אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — חיי שרה (2026-11-02)

קונטרס
אמרי מנחם
דברי תורה וסיפורי קודש
מאת כבוד קדושת מרן
רבינו אברהם מנחם מענדל וואגשאהל זי"ע
אדמו"ר משינאווא
חיי שרה
גליון קס"ה -שנה ד' -שנת תשפ"ז לפ"ק
· אידיש ·
יו"ל ע"י
כל הזכויות שמורות
בס"ד
להערות והארות:
845.459.5954
zy
לקבלת הקונטרס מדי שבוע:
mechonshinova@gmail.com
צו הערן די
דברי כיבושין והתחזקות
רופט 718-400-7790
מודעה חשובה
מי שרוצה ליקח חלק
בההוצאות הגליונות
לרגל שמחה משפחתית ,יארצייט ,וכדו'
נא לפנות אל המכון.
אמרי מנחם /חיי שרה
וְ ַא ְב ָר ָהם זָ ֵקן ָּבא ַּב ָ ּי ִמים וַ ה' ֵּב ַר ְך ֶאת ַא ְב ָר ָהם ַּב ּכֹל.
א) רש"י זאגט" :בכל עולה בגימטריא בן ,ומאחר שהיה לו בן היה
צריך להשיאו אשה" – דער אייבערשטער האט געבענטשט
אברהם מיט א זון ,און דערפאר האט ער געזוכט אים א שידוך צו טון.
לכאורה ,דער יצחק איז דאך שוין אלט געווען פערציג יאר ,נו,
פארוואס האט זיך אברהם פונקט יעצט דערמאנט אז ער האט א 'בן
וצריך להשיאו אשה'?
ב) די גמרא זאגט (קידושין לב" :):אין זקן אלא מי שקנה חכמה" – וואו
עס שטייט דאס ווארט 'זקן' מיינט עס ,אז ער האט קונה געווען
'חכמה' .לכאורה ,דא ביי אברהם זעט דאך אויס נישט אזוי ,ווייל דער
פסוק זאגט דאך דא קלאר 'בא בימים' ,אז די 'זקנה' איז געווען צוליב
די פילע יארן וואס ער האט געלעבט אויף דער וועלט – נישט צוליב
די 'חכמה' וואס ער האט קונה געווען? אויך דארף מען פארשטיין
דעם דיוק הלשון 'קנה חכמה' ,פארוואס איז ער מדגיש דעם ענין פון
'קנין' ,און ער זאגט נישט 'זה שלמד חכמה'?
ג) דער מדרש (ב"ר נט ,א) שטעלט דא צו דעם פסוק (משלי טז ,לא)ֲ :
"ע ֶט ֶרת
ׂ
יבה ְ ּב ֶד ֶר ְך ְצ ָד ָקה ּ ִת ָּמ ֵצא" – דער קרוין און שיינקייט
ּ ִת ְפ ֶא ֶרת ֵש ָ
פון די עלטערע יארן ,קומט דורכן וועג פון צדקה .דארף מען
פארשטיין וואס מיינט דאס דער 'דרך צדקה'?
ׂ ֹ
תו ֶת ָ
יך, ית ִמ ְ ּבנֵ י ָא ָדם ה ּו ַצק ֵחן ְ ּב ִש ְפ
ד) דער מדרש זאגט (ב"ר נט ,ה)" :יָ ְפיָ ִפ ָ
נתייפית בעליונים נתייפית בתחתונים" – אברהם אבינו האט
שיין אויסגענומען סיי אויבן און סיי אונטן .דארף מען פארשטיין די
כוונה פונעם מדרש?
ׁ
ה) אין פרשת וירא שטייט (בראשית יח ,יט)ִּ :
"כי יְ ַד ְע ּ ִתיו ְל ַמ ַען ֲא ֶשר יְ ַצ ֶ ּוה
ׁ ֹׂ ׁ ֹ
ֶאת ָ ּבנָ יו וְ ֶאת ֵ ּביתו ַא ֲח ָריו וְ ָש ְמר ּו ֶ ּד ֶר ְך ה' ַל ֲעשות ְצ ָד ָקה ּו ִמ ְש ּ ָפט"
ג
– אברהם אבינו האט געהייסן פאר זיינע קינדער און בני בית צו טון
צדקה און משפט .דער ענין פון 'משפט' גייט בפשטות ארויף אויף
אלע 'משפטי התורה' ,נו אויב אזוי ,פארוואס איז ער מדגיש 'צדקה'
באזונדער? 'צדקה' איז דאך איינע פון די מצוות התורה ,איז עס דאך
שוין נכלל אין 'משפט'?
אמרי מנחם /חיי שרה
ו) רש"י זאגט (שבת קנו" :).צדקה לעניים דקרי ליה מצוה בכל לשון
אגדה" – אין גאנץ ש"ס ,ווען עס שטייט סתם 'מצוה' ,מיינט
עס 'צדקה' .דארף מען פארשטיין ,פארוואס טאקע איז דאס אזוי?
אין די תורה שטייט 'זקנה' אויך פריער פונעם פסוק 'ואברהם זקן'
נאר עס קען אפשר זיין אזוי .די גמרא זאגט (בבא מציעא פז" :).עד
אברהם לא היה זקנה ,מאן דהוה בעי למשתעי בהדי אברהם
משתעי בהדי יצחק ,בהדי יצחק משתעי בהדי אברהם ,אתא אברהם
בעא רחמי והוה זקנה שנאמר ואברהם זקן בא בימים" – ביז אברהם
אבינו איז נישט געווען אזא מושג ווי 'זקנה' ,און מען האט נישט געזען
קיין חילוק צווישן אברהם און יצחק ,אלע האבן אויסגעזען יונג .נאר
נאכדעם וואס אברהם האט מתפלל געווען דערויף ,איז געווארן אזא
מין מציאות פון 'זקנה' .פרעגט דער מהרש"א (שם ד"ה והוהא) ,אז מען
טרעפט דאך אזויפיל פסוקים – וואס שטייען פריער פונעם פסוק
'ואברהם זקן' – אז מענטשן זענען געווען 'זקנים' ,נו ,פון וואו האט די
גמרא גענומען פונעם פסוק 'ואברהם זקן' אז ביז דעמאלט האט מען
נישט געקענט דערקענען ווער עס איז א זקן?
אבער וויבאלד זיי האבן געלעבט א נאריש לעבן – איז דאס נישט געווען קיין ריכטיגע 'זקנה'
ענטפערט דער דברי חיים (פרשתן ד"ה ואברהםב) ,אז ביז אברהם אבינו
האבן אלע דורות געלעבט א ליידיגע און פוסטע לעבן ָאן קיין תורה
און מצוות ,ממילא האבן זיי גארנישט אויפגעטון מיט די טעג ,און
אלע זייערע טעג און יארן איז געגאנגען אויף גארנישט .און דערפאר
וזל"ק" :והוה זקנה .קצת קשה ,דכבר כתיב באנשי סדום מנער ועד זקן ,וכתיב א
ואבינו זקן ,ובאברם גופיה כתיב ואדוני זקן ,ואברהם ושרה זקנים ,מאי אולמיה
האי קרא ואברהם זקן מכל הני קראי".
וזל"ק" :בפסוק ואברהם זקן (כד' א) .מבואר בגמרא (ב"מ פז ).דעד אברהם ב
לא היה זקנה ,משבא אברהם אבינו ע"ה היה זקנה שנאמר ואברהם זקן .והקשו ד
הא כמה כתובים מקודם (בראשית יח ,יב) ואדוני זקן וכו' .ונראה דהנה ידוע (עי'
זוה"ק חיי שרה קכט ).שאם אינו מתקן הימים הוי כלא היה ,ולכן עד אברהם
שהיה עולם התהו (סנהדרין צז ).ורובם הלכו אחרי ההבל ,לא היה זקנה כיון
שלא תקנו הימים ,גם שהאריכו ימים הרבה כלא היה ,ואז גם למטה בעולם
הזה לא היה ניכר זקנה .אבל אברהם אבינו ע"ה שהתפרסם שמו של הקב"ה
כמו שאמר (ב"ר נט ,ח) ועכשיו נקרא אלקי הארץ ,ששיגר שמו בפי העולם ,ולכן
הביא הזקנה לימים ,ולכן ממנו התחיל הזקנה גם בעולם הזה".
אמרי מנחם /חיי שרה
איז אויך דא אונטן נישט געווען ניכר די 'זקנה' .אבער אברהם אבינו
האט דאך אויפגעטון א געוואלד ,ער האט איבערגעדרייט א וועלט
און מפרסם געווען דעם אייבערשטנ'ס נאמען איבעראל ,ממילא
האט ער אויפגעטון מיט זיינע טעג ,און דורכדעם איז אויך דא אין
דער וועלט געווארן ניכר דער ענין פון 'זקנה' .אזוי זאגט דער דברי
חיים.
יעדע זאך דא אונטן – מוז האבן א שורש אויבן
מען קען אביסל מסביר זיין זיינע ווערטער .ווייל דער נועם אלימלך
זאגט אויף עטליכע פלעצערג ,אז יעדע זאך וואס מיר זעען דא
אויף דער וועלט – הייבט זיך ָאן פון א שורש אויבן אין די עולמות
העליונים ,און פון דארט קומט עס אראפ ביז צו אונזער וועלט .קומט
אויס ,אז דאס וואס מיר זעען דא אונטן אזא מין זאך ווי 'זקנה' ,אז אן
עלטערער מענטש באקומט אן אנדערע אויסזען ווי א יונגער מענטש,
דאס מוז זיך אנהייבן אויבן אין די עולמות העליונים ,אז דארט זאל
זיין אזא מין מושג ווי 'זקנה' ברוחניות ,און דערנאך קען עס
אראפקומען דא אונטן בגשמיות.
