gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫זונטאג ‪ -‬כ"א חשון‬ ‫ז‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר ב"ר זאב וואלף הכהן זי"ע‪) ,‬לאנדא(‪ ,‬בעל חידושי מהרא"ך‪ ,‬אב"ד‬ ‫סוכטשוב‪.‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬כ"ב חשון‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב ב"ר יהושע זי"ע‪) ,‬רוקח(‪ ,‬האדמו"ר השלישי מבעלזא‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬כ"ג חשון‬ ‫הרה"ק רבי יהוסף ב"ר צבי הירש הלוי זי"ע‪) ,‬ראטטענבערג(‪ ,‬בעל בני שלשים‪ ,‬מקאסאן‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' יהוסף צדיקא מקאסאן"‬ ‫מיטוואך ‪ -‬כ"ד חשון‬ ‫הגה"ק רבי יוסף ב"ר מנחם מענדל זי"ע‪) ,‬לאנדא(‪ ,‬בעל ברכת יוסף‪ ,‬אב"ד יאסי‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬כ"ה חשון‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי ב"ר אלעזר זי"ע‪) ,‬וייסבלום(‪ ,‬הנקרא ר' נפתלי ליזענסקער‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬כ"ו חשון‬ ‫הרה"ק רבי רפאל ב"ר יקותיאל הכהן זיסקינד זי"ע‪) ,‬כ"ץ(‪,‬‬ ‫בעל מרפא לשון מוסר‪ ,‬אב"ד אלטונא‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬כ"ז חשון‬ ‫הרה"ק רבי יעקב ב"ר דוד יצחק זי"ע‪) ,‬לייזער(‪ ,‬הנקרא ר' יענקעלע מפשעווארסק זי"ע‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדזש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫וואסערע מצב דער קינד לערנט‪ ,‬האט ער דעם‬ ‫יארצייט כ"א מרחשון‬ ‫קינד צוריק אהיים גענומען קיין ווארשא‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר ב"ר זאב וואלף הכהן זי"ע‬ ‫ער איז שוין דאן געווארן מפורסם מיט זיין‬ ‫)לאנדא(‬ ‫גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע למדנות‪ ,‬ער‬ ‫בעל חידושי מהרא"ך‪ ,‬אב"ד סוכטשוב‬ ‫האט שוין דאן געקענט הונדערטער בלעטער‬ ‫גמרא בעל פה‪ ,‬ביי די בר מצוה איז ער שוין געווען‬ ‫מפורסם אלס א עילוי ובקי בש"ס ופוסקים‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ווארשא‪ ,‬ראש חודש‬ ‫מנחם אב בשנת תקנ"א‪.‬‬ ‫שפעטער איז ער געפארן לערנען ביים גרויסן‬ ‫צו זיין טאטן הגביר הגה"ק רבי זאב וואלף הכהן‬ ‫גאון הגה"ק רבי זאב וואלף הכהן מזאלאשין אב"‬ ‫זי"ע‪" ,‬הנקרא ר' וואלף לייפסקער"‪ ,‬א מקורב צום‬ ‫לאסק זי"ע‪ ,‬דערנאך האט ער געלערנט אין דעם‬ ‫הייליגען מגיד מקאזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫ישיבה פון הגה"ק רבי יעקב לורברבוים בעל חוות‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת שרה רחל ע"ה‪.‬‬ ‫דעת מליסא זי"ע‪ ,‬וואס דער גאון מליסא האט ער‬ ‫געהאלטן פאר זיין רבו מובהק בתורה‪.‬‬ ‫ער איז געווען איינע פון די גרויסע גדולים‬ ‫וגאונים בדורו‪ ,‬ער איז געווען א חריף עצום בתורה‬ ‫ביי די ‪ 14‬יאר האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫מנורה הטהורה‪ ,‬א בקי נפלא בנגלה ובנסתר און א‬ ‫הצדקת מרת בריינדל ע"ה‪,‬‬ ‫עילוי נפלא‪ ,‬לא פסיק פומיה מגירסא‪ ,‬ער האט‬ ‫בת רבו מובהק הגה"ק רבי יעקב לורברבוים בעל‬ ‫נישט געוואלט נעמען קיין רבנות‪ ,‬נאר געוואלט‬ ‫חוות דעת מליסא זי"ע‪,‬‬ ‫זיין א נהנה מיגיע כפו‪ ,‬נאך פון אלס יונג קינד איז‬ ‫מצאצאי הגה"ק רבי צבי הירש אשכנזי בעל חכם‬ ‫ער שוין געווען מפורסם אלס א גרויסער עילוי און‬ ‫צבי מלבוב זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז ביי די ‪ 9‬יאר אלט געפארן לערנען אין‬ ‫שטאט פלאצק‪ ,‬ער איז געווען פון די גרעסטע‬ ‫נאך די חתונה איז ער געבליבן וואוינען אין‬ ‫פוסקים בדורו און איינע פון די גרויסע מפיצים‬ ‫שטאט ליסא‪ ,‬דארט איז דער גאון געזעצן און‬ ‫פונעם דרך החסידות בדורו‪.‬‬ ‫געלערנט יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז שוין פון די ניין יאר איז‬ ‫ער איז שוין דאן געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫ער געפארן לערנען אין שטאט פלאצק וואס איז‬ ‫געוואלדיגע גדלות בתורה‪ ,‬ער האט דאן באקומען‬ ‫דאן געווען א עיר מלאה חכמים‪ ,‬דארט האט דער‬ ‫סמיכה פון זיין גרויסן שווער און אויך פון הגה"ק‬ ‫יונגער גאון געהארעוועט אויף תורה מיט א‬ ‫רבי עקיבא איגר זי"ע‪.‬‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬דער טאטע וואס איז געווען‬ ‫א גביר האט באצאלט פאר א משפחה וואס זאל‬ ‫בשנת תקס"ז איז ער אריבער וואוינען אין‬ ‫קערנעמען פון דעם קינד‪.‬‬ ‫שטאט ווארשא‪ ,‬דארט איז ער נתקרב געווארן צום‬ ‫דרך החסידות און געווארן א תלמיד מובהק פון‬ ‫אבער די משפחה האט גענומען דאס געלט פון‬ ‫הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע‪ ,‬ער האט‬ ‫די עלטערן און זיך בכלל נישט אומגעקוקט אויף‬ ‫גאר אסאך תורה און חסידות מקבל געווען פון זיין‬ ‫דעם קינד‪ ,‬ער האט דאן פאר חדשים לאנג געלעבט‬ ‫רבין דער הייליגער צדיק מפשיסחא‪.‬‬ ‫אין א שרעקליכע הונגער‪ ,‬ער האט ממש נישט‬ ‫געהאט מיט וואס זיך צו ענערען‪ ,‬מיט דעם אלעם‬ ‫נאכן פטירה פון זיין רבין איז ער אריבער צו‬ ‫האט ער פארן טאטן גארנישט געזאגט‪ ,‬נאר ער‬ ‫דעם תלמיד הרה"ק רבי מנחם מענדל השרף‬ ‫האט ווייטער עוסק געווען אין תורה ועבודת השם‬ ‫מקאצק זי"ע‪ ,‬אויך איז ער געפארן דאן צו הרה"ק‬ ‫מיט א מסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם מגור‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויך איז ער דאן שוין געווען מפורסם צווישן‬ ‫נאך חדשים איז דער טאטע אמאל געקומען‬ ‫די גרויסע מפיצים פונעם דרך החסידות‪.‬‬ ‫באזיכן דעם קינד‪ ,‬און דאן האט ער געזען אין‬ ‫‪1‬‬ ‫איין יאר איז ער געווען גאר שוואך און נישט‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דעד צדיק רבי‬ ‫געהאט דאס כח צו בלאזן שופר ביים הייליגען‬ ‫אלעזר האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫קאצקער רבי זי"ע‪ ,‬אבער ווען עס איז געקומען‬ ‫רבנות‪ ,‬נאר האט זיך באשעפטיגט מיטן ארבעטן‬ ‫ראש השנה צופרי האט אים די רבי געהייסן קומען‬ ‫אין זיין פרייע צייט‪ ,‬און ער האט פון דעם געהאט‬ ‫בלאזן שופר‪ ,‬בלית ברירה איז ער געקומען אין‬ ‫שיין פרנסה‪ ,‬און אזוי האט זיך דער צדיק מפרנס‬ ‫שוהל מיט זיינע לעצטע כוחות ממש‪ ,‬אבער‬ ‫געווען און נישט געוואלט הנאה האבן פון א מתנת‬ ‫פלוצלונג איז אים בעסער געווארן‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫בשר ודם און זיך נישט באניצן מיטן כתר של תורה‪.‬‬ ‫געשפירט כאחד אדם און געבלאזן שופר מיט א קול‬ ‫חזק מאוד‪ ,‬דער הייליגער קאצקער איז געשטאנען‬ ‫איין טאג איז דער צדיק רבי אלעזר אריין אין‬ ‫און דער זייט און זיין פנים האט געלאכטן מיט א‬ ‫א גרויסן געשעפט‪ ,‬אויפצובויען דעם מבצר ארום‬ ‫שמחה של מצוה‪.‬‬ ‫דעם שטאט ווארשא‪ ,‬ער און זיין שותף האבן‬ ‫געהאט דעם חשבון‪ ,‬אז זיי וועלן קענען פארדינען‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז איין שבת קודש ביינאכט‬ ‫א גרויסן סכום‪ ,‬ווייל א באאמטער האט זיי‬ ‫ביים טיש איז דער הייליגער קאצקער זי"ע אריין‬ ‫צוגעזאגט‪ ,‬אז די רעגירונג וועט שיקן ארבעטער‪,‬‬ ‫אין א גאר שטארקע דביקות און ער האט געזאגט‬ ‫און אזוי וועט די ארבעט זיי נישט קאסטן אזוי פיל‪.‬‬ ‫סתרי תורה רזין דרזין און זיין פנים איז געווען‬ ‫כמלאך אלקים נורא מאוד‪ ,‬בשעת די דברי תורה‬ ‫אבער ווען מען האט אנגעהויבן בויען‪ ,‬האט‬ ‫איז דער רבי ליידער אראפ געפאלן אויף דער ערד‬ ‫מען נישט געשיקט די צוגעזאגטע ארבעטער‪ ,‬און‬ ‫זיי האבן געמוזט דינגען ארבעטער פאר טייער‬ ‫אן קיין סימן פון לעבן‪.‬‬ ‫געלט‪ ,‬בשעת די רעגירונג האט געדריקט אז מען‬ ‫זאל פארענדיגן דעם בנין‪ ,‬און אזוי האבן זיי‬ ‫עס איז געווארן דארט א רעש און מען איז‬ ‫פארלוירן זייער גאנץ פארמעגן‪ ,‬ביז דעמאלט האט‬ ‫גלייך געגאנגען ריפן דעם דאקטאר‪ ,‬דער דאקטאר‬ ‫האט אונטער זיכט דעם רבין און געוואלט נעמען‬ ‫רבי אלעזר נישט געוואלט אננעמען קיין רבנות‪,‬‬ ‫אבער נאכן פארלירן די פרנסה האט ער אנגענומען‬ ‫בליט פון די לינקע האנט פונעם רבין‪ ,‬אבער עס איז‬ ‫דעם עול הרבנות אין שטאט מאקאווע‪.‬‬ ‫נישט געגאנגען‪ ,‬צוליב וואס ער האט נישט‬ ‫געקענט ארויפצוען דעם ארבל‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫און דאס איז געווען נאכן פטירה פונעם‬ ‫תלמיד רבי אלעזר גענומען א מעסער און‬ ‫הייליגען חידושי הרי"ם זי"ע‪ ,‬האט ער בהשפעה פון‬ ‫אריינגעשניטן אינעם ארבל פונעם הייליגען‬ ‫זיין ידיד הרה"ק רבי אברהם לאנדא מטשכנוב זי"ע‬ ‫קאצקער רבין‪ ,‬אז דער דאקטאר זאל קענען צו‬ ‫מקבל געווען דאס רבנות אין שטאט מאקאווע‪,‬‬ ‫קומען צום הייליגען האנט‪.‬‬ ‫בשנת תר"א איז ער אריבער צום שטאט פולטוסק‪,‬‬ ‫און דערנאך אין שטאט פלוצק‪.‬‬ ‫לפלא‪ ,‬פונעם רייס פון די ארבל‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫הייליגער קאצקער רבי זי"ע אויף געכאפט‪ ,‬און‬ ‫אויך האט ער זיך דאן אסאך מסתופף געווען‬ ‫צוריק באקומען זיין געוויכט‪ ,‬און די רבי דער‬ ‫בצלו פון די צדיקים בדורו ובתוכם הרה"ק רבי‬ ‫הייליגער קאצקער האט געשריגן אויפן תלמיד‪,‬‬ ‫אברהם יהושע העשיל מאפטא זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫היתכן די האסט געשניטן עס איז דאך איינע פון די‬ ‫ישראל מרוזין זי"ע‪ ,‬הרה"ק המגיד מקוזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫אב מלאכות‪ ,‬האט דער תלמיד געזאגט‪ ,‬דאס איז‬ ‫הרה"ק רבי שרגא פייבל מגריצא זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫נאר א מקלקל און נישט קיין אב מלאכה‪ ,‬אבער דאס‬ ‫יחיאל מאיר מגוסטינין זי"ע‪.‬‬ ‫האט ממש געראטעוועט דעם לעבן פונעם‬ ‫הייליגען קאצקער זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבות‬ ‫ביי דעם הייליגען קאצקער צדיק זי"ע‪ ,‬דער צדיק‬ ‫בשנת תרי"ב איז ער אריבער צום שטאט‬ ‫האט אים געבעטן צו זיין נעבן אים און אים‬ ‫סוכטשוב ווי ער איז שוין געבליבן ביז צו זיין‬ ‫געזעצט ביים טיש ממש נאנט צו אים‪ ,‬ער האט‬ ‫פטירה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם און באליבט ביי‬ ‫זוכה געווען צו זיין דער בעל תוקע ביים הייליגען‬ ‫אלע גדולים און צדיקים בדורו‪ ,‬ער איז געווען פון‬ ‫קאצקער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫הסתלקות‪ ,‬שבת צופרי האט ער געהייסן אז מען‬ ‫די גרעסטע פוסקים בדורו‪ ,‬הונדערטער אידן‬ ‫זאל אים נישט געבן די עלי' כהן ביי קריאת התורה‪,‬‬ ‫זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און געקומען‬ ‫נאך די סעודה האט ער געלאזט ריפן זיין זון הרה"ק‬ ‫נעמען ברכות פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫רבי יהושע זי"ע און אויך די חברא קדישא‪ ,‬און‬ ‫געהייסן אז מען זאל אים נישט מספד זיין און אויך‬ ‫ער האט זיך זיין גאנץ לעבן אוועק געגעבן פאר‬ ‫אז מען זאל מאכן א אוהל אויף זיין קבר‪ ,‬אויך האט‬ ‫תורה ועבודת השם‪ ,‬ער האט געפירט די רבנות‬ ‫ער דאן געבענטשט זיינע קינדער און אייניקלעך‪.‬‬ ‫דארט אין שטאט סוכטשוב מיט א געוואלדיגע‬ ‫איבער געגעבנקייט‪ ,‬זיין עבודה איז געווען מיט א‬ ‫ביי סעודת שלישית בעת רעווא דרעווין‪ ,‬איז‬ ‫קדושה וטהרה און א געוואלדיג התלהבות‬ ‫דער צדיק געזעצן אין געווען אין א דביקות כולו‬ ‫דקדושה‪.‬‬ ‫אחוז שרעפים ונהורא עלמה‪ ,‬דאן האט דער צדיק‬ ‫געהייסן פאר איינע פון די בני היכלא‪ ,‬צו זינגען‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה‪.‬‬ ‫דעם זמר בני היכלא‪ ,‬ווען מען איז אנגעקומען צו די‬ ‫ווערטער‪" ,‬חדו השתא‪ ,‬בהאי שעתא‪ ,‬דביה רעוא‬ ‫ספר מספד תמרורים‪,‬‬ ‫ולית זעפין"‪ ,‬האט דער צדיק צוזאמען געקלאפט‬ ‫ספר זכר צדיק יסוד עולם‪,‬‬ ‫ידיו הקדושת און גענומען זיין ציצית און באדעקט‬ ‫ספר נחל בכי‪,‬‬ ‫זיין הייליגען צורה‪ ,‬און דאן איז דער צדיק נסתלק‬ ‫ספר חידושי מהרא"ך‪,‬‬ ‫געווארן מיט מיתות נשיקה ממש‪.‬‬ ‫ספר אבות דר' אלעזר‪,‬‬ ‫ספר זיכרון נפלאות‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים מוצאי שבת קודש כ"א‬ ‫מרחשון בשנת תרמ"ב‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫שטאט סוכטשוב‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מו"ץ בווארשא זי"ע‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש אב"ד זגירז זי"ע‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יהושע מסוכטשוב זי"ע‪ ,‬ממלא מקום‬ ‫אביו‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫הרה"ק רבי משה זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי זאב וואלף זי"ע‪,‬‬ ‫זיין זוהן רבי יהושע מסוכטשוב זי"ע האט‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי דוד דוב מייזליש אב"ד לאסק‬ ‫דערציילט‪ ,‬אין נאמען פון זיין טאטן זי"ע‪ ,‬אז די‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫מאמע די רעבעצין מרת בריינדל ע"ה איז אמאל‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי ארי' יהודה יעקב אב"ד קיליקוב‪-‬‬ ‫געפארן מיט נאך א פרוי פון דער משפחה דורך‬ ‫פיעטרקוב זי"ע‪.‬‬ ‫קאזניץ‪ ,‬און זיי זענען אריין צום הייליגן‬ ‫קאזשניצער מגיד נעמען א ברכה‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫דער צדיק האט זוכה געווען צו א זקנה‬ ‫מגיד איז שוין געווען אויפן וועג צום בית המדרש‬ ‫מופלגת‪ ,‬ערב שבת קודש י"ט מרחשון בשנת‬ ‫דאווענען שחרית‪ ,‬אבער ווען ער האט געזען צוויי‬ ‫תרמ"ב איז דער צדיק זייער שוואך געווארן‪ ,‬אבער‬ ‫פרויען אריינקומען אין זיין צימער‪ ,‬האט ער‬ ‫מיט זיינע לעצטע כוחות האט ער געפירט דעם‬ ‫געשיקט דעם שמש פרעגן ווער זיי זענען‪.‬‬ ‫גאנצן שבת קודש‪ ,‬ער האט געדאווענט קבלת‬ ‫שבת מיט א געוואלדיגע התלהבות און א אש‬ ‫ווען דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫געהערט‪ ,‬אז דאס איז די טאכטער פונעם ליסער רב‪,‬‬ ‫האט ער זיך אומגעקערט אהיים מיט די טלית און‬ ‫שבת ביינאכט ביים טיש‪ ,‬האט ער געהייסן די‬ ‫תפילין אונטערן ארעם און זיי געפרעגט וואס ער‬ ‫חסידים זינגען אלע ניגונים וואס ער האט זיך‬ ‫קען פאר זיי טון‪ ,‬האבן זיי געזאגט‪" ,‬מיר זענען‬ ‫אייביג געפירט‪ ,‬אבער די גאנצע צייט האט מען‬ ‫געקומען צום פענסטער פון א צדיק‪ ,‬און מיר וועלן‬ ‫געהערט סימנים אז דער צדיק גרייט זיך אויף זיין‬ ‫‪3‬‬ ‫פשוט'ער מענטש"‪) ,‬וואס ווי באקאנט האט זיך דער‬ ‫נישט אוועקגיין אן א ברכה"‪ ,‬און דער מגיד האט‬ ‫צדיק זיין גאנץ לעבן שטארק באהאלטן‪ ,‬און זיין רבי‬ ‫פאר די מאמע געגעבן גאר א שיינעם ברכה‪ ,‬אפילו‬ ‫האט דאס געזאגט בדרך צחות(‪ ,‬אבער איך‬ ‫דער הייליגער מגיד האט דאן געהאלטן אינמיטן די‬ ‫פארשטיי נישט פארוואס זיי נישט מכבד ווי עס‬ ‫הכנה צום דאווענען‪.‬‬ ‫ברויך צו זיין דעם הייליגען אפטער רב‪ ,‬וואס איז א‬ ‫•••‬ ‫למדן מופלג"‪ ,‬און וועגן רבי אלעזר'ס שווער‪ ,‬דעם‬ ‫אין יזכור בוך פון סוכטשוב ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫הייליגען ליסער רב‪ ,‬האט רבי בונם געזאגט‪" ,‬אז ער‬ ‫אז איינמאל איז דער צדיק רבי אלעזר זי"ע אריין‬ ‫איז אנגעקומען צום חלק הסוד דורך זיין לערנען‬ ‫אין בית המדרש אין שטאט ליסא‪ ,‬און מען האט‬ ‫הלכה און זיך מייגע זיין צו פארשטיין דעם אמת‪ ,‬ווי‬ ‫אים מכבד געווען מיט אן עלי' לתורה‪ ,‬ער האט נאך‬ ‫חז"ל זאגן‪" ,‬יגעתי ומצאתי תאמין"‪.