דורכגעפיהרט‬ ‫גייט אין וועג‪ .‬זיי האבן אים געפרעגט צי ער קען קומען‬ ‫א פאגראם אויף די אידן אין די שטאט און אומגעגענד‪,‬‬ ‫משלים זיין דעם מנין‪ .‬האט דער זקן זיי געפרעגט צי‬ ‫אלס א טייל פון די פאגראמען פון תרפ“ט וואס די אראבער‬ ‫מיט מיר האט עטץ מנין‪ .‬האבן זיי געזאגט אז יא‪ .‬האט‬ ‫מקום מנוחת כבודו פונעם רמב“ן ז“ל‪( .‬ס‘זענען אבער דא‬ ‫האבן דעמאלט דורכגעפיהרט אין גאנץ ארץ ישראל‪ .‬אין‬ ‫ער געענטפערט‪ ,‬אויב אזוי וועל איך קומען און איך וועל‬ ‫א‏זעלכע וואס ווייזן אהן אויף אן ארט אין ירושלים א‏ז‬ ‫חברון זענען ליידער אומגעקומען על קידוש ה‘ ‪ 67‬אידן‪,‬‬ ‫דאווענען מיט אייך‪.‬‬ ‫דער רמב“ן ליגט דארט)‪.‬‬ ‫וואס האט געפיהרט צום אויסזידלונג פונעם אידישן‬ ‫דער זקן האט דארט געדאווענט אלע תפילות‪.‬‬ ‫ווען הרה“ק משינאווא זצוק“ל איז געפאהרן קיין ארץ‬ ‫ישוב אין חברון וואס האט אנגעהאלטן הונדערטער יאהרן‬ ‫די אידן זענען געווען בשמחה אז זיי האבן געטראפן‬ ‫ישראל‪ ,‬איז ער געגאנגען קיין חברון צו מתפלל זיין ביים‬ ‫נאאנאנד‪ .‬אין חברון האבן דעמאלט געוואוינט כ‪20,000-‬‬ ‫א צענטן צו קענען דאווענען די תפילות יוכ“פ מיט‬ ‫מערת המכפלה‪ .‬ס‘איז מיט אים מיטגעקומען הרה“ק רבי‬ ‫נפש‪ ,‬פון זיי ‪ 800‬אידן‪.‬‬ ‫מנין‪ .‬קיינער פון די מתפללי בית הכנסת האבן נישט‬ ‫דוד בידערמאן פון לעלוב זצוק“ל‪ .‬ווען מ‘איז געקומען‬ ‫היינט צו טאג קומען ווידער אידן קיין חברון מתפלל‬ ‫געוואוסט ווער איז דער דאזיגער אורח‪ ,‬זיי האבן זיך‬ ‫נאענט צו די שטאט חברון‪ ,‬האט הרה“ק מלעלוב זיך‬ ‫זיי ביים מערת המכפלה‪ ,‬ביי די קברי אבותינו הקדושים‪.‬‬ ‫פארגעשטעלט אז ער איז עפעס גאסט וואס איז דא‬ ‫אנגערופן און געזאגט‪ :‬ווער ס‘האט אויגן צו זעהן‪ ,‬קען‬ ‫‏זאל דער זכות פון די ישיני חברון ביישטיין פא‏ר גא‏נץ‬ ‫צופעליג אנגעקומען‪.‬‬ ‫זעהן‪ ,‬אז די אלע שטחים ביז ‪ 40‬מיל ארום חברון‪ ,‬פרייען‬ ‫כלל ישראל בכל מקומות מושבותיהם‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫דער חזן פון בית הכנסת וועלכער איז געווען אן‬ ‫זיך אז זיי האבן זוכה געווען אז אין זייער פלאץ זענען‬ ‫איש חסיד‪ ,‬האט מוצאי יו“כ געוואלט לאדענען דעם‬ ‫זקן צו קומען איבערבייסן ביי אים אין שטוב‪ .‬אבער‬ ‫באהאלטן געווארן די אבות הקדושים‪.‬‬ ‫כ“ק אדמו“ר מראחמיסטריווקא ב‪.‬פ‪ .‬זצ“ל‬ ‫• חברון און מערת המכפלה •‬ ‫באלד ווי מ‘האט געענדיגט תפילת מעריב איז דער‬ ‫זקן פארשוואונדן געווארן‪ .‬מ‘האט אים נישט געקענט‬ ‫האט דערציילט‪ :‬דער זיידע הרה“ק ר‘ מנחם נחום‬ ‫מראחמיסטריווקא זצוק“ל פלעגט פאהרן צום מערת‬ ‫‘שטייט אין רמב“ן‪ ,‬אז דאס וואס די תורה‬ ‫הק‘ איז אזוי מאריך מיט אלץ וואס איז‬ ‫פארגעקומען ביים אפקויפן דער מערת המכפלה‪ ,‬איז‬ ‫ס‬ ‫געפינען‪ .‬מ‘האט אים גאר שטארק געזוכט און נישט‬ ‫המכפלה אין טאג פון שלש עשרה מדות‪ .‬ס‘האט מיר‬ ‫געטראפן‪ ,‬און די אלע אידן פון ביהמ“ד זענען געווען אין‬ ‫דערציילט הרה“ח ר‘ מרדכי הערש שמערלער ז“ל‪ ,‬אז ער‬ ‫כדי אונז צו לאזן וויסן וואו ס‘איז די קברי האבות‬ ‫גרויס צער אז מ‘קען נישט דעם איד מכבד זיין‪ .‬יענעם‬ ‫האט א סאך יאהרן נישט געהאט זוכה געווען צו א בן‬ ‫הקדושים‪ ,‬אז מיר זאלן אין דעם מקום נוהג כבוד זיין‪.‬‬ ‫ביינאכט איז דער זקן געקומען אין חלום צו דעם חזן‬ ‫זכר‪ .‬ווען דער זיידע הרה“ק ר‘ נחום איז אנגעקומען קיין‬ ‫דער רמב“ן אליין איז געפאהרן קיין חברון צו מתפלל‬ ‫און אים געזאגט‪ ,‬אז ער איז געווען “אברהם אבינו“ ע“ה‪.‬‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬און ער איז דאס ערשטע מאהל געפאהרן‬ ‫זיין אויף מקום קבורת אבותינו‪ ,‬און אויך צו קויפן פאר‬ ‫ער איז געקומען משלים זיין דעם מנין‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫קיין חברון צו מתפלל זיין‪ ,‬איז ער מיטגעפאהרן‪ .‬נאכ‘ן‬ ‫זיך דארט א קבר‪ .‬ער דערמאנט דאס אין א בריוו וואס‬ ‫געזעהן זייער גרויסע צער פון נישט וועלן דאווענען‬ ‫ענדיגן די מזמורי תהלים‪ ,‬האט ר‘ מרדכי הערש ז“ל‬ ‫ער שרייבט צו זיין זוהן בשעת ער האט געוואוינט אין‬ ‫ביחידות‪ .‬די אידן האבן זיך גאר שטארק געפרייט דאס‬ ‫געפרעגט‪ ,‬אויב ער קען געבן א קוויטל‪ .‬האט דער זיידע‬ ‫ירושלים עיה“ק‪ .‬ווי ס‘איז באקאנט האט דער רמב“ן‬ ‫צו הערן‪( .‬די דאזיגע מעשה ווערט דערמאנט בקיצור‬ ‫געענטפערט‪ :‬נו נו‪ ,‬און ער האט דאס איבערגעגעבן‪ .‬האט‬ ‫געוואוינט אין ירושלים א סאך יאהרן‪ ,‬און ביז‘ן היינטיגן‬ ‫נמרץ אין ‘תפארת שלמה‘ פ‘ לך לך)‪( .‬ספר “אמרות טהורות“‬ ‫ער אים געבענטשט מיט א בן זכר‪ .‬יענעם יאהר איז אים‬ ‫טאג איז נאך דא אין די אלט שטאט די שוהל פון רמב“ן‪.‬‬ ‫מפי כ“ק אדמו“ר מראחמיסטריווקא זצ“ל‬ ‫געבוירן געווארן זיין בן יחיד הרה“ח ר‘ משה מאיר ז“ל‪.‬‬ ‫דער בריוו פון רמב“ן איז געדרוקט אין ספר חידושי‬ ‫הרמב“ן (סוף חלק א‘)‪ .‬העכערן בריוו שטייט‪‘ :‬אגרת‬ ‫***‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יז‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ו‬ ‫מרדכי‬ ‫ת רבי ָ‬ ‫אֹוצר‬ ‫הגה“ק‬ ‫כ"ק ַממרן‬ ‫יין ַש ָּב‬ ‫מבילגורייא זי"ע ועכי"א‬ ‫יומא דהילולא • כ“ה מר‪-‬חשון תש“י • ע“ז שנים לפטירתו‬ ‫טאקע געווען‪ .‬איר גאנץ לעבן איז זי געווען געזונט‪ ,‬נישט‬ ‫געדארפט אויגן ברילן צו זעהן און נישט א שטעקן צו גיין‪,‬‬ ‫‏‏הולדתו‪ :‬הגה“ק רבי מרדכי רוקח‪ ,‬דער בילגורייער רב זי“ע איז געבוירן געווארן צו זיין טאטע כ“ק מרן אדמו“ר רבי‬ ‫זי איז געווען געזונט און שטארק בגופה ובנפשה‪ .‬אויך‬ ‫ישכר דוב מבעלזא זי“ע (מרן מהרי“ד) אין יאהר תרס“ב אין די שטאט בעלזא‪ .‬זיין מאמע די רעבעצין חי‘ דבורה איז געווען‬ ‫פרנסה האט איר נישט געפעהלט‪ .‬זי איז נפטר געווארן‬ ‫די טאכטער פון הרה“ק רבי אברהם שמואל פטשעניק פון ברעזנא וואס איז געווען אן איידעם פון רבי מרדכי מזוויהל און‬ ‫בדעה צלולה ביי די ‪ 93‬יאהר‪ .‬ווען זי איז געווארן ‪ 90‬יאהר‬ ‫דער שווער פון כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע (בזיוו“ש)‪ .‬מ‘האט אים א נאמען געגעבן מרדכי נאך זיין הייליג‘ן זיידן רבי מרדכ‘לע‬ ‫אלט‪ ,‬האט זי דערציילט פאר די בני המשפחה אין וועלכן‬ ‫מזעוויהל‪( ,‬אן אייניקל פונעם הייליג‘ן מגיד רבי דוד הלוי פון סטעפין וואס איז געווען אן איידים פון הרה“ק רבי יחיאל‬ ‫זכות זי האט לאנג געלעבט געזונטערהייט‪“ ,‬די ברכה פון‬ ‫מיכל פון זלאטשוב)‪ .‬די רעבעצין חי‘ דבורה איז געווען בלויז אכטצן יאהר אלט ווען מ‘האט איר גערעדט דעם שידוך מיט‬ ‫בילגורייא רב זכרונו לברכה!‪...‬‬ ‫מרן מהרי“ד זי“ע וואס איז געווען אסאך עלטער‪ ,‬און זי האט געקווענקעלט צו טוען דעם שידוך‪ ,‬ספעציעל נאכדעם וואס‬ ‫ס‘איז געבליבן אין שטוב צוויי אינגע יתומים פון מרן‬ ‫“מער נישט געהאט קיין פלייצע ווייטאג“‬ ‫מהרי“ד‘ס ערשטע רעבעצין‪ .‬אינעם טאג פון די חופה‬ ‫האט זי געבעהטן ביי איר זיידן הרה“ק רבי מרדכי פון‬ ‫זעוויהל א ברכה‪ .‬האט דער צדיק פארמאכט זיינע אויגן‬ ‫און מיט גרויס דביקות איר געוואונטשן פאר א לאנגע‬ ‫צייט‪ ,‬און געענדיגט מיט א צוזאג ‘איך זאג דיר צו אז די בעלזער קייט וועט זיך ווייטער ציעהן פון דיר‘‪.‬‬ ‫האיש מקדש‪ :‬בזו“ר רעבעצין שבע הי“ד די טאכטער פון הרה“ק רבי משה אהרן ראבינאוויטש פון קאברין‪ .‬בזו“ש‪-‬‬ ‫רעבעצין מרים ע“ה‪ ,‬די טאכטער פון הרה“צ רבי צבי גליק פון סאטמאר‪ ,‬אן איידים פון הגה“צ רבי יעקב יחזקי‘ גרינוואלד‬ ‫פון חוסט א ברודער פונעם “ערוגת הבושם“‪ .‬זכר צדיקים לברכה‪.‬‬ ‫תולדותיו‪ )1 :‬מזו“ר‪-‬בתם הילדה אלטע בת ציון‪( .‬געבוירן תרפ“ח און נפטר געווארן אינגערהייט אין יאר תרצ“א)‪.‬‬ ‫‪ )2‬בתם רבקה מרים הי“ד‪ )3 .‬מזו“ש‪-‬בנו יחידו כ“ק מרן אדמו“ר מבעלזא שליט“א‪.‬‬ ‫רבותיו‪ :‬אביו כ“ק מרן מהרי“ד מבעלזא זי“ע‪.‬‬ ‫תורתו‪“ :‬פרשת מרדכי“‪.‬‬ ‫על כסא מלכותו‪ :‬תרפ“ז‪-‬ת“ש בילגורייא‬ ‫פטירתו‪ :‬כ“ה מר‪-‬חשון תש“י‪ ,‬אין עלטער פון זיבן און פערציג יאהר‪ .‬ער איז נטמן געווארן אויפ‘ן בית החיים אין‬ ‫די שטאט טבריא נעבן די תלמידי הבעש“ט‪.‬‬ ‫>>>>> פארזעצונג פון פארגאנגענע וואך‬ ‫פאר מרן זי“ע די שאלות און די חששות מיט אלע פרטים‬ ‫האט ער צו זיי געזאגט‪“ :‬פרעגט מיין ברודער‪ ,‬מ‘קען זיך‬ ‫• פועל ישועות •‬ ‫פארלאזן אויף אים‪ ,‬ער איז גרויס אזוי ווי איך“‪ .‬הערנדיג די‬ ‫“זאלסט לעבן גליקלעך באלד‬ ‫הרה“ח ר‘ אברהם יהושע הרבסט ז“ל האט דערציילט‪:‬‬ ‫אלס בחור‘ל האט ער געלערנט אין ישיבה ‘תפארת ציון‘‪,‬‬ ‫קלאהרע ווערטער‪ ,‬זענען זיי באלד געגאנגען צום בילגורייא‬ ‫רב‪ ,‬און אים געפרעגט וועגן דעם שידוך‪ .‬האט ער געבעהטן‬ ‫הונדערט יאהר‪“.‬‬ ‫אין בני ברק‪ ,‬און פרייטאג צונאכט‘ס פלעגט ער גיין צופיס‬ ‫צייט כדי זיך אינטערעסירן דערוועגן‪ .‬נאך עטליכע טעג‪ ,‬האט‬ ‫שנת תש“ה‪ ,‬הרה“ח ר‘ שלמה יוסקוביץ ז“ל‪( ,‬איידים‬ ‫קיין תל אביב‪ ,‬צום טיש פון מרן מהר“א זי“ע‪ ,‬און צוליעב‬ ‫דער בילגורייא רב געענטפערט‪“ :‬לויט זיין מיינונג איז דאס א‬ ‫פון “אמרי אמת“ פון גור)‪ ,‬רעדט א שידוך פאר די טאכטער‬ ‫די שפעהטע שעה ווען דער טיש האט זיך געענדיגט‪ ,‬איז‬ ‫גוטער און פיינער שידוך און ס‘איז בכלל נישטא וואס חושש‬ ‫פון א קוצקער‪-‬פילוב חסיד פון תל אביב‪ ,‬מיט א גערער‬ ‫ער געבליבן נעכטיגן אויף די הארטע האלצערנע באנק‬ ‫צו זיין‪ “.‬פארשטענדליך אז זיי האבן געפאלגט‪ ,‬און געשלאסן‬ ‫בחור פון ירושלים‪ ,‬א זוהן פון א חשובער גערער חסיד‪ .‬דער‬ ‫אין ביהמ“ד‪ .‬שבת אינדערפרי ווען דער בילגורייער רב איז‬ ‫דעם שידוך בשטו“מ‪ .‬צו די חתונה האט מען מכבד געווען‬ ‫בחור איז געווען א בן בית אין שטוב פון ר‘ שלמה‪ ,‬און‬ ‫געקומען צום דאווענען‪ ,‬זעהט ער ווי דער בחור הייבט זיך‬ ‫דעם בילגורייא רב מיט סידור קידושין‪ .‬אבער א טאג פאר די‬ ‫דער פאטער פונעם מיידל איז זייער געפעלן דער שידוך‪,‬‬ ‫פון זיין שלאף אויף די האלצערנע באנק‪ ,‬און זיינע גלידער‬ ‫חתונה‪ ,‬האט מען זיך דערוואוסט‪ ,‬אז דער בילגורייא רב וועט‬ ‫קענענ‘דיג גוט דעם פאטער און די משפחה פונעם בחור‪,‬‬ ‫ווייען אים‪ .‬איז דער בילגורייער רב צוגעגאנגען‪ ,‬און מיט‬ ‫נישט קענען קומען צו די חתונה‪ ,‬און מ‘האט דאס געלאזט‬ ‫אבער דוקא דאס מיידל האט נישט געהאט חשק צום‬ ‫א ליבליך שמייכל געפרעגט וואס ער מאכט‪ ,‬און אויב‬ ‫וויסן פאר די משפחה‪ ,‬וואס האבן אים באלד געלאדענט צו‬ ‫שידוך‪ ,‬ווייל דער בחור איז געווען צו ‘שארף‘ פאר איר‪ ,‬און‬ ‫די פלייצע טוהט אים נישט וויי פון ליגן אויף די הארטע‬ ‫איינע פון די סעודות “שבע ברכות“‪ .‬דער בילגורייא רב האט‬ ‫נאך פארשידענע חששות וואס זי האט געהאט‪ .‬ס‘האט‬ ‫באנק? זיין פלייצע האט אים טאקע וויי געטוען‪ ,‬און אזוי‬ ‫באשיינט די סעודות ‘שבע ברכות‘‪ .‬און איידער ער איז אוועק‬ ‫נישט געהאלפן די שכנועים פון איר פאטער‪ ,‬ביז ר‘ שלמה‬ ‫רעדנ‘דיג האט דער בילגורייער רב ארויפגעלייגט זיין‬ ‫געגאנגען האט ער געהייסן צו רופן די כלה‪ ,‬ווייל ער וויל איר‬ ‫איז ספעציעל געקומען פון ירושלים‪ ,‬איר פרובירן משכנע‬ ‫האנט אויפ‘ן בחור‘ס פלייצע‪ ,‬און געגלעט די פלייצע‪ ,‬און‬ ‫עפעס זאגן‪ .‬ווען די כלה איז געקומען האט ער איר געזאגט‪:‬‬ ‫זיין אינעם שידוך‪ .‬אין די ענדע האט זי מסכים געווען צום‬ ‫גאר וואונדערליך האט דער בחור אנגעהויבן שפיהרן‪ ,‬ווי‬ ‫“אזוי ווי דו האסט מיך געפאלגט‪ ,‬וויל איך דיר אנוואונטשן‬ ‫געדאנק פון איר פאטער‪ ,‬אז זיי גייען פרעגן ביי כ“ק מרן‬ ‫זאלסט לעבן גליקלעך באלד הונדערט יאהר‪ “.‬און אזוי איז‬ ‫מהר“א מבעלזא זי“ע וואס צו טוען‪ .‬ווען מ‘האט פארגעלייגט‬ ‫>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יח‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫אים געפרעגט וואו ער פלאנט פון דא ווייטער צו פאהרן?‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר‪-‬חשון תש“י‬ ‫פרנסה צו קענען שפייזן זיין שטוב‪( .‬ווען ביי ר‘ בערל איז‬ ‫>>>>>‬ ‫די ווייטאגן ווערן פארשוואונדן‪ ,‬ווי קיינמאהל גארנישט‪.‬‬ ‫האט ער געענטפערט‪ :‬קיין אמעריקא ווייל ער האט דארט‬ ‫שפעטער געבוירן געווארן נאך א קינד‪ ,‬האט ער אלס הכרת‬ ‫דער בילגורייא רב האט ווייטער געגלעט די פלייצע‪ ,‬ביז‬ ‫משפחה‪ .‬האט אים דער בילגורייער רב געזאגט‪ :‬פאהר קיין‬ ‫הטוב‪ ,‬א נאמען געגעבן דאס ניי געבוירן קינד נאך כ“ק מרן‬ ‫דער בחור האט געשפיהרט אז ס‘טוהט אים מער נישט וויי‪.‬‬ ‫>>>>>‬ ‫ארץ ישראל און איך זאג דיר צו אז דו וועסט האבן א בן‬ ‫מהר“א און נאכ‘ן בילגורייער רב זי“ע)‪.‬‬ ‫און אזוי גלעטנ‘דיג זיין פלייצע האט ער אים געוואונטשן‬ ‫זכר“‪ .‬און אזוי איז טאקע געווען‪ .‬ער האט עולה געווען קיין‬ ‫“אז זיין גאנץ לעבן זאל ער נישט ליידן פון קיין פלייצע‬ ‫ארץ ישראל און כאטש ער איז שוין נישט געווען דעמאלט א‬ ‫“איך האב נאכנישט א בן זכר‪“...‬‬ ‫שמערצן“‪ .‬פאר דעם בחור איז דאס געווען א גרויסער‬ ‫אינגערמאן‪ ,‬האט ער זוכה געווען און ס‘איז ביי אים געבוירן‬ ‫ווען דער בילגורייא רב זי“ע איז געווען אין פראנקרייך‪,‬‬ ‫חיזוק ועידוד‪ .‬די פאטערליכע האנט וואס האט אים‬ ‫געווארן א בן זכר ויקרא שמו בישראל “מאיר שלמה“ (פון‬ ‫איז ער געפאהרן פון פאריז צום דארף מאמאראנסי‪ ,‬באזוכן‬ ‫געגלעט‪ ,‬האט אנגעפוהלט זיין הארץ מיט ווארימקייט‪ .‬ר‘‬ ‫די עסקני חסידי גור אין ארץ ישראל)‪ .‬איידער דאס קינד‬ ‫די תלמידים פון די ישיבה “שארית ישראל“‪ ,‬אונטער די הנהגה‬ ‫אברהם יהושע האט מער קיינמאהל נישט געליטן ווייטאג‬ ‫איז געבוירן געווארן האבן זיך געמאכט שוועריקייטן‪ ,‬און די‬ ‫פון הגה“צ רבי חיים מייזליש‪ ,‬דער סארוואשער רב זצ“ל‪ ,‬וואס‬ ‫אויף זיין פלייצע‪ ,‬אויך ווען ער האט געדינט אין מיליטער‬ ‫דאקטורים האבן זיי שטארק דערשראקן אז חלילה אדער‬ ‫איז אויפגעשטעלט געווארן פאר יונגע בחורים פון נאך די‬ ‫און געדארפט נעכטיגן אויף די קאלטע ערד‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫דאס קינד אדער די מאמע זענען ח“ו אין א געפאר‪ .‬איז ר‘‬ ‫קריג‪ .‬פונקט דעמאלט האט דארט געוויילט אויף אפרוה‬ ‫געשפיהרט קיין ווייטאג אדער שמערצן ביז‘ן לעצטן טאג‬ ‫נתן געגאנגען פרעגן ביי איינע פון די גדולי ישראל וואס‬ ‫הרה“ח ר‘ בערל זילבערשטיין‪ ,‬א חשוב‘ער בעלזער חסיד‪ .‬דער‬ ‫פון זיין לעבן‪.‬‬ ‫צו טוען‪ ,‬און ער האט יענעם דערציילט איבער די ברכה‬ ‫בילגורייער רב זי“ע האט זיך נישט גוט געשפיהרט און געווען‬ ‫פונעם בילגורייער רב זי“ע‪ .‬האט אים דער גדול בארוהיגט‬ ‫זייער אפגעשוואכט‪ ,‬האט ער געפרעגט פון ר‘ בערל‪ ,‬אויב‬ ‫“צדיק גוזר והקב“ה מקיים“‬ ‫און געזאגט‪“ :‬נאך אזא ברכה פונעם בילגורייער רב האסטו‬ ‫כאטש דער בילגורייער רב זי“ע האט זיך אין ארץ‬ ‫נישט וואס צו זארגען‪ “,‬און אזוי איז געווען‪ ,‬ביידע זענען‬ ‫ישראל נישט געפיהרט בגינוני אדמורי“ת‪ ,‬אזוי ווי ווען ער‬ ‫ארויס פון געפאר‪ .‬ר‘ נתן פלעגט שטענדיג דערציילען‬ ‫איז געווען אין די שטאט בילגורייא‪ ,‬זענען פארט געקומען‬ ‫מיט באגייסטערונג און שטוינונג וועגן די ברכה פונעם‬ ‫צו אים מענטשן צו בעהטן ברכות און עצות און אפילו אים‬ ‫בילגורייער רב זי“ע וואס ער האט ארויס געזאגט פון זיין‬ ‫געגעבן קוויטלעך געבענטשט צו ווערן פון אים מיט ברכות‬ ‫הייליג מויל מיט אזא זיכערקייט!‬ ‫וישועות‪ ,‬ווען זיין ברודער מרן מהר“א מבעלזא זי“ע‪ ,‬האט‬ ‫• להעמיד הדת על תילה •‬ ‫אים געמוטיגט דערצו‪ .‬נישט איינמאהל האט מרן זי“ע‬ ‫אליין געשיקט צו אים מענטשן צו נעמען אן עצה אויף‬ ‫ווי א דערבארימדיגער טאטע‪...‬‬ ‫פארשידענע זאכן‪ .‬גרויסע וואונדער האט דער בילגורייער‬ ‫דער בילגורייער רב זי“ע ביי זיין באזוך אין פאריז‬ ‫רב באוויזן‪ ,‬ווען אסאך אידן זענען דורך אים געהאלפן‬ ‫דער בילגורייער רב איז געווען וואו א דערבארעמדיגער‬ ‫געווארן אין א בחינה פון “צדיק גוזר והקב“ה מקיים“‪ ,‬און‬ ‫טאטע צו פיהלע שארית הפליטה אידן וואס זענען‬ ‫צומאהל האט דער בילגורייער רב ‘אפשגעווישט‘ מיט זיינע ער קען זיך אפרוהען ביי אים אין שטוב‪ .‬ר‘ בערל האט מיט‘ן‬ ‫אנגעקומען נאכן חורבן קיין ארץ ישראל צובראכן עלענד‬ ‫הייליגע הענט פארשידענע קרענק‪ ,‬אזוי ווי ס‘איז געווען גרעסטן כבוד מסכים געווען‪ ,‬און איידער דער בילגורייער רב‬ ‫און אליין‪ ,‬נישט האבענדיג א גואל אדער א משפחה‬ ‫האט באזוכט אין די ישיבה‪ ,‬איז ער ארויף געגאנגען צו ר‘‬ ‫ביי אבותיו הקדושות זי“ע‪.‬‬ ‫צו וועמען זיך צו קענען ווענדן‪ .‬מיט א פאטערליכע‬ ‫בערל אין שטוב‪ .‬דער ביליגורייא רב האט טועם געווען און‬ ‫ליעבשאפט האט דער בילגורייער רב מקרב געווען פיהלע‬ ‫געטרינקען א “לחיים“‪ ,‬און געזאגט פאר ר‘ בערל‪ ,‬אז ער וויל‬ ‫באזארגט מיט א פרנסה‪...‬‬ ‫פליטים און געהאלפן חתונה מאכן צענדליגע יתומים‬ ‫ס‘דערציילט הרה“ח ר‘ א‪.‬מ‪.‬ג‪ .‬הי“ו אז זיין טאטע אים געבן א ברכה‪ ,‬אלס הכרת הטוב און מיט וואס ער זאל‬ ‫ויתומות‪ ,‬און זיי באזארגט מיט א דאך איבערן קאפ‪ .‬פאר‬ ‫ר‘ בערל ע“ה איז אנגעקומען נאך די קריג מיט זיין אים בענטשן? האט זיך ר‘ בערל מזכיר געווען און געזאגט‪:‬‬ ‫פיהלע מענטשן פלעגט ער העלפן מיט געלט און עצות זיי‬ ‫פאמיליע קיין ארץ ישראל בעירום ובחוסר כל‪ .‬די “איך האב שוין ב“ה דריי מיידלעך‪ ,‬אבער איך האב נאכנישט‬ ‫זאלן זיך קענען אוועקשטעלן אויף די אייגענע פיס און‬ ‫רעגירונג האט זיי געגעבן צו וואוינען אין די מעברות‪ .‬קיין יונגל“‪ ...‬דער בילגורייער רב האט אים אנגעוואונטשן ער‬ ‫מאכן פרנסה‪ .‬דער בילגורייער רב האט אויך אויפגעשטעלט‬ ‫(צייטווייליגע געצעלטן) און אינצווישן איז ביי זיי זאל געהאלפן ווערן מיט א אינגל‪ .‬און ביי ר‘ בערל איז געבוירן‬ ‫א בעלזער תלמוד תורה פאר אינגלעך אין תל אביב‪ ,‬און‬ ‫געבוירן געווארן א אינגעלע‪ .‬דאס ארעמקייט איז געווען געווארן דאס ערשטע אינגל‪ ,‬הרה“ח ר‘ לייבל זילבערשטיין‬ ‫ער איז געשטאנען בראש פון די “ישיבת המתמידים“ אין‬ ‫אזוי גרויס אז ס‘איז נישט געווען מיט וואס צו קענען ז“ל פון מאנסי‪ ,‬וואס איז שפעטער געווען פון די חשוב‘ע‬ ‫ירושלים‪ ,‬וואו ס‘האבן זיך צונויף גענומען די ירושלימער‬ ‫קויפן אביסל מילך צו ערנעהרן דאס ניי געבוירן קינד‪ .‬עסקנים פאר די בעלזער מוסדות אין אמעריקא‪.‬‬ ‫יוגענטליכע און געהאט א פלאץ אין די פרייע שעה‘ן און‬ ‫אין די לאנגע שבתים צו פארברענגען אין תורה ותפלה‬ ‫“דו וועסט האבן א בן זכר‪“...‬‬ ‫איין טאג טרעפט דער בילגורייער רב ר‘ בערל אויף די‬ ‫גאס אין תל אביב‪ .‬ער שטעלט אים אפ און גיט אים א‬ ‫זמירות ותשבחות‪.‬‬ ‫הרה“ח ר‘ נתן גרינבערג ע“ה האט דערציילט‪ :‬נאך די‬ ‫פריינטליכן שלום עליכם‪ ,‬און פרעגט אים‪“ :‬זאגט מיר‬ ‫דער טשערנאבילער טלית קטן‬ ‫אייער פנים זעהט אויס זייער פארזארגט‪ ,‬מיט וואס מלחמה האט ער זיך אויפגעהאלטן אין איטאליע‪ ,‬ביז ווען‬ ‫קען איך אייך העלפן? ר‘ בערל האט דערציילט פארן ער וועט קענען ערלעדיגן פון דארט ווייטער צו פאהרן‪ .‬ביז‬ ‫אין די ערשטע תקופה‪ ,‬ווען דער בילגורייא רב איז‬ ‫בילגורייער רב זיין שווערן צושטאנד אז אין שטוב איז דערווייל האט ער נאכנישט געהאט זוכה געווען צו קינדער‪.‬‬ ‫געקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט ער זיך מוסר נפש געווען‬ ‫אפילו נישט דא מיט וואס צו קענען ערנעהרן דאס ניי און ווען דער בילגורייער רב זי“ע איז אנגעקומען קיין‬ ‫פאר אלעס וואס האט געהאט א שייכות צו שושלת בית‬ ‫געבוירן קינד‪ .‬האט דער בילגורייער רב ארויסגענומען איטאליע האבן אים זיינע ידידים גע‘עצה‘ט ער זאל בעהטן‬ ‫אבותיו‪ .‬ער האט זיך דערוואוסט‪ ,‬אז ביי איינע פון די‬ ‫פינעף ענגלישע פונט (א גרויסער סכום אין יענע א ברכה ביים בילגורייער רב זי“ע‪ .‬אין אנפאנג האט ער זיך‬ ‫טשערנאבילער אייניקלעך געפונט זיך א טלית קטן פון זיין‬ ‫צייט) און דאס אוועק געגעבן פאר ר‘ בערל און אים געקווענקלט‪ ,‬אבער ווען די חברים און ידידים האבן אים‬ ‫זיידן הרה“ק רבי מרדכי מטשערנאביל זי“ע‪ ,‬און זייענדיג‬ ‫געזאגט אז ער זאל זיך קויפן א וועגעלע און אנהויבן צו שטארק געשטופט איז ער אריין געגאנגען צום בילגורייער‬ ‫אין‬ ‫שטארק געדרוקט פאר געלט‪ ,‬אזוי ווי אסאך אנדערע‬ ‫>>>>>>>‬ ‫פארקויפן גרינצייג און אזוי ארום וועט ער קענען מאכן רב זי“ע און געבעהטן א ברכה‪ .‬דער בילגורייער רב האט‬ ‫>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יט‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ו‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫דערציילט אזוי‪ :‬ווען דער בילגורייער רב זי“ע האט באזוכט‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר‪-‬חשון תש“י‬ ‫געוואלט עפעס אנאנסירן פאר די שטאט איינוואוינער האט‬ ‫יענער צייט‪ ,‬האט יענער געוואלט פארקויפן דעם טלית קטן‬ ‫>>>>>‬ ‫אין די שווייץ (זומער תש“ט) איז ער איינגעשטאנען ביי זיין‬ ‫מען דאס אויסגערופן אין די גאסן‪ .‬אויף צו מארגנ‘ס חול‬ ‫צו א מוזיאון פאר די סומע פון טויזענט דאלער‪ ,‬וואס אין‬ ‫שווער הגאון רבי מרדכי יעקב ברייש ז“ל אב“ד ציריך ומח“ס‬ ‫המועד‪ ,‬האט מען געהערט אויסרופן אז די אידישע מיידלעך‬ ‫יענער טעג איז דאס געווען א גאר גרויסע סומע געלט‪.‬‬ ‫שו“ת “חלקת יעקב“‪ .‬פאר שבת האט זיין שווער געלאזט‬ ‫דארפן נישט קומען אין די שולע אין חול המועד‪ .‬ווי ס‘האט‬ ‫די זאך האט שטארק וויי געטוען פאר‘ן בילגורייא רב‪,‬‬ ‫רופן דעם היימישן חסיד‘שן שוחט‪ ,‬הרה“ח ר‘ משה מאיר‬ ‫זיך ארויסגעוויזן‪ ,‬האט זיך דער בילגורייער רב‪ ,‬נאך יענער‬ ‫אז א הייליג מלבוש פון אזא איש קדוש‪ ,‬זאל אריינפאלן‬ ‫איינהארן ז“ל‪ ,‬ער זאל ווייזן דעם חלף פאר‘ן בילגורייער רב‪.‬‬ ‫נאכט‪ ,‬געוואנדן צו די פאראנטווארטליכע פארוואלטער‪ ,‬און‬ ‫אין פרעמדע הענט‪ ,‬וואס ווייסן נישט אפצושאצן די ווערד‬ ‫[א זאך וואס הרב ברייש האט געוועהנליך נישט געטוען‪,‬‬ ‫די זאך איז ערלעידיגט געווארן‪.‬‬ ‫פון אזא הייליגער בגד‪ ,‬און ביי זיי איז דאס נישט מער‬ ‫נאר משום כבודו פונעם בילגורייער רב זייענדיג א בעלזער‬ ‫ווי אן אנטיק זאך‪ .‬האט דער בילגורייער רב‪ ,‬טראץ זיין‬ ‫קינד האט ער ערלויבט מ‘זאל בודק זיין דעם חלף] דער‬ ‫געווירקט אויף א מחלל שבת‬ ‫געפעהרליך שווערע געלט לאגע‪ ,‬גענומען אן הלוואה פון‬ ‫שוחט האט געוויזן דעם חלף און דער בילגורייער רב האט‬ ‫איינער פון די איינוואוינער אין די שטאט בילגורייא‪,‬‬ ‫די קופת הגמ“ח פון די “ליבר“ טשאקאלאדע פאבריק‪,‬‬ ‫בודק געווען דעם חלף‪ .‬און געבעהטן דעם שוחט ער זאל‬ ‫באצאהלט די פוהלע סומע געלט‪ ,‬און אפגעקויפט פאר זיך דעם וואס איז נישט געווען א שומר תורה ומצוות האט געעפענט א‬ ‫דערווייל ווארטן אינדרויסן פון צימער‪ .‬דעמאלט האט דער‬ ‫הייליגן בגד‪ ,‬וואס געפונט זיך היינט צוטאג ביי כ“ק מרן אדמו“ר שערעריי און געמאלדן אז דאס געשעפט וועט זיין אפען אין‬ ‫בילגורייער רב געזאגט פאר הרב ברייש‪ ,‬אז ער וואונדערט‬ ‫שבת‪ .‬האט דער בילגורייער רב געשיקט אים ווארענען אז ער‬ ‫שליט“א‪.‬‬ ‫זיך אויף אים פארוואס ער הייסט נישט דעם שוחט זיך‬ ‫אנטוהן א לאנג רעקל כמנהג החסידים‪ ,‬כאטש דער מנהג‬ ‫זאל נישט האלטן אפען דאס געשעפט אין שבת‪ ,‬אבער יענער‬ ‫האט נישט געפאלגט‪ .‬דעם קומענ‘דיגן שבת‪ ,‬פאר קבלת‬ ‫“געפאלגט און נישט חרטה געהאט“‬ ‫המקום איז געווען אז מ‘איז געגאנגען קורצע רעקלעך‪.‬‬ ‫כ“ק הרה“צ רבי אברהם מיכלאוויטש האדמו“ר‬ ‫ווייל אויף דעם וואס דער מחבר (יו“ד ס‘ לט‪:‬יג) שרייבט‬ ‫מראדוויל זצ“ל‪ ,‬האט דערציילט וואס ער האט געהערט‬ ‫אז א שו“ב [שוחט ובודק] דארף זיין א איש כשר און א ירא‬ ‫פון א בילגורייער איד וואס האט געוואוינט אין די שטאט‬ ‫שמים מרבים‪ ,‬האט דער טאטע ז“ל [כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע]‬ ‫ראשון לציון‪ .