אויב בלייבט נישט קיין קיום פון זיינע טעג – איז נישט שייך קיין 'זקנה'
איינער וואס פירט אפ זיינע אלע יארן מיט נארישקייטן ,איז נישטא
דא קיין שום 'דבר של קיימא' .ווייל דער גשמיות'דיגער לעבן
וואס א מענטש לעבט יעדן טאג ,ער עסט און טרינקט און שלאפט –
דאס אלעס איז נישט קיין 'נצחיות' ,און ווי נאר דער טאג ענדיגט זיך
– איז דער טאג פאראיבער און עס בלייבט גארנישט קיין 'קיום'
דערפון .קומט דאך אויס ,אז אין גשמיות איז נישט שייך קיין 'זקנה',
ווייל זיינע טעג און יארן ווערן נישט אוועקגעלייגט און געבויעט
איינער אויפן אנדערן ,נאר יעדן טאג לעבט ער בלויז דעם היינטיגן
ה עי' בפרשת משפטים (ד"ה ונחזור לביאור הכ' כן תעשה) וזל"ק" :הצדיק הזה ג
ידע מבואו ,פירוש הוא יודע שורש כל דבר למעלה בעולמות עליונים ,שכל דבר
למטה יש לו שורש למעלה והבן" .ועי' בפרשת לך לך (ד"ה א"י ויעבור) וזל"ק:
"כל אשר יקרא לו האדם נפש חיה הוא שמו ,ולכאורה קשה בוודאי כאשר קרא
להם שמות כך היה שמם .אלא הפירוש הוא כך ,הוא שמו בעולם העליון בשורש
השייך לאותו חיה או לאותו בהמה .שאדם הראשון כיוון לקרותם באלה שמות
שיש להם שורש בהשם הזה בעולם העליון .וכו' ,כי כל דבר למטה יש לו שורש
למעלה".
אמרי מנחם /חיי שרה
טאג – ָאן קיין שום 'הוספה' וואס ער לייגט צו צום נעכטיגן טאג –
וועלכער איז שוין נישטא מער און איז שוין נישט פאררעכנט אלס
טאג .ממילא ,דער היינטיגער טאג ,דער נעכטיגער טאג און דער
מארגן – איז אלעס די זעלבע זאך! עס איז נישטא דא קיין זכותים
וואס מען קען זאגן אז דאס איז פון 'יעצט' און דאס איז פון 'פריער'
און דאס איז פון 'נאך פריער' .און דערפאר איז נישט געווען דער
מושג 'זקנה' אין די עולמות העליונים ביז אברהם אבינו.
אברהם'ס טעג האבן געהאט א קיום למעלה – האט ער באשאפן למעלה א מציאות פון זקנה
נאר וואסזשע דען? ווען אברהם אבינו איז געקומען אויף דער וועלט,
און פון די דריי יאר אנגעהויבן האט ער מכיר געווען דעם
אייבערשטן ,האט ער געדינט דעם אייבערשטן אלע זיינע יארן ,און
ווי א טאג שפעטער – האט ער מוסיף געווען נאך עבודת ה' צום
נעכטיגן טאג .און די אלע טעג און יארן וואס ער האט געדינט דעם
אייבערשטן שטייען אין הימל און האבן א 'קיום נצחי' .און צוביסלעך
האבן זיך אנגעזאמלט למעלה ריזיגע אוצרות פון תורה און יראת
שמים ,מצוות און מעשים טובים .ממילא ,איז שוין שייך אזא מין
מושג ווי 'זקנה' ,ווייל אז מען זעט א גאנצן קומה ,ווי דא זענען די
יונגע יארן מיט זייער עבודה – וואס איז נאך געווען מיט א קלענערן
שכל ,דא זענען די ערוואקסענע יארן – מיט מער שכל און דעת ,און
דא זענען די עלטערע יארן – מיט נאך א גרעסערע עבודה ,ממילא
איז שוין דא א 'פריער' ,א 'שפעטער' און 'נאך שפעטער' ,און ממילא
איז שוין דא א בחינה אין די עולמות העליונים פון 'זקנה' – וואס דאס
איז די תורה און מצוות וואס ער האט געטון אויף דער עלטער – נאכן
טון תורה און מצוות אין די יונגע יארן .און פון דארט פונעם שורש
פון 'זקנה' למעלה ,איז אויך אראפגעקומען דא אונטן דער מושג
'זקנה' ,אז מען זאל קענען דערקענען אויף אן עלטערן מענטש אז ער
איז אלט.
ו
אלע לשונות פון 'זקנה' ביז אברהם איז 'על שם העתיד'
און דערפאר האט די גמרא פארשטאנען מיט א פשטות ,אז די אלע
פסוקים פריער וואו עס שטייט דער לשון 'זקן' – איז דאס נאר
געזאגט געווארן 'על שם העתיד' וויאזוי אונז רופן דאס היינט ,אבער
דעמאלט איז נאכנישט געווען דער מושג ,וויבאלד למעלה איז
אמרי מנחם /חיי שרה
נאכנישט געווען אזא שורש ,וויבאלד עס איז נאכנישט געווען אזא
זאך אז מענטשן זאלן מאכן זייער טעג און יארן פאר א 'דבר של
קיימא' ,נאר נאכדעם וואס אברהם אבינו איז געקומען און געדינט
דעם אייבערשטן מיט אלע זיינע יארן – איז באשאפן געווארן למעלה
אזא מין בריאה ווי 'זקנה' ,און פון דארט איז דאס אויך אראפגעקומען
ביז צו אונזער וועלט בגשמיות ,אז מען קען שוין דערקענען אויף א
מענטש אז ער איז אן עלטערער מענטש.
נאר אויב דער 'בא בימים' איז 'קנה חכמה' – ווערט ער א 'זקן'
מיט דעם פארשטייט מען די גמרא" :אין זקן אלא מי שקנה חכמה".
ווייל כאטש די תורה זאגט דאך קלאר ,אז אברהם אבינו איז
געווארן 'זקן' צוליב 'בא בימים' – איז דאס אבער אלעס תלוי אינעם
'זה קנה חכמה' ,און טאקע בדוקא אינעם ענין פון 'קנין' – וואס די
חכמה איז געבליבן א 'נצחיות' .ווייל ָאן דעם וואס אברהם האט די
אלע יארן קונה געווען מער און מער תורה און מצוות וועלכע בלייבן
אויף אייביג – וואלט נישט געווען אזא מין מושג ווי 'זקנה'! אפילו
אויב ער וואלט געווארן א 'בא בימים' – וואלט ער אבער נישט געווען
קיין 'זקן'! ווייל יעדע זאך מוז האבן א 'שורש למעלה' ,און דער שורש
פון 'זקנה' אין די עולמות העליונים קומט נאר פון דעם וואס דער
מענטש לייגט אוועק זיינע טעג און יארן אויף אייביג .אבער אויב
לעבט ער אפ זיינע טעג און יארן מיט נארישקייטן – איז נישטא
למעלה קיין שורש פון 'זקנה' ,און דערפאר ווערט ער נישט אויך דא
אונטן קיין 'זקן'.
מונבז המלך האט פארשטאנען אז מיט צדקה לייגט ער עס אוועק למעלה
די גמרא דערציילט (ב"ב יא" :).מעשה במונבז המלך שבזבז אוצרותיו
ואוצרות אבותיו בשני בצורת וחברו עליו אחיו ובית אביו ואמרו
לו ,אבותיך גנזו והוסיפו על של אבותם ואתה מבזבזם" – מען האט
ז געהאט טענות צו מונבז המלך ,פארוואס ער פארטיילט די אוצרות
געלט פאר די ארימעלייט .האט ער זיי געענטפערט" :אבותי גנזו
למטה ואני גנזתי למעלה ,אבותי גנזו במקום שהיד שולטת בו ואני
גנזתי במקום שאין היד שולטת בו ,אבותי גנזו דבר שאין עושה פירות
ואני גנזתי דבר שעושה פירות ,אבותי גנזו אוצרות ממון ואני גנזתי
אוצרות נפשות ,אבותי גנזו לאחרים ואני גנזתי לעצמי ,אבותי גנזו
אמרי מנחם /חיי שרה
לעולם הזה ואני גנזתי לעולם הבא" – אז עס גייט נישט לאיבוד ,נאר
פארקערט ,ער לייגט זיך עס אוועק אויף גאר א גוטן פלאץ – אסאך
בעסער וואו אין די אוצרות וואו זיינע עלטערן האבן עס
אוועקגעלייגט ,ווייל ער לייגט עס אויף אזא פלאץ וואו קיינער קען
דאס נישט שעדיגן ,און עס וואקסט כסדר מער און מער ,און עס וועט
אים בלייבן אויף אייביג.