‬‬ ‫נישט געהאט געזאגט ברכות השחר און ברכת‬ ‫•••‬ ‫התורה‪ ,‬און האט געפרעגט זיין שווער‪ ,‬דעם‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשעת די מלוכה האט‬ ‫הייליגען חוות דעת זי"ע‪ ,‬צי ער דארף יעצט קודם‬ ‫געמאכט א גזירה‪ ,‬אז חסידים זאלן נישט פארן צו‬ ‫זאגן ברכת התורה‪ ,‬און דער שווער האט אים‬ ‫צדיקים‪ ,‬האט די צדקת תמר'ל פון ווארשא זיך‬ ‫געענטפערט אז ער דארף נישט‪.‬‬ ‫משתדל געווען און ארויסגעקריגן א באשטעטונג‬ ‫פון די שטאט‪ ,‬אז די אידן פון שטאט זאלן יא קענען‬ ‫ביינאכט האט דער הייליגער חוות דעת זי"ע‬ ‫פארן צו די צדיקים פונעם דור‪ ,‬און ווען זי איז‬ ‫צוזאמענגערופן די תלמידי חכמים פון שטאט‪ ,‬און‬ ‫געקומען צו רבי בונם מפשיסחא זי"ע מיט די גוטע‬ ‫געהייסן דעם איידעם איבערזאגן די שאלה און‬ ‫בשורה‪ ,‬האט רבי בונם געזאגט צום תלמיד רבי‬ ‫דעם פסק‪ ,‬און דערנאך האט ער געזאגט פאר‬ ‫אלעזר מסוכטשוב זי"ע בזה"ל‪.‬‬ ‫אלעמען‪ ,‬אז ער האט זיך טועה געווען‪ ,‬ווייל מען‬ ‫דארף נאך זאגן די אנדערע ברכות התורה‪ ,‬נאר‬ ‫"וויסן זאלסטו אלעזר‪ ,‬זי מיינט אז זי האט‬ ‫"אשר בחר בנו" דארף מען נישט איבערזאגן‪.‬‬ ‫געטון א גרויסע טובה‪ ,‬און איר כוונה איז געווען‬ ‫לשם שמים‪ ,‬אבער בעסער וואלט געווען ‪ ,‬ווען זי‬ ‫און דער שווער דער הייליגער חוות דעת זי"ע‬ ‫וואלט משתדל געווען ביי דער מלוכה‪ ,‬מען זאל‬ ‫האט אזוי שטארק מורא געהאט פון א טעות אין‬ ‫ארומשטעלן א חומה מיט אייזערנע ריגלען און‬ ‫הוראה‪ ,‬אז ער האט נישט געוואלט ווייטער‬ ‫סאלדאטן‪ ,‬אז קיין מענטש זאל נישט קענען קומען‬ ‫פסק'ענען קיין שאלות אין שטאט‪ ,‬אבער די אנשי‬ ‫צו אונז‪ ,‬נישט די גרעסטע‪ ,‬און נישט די קלענסטע‪,‬‬ ‫הקהלה האבן אים געבעטן אז ער זאל בלייבן אין‬ ‫כדי מען זאל אונז נישט שטערן אין אונזערע‬ ‫שטאט‪ ,‬און מען האט אויסגערופן אז מיט שאלות‬ ‫מחשבות‪ ,‬און מען זאל אונז נאר געבן "פת במלח‬ ‫זאל מען גיין צו די אנדערע דיינים ובתוכם זיין‬ ‫ומים במשורה"‪ ,‬דאס וואלט געווען א גרויסע טובה‬ ‫איידעם דער צדיק רבי אלעזר זי"ע‪.‬‬ ‫פאר דער גאנצער וועלט"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי‬ ‫ווערט דערציילט דורך די קאצקער חסידים‪ ,‬אז‬ ‫בונם מפשיסחא זי"ע איז אמאל געקומען קיין‬ ‫אמאל ביים טיש פרייטאג צו נאכט‪ ,‬האט דער‬ ‫ווארשא‪ ,‬און גרויסע צדיקים זענען צו אים‬ ‫הייליגער קאצקער רבי זי"ע געזאגט סתרי תורה‪,‬‬ ‫געקומען‪ ,‬האט ער נאכן טיש גערופן רבי אלעזר'ן‬ ‫און ער איז אוועקגעפאלן אויף הינטער פון זיין‬ ‫אין זיין צימער‪ ,‬אים געהייסן ברענגען א שטול‪ ,‬און‬ ‫שטול אויף דער ערד‪ ,‬רבי אלעזר האט געזען אז‬ ‫צוויי מאל גערופן מיט ליבשאפט‪" ,‬אלעזר‪,‬‬ ‫ס'קען זיין א סכנה‪ ,‬און האט געהייסן דעם משמש‬ ‫אלעזר!"‪ ,‬און האט ארויסגעוויזן א גרויסע‬ ‫ר' פייוול לויפן ברענגען א דאקטער‪ ,‬דער דאקטער‬ ‫ליבשאפט צום תלמיד דער צדיק רבי אלעזר‪.‬‬ ‫האט געוואלט נעמען בלוט פון דער האנט פונעם‬ ‫הייליגען קאצקער רבי זי"ע‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫און דאן האט דער צדיק רבי בונם מפשיסחא‬ ‫געקענט אראפנעמען דעם ארבל‪ ,‬האט רבי אלעזר‬ ‫זי"ע געזאגט‪" ,‬אז ער פארשטייט די ווארשעווער‬ ‫גענומען א מעסער פונעם טיש און צעריסן דעם‬ ‫גבירים פארוואס זיי זענען נישט מכבד דעם תלמיד‬ ‫ארבל‪.‬‬ ‫רבי אלעזר ווי עס ברויך צו זיין‪ ,‬ווייל ער איז "א‬ ‫‪4‬‬ ‫פונעם חידושי הרי"ם‪ ,‬אז זיין טאכטער ליגט שווער‬ ‫דער הייליגער קאצקער רבי האט דערהערט‬ ‫קראנק‪ ,‬און ער זאל איר מזכיר זיין ביים רוזשינער‪,‬‬ ‫דאס רייסן‪ ,‬און האט זיך אויפגעכאפט און געזאגט‪,‬‬ ‫און נאך עטליכע טעג איז איר בעסער געווארן‪.‬‬ ‫"אלעזר‪ ,‬ידעת שהוא כעת שבת‪ ,‬ובשבת אסור‬ ‫•••‬ ‫לקרוע!"‪ ,‬האט רבי אלעזר געענטפערט פארן רבין‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז צווישן דעם צדיק רבי‬ ‫אז עס איז "מקלקל"‪ ,‬און מקלקל איז מותר אום‬ ‫אלעזר מסוכטשוב זי"ע און דעם הייליגען חידושי‬ ‫שבת‪ ,‬און ער האט נישט געוואלט זאגן "פיקוח נפש‬ ‫הרי"ם זי"ע איז געווען א ליבשאפט "ווי דוד און‬ ‫דוחה שבת"‪ ,‬כדי נישט צו צוברעכן דעם רבי'ן אז‬ ‫יהונתן"‪ ,‬אמאל אין א זומער טאג האט אים דער‬ ‫ער איז געווען אין סכנה‪ ,‬דער הייליגער קאצקער‬ ‫חידושי הרי"ם געזאגט‪" ,‬אלעזר‪ ,‬איך האב געהערט‬ ‫רבי איז געווען שוואך דעם שבת‪ ,‬און זונטאג איז‬ ‫אז ביי א סוחר אויף א געוויסע גאס פארקויפט מען‬ ‫אים בעסער געווארן‪.‬‬ ‫אלטן מי דבש פון דרייסיג יאר‪ ,‬לאמיר צוזאמען‬ ‫•••‬ ‫פארן טרינקען"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער תלמיד רבי‬ ‫אלעזר מסוכטשוב זי"ע איז געווען דער בעל תוקע‬ ‫זיי זענען טאקע אהין געפארן און געטרינקען‬ ‫ביים הייליגען קאצקער רבי'ן‪ ,‬אמאל פאר ראש‬ ‫פון די אלטע מי דבש‪ ,‬און דער הייליגער חידושי‬ ‫השנה האט אים שטארק וויי געטון דער האלדז‪,‬‬ ‫הרי"ם האט באצאלט מיט א גאלדענע מטבע‪ ,‬און‬ ‫און ער האט מורא געהאט אז ער וועט נישט קענען‬ ‫רבי אלעזר פלעגט זאגן‪ ,‬אז ער ווייסט נישט ביז‬ ‫בלאזן‪ ,‬און ער איז אריין צום רבי'ן און אים געבעטן‪,‬‬ ‫היינט פארוואס זיי זענען געפארן‪ ,‬מסתמא איז דאס‬ ‫ער זאל אים געדענקען און בעטן פאר אים ראש‬ ‫געווען‪" ,‬איזה טעם כמוס או סוד גדול"‪.‬‬ ‫השנה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז ביי זיין ערשטער‬ ‫אבער דער הייליגער קאצקער האט געזאגט‪,‬‬ ‫דרשה אין פלאצק האט דער צדיק רבי אלעזר‬ ‫"איך זאג אז קיינער זאל נישט בלאזן נאר דו!"‪ ,‬און‬ ‫מסוכטשוב זי"ע געזאגט‪ ,‬אז ער איז א חסיד פונעם‬ ‫ער האט גערופן‪" ,‬הירש! הירש!"‪ ,‬זיין משמש ר' צבי‬ ‫הייליגען קאצקער רבי'ן‪ ,‬און ער ווארנט זיי פון‬ ‫הירש טאמאשאווער און געזאגט‪" ,‬ברענג מיינע‬ ‫פאראויס‪ ,‬אז שפעטער זאל די שטאט נישט האבן‬ ‫פוטער שטיוול פון מיין צימער‪ ,‬און דער רבי אלעזר‪,‬‬ ‫קיין טענות אויף אים‪ ,‬אלס רב וועט ער גיין אין די‬ ‫אונזער בעל תוקע‪ ,‬זאל זיי אנטון!"‪.‬‬ ‫וועגן פון חסידות‪ ,‬און ער וועט זיך נישט אפשטעלן‬ ‫פון מעורר זיין די שטאט אויף שמירת שבת‪.‬‬ ‫רבי אלעזר איז געווען א הויכער מיט גרויסע‬ ‫פיס‪ ,‬און דעם רבי'נס שטיוול זענען געווען קליין‪,‬‬ ‫נאך דער דרשה האבן די עולם געהאט‬ ‫אבער דער רבי האט ווידער געהייסן ער זאל זיי‬ ‫פארשידענע מיינונגען‪ ,‬די פשוט'ע אידן און די‬ ‫אנטון‪ ,‬מיט גרויס צער האט ער זיי אנגעטון‪ ,‬און‬ ‫חסידים האבן זיך געפרייט‪ ,‬און די משכילים האבן‬ ‫האט אריבערגעהינקט צום בימה און געבלאזן מיט‬ ‫זיך באקלאגט‪ ,‬צווישן אנדערע‪ ,‬אז ער דאווענט‬ ‫א שטארקן קול‪ ,‬און אפילו נישט איין תקיעה האט‬ ‫אום שבת צוויי שעה‪ ,‬אבער די ערליכע אידן זענען‬ ‫זיך איבערגעריסן‪.‬‬ ‫געווען די וואס האבן דעם רב שטארק מכבד געווען‬ ‫•••‬ ‫און זיכער געמאכט אז די שטאט פירט זיך אויפן‬ ‫דער צדיק רבי אלעזר מסוכטשוב זי"ע האט‬ ‫דרך וואס דער נייער רב האט אריינגעברענגט‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען ער האט געוואלט איינמאל‬ ‫פארן צום הייליגן רוזשינער זי"ע‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫אין שטאט פלאצק האט ער אויסגעפונען‪ ,‬אז‬ ‫געזעגנט מיטן הייליגען חידושי הרי"ם מגור זי"ע‪,‬‬ ‫אין דעם אונגארישן וויין מישט מען אריין שטארקן‬ ‫און דער חידושי הרי"ם האט געזאגט‪" ,‬אז דו וועסט‬ ‫בראנפן )"ספריט"(‪ ,‬וואס איז חמץ‪ ,‬און אזוי זענען‬ ‫קומען צוריק און מיר דערציילן אז דיר האט געפעלן‬ ‫אידן נכשל געווארן אין איסור כרת אום פסח‪ ,‬ער‬ ‫זיין הנהגה‪ ,‬וועל איך אויך פארן קיין סאדיגורא"‪,‬‬ ‫האט דאן געשריבן א בריוו דערוועגן צום הייליגן‬ ‫)דער הייליגער רושינער האט דאן נאך געוואוינט‬ ‫דברי חיים פון צאנז‪ ,‬און דער צאנזער רב האט אים‬ ‫אין סאדיגורא(‪ ,‬בשעת דער צדיק רבי אלעזר איז‬ ‫געענטפערט א גאר שיינעם תשובה‪ ,‬יענעם יאר‬ ‫געווען אין סאדיגורא‪ ,‬איז אנגעקומען א בריוו‬ ‫‪5‬‬ ‫דער משרת איז געגאנגען און צוריקגעקומען‬ ‫האבן גדולי ישראל גענומען פאר די ארבע כוסות‬ ‫מיט א מורא'דיגע מעשה‪ ,‬און ער האט דערציילט‪,‬‬ ‫נאר ראזשינקעס וויין‪ ,‬און ער אליין האט יעדעס‬ ‫אז ווען ער איז אנגעקומען אין דעם הויף פונעם‬ ‫יאר געקויפט וויין ביי א נאמנ'ער סוחר‪ ,‬רבי הלל‬ ‫הייליגען חידושי הרי"ם‪ ,‬איז א קויל דורכגעפלויגן‬ ‫מענדל פון וואצלאוועק‪.‬‬ ‫ממש נעבן אים‪ ,‬און עס איז גלייך פארביי אים און‬ ‫•••‬ ‫האט געטראפן א צווייטן מענטש‪ ,‬און ער אליין איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער חוות‬ ‫געראטעוועט געווארן ממש מיט ניסי ניסים‪ ,‬און‬ ‫דעת מליסא זי"ע האט געהערט‪ ,‬פון א‬ ‫דער צדיק רבי אלעזר האט אין דער מעשה געזען‬ ‫וואונדערליכן קינד אין קיליקוב‪ ,‬רבי דוד דוב‪ ,‬דעם‬ ‫ווי גרויס דער כח פון כבוד תלמידי חכמים איז‪ ,‬און‬ ‫זון פונעם רב רבי אריה יהודה יעקב‪ ,‬און ער האט‬ ‫ווי שלוחי מצוה ווערן אפגעהיטן‪.‬‬ ‫געהייסן זיין איידעם רבי אלעזר מסוכטשוב‬ ‫•••‬ ‫אהינפארן און זיך איבערצייגן פון זיינע כשרונות‪,‬‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז איינמאל האט מען‬ ‫רבי אלעזר איז אנגעקומען צום שטאט‪-‬רב‪ ,‬אן‬ ‫גערופן דעם צדיק רבי אלעזר מסוכטשוב זי"ע‬ ‫אויסצוזאגן פארוואס ער איז געקומען‪ ,‬זיי האבן‬ ‫אויף א סעודת שבע ברכות‪ ,‬בשעת ער איז‬ ‫גערעדט אין לערנען‪ ,‬און דערנאך האט רבי אלעזר‬ ‫געשלאפן‪ ,‬זיין זון האט נישט געוואלט אויפוועקן‬ ‫געבעטן מען זאל רופן דעם קינד‪.‬‬ ‫דעם טאטן‪ ,‬און האט אפגעשיקט דעם שליח‪ ,‬ווען‬ ‫רבי אלעזר האט זיך אויפגעוועקט און געהערט‬ ‫דער טאטע האט גערופן "דוד'ל"‪ ,‬און עס איז‬ ‫דערפון‪ ,‬האט ער געזאגט דעם זון‪ ,‬אז ער האט‬ ‫אריינגעקומען א קליין קינד‪ ,‬אנגעטון ווי א חדר‪-‬‬ ‫געדארפט זאגן פארן שליח‪ ,‬אז ער וועט קומען נאך‬ ‫אינגל‪ ,‬רבי אלעזר האט אים געזאגט א פלפול‪ ,‬און‬ ‫דעם וואס ער וועט אויפשטיין‪ ,‬דער זון האט זיך‬ ‫דער קינד האט געענטפערט אז ער האט דאס שוין‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬פארוואס א גרויסער רב דארף זיך‬ ‫אליין געשריבן‪ ,‬און האט געברענגט א קליין‬ ‫מטריח זיין צו גיין אויף דער סעודה פון א פשוטן‬ ‫קעסטל מיט זיינע כתבים און געוויזן דעם זעלבן‬ ‫איד‪.‬‬ ‫פלפול‪.‬‬ ‫האט דער צדיק רבי אלעזר אים דערציילט‪,‬‬ ‫רבי אלעזר איז געשטאנען פארוואונדערט און‬ ‫וואס ער האט אליין געזען ביים הייליגן רוזשינער‬ ‫אים געבענטשט‪ ,‬און שפעטער האט ער גענומען‬ ‫רבי זי"ע‪ ,‬א מיליטערישער באאמטער האט‬ ‫דעם יונגן עילוי פאר אן איידעם צו זיין טאכטער‪ ,‬און‬ ‫אנגעטראגן גרויסע סכומים פארן הייליגען‬ ‫דאס איז געווען דער שפעטערדיגער גאון רבי דוד‬ ‫קאצקער זי"ע‪ ,‬אז דער רבי זאל קומען צו אים עסן‬ ‫דוב מייזליש זי"ע‪ ,‬דער לאסקער רב‪.‬‬ ‫אדער טרינקען‪ ,‬און דער רבי האט נישט געוואלט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אבער ווען א פשוטער איד האט אים גערופן אויף‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין דער צייט פון דער‬ ‫א סעודת שבע ברכות‪ ,‬איז ער געגאנגען‪ ,‬און דער‬ ‫פוילישער מלחמה‪ ,‬איז אין ווארשא געווען א‬ ‫הייליגער קאצקער זי"ע האט געזאגט‪" ,‬פאר געלט‬ ‫שרעקליכע פחד‪ ,‬מען האט פארדעכטיגט יעדן איד‬ ‫און כבוד גייט מען נישט‪ ,‬אבער צו א סעודת מצוה‬ ‫אז ער איז א שפיאנען‪ ,‬און אידן האבן מורא געהאט‬ ‫פון א איד גייט מען יא"‪.‬‬ ‫ארויסצוגיין פון די הייזער‪.‬‬ ‫א משרת פון רבי אלעזר'ס געשעפט האט זיך‬ ‫אנגעטון מיט מיליטערישע קליידער און גענומען‬ ‫א ביקס‪ ,‬און ער האט געוואלט ארויסגיין העלפן אין‬ ‫דער מלחמה‪ ,‬האט אים רבי אלעזר געבעטן א‬ ‫טובה‪ ,‬ער זאל פריער גיין זען וואס עס מאכט זיין‬ ‫טייערער פריינט רבי יצחק מאיר דער הייליגער‬ ‫חידושי הרי"ם זי"ע‪ ,‬און זיין משפחה‪ ,‬און פאר די‬ ‫טירחא וועט ער אים געבן א דוקאט )א געוויסע‬ ‫מטבע(‪.‬‬ ‫‪6‬‬ ‫און ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע‬ ‫יארצייט כ"ב מרחשון‬ ‫התקרבות ביים הייליגען זיידן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב ב"ר יהושע זי"ע‬ ‫די מאמע הצדקת מרת רבקה מרים ע"ה איז‬ ‫)רוקח( האדמו"ר השלישי מבעלזא‬ ‫געווען א צדקת מפורסמת און א בעלת צדקה‬ ‫"דער פריערדיגער רב"‬ ‫מופלגת‪ ,‬איין ערב שבת קודש האט די רעבעצין‬ ‫זייער געוויינט‪ ,‬ווען דער מאן הרה"ק רבי יהושע‬ ‫מבעלזא זי"ע האט געפרעגט פין די רעבעצין‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט בעלזא‪ ,‬בשנת תרי"ד‪.‬‬ ‫פארוואס זי וויינט‪ ,‬האט זי געזאגט‪ ,‬אז זי האט ביי‬ ‫זיך נישט קיין פרוטה פון וואס צו טיילן צדקה פאר‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי יהושע "דער מיטעלער‬ ‫די עניים אין שטאט‪ ,‬אזוי ווי עס איז איר מנהג צו טון‬ ‫רבי" מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫יעדן ערב שבת קודש בעפארן צינדן ליכט‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי שלום השר שלום מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אלעזר מחכמי הקלויז בבראד זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער מאן געזאגט‪ ,‬אויב די‬ ‫מגזע הגה"ק רבי אלעזר רוקח בעל מעשה רוקח‬ ‫וועסט אריין לייגן ביי מיר א משכון‪ ,‬וועל איך דיר‬ ‫אב"ד אמסטרדם זי"ע‪,‬‬ ‫געבן אן הלוואה אז די זאלסט האבן געלט צו טיילן‪,‬‬ ‫ומגזע הגה"ק רבי נפתלי הכהן בעל סמיכת חכמים‬ ‫די מאמע איז גלייך געלאפן און געברענגט א‬ ‫מפרנקפורט זי"ע‪,‬‬ ‫משכון‪ ,‬כדי זי זאל קענען ממשיך זיין מיט איר‬ ‫ומגזע הגה"ק רבי צבי הירש אשכנזי בעל חכם צבי‬ ‫הייליגע מנהג‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫דאן האט דער הייליגער מאן געזאגט‪ ,‬אויב‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רבקה מרים‬ ‫צינט מען ליכט ערב שבת קודש אויף דעם אופן‪ ,‬איז‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫נישט קיין וואונדער אז מען האט אזאנע הייליגע‬ ‫בת הרה"ק רבי שמואל אשכנזי זי"ע‪,‬‬ ‫קינדער‪ ,‬און בשעת מעשה האט די טאטע געוויזן‬ ‫חתן הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע‪,‬‬ ‫אויפן זון הרה"ק רבי ישכר דוב זי"ע‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב‬ ‫ישראל מאפטא זי"ע‪.‬‬ ‫ביי די ‪ 14‬יאר בשנת תרכ"ו האט ער חתונה געהאט‬ ‫מיט הרבנית הצדקת מרת באשע רוחמה ע"ה‪,‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד‪ ,‬א גאון‬ ‫בת הרה"ק רבי ישעי' משולם זוסיא מטשערנאביל‬ ‫הגאונים בתורה וחסידות‪ ,‬און א למדן און בקי נפלא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער האט זיין גאנצע לעבן‬ ‫בן הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע‬ ‫בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל‬ ‫קדושה און מסירת נפש‪ ,‬צדיקי הדור האבן אויף‬ ‫זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע(‪,‬‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬אז ער איז כמלאך ד' צבקות‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים‬ ‫טויזענטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪.‬‬ ‫בצלו‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע פועל‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער האט עוסק געווען‬ ‫נאך די חתונה איז ער אריבער וואוינען אין‬ ‫בהכנסת אורחים און הונדערטער עניים זענען‬ ‫טשערנאביל נעבן דעם גרויסן זיידן רבי אהרן‬ ‫געווען באי ביתו‪ ,‬ער האט מחזיק געווען תלמידי‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬ער האט זוכה געווען צו א‬ ‫חכמים ביי זיך אין ביהמ"ד אז זיי זאלן קענען זיצן‬ ‫געוואלדיגע התקרבות ביים זיידן און קונה געווען‬ ‫על התורה ועבודה יומם ולילה‪.‬‬ ‫אסאך תורה ביים זיידן‪ ,‬אויך דעם גרויסן דרך אין‬ ‫עבודת השם האט ער קונה געווען פונעם זיידן‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן געווארן בערך ‪ 4‬יאר בעפאר‬ ‫בשנת תרל"ב ווען דער זיידע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫זיין גרויסע זיידע דער הייליגער שר שלום מבעלזא‬ ‫איז ער געבליבן נאך אפאר יאר נעבן זיין גרויסן‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬און דער זיידע האט‬ ‫שווער אין טשערנאביל‪.‬‬ ‫ארויס געוויזן א געוואלדיגע אהבה צום אייניקל‪,‬‬ ‫‪7‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד מנחם מאניש אב"ד טארניפאל זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תרל"ו איז ער צוריק קיין בעלזא‪ ,‬דארט‬ ‫הגה"ק רבי ישעי' אשר זעליג מרגליות המקובל‬ ‫האט ער קונה געווען גאר אסאך תורה און אויך‬ ‫האלוקי מירושלים זי"ע‪,‬‬ ‫עבודת השם פון זיין הייליגע טאטע הרה"ק רבי‬ ‫הרה"ק רבי שלמה חנוך מראדומסק זי"ע‪,‬‬ ‫יהושע מבעלזא זי"ע‪ ,‬און דארט האט ער‬ ‫הרה"ק רבי ישעי'לע מטשעחויב זי"ע‪,‬‬ ‫פארגעזעצט מיט זיין הייליגע עבודה‪ ,‬ער איז‬ ‫הרה"ק רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫געזעצן און געלערנט יומם ולילה מיט א‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר דוד בעל קרן לדוד מסאטמאר‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי הילל ליכטנשטיין בעל כוונת הלב אב"ד‬ ‫כ"ג שבט בשנת תרנ"ד ווען זיין הייליגע טאטע‬ ‫קראסנא זי"ע‪.‬‬ ‫איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער איבער גענומען דאס‬ ‫רבנות אין שטאט בעלזא אלס ממלא מקום פונעם‬ ‫זיין הייליגע עבודת התפלה איז געווען‬ ‫טאטן‪ ,‬דאן זענען טויזענטער חסידים פון די גאנצע‬ ‫מפורסם‪ ,‬און הונדערטער אידן זענען געקומען‬ ‫וועלט געקומען זיך מסתופף זיין ביי דעם צדיק‬ ‫נאר צו מיט האלטן דעם עבודת הקודש‪ ,‬וואס איז‬ ‫וקדוש‪.‬‬ ‫צו געגאנגען מיט א אש קודש און א התלהבות‬ ‫דקדושה און א קול חוצב להבות אש‪ ,‬יעדער וואס‬ ‫ער האט עוסק געווען בצורכי הכלל מיט א‬ ‫איז געשטאנען דארט ביים דאווענען איז נתעורר‬ ‫געוואלדיגע געטריישאפט און מסירת נפש‪ ,‬די אידן‬ ‫געווארן צו תשובה און שיפר המעשים‪ ,‬ורבים‬ ‫אין שטאט בעלזא האבן דעם צדיק מוראדיג מכבד‬ ‫השיב מעון‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬און ער האט געהאט א מוראדיגע קשר מיט‬ ‫די אידן‪ ,‬אויך האט ער דאן גאר שטארק לוחם‬ ‫ווי באוויסט איז דער צדיק געווען פון די‬ ‫געווען קעגן דעם ווינט פון די משכילים וואס האט‬ ‫גרעסטע גדולים אין גאליציע בדורו‪ ,‬סיי מיט זיין‬ ‫געבושעוועט יענע צייט‪ ,‬ער איז געווען פארעכנט‬ ‫גדלות בתורה‪ ,‬און זיין געוואלדיגע למדנות‪ ,‬אויך‬ ‫פון די גרעסטע צדיקים אין גאליציע‪.‬‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע עבודת התפלה און זיין‬ ‫עס האט געהערשט א גרויסע ידידות צווישן‬ ‫מוראדיגע דרך אין קדושה‪ ,‬אין אלס גרויסע פועל‬ ‫דעם צדיק און דער הייליגער קדושת ציון מבאבוב‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער איז אויך געווען מפורסם‬ ‫זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬וואס האט אויך געפירט זיין הויף אין‬ ‫אלס א גרויסע קנאי און א לוחם מלחמות השם‬ ‫מערב גאליציע‪ ,‬ווי מען קען זען אין א מכתב קודש‬ ‫מיט א מסירת נפש‪.‬‬ ‫פונעם הייליגען קדושת ציון זי"ע‪ ,‬ווי ער שרייבט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬למרבה המשרה ולשלום אין קץ כ"ק יקר‬ ‫ער איז ארויס געקומען גאר שארף קעגן‬ ‫תפארת ישראל‪ ,‬רב פעלים מקבציאל‪ ,‬רבא דעמי'‬ ‫ציונות און דעם תנועת המזרחי און געווען פון‬ ‫מדברנא דאומתי'‪ ,‬הרב הגאון הצדיק המפורסם‬ ‫גרעסטע לוחמים קעגן זיי‪ ,‬ווי מען קען זען ווי דער‬ ‫קדוש ישראל כקש"ת מו"ה ישכר דוב שליט"א‬ ‫צדיק וקדוש האט געשריבן בזה"ל‪" ,‬הם אנשי‬ ‫אבד"ק בעלזא יע"א"‪.‬‬ ‫המזרחי‪ ,‬בשם התורה פועלים נגד התורה‪ ,‬לכן יש‬ ‫להיזהר מפניהם ביותר"‪ ,‬אויך איז ער געווען גאר‬ ‫אלע צדיקים בדורו האבן דעם צדיק וקדוש‬ ‫שטארק קעגן דעם גרינדינג פון דעם אגודת‬ ‫גאר שטארק מעריץ געווען‪ ,‬צוליב זיין גדלות און‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫גאונות בתורה‪ ,‬און אויך צוליב זיין געוואלדיגע‬ ‫קדושה מיט וואס ער האט זיך געפירט‪ ,‬זיינע‬ ‫בשנת תרמ"ד ווען זיין רעבעצין איז‬ ‫תלמידים און חסידים זענען געווען געהויבענע‬ ‫ליידער נפטר געווארן‪.‬‬ ‫אידן יראים ושלמים און צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫האט דער צדיק חתונה געהאט בזיווג שני‬ ‫הרה"ק רבי משה גרינוואלד בעל ערוגת הבושם‬ ‫מיט הרבנית הצדקת מרת חיה דבורה ע"ה‪ ,‬בת‬ ‫אב"ד חוסט זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם שמואל פצ'ניק מברזנה‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יחזקיה גרינוואלד בעל ויגד יעקב‬ ‫זי"ע‪ ,‬א אייניקל פון הרה"ק המגיד מזלוטשוב‬ ‫מפאפא זי"ע‪,‬‬ ‫‪8‬‬ ‫הרה"ק רבי יהושע מיערסלוב זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן‬ ‫זי"ע און פון הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל‬ ‫הרה"ק רבי יוסף מאיר ממחנובקא זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי מבילגורייא זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫הרה"ק רבי משה אהרן מקוברין זי"ע‪,‬‬ ‫ווען עס האט אויס געבראכען די ערשטע‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫וועלט מלחמה איז דער צדיק קודם אנטלאפן‬ ‫הרה"ק רבי יוחנן טברסקי מהרובישוב זי"ע‪,‬‬ ‫קיין מונקאטש‪ ,‬אבער צוליב א מחלוקה האט‬ ‫הי"ד‪ ,‬המכונה "יוחנן א"‪,‬‬ ‫זיך דער צדיק וקדוש געצויגען קיין ראצפערט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי שלום מאפטא זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫דארט האט ער ווייטער עוסק געווען אין זיין‬ ‫רבי ישראל מסטולין זי"ע‪,‬‬ ‫עבודת הקודש און ווייטער געהארעווט אויף‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת יענטא ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫תורה ועבודת השם מיט א געוואלדיגע מסירת‬ ‫הרה"ק רבי יוחנן טברסקי מקאוולע זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫נפש‪.‬‬ ‫המכונה "יוחנן ב"‪.‬‬ ‫נאך די מלחמה ווען די שטאט בעלזא איז‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ליל שבת קודש‬ ‫ליידער געווען א חורבן פון די מלחמה‪ ,‬האט‬ ‫פרשת חיי שרה כ"ב מרחשון בשנת תרפ"ז‪,‬‬ ‫זיך דער צדיק געצויגען צום שטאט האלשיץ‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫און דארט געווען ביז מען האט צוריק אויף‬ ‫בעלזא‪ ,‬טויזענטער אידן האבן זיך משתתף‬ ‫געשטעלט דעם שטאט בעלזא‪ ,‬דערנאך האט‬ ‫געווען ביי די לוי' און באגלייט דעם צדיק‬ ‫ער זיך צוריק געצויגען צו בית אבותיו און‬ ‫וקדוש צו זיין אייביגן ריה‪.‬‬ ‫ווייטער געפריט די עדה הקדושה אין בעלזא‬ ‫ביז צו זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי‬ ‫תורה וואס זענען שפעטער געדריקט געווארן‬ ‫מעשיות‬ ‫אין ספרים‪.‬‬ ‫ספר מהרי"ד‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט‬ ‫ספר לקט אמרי קודש‪,‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬ביז משיח וועט קומען‪ ,‬אין יעדע‬ ‫ספר ביאורי החסידות‪,‬‬ ‫ארט פון די וועלט‪ ,‬וועלכער איד עס זאל נאר זיין‪ ,‬אז‬ ‫ספר הבינה והברכה‪.‬‬ ‫ער וועט האבן אפילו נאר א קליינע און קורצע‬ ‫מחשבה פון תשובה‪ ,‬קומט דאס אלעס פון דעם‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע‬ ‫גרויסן כח הקדושה פון דעם הייליגען בעל שם טוב‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫זי"ע"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי אהרן רוקח האדמו"ר הרביעי‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ראטה בעל שומרי אמונים‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו בבעלזא‪ ,‬חתן‬ ‫זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז נאר קוקען אויף צורת קדשו‬ ‫הרה"ק רבי שמואל מסקאהל זי"ע‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען צדיק מבעלזא זי"ע‪ ,‬איז א סגולה‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת חנה רחל ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫פאר יראת שמים‪ ,‬ווייל אויפן פנים פונעם רבין איז‬ ‫הרה"ק רבי פיניעלע טווערסקי מאוסטילא‬ ‫אייביג געווען א יראה עילאה און א גרויסע פחד‬ ‫זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫פונעם גרויסן באשעפער‪ ,‬הרה"ק רבי אהרן‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת שבע ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫מבעלזא זי"ע האט זיך כסדר אויס געדריקט אויפן‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מנחם נחום טווערסקי‬ ‫הייליגען טאטן בזה"ל‪" ,‬דער טאטע איז געווען א‬ ‫מראווה רוסקה זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫מלאך"‪.‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת העניא ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי ברוך הגר מסערט ויז'ניץ זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי שאול בראך אב"ד קאשוי זי"ע האט‬ ‫בזיווג שני אשת הרה"צ רבי נפתלי פערלוב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געזעצן איבער צוויי‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫‪9‬‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז די תורה פון א איד ווערט‬ ‫שעה מיטן הייליגען צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא‬ ‫געריפן זיינע תולדות‪ ,‬אבער יעצט אז עס איז דיר‬ ‫זי"ע‪ ,‬און עוסק געווען אין סדר קדשים וטהרות‪,‬‬ ‫פארלוירן געגאנגען די דברי תורה‪ ,‬וועסטו זוכה זיין‬ ‫האב איך געזען אז די צוויי סדרים מיט אלע‬ ‫צו בנים כשרים‪ ,‬כך הוה נישט לאנג נאכדעם איז‬ ‫מפרשים זענען געווען שגור בפיו פונעם צדיק‬ ‫אים געבוירן געווארן זיין זון הרה"ק רבי אהרן‬ ‫מבעלזא הפלא ופלא‪.‬‬ ‫מבעלזא זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב זי"ע‬ ‫ווען דער צדיק איז איינמאל געווען אין שטאט‬ ‫האט געהאט מקובל מאבותיו‪ ,‬צו מסיים זיין א‬ ‫ראצפערט‪ ,‬איז א איד געקומען מיט זיין קינד צום‬ ‫שמועס מיט א גוטע זאך בזה"ל‪" ,‬רבי מרדכי‬ ‫רבין‪ ,‬און מזכיר געווען‪ ,‬אז דער קינד איז ליידער‬ ‫נעשכיזער איז געווען א גוטער איד‪ ,‬מייערן מיט‬ ‫שטום ער קען נישט רעדן‪ ,‬און געבעטן דעם רבין אז‬ ‫צימעס איז א גוט מאכל"‪.‬‬ ‫ער זאל פויעלען א ישועה פארן קינד‪ ,‬האט די רבי‬ ‫•••‬ ‫געהייסן מען זאל ברענגען א סידור‪ ,‬און ער האט‬ ‫אמאל איז א איד געקומען מיט א קוויטל צום‬ ‫אויפגעמישט דעם סידור צו "אדון עולם"‪ ,‬און ער‬ ‫הייליגען בעלזא רב רבי ישכר דוב זי"ע‪ ,‬און זיך‬ ‫הייסט דעם קינד זאל אנהייבן זאגן‪ ,‬לפלא האט דער‬ ‫מזכיר געווען פאר זש"ק אז ער זאל געהאלפן ווערן‬ ‫קינד אנגעהויבן זאגן כאחד אדם‪ ,‬און פון דאן האט‬ ‫מיט קינדער‪ ,‬דער איד האט געפרעגט פונעם‬ ‫דער קינד גערעדט פונקט ווי יעדן קינד‪.‬‬ ‫הייליגען בעלזא רב‪ ,‬היתכן די חכמים האבן נישט‬ ‫מתקן געווען א תפילה אין שמונה עשרה פאר‬ ‫ווען דער צדיק האט געזען ווי עס רעש'ט זיך‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫פון דעם מופת וואס ער האט דא באוויזן‪ ,‬האט ער‬ ‫געזאגט פאר די חסידים‪ ,‬צו זיין א פועל ישועות‬ ‫האט דער הייליגער בעלזא רב זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫פאר אידישע קינדער און ברענגען ישועות איז‬ ‫עס איז יתכן אז די חכמים האבן דעם תפילה אריין‬ ‫בכלל נישט קיין שווערע זאך‪ ,‬אבער צו ברענגען‬ ‫געשטעלט אינעם ברכה פון מודים‪ ,‬ווייל מען זאגט‬ ‫פרנסה פאר אידישע קינדער איז אסאך א שווערע‬ ‫דאך‪ָ " ,‬מגֵ ן יִ ְשׁ ֵענוּ ַא ָתּה הוּא ְלדוֹר וָ דוֹר‪ֶ .‬‬ ‫נוֹדה ְל‪‬‬ ‫עבודה‪.‬‬ ‫וּנְ ַס ֵפּר ְתּ ִה ָלּ ֶת‪ ,"‬אז מען בעט פונעם באשעפער‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫אונז און אויך די דורות נאך אונז זאלן קענען‬ ‫הרה"ח רבי משה יעקב גרינוואלד ז"ל וואס‬ ‫דערציילן דיינע חסדים‪ ,‬און די ברכה בעט מען‬ ‫האט געוואוינט אין שטאט טעגלאש האט געדינט‬ ‫פונעם באשעפער אז מען זאל זוכה זיין צו איבער‬ ‫אין די מיליטער ביים ערשטע וועלט מלחמה‪ ,‬יענע‬ ‫לאזן דורות נאך זיך‪.‬‬ ‫צייט איז דער הייליגער בעלזא רב געווען אין‬ ‫•••‬ ‫שטאט ראצפערט‪ ,‬איז די ווייב געקומען מזכיר זיין‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי ישכר‬ ‫דעם מאן‪ ,‬און געבעטן אז די רבי זאל געבן א ברכה‬ ‫דוב מבעלזא זי"ע איז געזעצן על שולחן חמיו אין‬ ‫אז די מאן זאל אהיים קומען בשלום‪ ,‬די רבי האט‬ ‫טשערנאביל‪ ,‬האט ער נאכנישט געהאט זוכה‬ ‫איר טאקע געגעבן א ברכה‪ ,‬כך הוה ער איז אהיים‬ ‫געווען צו קיין זש"ק‪.‬‬ ‫געקומען בשלום נאך די מלחמה‪.‬‬ ‫ער האט דאן עוסק געווען אין שרייבן זיינע‬ ‫אבער דאן האט דער רבי משה יעקב באקומען‬ ‫געהויבענע חידושי תורה‪ ,‬איינמאל איז געשען‪ ,‬אז‬ ‫א מחלה אויף די אויגן‪ ,‬און ער איז געווען אין א‬ ‫אידן וואס האבן אים נישט פארגינען‪ ,‬האבן צו‬ ‫גרויסע סכנה‪ ,‬איז די ווייב נאכאמאל געקומען‬ ‫גענומען א חלק פון זיינע הייליגע חידושי תורה‪,‬‬ ‫מזכיר זיין דעם מאן‪ ,‬אז די רבי זאל אויספויעלען א‬ ‫און דער צדיק האט געהאט גרויס צער פון דעם‪.‬‬ ‫ישועה פאר זיינע אויגן‪.‬‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צו זיין גרויסן טאטן‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז דער מאן זאל זיך‬ ‫זי"ע‪ ,‬און זיך אויס גערעדט דאס הארץ‪ ,‬אז עס איז‬ ‫מקבל זיין צו זיין דער שמש אין ביהמ"ד בחינם נאר‬ ‫פארלוירען געגאנגען א חלק פון זיינע חידושי‬ ‫לשם מצוה‪ ,‬און אין דעם זכות וועט ער האבן א‬ ‫תורה‪ ,‬האט אים זיין הייליגע טאטע געזאגט‪ ,‬עס‬ ‫‪10‬‬ ‫דאן האבן א חלק חסידים אפ געמאכט צו גיין‬ ‫רפואה שלימה‪ ,‬כך הוה ער האט זיך דאס מקבל‬ ‫זיכן א נייעם רבין פון וועם מען זאל קענען מקבל‬ ‫געווען און ער האט געהאט א גאנצע רפואה‪.