‬דער איד האט געהאט א דרוקעריי אין‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז “מרבים“ מיינט צו זאגן אז אויב ס‘געפונען‬ ‫בילגורייא‪ ,‬אין די זעלבע צייט ווען דער בילגורייער רב איז‬ ‫זיך אין שטאט צוויי אידן [ווייל “מיעוט רבים שנים“] וואס‬ ‫געווארן רב אין די שטאט בילגורייא‪ .‬איין טאג איז דער‬ ‫פיהרן זיך מיט א געוויסע חומרא‪ ,‬דארף דער שוחט אויך זיך‬ ‫בילגורייער רב ערשינען אין די דרוקעריי און זיך שטרענג‬ ‫פיהרן מיט די דאזיגע חומרא‪ .‬און וויבאלד ס‘איז דא צוויי‬ ‫אומגעקוקט‪ .‬האבן אים די אייגענטומער געפרעגט‪“ :‬וואס‬ ‫אידן אין שטאט וואס גייען מיט לאנגע מלבושים דארף‬ ‫האט א רב צו זוכן אין א דרוקעריי‪ ,‬א רב דארף גיין‬ ‫דער שוחט אויך אזוי טוען‪ .‬האט הרב ברייש געענטפערט‪:‬‬ ‫באזוכן אינעם שלאכט הויז?“‪ .‬האט דער בילגורייער רב זיי‬ ‫דער בילגורייא רב זי“ע מיט די עסקנים פון ‘בית יעקב‘ אין פתח תקוה‬ ‫אין הכי נמי‪ ,‬ער ווייסט פונעם ווארט פון מרן מהרי“ד זי“ע‪,‬‬ ‫גוטוויליג ערקלעהרט‪ ,‬אז ער איז געקומען זעהן וואס פארא‬ ‫אבער דא אין שטאט איז נישטא קיין צוויי אידן וואס גייען‬ ‫ספרים מ‘דרוקט דא‪ .‬און ער האט דעמאלט געטראפן אז שבת‪ ,‬איז דער בילגורייער רב ארויס‪ ,‬אין די באגלייטונג פון די‬ ‫לאנגע מלבושים‪ .‬האט דער בילגורייער רב געפרעגט ס‘איז‬ ‫זיי דרוקען ספרים חיצוניים‪ ,‬און דער בילגורייער רב האט גאנצע שטאט‪ ,‬צו די שערעריי‪ ,‬מוחה צו זיין אויפ‘ן אפענעם‬ ‫דאך דא דער רב אליין און נאך א בעלזער חסיד [הרה“ח ר‘‬ ‫זיי גע‘מוסר‘ט וועגן דעם‪ .‬האבן זיך די אייגענטומער זיך חילול שבת‪ .‬נאך די שטארקע מחאה האט שוין יענער נישט‬ ‫שמעי‘ בינדער ע“ה וואס איז פונקט דעמאלט נישט געווען‬ ‫פארענטפערט און געזאגט‪ :‬אז די פרנסה צושטאנד אין געהאט א ברירה און פארשלאסן די שערעריי אין שבת‪ .‬אבער‬ ‫אין שטאט] וועמען דער בילגורייער רב האט געקענט פון‬ ‫די טעג איז זייער שווער‪ .‬די קלאנגן פון די צווייטע וועלט א קורצע צייט דערנאך האט ער אינגאנצן פארמאכט דאס‬ ‫בעלזא‪ .‬האט הרב ברייש געענטפערט‪ ,‬אז ווען דער בעלזער‬ ‫מלחמה האבן זיך שוין געהערט‪ ,‬האבן זיי נישט געקענט געשעפט‪ ,‬מיט די טענה אויב קען ער נישט זיין אפען שבת‬ ‫חסיד [ר‘ שמעי‘ בינדער] איז געפאהרן קיין בעלזא איז‬ ‫עומד בנסיון זיין און אפזאגן דרוקן די ספרים חיצוניים‪ .‬איז דאס גאנצע געשעפט אים נישט כדאי‪.‬‬ ‫ער טאקע געגאנגען מיט‘ן חסידישן לאנגן מלבוש‪ ,‬אבער‬ ‫האט זיי דער בילגורייער רב געזאגט‪“ :‬אויב אזוי‪ ,‬הערט‬ ‫דא אין ציריך גייט ער אויך מיט א קורצן מלבוש כמנהג‬ ‫“צניעות‪ ,‬א סגולה פאר פרנסה‪“...‬‬ ‫וואס איך זאג אייך און ס‘וועט אייך גוט זיין‪ .‬פארקויפט‬ ‫אנשי המקום! נחה דעתו פונעם בילגורייער רב‪ ,‬הערנדיג‬ ‫צום בילגורייער רב זי“ע איז אריינגעקומען א איד וואס‬ ‫אייער דרוקעריי און גייטס ארויף קיין ארץ ישראל“‪ .‬זיי‬ ‫אז אפילו אין די ווייטע ציריך איז מען מקפיד אויף אלע‬ ‫האבן זיך צוגעהערט און געפאלגט און געטוען אזוי ווי דער זיין פרוי האט זיך נישט אויפגעפיהרט בדרכי צניעות‪ ,‬און זיך‬ ‫חומרות ודקדוקי החסידות‪ .‬און דער בילגורייער רב האט‬ ‫בילגורייער רב האט זיי געהייסן‪ ,‬און אדאנק דעם האבן זיי אפגערעדט אז ער האט נישט קיין פרנסה‪ .‬האט אים דער‬ ‫געהייסן מ‘זאל צוריק אריינרופן דעם שוחט און ער האט‬ ‫בילגורייא רב געזאגט אויב דו וועסט מיר צוזאגן אז דיין פרוי‬ ‫געהאט די זכוי‘ צו בלייבן לעבן‪.‬‬ ‫באוואונדערט דעם שוחט מיט זיין יראת שמים און זיין‬ ‫כשרון צו שטעלן אזא שיינעם חלף‪.‬‬ ‫וועט פון היינט אהן אויפפאסן און זיך פיהרן בדרכי הצניעות‬ ‫און היטן תורה און מצוות ווי ס‘דארף צו זיין‪ ,‬זאג איך דיר‬ ‫זיי געראטעוועט פון חמץ בפסח‬ ‫מרת ב‪ ,.‬א פרוי פון בילגורייא‪ ,‬איז געווען אכט יאהר צו אז די ברכה ווען רוהען אין דיין שטוב און די וועסט האבן‬ ‫מקפיד געווען אויף די בארד‬ ‫אלט‪ ,‬ווען דער בילגורייער רב איז געווארן רב אין די שטאט‪ .‬פרנסה גרינגערהייט‪ .‬און דער בילגורייער רב האט געזאגט אז‬ ‫געציילטע וואכן שפעטער‪ ,‬ווען דער בילגורייער רב‬ ‫אינעם ערשטן יאהר פון זיין רבנות‘שאפט‪ ,‬איז זי געגאנגען ס‘איז א בפירוש‘דיגער פסוק “ותקח הצעיף ותתכס“—“צעיף“‬ ‫איז געווען ראש השנה אין איטאליא‪[ ,‬תשרי תש“י]‪ ,‬זענען‬ ‫מוצאי די ערשטע טעג פון פסח‪ ,‬צום בילגורייא רב אין (חיי שרה כד‪:‬סה) איז די נוטריקון “ע‘מך י‘שראל צ‘ריכין‬ ‫דארט געווען צוויי שוחטים‪ .‬דער חסידי‘שער שוחט איז‬ ‫שטוב‪ ,‬און געפרעגט ביי די רעבעצין צו זי קען רעדן מיט‘ן פ‘רנסה (ברכות ג‪:‬ב)‪ .‬צעיף—וואס איז מרמז אויף פרנסה‪,‬‬ ‫אוועק געפאהרן אויף יום טוב‪ ,‬האט דער בעל האכסניא‬ ‫רב‪ .‬זי האט דערציילט פאר‘ן בילגורייער רב‪ ,‬אז אזוי ווי די וועט קומען דורך “ותתכס“‪ ,‬אז מ‘וועט גיין צוגעדעקט מיט‬ ‫הרה“ח ר‘ מאיר דייטש ע“ה געלאזט רופן דעם אנדערן‬ ‫אידישע מיידלעך מוזן קומען לערנען אין די צענטראלע צניעות‘דיגע קליידער‪.‬‬ ‫שוחט‪ ,‬ער זאל ווייזן זיין חלף פאר‘ן בילגורייער רב‪ .‬דער‬ ‫שולע אויך אין חול המועד‪ ,‬האט זי געהערט זאגן‪ ,‬אז די‬ ‫אנדערע שוחט‪ ,‬כאטש ער איז געווען א ירא שמים‪ ,‬איז‬ ‫ירא שמים מרבים‬ ‫גוי‘שע סטודענטן גרייטן זיך אריינצולייגן חמץ אינעם‬ ‫>>>>>>>‬ ‫הרבני החסיד ר‘ זיידא נחמן צבי ראזען ז“ל האט‬ ‫עסן פון די אידישע קינדער‪ .‬אין יענע צייט ווען מ‘האט‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כ‬ ‫יד‬ ‫תשפ“ז‬ ‫חיילךשרה‬ ‫תשפ“ב‬ ‫פ‘ פ‘‬ ‫• אמרות טהורות •‬ ‫ָ‬ ‫ת‬‫ב‬‫ָ‬ ‫ּ‬ ‫ש‬ ‫ַ‬ ‫כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר‪-‬חשון תש“י‬ ‫ר‬ ‫אֹוצ‬ ‫יין‬‫מ‬‫ַ‬ ‫זייער צוקאכט“‪ .‬ווען ר‘ משה אהרן האט געפרעגט וואס איז‬ ‫געשעהן? האט דער בילגורייער רב אים דערציילט אז נעכטן‬ ‫>>>>>‬ ‫אבער נישט געגאנגען מיט א בארד‪ .‬נאכ‘ן ווייזן דעם חלף‪,‬‬ ‫איז דער שוחט אוועק געגאנגען‪ .‬האט דער בילגורייער‬ ‫“הייסע מקוה שאדט דעם גוף און‬ ‫איז אריינגעקומען צו אים א בחור און זיך שואל עצה געווען‬ ‫רב געזאגט פאר‘ן בעל האכסניא‪“ :‬דעם טאטן‘ס א קינד‬ ‫נשמה“‬ ‫וועגן א שידוך וואס מ‘רעדט אים‪ .‬האט אים דער בילגורייער‬ ‫האסטו געוואלט צושטעלן אזא שחיטה?! ווען דער בעל‬ ‫רב געענטפערט אז ער וועט זיך איבערטראכטן און אים געבן‬ ‫האכסניא האט זיך פארענטפערט אז דער שוחט איז‬ ‫דער בעל תפילה אין בעלזא הרה“ח רבי דוד מאיר‬ ‫אן ענטפער‪ .‬ביינאכט איז זיין טאטע כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע‬ ‫אן עהרליכע און א ירא שמים‪ ,‬האט דער בילגורייער רב‬ ‫ווייס שליט“א דערציילט אזוי‪ :‬נאך די לוי‘ פון האדמו“ר‬ ‫געקומען צו אים אין חלום‪ ,‬און אים געהייסן מייעץ זיין דעם‬ ‫איבערגעזאגט דאס ווארט פונען טאט‘ן ז“ל [מרן מהרי“ד‬ ‫רבי אברהם בער‘ניו מראמסטריווקא זצ“ל‪( ,‬כט אב‬ ‫בחור אז ער זאל נישט טוען דעם שידוך‪ .‬איך האב געווארט אז‬ ‫זי“ע] אז א שוחט דארף זיין א ירא שמים “מרבים“‪ ,‬וואס‬ ‫תש“ה) האט ער באגלייט דעם בילגורייא רב זי“ע פונעם‬ ‫דער בחור זאל צוריק קומען און אים זאגן נישט צו טוען דעם‬ ‫מיינט אז אויב ס‘געפונען זיך אין שטאט צוויי אידן וואס‬ ‫הר הזיתים‪ ,‬צוריק אריין אין שטאט‪ .‬דער בילגורייא רב‬ ‫שידוך‪ ,‬און אצינד הער איז אז דער בחור האט יא געענדיגט‬ ‫פיהרן זיך מיט א געוויסע חומרא דארף דער שוחט זיך אויך‬ ‫איז געגאנגען אין מקוה אריין‪ ,‬און נאכ‘ן זיך אויסטוהן‬ ‫דעם שידוך‪ ,‬און איך קען מיך נישט בארוהאיגן‪ “.‬און מרן‬ ‫פיהרן מיט די דאזיגע חומרא‪ ,‬און וויבאלד אז ס‘זענען דא‬ ‫האט ער אריינגעשטעקט זיין פיס אין וואסער‪ ,‬און‬ ‫שליט“א האט אויסגעפיהרט און געזאגט‪ :‬דער נפטר‪ ,‬איז‬ ‫אידן אויף דעם מקום וואס גייען מיט א בארד דארף דער‬ ‫זעעהנ‘דיג אז די וואסער איז זייער הייס‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫געווען יענער בחור‪ ,‬און ער האט נישט איבערגעלאזט קיין‬ ‫שוחט אויך אזוי טוען‪.‬‬ ‫נישט געטובל‘ט‪ ,‬נאר צוריק אנגעטוהן די קליידער און‬ ‫קינדער‪ .‬כאטש איך האב געהערט די געשיכטע פון ר‘ משה‬ ‫ארויס פון די מקוה‪ .‬דער בילגורייא רב זי“ע האט מיר‬ ‫אהרן מיט אסאך יאהרן צוריק‪ ,‬און ר‘ משה אהרן אליין לעבט‬ ‫“נישט געגעסן א מאכל וואס די עלטערן‬ ‫ערקלערט‪“ :‬דער טאטע ז“ל (כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע) האט‬ ‫שוין נישט‪ ,‬אבער כל זמן דער נפטר האט געלעבט האב איך‬ ‫האבן נישט געגעסן‪“...‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬א הייסע מקוה שאדט דעם גוף און די נשמה“‪.‬‬ ‫אגב ווען דער בילגורייער רב איז געווען אין זיין‬ ‫פאהרן צו א רבי‘ן אויף פ‘ פרה‬ ‫אכסניא ביי ר‘ ישראל דוד פרידמאן ע“ה‪ ,‬איז ער געווען‬ ‫זייער אפגעשוואכט פון זיין מחלה‪ .‬און אזוי ווי פלייש האט‬ ‫כ“ק מרן מהר“י מבעלזא זי“ע האט געזאגט‪ :‬אויב‬ ‫ער נישט געגעסן‪ ,‬האט די בעלת הבית‪ ,‬צוגעגרייט פאר‘ן‬ ‫ער וואלט געווען א חסיד וואס פארט צו א רבי‘ן‪ ,‬וואלט‬ ‫בילגורייער רב‪ ,‬א גרינצייג מאכל פון ‘חצילים‘ [‪]EGGPLANT‬‬ ‫ער זיך אויסגעקליבן צו פאהרן צום רבי‘ן אויף שבת פ‘‬ ‫וואס איז א קרעפטיגע מאכל‪ ,‬כדי צו שטארקן זיינע‬ ‫פרה‪ .‬דער בילגורייא רב זי“ע האט צוגעלייגט אז ס‘ליגט‬ ‫אפגעשוואכטע כוחות‪ .‬אבער דער בילגורייער רב האט זיך‬ ‫אין דעם גאר א טיעפער געדאנק‪ .‬ווייל אין פ‘ פרה‬ ‫אנטשולדיגט און געזאגט אז ער קען דאס נישט עסן ווייל‬ ‫געפונען מיר דעם ענין פון “אין לך רשות להרהר אחריה‘“‬ ‫ער האט נישט געזעהן ביים טאט‘ן מ‘זאל עסן אזא מאכל‪,‬‬ ‫(רש“י) —אז מען טאר נישט נאכטראכטן פארוואס דער‬ ‫דער בילגורייער רב זי“ע ביי א אסיפת הרבנים אין ארץ ישראל‬ ‫און דער בילגורייער רב האט דערציילט די מעשה וואס‬ ‫באשעפער האט געהייסן מאכן די פרה אדומה‪ ,‬אזוי אויך‬ ‫האט אמאהל פאסיהרט מיט‘ן חסיד וואס האט געברענגט נישט געוואלט‪ ,‬משום כבודו דערציילן די מעשה!“‬ ‫ביי א רבי‘ן “אסור להרהר אחר רבו“—אז דער רבי טוהט‬ ‫אוגערקע‘ס אויף פסח צום סדר און דער טאטע ז“ל האט‬ ‫עפעס‪ ,‬טאר מען נישט נאכטראכטן פארוואס‪.‬‬ ‫ואנכי הסתר אסתיר‬ ‫געזאגט מ‘זאל דאס נישט נוצן ווייל דער מאכל האבן‬ ‫ווען דער בילגורייער רב האט באזיכט אין פאריז אין‬ ‫אונזערע עלטערן נישט געגעסן אוגערקע‘ס און האבן נישט‬ ‫האט זיך שטארק געפרייט אים צו זעהן‪ ,‬און אז ער איז‬ ‫שנת תש“ט‪ ,‬האט אין א ערב שבת קודש‪ ,‬געקלאפט אויף די‬ ‫מתפלל געווען דערויף‪.‬‬ ‫געבליבן לעבן נאכ‘ן גרויס‘ן חורבן און ער האט אים געגעבן‬ ‫טיהר א בחור מיט‘ן נאמען אברהם קארפ‪[ ,‬דער זוהן פונעם‬ ‫שלו‘‪ .‬האט זיך דער בחור אברהם קארפ אנגערופן צום‬ ‫שוחט אין די שטאט פראמפיל‪ ,‬וואס איז לעבן בילגורייא]‬ ‫צעהן טליתים‬ ‫בילגורייער רב‪“ :‬איך בין געקומען אהער צו פרעגן א גאר‬ ‫מענין לענין איז כדי צו באמערקן ווי ווייט דער ר‘ אברהם האט שפעטער געוואוינט אין מאנטריאל‪ ,‬ווי ער‬ ‫שווערע פראגע‪ ,‬וואס פייניגט מיך זייער שטארק“‪ ,‬און ער‬ ‫בילגורייער רב האט אויך דארט אין איטאליא מקפיד געווען איז געווען א באקאנטער מגיד שיעור פונעם דף היומי‪ .‬דער‬ ‫האט געזאגט אזוי‪“ :‬מיין טאטע הי“ד האט נאך פאר דעם‬ ‫אויף מנהגי אבותיו הק‘‪ .‬פאר ראש השנה האט הגאון רבי בחור האט אצינד געלערנט אין א ישיבה אויסער די שטאט‬ ‫אויסבראך פון די מלחמה געוואלט פאהרן פון גאליציע קיין‬ ‫בצלאל שטערן זצ“ל אבד“ק וויען‪ ,‬גערופן דעם בילגורייער פאריז‪ .