מצות צדקה איז א הוכחה אויף אלע מעשים טובים אז זיי ווערן געהיטן למעלה
קומט אויס פון דער גמרא ,אז די מצוה פון צדקה ברענגט דאס
מערסטע ארויס – מער פון אלע מצוות – אז די מעשים טובים
וואס מען טוט ,האט א קיום און בלייבט אויף אייביג .ווייל ביי יעדע
מצוה וואס א מענטש איז מקיים ,זעט מען נישט אז ער זאל דערמיט
מאכן א 'חסרון' ביי זיך ,אז עס זאל זיין א קושיא פארוואס ער טוט
דאס ,און מען זאל מוזן ענטפערן אז ער לייגט זיך אוועק אויף יענער
וועלט .למשל ,אז א מענטש לערנט תורה ,און מען פרעגט אים
פארוואס לערנסטו תורה? קען ער צוריק ענטפערן :עס איז דאך
נישטא קיין בעסערס און העכערס ווי תורה! פארוואס זאל איך עוסק
זיין אין שטותים והבלים – אין דער צייט וואס איך קען עוסק זיין אין
די העכסטע און הייליגסטע חכמה שבעולם?! איך דערלייג דען
עפעס? און אזוי ביי אלע מצוות התורה .אבער דארט וואו א מענטש
גיבט צדקה – וואס בגשמיות זעט עס אויס ווי ער גיבט אוועק דאס
געלט און בלייבט ָאן דעם ,דארט ווערט שווער די קושיא וואס די
משפחה האט געפרעגט פון מונבז" :אבותיך גנזו והוסיפו על של
אבותם ואתה מבזבזם" – פארוואס ווארפסטו אוועק דיינע אוצרות
געלט? און דארט מוז מען על כרחך זאגן ,דאס וואס מונבז האט
געזאגט ,אז דאס קומט פון א שטארקע אמונה אינעם 'נצחיות' פון
יענער וועלט ,אז דאס אלעס ווערט אוועקגעלייגט און אפגעהיטן
אויף אייביג ,ממילא ,איז דאס גארנישט ארויסגעווארפן ,נאר דאס
ח
איז פשוט אוועקגעלייגט אויף א גוט פלאץ.
סתם מצוה איז צדקה – ווייל מען טוט עס 'בדרך צדקה'
מיט דעם פארשטייט מען די ווערטער פון רש"י" :צדקה לעניים דקרי
ליה מצוה בכל לשון אגדה" – דאס ווארט 'מצוה' נוצט מען אויף
צדקה ,ווייל יעדע מצוה וואס מען טוט ,דארף מען צושטעלן און עס
אמרי מנחם /חיי שרה
אפלערנען פונקט ווי צדקה! א איד דארף גלייבן ,אז יעדע מצוה און
דבר טוב וואס ער טוט – ווערט אוועקגעלייגט אויבן אין הימל אויף
אייביג! יעדן טאג וואס ער דינט דעם אייבערשטן איז א 'דבר של
קיימא' וואס נעמט זיך צוזאם מיט נאך א טאג און נאך א טאג ,און פון
דארט ווערט געשאפן דער גאנצער מושג פון זקנה למעלה ,ווייל
דארט זעט מען יעדע דבר טוב וואס ער האט געטון פאר פופציג יאר
צוריק ,און פאר זעכציג יאר צוריק ,גארנישט ווערט נישט פארלוירן
אדער פארגעסן ,נאר אלעס איז דא און אלעס נעמט זיך צוזאם צו א
גרויסן חשבון פון 'ימי זקנה'.
אברהם האט מדריך געווען זיינע קינדער צו טון מצוות -אויפן זעלבן מהלך ווי מען גיבט צדקה
ׁ
מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוקִּ :
"כי יְ ַד ְע ּ ִתיו ְל ַמ ַען ֲא ֶשר יְ ַצ ֶ ּוה
ׁ ֹׂ ׁ ֹ
ֶאת ָ ּבנָ יו וְ ֶאת ֵ ּביתו ַא ֲח ָריו וְ ָש ְמר ּו ֶ ּד ֶר ְך ה' ַל ֲעשות ְצ ָד ָקה ּו ִמ ְש ּ ָפט"
– אברהם אבינו האט אויסגעלערנט פאר זיינע קינדער צו מקיים זיין
אלע 'משפטי התורה' אויפן וועג פון 'צדקה'! אזויווי ווען איינער גיבט
אוועק זיין געלט פאר צדקה ,מיינט ער נישט אז ער האט פארלוירן
דאס געלט ,נאר ער ווייסט אז דאס געלט איז געבליבן זיינס ,און עס
איז געווארן אוועקגעלייגט אויף יענער וועלט אויף נצח נצחים – אזוי
אויך זאלן זיי טון אלע מצוות התורה ,מיט א שטארקע אמונה אז די
מצוה בלייבט קיים אויף יענער וועלט! עס ווערט קיינמאל נישט
נאבד און פארגעסן!
נאר אויב מען קוקט ָאן תורה ומצוות ווי 'נצחי' – ווערט מען אן עלטערער איד ברוחניות
מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק וואס דער מדרש שטעלט דא
ׂ
"ע ֶט ֶרת ּ ִת ְפ ֶא ֶרת ֵש ָ
יבה" – וויאזוי האט צו צום 'ואברהם זקן'ֲ :
אברהם אבינו זוכה געווען צו די שיינקייט פון 'זקנה'? ביז אים איז
דאך נישט געווען קיין 'זקנה' ,נו ,וויאזוי האט ער באוויזן צו מאכן
דעם טויש און באשאפן אזא מושג ווי 'זקנה' אין די עולמות העליונים?
ט "ב ֶד ֶר ְך ְצ ָד ָקה ּ ִת ָּמ ֵצא" – דורכדעם וואס ער האט געדינט דעם
ְּ
אייבערשטן מיט א וועג פון 'צדקה' ,וואס ער האט געוואוסט אז יעדע
מצוה בלייבט זיינס ,און דעריבער האט ער כל ימיו אוועקגעלייגט
תורה און מצוות אויף יענער וועלט! ער האט אנגעזאמלט אוצרות
און אוצרות פון אנגעפילטע טעג און יארן מיט תורה ומצוות,
אמרי מנחם /חיי שרה
דורכדעם האט ער באשאפן א בחינה פון 'זקנה' אין די עולמות
העליונים.
דורכן 'יופי הזקנה' אין די עולמות העליונים – האט ער ממשיך געווען דעם 'יופי הזקנה' דא
אונטן בגשמיות
און אויף דעם קומט דער אנדערער מדרש און פירט אויס" :יפיפית
מבני אדם הוצק חן בשפתותיך ,נתייפית בעליונים" – דורכדעם
וואס דו ביסט געווארן שיין אויבן אין הימל ,דאס הייסט ,דו האסט
באקומען די 'זקנה' – וועלכע ווערט אנגערופן 'עטרת תפארת' – אין
די עולמות העליונים" ,נתייפית בתחתונים" – דורכדעם ביסטו
געווארן באשיינט מיט זקנה דא אונטן ,אז מען האט אנגעהויבן
דערקענען אויף דיר די זקנה ,וואס דאס איז נישט געווען ביז דיר ,און
נאר דורכדעם וואס דו האסט געשאפן אזא זאך ווי 'זקנה' בעליונים,
איז עס דערנאך נמשך געווארן אויף דיר אויך 'בתחתונים'.
ביז יעצט האט יצחק אויסגעזען זייער יונג דערפאר האט ער אים נאכנישט געזוכט קיין שידוך
מיט דעם קען מען פארענטפערן בדרך צחות ,פארוואס אברהם
האט נישט ביז יעצט געזוכט א שידוך פאר יצחק – וועלכער איז
שוין יעצט געווען פערציג יאר אלט .ווייל ביז יעצט איז דאך נאכנישט
געווען אזא מציאות ווי 'זקנה' ,ממילא ,האט דאך יעדער אויסגעקוקט
ווי א יונג קינד פון צען יאר ...ממילא האט זיך נישט אנגעזען אז יצחק
איז שוין א גרויסער בחור און מען דארף אים שוין זען א שידוך .זאגט
אבער דער פסוק" :וְ ַא ְב ָר ָהם זָ ֵקן ָ ּבא ַ ּב ָ ּי ִמים" – יעצט ווען אברהם האט
ממשיך געווען אויף דער וועלט דעם מציאות פון 'זקנה'" ,וַ ה' ֵ ּב ַר ְך ֶאת
ֹ
ַא ְב ָר ָהם ַ ּב ּכל" – זאגט רש"י ,אז 'בכל' גימטריא 'בן' – יעצט ערשט האט
יצחק באקומען א חתימת זקן ,און אברהם האט אים געגעבן א קוק
ָאן ,און זיך דערזען אז ער האט שוין דא א בחור פון פערציג יאר מיט
א גרויסע בארד ,האט ער זיך דערזען אז ער דארף זייער נייטיג א
שידוך טון ,ממילא ,האט ער דעמאלט געשיקט אליעזר'ן זוכן א שידוך
י
פאר יצחק.
היוצא לנו מזה :די עלטערע יארן בויען זיך אויף די יונגערע יארן,
ווייל נאר אויב די יונגע יארן זענען פול מיט תורה און מעשים
טובים ,זענען די עלטערע יארן א בחינה פון 'זקנה' ,און ווי מען זעט
אין דער משנה (קינים ג ,ז)" :זקני תלמידי חכמים כל זמן שמזקינים
אמרי מנחם /חיי שרה
דעתן מתיישבת עליהם" – דער תלמיד חכם וועלכער האט
געהארעוועט אויף תורה אין די יונגע יארן ,ווען עס קומט אויף די
'ימי זקנה' האט ער א שיינעם עלטער סיי בעליונים ,וואס דאס איז
אוועקגעלייגט אויף יענע וועלט ,און סיי פשוט דא בתחתונים ,די
קינדער און אייניקלעך זענען מכבד דעם זיידן און ער איז זייער
פראכט און שטאלץ ,און עס איז גוט פאר אים און פאר די קינדער.
און פארקערט איז פארקערט.