‬‬ ‫זיין א דרך אין חסידות‪ ,‬ווייל אויף די וועלט קען‬ ‫•••‬ ‫מען נישט לעבן אן קיין מורה דרך וואס זאל ווייזן‬ ‫הרה"ח רבי ליפא לעפקאוויטש ממונקאטש‬ ‫ווי אזוי מען פירט זיך‪.‬‬ ‫ע"ה‪ ,‬איז געווען איין יו"ט שבועות ביים רבין אין‬ ‫בעלזא‪ ,‬ווען דער צדיק איז געגאנגען צום בימה צו‬ ‫אבער א אנדערע חלק פון חסידים האבן ביי‬ ‫זאגן אקדמות‪ ,‬האט זיך דער עולם געשטיפט צו‬ ‫זיך אפ געמאכט‪ ,‬אז זיי ווילן נישט קיין אנדערן‬ ‫קענען זען צורת קדשו פונעם רבין‪ ,‬אויך רבי ליפא‬ ‫רבין‪ ,‬נאר זיי וועלן זיך יעדעס יאר צוזאמען נעמען‬ ‫האט זיך געשטיפט‪ ,‬און בשעת מעשה איז זיין הוט‬ ‫ביים ציון און זיך מחזק זיין‪.‬‬ ‫אראפ געפאלן פון קאפ‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער בעלזא רב אויס געפריט‪,‬‬ ‫אבער צוליב דעם כבוד פונעם רבין האט ער‬ ‫שוין יארן שפעטער קען מען זען‪ ,‬אז די וואס האבן‬ ‫דאס נישט געוואלט אויף הייבן גלייך‪ ,‬און‬ ‫זיך אויס געקליבן א נייעם רבין‪ ,‬זענען געבליבן‬ ‫געטראכט‪ ,‬אז ער וועט קודם לאזן דעם רבין‬ ‫חסידים און ערליכע אידן‪ ,‬אבער ליידער די אנדערע‬ ‫אריבער גיין און דערנאך וועט ער אויפהייבן זיין‬ ‫כת זענען אפ קעקילט געווארן און דערוואטערט‬ ‫הוט‪.‬‬ ‫געווארן פון חסידות‪ ,‬ווייל א איד ברויך האבן א רבי‬ ‫וואס זאל משפיע זיין און ווייזן דעם ריכטיגן וועג‬ ‫אבער לפלא ווען דער צדיק איז דורך‪ ,‬האט ער‬ ‫אין עבודת השם‪.‬‬ ‫דעם הוט אויף געהויבן און מברר געווען פאר‬ ‫•••‬ ‫וועמען עס באלאנגט און דאס צוריק געגעבן פאר‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום צדיק רבי‬ ‫רבי ליפא‪ ,‬דאן האט זיך דער צדיק וקדוש אנגעריפן‬ ‫ישכר דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬און געבעטן א ברכה אויף‬ ‫בזה"ל‪" ,‬געלויבט השי"ת וואס האט מיר מזכה‬ ‫ערליכע קינדער‪ ,‬האט אים די רבי געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫געווען אין טאג פון קבלת התורה צו טוהן א טובה‬ ‫זאל זיך וואשן דעם פנים דריי מאל א טאג מיט הייס‬ ‫פאר א איד און צו מקיים זיין מצות השבת אבידה"‪.‬‬ ‫וואסער‪ ,‬ווען די רבי האט געזען אז דער איד‬ ‫•••‬ ‫פארשטייט נישט וואס ער האט אים געזאגט‪ ,‬האט‬ ‫הגה"ק רבי יהושע פאללאק בעל ברא מזכה‬ ‫דער צדיק מסביר געווען זיין כוונה‪.‬‬ ‫אבא מהערמענשטאט זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אויף איינע פון זיינע נסיעות צום הייליגען צדיק‬ ‫מיין כוונה איז‪ ,‬אז דריי מאל א טאג וואס די‬ ‫רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע איז ער דורך דעם‬ ‫דאווענט צום באשעפער‪ ,‬זאלסטו פארלאזן טרערן‬ ‫שטאט ליזענסק‪ ,‬און ער איז ארויף צום ציון קדשו‬ ‫אז דאס גאנצע פנים זאל דיר ווערן באדעקט מיט‬ ‫פונעם הייליגען רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪.‬‬ ‫טרערן‪ ,‬און די זאלסט מתפלל זיין צום באשעפער‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צום הייליגען רבין אין‬ ‫אז די זאלסט זוכה זיין צו גוטע קינדער‪ ,‬און דאן‬ ‫בעלזא‪ ,‬האט די רבי זיך נאכגעפרעגט ווי ער איז‬ ‫וועסטו געהאלפן ווערן‪ ,‬און דער צדיק האט מוסף‬ ‫אלס געווען אויפן וועג‪ ,‬ווען ער האט דערציילט‬ ‫געווען‪ ,‬איך אליין בין שופך שיח יעדן טאג צום‬ ‫פארן צדיק מבעלזא‪ ,‬אז ער איז געווען ביים ציון‬ ‫באשעפער מיט תחנינים און טרערן אויף מיין זון‬ ‫קדשו פונעם הייליגען רבי אלימלך מליזענסק‬ ‫אהרן‪) ,‬וואס איז שוין דאן געווען באוויסט אלס א‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט אים די רבי געזאגט‪ ,‬איך וועל דיר‬ ‫אדם גדול און א קדוש וטהור(‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫דערציילן א מעשה‪.‬‬ ‫אויסוואקסן א ערליכער איד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב‬ ‫הרה"ק רבי ישעי'לע מטשעחויב זי"ע הי"ד דער‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האבן זיך די תלמידים און‬ ‫יונגסטער זון פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע‪,‬‬ ‫חסידים צוזאמען גענומען צום יארצייט ביים ציון‬ ‫האט אלס יונגערמאן געוואוינט אין בעלזא‪ ,‬ער איז‬ ‫פון זייער רבין‪ ,‬דאן האבן זיך די חסידים אויס‬ ‫געווען א איידעם ביי הרה"ק רבי יחיאל העשיל‬ ‫גערעדט‪ ,‬אז עס איז זיי נישט געבליבן קיין רבי צו‬ ‫מקרילוביץ זי"ע וואס איז געווען א איידעם ביי‬ ‫וועם מען זאל פארן‪.‬‬ ‫‪11‬‬ ‫פונעם רבין זיך מזכיר צו זיין אויף דעם זעלבן ענין‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יהושע מבעלזא זי"ע‪ ,‬דארט האט ער‬ ‫איז דער בחור געשטאנען שעות אינדרויסן כדי‬ ‫געלערנט בחברותא מיטן צדיק הרה"ק רבי ישכר‬ ‫אריין צו גיין צום רבין‪ ,‬פלוצלונג קומט דער גבאי‬ ‫דוב מבעלזא זי"ע‪.‬‬ ‫ארויס און זאגט‪ ,‬די רבי האט געהייסן זאגן‪" ,‬מען‬ ‫נעמט מער קיינעם נישט אויף‪ ,‬און יעדער זאל‬ ‫איין טאג בשעת'ן לערנען בחברותא‪ ,‬איז זיי‬ ‫אהיימגיין"‪.‬‬ ‫שווער געווארן א געוויסער ענין אין לערנען‪ ,‬רבי‬ ‫ישכר דוב האט נישט געוואלט גיין ווייטער ביז ער‬ ‫דער בחור האט זיך פראבירט איין צו בעטן‪ ,‬אז‬ ‫פארשטייט נישט דעם ענין‪ ,‬אבער רבי ישעי'לע‬ ‫מען זאל אים אריין לאזן מזכיר זיין ביים רבין‪,‬‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז עס איז א שאד צו פארברענגען‬ ‫אבער דער גבאי האט מקיים געווען וואס די רבי‬ ‫צייט אויף דעם‪ ,‬לאמיר ווייטער גיין און מען וועט‬ ‫האט געהייסן‪ ,‬און מיט א שווער הארץ איז דער‬ ‫דאס שוין מברר זיין שפעטער‪ ,‬אבער רבי ישכר דוב‬ ‫בחור אהיים‪ ,‬און דער בחור איז געווען שטארק‬ ‫האט בשום אופן נישט געוואלט גיין ווייטער‪ ,‬און‬ ‫צובראכן אז ער האט נישט זוכה געווען אריין צו‬ ‫ער האט זיך ווייטער אריין געטון אין דעם ענין‪.‬‬ ‫גיין צום רבין זיך מזכיר זיין‪.‬‬ ‫אינמיטן האט רבי ישכר דוב איין געדרימלט‬ ‫א טאג צוויי שפעטער האט זיך דער בחור‬ ‫אויפן גמרא‪ ,‬ווען ער האט זיך דערוועקט איז ער‬ ‫געשטעלט צום מיליטער און געווארט אז זיין רייע‬ ‫געלאפן צו זיין טאטן און דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫זאל אנקומען זיך צו שטעלן פארן אפיציר וואס איז‬ ‫הייליגער צאנזער רב זי"ע איז געקומען צו אים אין‬ ‫געווען ממונה אויף דעם‪ ,‬ווען עס איז אנגעקומען‬ ‫חלום און געזאגט‪ ,‬אזוי ווי די לערנסט מיט מיין זון‬ ‫די רייע פון דעם בחור‪ ,‬הערט ער ווי מען ריפט‬ ‫בחברותא‪ ,‬בין איך געקומען מעולם העליון‪ ,‬און איך‬ ‫אויס‪" ,‬מען נעמט מער קיינעם נישט אויף‪ ,‬און‬ ‫וועל דיר פאר ענטפערן די קשיא וואס די האסט‪,‬‬ ‫יעדער זאל אהיימגיין"‪.‬‬ ‫און דער צאנזער רב האט אים דערביי פאר‬ ‫ענטפערט די קשיא‪.‬‬ ‫אזוי ווי ער האט געהערט די ווערטער‪ ,‬איז ער‬ ‫דאן האט דער הייליגער צדיק רבי יהושע'לע‬ ‫גלייך אנטלאפן פון דארט און גלייך אהיים‬ ‫מבעלזא זי"ע געלאזט ריפן רבי ישעי'לע‪ ,‬און האט‬ ‫געקומען‪ ,‬און דערציילט פאר זיינע עלטערן דעם‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬קוק וואס דיין טאטע האט געטון‪ ,‬ער‬ ‫מעשה‪ ,‬דאן האט שוין דער בחור פארשטאנען די‬ ‫איז אראפ געקומען מעולם העליון און פאר‬ ‫ווערטער פונעם רבין‪ ,‬ווייל די רבי האט געזען מיט‬ ‫ענטפערט די קשיא פאר מיין זון‪ ,‬נאר אלס שכר‬ ‫זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬אז ער וועט שוין ניצול ווערן‪,‬‬ ‫ווייל ער לערנט מיט דיר בחברותא‪ ,‬און דאן האט ער‬ ‫און דערפאר האט ער אים גלייך אהיים געשיקט‪.‬‬ ‫געזאגט פאר רבי ישעי'לע מיט טרערן און‬ ‫•••‬ ‫התרגשות‪ ,‬זאלסט זען צו זיין א מתמיד‪ ,‬ווייל די‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט אמאל‬ ‫זעסט אז אפילו דיין טאטע איז דאך אזוי הויעך אין‬ ‫געזאגט‪ ,‬עס שטייט אין פסוק )בראשית י"ט כ"ז(‬ ‫גן עדן‪ ,‬פונדעסטוועגן איז ער אראפ געקומען‬ ‫וַ יַּ ְשׁכֵּ ם ַא ְב ָר ָהם ַבּבּ ֶֹקר ֶאל ַה ָמּקוֹם ֲא ֶשׁר ָע ַמד ָשׁם‪,‬‬ ‫צוליב דיר‪.‬‬ ‫זאגט די גמרא אין מסכת ברכות )כ"ו ע"א(‪ ,‬אז פון‬ ‫•••‬ ‫דא לערנט מען ארויס‪ ,‬אז אברהם אבינו האט מתקן‬ ‫ביים ערשטן וועלט מלחמה האבן זיך ליידער‬ ‫געווען די תפילה פון שחרית‪.‬‬ ‫אלע בחורים געברויכט שטעלן צו מיליטער און עס‬ ‫איז געווען א גאר שווערע מצב‪ ,‬ווייל קיינער האט‬ ‫לכאורה איז שווער‪ ,‬פארוואס לערנט מען‬ ‫זיך נישט געוואלט שטעלן צום מיליטער‪ ,‬איז‬ ‫ארויס פונקט פון דעם פסוק‪ ,‬ווען אין דעם פסוק‬ ‫געווען איין בחור וואס איז דאן געלאפן קיין בעלזא‪,‬‬ ‫זעהט מען אז אברהם אבינו'ס תפילה אויף סדום‬ ‫אריין צו גיין צום רבין און זיך מזכיר זיין אז ער זאל‬ ‫איז נישט אן גענומען געווארן‪ ,‬נאר מען קען זאגן‪,‬‬ ‫געראטעוועט ווערן פון די מיליטער‪.‬‬ ‫אז דאס קומט צו ווייזן פאר כלל ישראל‪ ,‬אז אפילו‬ ‫אויב א מענטש דאווענט צום אייבערשטן‪ ,‬און דער‬ ‫אבער ווען ער איז אנגעקומען האט ער געזען‪,‬‬ ‫אויבערשטער האט איהם נישט צוליב געטוהן זיינע‬ ‫ווי הונדערטער בחורים ווארטן שוין ביים טיר‬ ‫‪12‬‬ ‫דער דאקטאר האט געזאגט עפעס א מעדעצין‬ ‫זאכען וואס ער האט געבעטן‪ ,‬דארף ער אבער נאך‬ ‫וואס ער וואלט געגעבן‪ ,‬פרעגט דער פראפעסער‪,‬‬ ‫אלץ דאווענען צום אייבערשטן‪ ,‬און א ראי' דערצו‬ ‫און אויב ארבעט נישט דער מעדעצין‪ ,‬זאגט דער‬ ‫איז‪ ,‬ווייל אפילו דא וואס אברהם אבינו'ס תפילה‬ ‫דאקטאר‪ ,‬דאן וואלט איך גענומען א אנדערן‬ ‫האט גארנישט אויף געטוהן‪ ,‬דאך ווערט עס‬ ‫מעדעצין‪ ,‬פרעגט דער פראפעסער און אויב‬ ‫אנגערופן א תפילה‪.‬‬ ‫ארבעט נישט קיין איין מעדעצין‪ ,‬ענטפערט דער‬ ‫•••‬ ‫דאקטאר‪ ,‬וואלט איך גענומען א בגד און ארום‬ ‫האט דערציילט א גרויסע חסיד פונעם צדיק‬ ‫געבינדן דעם וואונד‪.‬‬ ‫וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬אז איין יאר‬ ‫שבועות ביינאכט ביי תיקון ליל שבועות זענען‬ ‫פרעגט דער פראפעסער‪ ,‬אויב האסטו נישט‬ ‫געזעצן א קבוצה פון חסידים‪ ,‬און מען האט‬ ‫קיין בגד וואס וואלסטו געטון‪ ,‬דא האט שוין דער‬ ‫גערעדט פון סיפורי צדיקים‪ ,‬האט זיך איין חסיד‬ ‫נייער דאקטאר נישט געוויסט וואס צו ענטפערן‪,‬‬ ‫אנגעריפן צו א אנדערן חסיד שטילער הייט‪ ,‬אז עס‬ ‫האט אים דער פראפעסער געזאגט‪ ,‬אז ער קען אים‬ ‫פאסט נישט אז מען שמיעסט אין אזא הייליגע‬ ‫נישט געבן קיין באשטימונג צו זיין א דאקטאר‪.‬‬ ‫נאכט‪ ,‬מען ברויך דאך ענדערשט לערנען און זאגן‬ ‫תיקון ליל שבועות‪,‬‬ ‫האט זיך דער נייער דאקטאר געוואונדערט‪,‬‬ ‫איך האב דיר געוויסט צו ענטפערן אויף יעדע‬ ‫האט זיך דער צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא‬ ‫שאלה‪ ,‬און יעצט איין שאלה איך ווייס נישט די‬ ‫זי"ע אויס געדרייט צו די חסידים און געזאגט‪,‬‬ ‫תשובה‪ ,‬וועל איך שאדן האבן די גאנצע‬ ‫יעצט אין די טעג פון עקבתא דמשיחא‪ ,‬איז‬ ‫האראוואניע וואס איך האב געהארעוועט אזוי‬ ‫דערציילן מעשיות פון צדיקים דאס גרעסטע און‬ ‫לאנג‪.‬‬ ‫הייליגסטע זאך צו טון‪.‬‬ ‫•••‬ ‫זאגט אים דער פראפעסאר‪ ,‬די בוסט גערעכט‪,‬‬ ‫אמאל איז געקומען צום בעלזא רב רבי ישכר‬ ‫אבער אויב דו פארשטייסט נישט‪ ,‬אז ווען די בלוט‬ ‫דוב זי"ע א רב וואס האט געהאט א גרויסע קהילה‪,‬‬ ‫רינט אן א אויפהער‪ ,‬און די האסט נישט קיין שום‬ ‫דער בעלזא רב האט זיך אינטערסירט איבערן מצב‬ ‫בגד‪ ,‬רייסט מען אראפ א שטיקל בגד פון די אייגענע‬ ‫פון די קהלה‪ ,‬דער רב האט זיך אויסגערעדט זיין‬ ‫מלבושים‪ ,‬נאר כדי צו ראטעווען דעם חולה‪ ,‬דאן‬ ‫הארץ‪ ,‬אז זיין קהלה שטייט אין א גאר שווערער‬ ‫קענסטו קיין דאקטאר נישט ווערן‪ ,‬ווייל די נעמסט‬ ‫מצב מיט געלט און די מצב איז ממש איום ונורא‪.‬‬ ‫נישט דעם מצב פונעם חולה צום הארצן‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער בעלזא רב געזאגט פאר‬ ‫דאס זעלבע פירט אויס דער הייליגער בעלזא‬ ‫דעם רב‪ ,‬איך וועל דיר געבן א משל‪ ,‬אמאל איז‬ ‫רב פאר דעם רב‪ ,‬דאס גאנצע ארימקייט און‬ ‫געווען א דאקטאר וואס האט זיך גאר שווער‬ ‫פארלאזענקייט אין דיין שטאט נעמט זיך‪ ,‬וויבאלד‬ ‫געמיטשעט און געהארעוועט כדי צו ווערן א‬ ‫עס איז נישט דא דארט אין שטאט א מענטש וואס‬ ‫דאקטאר‪.‬‬ ‫איז גרייט אפצורייסן א שטיקל בגד פון זיך און דאס‬ ‫ווען ער איז פארטיג געווארן מיטן גאנצן‬ ‫אוועק געבן פאר א אדערן איד‪ ,‬ווייל נאר דורך דעם‬ ‫פראצעדאר פון ווערן א דאקטאר‪ ,‬האט ער‬ ‫קען א שטאט האבן א קיום‪ ,‬ווען עס איז דא איינער‬ ‫געברויכט גיין פאר א פארהער ביי א גאר גרויסן‬ ‫וואס איז גרייט אוועק צו געבן פון זיך פאר די‬ ‫פראפעסער‪ ,‬צו באשטעטיגן אז ער קען זיין א‬ ‫הצלחה פונעם שטאט‪.‬‬ ‫דאקטאר‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען די מיטעלע בעלזא רב רבי יהושע'לע זי"ע‬ ‫נאכדעם וואס יענער האט גענדיגט דעם גאנצן‬ ‫האט אמאל באזוכט די שטאט קראקא‪ ,‬זענען זיך‬ ‫פארהער‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם נייעם דאקטאר‬ ‫צונויף געקומען אסאך תלמידי חכמים פון די‬ ‫איין קשיא‪ ,‬וואס איז די רפואה פאר א מענטש וואס‬ ‫געגנט אים אפצוגעבען זיין ריכטיגע כבוד‪ ,‬א טייל‬ ‫האט זיך שטארק צוקלאפט און עס גיסט זיך בלוט‬ ‫פון זיי ווארטענדיג אריין צו גיין צום בעלזא רב‪,‬‬ ‫פון אים אן א אויפהער‪.‬‬ ‫‪13‬‬ ‫גשמיות'דיגע זאכן‪ ,‬וואס א טאטע גיבט איבער פאר‬ ‫האבן זיי געשומעסט אין לערנען מיטן זון הרה"ק‬ ‫א קינד‪ ,‬אבער הייליגע השגות און רוחניות'דיגע‬ ‫רבי ישכר דוב זי"ע וואס האט באגלייט דעם‬ ‫מעלות באלאנגט עס נישט צו די דינים פון‬ ‫פאטער‪.‬‬ ‫איינטיילען ירושות‪ ,‬און ס'האט נישט קיין דין‬ ‫בכורה"‪.‬‬ ‫איינער פון די גאונים פונעם שטאט איז‬ ‫•••‬ ‫שטארק נתפעל געווארן פונעם יונגן קינד‪ ,‬און ווען‬ ‫הרה"ק רבי איציק'ל מיאברוב זי"ע האט‬ ‫ער איז אריין צום בעלזא רב‪ ,‬האט ער מיט גרויסע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש‬ ‫התרגשות פארציילט‪ ,‬ווי ער האט הנאה געהאט פון‬ ‫רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע זיך קיינמאל נישט צו‬ ‫זיין זון'ס גאונות מיט חריפות מיט זיין טיפן און‬ ‫געלייט אינמיטן טאג‪ ,‬אויף די עלטערע יארן צוליב‬ ‫קלארען פארשטאנד‪ ,‬און ער האט צו געלייגט‪" ,‬צו‬ ‫זיין געוואלדיגע חלשה‪ ,‬פלעגט דער צדיק זיך‬ ‫אייער בערניו וועט זיין א גרויסע רבי קען איך נישט‬ ‫אביסל אפ ריען אויפן סאפע אין שטוב‪ ,‬און די אנשי‬ ‫וויסן‪ ,‬נאר אז ער וועט קענען ווערן א גרויסע רב‬ ‫ביתו זענען דארט געשטאנען נעבן דעם צדיק‪.‬‬ ‫דאס בין איך זיכער"‪.