‬ווען דער משמש האט געעפענט די טיהר האט אים‬ ‫אמעריקא אדער ארץ ישראל‪ ,‬און וויבאלד ער איז געווען‬ ‫רב צו דאווענען אין זיין ישיבה‪ ,‬מיט בחורים בני תורה דער בחור געבעהטן ער זאל אים אריינלאזן צום בילגורייער‬ ‫א בעלזער חסיד איז ער געפאהרן פרעגן כ“ק מרן מהר“א‬ ‫וחסידים‪ .‬דער בילגורייער רב האט אים באדאנקט פאר די רב זי“ע‪ .‬דער משמש האט אים געענטפערט אז יעצט איז‬ ‫מבעלזא זי“ע‪ ,‬און בעהטן זיין הסכמה‪ ,‬אבער מרן זי“ע האט‬ ‫הזמנה‪ ,‬אבער דאס אפגעזאגט‪ ,‬ווייל ער האט בקבלה פונעם נישט א פאסיגע צייט‪ ,‬ווייל דער בילגורייער רב‪ ,‬וויל זיך‬ ‫אים נישט ערלויבט צו פאהרן‪ ,‬אצינד בין איך געבליבן‬ ‫טאט‘ן ז“ל [מרן מהרי“ד זי“ע] אז “מ‘דארף דאווענען מיט אפרוהען לכבוד שבת‪ ,‬און ער האט אים געהייסן קומען אן‬ ‫איינער אליין פון די גאנצע משפחה‪ ,‬אלע זענען ליידער‬ ‫אנדערע צייט‪ .‬דער בחור האט אבער נישט נאכגעלאזט‪ ,‬און‬ ‫צעהן טליתים“‪.‬‬ ‫אומגעקומען אין דעם שרעקליכ‘ן חורבן“‪ .‬דער בחור האט‬ ‫געבעהטן אז ער וויל נאר געבן די האנט פאר‘ן בילגורייער רב‪,‬‬ ‫געוואלט פארשטיין וויאזוי האט דאס געקענט פאסירן?‬ ‫ווען דער בילגורייער רב האט געהערט די פראגע‪ ,‬איז‬ ‫און נעמען שלו‘‪ ,‬און וויבאלד ער דארף פארלאזן דאס פלאץ‬ ‫• ונהנין ממנו עצה ותושיה •‬ ‫ער גאר שטארק נתלהב געווארן און געלייגט זיין קאפ‬ ‫נאך פאר שבת‪ ,‬קען ער נישט צוריק קומען נאכאמאהל‪ .‬דער‬ ‫משמש האט אים אבער אפגעשטיפט‪ ,‬אבער דער בחור האט‬ ‫נישט מסכים געווען צום שידוך‪...‬‬ ‫אויף זיינע הענט‪ ,‬פארטיעפט אין זיינע הייליגע געדאנקען‪.‬‬ ‫פאר די לוי‘ פון איינע פון די זקני החסידים וואס זיך פאר‘עקשנ‘ט און געזאגט פאר‘ן משמש “גיי זאג דעם‬ ‫נאך א פאר מינוט האט אים דער בילגורייער רב זי“ע‬ ‫האט נישט איבערגעלאזט קינדער‪ ,‬האט כ“ק מרן אדמו“ר בילגורייער רב אז דער זוהן פונעם פראמפיל שוחט איז דא‬ ‫געזאגט‪“ :‬איך האט געפרעגט פונעם ברודער שליט“א‬ ‫שליט“א דערציילט אזוי‪ :‬הרה“ר ר‘ משה אהרן סגל ז“ל איז און ער וויל אריינקומען“‪ .‬דער משמש האט איבערגעגעבן די‬ ‫[כ“ק מרן מהר“א זי“ע] די זעלבע פראגע און ער האט מיר‬ ‫געווען א מקורב ביים בילגוריייער רב זי“ע‪ .‬אמאהל איז ער בקשה פונעם בחור אברהם קארפ‪ ,‬פאר‘ן בילגורייער רב‪ ,‬און‬ ‫געענטפערט אזוי‪ :‬ס‘שטייט אין פסוק (וילך לא‪:‬יח) “ואנכי‬ ‫אריינגעקומען צו אים אין שטוב און געזעהן “אז ער איז ער האט געהייסן ער זאל אים אריינלאזן‪ .‬דער בילגורייער רב‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כא‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ו‬ ‫באדאנקט און הנאה געהאט פונעם געשאנק‪ ,‬און כדרכו‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר‪-‬חשון תש“י‬ ‫בעירום ובחוסר כל‪ ,‬האט זיי די רעגירונג געגעבן צו וואוינען‬ ‫הסתר אסתיר פני“‪ ,‬אייגענטליך דארף מען פארשטיין דעם‬ ‫>>>>>‬ ‫בקודש האט מרן זי“ע אנגעהויבן צו שמועסן בשבח פירות‬ ‫אין די מעברות‪) .‬צייטווייליגע געצעלטן(‪ .‬אינצווישן איז ביי‬ ‫דאפעלטן לשון‪“ ,‬הסתר אסתיר“‪ .‬נאר ס‘זענען דא צוויי‬ ‫ארץ ישראל און לויבן די מעלות און שיינקייט‪ .‬אין די ימי‬ ‫זיי געבוירן געווארן א אינגעלע אבער דאס ארעמקייט איז‬ ‫סארטן פון “הסתרת פנים“‪ .‬צומאהל טוהט דער באשעפער‬ ‫נוראים פלעגט דער בילגורייא רב דאווענען פאר‘ן עמוד‬ ‫געווען אזוי שרעקליך אז ס‘איז נישט געווען מיט וואס צו‬ ‫פארדעקן דאס שלעכט‘ס‪ ,‬און ס‘איז דא נאך א גרעסערע‬ ‫תפילת שחרית אין בית המדרש פון מרן זי“ע ‪.‬דאס יאהר‬ ‫קענען קויפן אביסל מילך צו ערנערן דאס ניי געבוירן קינד‪.‬‬ ‫הסתר פון דעם‪ ,‬וואס דער באשעפער ווייזט פאר די צדיקים‬ ‫ווען ער האט געפעהלט האט מרן זי“ע געשטעלט אנדערע‬ ‫איינטאג טרעפט דער בילגורייא רב‪ ,‬ר‘ בערל אויף די גאס אין‬ ‫דאס שלעכט‘ס‪ ,‬אז זיי זאלן דאס זעהן כאילו ס‘איז גאר‬ ‫בעלי תפילות‪ ,‬אבער יום כיפור האט דער בילגורייא רב‬ ‫תל אביב‪ ,‬און מיט א פריינטליכ‘ן שלום עליכם‪ ,‬פרעגט ער‬ ‫גוט‪“.‬‬ ‫געדאווענט כמנהגו‪.‬‬ ‫אים‪“ :‬זאגט מיר אייער געזיכט זעהט אויס זייער פארזארגט‪,‬‬ ‫“פאר די מלחמה האט אויסגעבראכן“‪ ,‬האט דער‬ ‫דער בילגורייא רב זי“ע איז געווען שטארק קראנק‬ ‫מיט וואס קען איך אייך העלפן? ר‘ בערל האט דערציילט‬ ‫בילגורייער רב אויסגעפיהרט‪“ ,‬איז געווען אזא סארט הסתר‬ ‫און געליטן ביטערע יסורים‪ .‬מרן זי“ע האט אים באזוכט‬ ‫פאר‘ן בילגורייא רב זיין שווערן צושטאנד אז אין שטוב איז‬ ‫אז די דאזיקע שלעכטס האט אויסגעזעהן פאר די צדיקים‬ ‫עטליכע מאהל‪ .‬אויך ווען ער איז געווען אין “אסותא“‬ ‫אפילו נישט דא א ביסל מילך מיט וואס צו קענען ערנערן‬ ‫אז ס‘איז בלויז גוטס“‪ .‬דער בילגורייער רב זי“ע האט אים‬ ‫שפיטאל‪ ,‬האט אים מרן זי“ע באזוכט ביינאכט נאך מעריב‪.‬‬ ‫א ניי געבוירן קינד‪ .‬האט דער בילגורייא רב ארויסגענומען‬ ‫דערנאך געבעטן‪ ,‬ער זאל פארבלייבן ביי אים אויף שבת‪.‬‬ ‫דארנעשרטאג פ‘ וירא אור לי“ט מרחשון האט מרן זי“ע‬ ‫פינף ענגלישע פונט )א היבש גרויסע סומע אין יענע צייט(‬ ‫האט דער בחור אברהם קארפ געענטפערט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫באפוילן צו ברענגען דר‪ .‬שלזינגער פונעם “שערי צדק“‬ ‫און דאס אוועק געגעבן פאר ר‘ בערל און אים געזאגט אז ער‬ ‫איוף זיך מקבל געווען מיט א נדר נישט צו נעכטיגן אפילו‬ ‫שפיטאל אין ירושלים‪ ,‬וואס איז געווען באקאנט אלס א‬ ‫זאל זיך קויפן א וועגעלע און אנהויבן צו פארקויפן גרינצייג‬ ‫איין נאכט אין די שטאט פאריז‪ ,‬צוליעב דעם נידריגן מצב‬ ‫גאר גוטער דאקטער‪ ,‬ער זאל אונטערזוכן דעם בילגורייא‬ ‫הרוחני וואס הערשט דארט‪ ,‬דעריבער איילט ער זיך צו‬ ‫רב‪ .‬דר‪ .‬שלזינגער מיט נאך צוויי דאקטורים פונעם “אסותא“‬ ‫פארלאזן דאס פלאץ נאך פאר שבת‪ .‬האט דער בילגורייער‬ ‫שפיטאל‪ ,‬האבן באשלאסן אז כדי אראפצוברענגען די‬ ‫רב אים געוואלט מתיר נדר זיין‪ ,‬ער זאל קענען פארבלייבן‬ ‫הויכע גראד היץ דארף מען אפעריהרן‪ .‬דריי טעג פאר די‬ ‫אויף שבת‪ ,‬אבער ער האט בשום אופן נישט געוואלט‪,‬‬ ‫פטירה‪ ,‬כ“ב מר חשון (אינעם טאג פון די יאהרצייט פון‬ ‫בלייבן אין פאריז‪ ,‬אויס פארכט פאר זיין נפש צוליעב‘ן‬ ‫כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע) האט מען געמאכט די אפעראציע‬ ‫רוחניות‘דיגן צושטאנד‪.‬‬ ‫אבער ליידער איז דאס נישט געלונגען און דער מצב האט‬ ‫זיך היבש פארערגערט‪ .‬דער בילגורייא רב איז געווען אין‬ ‫‘פוטער‘‪ ,‬א סגולה קעגן וואונד שמערצן‬ ‫גרויס געפאר‪.‬‬ ‫ווען דע בילגורייער רב איז איינגעשטאנען אין רוים‪,‬‬ ‫אין שטוב פון הרה“ח ר‘ חיים יעקב דייטש ז“ל‪ ,‬האט ער‬ ‫“א טאטע קוקט אויף א קינד מיט‬ ‫דער ציון פונעם בילגורייא רב זי“ע אין טברי‘‬ ‫מזכיר געווען זיין טאכטער אז זי ליידט פון שטארקע וואונד‬ ‫אנדערע אויגן“‪.‬‬ ‫און אזוי ארום וועט ער קענען מאכן פרנסה צו קענען שפייזן‬ ‫שמערצן אויפ‘ן גאנצן קערפער‪ .‬האט אים דער בילגורייער‬ ‫זיין שטוב‪) .‬ווען ביי ר‘ בערל איז שפעטער געבוירן געווארן‬ ‫רב געזאגט‪“ :‬איך האב בקבלה פונעם טאט‘ן ז“ל [כ“ק מרן‬ ‫עטליכע טעג פאר די פטירה האט מען געברענגט אין‬ ‫נאך א קינד‪ ,‬האט ער אלס הכרת הטוב‪ ,‬א נאמען געגעבן‪ ,‬זיין‬ ‫מהרי“ד זי“ע]‪ ,‬אז אין אזא פאל דארף מען אויפלאזן א‬ ‫שפיטאל זיין איינציג קינד בער‘ניו‪ ,‬וואס איז געזיצן אין א‬ ‫ניי געבוירנע אינגעלע אהרן מרדכי ]נאך כ“ק מרן מהר“א זי“ע‬ ‫שטיקל פוטער און ארויפשמיהרן אויפ‘ן קערפער“‪ .‬האט‬ ‫קינדער וועגעלע‪ .‬ר‘ חיים פרידמאן איז געווען אנוועזנד און‬ ‫און נאכ‘ן בילגורייא רב זי“ע[‪.‬‬ ‫ר‘ חיים יעקב אזוי געטוען‪ ,‬און צו זייער גרויס וואונדער‪,‬‬ ‫ער האט באמערקט ווי דער בילגורייער רב פארטיעפט זיין‬ ‫ווען זי איז אויגעשטאנען אינדעפרי האט מען באמערקט‬ ‫קוק אויפ‘ן קינד‪ ,‬שפעטער האט אים דער בילגורייער רב‬ ‫• די פטירה •‬ ‫אז אלע וואונדן זענען פארשוואונדן‪ ,‬און זי איז אינגאנצן‬ ‫געזאגט‪ :‬ס‘איז דיר אוודאי א וואונדער פארוואס איך קוק‬ ‫אזוי אויפ‘ן קינד? איך וועל דיר זאגן‪“ :‬א טאטע קוקט אויף‬ ‫נישט געטראפן א בעסער פלאץ און‬ ‫אויסגעהיילט געווארן‪.‬‬ ‫א קינד מיט אנדערע אויגן“‪.‬‬ ‫מער פאסיג ווי ארץ ישראל‪,‬‬ ‫• צדקה וחסד •‬ ‫דאנערשטאג ביינאכט אור לכ“ה חשון אין די לעצטע‬ ‫שעות פון זיין לעבן‪ ,‬איז מרן זי“ע געקומען מבקר חולה‬ ‫די וועלט האט צום באדוירן נישט זוכה געווען צופוהל צו‬ ‫געשטעלט א איד אויף די פיס מיט פרנסה‬ ‫געניסן פון זיין הייליגקייט און ליכטיגקייט‪ .‬ווען ער איז צוריק‬ ‫זיין דעם בילגורייא רב‪ ,‬דאס מאהל האט מרן זי“ע משנה‬ ‫דער בילגורייא רב איז געווען וואו א דערבארעמדיגער‬ ‫געקומען פון איירופא‪ ,‬קיין ארץ ישראל‪ ,‬אין די נאכט פון שלש‬ ‫געווען און ער איז געקומען גלייך נאך מנחה‪ ,‬נאך אנגעטוהן‬ ‫און געטרייער פאטער פאר פיהלע שארית הפליטה אידן‪,‬‬ ‫עשרה מידות‪ ,‬האט ער זיך אנגערופן צו די ארימיגע מענטשן‪:‬‬ ‫אין טלית ותפילין דר“ת‪ .‬ער האט פריהער געשיקט פרעגן‬ ‫וואס זענען ארויף געקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬נאך די‬ ‫“איך קום אצינד צוריק פון א באזוך אין עטליכע לענדער אין‬ ‫ווען מ‘קען קומען? האט דער בילגורייא רב געענטפערט‬ ‫צווייטע וועלט קריג‪ ,‬צובראכן און עלענד‪ ,‬נישט האבענ‘דיג‬ ‫חוץ לארץ‪ ,‬און איך האב נישט געטראפן א בעסער פלאץ און‬ ‫אז מ‘קען שוין קומען‪ ,‬איז מרן זי“ע גלייך געגאנגען‪ .‬שוין‬ ‫א גואל אדער א משפחה צו וועמען זיך צו קענען ווענדן‪.‬‬ ‫מער פאסיג ווי ארץ ישראל‪ ,‬הן בגשמיות והן ברוחניות‪ ,‬הן‬ ‫ביים דאוונען שחרית האט מען געזעהן אז מרן זי“ע איילט‬ ‫מיט א פאטערליכע ליעבשאפט האט דער בילגורייא רב‬ ‫פאר א איד מאנשי שלומנו און הן פאר א איד וואס פארגעסט‬ ‫זיך און ערשט שפעטער האט מען פארשטאנען פארוואס‪.‬‬ ‫זי“ע מקרב געווען פיהלע פליטים‪ ,‬געהאלפן חתונה מאכן‬ ‫צומאהל די עיקרי שבת“‪ .‬באלד דערויף איז ער געגאנגען‬ ‫מרן זי“ע האט געבעהטן פון הרה“ח ר‘ משה רוקח‬ ‫צענדליגע יתומים ויתומות‪ ,‬און זיי באזארגט מיט א דאך‬ ‫שלו‘ נעמען ביים ברודער כ“ק מרן מהר“א זי“ע‪ ,‬וואס האט‬ ‫ער זאל אים באגלייטן אין שפיטאל‪ .‬מרן זי“ע איז אריין‬ ‫איבערן קאפ‪ .‬פיהלע מענטשן פלעגט ער ארויס העלפן‬ ‫דעמאלט געוואוינט אין ירושלים כמנהגו יעדעס יאהר‪ .‬יענעם‬ ‫געקומען אין צימער און דער בילגורייא רב האט זיך‬ ‫מיט געלט און עצות‪ ,‬זיי זאלן זיך קענען אוועק שטעלן‬ ‫יאהר איז די אכסניא געווען ביי הרה“ח ר‘ זלמן האפמאן‬ ‫געשטארקט און אויפגעזעצט אויפ‘ן בעט‪ ,‬און געבעהטן פון‬ ‫אויף די אייגענע פיס און מאכן פרנסה‪ .‬ווי ס‘דערציילט‬ ‫ז“ל‪ ,‬אין די קטמון געגענט פון ירושלים‪ .‬דער בילגורייער‬ ‫יעדן ארויס צו גיין פון צימער ווייל ער וויל רעדן ביחידות‬ ‫הרה“ח ר‘ א‪.‬מ‪.‬ג‪ .‬הי“ו אז ווען זיין פאטער ר‘ בערל ע“ה איז‬ ‫רב האט געברעגנט א מתנה א גאר שיינעם יאנובער אתרוג‬ ‫מיט‘ן ברודער‪ ,‬מרן זי“ע‪ .‬די בילגורייא רעבעצין איז געווען‬ ‫אנגעקומען נאך די קריג מיט זיין פאמיליע קיין ארץ ישראל‬ ‫>>>>>>>‬ ‫וואס ער האט געקויפט אין איטאליע‪ ..‬מרן זי“ע האט אים‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כב‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ו‬ ‫האט געהערשט בשעת די הספדים‪ .‬אויך האט מרן זי“ע מיט‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כ“ק הגה“ק רבי מרדכי מבילגורייא זי“ע ועכי“א • יומד“ה כ“ה מר‪-‬חשון תש“י‬ ‫• ויהי בנסוע הארון •‬ ‫>>>>>‬ ‫אין צימער מיט‘ן קליינעם קינד‪ ,‬כ“ק מרן אדמו“ר שליט“א‪.‬‬ ‫גרויס געוויין געבעהטן מחילה‪“ ,‬איך בעהט דער ברודער זאל‬ ‫די משמשים זענען אויך מיט געווען און מרן זי“ע האט זיי‬ ‫מיר מוחל זיין אויף אלע ענינים און אויף אלע זאכן‪ “...