ממילא ,דארף מען האבן שכל ווען מען איז נאך יונג און מען האט
נאך די כוחות מרבה צו זיין בתורה ובמצוות ,אז עס זאל זיין
א בחינה פון 'אשרי ילדותינו שלא ביישה זקנותנו' (סוכה נג ,).אז ווען
ער וועט קומען אויף דער עלטער זאל ער האבן עפעס צוזאמגעקליבן
א שטיקל אוצר פון תורה ועבודה ,וואס דאס באשיינט זיינע עלטערע
יארן ,און דעמאלט וועט ער זוכה זיין צו א בחינה פון 'ואברהם זקן
בא בימים' ,אריינצוברענגען א זקנה אין די טעג אריין ,און צום 'ברך
את אברהם בכל' ,צו גוטע קינדער מיט נחת און געזונט ,מתוך הרחבת
הדעת מיט אלעם גוטן ,ביז מען וועט זוכה זיין צו די גאולה שלימה
במהרה בימינו ,אמן.
4
אי
אמרי מנחם /חיי שרה
וַ ִּת ּ ָׂשא ִר ְב ָקה ֶאת ֵעינֶ ָיה וַ ֵּת ֶרא ֶאת יִ צְ ָחק וַ ִּת ּפֹל ֵמ ַעל ַה ָּג ָמל.
א) דער מדרש זאגט (ב"ר ס ,טו)ָ :
"צ ַפת שידו שטוחה בתפלה ,אמרה
ודאי אדם גדול הוא לכך שאלה עליו" – וויבאלד רבקה האט
געזען אז יצחק דאווענט יעצט ,האט זי פארשטאנען אז ער איז אן
'אדם גדול' ,און דערפאר האט זי געפרעגט פון אליעזר ווער דאס איז.
לכאורה ,בלויז פון דעם אז א מענטש דאווענט ,איז דאך נאכנישט
קיין ראיה אז ער איז אן 'אדם גדול'?
ב) דער מדרש זאגט דארט ווייטער" :ותפול מעל הגמל – איתרכינת,
ֹ ֹ
היך מה דאת אמר (תהלים לז ,כד) ִּכי יִ ּפל לא י ּו ָטל" – זי האט זיך
אראפגעבויגן אויפן קעמל; ווי דער פסוק זאגט אין תהלים ,אז אפילו
ווען דער צדיק פאלט אראפ ,בלייבט ער נישט ליגן פארלאזט אויף
דער ערד .דארף מען פארשטיין די כוונה פונעם מדרש?
ג) דער מדרש זאגט דארט ווייטער" :ותאמר אל העבד -רבי חייא
אמר ראתה אותו ָהד ּור ותוהא מפניו ,היך מה דאת אמר
ֹ ֹ
(בראשית לז ,יט) ִה ֵ ּנה ַ ּב ַעל ַה ֲחלמות ַה ָ ּלזֶ ה ָ ּבא" – רבקה האט געזען אז ער
האט אזא הדרת פנים ,האט זי זיך פארוואונדערט; ווי דער פסוק
זאגט ביי יוסף הצדיק ,אז די ברידער האבן געזאגט אז דער 'בעל
החלומות' קומט דא צו גיין .לכאורה איז א פלא ,וואס שטעלט ער דא
צו דעם פסוק פון יוסף הצדיק'ס חלומות ,וואס זעט מען פון דארט?
ד) אויך איז שווער די סתירה אין מדרש ,אז פריער זאגט ער ,אז זי
האט געפרעגט אויף אים – וויבאלד זי האט אים געזען
דאווענען ,און דא זאגט ער ,אז צוליב איר וואונדער אויף זיין 'הדרת
פנים' האט זי געפרעגט?
ׂ
ה) אין פרשת תולדות שטייט (בראשית כה ,כח)" :וַ ֶ ּי ֱא ַהב יִ ְצ ָחק ֶאת ֵע ָשו
ֹ ֹ
ִּכי ַציִ ד ְ ּב ִפיו וְ ִר ְב ָקה א ֶה ֶבת ֶאת יַ ֲעקב" – יצחק האט ליב געהאט
בי
עשיו ,און רבקה האט ליב געהאט יעקב .דארף מען פארשטיין וואס
איז דא געווען די חילוקי דעות צווישן זיי?
ו) עס שטייט אין זוהר הק' (ח"א קיט ,):אז יצחק איז נישט געווען 'ראוי
להוליד' ,נאר ביי דער עקידה איז אברהם געווארן נכלל אין
אמרי מנחם /חיי שרה
יצחק ,און יצחק איז געווארן נכלל אין אברהם ,און דעמאלט איז ער
געווארן ראוי להוליד .דארף מען דאס אביסל מקרב זיין אל השכל?
אין א 'מקום פרוץ' איז נישטא קיין 'אימת המלך'
נאר מען קען עס אפשר מסביר זיין מיט א ווארט פון פריערדיגן
בעלזער רב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל .ער ברענגט (מהרי"ד
בפרשתן ד"ה ותשאד) די גמרא אין ברכות (לד" :):אמר רב כהנא חציף עלי
מאן דמצלי בבקתא" – דער וועלכער דאווענט אין פעלד וועלכע איז
נישט ארומגענומען מיט מחיצות ,איז א 'מחוצף' כלפי שמיא .און
רש"י זאגט דעם טעם" :שכשהוא במקום צניעות חלה עליו אימת מלך
ולבו נשבר" – ווען מען דאווענט אין א באשיידענעם פלאץ וואס איז
ארומגענומען מיט מחיצות ,קען דער מענטש באקומען א פחד ,ווען
ער טראכט אריין אז ער רעדט יעצט צום מלך מלכי המלכים ,און ער
וועט האבן א לב נשבר ,אבער ווען מען דאווענט אויפן פרייען פעלד
– באקומט מען נישט קיין 'אימת המלך'.
יצחק האט דאך לכאורה געדאווענט אין א 'מקום פרוץ'?
פרעגט דארט תוספות" :ואם תאמר ,הכתיב ויצא יצחק לשוח בשדה"
– יצחק אבינו האט דאך יא געדאווענט מנחה אויפן פרייען
פעלד? ענטפערט תוספות" :יש לומר ,דהתם מיירי בהר המוריה
כדאמרינן בפסחים פרק האשה (פח ).לא כיצחק שקראו שדה" – יצחק
וזל"ק" :ותשא רבקה את עיניה ותרא את יצחק .במד"ר אר"ה צפת שידו שטוחה ד
בתפלה אמרה ודאי אדם גדול הוא לכך שאלה עליו וכו' ר"ח אמר ראתה אותו
הדור ותוהא מפניו המד"א הנה בעל החלומות הלזה בא ע"כ .וצריך להבין מה
שייך כאן הפסוק הנה בעל וגו' שכתוב אצל יוסף .ונראה בכונת המדרש דאיתא
במסכת ברכות (לד ):חציף עלי מאן דמצלי בביקתא .והקשו בתוס' הכתיב ויצא
יצחק לשוח בשדה ,ותירצו דהתם מיירי בהר המוריה .ויתכן לתרץ עוד ,כי הטעם
דצריך להתפלל במקום מוקף מחיצות הוא כדי שתחול עליו אימת המלך (כמו
שכתב רש"י) .אבל יצחק שמדתו פחד יצחק היה יכול להתפלל גם במקום
גי שאינו מוקף מחיצות .וזהו הפירוש ,ראתה ידו שטוחה בתפלה ,דהיינו במקום
שאינו מוקף מחיצות ,אמרה ודאי אדם גדול הוא ,שיש לו יראה גדולה ולכן יכול
להתפלל גם במקום פרוץ.
והנה מדת יוסף היא ג"כ יראה דכתיב את האלקים אני ירא ,וגם הדר כדכתיב
ויהי יוסף יפה תואר ויפה מראה ,שההדר היה אצלו יחד עם היראה .ולכן כאשר
ראתה רבקה את יצחק הדור ,ועם זאת הרגישה שתוהא מפניו ,שנמשכת אליה
יראה ,אמרה הנה בעל החלומות הלזה בא שגם קדושת יוסף רומזת על הדר
ויראה".
אמרי מנחם /חיי שרה
האט נישט געדאווענט אין סתם א פרייע פעלד ,נאר אויפן הר
המוריה .פרעגט דער ב"ח (או"ח סי' צ' סק"ד) און דער טורי זהב (שם סק"ב),
אויב איז אן אפענער פלאץ נישט מסוגל פאר יראת שמים און הכנעה,
נו ,וואס איז אנדערש דער 'הר המוריה' ווי סתם א פעלד? דערפאר
ווילן זיי זאגן א חידוש ,אז דער 'הר המוריה' איז שוין דעמאלט געווען
'מוקף מחיצות'.
יצחק איז געווען אזא 'ירא שמים' אז אים האט עס נישט געשאדט
דער בעלזער רב עטפערט אנדערש ווי תוספות ,אז די גאנצע סיבה
פארוואס מען טאר נישט דאווענען אין אן אפענער פלאץ איז
דאך נאר ,ווייל עס שטערט פאר דעם 'יראת שמים' .אבער דאס איז
נאר געזאגט געווארן ביי סתם א מענטש ,וואס זיין יראת שמים איז
נישט בשלימות ,און דער 'מקום' איז משפיע אויף אים צו באקומען
מער אדער ווייניגער יראת שמים .אבער יצחק אבינו'ס מדה איז דאך
יראה ,און ער האט געהאט דעם גרעסטן שלימות פון יראת שמים
וואס איז נאר שייך ,ממילא ,ביי אים איז נישט קיין שום נפקא מינה
צי ער דאווענט אין א פלאץ וואס איז ארומגענומען מיט מחיצות
אדער אין אן אפענעם פלאץ ,ווייל ער האט געהאט דעם זעלבן יראת
שמים אפילו ווען ער האט געדאווענט אויפן פרייען פעלד.