‬‬ ‫איין טאג האט דער צדיק רבי איציקל‬ ‫האט אים די מיטעלער בעלזא רב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די זיידע הרה"ק רבי אהרן‬ ‫געענטפערט‪ ,‬מיין טאטע דער הייליגער שר שלום‬ ‫מטשרנוביל זי"ע האט זייער מקפיד געווען‪ ,‬אז מען‬ ‫פון בעלזא זי"ע האט אסאך מאל באזוכט דעם‬ ‫זאל אויף זיין בעט נישט זיצן‪ ,‬איינמאל איז דער‬ ‫הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬און ווען אימער ער‬ ‫זיידע רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע געלעגן אין‬ ‫איז אריין צום הייליגען חוזה מלובלין‪ ,‬איז די עיקר‬ ‫בעט‪ ,‬און די מקורבים זענען דארט געשטאנען‪,‬‬ ‫געבעט זיינע געווען‪ ,‬אז ער זאל האבן לייטישע‬ ‫ובתוכם איז געווען דער אייניקעל רבי ישכר דוב‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬אינמיטן האט פארן אייניקל רבי‬ ‫ישכר דוב אנגעהויבן זייער וויי טון די פיס‪ ,‬אבער‬ ‫בשעת מיין ברודער ר' אלעזר איז געבוירן‪ ,‬איז‬ ‫ער האט זיך בשום אופן נישט געוואלט אראפ זעצן‬ ‫מיין טאטע געווארן פיל מיט פרייד און געזאגט‪,‬‬ ‫אויפן בעט‪ ,‬אבער דאן האט דער זיידע מרגיש‬ ‫ברוך השם מיר האבען זוכה געווען אז מ'האט‬ ‫געווען אז די פיס טוט וויי‪ ,‬און דער זיידע האט‬ ‫ערפילט אונזערע געבעט‪ ,‬און מ'האט אונז אראפ‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬בערניו‪ ,‬זעץ זיך‪ ,‬דיך מיין איך‬ ‫געברענגט א הויכע נשמה‪.‬‬ ‫נישט"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט די מיטעלער בעלזא רב רבי יהושע'לע‬ ‫האט פאסירט אמאל‪ ,‬אז איינע פון די גרויסע‬ ‫זי"ע ווייטער פאר געזעצט‪ ,‬ס'איז אונז שטענדיג‬ ‫חסידים פונעם צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא‬ ‫געווען א וואונדער‪ ,‬ווי אזוי האט מען איבער‬ ‫זי"ע האט ליידער געברויכט דינען אין די מיליטער‪,‬‬ ‫געלאזט מיין עלטערע ברודער ר' אלעזר וואס די‬ ‫און ממש נאנט צום יו"ט הושענא רבה האט דער‬ ‫צאנזער רב זי"ע האט עדות געזאגט אויף אים‪ ,‬אז‬ ‫חסיד באקומען ערלויב צו אהיים גיין אויף אפאר‬ ‫ער האט א הייליגע גוף‪ ,‬און ער איז אינגאנצן א‬ ‫טאג‪ ,‬אבער דער איד האט נישט געהאט קיין צייט‬ ‫הייליגע בכור‪ ,‬און פונקט מיך האט מען‬ ‫צו אהיים גיין זיך טוישן די מלבושים‪ ,‬איז ער‬ ‫אויסדערוויילט צו ירשענען דעם טאטענס בענקל‪.‬‬ ‫אנגעקומען צום רבין קיין בעלזא מיט די‬ ‫אבער נאך וואס יעך האב נאכגעקוקט די‬ ‫מיליטערישע קליידער‪.‬‬ ‫געפירעכץ פון מיין זון בערניו‪ ,‬האב איך‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז די טאטע האט געקוקט מיט‬ ‫ביי די הקפות האבן די מקורבים נישט‬ ‫אויפענע אויגן אויפן צונקופט‪ ,‬און נישט געוואלט‬ ‫געוואלט לאזן דעם איד שטיין אויפן פלאץ וואס‬ ‫אז בעלזא זאל פארלירען א כלי מפואר וואס דאס‬ ‫ער האט געהאט בחזקה‪ ,‬וויבאלד זיי האבן‬ ‫איז מיין זון וואס איר רעדט דערוועגען‪.‬‬ ‫געהאלטן אז דאס פאסט נישט‪ ,‬ווייל דער איד‬ ‫פלעגט שטיין ממש אינעם ערשטן שורה‪ ,‬אבער‬ ‫נאך א קורצע קרעכץ האט די מיטעלע רב‬ ‫דער צדיק האט דאס גלייך מרגיש געווען‪ ,‬און ער‬ ‫אויס געפירט‪" ,‬א דין בכורה איז נאר ביי‬ ‫‪14‬‬ ‫יענעם יאר‪ ,‬און מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ביי‬ ‫האט געהייסן פאר די גבאים‪ ,‬אז מען זאל דווקא יא‬ ‫בעלזא רב געווען רבי אברהם השני מסטרעטין‬ ‫שטעלן דעם איד אינעם ערשטן שורה‪ ,‬ווייל מיינע‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער רבי האט אים געפרעגט ווען עס איז‬ ‫עלטערן קומען מעולם העליון‪ ,‬און איך ווייל זיי‬ ‫דער יארצייט פון זיין טאטן‪.‬‬ ‫זאלן זעהן וואס די אידן מאכן ליידער מיט דא אין‬ ‫גלות‪.‬‬ ‫האט דער צדיק רבי אברהם געענטפערט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫עס פאלט אויס יעדעס יאר אויפן זעלבן טאג אין‬ ‫הרה"ק רבי שאול בראך מקאשוי זי"ע האט‬ ‫דער וואך ווי דער קומענדיגער יום כיפור‪ ,‬האט דער‬ ‫ביים הספד אויפן צדיק וקדוש רבי ישכר דוב‬ ‫רבי געזאגט "עס זענען דא צדיקים וואס קלייבן‬ ‫מבעלזא זי"ע דערציילט‪ ,‬אז ווען אימער ער איז‬ ‫אויס פאר זיך א יארצייט אויפן טאג וואס דער‬ ‫אריין מיט א קוויטל צום רבין‪ ,‬פלעגט ער קיינמאל‬ ‫פאריגער יום כיפור איז געפאלן‪ ,‬און מער האט ער‬ ‫נישט צו שרייבן קיין בקשות‪ ,‬נאר סתם געגעבן‬ ‫נישט געזאגט"‪ ,‬און לפלא איז דער צדיק נסתלק‬ ‫דעם קוויטל און די רבי האט אים געוואונטשן‬ ‫געווארן אויף א טאג וואס געפאלט אויס יעדעס‬ ‫ברכות‪.‬‬ ‫יאר די געוועזענע יום כיפור‪.‬‬ ‫אבער איינמאל ווען ער איז אריין מיט א‬ ‫•••‬ ‫קוויטל‪ ,‬האט ער ל"ע געהאט א קינד אין שטוב‬ ‫דער הייליגער שומרי אמונים זי"ע האט‬ ‫וואס האט געברויכט א רפואה‪ ,‬האט ער געטראכט‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווער עס האט נאר געקוקט אויפן הייליגן‬ ‫ביי זיך‪ ,‬אז אפשר יעצט זאל ער יא אריין שרייבן ביי‬ ‫פנים פונעם בעלזער רב‪ ,‬האט באקומען יראת‬ ‫די נאמען פונעם קינד "לרפו"ש"‪ ,‬אבער גלייך האט‬ ‫שמים‪ ,‬און דער צדיק האט דערציילט‪ ,‬אז א איד‬ ‫ער געטראכט ביי זיך‪ ,‬אז ער וועט נישט משנה זיין‬ ‫האט געהאט א זוהן וואס האט ל"ע אנגעהויבן‬ ‫צו שרייבן קיין בקשות‪.‬‬ ‫אראפגיין פונעם דרך התורה‪ ,‬ער האט אים‬ ‫געברענגט קיין בעלזא שבת פרשת וירא‪.‬‬ ‫אבער לפלא אזוי ווי ער קומט אריין און געט‬ ‫דעם קוויטל פארן רבין‪ ,‬האט די רבי געליינט די‬ ‫ווען דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב‬ ‫קוויטל‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען צום נאמען פון‬ ‫זי"ע האט געליינט אין דער תורה און איז‬ ‫יענעם קינד‪ ,‬האט די רבי געפרעגט בזה"ל‪" ,‬וואס‬ ‫אנגעקומען צו די ווערטער "ואל אראה במות‬ ‫איז מיט אים וואס מאכט ער"‪ ,‬וויבאלד די רבי האט‬ ‫הילד"‪ ,‬האט ער זיך ביי די ווערטער שטארק‬ ‫שוין געפרעגט‪ ,‬האב איך דערציילט פארן רבין אז‬ ‫אפגעהאלטן‪ ,‬און דאס האט אזוי גערירט דעם‬ ‫דאס קינד ברויך א רפואה‪ ,‬האט די רבי געוואונטשן‬ ‫בחור‪ ,‬אז גלייך האט ער באשלאסן איבערצולאזן‬ ‫א ברכה‪ ,‬און לפלא ווען איך בין אנגעקומען אהיים‬ ‫זיינע שלעכטע חברים און צוריקצוקערן צום‬ ‫איז דאס קינד שוין געווען געזונט כאחד אדם‪.‬‬ ‫ריכטיגן וועג‪ ,‬און דער בחור איז אויסגעוואקסן א‬ ‫•••‬ ‫ערליכער איד‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה פלא‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫•••‬ ‫ווען דער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען אין שטאט ראצפערט‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע עניוות‬ ‫פאר זיינע נאנטע בזה"ל‪" ,‬ווען איך וואלט געהאט א‬ ‫און אלס א אמתע שפל ברך‪ ,‬דער בעלזא רב האט‬ ‫רבי צו פארן צו אים‪ ,‬וואלט איך געפארן צו אים אויף‬ ‫באמת גארנישט געהאלטן פון זיך‪ ,‬און הגם די‬ ‫שבת פרשת חיי שרה"‪ ,‬און זייט דאן האבן די‬ ‫בעלזער חסידים זענען נאכגעגאנגען אים און‬ ‫מקורבים געהאט א שטארקע פחד יעדן שבת חיי‬ ‫נישט זיין עלטערן ברודער רבי שמואל פון סאקאל‬ ‫שרה‪ ,‬און לפלא איז דער צדיק וקדוש נפטר נסתלק‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק רבי ישכר דוב זי"ע אלעמאל‬ ‫געווארן ליל שבת קודש פרשת חיי שרה‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬די חסידים קומען נישט צו מיר‪ ,‬זיי קומען‬ ‫•••‬ ‫קיין בעלזא"‪.‬‬ ‫ווי באקאנט איז דאס א גאר וואונדערליכע זאך‪,‬‬ ‫אז די יארצייט פונעם הייליגען בעלזער רב רבי‬ ‫און דער צדיק אליין האט עס איינמאל אזוי‬ ‫ישכר דוב זי"ע פאלט אלעמאל אויף דעם זעלבן‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬דעם ערשטן ראש השנה נאך מיין‬ ‫טאג אין דער וואך וואס יום כיפור איז געפאלן‬ ‫‪15‬‬ ‫האט אזוי מכבד געווען‪ ,‬האט די טאטע אים‬ ‫טאטנ'ס פטירה האבן די חסידים נישט געוואוסט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער ארימאן וואס גייט אזוי ארום נאך‬ ‫צו זיי זאלן פארן אויף יו"ט קיין בעלזא אדער קיין‬ ‫געלט די גאנצן טאג‪ ,‬איז א גדול און א גאון הדור‬ ‫סאקאל‪ ,‬און זיי האבן באשלאסן צו באשליסן אויפן‬ ‫וואס איז בקי און בבלי‪ ,‬ירושלמי‪ ,‬מדרש ומכילתא‪,‬‬ ‫וועג‪ ,‬ווייל די זעלבע באן פארט צו ביידע‪.‬‬ ‫ספרא וספרי‪ ,‬בנגלה ובנסתר‪ ,‬און עס איז כמעט‬ ‫ווען די באן איז אנגעקומען קיין בעלזא‪ ,‬האט‬ ‫נישט דא איינער גרעסער ווי אים‪ ,‬און וועגן דעם‬ ‫זיי דער נאמען "בעלזא" אזוי אנגעכאפט‪ ,‬אז זיי‬ ‫האב איך אים אזוי מכבד געווען‪.‬‬ ‫האבן נישט געקענט נישט אראפגיין‪ ,‬אין בעלזא‬ ‫איז אלעס געווען ווי פריער‪ ,‬די זעלבע פנימער‪ ,‬די‬ ‫האט דער טאטע רבי יהושע זי"ע ממשיך‬ ‫זעלבע אכסניה‪ ,‬דער זעלבער בית המדרש‪ ,‬נאר‬ ‫געווען און מיר געזאגט‪ ,‬יעצט וועסטו מיך פרעגן‪,‬‬ ‫ווען זיי זענען אריין‪ ,‬אנשטאט צו טרעפן מיין‬ ‫אז אויב דער איד איז אזוי גרויס פארוואס איז ער‬ ‫עלטערן ברודער שמואל‪ ,‬האבן זיי געטראפן "ישכר‬ ‫טאקע נישט פון די גרעסטע רבנים פון שטאט‪,‬‬ ‫בער"‪ ,‬און ווי לאנג האבן זיי מיך געזען? פינף מינוט‪,‬‬ ‫וועל איך דיר ענטפערן‪" ,‬אז דער אויבערשטער וויל‬ ‫צען מינוט!‪ ,‬וועלן זיי דען צוליב אפלאזן די גאנצע‬ ‫נישט ‪ -‬איז נישט"‪ ,‬און אויב וועסטו מיך פרעגן‪,‬‬ ‫וועלט פון בעלזא? און נאר וועגן דעם זענען זיי‬ ‫פארוואס איז נישט דער איד כאטש א קליינע רב‬ ‫אלע געקומען קיין בעלזא אויף יו"ט‪ ,‬אבער דאס‬ ‫אדער א ראש ישיבה אדער אפילו א שוחט אדער‬ ‫האט גארנישט געהאט מיט מיר‪.‬‬ ‫איינע פון די אנדערע דבר שבקדושה‪ ,‬וועל איך דיר‬ ‫•••‬ ‫ענטפערן‪" ,‬אז דער אויבערשטער וויל נישט ‪ -‬איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫נישט"‪ ,‬און אויב וועסטו פרעגן פארוואס האט ער‬ ‫גרויסע ענוה האט דער הייליגער בעלזא רב רבי‬ ‫נישט כאטש פרנסה ווי יעדע אנדערע איד‪ ,‬וועל‬ ‫ישכר דוב זי"ע‪ ,‬נאכן ווערן דער ממלא מקום פונעם‬ ‫איך דיר ענטפערן‪" ,‬אז דער אויבערשטער וויל‬ ‫טאטן אין בעלזא‪ ,‬אויפגעשטעלט א "מוכיח" וואס‬ ‫נישט ‪ -‬איז נישט"‪.‬‬ ‫זאל אים יעדן טאג מוסר זאגן‪ ,‬ער האט געהייסן ר'‬ ‫יעקב‪ ,‬א פליט פון רוסלאנד‪ ,‬וואס האט געמוזט‬ ‫יארן שפעטער האט דער זון רבי ישכר דוב‬ ‫אנטלויפן פון דער מלוכה און האט געפונען א‬ ‫זי"ע צוגעלייגט‪ ,‬אז די טאטע האט געהאט א‬ ‫מקום מקלט אין בעלזא‪.‬‬ ‫גרויסע חבורה פון געהויבענע אידן וואס האבן‬ ‫געלערנט יומם ולילה‪ ,‬וואס די טאטע האט אויס‬ ‫איינמאל ווען דער רבי איז געזעסן ביי א‬ ‫געהאלטן‪ ,‬איז פארוואס‪ ,‬אז דער איד איז געווען‬ ‫סעודה מיט געסט‪ ,‬איז דער ר' יעקב אריין און‬ ‫אזא געהויבענע איד‪ ,‬האט דער טאטע דעם איד‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער רבי זיצט און עסט‪ ,‬און פארגעסט‬ ‫נישט אריין גענומען אין די חבורה‪ ,‬האט דער זון‬ ‫וויפיל מענטשן עס זענען דא אין שטאט וואס האבן‬ ‫רבי ישכר דוב זי"ע אויך גענטפערט די זעלבע‪" ,‬אז‬ ‫נישט וואס צו עסן!"‪ ,‬גלייך איז דער רבי דער צדיק‬ ‫דער אויבערשטער וויל נישט ‪ -‬איז נישט"‪ ,‬דאס איז‬ ‫רבי ישכר דוב אויפגעשטאנען‪ ,‬זיך אנטשולדיגט‬ ‫געווען די ריינע אמונה פונעם הייליגען בעלזא רב‬ ‫ביי די געסט‪ ,‬און איז אוועק אין שטאט קלייבן געלט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דאס איז די אמונה וואס ער האט אריין‬ ‫פאר די נצרכים‪.‬‬ ‫געבאקען אין זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט‬ ‫דער הייליגער צדיק דער שומר אמונים זי"ע‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז איינמאל איז געקומען א ארימאן‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען אמאל אין שטוב‬ ‫צום טאטן הרה"ק רבי יהושע מבעלזא זי"ע‪ ,‬און‬ ‫פונעם צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב זי"ע האט אים זייער‬ ‫און ער האט גערעדט מיט א אדם גדול‪ ,‬האט ער‬ ‫מכבד געווען‪ ,‬און גערעדט מיט אים דברי תורה און‬ ‫דאן געזאגט‪ ,‬אז ער האט מקובל פונעם טאטן‬ ‫אים ארויס באגלייט מיט גרויס כבוד‪ ,‬און עס איז‬ ‫הרה"ק רבי יהושע מבעלזא זי"ע‪" ,‬אז ביז משיח‬ ‫געווען פארן זון רבי ישכר דוב זי"ע א גרויסע‬ ‫צדקנו וועט קומען‪ ,‬ווי עס איז דא א ערליכער איד‬ ‫וואונדער‪.‬‬ ‫אפילו א דייטשל‪ ,‬איז דאס אלעס דעם כח פונעם‬ ‫ווען דער זון רבי ישכר דוב האט געפרעגט‬ ‫בעל שם טוב הקדוש זי"ע"‪.‬‬ ‫פונעם טאטן‪ ,‬ווער איז דער איד וואס די טאטע‬ ‫‪16‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫ווען דער הייליגער בעלזא רב זי"ע איז געווען‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב‬ ‫אין מארינבאד‪ ,‬איז צו אים אריין רבי שלמה חיים‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬האט אמאל געזאגט פאר זיינע‬ ‫פון באלחוב‪ ,‬וואס האט זיך פיל פארנומען מיט‬ ‫חסידים‪ ,‬איר מיינט אז תעניתים און סיגופים‬ ‫חכמת הנסתר‪ ,‬און האט געזען אויפן טיש א זוהר‬ ‫ברענגען צו קדושה? איר האט א טעות! עס איז‬ ‫אפען ביי פרשת ויחי‪ ,‬און ער האט געבעטן דעם‬ ‫נישטא קיין גרעסערע קדושה ווי לימוד התורה‪ ,‬איך‬ ‫הייליגען בעלזא רב זאל אים זאגן פשט און א‬ ‫האב נאך נישט געזען אז דער יצר הרע זאל זיך אזוי‬ ‫שטיקל זוהר‪ ,‬ערשט נאך אסאך בעטן האט דער‬ ‫שטארק אנשטרענגען אפצוהאלטן א מענטש פון‬ ‫רבי מסביר געווען א שיינעם פשט‪ ,‬און רבי שלמה‬ ‫תעניתים‪ ,‬ווי ער שטרענגט זיך אן אפצוהאלטן פון‬ ‫חיים האט נאכדעם געזאגט‪" ,‬איך האב געזוכט אין‬ ‫לערנען‪.‬‬ ‫אלע ספרי האר"י און נישט געפונען אזא שיינעם‬ ‫פשט"‪.‬‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער בעלזא רבי זי"ע‬ ‫געגאנגען מיט זיין זוהן רבי אהרן זי"ע אין מקוה‪,‬‬ ‫שפעטער ווען מען האט דאס דערציילט פאר‬ ‫און ווען דער זוהן איז אריין‪ ,‬האט ער געשריגן פון‬ ‫רבינ'ס איידעם רבי פיניעלע מאוסטילא זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫די הייסע וואסער "אוי! אוי!"‪ ,‬און ווען ער האט זיך‬ ‫איז אליין געווען א איש קדוש מאוד און א גאון‬ ‫צוגעוואוינט‪ ,‬האט ער זיך געפרייט‪" ,‬הא! הא!"‪,‬‬ ‫בתורה‪ ,‬האט רבי פיניעלע זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬אז‬ ‫האט דער טאטע רבי ישכר דוב זי"ע געזאגט "אזוי‬ ‫מיין שווער קען דעם גאנצן זוהר בעל פה ווייס איך‪,‬‬ ‫איז דער דרך פון דער תורה – אנהייב "אוי אוי" און‬ ‫אבער איך קען זיין גאנצן סדר הלימוד‪ ,‬און איך האב‬ ‫צום סוף "הא הא"‪ ,‬און ביי אן עבירה איז פארקערט‪,‬‬ ‫נישט געפונען ווען ער לערנט זוהר"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אין אנהייב "הא הא"‪ ,‬און צום סוף "אוי אוי"‪.‬‬ ‫הייליגער בעלזא רב האט זיך זיין גאנץ לעבן גאר‬ ‫•••‬ ‫שטארק באהאלטן מיט זיין הייליגע דרך אין‬ ‫רבי אברהם שולץ האט דערציילט‪ ,‬אז בשנת‬ ‫עבודת השם און אינעם גדלות בתורת הנסתר‪.‬‬ ‫תרע"ה‪ ,‬ביי די ערשטער וועלט מלחמה‪ ,‬האט מען‬ ‫•••‬ ‫מיך גערופן אין מיליטער‪ ,‬און איך בין געפארן מיט‬ ‫דער זון הרה"ק רבי אהרן מבעלזא זי"ע האט‬ ‫א חבר צום הייליגער בעלזער רב רבי ישכר דוב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אין לעמבערג האט מען געמאכט אן‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז דעמאלט געווען אין ראצפערט‪ ,‬דער‬ ‫אסיפה צו גרינדן א צדקה קאסע‪ ,‬אז ארימעלייט‬ ‫רבי האט אונז אריינגערופן און געפרעגט וואס מיר‬ ‫זאלן נישט דארפן גיין פון טיר צו טיר נאך צדקה‪,‬‬ ‫לערנען‪ ,‬און מיר האבן געזאגט מסכת נדרים ביים‬ ‫אבער דער טאטע רבי ישכר דוב זי"ע איז שטארק‬ ‫גאון רבי מרדכי ווינקלער ממאד זי"ע‪ ,‬אבער פון‬ ‫געווען קעגן דאס גרינדען‪ ,‬און די טאטע האט‬ ‫גרויס פחד און יראה האבן מיר זיך פארפלאנטערט‬ ‫געזאגט דריי טעמים‪.