‬און‬ ‫אינדערפרי פאר די לוי‘ איז מרן זי“ע ארויפגעגאנגען‬ ‫געהייסן בלייבן אין צימער‪ .‬דער בילגורייא רב האט געגעבן‬ ‫מ‘האט אויך געהערט ווי ער זאגט‪“ ,‬ברידער‪ ,‬איך בעהט דיך‬ ‫אין שטוב פונעם בילגורייא רב‪ ,‬אויף רח‘ קרית ספר ווי‬ ‫פאר מרן זי“ע א קוויטל‪ ,‬וואס זיין שוואגער הרה“צ רבי‬ ‫איבער‪ ,‬איך בין נאר א מענטש‪ ,‬און נישט א מלאך“‪ .‬דאס‬ ‫מ‘האט געמאכט די טהרה‪ .‬מרן זי“ע איז געווען זייער‬ ‫נפתלי פרלוב ז“ל האט אים געשריבן בעהטנדיג אין די‬ ‫צובראכן און ער האט ביטערליך געוויינט‪ .‬ער האט‬ ‫לעטצע שעה פון זיין לעבן‪“ ,‬ער זאל זוכה זיין צו תשובה‬ ‫התעוררות האט יעדנ‘ס הארץ באנומען‪ .‬פון דארט איז די לוי‘‬ ‫געבעהטן מחילה פונעם נפטר און געזאגט‪“ :‬איך האב‬ ‫שלימה און אז די רעבעצין תליט“א זאל זוכה זיין מגדל‬ ‫געגאנגען צום הויז פון מרן זי“ע אויף רח‘ אחד העם‪ ,‬ווי מרן‬ ‫נישט געוואוסט אז ס‘האלט אזוי ווייט“‪ .‬די לוי‘ האט‬ ‫צו זיין דאס קינד שיחי‘ לתורה ולחופה ולמעשים טובים“‪.‬‬ ‫זי“ע האט נאכאמאהל מספיד געווען און דערמאנט די אויבן‬ ‫ווען מרן זי“ע איז צוריק געקומען אין שטוב איז‬ ‫דערמאנטע ווערטער‪ .‬די שוועסטער מרת העניא‘לע ע“ה די‬ ‫זיך דערנאך ווייטער געצויגן צו די ‘יבנה‘ שוהל‪ ,‬די‬ ‫ר‘ משה רוקח באלד צוריק געגאנגען אין שפיטאל צו‬ ‫פרוי פון הרה“צ רבי נפתלי פרלוב ז“ל איז געשטאנען אין‬ ‫צענטראלע שוהל פון תל אביב‪ ,‬ווי דער בילגורייא רב‬ ‫זיין מיטן בילגורייא רב‪ .‬א שעה שפעטער‪ ,‬אכט אזייגער‬ ‫די גאס און ביטערלעך געוויינט‪ .‬האט מרן זי“ע געהייסן איר‬ ‫פלעגט דאווענען יעדן אינדערפרי שחרית‪ .‬מרן זי“ע האט‬ ‫ביינאכט‪ ,‬אור ליום כ“ה מרחשון תש“י‪ ,‬איז דער בילגורייא‬ ‫צורופן און געבעהטן אויפהערן וויינען ערקלעהרנדיג‪“ :‬ס‘איז‬ ‫די גאנצע צייט באגלייט די מיטה‪ ,‬ווען טייכן טרערן גיסן‬ ‫רב נפטר געווארן לדאבון כל בית ישראל‪ ,‬זייענדיג בלויז‬ ‫נישט געזונט פאר‘ן נשמה און נישט פאר‘ן גוף“‪.‬‬ ‫זיך פון זיינע היילגע אויגן‪ ,‬אזאך וואס מ‘האט קיינמאהל‬ ‫‪ 47‬יאהר‪.‬‬ ‫פריער נישט געזעהן‪ ,‬אז ער זאל וויינען אויף סיי וועלכע‬ ‫“מיט דעם טלית האט זיין טאטע‬ ‫צרה‪ ,‬אדער אויף די אייגענע צרות וואס ער איז ליידער‬ ‫“איך ווייס שוין אלעס“‬ ‫געדאוונט‪“...‬‬ ‫אין די זעלבע צייט האט הרה“ח ר‘ משה אלי‘‬ ‫מרן זי“ע האט באגלייט די מיטה ביז די מאנטיפיורי‬ ‫שפיצער אפגעגעבן א קוויטל פאר מרן זי“ע‪ ,‬ווען‬ ‫געגענט אין תל אביב‪ ,‬און פון דארט איז ער צוריק אהיים‬ ‫פלוצלינג פרעגט מרן זי“ע פונעם גבאי‘ן רבי שלו‘‬ ‫געפאהרן מיט אן אומוועג‪ .‬א אוטובוס מיט באגלייטער איז‬ ‫פויגל ע“ה‪“ ,‬שלו‘ פארוואס איז טונקעל געווארן?“‪ ,‬די‬ ‫ארויס געפאהרן פון תל אביב מיט די מיטה קיין טברי‘‪ .‬מרן‬ ‫אנוועזענדע אין שטוב האבן זיך געוואונדערט ווייל‬ ‫זי“ע האט געמאכט עטליכע שלוחים צו באגלייטן די מיטה‬ ‫די לעקטער האבן דאך געברענט אבער מ‘האט נאך‬ ‫דעמאלט נישט געוואוסט אז די “מאורות“ האבן זיך‬ ‫ביז טברי‘‪ .‬דריי אזייגער נאכמיטאג איז מען אנגעקומען‬ ‫פארלאשן‪ .‬ווען ר‘ משה רוקח איז צוריק געקומען פון‬ ‫קיין טברי‘‪ .‬מטעם די רבנים פון שטאט איז אויסגערופן‬ ‫שפיטאל און געוואלט דערציילן‪ ,‬האט מרן זי“ע גלייך‬ ‫געווארן א ‘ביטל מלאכה‘ בשעת די לוי‘‪ .‬מ‘האט די מיטה‬ ‫פארשטאנען וואס ער וויל זאגן און ער האט אים‬ ‫אריינגעטראגן אין בית המדרש דחסידי סלונים‪ ,‬און‬ ‫איבערגעהאקט און געזאגט‪“ :‬איך ווייס שוין אלעס“‪,‬‬ ‫דארט האט אים מספיד געווען מיט גרויס געוויין הגאון‬ ‫און באלד האט מרן זי“ע אנגעהויבן רעדן בשבחו פונעם‬ ‫רבי אשר ווערנער זצ“ל‪ ,‬אבד“ק טברי‘‪ .‬דערנאך האט מען‬ ‫בילגורייא רב און געזאגט‪“ :‬ער האט אויפגעשטעלט א‬ ‫געטראגן די מיטה דעם גאנצען וועג צופיס‪ ,‬ביז צום אלטן‬ ‫תלמוד תורה אין בילגורייא וואס די פנים‘ער פון די‬ ‫בית החיים‪ ,‬ווי דער בילגורייא רב איז נטמן געווארן קרוב‬ ‫כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א איז מתפלל על ציון אביו זי“ע‬ ‫קינדער האבן געלאכטן!“ נאך האט מרן זי“ע געזאגט‪,‬‬ ‫לחצות הלילה‪ .‬ווען די מלווים האבן צוריק געברענגט‬ ‫“ער האט געהאט א ספעציעלע זכות וואס דער טאטע‬ ‫פון טברי‘ דעם בילגורייא רב‘ס טלית און דאס‬ ‫מיטגעמאכט אין די שווערסטע צייטן‪ .‬און יעצט האט מרן‬ ‫ז“ל האט באשטימט צו לערנען מיט אים גאנצע נעכט‪,‬‬ ‫איבערגעגעבן פאר מרן זי“ע‪ .‬האט מרן זי“ע גענומען‬ ‫זי“ע פארגאסן טייכן טרערן אויפ‘ן גרויסן פארלוסט פון‬ ‫און דאס איז א סימן פון זיין גרויסקייט‪ .‬אויך האט דער‬ ‫דעם טלית אין זיינע הייליגע הענט און דאס געטאפט‬ ‫זיין ברודער דער בילגורייא רב זי“ע‪.‬‬ ‫טאטע געהאט דערביי א רבי‘שע ענין“!‬ ‫עטליכע מינוט‪ .‬דערנאך האט ער דאס געגעבן פאר‬ ‫טויזענטער אידן פון גאנץ ארץ ישראל האבן זיך צונויף‬ ‫עטליכע מאהל האט מרן זי“ע איבערגע‘חזר‘ט די‬ ‫געזאמעלט אפצוגעבן דעם לעצטן כבוד פאר‘ן גרויסן נפטר‪.‬‬ ‫ווערטער בשעת די לוי‘ און ווען מ‘איז צוריק געקומען‬ ‫הרה“ח רבי מרדכי שפרונג ז“ל און אים געזאגט‪:‬‬ ‫די גאס איז געווען שווארץ פון מענטשן‪ ,‬א ציבור אידן וואס‬ ‫פון טברי‘‪ .‬במשך די גאנצע נאכט זענען חסידים‬ ‫“ווען בערנ‘יו (כ“ק מרן אדמו“ר שליט“א) וועט אי“ה‬ ‫געשטאנען שמירה ביי די מיטה‪ ,‬געזאגט תהילים און‬ ‫אויפוואקסן‪ ,‬זאל מען אים דאס געבן‪ ,‬און מ‘זאל אים‬ ‫מ‘האט זעלטן געזעהן בימים ההם‪ .‬ביי די ‘יבנה‘ שוהל האט‬ ‫געלערנט משניות‪ .‬פאר די לוי‘ האט מרן זי“ע געלאזט‬ ‫זאגן אז מיט דעם טלית האט זיין טאטע געדאווענט“‪.‬‬ ‫מרן זי“ע גענומען רשות פון הרב אונטערמאן דער רב פון תל‬ ‫רופן ר‘ משה רוקח און אים געבעהטן צו פאהרן קיין‬ ‫ווען ס‘איז פארגעקומען אין ארץ ישראל די‬ ‫אביב‪ ,‬ער זאל פריער מספיד צו זיין ווייל ס‘איז זיין ברודער‪.‬‬ ‫טברי‘ צו קויפן א חלקה לקבורה פאר‘ן בילגורייא‬ ‫מלחמת סיני אין תשי“ז‪ ,‬האט מרן זי“ע געשיקט‬ ‫בדמעות שליש האט מרן זי“ע געזאגט זיינע דברי הספד‪,‬‬ ‫רב אויפ‘ן אלטן בית החיים‪( .‬מ‘האט דעמאלט נישט‬ ‫שליחים צום ציון פונעם בילגורייא רב און געהייסן‬ ‫און איבערגע‘חזר‘ט די דערמאנטע ווערטער אז דער ברודער‬ ‫געקענט קובר זיין אויפ‘ן הר הזיתים)‪ .‬און מרן זי“ע האט‬ ‫זאגן אין זיין נאמען אז ער זאל גיין צו זיינע הייליגע‬ ‫האט אויפגעשטלעט א תלמוד תורה אין בילגורייא‪...‬און אז ער‬ ‫אים געהייסן זיך אויסנעמען מיט די חברא קדישא אז‬ ‫עלטערן זיי זאלן מעורר רחמים זיין פאר‘ן כסא‬ ‫האט זוכה געווען צו לערנען מיט‘ן טאט‘ן‪ ,‬און מרן זי“ע האט‬ ‫מ‘זאל פריי לאזן ד‘ אמות ארום דעם קבר‪ .‬ר‘ משה איז‬ ‫הכבוד פאר די אידן וואס וואוינען אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫צוגעלייגט “כאטש מיר האבן בקבלה פון טאט‘ן ז“ל זיך נישט‬ ‫גלייך געפאהרן מיט הרב מנדל הגר ע“ה פון די ת“א‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫צו מישן און זאגן א מיינונג וועגן מאכן אפעראציעס‪ ,‬אבער‬ ‫חברא קדישא און מ‘האט געקויפט א בכבוד‘יגע חלקה‬ ‫(מקורות‪ :‬אור הצפון‪ ,‬עלים לתרופה‪ ,‬הילולא קדישא‪ ,‬אנציקלופדיה‬ ‫דא וואלט איך יא געדארפט זאגן א מיינונג!“‪ .‬ס‘איז ממש‬ ‫נעבן דעם ציון פון הרה“ק מהוסיאטין זי“ע און נאהנט‬ ‫לחכמי גאליציה‪ ,‬ימי זכרון‪ ,‬דברי תורה לפ‘ השבוע‪ ,‬פרשת גדולת מרדכי ועוד)‬ ‫צו די ציונים פון די תלמידי הבעש“ט הק‘‪.‬‬ ‫***‬ ‫נישט צובאשרייבן די מורא‘דיגע בכיות און התעוררות וואס‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כג‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ו‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬חודש מרחשון‪ ...‬די הייליגע ווינטער נעכט‬ ‫לויט די טוישונגען פון מדת הדין און רחמים אין‬ ‫חנינא שמות חדשים עלו בידם מבבל‘‪—,‬רבי חנינא‬ ‫יענעם חודש‪ .‬ס‘איז אינטערעסאנט צו באמערקן‪,‬‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז די נעמען פון די חדשים וועלכע‬ ‫‪E‬‬ ‫אז אלע חדשים זענען די אותיות ו‘ און ה‘ איינס‬ ‫מיר האבן‪ ,‬זענען די נעמען וואס די אידן האבן‬ ‫מאוצרות הצדיקים‬ ‫נעבן די אנדערע‪ ,‬און זיי זענען נישט אפגעטיילט‪,‬‬ ‫מיטגעברענגט אהיים קיין ארץ ישראל‪ ,‬ווען זיי‬ ‫‪ J‬חודש כסליו ‪L‬‬ ‫אויסער ביי די צוויי חדשים כסלו און אדר‪.‬‬ ‫האבן זיך צוריקגעקעהרט נאך די זיבעציג יאר פון‬ ‫דעריבער אין די צוויי חדשים האבן זיך געקענט‬ ‫גלות בבל‪ .‬אין אנדערע ווערטער‪ ,‬די נעמען פון‬ ‫די דינים מתגבר זיין‪ ,‬און ס‘האבן זיך געשטארקט‬ ‫די חדשים וואס מיר נוצן‪ ,‬זענען די נעמען פון די‬ ‫‏ר“ח כסלו איז אמאהל איין טאג‪ ,‬און אמאהל צוויי‬ ‫די צוויי רשעים אנטיוכס און המן‪ ,‬און דער‬ ‫חדשים וואס די באפעלקערונג האט גענוצט אין‬ ‫טאג‪ .‬חשון‪ ,‬דער פריער‘דיגע חודש‪ ,‬איז אמאהל חסר‬ ‫באשעפער האט ברוב רחמיו וחסדיו צושטערט‬ ‫מלכות בבל‪ ,‬און מ‘זעהט טאקע אז אין די ספרי‬ ‫און אמאהל מלא‪ .‬אויב חשון איז חסר איז כסלו איין‬ ‫זייערע מחשבות‪( .‬קרבן העני‪ ,‬חנוכה)‬ ‫נביאים האחרונים‪ ,‬ווי למשל אין זכרי‘ און אין נחמי‘‬ ‫טאג‪ ,‬און אויב חשון איז מלא איז ר“ח כסלו צוויי‬ ‫• ו‘ירא י‘ושב ה‘ארץ ה‘כנעני‬ ‫ווערט דאס שוין דערמאנט מיט דעם נאמען‪.‬‬ ‫טעג‪ ,‬און דער ערשטער טאג פון ר“ח‪ ,‬ציילט זיך נאך‬ ‫מיט חשון‪ ,‬ס‘איז דער דרייסיגסטער טאג פון חשון‪.‬‬ ‫דער צירוף פונעם הוי“ה אין חודש כסלו איז‬ ‫מרומז אינעם פסוק (בראשית נ‪:‬יא) ו‘ירא י‘ושב‬ ‫• ‘כסלו‘ דער דריטער און ניינטער חודש‬ ‫ה‘ארץ ה‘כנעני‪ .‬דער פסוק שטייט ביי די אבילות‬ ‫חודש כסלו ווערט אנגערופן אין די תורה‪,‬‬ ‫פון יעקב אבינו‪ ,‬ווען מ‘איז ארויפגעגאנגען פון‬ ‫“החודש השלישי“‪—,‬ווייל ס‘איז דער דריטער‬ ‫מצרים קיין ארץ כנען צום מערת המכפלה‪ ,‬און‬ ‫חודש פון בריאת העולם‪ ,‬און ‘החודש התשיעי‘‪—,‬‬ ‫מ‘האט זיך אפגעשטעלט אין גורן האטד‪ ,‬איז‬ ‫ווייל ס‘איז דער ניינטער חודש פון ניסן‪ ,‬וואס איז‬ ‫לויט די קבלה איז דאס געווען כסלו אין די טעג‬ ‫דער ראשי חדשים‪ .‬חודש כסלו ווערט דערמאנט‬ ‫פון חנוכה‪ .‬דער חשבון איז‪ ,‬ווייל יעקב אבינו איז‬ ‫אין תנ“ך צוויי מאהל‪ .‬אין ספר זכרי‘ (ז‘) ‪“ ,‬בארבעה‬ ‫נפטר געווארן א‘ סוכות‪ ,‬ווי ס‘איז מרומז אינעם‬ ‫דער טעם איז‪ ,‬ווי דער רמב“ן איז מאריך צו‬ ‫לחודש התשיעי בכסלו“‪ ,‬און אין ספר נחמי‘ (א‪:‬א)‬ ‫פסוק ‘ויעקב נסע סכותה‘‪ ,‬און די זיבעציג טעג פון‬ ‫ערקלעהרן (בא יב‪:‬ב)‪ ,‬אז ס‘איז לויט די נבואה‬ ‫“ויהי בחודש כסלו“‪.‬‬ ‫אבילות האט זיך געענדיגט אין חנוכה‪ ,‬דעריבער‬ ‫ווערט דער צירוף פונעם חודש מרומז אין דעם‬ ‫וואס ירמיה הנביא האט געזאגט (ירמיה כ“ג) ‘לכן‬ ‫• דער צירוף פונעם חודש‬ ‫הנה ימים באים‪ ,‬נאם ה‘‪ ,‬ולא יאמרו עוד חי ה‘ אשר‬ ‫פסוק‪( .‬בני יששכר מאמרי חודש כסלו)‬ ‫ס‘שטייט אין ספר יצירה‪ ,‬און אין ספר פרי‬ ‫העלה את בני ישראל מארץ מצרים‪ .‬כי אם חי ה‘‪,‬‬ ‫ראש השנה און יום כיפור שרייבט דער‬ ‫עץ חיים (שער י“ט פ“ג)‪ ,‬אז אין יעדער חודש‬ ‫אשר העלה ואשר הביא את זרע בית ישראל מארץ‬ ‫באשעפער פאר אידישע קינדער אלעס גוטס‪,‬‬ ‫פון די צוועלף חדשים‪ ,‬געוועלטיגט דער שם‬ ‫צפונה‪ ,‬ומכל הארצות‪ ,‬אשר הדחתים שם‪ ,‬וישבו‬ ‫און נאר חנוכה זעהן דאס אידן אין די מחשבה‪ ,‬און‬ ‫הוי“ה‪ ,‬אבער די אותיות זענען אויסגעלייגט‬ ‫על אדמתם‘‪—,‬ווען די אידן וועלן אויסגעלייזט‬ ‫דעריבער חנוכה ווען מ‘צינדט די מנורה‪ ,‬שיינט‬ ‫אויף אן אנדערן אופן‪ ,‬און אויף דעם שטייט אין‬ ‫ווערן (לויטין רמב“ן ‪ -‬רעדט די נבואה פון די גאולה‬ ‫דאס אריין אין די אויגן‪ ,‬און דעריבער צינדט מען‬ ‫משנת חסידים (ניסן א) אז יעדער ראש חודש‪,‬‬ ‫פון גלות בבל ‪ -‬ארץ צפונה) וועט דער לויב פון‬ ‫לעכט‪ ,‬און פורים דערמאנט מען דאס מיטן מויל‪,‬‬ ‫ווען מ‘דאווענט תפילת מוסף‪ ,‬דארף מען אנזין‬ ‫באשעפער מער נישט זיין די גאולה פון מצרים‪,‬‬ ‫און מ‘ליינט דעמאלט די מגילה‪ .