רבקה האט אים געזען דאווענען אין פעלד האט זי פארשטאנען וואספארא גרויסער 'ירא שמים'
ער איז
מיט דעם טייטשט דער בעלזער רב דעם מדרשָ :
"צ ַפת שידו שטוחה
בתפלה" – וויבאלד זי האט געזען אז יצחק דאווענט אויפן
פרייען פעלד" ,אמרה ודאי אדם גדול הוא" – האט זי פארשטאנען אז
עס מוז זיין אז ער איז א גרויסער מענטש אין יראת שמים ,וואס ביי
אים כאפט נישט קיין נפקא מינה צי ער דאווענט אין א בקעה אדער
אין א מקום צניעות און דערפאר האט זי זיך נאכגעפרעגט אויף אים.
ביי יוסף טרעפט מען אויך 'יראת שמים' און 'הדרת פנים' די
און מיט דעם טייטשט ער דעם אויספיר פונעם מדרש" :ראתה אותו
ָהד ּור" – זי האט דא געזען אז יצחק האט אויך א מדה פון 'הדרת
פנים'" ,ותוהא מפניו" – און פון צווייטן זייט האט זי געזען אז עס
פאלט ארויף אויף איר א יראה פון אים" ,היך מה דאת אמר (בראשית לז,
ֹ ֹ
יט) ִה ֵ ּנה ַ ּב ַעל ַה ֲחלמות ַה ָ ּלזֶ ה ָ ּבא" – האט זי געזאגט ,אז ער האט די
אמרי מנחם /חיי שרה
זעלבע בחינות ווי יוסף הצדיק ,וואס ביי אים טרעפט מען סיי דער
ֹ
ענין פון 'הדרת פנים'; ווי עס שטייט (בראשית לט ,ו)" :וַ יְ ִהי יו ֵסף יְ ֵפה
ֹ
יפה ַמ ְר ֶאה" ,און אויך טרעפט מען ביי אים דער ענין פון 'יראה'; ת ַאר וִ ֵ
ֹ
"את ָה ֱאל ִקים ֲאנִ י יָ ֵרא" .אזוי טייטשט ווי עס שטייט (בראשית מב ,יח)ֶ :
דער בעלזער רב זי"ע.
וואס איז די מעלה פון 'הדרת פנים' צוזאמען מיט 'יראת שמים'?
לכאורה דארף מען פארשטיין דעם ענין ,וואס האט דא רבקה געזען
אין יצחק'ן – מיט דעם וואס ער האט ביידע ענינים' ,יראה'
און 'הדרת פנים' – אז זי איז אזוי נתפעל געווארן פון אים? אויך איז
שווער לויטן בעלזער רב ,וואס איז דא דער שייכות צו יוסף'ס חלומות,
די ביידע פסוקים וואס ער ברענגט ,סיי 'את האלקים אני ירא' און סיי
'יפה תואר ויפה מראה' האבן בכלל נישט קיין שייכות מיטן ענין פון
חלומות? אויך איז שווער ,רבקה האט דאך שוין געזען די מדה פון
'יראה' פון דעם וואס יצחק האט געדאווענט אין א בקעה ,נו ,פארוואס
איז דאס נאכנישט געווען גענוג צו כאפן התפעלות ,ביז זי האט געזען
אז זי אליין איז געווארן 'תוהה מפניו' ,אז זי באקומט א יראה פון אים,
וואס נאר דעמאלט האט זי געזאגט 'מי האיש הלזה'?
א איד דארף דינען דעם אייבערשטן מיט אלע מדות
נאר עס קען אפשר זיין ,אז מען קען מוסיף זיין אויף זיינע ווערטער.
אברהם אבינו איז געווען 'כולו חסד' ,ער האט געדינט דעם
אייבערשטן בלויז מיט חסד און אהבה .יצחק אבינו איז געווען 'כולו
יראה' ,ער האט געדינט דעם אייבערשטן בלויז מיט גבורה און יראה.
יעקב אבינו איז געווען א מיזוג פון 'חסד' און 'גבורה' ,וואס דאס איז
די מדה פון 'תפארת' .און דאס איז דער דרך התורה ,ווייל אין דער
תורה איז פארהאן אלע סארט מצוות און הלכות ,וואס מען קען נישט
מקיים זיין אלעס בשלימות -נאר אויב מען האט א מיזוג פון ביידע
וט מדות ,אמאל דינט מען דעם אייבערשטן מיט 'חסד' און 'אהבה' ,און
אמאל דינט מען דעם אייבערשטן מיט 'גבורה' און 'יראה'.
רבקה איז געווען א 'בעלת חסד' אבער זי האט אויך געוואוסט וויאזוי צו זאגן 'אלך מעצמי'
ביי רבקה אמנו געפונט מען ,אז זי האט געהאט ביידע מדות
בשלימות ,פון איין זייט האט זי געהאט די מדה פון חסד אויפן
אמרי מנחם /חיי שרה
גרויסן פארנעם; ווי די תורה דערציילט אז זי האט אנגעשעפט
וואסער פאר אליעזר'ן און פאר די קעמלעך ,מיט אזא גרויסע מדה
פון חסד .און פון צווייטן זייט האט זי געהאט די מדה פון 'גבורה'
בשלימות ,ווי מען זעט אז ווען בתואל האט געפרעגט פון רבקה:
ׁ
"ה ֵת ְל ִכי ִעם ָה ִאיש ַה ֶ ּזה" – צי זי וויל גיין מיט אליעזר ,האט זי געזאגט
ֲ
"א ֵל ְך" .זאגט רש"י" :אלך -מעצמי ואף אם אינכם רוצים" – איך וועל ֵ
גיין פון מיין אייגענעם ווילן ,אפילו אויב איר זענט נישט מסכים
דערצו .זעט מען ,אז זי האט אויך געהאט דעם כח פון 'גבורה' זיך צו
שלאגן מיט די רשעים און אויספירן איר הייליגער רצון .און דאס איז
דער זעלבער 'מיזוג' פון יעקב אבינו ,וואס ער איז כולל ביידע מדות,
חסד און גבורה.
רבקה האט ליב געהאט יעקב וויבאלד ער האט געהאט דעם 'מיזוג המדות' אזויווי איר
ׂ
מיט דעם פארשטייט מען דעם ענין פון "וַ ֶ ּי ֱא ַהב יִ ְצ ָחק ֶאת ֵע ָשו ִּכי ַציִ ד
ֹ ֹ
ְ ּב ִפיו וְ ִר ְב ָקה א ֶה ֶבת ֶאת יַ ֲעקב" – יצחק ,וואס זיין מדה איז געווען
'גבורה' ,האט ליב געהאט עשיו וואס ער איז אויך 'גבורה' און 'דין' (און
יצחק האט געהאלטן אז עשיו מיינט דעם אייבערשטן ואכמ"ל) .אבער רבקה ,וואס
איר מדה איז א מיזוג פון 'חסד' און 'גבורה' ,האט ליב געהאט יעקב,
וואס ער איז 'תפארת' וואס איז ממוזג פון ביידע מדות.
רבקה האט געקוקט צי יצחק האט אויך שייכות מיט מדת החסד – כדי אראפצוברענגען א יעקב
אבינו
די מאמע רבקה האט געוואוסט ברוח קדשה ,אז פון דעם זיווג דא
דארף ארויסקומען א יעקב אבינו און א כלל ישראל וואס וועט
מקבל זיין די תורה ,וואס מען מוז האבן דערצו א מיזוג פון ביידע
מדות .ווייל איינמאל עס הייבט זיך שוין ָאן א יעקב אבינו מיט י"ב
שבטי י-ה ,קען מען שוין נישט גיין מער אויפן מהלך פון בלויז איין
מדה ,נאר מען מוז דינען דעם אייבערשטן מיט אלע מדות .און
דערפאר האט זי געזוכט צו טרעפן ביי יצחק'ן ,צי ער האט אויך עפעס
זט
א שייכות מיט דער מדה פון חסד ,וואס אזוי ארום וועט ער קענען
אראפברענגען א יעקב אבינו וואס זיין מדה וועט זיין תפארת ,וואס
דאס איז א מיזוג פון ביידע מדות בשלימות .אבער אויב וואלט יצחק
נישט געהאט קיין שום שייכות מיט חסד און אהבה ,וואלט נישט
שייך געווען ממשיך צו זיין א יעקב אבינו.
אמרי מנחם /חיי שרה
ביי דער עקידה האט יצחק באקומען פון אברהם'ס חסד און ער איז געווארן 'ראוי להוליד' דעם
יעקב'ן
אינ'אמת'ן איז טאקע יצחק אבינו געווען 'כולו גבורה' ,און דערפאר
איז ער טאקע נישט געווען 'ראוי להוליד' ,דאס הייסט,
ער איז נישט געווען ראוי ממשיך צו זיין א יעקב אבינו ,וויבאלד ער
האט גארנישט געהאט פון דער מדה פון 'חסד' .און דאס קען זיין דער
פשט אינעם זוהר הק' ,אז נאך דער עקידה ,וואס יצחק איז געווארן
'נכלל' אין אברהם ,דאס הייסט ,אז כאטש וואס זיין עיקר מדה איז
ווייטער געווען 'גבורה' – האט ער אבער באקומען א שייכות אויך צו
דער מדה פון חסד – איז ער שוין געווען 'ראוי להוליד' ,דאס הייסט,
עס האט שוין געקענט ארויסקומען פון אים א יעקב אבינו דער 'בחיר
שבאבות' ,וואס ער איז געווען בשלימות אין ביידע מדות.