‬‬ ‫און פארגעסן זיינע חידושים‪.‬‬ ‫ערשטנס‪ ,‬ווען דער ארימאן קלאפט אין טיר‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער בעלזא רב אליין געזאגט‬ ‫זעען די קינדער ווי מען נעמט אויף א ארימאן מיט‬ ‫די חידושים פון אונזער רבי'ן אויף נדרים‪ ,‬הגם זיין‬ ‫א פריינדליך פנים‪ ,‬צווייטנס‪ ,‬ווען ער שטייט ביי‬ ‫ספר "לבושי מרדכי" איז נאך נישט ארויס‪ ,‬דערנאך‬ ‫דער טיר‪ ,‬ווערט דער בעל הבית נתעורר אויף‬ ‫האט ער מיר געזאגט‪" ,‬האב נישט קיין מורא‪ ,‬דו‬ ‫רחמנות און גיט ברייטהארציג‪ ,‬דריטנס‪ ,‬די ברכות‬ ‫וועסט קומען געזונט אהיים"‪ ,‬און אזוי איז געווען‪,‬‬ ‫פונעם ארימאן זענען א פארמעגן‪ ,‬און מען טאר זיי‬ ‫איך בין דורך די גאנצע מלחמה אין ערטער פון‬ ‫נישט אפלאזן‪.‬‬ ‫וואנעט ווייניג זענען צוריקגעקומען‪ ,‬און בין‬ ‫•••‬ ‫געקומען אהיים געזונט‪ ,‬שפעטער האט דער גאון‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין מונקאטש האט א‬ ‫רבי יוסף צבי דושינסקי זי"ע ערקלערט‪" ,‬דער‬ ‫חסיד אריינגענומען ביי זיך אין שטוב יעדן שבת‬ ‫בעלזא רב האט אמאל‪ ,‬ביי אן אסיפת רבנים‪,‬‬ ‫בערך דרייסיג אורחים‪ ,‬און דער רבי דער הייליגער‬ ‫גערעדט אין לערנען מיטן גאון רבי מרדכי‬ ‫בעלזא רב רבי ישכר דוב זי"ע האט אמאל‬ ‫ווינקלער‪ ,‬און האט תיכף פארשטאנען זיין גאנצן‬ ‫געפרעגט דעם בעל מכניס אורח‪ ,‬וואס ער גיט פאר‬ ‫דרך הלימוד"‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫גרויסע ישועות און רפואת דורך די עצה פון זיין צום‬ ‫די אלע אורחים צו עסן‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬א טעלער‬ ‫יענעם דאקטאר‪.‬‬ ‫הייסע זופ מיט באנדלעך‪ ,‬האט דער רבי געזאגט‪,‬‬ ‫"אזוי דארף זיין‪ ,‬ווייל אז מען גיט פלייש‪ ,‬גיט מען‬ ‫נאך דעם הייליגען בעלזא רב'ס פטירה‪ ,‬האט‬ ‫קליינע שטיקלעך‪ ,‬בעסער א ביליגע מאכל‪ ,‬אבער‬ ‫איינער געטראכט‪ ,‬אז וויבאלד דער רבי האט‬ ‫מיט א שפע‪ ,‬אז מען זאל זיך אנזעטיגן ווי עס דארף‬ ‫אלעמאל געשיקט צו יענעם דאקטער‪ ,‬וועל איך‬ ‫צו זיין"‪.‬‬ ‫אליין גיין‪ ,‬עס האט אבער נישט געהאלפן‪.‬‬ ‫דאן האט דער הייליגער בעלזא רב געפרעגט‬ ‫איז ער געגאנגען צום זון רבי אהרן מבעלזא‬ ‫ווער עס גיסט אויף די אורחים צו נטילת ידים‪ ,‬האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און רבי אהרן האט געשמייכלט און געזאגט‪,‬‬ ‫ער געזאגט‪ ,‬עס שטייט א פאס וואסער‪ ,‬און ווער עס‬ ‫"וואס האט דאס מיטן דאקטער? ווען מיין טאטע‬ ‫זעט אז עס איז אויסגעגאנגען‪ ,‬גייט עס אנפילן‪ ,‬האט‬ ‫האט געשיקט‪ ,‬האט עס געהאלפן‪ ,‬יעצט האט מען‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב געזאגט‪" ,‬אה! זייער גלייך‬ ‫דיך נישט געשיקט"‪ ,‬און דער צדיק רבי אהרעלע‬ ‫– א ארימאן דארף אויך מקיים זיין הכנסת אורחים"‪,‬‬ ‫זי"ע האט יענעם געשיקט צו אן אנדער דאקטער‪,‬‬ ‫און דער איד האט געזאגט‪ ,‬אז הושענא רבה גיט ער‬ ‫און ער איז געזונט געווארן‪.‬‬ ‫עסן פאר די ארימעלייט פאר'ן דאווענען‪" ,‬זייער‬ ‫•••‬ ‫ריכטיג‪ ,‬זייער גלייך"‪ ,‬האט דער רבי געזאגט‪" ,‬מען‬ ‫דער זון דער הייליגער צדיק רבי אהרן מבעלזא‬ ‫קען זיך מאריך זיין אין דאווענען אויך שפעטער"‪.‬‬ ‫זי"ע האט אמאל געבעטן זיין שוואגער‪ ,‬ער זאל אים‬ ‫זאגן עפעס וואס ער האט געהערט פונעם טאטן‬ ‫איינמאל איז די ווייב פונעם בעל מכניס אורח‬ ‫רבי ישכר דוב זי"ע‪ ,‬האט ער געזאגט אין זיין נאמען‪,‬‬ ‫געקומען צום הייליגען בעלזא רב מיט א טענה און‬ ‫"אפילו ווען אויף א מענטש ליגט א חיוב כרת‪ ,‬קען‬ ‫געזאגט‪" ,‬מיין מאן וועט באקומען דעם שכר פאר‬ ‫ער עס פאררעכטן דורך קלייבן צדקה פאר אידן"‪,‬‬ ‫הכנסת אורחים‪ ,‬און איך שטיי דאך דעם גאנצן טאג‬ ‫און דער זון רבי אהרן האט זיך שטארק‬ ‫און קאך פאר די אורחים"‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫פארוואונדערט און געזאגט פארן שוואגער‪" ,‬אזוי?‬ ‫בעלזא רב געזאגט‪" ,‬איר זענט א בטלנית – ער דארף‬ ‫זאג עס נאכאמאל!"‪.‬‬ ‫בעטן ביי אייך א חלק אין אייער שכר‪ ,‬און נישט איר‬ ‫•••‬ ‫ביי אים"‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב‬ ‫•••‬ ‫זי"ע איז געפארן מיט דער באן פון מונקאטש קיין‬ ‫דער הייליגער זון רבי אהרן מבעלזא זי"ע האט‬ ‫האלשיץ‪ ,‬איז דער וועג געגאנגען דורך א טונעל‬ ‫דערציילט‪ ,‬אין בעלזא האט מען געוואלט איינמאל‬ ‫אונטער דער ערד‪ ,‬און דער רבי האט געפרעגט ווען‬ ‫פארגרעסערן דעם טאטנ'ס הויז‪ ,‬אבער דערפאר‬ ‫מען קומט צום טונעל‪ ,‬און דורכאויס וואס מען איז‬ ‫האט מען געדארפט אריין נעמען א שטיקל פון די‬ ‫דורך געפארן דעם טונעל‪ ,‬האט דער צדיק געליינט‬ ‫גאס ווי מענטשן גייען דורך‪.‬‬ ‫קריאת שמע מיט גרויס דביקות‪.‬‬ ‫האט דער טאטע רבי ישכר דוב זי"ע געזאגט‬ ‫און דער צדיק רבי ישכר דוב זי"ע האט מסביר‬ ‫בזה"ל‪" ,‬איך האב געלערנט אלע הלכות אין שולחן‬ ‫געווען און געזאגט‪" ,‬אין הימל זענען דא מלאכים‪,‬‬ ‫ערוך וואס געהערן צו דער שאלה‪ ,‬און עס איז‬ ‫און אויף דער ערד זענען דא צדיקים וואס זענען‬ ‫נישטא קיין איסור‪ ,‬אבער עס איז דא איין קליינע‬ ‫ממליך דעם אויבערשטן‪ ,‬אבער ווער איז אים ממליך‬ ‫שורה אין "צוואת רבי יהודה החסיד" נישט צו‬ ‫אונטער דער ערד? די מתים זענען דאך פטור פון‬ ‫נעמען פון א שטעג וואס רבים גייען דורך‪ ,‬און פון‬ ‫מצוות! דערפאר האבן מיר א געלעגנהייט‪ ,‬ווען מיר‬ ‫דעם האב איך גאר שטארק מורא"‪.‬‬ ‫פארן אונטער דער ערד‪ ,‬צו ליינען קריאת שמע און‬ ‫•••‬ ‫ממליך זיין דעם אויבערשטן אויך דארט"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען מען איז געקומען‬ ‫•••‬ ‫צום צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע מיט אויער‬ ‫עס ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע‬ ‫קרענק‪ ,‬האט ער אלעמאל געשיקט צו א באקאנטן‬ ‫אהבת ישראל פונעם צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא‬ ‫פראפעסאר אין קראקא‪ ,‬און אידן האבן געזען‬ ‫‪18‬‬ ‫פון איינעם פון אירע אייניקלעך‪ ,‬הרב מנחם קליין‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬פאר דער ערשטער וועלט מלחמה האט זיין‬ ‫רב אין פראנקפורט‪.‬‬ ‫זוהן רבי מרדכי )שפעטער פון בילגאריי( געדארפט‬ ‫•••‬ ‫גיין אין מיליטער‪ ,‬און די מאמע די רעבעצין איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די יארן פון דער‬ ‫אריין צום רבי'ן מיט א הזכרה‪ ,‬און דער רבי האט‬ ‫ערשטער וועלט מלחמה איז געווען אין דער‬ ‫שטארק געקרעכצט‪ ,‬ווען זי האט זיך געוואונדערט‬ ‫שטאט ריישא א בעלזער חסיד‪ ,‬ר' צבי‪ ,‬וואס זיין‬ ‫אויפן קרעכטץ‪ ,‬האט דער הייליגער בעלזא רב‬ ‫שטוב איז כסדר געווען אפען פאר די פליטים‪ ,‬מען‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך באקום אסאך הזכרות פון אידישע‬ ‫האט דארט געגעסן‪ ,‬געטרונקען און געשלאפן‪ ,‬און‬ ‫בחורים וואס דארפן גיין צום מיליטער‪ ,‬אבער די‬ ‫ער האט די אורחים גאר שיין אויפגענומען און פאר‬ ‫הזכרה האט מיך מער אנגערירט‪ ,‬און דערויף קרעכץ‬ ‫זיי אלעס צוגעשטעלט‪.‬‬ ‫איך"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינער פון זיינע געסט‪ ,‬ר' חיים נטע כ"ץ‪ ,‬איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז מיט בערך הונדערט‬ ‫געפארן צום רבי'ן דער צדיק רבי ישכר דוב‬ ‫יאר צוריק איז געווען אין ירושלים א יונג‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬וואס איז דעמאלט געווען אין‬ ‫פארפאלק פון דער משפחה קליין וואס האבן‬ ‫שטאט בארדיוב‪ ,‬און האט שטארק אויסגעלויבט‬ ‫לאנגע יארן נישט געהאט קיין קינדער‪.‬‬ ‫דעם בעל מכניס אורח ר' צבי‪ ,‬און דערציילט פארן‬ ‫רבין די געוואלדיגע הכנסת אורחים וואס דער איד‬ ‫די פרוי איז געפארן קיין וויען צו די גרויסע‬ ‫טוט‪.‬‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬און אויפן וועג איז זי אדורך די שטאט‬ ‫ראצפערט‪ ,‬וואו דער הייליגער בעלזער רב רבי‬ ‫שפעטער איז דער מכניס אורח ר' צבי אליין‬ ‫ישכר דוב זי"ע איז דעמאלט געווען‪.‬‬ ‫געקומען צום רבי'ן אויף א שבת‪ ,‬און ווען דער רבי‬ ‫האט געהערט‪ ,‬אז ער האט נאך נישט וואו צו‬ ‫האט די פרוי געלאזט שרייבן א קוויטל‪ ,‬און איז‬ ‫שלאפן‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬דו ביסט דאך א מכניס‬ ‫אריין צום הייליגען בעלזא רב זי"ע‪ ,‬אבער פאר א‬ ‫אורח‪ ,‬ווי איך האב געהערט‪ ,‬איך וויל אז דו זאלסט‬ ‫פדיון האט זי שוין נישט געהאט קיין געלט‪ ,‬ווייל‬ ‫שלאפן ביי מיר"‪ ,‬און דער רבי האט אליין‬ ‫דער וועג האט געקאסט זייער טייער‪ ,‬האט זי‬ ‫ארויסגעטראגן א ברייטן פאטעל פון זיין צימער‪,‬‬ ‫ארויסגענומען עטליכע מאראנצן וואס זי האט‬ ‫כדי מען זאל קענען אריינשטעלן נאך א בעט‪ ,‬און‬ ‫מיטגעברענגט פון ארץ ישראל‪ ,‬און געזאגט פארן‬ ‫אליין אנגעבעט דאס בעט פאר'ן חסיד‪.‬‬ ‫רבין‪ ,‬אז אנשטאט א פדיון ברענגט זי פאר'ן רבי'ן‬ ‫פירות פון ארץ ישראל‪.‬‬ ‫דער ר' צבי האט געוואלט אנטלויפן פון גרויס‬ ‫בושה‪ ,‬אבער דער רבי האט געזאגט‪" ,‬דו ביסט א‬ ‫גלייך איז דער רבי אויפגעשטאנען מלא‬ ‫גרויסער מכניס אורח‪ ,‬און יעצט וואס איך האב די‬ ‫קומתו‪ ,‬און ווען די גבאים האבן זיך געוואונדערט‪,‬‬ ‫זכיה דיך צו האבן אלס גאסט‪ ,‬וועל איך עס נישט‬ ‫האט ער געזאגט‪" ,‬איך שטיי אויף לכבוד א פרוי‬ ‫אפגעבן פאר קיינעם"‪ ,‬ווען ר' צבי איז צוריק אהיים‪,‬‬ ‫וואס איז געקומען פון ארץ ישראל‪ ,‬און לכבוד פירות‬ ‫האט ער געזאגט צו ר' חיים נטע מיט א שמייכל‬ ‫פון ארץ ישראל וואס זענען געקומען אין מיין‬ ‫"איך דארף דיך ארויסווארפן פון מיין שטוב‪ ,‬ווייל‬ ‫שטוב"‪ ,‬און לאנגע מינוטן האט דער צדיק רבי‬ ‫צוליב דיינע לויב ווערטער האט זיך דער רבי אזוי‬ ‫ישכר דוב זי"ע געקוקט אויף די מאראנצן‪.‬‬ ‫אנגעמוטשעט פאר מיר"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דערנאך האט דער צדיק געליינט די קוויטל‬ ‫א איד איז אמאל אנגעקומען קיין בעלזא‬ ‫און געזאגט פאר די פרוי‪" ,‬דו דארפסט נישט קיין‬ ‫שפעט ביינאכט‪ ,‬און ווען ער האט געזען ליכט‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬פאר צוריק קיין ארץ ישראל‪ ,‬ווייל דיין‬ ‫אינעם רבי'נס שטוב‪ ,‬האט ער געקלאפט‪,‬‬ ‫ישועה איז נאנט‪ ,‬און דו וועסט נאך זוכה זיין צו‬ ‫מיינענדיג אז איינער פון די הויזגעזינד איז נאך‬ ‫קינדער‪ ,‬אייניקלעך און אור‪-‬אייניקלעך"‪ ,‬זי איז‬ ‫אויף‪ ,‬אבער צו זיין וואונדער האט דער רבי אליין‬ ‫צוריקגעפארן אן גיין צו קיין דאקטאר‪ ,‬און זי האט‬ ‫געעפנט די טיר און געפרעגט פון דעם איד מיט‬ ‫געהאט זעקס קינדער‪ ,‬די מעשה ווערט דערציילט‬ ‫‪19‬‬ ‫רבינו זאגט "והן לא יאמינו לי"‪ ,‬אין יענעם רגע האט‬ ‫פרייד‪" ,‬האסטו שוין געגעסן?"‪ ,‬ווען דער איד האט‬ ‫ער זיך דערמאנט דעם גאנצן שמועס מיטן זיידן‬ ‫געזאגט ניין‪ ,‬איז דער רבי אליין אריין אין קיך אים‬ ‫אלס קינד‪.‬‬ ‫אנגרייטן עסן‪ ,‬און ווען ער האט געזען אז דער איד‬ ‫פילט זיך נישט באקוועם‪ ,‬האט ער אים בארואיגט‬ ‫און דאס איז געווען די שמועס‪ ,‬דער זיידע‬ ‫און געזאגט‪" ,‬אזא חשוב'ע מצוה ווי הכנסת אורחים‬ ‫האט אים געפרעגט‪ ,‬וואס ער לערנט אין חדר‪ ,‬און‬ ‫קען איך נישט מקיים זיין יעדן טאג‪ ,‬אין דיין זכות‬ ‫ער האט דערציילט ווי משה רבינו האט רחמנות‬ ‫בין איך זוכה זי מקיים צו זיין בהידור"‪.‬‬ ‫געהאט אויפן קליינעם ציגעלע און עס געטראגן‬ ‫•••‬ ‫אויף זיינע אקסלען‪ ,‬און ווי דער אייבערשטער‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‬ ‫האט אים דערפאר אויסגעקליבן צו פירן די אידן‪,‬‬ ‫האט אמאל געזאגט‪" ,‬עס איז אים גרינגער צו טאן‬ ‫דערנאך האט ער דערציילט זיין קשיא‪ ,‬אז אויב‬ ‫די שווערסטע עבודות‪ ,‬ווי צו נעמען איין קוויטל פון‬ ‫משה רבינו האט אזוי ליב געהאט אידן‪ ,‬פארוואס‬ ‫א איד"‪ ,‬אבער פונדעסטוועגן האט ער אכטונג‬ ‫האט ער געזאגט אז זיי וועלן אים נישט גלייבן "והן‬ ‫געגעבן‪ ,‬אז קיין טאג זאל נישט אדורכגיין אן נעמען‬ ‫לא יאמינו לי"‪.‬‬ ‫א קוויטל פון א איד‪ ,‬און דאס איז ביי אים געווען א‬ ‫הייליגע עבודה‪ ,‬און צום ראווער דיין‪ ,‬רבי יענקל‬ ‫האט דער זיידע דער הייליגער שר שלום זי"ע‬ ‫לינסקער‪ ,‬האט ער געזאגט אין זיין ערשטן יאר‪,‬‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬משה רבינו האט געוואוסט‪ ,‬אז די אידן‬ ‫"איך קען יעדן טאג פירן צוויי טישן‪ ,‬זאגן תורה‬ ‫וועלן גלייבן‪ ,‬ער האט אבער געוואלט הערן פונעם‬ ‫כהלכה און אגדה און דאווענען פארן עמוד – אבער‬ ‫אייבערשטן אליין אז ער וועט זיי אויסלייזן אפילו‬ ‫נעמען א קוויטל?! אוי‪ ,‬ווי קען מען נעמען א קוויטל‬ ‫ווען זיי וועלן נישט שטיין אויף די ריכטיגע מדרגה‪,‬‬ ‫פון א איד?!"‪.‬‬ ‫מיט דעם האט ער געעפנט א וועג פאר די מנהיגי‬ ‫•••‬ ‫ישראל פון אלע דורות‪ ,‬צו מלמד זכות זיין אויף אידן‬ ‫אלס קליין קינד איז דער צדיק וקדוש רבי ישכר‬ ‫און מתפלל זיין פאר זיי‪ ,‬אין וועלכן מצב זיי זאלן‬ ‫דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬אמאל געזעסן ביי זיין זיידן דער‬ ‫נאר זיין‪ ,‬און דאס האט דער זיידע אים געהייסן‬ ‫הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬אויף די קני‪ ,‬דער‬ ‫געדענקען ווען ער וועט ווערן א מנהיג ישראל‪.‬‬ ‫זיידע האט מיט אים גערעדט א לענגערע צייט‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫צום סוף געזאגט‪" ,‬ווען דו וועסט זיצן אויף דעם‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די צייט פון דער‬ ‫שטול פון הנהגה‪ ,‬זאלסטו געדענקען וואס איך האב‬ ‫ערשטער וועלט מלחמה‪ ,‬ווען דער צדיק רבי ישכר‬ ‫דיר געזאגט"‪.‬‬ ‫דוב מבעלזא זי"ע איז געווען אין וויען‪ ,‬איז ער איין‬ ‫פרייטאג צונאכטס פארביי א בית המדרש‪ ,‬און‬ ‫ווען דער קינד איז אראפגעקומען‪ ,‬האט זיין‬ ‫דורכן פענסטער האט ער געהערט א זיסע קול‬ ‫פאטער רבי יהושע זי"ע אים געפרעגט וואס דער‬ ‫תורה‪ ,‬ער איז אריין‪ ,‬און געזען ווי א אידישער‬ ‫זיידע האט גערעדט‪ ,‬אבער ער האט נישט געקענט‬ ‫זעלנער‪ ,‬אנגעטון אין די עסטרייכישע‬ ‫געדענקען‪ ,‬אזוי אויך ווען מען האט אים שפעטער‬ ‫מיליטערישע קליידער‪ ,‬זיצט און לערנט מיט א‬ ‫געפרעגט‪ ,‬ביי זיין בר מצוה און ביי זיין חתונה‪ ,‬האט‬ ‫געשמאק‪.‬‬ ‫ער עס נישט געדענקט‪ ,‬און דאס האט אים זייער וויי‬ ‫געטון‪.‬‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב האט אים געפרעגט‪,‬‬ ‫פון וואו ער איז‪ ,‬און דער זעלנער האט דערציילט‪,‬‬ ‫נאך דער הסתלקות פון זיין טאטן רבי‬ ‫ווען מען האט מיך גענומען אין מיליטער‪ ,‬האב איך‬ ‫יהושע'לע זי"ע איז דער צדיק רבי ישכר דוב זי"ע‬ ‫געבעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬אז איך זאל נישט דארפן‬ ‫געווען באזארגט און געזאגט מיט אן אמת‪" ,‬ווי קען‬ ‫מחלל שבת זיין‪ ,‬און איך האב צוגעזאגט‪ ,‬אז אויב‬ ‫איך ווערן א מנהיג ישראל‪ ,‬איך בין דאך נישט ראוי‬ ‫איך וועל קענען האבן שבת פריי‪ ,‬וועל איך דעם‬ ‫דערצו"‪ ,‬נאך די שבעה האט ער זיך געזעצט‬ ‫גאנצן טאג אוועקגעבן פארן אייבערשטן‪.