‬דערפאר איז דער‬ ‫האבן דעם צירוף פונעם שם הוי“ה אויסגעלייגט‬ ‫נאר די פרישע גאולה פון בבל‪ .‬דערפאר‪ ,‬זאגט דער‬ ‫צירוף פון חודש כסלו פונעם פסוק ו‘ירא י‘ושב‬ ‫לויט‘ן וועג וויאזוי ס‘איז שולט יענעם חודש‪,‬‬ ‫הייליגער רמב“ן‪ ,‬האט מען געטוישט די נעמען פון‬ ‫ה‘ארץ ה‘כנעני“‪ ,‬וואס איז מרמז אויף דעם ענין‬ ‫ווען מ‘ענדיגט די מיטלסטע ברכה ‘מקדש ישראל‬ ‫די חדשים‪ ,‬און מ‘האט אויפגעהערט צו ציילן די‬ ‫פון ראיה‪—,‬זעהן‪( .‬קדושת לוי ‪ -‬חנוכה)‬ ‫וראשי חדשים‘‪ ,‬און אויב האט מען נישט אינזין‪,‬‬ ‫חדשים אנגעהויבן פון חודש ניסן‪ ,‬ווי דער פסוק‬ ‫ווערן די תפילות נישט נתקבל‪( .‬בני יששכר מאמרי ר“ח‬ ‫• ר“ח כסלו די זעלבע בחינה ווי “יום כיפור“‬ ‫זאגט ‘החודש הזה לכם ראש חדשים‘ אלס א זכר‬ ‫מאמר א‘ י“א)‪.‬‬ ‫צו יציאת מצרים‪ ,‬נאר זוי האבן א נאמען געגעבן די‬ ‫אמאהל ראש חודש כסלו האט הרה“ק דער‬ ‫חדשים מיט בבלי‘שע נעמען‪ ,‬אלס א שבח והודאה‬ ‫• דער נאמען פון חודש כסלו‪.‬‬ ‫טשערנאביל‘ער מגיד זי“ע זיך געלייגט שלאפן‪,‬‬ ‫און האט זיך אויפגעכאפט מיט א גרויסער פחד‬ ‫ווען אידישע קינדער זענען ארויפגעקומען אויפ‘ן צוריקקומען צו ארץ ישראל נאך זיבעציג‬ ‫און געזאגט‪ ,‬אז ער איז געווען אין ‘עולם העליון‘‪,‬‬ ‫צוריק קין ארץ ישראל אין די צייטן פון צווייטן יאהר אין גלות בבל‪ .‬ווי מ‘זעהט אין תנ“ך אז די‬ ‫און געזעהן אז ס‘טוהט זיך דארט עפעס א טומל‪.‬‬ ‫בית המקדש‪ ,‬האבן זיי מיטגעברענגט די נעמען נביאים וואס האבן זיך געפינען אין בבל‪ ,‬באנוצן‬ ‫האט ער געפרעגט אין הימל וואס איז עפעס היינט‬ ‫פון די חדשים לויט וויאזוי מ‘האט דאס גערופן זיך מיט די נעמען פון די חדשים וואס מיר קענען‪.‬‬ ‫אין ספר ‘סידורו של שבת‘ (שורש ו“ ענף ג‘ עלה‬ ‫אין בבל‪ ,‬אין די בבלי‘שע שפראך‪ .‬ווי די גמרא‬ ‫אנדערש ווי יעדן טאג‪ .‬האט מען אים געענטפערט‬ ‫זאגט אין ירושלמי (ר“ה פ“א ה“ב)‪‘ ,‬אמר רבי א) שטייט‪ ,‬אז די טוישונגען פון די צירופים זענען‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כד‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ו‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬חודש מרחשון‪ ...‬די הייליגע ווינטער נעכט‬ ‫>>>>>>>‬ ‫לערנען‪ ,‬ווען ס‘קומט פארטאג‘ס זעה איך אים‬ ‫מיר גייען בענטשן ר“ח כסלו איז די צייט זיך צו‬ ‫אז דער היינטיגער טאג ר“ח כסלו האט די זעלבע‬ ‫ווי ער איז נאך אלץ פארטיעפט אין זיין לערנען‪,‬‬ ‫שטארקן אין דעם ענין‪ ,‬און נעמען אויף אויף זיך‬ ‫בחינה ווי “יום כיפור“‪ ,‬און ס‘איז א טאג פון מחילה‬ ‫אויב אזוי ווען שלאפט ער? צומאהל פלעגט‬ ‫צו חזר‘ן אלעס וואס מ‘לערנט כדי מ‘זאל זיי גוט‬ ‫סליחה וכפרה פאר אידן‪ ,‬וויבאלד חנוכה איז די‬ ‫דער משמש אוועק שטעלן פארנאכט דעם‬ ‫געדענקען‪ .‬צדיקים האבן אונז געלע‪3‬רנט‪ ,‬און אזוי‬ ‫‘גמר החותם‘‪ ,‬און די שטראלן פון דעם שיינען‬ ‫מאהלצייט אויפ‘ן טיש‪ ,‬און אינדערפרי ווען ער‬ ‫האט מען געזעהן בכל הדורות‪ ,‬אז די אייניציגסטע‬ ‫שוין פון אנהייב חודש‪( .‬הרה“ק רבי אהרן מטשערנאביל זצוק“ל)‬ ‫האט געברענגט פאר‘ן ווישאווא רב א הייס גלעזל‬ ‫וועג צו געדענקען וואס מ‘לערנט‪ ,‬איז נאך דורך‬ ‫• מ‘ווארט מיט די תשובה פון יום כיפור ביז‬ ‫מיט קאווע‪ ,‬איז ער געזיצן ביים טיש און פלייסיג‬ ‫“חזרה“‪ .‬כדי צו האבן אביסל אן השגה וויאזוי די‬ ‫ר“ח כסלו‬ ‫געלערנט נאך פון נעכטן ביינאכט‪ ,‬און דער‬ ‫גדולי ישראל זענען אויסגעוואקסן צו זיין אזוי גרויס‬ ‫מאהלצייט איז געליגן נעבן אים אומבאריהרט‪.‬‬ ‫אין תורה‪ ,‬און וויפיהל כוחות זיי האבן אריינגעלייגט‬ ‫ס‘שטייט אין ספר “ליקוטי צבי“ בשם א רש“י‬ ‫אין ‘חזרה‘‪.‬‬ ‫ישן אין אויפ‘ן פסוק (ירמי‘ לו‪:‬ו) “ובחודש התשיעי‬ ‫• “געלערנט בעמידה א גאנצע נאכט‪....‬‬ ‫הרה“ק רבי דוב בעריש פון ביאלא זי“ע פלעגט‬ ‫‪E‬‬ ‫קראו צום לפני ה‘“‪—,‬וואס דאס איז חודש כסלו‪.‬‬ ‫שטייט אין רש“י ישן‪“ :‬שראש חודש כסלו הוא יום‬ ‫שפעט דאווענען‪ ,‬און ווען ער האט געענדיגט‬ ‫דאווענען איז שוין כמעט געווען נאכט‪ .‬האט ער‬ ‫מאוצרות רבוה“ק‬ ‫מחילה וסליחה וכפרה כיום הכיפורים‪ ,‬ואם לא‬ ‫עשה תשובה ביום הכיפורים ממתינין לו עד ראש‬ ‫טועם געווען פאר פת שחרית א שטארק גלעזל‬ ‫בראנפין‪ ,‬און דערנאך געלערנט א גאנצע נאכט‬ ‫‪ J‬הייליגע ווינטער נעכט ‪L‬‬ ‫חודש כסלו“‪ .‬אז אויב איינער האט נישט תשובה‬ ‫געטוען אין יום כיפור ווארט מען אין הימל ביז‬ ‫ר“ח כסלו אז ער זאל תשובה טוען‪ .‬און דער טעם התמדה בתורה אין די לאנגע ווינטער נעכט‬ ‫איז ווייל פון הושענא רבה ביז ר“ח כסלו זענען • די ווינטער חדשים לייכטן מער‬ ‫פארהאן פערציג טעג‪ ,‬אקעגן די פערציג טעג וואס‬ ‫מ‘דארף זעהן מיט צו נעמען מיט זיך פון די הייליגע‬ ‫משה רבינו איז געווען אין הימל צו באקומען די‬ ‫טעג די אלע התעליות און קבלות טובות וואס מ‘האט‬ ‫לוחות שניות‪( .‬ראה‪‘ :‬קרן ישועה‘ מאמרי חודש כסלו א‪.‬ב‪).‬‬ ‫אויף זיך גענומען‪ ,‬און מיט דעם וואס מ‘נוצט אויס די‬ ‫• ר“ח כסלו זעהט מען שוין די ליכטיגקייט לאנגע ווינטער נעכט אויף תורה מאכט מען א כלי צו‬ ‫קענען אנהאלטן די אלע זאכן‪ ,‬און אזוי וועט מען זוכה‬ ‫פון די חנוכה לעכט‬ ‫שטייענדיג‪ ,‬ווייל ער האט געהאט א חומרא צו‬ ‫אין ‘ילקוט ראובני‘ שטייט אז חודש תשרי זיין צו א זמן פיהל מיט הצלחות און סייתא דשמיא‪.‬‬ ‫לערנען שטייענדיג‪ ,‬און דער קאפ האט אים גוט‬ ‫איז מזל ‘מאזניים‘‪ ,‬ווייל דעמאלט וועגט מען אפ • “גאלדענע נעכט“‪,‬‬ ‫געארבעט‪( ...‬ימות עולם)‬ ‫די זינד און די מצוות‪ .‬און חודש כסלו איז דער‬ ‫• הרה“ק רבי פנחס מקאריץ זי“ע‪ ,‬פלעגט‬ ‫מזל פון ‘קשת‘‪ ,‬ווייל מ‘ווארפט אונז דעמאלט‬ ‫•“חוט של חסד“‪....‬‬ ‫ארויס פון גיהנום‪ .‬הרה“ק מבאיאן זצוק“ל פלעגט אנרופן די ווינטער נעכט “גאלדענע נעכט“‪—,‬ווייל‬ ‫הרה“ק רבי אייזיק‘ל זידיטשובער זי“ע איז‬ ‫זאגן א משל אויף ר“ח כסלו‪ ,‬אז ס‘איז אזוי ווי א די מעגליכקייטן צו דינען אין זיי דעם באשעפער‬ ‫געזיצן מיט זיין טאטע הרה“ק רבי ישכר בעריש‬ ‫מענטש וואס גייט אין די פינסטער און ער זעהט זענען זייער גרויס‪.‬‬ ‫זי“ע און געלערנט תורה א גאנצע נאכט ברציפות‪.‬‬ ‫גארנישט‪ ,‬און פלוצלינג זעהט ער פונדערווייטנס • “אויב אזוי ווען שלאפט ער?“‬ ‫און פארטאג‘ס האבן זיי נישט געהאט אפילו א‬ ‫א שטראהל פון ליכטיגקייט‪ .‬ווערט ער דעמאלט‬ ‫ס‘האט דערציילט דער תלמיד הרה“ח ר‘ ישראל‬ ‫גלעזל טיי מיט א שטיקל צוקער‪ ,‬מיט וואס זיך‬ ‫זייער פרייליך‪ ,‬ווייל כאטש ער איז נאך אין די‬ ‫שטערן‪ ,‬אז ווען דער ווישאווא רב הרה“ק בעל‬ ‫צו דערקוויקן‪ .‬האט רבי אייזיק‘ל געזאגט פאר‬ ‫פינסטער‪ ,‬אבער אט אט גייט שוין לעכטיג ווערן‪.‬‬ ‫“שאירת מנחם“ איז געקומען קיין גראסווארדיין‬ ‫זיין טאטע הרה“ק רבי ישכר בעריש‪“ :‬חז“ל (חגיגה‬ ‫אזוי אויך ווען ס‘קומט ר“ח כסלו זעהט מען שוין‬ ‫צו זיין פאטער דער “אהבת ישראל“ פון ווישניץ‬ ‫יב‪ ):‬זאגן דאך אז דער וואס איז עוסק בתורה א‬ ‫די ליכטיגקייט פון די חנוכה לעכט און ס‘קומט‬ ‫זי“ע‪ ,‬האט ער געוואוינט בשכנות פון זיין פאטער‪,‬‬ ‫גאנצע נאכט‪ ,‬ציהט זיך א חוט של חסד אויף אים‬ ‫אריין א שמחה אין הארץ‪( .‬ועי‘ ‘בארות המים‘ לשמח“ת)‬ ‫און זיין פענצטער איז געווען אפען צו די גאס‪ .‬נעבן‬ ‫א גאנצן טאג‪ ,‬איז ווי איז דער חוט של חסד אז זיי‬ ‫• מלכות יון האט געוואלט מאכן פארגעסן דעם ווישאווא רב האט געוואוינט אן אשכנזישער‬ ‫האבן דאס ביסל אויך נישט? האט זיין טאטע אים‬ ‫וואס אידן האבן געלערנט‬ ‫איד וואס האט אים שטענדיג נאכגעקוקט‪ .‬האט‬ ‫געענטפערט‪ :‬די כוונה פון חוט של חסד מיינט‪,‬‬ ‫מיר ווייסן אז איינע פון די זאכן וואס מלכות ער געפרעגט פון ר‘ ישראל‘ן‪“ ,‬ווען שלאפט דער‬ ‫אז מ‘קען ווייטער עוסק זיין בתורה אפילו נאכ‘ן‬ ‫יון האט געוואלט מאכן פארגעסן פון די אידן ווישאווער רב? צומאהל ווען איך וועק מיך אויף‬ ‫לערנען א גאנצע נאכט‪ ,‬און אזוי האבן זיי ווייטער‬ ‫וואס זיי האבן געלערנט‪ ,‬אזויווי מיר זאגן (אין ביינאכט זעה איך ווי ער ער שטיט מיט א פיס אויפ‘ן‬ ‫געלערנט תורה מיט גרויס התמדה‪(...‬מעשה צדיקים)‬ ‫בימי מתתיהו) “להשכיחם תורתך“‪ .‬אצינד ווען בענקעל און איין פיס אויף די ערד פארטיעפט אין‬ ‫(פארזעצונג אי“ה)‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כה‬ ‫יד‬ ‫תשפ“ז‬ ‫חיילךשרה‬ ‫תשפ“ב‬ ‫פ‘ פ‘‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬שב“ק מאוצרות רבוה“ק‪ ...‬א שבת מעשה‘לע‪...‬‬ ‫שבתים אין שטוב פון רבי יצחק שיינבערגער‪ .‬ערב שב“ק ווען מרן זי“ע‬ ‫איז אנגעקומען צו זיין אכסניא און אריינגעגאנגען אין זיין צימער‪ ,‬האט‬ ‫שבת קודש מאוצרות רבוה“ק‬ ‫ער פריער איבערגעקוקט דעם טישטוך אויפ‘ן טיש‪ ,‬און ווען מרן זי“ע‬ ‫האט באמערקט אז דער טיש איז באדעקט נאר מיט איין טישטוך‪ ,‬האט‬ ‫נקיון הבית וסידור השלחן‬ ‫ער געבעהטן פון ר‘ יצחק ער זאל לייגן נאך א טישטוך אויפ‘ן טיש‪ ,‬כדי‬ ‫הדחת הרצפה ‪ /‬אוורור בית המדרש ‪ /‬פריסת מפות בבית ‪/‬‬ ‫ס‘זאל זיין צוויי טישטוכער אויפ‘ן טיש לכבוד שבת‪.‬‬ ‫פריסת מפות בבית המדרש ‪ /‬החלפת מגבות‬ ‫דער מנהג איז נישט אראפ צונעמען די שבת טישטוכער פון די טישן‪,‬‬ ‫• פריסת מפות בבית‬ ‫מוצאי שבת‪ ,‬נאר זונטאג‪ .‬און אזוי האט מרן זי“ע געטוען‪ ,‬אז די ווייסע‬ ‫מ‘גרייט דעם עס‪-‬צימער און דעם שבת טיש ערב שבת ויום טוב פון‬ ‫טישטוכער אויפ‘ן טיש אין צימער‪ ,‬האט מען נישט אראפגענומען מוצאי‬ ‫פאראויס‪ ,‬ס‘זאל שוין זיין צוגעגרייט און ארדנטלעך ווען מ‘קומט אהיים‬ ‫שבת‪ ,‬נאר ערשט זונטאג אינדערפרי‪ .‬ווידער מוצאי יום טוב [אין ארץ‬ ‫ביינאכט פון בית המדרש‪ .‬לכבוד שבת יום טוב ווערן אלע טישן צוגעדעקט‬ ‫ישראל]‪ ,‬האט מען געלאזט דעם ווייסע טישטוך דעם גאנצן טאג אסרו‬ ‫מיט א ווייסע טישטוך‪ ,‬און אויפ‘ן טיש ווי מ‘עסט ווערט דער טיש צוגעדעקט‬ ‫חג ביז מארגן אינדערפרי‪.‬‬ ‫מיט צוויי טישטוכער במשך דעם גאנצן שבת‪.‬‬ ‫מרן זי“ע פלעגט בשעת‘ן זיצן ביים טיש‪ ,‬טאפן מיט די הענט ביים עק פונעם‬ ‫טישטוך צי דער זוים פונעם טישטוך איז נישט פארקעהרט‪ ,‬אזוי ווי מרן זי“ע האט‬ ‫ביי כ“ק מרן מהר“א זי“ע איז געווען דער סדר‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫אכטונג געגעבן אז די בגדים זאלן נישט זיין איבערגעדרייט‪ ,‬אזוי האט מרן זי“ע זיכער‬ ‫טיש‪ ,‬ווי מרן זי“ע איז געזיצן רוב טאג‪ ,‬איז נישט געווען באדעקט מיט א‬ ‫נאטן זאלן זיין פון אינעווייניג און נישט פון אויסווייניג‪ ,‬וויבאלד זיינע‬ ‫געמאכט ַאז די ָ‬ ‫ַ‬ ‫טישטוך אין די וואכנטאג‪ ,‬נאר מיט א ‘סאראטע‘‪( .‬א סארט טוך)‪ .‬אבער‪,‬‬ ‫הייליגע אויגן זענען אפט געווען פארמאכט‪ ,‬דעריבער האט מרן זי“ע געפיהלט מיט‬ ‫ערב שבת קודש און ערב יום טוב‪ ,‬פאר לעכט צינדן‪ ,‬האבן די משמשים‬ ‫די הייליגע הענט צי דאס טישטוך ליגט גוט‪ .‬אזוי אויך איז דער מנהג אז מ‘לייגט‬ ‫אויסגעשפרייט א ווייסע טישטוך איבערן גאנצן טיש אויף די ‘סאראטע‬ ‫נישט צוריק דאס שטריימל אין די פושקע מוצאי שבת נאר ערשט זונטאג אינדערפרי‪.‬‬ ‫(כאטש מרן זי“ע פלעגט געוועהנליך נישט עסן אויף דעם טיש שבתים און‬ ‫(ספר ‘הליכות הצדיקים‘ חלק א‘ עמוד רפ“ז‪-‬רפ“ח ותשח“ל)‬ ‫יום טובים)‪ ,‬און מרן זי“ע פלעגט אפילו צוהעלפן מיט זיינע הייליגע הענט‬ ‫(פארזעצונג אי“ה)‬ ‫אויסצושפרייטן דעם טישטוך אויפ‘ן טיש‪ .‬אויף די אנדערע טישן אין שטוב‬ ‫האט מען אויך אויסגעשפרייט א ווייסע טישטוך לכבוד שבת קודש ויום‬ ‫טוב‪ ,‬ווי ס‘איז מנהג‪ .