זיין הדרת פנים ווייזט אויף זיין 'מיזוג המדות'
און דאס האט טאקע רבקה דא געטראפן ביי יצחק'ן ,אז פון איין זייט
איז ער טאקע 'מדת היראה' – וואס דאס האט זי געזען פון דעם
וואס ער דאווענט אין א בקעה ,און שפעטער האט זי געזען אז עס
איז ארויפגעפאלן אויף איר א יראה ,אבער פון צווייטן זייט האט זי
געזען אז ער האט אויך א 'הדרת פנים' ,וואס דאס איז דער ענין פון
'תפארת' ,ממילא האט זי געזען אז ער האט עפעס א שייכות אויך
מיט די מדה פון חסד .און אויב אזוי ,וועט מען דא קענען ממשיך זיין
א יעקב אבינו.
אויב האלט מען זיך אין ביידע מדות – פאלט מען קיינמאל נישט ארויס
מיט דעם קען מען פארשטיין דעם מדרש" :ותפול מעל הגמל –
ֹ ֹ
איתרכינת ,היך מה דאת אמר (תהלים לז ,כד) ִּכי יִ ּפל לא י ּו ָטל" –
דער מדרש איז דא מסביר :ווייסטו וואס עס איז די מעלה ,אז מען
דינט דעם אייבערשטן מיט ביידע מדות ,אהבה און יראה? ווייל
דורכדעם וואס מען האלט זיך אין די ביידע מדות – פאלט מען נישט
זי
אראפ! ווייל אויב א מענטש דינט דעם אייבערשטן בלויז מיט אהבה
– קען ער לא עלינו פארקריכן ,אז ווען ער שפירט נישט קיין אהבה
– טוט ער גארנישט ,און אזוי קען ער חס ושלום אינגאנצן אראפפאלן.
אזוי אויך פארקערט ,טאמער א א מענטש דינט דעם אויבערשטן
בלויז מיט יראה ,קען ער אויך אראפפאלן אין א מצב וואס פון גרויס
אמרי מנחם /חיי שרה
פחד קען ער גארנישט זיך נעמען טון ,אדער אז אויב ער שפירט נישט
קיין יראה – טוט ער נישט ,און דאס טויג ווייטער נישט .אבער די
ביידע מדות צוזאמען איז א שמירה ,אז אפילו ווען ער פאלט דורך
אין איין מדה – האלט ער זיך מיט די אנדערע מדה .אויב שפירט ער
נישט היינט קיין אהבה – דינט ער דעם אייבערשטן מיט יראה ,און
אויב מארגן פילט ער נישט קיין יראה -דינט ער דעם אייבערשטן
ֹ
מיט אהבה .און דאס איז דער צושטעל צום פסוקִּ :
"כי יִ ּפל" – אפילו
ֹ
ווען דער מענטש פאלט אראפ פון איין מדה" ,לא י ּו ָטל" – פאלט ער
אבער נישט אראפ צו דער ערד ,ווייל ער האט אלעמאל די אנדערע
מדה וועלכע האלט אים אונטער און ראטעוועט אים .און דערפאר
איז רבקה אזוי נתפעל געווארן פון דאס וואס זי האט דא געזען ביי
יצחק אז ער דינט דעם אייבערשטן מיט ביידע מדות ,וואס דורכדעם
פאלט מען קיינמאל נישט אראפ.
רבקה האט פארשטאנען אז יצחק קען משפיע זיין ביידע מדות פאר די דורות ווייטער
רבקה איז אבער נאכנישט געווען צופרידן בלויז פון דעם וואס זי
האט געזען אז יצחק האט ביידע מדות 'אין זיך' ,נאר זי האט
געוואלט זען אז ער קען דאס אויך משפיע זיין אויף אנדערע .ווייל
דא דארף ער דאך אראפברענגען א יעקב אבינו ,נו ,דארף ער דאך
קענען ממשיך זיין און משפיע זיין זיינע מדות אויף אנדערע .ממילא,
איז זי נאכנישט אזוי נתפעל געווארן בלויז פון דעם וואס זי האט
געזען אז ער דאווענט אויפן פרייען פעלד – וואס דאס ווייזט אז ער
איז א ירא שמים בשלימות ,וואס דער מקום איז גארנישט משפיע
אויף זיין יראה – ווייל דאס איז נאר א ראיה אז ער יראת שמים אין
זיך ,אבער מהיכי תיתי אז ער קען דאס משפיע זיין אויף אנדערע?
דערפאר זאגט דער מדרש" :ראתה אותו ָהד ּור" – זי האט געזען אז
יצחק'ס הדרת פנים האט געווארפן א התפעלות אויף איר" ,ותוהא
מפניו" און אויך האט עס געווארפן אויף איר א יראה ,אויב אזוי ,האט
חי
זי שוין געזען אז ער האט א כח משפיע צו זיין די ביידע מדות אויף
אנדערע ,און אויב אזוי ,וועט ער קענען ממשיך זיין א יעקב אבינו.
יוסף הצדיק האט געקענט פועל'ן ישועות און אויך א מפלה פאר די שונאי ישראל
די גמרא זאגט (ברכות נה" :):כל החלומות הולכין אחר הפה" – יעדער
חלום וויאזוי עס זאל ווערן אויסגעפירט אויף למעשה ,דאס
אמרי מנחם /חיי שרה
ווענדט זיך וויאזוי מען איז דאס פותר ,טאמער איז מען דאס פותר
צום גוטן – וועט זיך עס אויסלאזן גוט ,און אזוי פארקערט .און די
גמרא לערנט עס ארויס פון יוסף הצדיק ,וואס עס שטייט (בראשית מא,
ׁ
יג)" :וַ יְ ִהי ַּכ ֲא ֶשר ּ ָפ ַתר ָלנ ּו ֵּכן ָהיָ ה" – דאס וואס עס האט זיך אזוי
אויסגעלאזט מיטן שר המשקים און שר האופים ,איז געקומען ווייל
יוסף האט אזוי פותר געווען דעם חלום! טאמער וואלט ער אנדערש
פותר געווען – וואלט אנדערש געווען! פארשטייט זיך אליינס ,אז
נישט יעדער קען דאס ,נאר דאס איז א כח פון א צדיק וואס זיין דיבור
איז הייליג און ער קען דורכן דיבור גוזר זיין און ממשיך זיין וויאזוי
עס זאל זיך פירן .קומט אויס ,אז דא זעט מען אז יוסף האט געדינט
דעם אייבערשטן מיט הפכיות'דיגע מדות ,ווייל פון איין זייט האט ער
דא ממשיך געווען א ישועה פארן שר המשקים ארויסצוגיין פון
תפיסה ,און פארן שר האופים – וואס מן הסתם אז ער איז געווען א
רשע און עס איז זיך אים געקומען א מפלה – האט ער ממשיך געווען
דאס פארקערטע.
יוסף האט געקענט משפיע זיין פאר אנדערע אידן סיי מדת החסד און סיי מדת הגבורה
פון די ביידע פסוקים וואס דער בעלזער רב ברענגט ,זעט מען טאקע,
אז יוסף הצדיק איז געווען א 'ירא אלקים' און א 'יפה תואר'.
אבער דער מדרש ברענגט נישט די דאזיגע פסוקים ,ווייל דארט זעט
מען נאכנישט אז יוסף האט געקענט 'משפיע' זיין אויף אנדערע די
ביידע מדות .און רבקה איז דאך דא בעיקר נתפעל געווארן פון דעם
וואס זי האט געזען ,אז יצחק קען משפיע זיין די ביידע הפכיות'דיגע
מדות אויף אנדערע .און דערפאר ברענגט דער מדרש דעם פסוק:
ֹ ֹ
"ה ֵ ּנה ַ ּב ַעל ַה ֲחלמות ַה ָ ּלזֶ ה ָ ּבא" – וואס דא זעט מען יא די השפעה וואס
ִ
יוסף האט משפיע געווען די ביידע מדות אויף אנדערע ,אז פארן שר
המשקים האט ער משפיע געווען 'חסד' און פארן שר המשקים האט
ער משפיע געווען 'גבורה'.
טי
היוצא לנו מזה :א איד דארף אלעמאל טון רצון ה' לויטן מצב און
לויטן מציאות וואס עס פארלאנגט זיך ,אמאל דארף מען נוצן
די מדה פון כעס אויף רשעים ,און אמאל דארף מען נוצן די מדה פון
רחמנות אויף אידן ,אמאל דארף מען זיין איידל און נזהר זיין אין
יענעמ'ס כבוד ,און אמאל איז דא א מצב פון חילול ה' וואס 'אין
אמרי מנחם /חיי שרה
חולקין כבוד לרב' ,און אזוי יעדעס מאל דארף מען זען וואס עס איז
דער רצון ה' .און דאס איז נישט קיין לייכטע עבודה ,ווייל דאס מיינט
אז מען דארף צוברעכן דעם גאנצן אייגענעם נגיעה וואס א מענטש
איז אמאל נוטה צו איין מדה לפי טבעו ,און זיך אוועקגעבן בלויז
פארן רצון ה' .אבער 'מעשה אבות סימן לבנים' ,די אבות הקדושים
און די אמהות הקדושות האבן אויסגעטראטן פאר אונז דעם וועג,
און פון זיי קען מען שעפן כוחות זיך צו פירן אויף דעם וועג ,ביז מיר
וועלן זוכה זיין צו די גאולה שלימה במהרה בימינו ,אמן.