‬‬ ‫לערנען די וואכעדיגע סדרה‪ ,‬פרשת תרומה‪ ,‬אבער‬ ‫מען האט מיך געשטעלט צו העלפן א הויכן‬ ‫דער חומש האט זיך געעפנט ביי פרשת שמות‪ ,‬און‬ ‫מיליטערישן באאמטן‪ ,‬און איך האב ביי אים‬ ‫זיינע אויגן זענען געפאלן אויפן פסוק וואו משה‬ ‫‪20‬‬ ‫זיך פירן אזוי ווי עס וועט מיר איינפאלן‪ ,‬און פון‬ ‫געטראפן חן‪ ,‬און ער האט מיר ערלויבט צו זיין פריי‬ ‫זיינע ווערטער קען איך נישט משנה זיין"‪.‬‬ ‫שבת‪ ,‬און דורכאויס די וואך משלים זיין מיין‬ ‫•••‬ ‫ארבעט‪ ,‬און זינט דאן געב איך אוועק מיינע שבתים‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביי א סדר נאכט ביים‬ ‫נאר פאר תורה‪.‬‬ ‫צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬ווען דער זון רבי‬ ‫אהרן איז נאך געווען א קינד‪ ,‬האט זיין פאטער דער‬ ‫האט זיך דער הייליגער בעלזא רב זי"ע‬ ‫הייליגער בעלזא רב זי"ע געטון פארשידענע‬ ‫אנגערופן מיט גרויס התרגשות‪" ,‬יעצט פארשטיי‬ ‫שינויים‪ ,‬כדי דער קינד זאל פרעגן די קשיות‪ ,‬ווי עס‬ ‫איך פארוואס משיח איז נאך נישט געקומען‪ ,‬וועט‬ ‫איז די מצוה אין דער נאכט‪ ,‬דער זון רבי אהרן איז‬ ‫דען זיין אזא נחת רוח פארן אייבערשטן ווען משיח‬ ‫אבער געבליבן שטיל‪ ,‬און האט נישט געפרעגט‪,‬‬ ‫וועט קומען‪ ,‬ווי פון דעם איד וואס זיצט אזוי און‬ ‫צום סוף האט דער פאטער אים געפרעגט‪,‬‬ ‫לערנט תורה אין זיין מצב"‪.‬‬ ‫פארוואס ער פרעגט נישט קיין קשיות אויף די זאכן‬ ‫•••‬ ‫וואס ער טוט אנדערש‪ ,‬האט דער קינד‬ ‫אין די מלחמה יארן‪ ,‬ווען דער צדיק רבי ישכר‬ ‫געענטפערט מיט גרויס יראת הכבוד צום טאטן‪,‬‬ ‫דוב מבעלזא זי"ע איז געווען אין ראצפערט‪ ,‬האט‬ ‫"אויף דעם וואס דער טאטע מאכט‪ ,‬פרעגט מען‬ ‫דער לאפאשער רב‪ ,‬רבי משה דוד טייטלבוים זי"ע‪,‬‬ ‫נישט קיין קשיות"‪.‬‬ ‫גערעדט פאר א גרויסן ציבור אידן‪ ,‬און ער האט‬ ‫•••‬ ‫מעורר געווען אז אידן זענען אין א צרה און מען‬ ‫איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב‬ ‫דארף תשובה טון‪ ,‬אינמיטן האט ער זיך געוואנדן‬ ‫מבעלזא זי"ע צוריקגעקומען פון מארינבאד‪ ,‬און‬ ‫צום הייליגען בעלזער רב און געבעטן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫זיין זון דער הייליגער צדיק רבי אהרן זי"ע איז נאך‬ ‫אויך מעורר זיין דעם עולם‪ ,‬ווייל זיינע ווערטער‬ ‫דארט געבליבן‪ ,‬און רבי אהרן'ס זון רבי משה הי"ד‬ ‫וועלן זיכער האבן א השפעה‪.‬‬ ‫איז געקומען מקבל פנים זיין זיין זיידן ווען עראיז‬ ‫אנגעקומען אהיים‪ ,‬נאכן געבן שלום האט דער‬ ‫ווען דער לאפאשער רב האט געענדיגט‪ ,‬האט‬ ‫זיידע זיך אנגערופן צו אים‪" ,‬איך ווייס נישט פון‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‬ ‫וואנעט דו האסט אזא טאטע‪ ,‬ער האט נישט אזא‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬לאפאשער רב‪ ,‬זענט איר שוין‬ ‫טאטע"‪,‬און מיט די קורצע ווערטער האט דער‬ ‫פארטיג מיט אייערע טענות?‪ ,‬ווען משיח וועט‬ ‫הייליגער בעלזא רב ארויסגעברענגט‪ ,‬זיין גרויסע‬ ‫קומען‪ ,‬וועלן אידן שוין תשובה טון‪ ,‬דער עיקר איז‪,‬‬ ‫הערצה צו זיין זון‪ ,‬און אין דער זעלבער צייט זיך‬ ‫אז אידן זאלן זיך ליב האבן איינער דעם צווייטן‪ ,‬מען‬ ‫אליין געהאלטן אזוי קליין‪.‬‬ ‫ברויך ליב האבן אפילו דעם נידריגסטן איד ווי זיך‬ ‫אליין‪ ,‬און אוועקרוקן יעדע זאך וואס ברענגט פירוד‬ ‫לבבות‪ ,‬און אין דעם ליגט די ישועה פון אידן אין א‬ ‫צייט פון צרה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי אהרן מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫האט פון יונגווייז אן געפירט א וועג פון גרויס‬ ‫פרישות‪ ,‬און זיין פאטער דער צדיק רבי ישכר דוב‬ ‫זי"ע פלעגט אים כסדר שיקן זאגן‪ ,‬אז ער זאל מער‬ ‫עסן און זיך נישט אזוי מסגף זיין‪.‬‬ ‫איינמאל האט ער דאס געשיקט זאגן דורך רבי‬ ‫אברהם לאנדמאן פון סטרעליסק‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫רבי אהרן אים געבעטן צוריק צו זאגן פארן פאטער‪,‬‬ ‫"פארן טאטן וואלט איך מיך געווארפן אין פייער‪,‬‬ ‫אבער מיין זיידע‪ ,‬דער הייליגער רבי יהושע מבעלזא‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט מיר געזאגט‪ ,‬אז אין עבודת השם זאל איך‬ ‫‪21‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז די זיידע דער הייליגער עטרת צבי האט‬ ‫יארצייט כ"ג מרחשון‬ ‫איר געזאגט בזה"ל‪" ,‬דו וועסט האבען איין אייניקל‪,‬‬ ‫וואס וועט דערלייכטען די וועלט"‪ ,‬און זי האט‬ ‫הרה"ק רבי יהוסף ב"ר צבי הירש הלוי זי"ע‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער אייניקל איז פון וועם די זיידע‬ ‫)ראטטענבערג(‪ ,‬בעל בני שלשים‪ ,‬מקאסאן‬ ‫האט גערעדט‪ ,‬ווייל זיין פנים שיינט אזוי ווי דעם‬ ‫"הנקרא ר' יהוסף צדיקא מקאסאן"‬ ‫פנים פונעם זיידן‪.‬‬ ‫אויך האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט טלוסט‪ ,‬ג' מנחם אב‬ ‫מעיד געווען בזה"ל‪" ,‬דער איז דעם רבינ'ס‬ ‫בשנת תרי"ג‪.‬‬ ‫אייניקעל"‪ ,‬און דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז פונעם זיידן איז נאכנישט געווען אויף‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי צבי הירש מקוזובה זי"ע‪,‬‬ ‫די וועלט איינער מיט דעם מוח קדוש ווי דעם‬ ‫בן הרה"ק רבי יהוסף מקוזובה זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק‬ ‫אייניקל‪.‬‬ ‫רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע(‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אהרן ארי' לייב מדאלינא זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט זוכה געווען צו זיין ביים הייליגען‬ ‫בן אחר בן פון הגה"ק רבי דוד הלוי בעל הטו"ז‬ ‫זיידן הרה"ק רבי שמואל מהעליטש זי"ע פאר בערך‬ ‫מלבוב זי"ע‪.‬‬ ‫א יאר צייט‪ ,‬און זוכה געווען צו א געוואלדיגע‬ ‫התקרבות‪ ,‬יענע צייט איז דער קינד ליידער גאר‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חי' דרעזיא‬ ‫שטארק קראנק געווארן‪ ,‬און די מצב איז געווען‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫גאר שווער‪ ,‬האט די מאמע גענומען דעם קינד‪ ,‬און‬ ‫בת הרה"ק רבי שמואל מהעליטש זי"ע‪,‬‬ ‫אריין געלייגט אין דעם בעט פון איר טאטע‪ ,‬און‬ ‫בן הרה"ק רבי אורי' זי"ע‪,‬‬ ‫ארויס פון שטוב מיט א געוויין‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי שלמה ווילנער זי"ע‪ ,‬מתלמידי‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫ווען דער זיידע האט געזען דעם קינד‪ ,‬האט ער‬ ‫געריפן דעם טאכטער און געזאגט‪" ,‬קום נעם דיין‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים מפורסם בכל‬ ‫קינד‪ ,‬עס פעלט אים גארנישט"‪ ,‬ווען די מאמע איז‬ ‫קצוי תבל‪ ,‬ער איז געווען דער שר התורה און א בקי‬ ‫צוריק געקומען האט זי געזען‪ ,‬אז דער קינד איז‬ ‫נפלא בנגלה ובנסתר און א בעל מוח וזיכרון נפלא‪,‬‬ ‫ב"ה געזונט‪ ,‬אויך האט זי געטראפן א צעטיל אויפן‬ ‫צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז פונעם אריז"ל איז‬ ‫בעט און דארט איז געשטאנען‪" ,‬צבי בן הינדא"‪,‬‬ ‫נישט געווען אויפן וועלט אזא מוח ווי דעם גאון‪ ,‬ער‬ ‫וואס דאס איז געווען דעם נאמען פונעם הייליגען‬ ‫איז געווען א איש צדיק און א קדוש ישראל חו"פ‬ ‫זיידן מזידיטשוב‪ ,‬די מאמע האט געהאלטן דעם‬ ‫בוצ"ק‪ ,‬ער איז געווען א בעל דרשן נפלא און פון די‬ ‫צעטיל נעבן דעם קינד פאר יארן אלס שמירה‪.‬‬ ‫גרעסטע אדמורי"ם בדורו‪.‬‬ ‫ער האט גאר אסאך תורה געלערנט פון זיין‬ ‫ער האט זיך זיין גאנץ לעבן אסאך מסגף‬ ‫הייליגען טאטן זי"ע‪ ,‬וואס האט אריין געלייגט גאר‬ ‫געווען מיט סיגופים און תעניתים נפלאים‪ ,‬ער איז‬ ‫אסאך כוחות אין דעם קינד‪ ,‬און דאן אלס יונג קינד‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אהבת‬ ‫איז ער שוין געווען באוויסט מיט זיין גדלות בתורה‬ ‫ישראל און א בעל צדקה נפלא‪ ,‬ער האט אסאך‬ ‫און זיין געוואלדיגע חריפות און בקיאות בתורה‪,‬‬ ‫צדקה געטיילט און אליין צוזאמען געשטעלט‬ ‫ער האט זיך שוין דאן געפירט מיט א גרויסע‬ ‫גרויסע סכומים פאר צדקה‪ ,‬ער האט מחבר געווען‬ ‫קדושה וטהרה און געווען באוויסט שוין דאן אלס‬ ‫חיבורים ודרושים נפלאים על דרך הקבלה‪ ,‬ער איז‬ ‫א איש קדוש מאוד‪.‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א‬ ‫גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫זיין נאמען איז דאן שוין אלס קינד ארויס‬ ‫זייענדיג איינע פון די גרעסטע עילויים אין גאנץ‬ ‫ווען דער צדיק איז געבוירן געווארן‪ ,‬האט די‬ ‫אירופה‪ ,‬ער איז געווען באוויסט מיט זיין מוח חד‬ ‫באבע הרבנית הצדקת מרת ריזל ע"ה די טאכטער‬ ‫וחריף און א געוואלדיגע כח הזכרון‪ ,‬ווי זיין אייניקל‬ ‫פונעם הייליגען עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע‬ ‫‪22‬‬ ‫טאהשער רב געזאגט‪ ,‬אז יעצט איז ער נאכנישט‬ ‫הרה"ק רבי פינחס שלום הלוי מקאסאן זי"ע האט‬ ‫גרייט‪ ,‬אבער אפשר אין א יאר ארום ווען דער קינד‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז דער זיידע האט אמאל אין איינע‬ ‫וועט ווערן בר מצוה‪.‬‬ ‫פון זיינע שמועסן געזאגט‪ ,‬ביי די ‪ 11‬יאר אלט האט‬ ‫ווען דער זון איז געווארן ‪ 13‬יאר‪ ,‬איז זיין‬ ‫ער שוין געקענט בעל פה שו"ע יו"ד ח"א און שו"ע‬ ‫טאטע אריבער מיטן בחור צום הייליגען שרף‬ ‫חו"מ‪.‬‬ ‫מטאהש זי"ע‪ ,‬און ווען זיי זענען אריין געקומען‪,‬‬ ‫ער איז געווען א תלמיד פון די צדיקים בדורו‬ ‫האט דער שרף מטאהש אויפגעהויבן זיינע הייליגע‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫אויגן און א קוק געגעבן אויפן בחור‪ ,‬און אזוי ווי ער‬ ‫האט געזען דעם בחור און געזען אז דא שטייט פאר‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל המהרי"א מזידיטשוב‬ ‫אים א נשמה טהורה וגבוה‪ ,‬האט ער גלייך מסכים‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געווען צום שידוך‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק מקאמארנא זי"ע‪,‬‬ ‫דאן האט מען אפגעראכטן דעם סעודת בר‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר צבי בעל דמשק אליעזר‬ ‫מצוה צוזאמען מיט מסיבת התנאים‪ ,‬און ט"ו אלול‬ ‫מקאמארנא זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תרכ"ח ווען דער בחור איז געווען בערך ‪15‬‬ ‫הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫יאר אלט‪ ,‬האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫הצדקת מרת שרה יוטל ע"ה‪ ,‬בת הרה"ק רבי משולם‬ ‫הרה"ק בעל אך פרי תבואה מליסקא זי"ע‪,‬‬ ‫פייש השרף מטאהש זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק בעל אמרי יוסף מספינקא זי"ע‪,‬‬ ‫חתנו הרה"ק רבי משולם פייש השרף מטאהש זי"ע‪.‬‬ ‫ביים חתונה זענען געקומען אסאך צדיקים‬ ‫פונעם דור ובתוכם הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך‬ ‫איינמאל האט אים זיין גרויסע רבי הרה"ק רבי‬ ‫פרי תבואה מליסקא זי"ע וואס איז געווען פון די‬ ‫יצחק אייזיק מזידיטשוב זי"ע געזאגט‪ ,‬מיין פעטער‬ ‫שושבינן מצד הכלה‪ ,‬דער הייליגער צדיק מליסקא‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב‬ ‫האט דאן געגעבן א ברכה פארן חתן וכלה בזה"ל‪,‬‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דער בעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫"יהי רצון שתשרה עליך רוח קדשו של זקינך הרה"ק‬ ‫האט נישט געוואלט אראפ קומען אויף די וועלט‪,‬‬ ‫מזידיטשוב‪ ,‬ותמשיך שרשרת הקודש בהנהגת עדת‬ ‫ביז מען האט אים צו געזאגט אז מען וועט אים‬ ‫חסידים‪ ,‬וכל הנטיעות היוצאים ממך יהיו כמותך"‪.‬‬ ‫געבן די תלמידים די ששים גבורים‪.‬‬ ‫פאר ‪ 6‬יאר איז דער צדיק געזעצן על שלחן‬ ‫אויך דער הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב‬ ‫חמיו‪ ,‬דארט האט ער עוסק געווען בתורה יומם‬ ‫זי"ע האט נישט געוואלט אראפ קומען‪ ,‬נאר אויב‬ ‫ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬די שווער האט‬ ‫מען זאגט אים צו אז ער וועט האבן תלמידים‬ ‫דעם איידעם גאר שטארק מחבב און מקרב געווען‪,‬‬ ‫ששים גבורים‪ ,‬און דער פעטער האט געזאגט אז‬ ‫ער האט געהאט די זכי' צו לערנען בחברותא מיטן‬ ‫איך בין פון די ‪ 60‬תלמידים‪.‬‬ ‫גרויסן שווער‪ ,‬ער האט גאר אסאך תורה ועבודת‬ ‫השם קונה געווען פון זיין הייליגע שווער וואס איז‬ ‫דאן האט דער הייליגער צדיק רבי יצחק‬ ‫געווען באקאנט מיטן נאמען "השרף" צוליב זיין‬ ‫אייזיק מזידיטשוב זי"ע געזאגט‪ ,‬איך האב אויך‬ ‫גאר הייליגע עבודה וואס איז געווען מיט א אש‬ ‫נישט געוואלט קומען נאר אויב איך וועל האבן‬ ‫קודש כמנהג טאהש‪.‬‬ ‫תלמידים ששים גבורים‪ ,‬און ער האט צו געלייגט‬ ‫די מיין תלמיד רבי יהוסף ביסט פון די ששים‬ ‫כ"ח סיון בשנת תרל"ג ווען זיין הייליגע שווער‬ ‫גבורים‪.‬‬ ‫דער שרף מטאהש זי"ע איז נסתלק געווארן‬ ‫יוגערהייט זייענדיג נאר ‪ 59‬יאר אלט‪ ,‬און מיט דעם‬ ‫בשנת תרכ"ב איז דער טאטע הרה"ק רבי צבי‬ ‫אפ געשטעלט א שרעקליכע מגיפה אינעם שטאט‪,‬‬ ‫הירש זי"ע געווען אין שטאט טאהש ביים הייליגען‬ ‫האט דאן דער איידעם רבי יהוסף זי"ע איבער‬ ‫שרף מטאהש זי"ע‪ ,‬וואס האט דאן געזיכט א שידוך‬ ‫גענומען דאס רבנות אין טאהש‪ ,‬וויבאלד דער זון‬ ‫פאר זיין טאכטער‪ ,‬האט ער דאן אנגעטראגן אז‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך זי"ע איז נאך דאן געווען א‬ ‫דער הייליגער שרף זאל נעמען זיין זון יהוסף אלס‬ ‫קליין קינד‪.‬‬ ‫איידעם פארן טאכטער‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫‪23‬‬ ‫ספר בני שלשים‪ ,‬על התורה ומועדים‪,‬‬ ‫זיינע גרויסע רבי'ס ובתוכם דער הייליגער‬ ‫ספר ויצבר יוסף‪ ,‬חידושים‪.‬‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע און דער הייליגער ייטב לב‬ ‫מסיגוט זי"ע האבן געשיקט א מכתב צו די קהלה‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫אין טאהש‪ ,‬אז מען זאל אים ממנה זיין אלס דער‬ ‫ממלא מקום‪ ,‬און געגעבן א ברכה אז ער זאל‬ ‫הרה"ק רבי חיים שלמה בעל שמועה טובה מקאסאן‬ ‫מצליח זיין אלס ממלא מקום פון זיין גרויסע‬ ‫זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי אשר‬ ‫שווער‪.‬‬ ‫ישעיה מקולבסוב זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי משה שמואל מקאסאן קליינווארדיין‬ ‫בשנת תרמ"ג האט ער איבער געגעבן דאס‬ ‫זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי בן ציון פיש מבארשא זי"ע‪,‬‬ ‫רבנות פאר זיין שוואגער הרה"ק רבי מנחם בראדי‬ ‫הרה"ק רבי ישראל צבי בעל האור מלא מקאסאן‬ ‫בעל באר מנחם מקאליב זי"ע‪ ,‬און דאן האט ער‬ ‫זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן הרה"ק רבי שלום אליעזר‬ ‫גענומען דאס רבנות אין שטאט נירמאדא‪ ,‬בשנת‬ ‫מראצפערט זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫תרנ"ד איז ער געווארן רב אין שטאט דעברעצין‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מאיר שלום ממזילאבריץ זי"ע‪,‬‬ ‫דארט האט דער צדיק גאר אסאך אויף געטון פארן‬ ‫הרה"ק רבי יום טוב מנחם מקאלוב זי"ע‪ ,‬חתן דודו‬ ‫שטאט‪ ,‬ער האט מתקן געווען גרויסע תיקונים און‬ ‫הרה"ק רבי יעקב ראטטענבערג אב"ד קוזובה זי"ע‪,‬‬ ‫מקרב געווען אסאך אידן צו תורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת רייזל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫רבי שמואל שיינפעלד מקאשוי זי"ע‪,‬‬ ‫ב' אלול בשנת תרנ"ז האט מען דעם צדיק אויף‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת רחל יענטא ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫גענומען אלס רב אין שטאט קאסאני‪ ,‬און דארט איז‬ ‫הרה"ק רבי שמואל צבי ווייס מבנדיקוביץ זי"ע‪,‬‬ ‫ער געבליבן ביז צו זיין פטירה‪ ,‬ער האט דארט אין‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת חיה דרעזיא ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫קאסאני מרביץ תורה געווען פאר בערך ‪ 15‬יאר‬ ‫הרה"ק רבי יהודה לייבוש ערליך מדליטין זי"ע‪.