‬אויפ‘ן גרויסן טיש אין די ‘גרויסע שטוב‘‪ ,‬אויף וועלכן‬ ‫מרן זי“ע האט געפיהרט זיינע הייליגע טישן‪ ,‬האט מען אויסגעשפרייט‬ ‫• “די ווייטאג פון א חשש חילול שבת‪“...‬‬ ‫צוויי ווייסע טישטוכער (כאטש אויף די אנדערע טישן איז אויסגעשפרייט‬ ‫אמאהל שבת איז רבי שמואל אהרן יודעלאוויץ זצ“ל געווען זייער‬ ‫געווארן נאר איין טישטוך)‪.‬‬ ‫פארמאטערט און צוטראגן‪ .‬ווען זיינע מקורבים האבן אים געפרעגט צי‬ ‫כאטש יעדן אוונט ווען מרן זי“ע האט געגעסן נאכטמאהל האט מען‬ ‫עפעס האט פאסיהרט‪ ,‬האט ער זיי דערציילט‪“ :‬א גאנצע נאכט האב איך‬ ‫אויסגעשפרייט א טישטוך איבער‘ן סאראטע‪ ,‬אבער נאר אויף א האלבן טיש‪ .‬מרן זי“ע‬ ‫זיך געווארפן פון שטארקע ציין‪-‬ווייטאג‪ .‬די יסורים זענען געווען שרעקליך‪.‬‬ ‫איז געווען פארזיכטיג נישט צו באדעקן דעם גאנצן טיש מיט‘ן טישטוך ביים‬ ‫כאטש‬‫עסן‪ ,‬און א טייל פונעם טיש איז נישט געווען באדעקט זכר לחורבן‪ .‬און ָ‬ ‫פארטאגס האבן זיך די ווייטאגן פארשטארקט‪ ,‬און איך האב באשלאסן‬ ‫“א‬ ‫געזאגט‪ַ :‬‬ ‫האט מרן זי“ע ָ‬ ‫גאנצן טיש‪ָ ,‬‬‫באדעקט דעם ַ‬ ‫האט יא ַ‬ ‫ראטע ָ‬ ‫סא ַ‬ ‫די ַ‬ ‫אז לויט אלע דיעות איז מיין מצב ווי איינער‬ ‫ראטע איז נישט קיין טישטוך‪ “.‬דעריבער דארף מען דאס נישט אויפדעקן‬ ‫סא ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס האט גרויס צער פון זיין ווייטאג‪ ,‬און מיין‬ ‫ביים עסן‪ ,‬אבער דעם טישטוך וואס מ‘האט געלייגט ביים עסן איז געווען‬ ‫גאנצער קערפער איז אפגעשוואכט דערפון‪ ,‬און‬ ‫געדעקט נאר אויף א האלבן טיש אלס זכר לחורבן‪ .‬אבער ווען מ‘האט געלייגט א‬ ‫דערפאר מעג איך נעמען א מעדעצין וואס וועט‬ ‫ווייסע טישטוך אויפ‘ן טיש לכבוד שבת‪ ,‬האט מרן זי“ע געהייסן ס‘זאל באדעקן‬ ‫אביסל אפשטילן די ווייטאג‪.‬‬ ‫דעם גאנצן טיש‪ ,‬און דורכאויס דעם גאנצן שבת איז דער גאנצער טיש געווען‬ ‫באדעקט מיט א ווייסע טישטוך [ווייל שבת טאהר מען נישט ווייזן א זכר לחורבן]‪.‬‬ ‫איך האב געשמירט אלקאהאל ארום מיינע‬ ‫ציינער‪ ,‬אבער דערנאך איז מיר ארויפגעקומען א חשש אז אפשר האב‬ ‫צום באמערקען‪ :‬אין בעלזא פאר די מלחמה‪ ,‬ווען בארימטע צדיקים און‬ ‫איך עובר געווען אויפ‘ן איסור סחיטה בשעת‘ן שמיהרן‪ .‬גלייבט מיר‪ ,‬אז‬ ‫אדמורי“ם זענען געקומען באזוכן רבותינו הק‘‪ ,‬זענען געווען זעלטענע פעלער‬ ‫ווען מ‘האט געהייסן באדעקן דעם טיש מיט א ווייסע טישטוך לכבודם‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫די יסורים וואס דער חשש האט מיר גורם געווען‪ ,‬זענען פיהל שטארקער‪,‬‬ ‫מ‘טוהט לכבוד שבת‪( ,‬זוה“ק ח“ג כט‪).‬‬ ‫ווי די געפעהרליכע צאן‪-‬ווייטאג!“‬ ‫אין די ערשטע צייט‪ ,‬נאכדעם ארויף קומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬ווען‬ ‫(פארזעצונג אי“ה)‬ ‫מרן זי“ע איז געווען אין ירושלים‪ ,‬האט זיך מרן זי“ע אויפגעהאלטן צוויי‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כד‬ ‫יד‬ ‫תשפ“ז‬ ‫שרה‬ ‫תשפ“ב‬ ‫חיילך‬ ‫פ‘ פ‘‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬סגולות ‪...‬מאוצרות רבוה“ק‬ ‫ַמיין שבת אוצר‪ ...‬שבת קודש‬ ‫“סגולה לטובת נשנת הנפטר ל“ע“‬ ‫• לערנען חומש מיט פירש“י ז“ל •‬ ‫ס‘זענען געווען געוויסע צדיקים וואס האבן אנגעפאנגן ליל ששי‬ ‫ארויסגעקליבן פון ספר “והייתם לי סגולה“ ותח“ח להמלקט‬ ‫אנצוגרייטן די פיש לכבוד שב“ק‪ .‬ליל ששי פארטאגס איז א גרויסער זמן‬ ‫צו זאגן תהלים‪.‬‬ ‫הרה“ק רבי יהושע מטומשאב זצ“ל האט געהאט א וואונדערליכער מנהג ווען‬ ‫ער איז איינגעשטאנען עטליכע חדשים אין שטוב פון הגה“צ ממאדע זצ“ל‪ ,‬ווי די‬ ‫• להיות בשמחה ‪-‬סגולה לפטירה באופן יפה‪...‬‬ ‫קאך איז געווען אינדרויסן אין הויף‪ ,‬און רבי יהושע‘לע האט דוקא געוואלט אז‬ ‫הרבנית פייגא בריזל ע“ה‪ ,‬די פרוי פון הרה“צ רבי דוד זצ“ל‪ ,‬איז געווען‬ ‫יעדן ליל שישי זאל מען אים ברענגן אין א לעפל פון די קאך‪ ,‬אביסל פון די פיש‬ ‫א שוועסטער פון הרה“ק רבי יצחק מוויעליפאלי זצ“ל‪ .‬חודש אלול פאר איר‬ ‫זאפט וואס מ‘האט געקאכט לכבוד שב“ק ביז צו זיין צימער‪ ,‬און ער האט דערפון‬ ‫פטירה (ביום י“ט תשרי)‪ ,‬איז זי געקומען צו כ“ק מרן מהר“א זי“ע וואס האט‬ ‫טועם געווען כדי מקיים צו זיין די הלכה פון טועמי‘ איידער שב“ק‪.‬‬ ‫איר גאר מכבד געווען‪ ,‬און זי האט געבעהטן אז זי זאל האבן “א שיינע חתונה“‪,‬‬ ‫אין ספר ‘מנחת שבת‘ (בס‘ חק לישראל סוף ספר דברים‪ ,‬בשם הפוסקים)‬ ‫מיינענ‘דיג אז איר פטירה פון די וועלט זאל זיין אויף א שיינעם אופן‪ .‬האט איר‬ ‫ווערט געברענגט אז ווינטער ווען די טעג זענען קורץ‪ ,‬קענען שוין די פרויען באקן‬ ‫מרן זי“ע געזאגט‪“ :‬דער טאטע ז“ל [מרן מהרי“ד זי“ע] האט געזאגט‪ :‬די סגולה‬ ‫די חלות ליל ששי‪ ,‬כדי זי זאל נישט גורם זיין ח“ו א חשש חילול שבת פרייטאג‪,‬‬ ‫דערצו איז צו זיין בשמחה“‪ .‬און מרן זי“ע האט דאס איבערגעזאגט דריי מאהל‪.‬‬ ‫ווייל דעמאלט איז יצא שכרה בהפסדה‪ ,‬אבער דאנערשטאג בייטאג זאל מען‬ ‫נישט באקן נאר אויב ס‘איז ממש א שעת הדחק‪.‬‬ ‫• אמירת פסוק המתחיל ומסתיים באותיות שמו‬ ‫אין שו“ת ‘אבני צדק‘ (יו“ד סי‘ קי“ז) שרייבט הגה“ק בעל ייטב לב זצ“ל א‬ ‫כ“ק מרן מהר“ש זי“ע האט געזאגט [ספר ‘מדבר קדש‘ פ‘ וישלח]‪“ :‬ס‘שטייט‬ ‫סדר תשובה פאר א געוויסע שטאט וואס דארט איז ליידער אראפ געפאלן א‬ ‫בשם די קדמונים“ [קיצור של“ה]‪ ,‬אז ס‘איז גוט צו זאגן ביי די תפלת שמונה עשרה‬ ‫ספר תורה‪ ,‬אז זיי זאלן זיך פארנעמען צו זאגן גאנץ ספר תהלים איינמאהל אין‬ ‫איידער “יהיו לרצון אמרי פי“‪ ,‬א פסוק וואס הייבט זיך אהן מיט‘ן ערשטן און‬ ‫די וואך פארן דאווענען‪ ,‬ווייל אזוי פיהרן זיך במילא חסידים צו זאגן גאנץ תהלים‬ ‫לעצטן אות פון זיין נאמען‪ ,‬און דאס איז א סגולה אז נאכ‘ן ווערן נפטר פארגעסט‬ ‫ערב שבת קודש פארן דאווענען‪.‬‬ ‫מען נישט דעם נאמען“‪“ .‬אבער“‪ ,‬האט מרן זי“ע מוסיף געווען‪“ ,‬דאס איז נאר‬ ‫אין ספר ‘קדושת יו“ט‘ (פ‘ תולדות‪ ,‬דף כ“ב ע“ב) שרייבט ער‪ :‬דאס איז די וועג‬ ‫אויב מ‘פיהרט זיך אויף ווי ס‘איז פאסיג‪ ,‬און מ‘גייט בדרך התורה והמצוה‪ ,‬אבער‬ ‫וואס דער מענטש זאל זיך אנכאפן אין די ליכטיגקייט פונעם לעבן‪ ,‬צו קובע זיין‬ ‫אויב מ‘פיהרט זיך נישט אויף ווי ס‘דארף צו זיין העלפט נישט די סגולה“‪.‬‬ ‫צייטן פאר תורה יעדן איינציגן טאג‪ ,‬יעדער לויט זיין מדריגה‪ ,‬און מ‘זאל מאכן‬ ‫• לימוד פרקי משניות‬ ‫תקנות צו ענדיגן תהלים בציבור איינמאל אין די וואך‪ ,‬דהיינו פרייטאג פארטאג‘ס‬ ‫כ“ק מרן מהר“א זי“ע האט נאכגעזאגט פון זיין טאטע ז“ל [כ“ק מרן מהרי“ד‬ ‫וואס דאס איז איז גאר א גרויסע תיקון כידוע פון די הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫(מלוקט מפי ספרים וסופרים ותשוח“ל ‪ -‬פארזעצונג אי“ה)‬ ‫זי“ע] “ס‘איז אמת וואס ס‘איז באקאנט פונעם עלטער זיידן ז“ל [מרן מהר“ש‬ ‫זי“ע] וואס האט געזאגט אז אין מסכת מקוואות (פרק ז) הייבט די משנה אהן‬ ‫ערב שבת קודש‬ ‫(ד‪-‬ז) מיט די אותיות ‘נשמה‘‪ ,‬און ס‘איז א סגולה לטובת די נשמה פונעם נפטר צו‬ ‫• די שטראף פאר‘ן נישט אנגרייטן לכבוד שבת‬ ‫לערנען די משניות‪ ,‬אבער‪ ,‬האט דער טאטע ז“ל [כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע] געזאגט‪:‬‬ ‫ס‘איז געווען א פרוי וואס האט יעדן פרייטאג אנשטאט צו זיין‬ ‫“ס‘איז נישט גענוג בלויז צו לערנען די משניות‪ ,‬יוצא צו זיין ידי חובה‪ ,‬ווייל לטובת‬ ‫באשעפטיגט מיטן אנגרייטן עסנווארג אויף שבת ווי מ‘דארף‪ ,‬פלעגט זי‬ ‫די נשמה פונעם נפטר‪ ,‬דארף מען אויך לערנען פרקים משניות וואס הייבן זיך‬ ‫שפינען‪ ,‬וועבן‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬ווען די פרוי איז געשטארבן‪ ,‬האט איר איינער געזעהן‬ ‫אהן מיט די אויתיות פונעם נאמען פונעם נפטר‪ ,‬בשילוב מיט די פרקים משניות‪,‬‬ ‫אין חלום ווי מ‘האט געברענט אירע אויגן און הענט מיט שטעקעלעך פון‬ ‫וואס הייבן זיך אהן מיט די אותיות ‘נשמה‘‪ ,‬און אנהייבן מיט‘ן אות פונעם נאמען‬ ‫פלאקס‪ .‬האט דער מענטש געפרעגט פארוואס משפט מען די פרוי מיט‬ ‫פונעם נפטר‪ ,‬און דערנאך לערנען א פרק משניות וואס הייבט זיך אהן מיט‘ן אות‬ ‫די שטראף‪ ,‬האט מען אים געענטפערט‪ ,‬ווייל אלע פרייטאג׳ס האט זי‬ ‫‘נשמה‘‪ ,‬און אזוי ווייטער“‪ .‬פונדעסטוועגן‪ ,‬האט כ“ק מרן מהר“א זי“ע געזאגט‬ ‫זיך באשעפטיגט מיט שפינען פלאקס און זי האט זיך נישט באשעפטיגט‬ ‫זייענדיג אין קראקא געטא‪ ,‬בשעת די צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬בשעת הדחק‪,‬‬ ‫אנצוגרייטן אויף שבת‪( .‬ספר חסידים סי׳ קכ״ב)‬ ‫ווען מ‘קען נישט אסאך לערנען‪ ,‬איז גענוג צו לערנען משניות וואס הייבן זיך‬ ‫דעריבער איז זיכער אז ווער ס‘קען נאר‪ ,‬דארף זיך נישט אפירזוכן אויף‬ ‫אהן מיט‘ן נאמען פונעם נפטר‪ ,‬בשילוב מיט משניות וואס הייבט זיך אהן מיט די‬ ‫ערב שבת קודש קיין זייטיגע זאכן‪ ,‬אפילו זומער נישט זוכן ווי צו פאהרן אויף‬ ‫אותיות נשמה‪ ,‬און מ‘דארף נישט לערנען גאנצע פרקים“‪( .‬כתבי מהר“ם מבילגורייא זי“ע)‬ ‫ווייטע פלעצער‪ ,‬נאר זיך רישן און צוגרייטן צום שבת קודש ווי פריער מ‘קען‬ ‫און ווארטן אויפ‘ן שבת קודש‪.‬‬ ‫(פארזעצונג אי“ה)‬ ‫(אוצר השבת)‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כה‬ ‫יד‬ ‫תשפ“ז‬ ‫שרה‬ ‫תשפ“ב‬ ‫חיילך‬ ‫פ‘ פ‘‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪...‬קליינע מעשה'לעך פון גרויסע אידן‪...‬‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬מדות טובות‬ ‫• נישט כשר געלט‪...‬‬ ‫‪‘ J‬דובר מישרים‘ ‪L‬‬ ‫אמאהל האט הרה“ק רבי הערשל‘ע מליסקא זי“ע געגעבן א גרויסער סומע‬ ‫‪ H‬פרק ד‘ ‪G‬‬ ‫געלט פאר זיין גבאי‘ן‪ ,‬ער זאל דאס באלד פארברענען‪ .‬האט זיין איידעם הרה“צ‬ ‫רבי יוזעפף זצ“ל געפרעגט פונעם שווער‪ ,‬אויב ער קען פונעם געלט קויפן‬ ‫ווי ווייט זיך היטן פון פארשעהמען א צווייטן‬ ‫האלץ פאר די ארעמעלייט צו קענען הייצן פאר‘ן קומענ‘דיגן ווינטער? ווייל‬ ‫בעסער אריינגיין אין א קאלך אויוון און נישט פארשעהמען א חבר ברבים‬ ‫די האלץ וועט דאך פארברענט ווערן‪ ,‬וועט דאס געלט האבן א דין שריפה‪.‬‬ ‫די גמרא (בבא מציעא נט‪ - .‬כתובות סז‪ ):‬זאגט‪ :‬ס‘איז בעסער פאר א‬ ‫אבער רבי הערשל‘ע האט בשום אופ‘ן נישט מסכים‪ ,‬נאר מ‘זאל דאס געלט‬ ‫מענטש ער זאל זיך אריינווארפן אין א קאלך אויוון און חלילה פארברענט‬ ‫ממש פארברענען‪ .‬האט פאסיהרט אז איינער האט גענומען‬ ‫ווערן‪ ,‬נאר כדי נישט צו פארשעהמען א חבר ברבים‪ .‬און די גמרא דערציילט‪:‬‬ ‫פון געלט‪ ,‬און מיט א גוטע כוונה לשם מצוה‪ ,‬האט ער‬ ‫אז מר עוקבא פלעגט יעדן טאג אריינלייגן פיהר זוז אין דעם לאך פונעם‬ ‫באצאהלט א חוב פון דירה געלט פאר אן ארעמאן וואס איז‬ ‫טיהר פון אן ארימאן‪ ,‬וועלכער האט געוואוינט אין זיין געגענט‪ .‬מר עוקבא‬ ‫שוין געווען שולדיג דירה געלט פון א גאנץ יאהר‪ ,‬און דער‬ ‫האט אזוי געגעבן די צדקה ווייל ער האט נישט געוואלט אז דער ארימאן זאל‬ ‫בעל הבית האט אים געוואלט ארויס שטעלן פון זיין דירה‪.‬‬ ‫וויסן פון וואו דאס געלט קומט‪ .‬ווייל אויב דער ארימאן וואלט געוואוסט‬ ‫אבער שפעטער איז דער ארימאן ל“ע קראנק געווארן‪ ,‬און‬ ‫אז דער נשיא מר עוקבא גיט אים געלט יעדן טאג‪ ,‬וואלט ער פארשעהמט‬ ‫באקומען א געפעהרליכער אויסשלאג פון נגעים אויף זיין‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫גאנצען קערפער‪ .‬האט מען פארשטאנען‪ ,‬אז ס‘איז געקומען ווייל מ‘האט גענוצט‬ ‫איין טאג האט שוין דער ארימאן געוואלט זעהן ווער ס‘איז דער מענטש‬ ‫די געלט וואס רבי הערשל‘ע האט געהייסן פארברענען‪ .‬איז מען געקומען בעהטן‬ ‫וואס גיט אים געלט יעדן טאג‪ .