4
כ
אמרי מנחם /חיי שרה
Ƿ ממה שסיפר תחת השיחים במשך השנים דיבורים וסיפורים -
הרה"ק רבי יעקב ב"ר דוד יצחק זצ"ל לייזער מפשעווארסק
כ"ז חשוון תשנ"ט לפ"ק
אויף רבי יאנקעלע זכרונו לברכה איז באמת דא אזויפיל צו דערציילן,
אונז האבן דאך אזויפיל מיטגעהאלטן ביי אים שבתים און ימים
טובים ,אז עס איז שווער זיך צו מצמצם זיין ,מען ווייסט פשוט נישט
וואו אנצוהייבן...
דורך סיפורי צדיקים קען מען זיין דבוק צו צדיקים
ער פלעגט זאגן ,אז דורך די סיפורי צדיקים וואס ער דערציילט –
קען ער א טובה טון און ענטפערן א תשובה פאר א איד ,ווייל
יעדע מעשה פון א צדיק ,איז ביי אים כאילו ער האט עס געהערט פון
די 'חכמי המשנה'!
דאס איז געווען זיין כח ,ער האט פארציילט מעשיות פון צדיקים ,און
מיט דעם ממשיך געווען דעם כח פון די פריערדיגע צדיקים.
די בכיות ביי די 'תמניא אפי'
רבי יאנקעלע זכרונו לברכה איז נישט געווען קיין בעל בכי ,אבער
ווען עס איז געקומען צו די תמניא אפי ביי די חנוכה לעכט,
האט ער זיך אביסל ארויסגעוויזן .איינמאל ווען איך בין דארט געווען,
האט ער זיך נישט געקענט איינהאלטן ,ער האט אויסגעפלאצט אין
בכיות נוראות.
זיין התעוררות פון קידוש און ה' מלך
רבי יאנקעלע זכרונו לברכה האט געזאגט ,אז דאס מערסטע איז ער
נתעורר געווארן ביים רבי'ן זכרונו לברכה (מסאטמאר) פון זיין
קידוש פרייטאג צו נאכטס און ה' מלך ביי שלש סעודות.
אכ
ער האט באהאלטן זיין גדלות אין פשטות
ההיינט איז דאך די יארצייט פונעם הייליגן רבי יאנקעלע ,דער
פשעווארסקער רבי זכותו יגן עלינו .וואס מען האט ביי אים
הועתק מן הדברי כיבושין -מספר אמרי מנחם פר' חיי שרה שנה א עמ' מח. ה
אמרי מנחם /חיי שרה
געזען ,ממילא [אפגערעדט] תורה מיט מדות ,מיט חסידות ,וואס איז
געווען מיט אזא הפלא'דיגע מדה[ .אבער] די אלע זאכן האט ער
באהאלטן אין דער 'בחינות העניוות'! ער איז געווען ממש ביי זיך
[צובראכן] ממש כעפרא דארעא! ווער עס האט געזען די גאנצע
הנהגה[ ,האט געזען אז] ער איז ביי זיך געווען צובראכן.
זיין כח ההשפעה איז געקומען פון עניוות
און "אני שוכן את דכא" שטייט דאך אין פסוק; [וואו עס איז דא ענוה]
דארט איז דא 'השראת השכינה' .און אויב עס איז דא 'השראת
השכינה' ,איז נישטא קיין קטרוג פון די סטרא אחרא ,און דעמאלט
קען מען משפיע זיין השפעות טובות .און מיט דעם כח טאקע איז ער
געווען דער געוואלדיגער משפיע! ער האט דאך ממש באוויזן 'דברים
נפלאים' וואס יעדער האט געזען ביי זיך ,נישט בלויז 'איש מפי איש',
[נאר] וואס מען האט דאס געזען טאקע 'בדידיה הוה עובדא' ,וואס
יעדער קען דערציילן מעשיות נוראות ונפלאות.
מלבש געווען דעם מופת אין א 'דרך הטבע'
[מען וועט] דערציילן א מעשה[ ,עס] איז כדאי :ביי מיין אייניקל זאל
זיין געזונט איז געווען עפעס ,אנגעהויבן -לא עלינו ולא עליכם
-יסורים אינעווייניג ,מורא'דיגע מורא'דיגע יסורים .מען איז געלאפן
צו דאקטוירים פארשטייט זיך ,און זיי האבן געזאגט מען מוז שוין
אפערירן .דער טאטע פון דעם קינד האט געזאגט ,אז ער וועט נישט
אפערירן ביז ער פרעגט נישט דעם פשעווארסק'ער רבי'ן ,רבי
יאנקעלע! ער גייט נישט צו קיין אפעראציע! .ער רופט אן רבי
יאנקעלע מזכיר זיין דאס קינד ,גיבט ער א זאג" :מסתם איז דאס פון
אן עסן!" .אזוי ווי ער האט באקומען תשובה ,אז דער רבי האט
געזאגט אז עס איז פון אן עסן ,האט ער געזאגט" :איך מאך נישט קיין
אפערעישאן! עס איז נישטא קיין אפערעישאן!" .עס איז [טאקע]
דורכגעגאנגען אן קיין אפערעישאן[ ,און] זי איז געזונט! דער בכ
אויבערשטער זאל העלפן ווייטער לאריכות ימים ושנים[ ,זי זאל] זיין
געזונט מיט די גאנצע משפחה אלע צוזאמען.
אלעס וואס ער האט געהאט אין זיך איז געווען פונעם "אני שוכן את
דכא"[ ,ווייל] דאס 'עניוות' -דאס ברענגט 'השראת השכינה',
און אז עס איז דא 'השראת השכינה' -דארטן ליגט אלעס.
אמרי מנחם /חיי שרה
דער אויבערשטער זאל העלפן ,זאל מען זוכה זיין [אז] דער צדיק
זאל מגין זיין אויף אונז ,ער זאל ווייטער משפיע זיין 'בני'' ,חיי',
'ומזוני רויחי' ,מיט 'רפואות' [און] מיט 'ישועות' וואס אלע אידישע
קינדער דארפן .ער האט דאך געלעבט מיט אונז ,ער האט דאך געזען
דעם דור [און] ער האט דאך געזען וואס טוט זיך ,און ער האט [אויך]
געזען דעם פריערדיגן דור ,ממילא האט ער דאך געזען וואס אידן
זענען אין א [שווערן] מצב ,זאל ער זיין – דער אייבערשטער זאל
העלפען -א מליץ יושר אז אידן זאל געהאלפן ווערן מיט רפואות,
מיט ישועות ,מיט נחת ברוחניות ובגשמיות ,און מיר זאלן שוין זוכה
זיין צו התרוממות קרן התורה וישראל ,זאל מען זוכה זיין צו די
גאולה שלמה במהרה בימינו אמן.
*
הרה"ק רבי צבי הירש בהרה"ק ר' יהודה לייב הכהן זצ"ל מרימנוב
א' דר"ח כסלו תר"ז
געשטאנען ביי זיין קלאמקע
דער הייליגער רבי ר' הערש פון רימנוב זצ"ל איז אמאל געקומען
קיין ראפשיץ ,און געוואלט אריינגיין צום ראפשיצער רב זצ"ל.
האט ער דארט געטראפן דעם זון רבי אליעזר'ל דזשיקוב'ער זצ"ל ווי
ער שטייט מיטן טאבאק פושקע און ער קלאפט דערויף מיטן פינגער;
ווי דער שטייגער פון די פארצייטישע צדיקים .גיבט דער רבי ר'
הערש אים א פרעג" :וואס ווארט איר דא?" .זאגט ער" :ביי מיר אין
שטוב ,איז א קינד נישט געזונט געווארן ,און איך וויל אריינגיין מזכיר
גכ זיין צום פאטער" .זאגט ער" :גיבט מיר דעם טאבאק פושקע וועט
דאס קינד האבן א רפואה" .האט עס פארדראסן פאר רבי אליעזר'ל,
אז דא 'באתרא דמר' ,ווי זיין פאטער איז דער רבי ,קומט ָאן דער רבי
ר' הערש און פראוועט רבי'סטווע.
שפעטער ווען ער איז אריינגעגאנגען צום טאטן מזכיר געווען ,האט
ער זיך אנגערופן" :טאטע ,וואס זאגסטו אויפן רבי'ן ר'
אמרי מנחם /חיי שרה
הערש? ער גיבט מיר א זאג :גיב מיר דעם טאבאק פושקע וועט דאס
קינד האבן א רפואה" .האט דער ראפשיצער רב געזאגט" :אזוי האט
ער געזאגט? גיי שוין גיב אים די טאבאק פושקע! דו וועסט נאך
אמאל שטיין ביי זיין קלאמקע!".
לימים איז רבי אליעזר'ל אמאל געקומען צום רבי'ן ר' הערש .ווי נאר
די גבאים האבן געזען אז דער דזשיקוב'ער רב איז דא ,האבן
זיי אים באלד געלאזט אריינגיין צום רבי'ן ר' הערש .אבער דער רבי
אליעזר'ל האט זיי געזאגט" :ניין! דער טאטע האט געזאגט איך וועל
שטיין ביי זיין קלאמקע ,וויל איך דא ווארטן" ...און ער איז אזוי
געשטאנען מיטן שטעקן און געווארט א שטיק צייט ביים טיר.
דער יחוס פונעם רבי'ן ר' הערש
דער רבי ר' הערש איז געווען א מחותן מיטן רוזשינער זצ"ל .בשעת'ן
שידוך האט זיך דער רוזינער אנגערופן" :ביי אונז פירט מען זיך
אויסצורעכענען דעם יחוס בשעת'ן שידוך שליסן" .און ער האט
אויסגערעכנט דעם פאטער הרה"ק רבי שלום שכנא זצ"ל ,דער זיידע
הרה"ק רבי אברהם המלאך זצ"ל ,דעם עלטער זיידן הרה"ק דער רבי
ר' בער זצ"ל ,דער זיידע הרה"ק דער מאור עינים זצ"ל און דער
פעטער הרה"ק רבי מאטעלע טשערנאבלער זצ"ל.
דערנאך האט ער זיך אנגערופן צום רבי'ן ר' הערש" :און יעצט
רעכנט איר אויס" .האט זיך דער רבי ר' הערש אנגערופן:
"איך האב געהאט א טאטן א שניידער' ,אלטס' (אלטע מלבושים) האט
ער פארראכטן ,און נייע זאכן האט ער נישט קאליעו געמאכט" .האט
דער רוזשינער געזאגט" :שוין ,שוין!" (ווי איינער זאגט :גענוג ,גענוג ,איך דארף
נישט מער פון דעם).
הערן נאך איינמאל דעם 'נטית ימינך'…
דער אמרי נועם האט געזאגט" :די וועלט זאגט אויף מיר אז איך בין דכ
א קארגער ,איך האב הונדערט פופציג זילבערנע בעכערס
דרשה געשאנק ,איך וואלט עס אלעס אוועקגעגעבן ,אז איך זאל
דאס איז מרמז ,אז ער האט פארראכטן אלע אלטע פגמים ,און קיין נייע האט ו
ער נישט פוגם געווען.
אמרי מנחם /חיי שרה
קענען נאך איין מאל הערן דעם רבי'ן ר' הערש זאגן" :נטית ימינך
תבלעמו ארץ".
אינטערעסאנט ,אז פון גאנץ 'אז ישיר' האט אים פונקט דער פסוק
געכאפט.
אז ער האט נישט – גיבט ער נישט
דער צאנזער רב זצ"ל האט געזאגט" :איך בין מקנא דעם רבי'ן ר'
הערש ,האט ער (געלט צו געבן צדקה) – גיבט ער ,האט ער נישט –
גיבט ער נישט .איך אז איך האב נישט צו געבן ,פאלט פון מיר
שטיקער פלייש" .דער צאנזער רב ,טאמער ער האט נישט געהאט צו
געבן ,פלעגט ער זיך בארגן געלט .מען זאגט דאך נאך ,אז פסח
ביינאכט האט ער קידוש געמאכט אויף א גלאזערנעם בעכער ,ווייל
ער האט געהאט פאר'משכנ'ט דעם זילבערנעם בעכער פאר זיינע
צדקות.
לכאורה איז שווער :אויבנאויף איז דאך די מדרגה פון צאנזער רב
גרעסער ,אז ער קען נישט אויסהאלטן יענעמ'ס צער און
ער מוז געבן צדקה ,נו ,פארוואס האט דער צאנזער רב מקנא געווען
די מדרגה פון רבי'ן ר' הערש?
נאר עס קען אפשר זיין א שטיקל הסבר דערין ,לויט אן אנדערע
מעשה ,אז מען האט אמאל געפרעגט דעם צאנזער רב" :דער
שינאווער רב איז דאך אויך אן ערליכער איד ,און ער גיבט נאר א
חומש ,פארוואס גיבט דער רב אוועק דאס גאנצע פארמעגן?" .האט
דער צאנזער רב געענטפערט" :ער איז דאך אן ערליכער איד ,אבער
אזא חוטא ופושע ווי איך ,כל מה שבידו יתן בעד נפשו".
ממילא ,האט דער צאנזער רב געהאלטן ,אז ביים רבי'ן ר' הערש איז
די צדקה נישט אלס "וחטאך בצדקה פרוק" ,נאר פשוט אלס
הכ מצות צדקה ,און אויב ער האט נישט ,איז ער נישט מחויב .אבער דער
צאנזער רב האט געהאלטן ,אז ער דארף געבן אלעס ,און אויב ער
האט נישט ,פאלט פון אים שטיקער פלייש" :וואס וועט זיין מיט זיינע
חטאים?" .דעריבער האט ער מקנא געווען די מדרגה פונעם רבי'ן ר'
הערש.
אמרי מנחם /חיי שרה
מיט העק אין הימל
דער צאנזער רב האט געזאגט" :קיינער איז נישט אנקומען צו קיין
מדרגות ָאן לערנען תורה ,איי דער רבי ר' זושא און דער רבי ר'
הערש? זיי זענען ארויף מיט העק אין הימל!".
קדושתו למעלה…
דער רבי ר' הערש פלעגט בענטשן ווייבער .און דער ארי' דבי עלאי
זצ"ל איז געווען דערגעגן .אמאל איז דער רבי ר' הערש פלוצלינג
אנגעקומען קיין ווישניצא ,און ער איז אריין צום ארי' דבי עלאי אין
ביהמ"ד ,און האט זיך געזעצט נעמען קוויטלעך .נו ,אז מען האט
געהערט אין שטאט אז דער רבי ר' הערש – וואס ער איז געווען
באוואוסט אלס דער גרויסער 'פועל ישועות' – איז דאהי ,איז זיך
צוזאמגעקומען אן עולם ,און עס זענען אויך געקומען ווייבער מיט
קוויטלעך.
דער ארי' דבי עלאי איז דאך געווען א מתמיד נפלא ,און ער האט
נישט מפסיק געווען אינמיטן לערנען פאר כל הון דעלמא.
אבער דא איז געווען א חידוש ,ער האט זיך אויסגעדרייט צום רבי'ן ר'
הערש און געקוקט ווי ער נעמט קוויטלעך .אזוי איז ער געזעסן א
האלבע שעה און געקוקט ,און דערנאך האט ער געזאגט" :ער קען!".
און זינט דעמאלט האט ער זיך שוין מער נישט מתנגד געווען צו זיין
מנהג.
באלאכטן זיין נשמה
דער שינאווער רב זצ"ל ברענגט אין דברי יחזקאל (פר' נשא) ,אז ער
האט געהערט פון רבי'ן ר' הערש ,ווי ער האט געזאגט" :נשא
את ראש בני גרשון גם הם" – דו זאלסט אויפהייבן די אידן וואס זענען
פארטריבן אין זייערע אויגן" .און ער (דער שינאווער רב זצ"ל) האט
דעמאלט געשפירט ווי ער האט אים באלאכטן זיין נשמה.
וכ
מחיל אל חיל :פון רבי'ן ר' הערש'נס דאווענען צו רבי אשר'לס טיש
דער שינאווער רב זצ"ל האט געזאגט" :ווי גוט איז געווען ,צו גיין פון
רבי'ן ר' הערש'נס דאווענען – צום רבי'ן ר' אשר'לס טיש ,און פון
רבי'ן ר' אשר'לס טיש – צום רבי'ן ר' הערש'נס דאווענען" .דאס זענען
אמרי מנחם /חיי שרה
געווען צוויי פון זיינע רבי'ס ,דער דריטער איז געווען דער ערשטער
בעלזער רב זצ"ל.
4
זכ
yz
ברכת מזל טוב
נשגר בזה ברכת מזל טוב למעלת כבוד ידידינו הרבני הנגיד החסיד המפואר,
בנן של קדושים אראלים ותרשישים ,פרי עץ אבות ,איש יקר ורב תבונות ,רחים
ומוקיר רבנן ואיהו גופי' צורבא מרבנן ,קובע עתים לתורה בהתמדה נפלאה,
לבו ער וחם להאזין לנדכאי לב ותמיד פתוח לעזור לזולתו במדה גדושה ,זכה
להתגדל בביהמ"ד של מרן רבינו זי"ע וליהנות ולהתעלות מתפלותיו ודברי תורתו
ה"ה הרב רבי שלמה ווייס שליט"א
מהתומכים החשובים של המכון אמרי מנחם
בן לידידנו הרב הצדיק חו"פ רבי חיים אלעזר שליט"א שו"ב
אדמו"ר מחמעלניק – ליזענסק
לרגל אירוסי בתו תחי' בשעטומ"צ
עב"ג הבחור החתן המו"מ בתויר"ש
צו הערן די
נכד הרב הצדיק ,החסיד המפואר ,שייף עייל ושייף נפיק,
מוה"ר רבי אשר ניימאן שליט"א עמו"ש
דברי כיבושין והתחזקות
נכד מרן רבינו בעל דברי יחזקאל משינאווא ולמעלה בקודש
רופט 718-400-7790
בעל אכסניא של מרן רבינו זי"ע בעיר ה' שמה קרית יואל המעטירה
בשבתו בשבתות וימים טובים אצל מרן רבינו קודש הקדשים זיעועכי"א
יעזור השי"ת שזכותו הגדול של מרן רבינו וזכות הפצת דברי תורתו יעמוד לך ולזרעך
אחריך ,שהחתונה תהי' בשעה טובה ומוצלחת ,לשם ולתפארת אבוה"ק ,ותזכה לראות
דורות ישרים ומבורכים זרע ברך ה' ,לאריכות ימים ושנים טובים ,ותשגשג ותפריח בכל
אשר תפנה ,וה' יצליח את דרכיך ,אמן
כ"ד המברך ידידך ומוקירך
חיים מאיר וואגשאהל
בשם מכון אמרי מנחם
zy