‬מר עוקבא איז יענעם טאג געקומען מיט זיין‬ ‫אז רבי הערשל‘ע זאל מתפלל זיין און בעהטן רחמים אויף דעם ארעמאן‪ ,‬און‬ ‫ווייב‪ ,‬און ווען דער ארימאן האט געזעהן אז מ‘בייגט זיך אראפ צו לייגן דאס‬ ‫בלית ברירה האט מען אים פארציילט וואס מ‘האט געטוען מיט‘ן געלט פאר‬ ‫געלט אין דעם לאך פונעם טיהר‪ ,‬איז ער ארויסגעגאנגען צו זעהן ווער דאס איז‪.‬‬ ‫דעם ארימאן‪ .‬האט רבי הערשל‘ע געזאגט‪“ :‬וואס האט איר געטוען‪ ,‬דאס געלט‬ ‫ווען מר עוקבא און זיין ווייב האבן געזעהן אז דער ארימאן קומט ארויס‪ ,‬זענען‬ ‫וואס איך האב באקומען איז געווען פון א בעל עבירה וואס האט די מחלה‬ ‫זיי אנטלאפן‪ .‬דער ארימאן איז זיי נאכגעלאפן‪ ,‬זענען זיי ביידע אריינגעלאפן אין‬ ‫[פון נגעים] ה‘ ישמרנו‪ ,‬און איך האב נישט געזעהן קיין אנדערע עצה נאר צו‬ ‫א ברענענדיגן קאלך אויוון כדי נישט צו פארשעהמען דעם ארימאן‪( .‬כתובות שם)‬ ‫פארברענען דאס געלט‪ ,‬און אצינד ווען דער ארימאן האט נהנה געווען פונעם‬ ‫געלט‪ ,‬איז געשעהן וואס ס‘איז געשעהן‪.‬‬ ‫כאטש ביי די מעשה פון מר עוקבא איז נישט משמע פון די גמרא אז‬ ‫די מעשה האט פאסיהרט פאר א רבים‪ ,‬און די גמרא זאגט דאך נאר ביי‬ ‫• א חשש פון גזל גוי‪...‬‬ ‫א רבים איז בעסער זיך אריינצואווארפן אין א קאלך אויוון ווי איידער צו‬ ‫פארשעהמען א מענטש פאר א רבים‪ ,‬אבער וויבאלד מר עוקבא איז געווען‬ ‫אמאהל ווען דער הייליגער “דברי חיים“ פון צאנז זי“ע‪ ,‬איז געזיצן ביים‬ ‫דער נשיא און דער גדול הדור‪ ,‬ווערט ער אליין גערעכענט אזרי ווי א רבים‪,‬‬ ‫שבת טיש פרייטאג צונאכטס‪ ,‬און מ‘האט אריינגעברענגט א טעלער מיט‬ ‫ווייל פאר אזא חשוב‘ן מענטש ווערט מען שנעלער און מער פארשעהמט‪.‬‬ ‫מייערן ‘צימעס‘‪ .‬האט דער צאנזער רב גענומען דעם לעפל אין די האנט‪ ,‬אבער‬ ‫(עיון יעקב‪ ,‬וכן יהוידע על הגמרא שם)‬ ‫אנשטאט עסן פון די ‘צימעס‘‪ ,‬האט ער געהאלטן דעם לעפל אין זיין האנט און‬ ‫דאס געדרייט אהין און אהער‪ ,‬שפיהרנדיג אז עפעס איז נישט גוט‪ .‬באלד האט‬ ‫זייך געווארענט ווען מ‘גיט צדקה‪ ,‬נישט צו פארשעהמען דעם ארימאן‬ ‫ער צוריק געלייגט דאס לעפל אויפ‘ן טיש‪ ,‬און נישט‬ ‫אזוי ווי די מעשה פון מר עוקבא וואס האט זיך מוסר נפש געווען נישט‬ ‫געגעסן פון די מייערן ‘צימעס‘‪ .‬די חסידים האבן זיך‬ ‫צו פארשעהמען דעם ארימאן ווען ער האט אים געגעבן צדקה‪ .‬אזוי געפינען‬ ‫געוואונדערט פארוואס דער רבי וויל נישט עסן פונעם‬ ‫מיר ווען די גמרא רעדט פון די אותיות פון די אל“ף בי“ת‪ ,‬זאגט די גמרא‬ ‫שבת מאכל?! נאך א קורצער אויספארשונג‪ ,‬איז די זאך‬ ‫אז די אותיות גימ“ל דל“ת ווייזן אויף די ווערטער “גמול דלים“‪ ,‬וואס דאס‬ ‫קלאהר געווארן‪ .‬ערב שבת איז א ווילדער גוי‘יש קינד‬ ‫מיינט גמילות חסדים וואס מ‘טוהט מיט די ארימעלייט‪ .‬פרעגט די גמרא‪:‬‬ ‫טראגנדיג א קארב מיט מייערן‪ ,‬אדורך דעם צדיק‘ס הויז‬ ‫“מאי טעמא מהדר אפיה דדל“ת מגימ“ל“‪ ,‬פארוואס איז דער פנים פון דעם‬ ‫און צובראכן א פענצטער אין הויז‪ .‬די גבאים האבן אים‬ ‫דל“ת אוועקגעדרייט פון דעם גימ“ל? (ווען מ‘שרייבט די אותיות פון א‘ ב‘‬ ‫געכאפט און צוגענומען פון אים דעם קארב מיט די מייערן‪ ,‬דאס אריינגעטראגן‬ ‫ג‘ ד‘ קומט אויס אז דער רוקן פון דעם אות דל“ת‪ ,‬און נישט דער פנים‪ ,‬איז‬ ‫אינעם קאך‪ ,‬און פון דעם צוגעגרייט די ‘צימעס‘‪ .‬דער צאנזער רב האט נישט‬ ‫געקעהרט צום אות גימ“ל)‪ .‬ענטפערט די גמרא‪“ ,‬דליתן לו בצנעא כי היכי‬ ‫געוואוסט וועגן דאס אלעס‪ ,‬אבער ווען מ‘האט אריין געברענגט די ‘צימעס‘‪,‬‬ ‫דלא ליכסוף מיניה“‪ ,‬אז דער גומל חסד זאל געבן זיין צדקה פאר‘ן ארימאן‬ ‫האט ער געשפיהרט ברוח קדשו‪ ,‬אז ס‘האט א חשש פון גזל גוי‪ ,‬ווייל מ‘האט‬ ‫באהאלטענערהייט‪ ,‬כדי אז דער ארימאן זאל נישט פארשעמט ווערן‪( .‬שבת קד‪).‬‬ ‫דאס צוגענומען פונעם גוי‘ישן קינד קעגן זיין ווילן‪ ,‬דעריבער האט דער צדיק‬ ‫מתוך קונטרס “דובר מישרים“ ותשח“ל)‬ ‫נישט געוואלט דאס עסן‪.‬‬ ‫(פארזעצונג אי“ה)‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כו‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬חסידים דערציילן‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬מורא מקדש‬ ‫• ולערב עירובו‪...‬‬ ‫אריכות ימים אין זכות פון אמן‬ ‫רבותינו הק‘ מבעלזא זי“ע האבן געזארגט מ‘זאל מאכן אן עירוב אין‬ ‫ואברהם זקן בא בימים‪ ,‬וה' ברך את אברהם בכל‪( .‬חיי שרה כד‪:‬א)‬ ‫די שטאט בעלזא‪ ,‬און אויך געשטעלט ממונים‪ ,‬אכטונג צו געבן אז דער‬ ‫‘זק'ן ב'א בימי'ם‘ – איז די סופי תיבות ‘אמן‘‪ ,‬ס‘קומט צו לערנען אז אין זכות‬ ‫עירוב זאל זיין מהודר און געמאכט כדת וכהלכה‪ .‬הרה“ח ר‘ משה ביגלאייזן‬ ‫פון ענטפערן אמן איז מען זוכה צו אריכות ימים‪ ,‬אזוי ווי די חז"ל זאגן (ברכות‬ ‫שליט“א דערציילט‪ :‬אמאהל אין איינע פון די שבתות ווען ער האט געוויילט‬ ‫מז‪“ ).‬כל המאריך באמן מאריכין לו ימיו ושנותיו“‪.‬‬ ‫('תוספות השלם' חיי שרה כד‪:‬א)‬ ‫בצל קדשו פון כ“ק מרן מהר“א זי“ע אין תל אביב‪ ,‬איז פרייטאג צונאכט‘ס‬ ‫ביים זאגן גוט שבת איז אדורך פאר מרן זי“ע דער ממונה אויפ‘ן כשרות‬ ‫נאך קען מען מרמז זיין אינעם פסוק‪‘ :‬זקן בא בימים‘‪—,‬באטרעפט ‘א‪-‬ל מלך‬ ‫פונעם עירוב אין די שטאט תל אביב‪ ,‬האט אים מרן זי“ע אפגעשטעלט און‬ ‫נאמן‘ (‪ ;)272‬א רמז אויפ'ן ענטפערן אמן אזוי ווי חז“ל (שבת קיט‪ ):‬זאגן‪“ :‬וואס‬ ‫געפרעגט‪ “:‬די שטאט איז אפגעהיטן“‪ ,‬דהיינו‪ ,‬אויב מ‘האט בודק געווען דעם‬ ‫איז די כוונה פונעם ווארט ‘אמן‘? א‪-‬ל מלך נאמן!“ און די תורה איז מרמז אז‬ ‫עירוב און ס‘איז כשר? ווען יענער האט געענטפערט יא! נחה דעתו הק‘‪.‬‬ ‫אברהם האט מקפיד געווען צו ענטפערן געלאסן אמן מיט די ריכטיגע כוונה אז‬ ‫הרה“ח ר‘ ישראל פרידמאן ז“ל פון לאנצהוט ‪ -‬אנטוורפן‪ ,‬האט אסאך‬ ‫דער באשעפער איז א ‘א‪-‬ל מלך נאמן‘‪—,‬און דעריבער האט ער זוכה געווען צו‬ ‫עוסק געווען צו פארעכטן און אויסברייטערן דעם עירוב אין זיין היים שאטט‬ ‫אריכות ימים אזוי ווי די אויבנדערמאנטע רייד פון חז“ל‪'( .‬צמח דוד' פ‘ חיי שרה)‬ ‫לאנצהוט‪ .‬און נאך גרויס מיה איז אים געלונגען בס“ד אויפצושטעלן א נייעם‬ ‫כשר‘ן עירוב אין די שטאט‪ .‬ווען ער איז שפעטער געפאהרן להסתופף בצל‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪...‬צדיקים האבן געזאגט‪:‬‬ ‫כ“ק מרן מהר“א זי“ע האט אים מרן זי“ע ארויסגעוויזן א ספעציעלע און‬ ‫• די שוועריקייט פון עניות‪...‬‬ ‫קענטיגע התקרבות‪ ,‬און אים געלויבט פאר זיין ארבייט אין די חשובע מצוה‪.‬‬ ‫הרה“ק הסבא קדישא מראדושיץ זי“ע האט געזאגט‪ :‬די שוועריקייט פון‬ ‫זכרון להולכים‪...‬‬ ‫עניות איז‪ ,‬אז דער ארעמאן מיינט אז דאס עשירות וועט אים ארויסנעמען‬ ‫פון זיין ענגשאטפט‪.‬‬ ‫• אין זכות פון א טעלער טאשלנט שבת‪...‬‬ ‫ב‘ כסלו תשס“ז‪ ,‬איז די יאהרצייט פון ר‘ יעקב ב“ר חיים הלוי גראס ע“ה‪ ,‬באקאנט‬ ‫• יעדער קען ווערן א מבקש ה‘‪...‬‬ ‫הרה“ק ה“ישמח ישראל“ פון אלכסנדר זי“ע האט געטייטשט‪ :‬דרושים לכל‬ ‫יאנקל איז געווען אן עלענדער מענטש‪ ,‬וואס האט זיך‬ ‫“יאנקל“‪ָ .‬‬ ‫פאר יעדן אלס ָ‬ ‫חפציהם“‪—,‬צו ווערן א דורש ומבקש השם‪ ,‬זיך דערנענטערן צום באשעפער‬ ‫ערווארבן פריינשאפט ביי יעדן‪ ,‬מיט וועמען ער איז געקומען אין קאנטאקט‪.‬‬ ‫קען יעדער וואס וויל נאר‪.‬‬ ‫ער האט געוואוינט אין קראונהייטס העכר‘ן קערעסטירער‬ ‫בית המדרש‪ ,‬ווי ער איז געווען אסאך יאהרן דער ‘מקוה איד‘‪.‬‬ ‫• צוריק האלטן פון לשון הרע‪...‬‬ ‫יאנקל פלעגט זיין דער שבת גאסט ביי א איד אין קראונהייטס‬ ‫ָ‬ ‫הגה“ק רבי ישראל מסאלאנט זי“ע האט געזאגט‪ :‬ס‘איז כדאי פאר א‬ ‫פאר יאהרן לאנג‪ .‬איין זומער‪ ,‬איין שבת אינדערפרי אהיים‬ ‫מענטש צו לערנען מוסר זיין גאנץ לעבן‪ ,‬אפילו ס‘וועט אים העלפן פון זיך‬ ‫גייענ‘דיג פון בית המדרש‪ ,‬האט דער איד באגעגנט הרה“ח ר‘‬ ‫צוריק האלטן צו רעדן איינמאהל לשון הרע‪.‬‬ ‫משה לעמבערגער ע“ה‪ ,‬און אים געפרעגט‪ ,‬צי ביי אים אין שטוב‬ ‫איז דא טשאלנט‪ ,‬ווייל ביי אים אין שטוב מאכט מען זומער נישט‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫ר‘ אברהם ב“ר מרדכי מרקיל ע“ה‬ ‫ר‘ יוסף ברחורין הי“ו‪ ,‬לעי“נ חותנו‬ ‫“יאנקל“‪ ,‬וואס‬ ‫קיין טשאלנט‪ ,‬און ער האט א שטענדיגער גאסט ָ‬ ‫מענדעלאוויטש‬ ‫ר‘ שמואל אהרן ב“ר ישראל איסר ע“ה‬ ‫• נפטר כ“ו מרחשון תשס“ח‬ ‫היות ולא השאיר זרע של קיימא נא ללמוד לעילוי נשמתו‬ ‫זאלצבערג • נפטר כ“ח מרחשון תשע“ט‬ ‫עסט ביי אים יעדער שבת‪ ,‬און ער וויל עסן שבת טשאלנט?!‪ ...‬ענטפערט ר‘ משה‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫גוטהארציג און מיט א שמייכל‪“ ,‬אוודאי איז דא ביי מיר טשאלנט‪ ,‬וואס הייסט‬ ‫ר‘ יוסף בלייער הי“ו‪ ,‬לעיקוואוד‬ ‫ר‘ יצחק שלמה אונגאר הי“ו‪,‬‬ ‫לעי“נ אביו ר‘ אלימלך ב“ר שלום ע“ה‬ ‫לעי“נ דודתו מרת יהודית ב“ר צבי ע“ה‬ ‫“יאנקל“ אז ער קען קומען צו‬ ‫שבת זאל נישט זיין קיין טשאלענט‪ ,“...‬זאגט פאר ָ‬ ‫• נפטר ב‘ כסליו תש”ע‬ ‫• נפטרה כ”ז מרחשון‬ ‫“יאנקל“ האט טאקע באקומען א גאנצע סעודה און א טעלער הייסע‬ ‫מיר‪ ,‬און ָ‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫ר‘ אהרן מאסטער הי“ו‪,‬‬ ‫ר‘ בנימין שטארק הי“ו‪ ,‬לעי“נ זקינו הגה“צ‬ ‫טשולנט‪ ,‬פון וואס ער האט זיך מחי‘ געווען‪ ...‬און אזוי ווי מ‘זאגט “די רעשט איז‬ ‫לעי“נ חמותו מרת יהודית ע“ה‬ ‫רבי שמעון יחזקאל ב“ר יעקב זצ“ל‬ ‫בת ר‘ קלונימוס יהודה ע“ה‬ ‫אב“ד וואדקערט • בעמח“ס אמרי ש“י‬ ‫“יאנקל“ צו גאסט ביי זיך‬ ‫היסטאריע“‪ ,‬ר‘ משה האט געהאט דעם זכות צו האבן ָ‬ ‫בערגער • נפטרה ב‘ כסליו תשס“ו‬ ‫• נפטר א‘ דר“ח כסליו תשד“מ‬ ‫אין שטוב ביי אלע סעודות שבת ויום טוב‪ ,‬פאר איבער דרייסיג יאהר‪“ ,‬אין זכות‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫ר‘ יעקב אהרן פראנק הי“ו‪ ,‬לעי“נ אביו‬ ‫ר‘ יצחק שלמה אונגאר הי“ו‪ ,‬לעי“נ דודו‬ ‫פון א טעלער טאשלנט שבת“‪.‬‬ ‫ר‘ שלמה צבי ב“ר יצחק משה ע“ה‬ ‫ע“ה‬ ‫ר‘ יחיאל מיכל ב“ר חיים צבי‬ ‫• נפטר ג‘ כסליו תשע“ח‬ ‫רובין • נפטר ג‘ כסליו תשס“ג‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫“מַיין שַ ָבּת אֹּו ֶַצָר“ און נאך קענט איר געפונען יעדע וואך‬ ‫ר‘ אלעזר פראנק הי“ו‪ ,‬לעי“נ אביו‬ ‫*גליון השבוע נתנדב ע“י המשפחה‬ ‫לעי“נ האי גברא יקירא‪ ,‬גאון בחסד ועתיר‬ ‫ר‘ אברהם יהושע פראנק הי“ו‪ ,‬לעי“נ אביו‬ ‫אין די וועכענטליכע אויסגאבע פון “המחנה מאגאזין“‬ ‫ר‘ שלמה צבי ב“ר יצחק משה ע“ה‬ ‫המעש‪ ,‬מסר נפשו ומאודו לחולי ישראל‬ ‫מוה“ר יצחק ב“ר יהודה ע“ה לוי‬ ‫ר‘ שלמה צבי ב“ר יצחק משה ע“ה‬ ‫‪T:718-438-1263 • F:718-569-6440 • e-mail: NEWS@hamachne.com‬‬ ‫• נפטר ג‘ כסליו תשע“ח‬ ‫• נפטר ג‘ כסלו תש“פ‬ ‫• נפטר ג‘ כסליו תשע“ח‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרה ולעי“נ המחנכת‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרה ולעי“נ‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ‬ ‫ר‘ משה אלעזר ב“ר צבי ע“ה‬ ‫הדגולה והחשובה אשה יראת ה‘ מרת ברכה‬ ‫הילדה התמימה מינצא לאה ע“ה‬ ‫ר‘‏ ישראל צבי (הערשל) ב“ר‬ ‫ר‘‏ אברהם יודא ב“ר‬ ‫לעמבערגער‬ ‫ב“ר דוד מנשה ע“ה ביגעלאייזן‬ ‫בת יבלחט“א ר‘‏ לוי יצחק הכהן הי“ו‬ ‫יוסף יונה ע“ה קליין‬ ‫ישעי‘ עקיבא ע“ה פיינער‬ ‫• נפטר ח‘ אדר תשנ“ח ת‪.‬נ‪ .‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫נפטרה ה‘ תמוז תשפ“ג • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫נפטרה כ“ד טבת תשפ“ב • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫• נפטר ג‘ טבת תשע“ז ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫• נפטר כ“ג אלול תשע“ח ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כז‬ ‫פ‘ חיי שרה תשפ“ז‬