‬‬ ‫פאר הונדערטער תלמידים גאונים און גדולים‬ ‫בתורה‪ ,‬אויך האט ער דארט אויף גישטעלט דעם‬ ‫אנפאנג ווינטער בשנת תרע"ב‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫ישיבה המפורסם "דער קאסאנער ישיבה"‪ ,‬וואס פון‬ ‫ליידער קראנק געווארן‪ ,‬שבת קודש פרשת וירא כ'‬ ‫דארט זענען ארויס געקומען אסאך גדולים בתורה‪.‬‬ ‫מרחשון האט דער צדיק אנגעהויבן נאר רעדן‬ ‫ער האט זיין גאנץ לעבן געפירט מיט א‬ ‫בלשון הקודש‪ ,‬ער האט די גאנצע צייט געהאלטן‬ ‫געוואלדיגע קדושה וטהרה‪ ,‬ער האט גאר אסאך‬ ‫און איין זאגן פסוקי ייחוד און איבער געזאגט דעם‬ ‫עוסק געווען אין סיגופים און תעניתים‪ ,‬די‬ ‫תפלה פון אמת ויציב און אמת ואמונה‪ ,‬אזוי איז‬ ‫מקורבים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫דאס געגאנגען ביז דינסטאג פרשת חיי שרה‪.‬‬ ‫אפילו אין די גרעסטע קעלטן אינמיטן ווינטער‪ ,‬זיך‬ ‫גע'טובל'ט אינעם פראסטיגען טייך מיט א מסירת‬ ‫אפאר רגעים בעפאר יציאת נשמה‪ ,‬האט דער‬ ‫נפש‪ ,‬און אפילו זייעדיג א חלש האט מען דעם‬ ‫צדיק וקדוש אויס געשריגן די פסוקים פון תקיעת‬ ‫צדיק נישט געקענט צו רעדן דאס מבטל צו זיין‪.‬‬ ‫שופר "מן המצר וקר"ע שט"ן"‪ ,‬און מיט די ווערטער‬ ‫האט דער צדיק וקדוש צוריק געגעבן זיין הייליגע‬ ‫זיין עבודת התפלה איז געווען באוויסט אז עס‬ ‫נשמה צום באשעפער ועלתה נשמתו הטהורה‬ ‫איז צו געגאנגען מיט א געוואלדיגע אש דקדושה‬ ‫לגנזי מרומים‪.‬‬ ‫און א התלהבות און א ברען‪ ,‬און ער האט אסאך‬ ‫אידן מקרב געווען צו תורה ועבודת השם ורבים‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ביום שלישי פרשת חיי‬ ‫השיב מעון‪ ,‬אויך האט ער סיי זיין אייגן געלט און‬ ‫שרה כ"ג מרחשון בשנת תרע"ב‪ ,‬זייענדיג ‪ 59‬יאר‬ ‫אויך געלט וואס ער האט צוזאמען געשטעלט‬ ‫אלט‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאסאן‬ ‫אוועק געטיילט פאר עניים און צובראכענע אידן‪.‬‬ ‫אוקריינא‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫תורה און חידושי תורה‪ ,‬וואס רוב דערפון זענען‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אויפן דרך תורת הנסתר‪.‬‬ ‫‪24‬‬ ‫וועג צום שוהל ערב שבת קודש‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫מעשיות‬ ‫געהערט א גרויסע רעש ארויס קומען פון א שטוב‪,‬‬ ‫האט דער צדיק געפרעגט פון די שטאט מענטשן‬ ‫הרה"ק רבי ישראל צבי בעל האור מלא‬ ‫וואס גייט פאר‪ ,‬האט מען דערציילט פארן צדיק‪ ,‬אז‬ ‫מקאסאן זי"ע‪ ,‬הי"ד האט דערציילט די מעשה‪,‬‬ ‫אין דעם שטוב ליגט ליידער א חולה וואס האלט‬ ‫אמאל האט פאסירט‪ ,‬אז א איד פון א שטאט נעבן‬ ‫שוין ממש ביי גסיסה און די חברא קדישא שטייען‬ ‫קאסאן‪ ,‬איז ליידער זייער קראנק געווארן‪ ,‬און‬ ‫שוין ארום דעם בעט‪.‬‬ ‫וויבאלד דארט אין שטאט איז נישט געווען קיין‬ ‫דאקטאר‪ ,‬האט מען דעם חולה אריבער געפירט‬ ‫איז דער צדיק אריין אין שטוב פונעם חולה‪,‬‬ ‫קיין קאסאן‪ ,‬וואס דארט איז יא געווען א דאקטאר‪,‬‬ ‫און אזוי ווי ער האט געזעהן דעם חולה‪ ,‬האט ער‬ ‫און דאס איז געווען אין די צייט פון די ימים נוראים‪.‬‬ ‫געבעטן פון די שטוב מענטשן א שאכטל האניג‬ ‫פארן חולה‪ ,‬די שטוב מענטשן וואס זענען דארט‬ ‫דער מצב איז געווארן ערגער און ערגער ביים‬ ‫געווען וואס זענען דאך געווען פון די מתנגדים‪,‬‬ ‫חולה‪ ,‬און ער איז שוין געווען ממש אין א מצב פון‬ ‫האבן גלייך אפ געלאכט פונעם צדיק‪ ,‬ווייל ווי אזוי‬ ‫גסיסה רח"ל‪ ,‬איז מען געגאנגען מזכיר זיין דעם‬ ‫קען מען געבן האניג פאר א חולה וואס איז א גוסס‬ ‫חולה ביים צדיק וקדוש רבי יהוסף בעל בני שלשים‬ ‫און ווי אזוי מעג מען אים אפילו אנרירן‪ ,‬אבער דער‬ ‫מקאסאן זי"ע‪ ,‬און ווען עס איז אנגעקומען די‬ ‫צדיק האט זיך נישט געלאזט‪ ,‬נאר האט געהייסן‬ ‫גרויסע טאג פון הושענא רבא‪ ,‬איז דער מצב געווען‬ ‫פאר זיין גבאי‪ ,‬אז ער זאל ווי שנעלער ברענגען‬ ‫ממש סכנות נפשות‪ ,‬און די חברא קדישא זענען‬ ‫האניג‪.‬‬ ‫שוין געווען ביים חולה גרייט‪ ,‬איז מען דאן‬ ‫געקומען מזכיר זיין ביים צדיק‪ ,‬אז אין אזא הייליגע‬ ‫ווען דער צדיק האט באקומען די האניג‪ ,‬האט‬ ‫טאג ווי הושענא רבה קען די רבי זיכער פועל'ן א‬ ‫ער גענומען פיטערן פארן חולה א לעפל נאך א‬ ‫רפואה פארן חולה‪.‬‬ ‫לעפל פון די האניג‪ ,‬און לפלא נישט לאנג נאכדעם‬ ‫ווען מען איז געקומען שמיני עצרת ביים‬ ‫איז דער חולה געזונט געווארן כאחד אדם‪ ,‬און‬ ‫סעודה נאכאמאל מזכיר זיין דעם חולה‪ ,‬האט דער‬ ‫אפילו געקומען דאווענען מיטן צדיק קבלת שבת‪,‬‬ ‫צדיק וקדוש מיט זיין גרויס עניוות געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז די מופת האבן אפילו די‬ ‫"קען איך דען באווייזן מופתים‪ ,‬איך קען נאר‬ ‫מתנגדים נישט געקענט פארזעהן‪ ,‬און מען האט‬ ‫דערציילט א מעשה"‪ ,‬און דאן האט דער צדיק‬ ‫געלאזט דעם צדיק וקדוש דער שרף מסטרעליסק‬ ‫וקדוש אנגעהויבן דערציילן די מעשה‪.‬‬ ‫זי"ע אפ רעכטן דעם שבת מיט אלע זיינע מנהגים‪.‬‬ ‫ווי באוויסט האט דער צדיק הרה"ק רבי אורי‬ ‫ווען דער צדיק מקאסאן זי"ע האט געענדיגט‬ ‫השרף מסטרעליסק זי"ע קיינמאל נישט אפ‬ ‫די מעשה פונעם שרף‪ ,‬האט ער גענומען א שטיקל‬ ‫געזאגט קיין סנדקאות‪ ,‬איינמאל האט מען‬ ‫חלה פון זיין שיריים‪ ,‬און ער האט געהייסן מען זאל‬ ‫געלאדענט דעם צדיק דעם שרף מסטרעליסק צו‬ ‫דאס געבן צו עסן פארן חולה‪ ,‬פארענדיגט דער זון‬ ‫א ברית אלס סנדק אין שטאט פינסק‪ ,‬און בימים‬ ‫הרה"ק רבי ישראל צבי זי"ע בזה"ל‪" ,‬איך קאן נישט‬ ‫ההם איז די שטאט פינסק געווען א שטאט פון גאר‬ ‫זאגן אז דער חולה איז גלייך יענע רגע געזונט‬ ‫אסאך מתנגדים צום דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער אויף שמחת תורה ביי די הקפות‬ ‫און דער הייליגער שרף האט דאך געדאווענט‬ ‫האט שוין דער חולה געטאנצן מיטן גאנצן עולם‬ ‫אויפן נוסח ספרד‪ ,‬אבער ער האט געוויסט אז די‬ ‫כאחד אדם"‪.‬‬ ‫מתנגדים וועלן דאס נישט צו לאזן און וועלן אים‬ ‫•••‬ ‫שטערן זיין עבודת הקודש‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' חיים טירנויער ע"ה האט דערציילט‪,‬‬ ‫אז איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי יהוסף‬ ‫האט דער הייליגער שרף געוויסט‪ ,‬אז כדי די‬ ‫מקאסאן זי"ע געווען אין א שטאט אויף שבת‬ ‫מתנגדים זאלן אים נישט שטערן‪ ,‬וועט ער מיזן‬ ‫קודש‪ ,‬און עס זענען זיך צוזאמען געלאפען א‬ ‫באווייזן א מעשה פלא און א מופת‪ ,‬און אזוי וועלן‬ ‫גרויסע עולם פון אלע שטעט ארום לכבודו פונעם‬ ‫די מתנגדים אים אפ לאזן‪ ,‬האט פאסירט‪ ,‬אז אויפן‬ ‫‪25‬‬ ‫האט דער זון רבי פנחס נתן געשיקט א נייעם‬ ‫צדיק‪ ,‬און עס זענען אריין צום רבין אסאך פון די‬ ‫מעסער פארן צדיק מקאסאן לכבוד ראש השנה‪,‬‬ ‫אידן‪ ,‬און זיי האבן מזכיר געווען פארן צדיק‪ ,‬אז‬ ‫און דער צדיק רבי יהוסף מקאסאן זי"ע האט די‬ ‫שוין וואכן לאנג ווארט מען אויף רעגן אין די אלע‬ ‫גאנצע ערב ראש השנה געהאלטן און איין‬ ‫שטעט ארום‪ ,‬און ליידער איז מען נאכנישט‬ ‫דערמאנען דעם גבאי'ן‪ ,‬ר' ישראל אייזיק דאס‬ ‫געהאלפן געווארן‪ ,‬און זיי האבן געבעטן דעם צדיק‪,‬‬ ‫מעסער‪ ,‬ר' ישראל אייזיק דאס מעסער‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫אז ער זאל פועל'ן א ישועה אז עס זאל שוין קומען‬ ‫נישט פארגעסן צו ברענגען דאס מעסער'ל פון רבי‬ ‫רעגן‪ ,‬אויך די גוים פון שטאט זענען געקומען בעטן‬ ‫פנחס נתן‪.‬‬ ‫דעם צדיק זאל העלפן‪.‬‬ ‫ליל ראש השנה ווען דער צדיק האט‬ ‫האט זיך דער צדיק וקדוש אנגעריפן מיט זיין‬ ‫געענדיגט די הייליגע עבודה פון דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫גרויס עניוות‪ ,‬די רבי הרה"ק רבי יצחק אייזיק‬ ‫מען זיך געזעצט צום שולחן הטהור‪ ,‬און ווען ער‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪ ,‬ווען ער האט געוואלט בענטשן‬ ‫האט אויף געהויבן דעם חלה דעקל האט ער נישט‬ ‫די אידן‪ ,‬האט ער געזאגט "נא‪ ,‬בענטשן"‪ ,‬ווען מען‬ ‫געזען דאס מעסער‪ ,‬האט ער גלייך געוויזן פאר‬ ‫האט געברויכט רעגן‪ ,‬האט די רבי געזאגט "נא‪,‬‬ ‫גבאי'ן ווי צו פרעגן ווי איז דאס מעסער‪ ,‬און דער‬ ‫וואסער צום בענטשן"‪ ,‬איז דאן געגאנגען רעגן‪ ,‬און‬ ‫גבאי ר' ישראל אייזיק איז דאן שנעל געלאפן און‬ ‫דער צדיק רבי יהוסף מקאסאן זי"ע האט צו‬ ‫געברענגט דעם מעסער'ל פון רבי פנחס נתן‪.‬‬ ‫געענדיגט בזה"ל‪" ,‬נא‪ ,‬זאל זיין וואסער צום‬ ‫אבער דאן האט פאסירט א דבר פלא‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫בענטשן"‪ ,‬דערציילט ר' חיים ע"ה‪ ,‬אז ווען מען איז‬ ‫דער צדיק רבי יהוסף מקאסאן האט גענומען דאס‬ ‫נאכדעם געגאנגען זיך טובל'ן‪ ,‬האט זיך גענומען‬ ‫מעסער אין די האנט‪ ,‬איז דאס אראפ געפאלן אויף‬ ‫גיסן מיט אזא שטארקייט‪ ,‬און עס איז געווען א‬ ‫דער ערד און זיך צעבראכן‪ ,‬דאן האט דער צדיק‬ ‫גרויסע קידוש השם ווען אויך די גוים האבן געזען‬ ‫געזאגט מיט א ווייטאג‪" ,‬פון הימל לאזט מען נישט‬ ‫וואס דער צדיק וקדוש האט דא געטון‪.‬‬ ‫צו קיין קינדער פאר רבי נתן'ען"‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫•••‬ ‫האט טאקע ליידער נישט איבער געלאזט קיין‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נורא וואס האט‬ ‫זש"ק‪.‬‬ ‫פאסירט ביים צדיק וקדוש רבי יהוסף מקאסאן זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איינע פון די צדיקים פון וועם דער צדיק מקאסאן‬ ‫הגה"צ רבי יהוסף חיים שענפעלד מבני ברק‬ ‫איז געווען א תלמיד מובהק‪ ,‬איז געווען הרה"ק רבי‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז הרה"ח ר' זכרי' עלעפאנט‬ ‫אליעזר צבי מקאמארנא זי"ע וואס האט געהאט א‬ ‫ע"ה איז געווען בשעת מעשה‪ ,‬ווען דער צדיק‬ ‫זון הרה"ק רבי פנחס נתן מרודיק זי"ע‪ ,‬דער זון האט‬ ‫וקדוש רבי יהוסף מקאסאן זי"ע האט חתונה‬ ‫ליידער געהאלטן יארן נאך די חתונה און נאכנישט‬ ‫געמאכט איינע פון זיינע טעכטער‪ ,‬און מען האט‬ ‫געהאלפן געווארן מיט קיין זש"ק‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫זיך געגרייט צום חופה‪ ,‬האט זיך אראפ געלאזט א‬ ‫כסדר מזכיר געווען ביי זיין גרויסן טאטן‪.‬‬ ‫גאר שטארקע רעגן‪ ,‬און מען האט נישט געקענט‬ ‫ארויס גיין צו די חופה‪ ,‬האט דער צדיק מקאסאן צו‬ ‫איין טאג האט דער טאטע רבי אליעזר צבי‬ ‫געריפן דעם מחותן‪ ,‬און ער האט זיך געשטעלט‬ ‫זי"ע געזאגט פארן זון בזה"ל‪" ,‬גיי פראווע דיך ביים‬ ‫ביים פענסטער און געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך בעט דעם‬ ‫מאדער רב‪ ,‬און אז דו וועסט געהאלפן ווערן איז‬ ‫שר של מים‪ ,‬אז ער זאל נישט פארשטערן די שמחה‬ ‫גוט"‪ ,‬וואס דאס איז געווען רבי יהוסף מקאסאן‬ ‫פון אונזערע קינדער"‪ ,‬לפלא גלייך האט זיך די רעגן‬ ‫זי"ע וואס איז נאך דאן געווען רב אין שטאט מאד‪,‬‬ ‫אפ געשטעלט און מען האט געשטעלט די חופה‪.‬‬ ‫איז דער זון רבי פנחס נתן געפארן צום צדיק רבי‬ ‫•••‬ ‫יהוסף מקאסאן זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך מזכיר געווען‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איין יאר יום כיפור ביינאכט‪,‬‬ ‫פאר זש"ק‪ ,‬האט אים דער צדיק געהייסן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫איז דער הייליגער צדיק רבי משה פון ראזוואדאוו‬ ‫אים קויפן א נייעם מעסער לכבוד ראש השנה‪ ,‬און‬ ‫זי"ע אריין אין בית המדרש אינמיטן דער נאכט און‬ ‫ער וועט מיט דעם מעסער אויף שניידן די חלה יו"ט‪,‬‬ ‫געפרעגט‪ ,‬צי עס איז דא עמעצער פון אונגארן‪ ,‬מען‬ ‫און מיט דעם וועט ער אי"ה געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫האט געזוכט און געפונען איינעם‪ ,‬און דער רבי‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫‪26‬‬ ‫שטארק פרוץ‪ ,‬אמאל איז געקומען צו אים א איד‬ ‫האט אים געפרעגט‪ ,‬צי ער ווייסט ווער דער מאדער‬ ‫מוצאי שבת און געבראכט סיגארן‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫רב איז‪ ,‬דער איד האט געענטפערט‪ ,‬אז ער ווייסט‬ ‫"רבי‪ ,‬דאס איז דער רווח פון שבת קודש‪ ,‬ווייל ביז די‬ ‫נאר אז ער איז א אייניקל פונעם עטרת צבי פון‬ ‫וואך שבת האב איך רח"ל גערייכערט סיגארן שבת‬ ‫זידיטשוב און א איידעם פונעם טאהשער רבי'ן‪ ,‬און‬ ‫קודש‪ ,‬און זינט איך האב געהערט דעם רבינ'ס‬ ‫אז ער פירט דארט אליין א עדה‪.‬‬ ‫פייערדיגע ווערטער וועגן קדושת השבת‪ ,‬איז דער‬ ‫רויך אפגעשטעלט געווארן פון מיין מויל"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער ראזוואדאווער געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז ער הערט די גאנצע נאכט ווי מען רופט אויס אין‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז רח"ל‬ ‫הימל‪" ,‬אז דער מאדע רב דינט דעם רבוש"ע מיט‬ ‫אוועק א קינד פון איינעם פון די איינוואוינער‪ ,‬און‬ ‫הארץ אין מח"‪ ,‬און דער הייליגער ראזוואדאווער‬ ‫ווען מען איז צוריק פון דער לוויה‪ ,‬וואס דער רבי‬ ‫איז אריין אין זיין חדר‪ ,‬דער איד איז צוריק אהיים‬ ‫דער הייליגער בני שלשים זי"ע האט אויך געהאט‬ ‫און דאס איבערגעגעבן פארן צדיק מקאסאן‪ ,‬ווען‬ ‫אנטייל גענומען דעראון‪ ,‬האט דער טאטע פונעם‬ ‫ראזוואדאווער רבי איז נסתלק געווארן סיון בשנת‬ ‫קינד זיך צוגעכאפט צום רבי'ן און זיך באקלאגט‬ ‫תרנ"ד‪ ,‬און די שמועה האט דערגרייכט צום‬ ‫אויף די צרה ווא סהאט אי ליידער באטראפן‪ ,‬האט‬ ‫הייליגען קאסאנער‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬מיר האבן‬ ‫זיך דער רבי אויסגעדרייט צום בית החיים און‬ ‫זיך קיינמאל נישט געזען אבער מיר האבן זיך‬ ‫געוויזן מיטן שטעקן אויפן אוהל און רונד ארום‪,‬‬ ‫געקענט"‪.‬‬ ‫און זיך ארויסגעכאפט מיט די ווערטער‪" ,‬דאס‬ ‫•••‬ ‫אלעס איז מיינס‪ ,‬און איך פרעג נישט קיין קשיא‪ ,‬און‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז דער צדיק‬ ‫דו! איין קינד און שוין פרעגסטו"‪.‬‬ ‫רבי מרדכי'לע מנאדבורנא זי"ע געקומען קיין‬ ‫•••‬ ‫מאדע אינמיטן זומער צו שניידן ווייץ פאר שמורה‬ ‫הרה"ח ר' שלום אליהו פעלבערבוים איז אמאל‬ ‫מצות‪ ,‬און האט געשיקט זיין גבאי אז ער וויל‬ ‫אריין אין צימער פונעם רבי'ן‪ ,‬ווען דער רבי איז‬ ‫קומען צום רב וואס איז געווען דער הייליגער בני‬ ‫פונקט ארויס‪ ,‬און געזען די איבערגעבליבענע‬ ‫שלשים מקאסאן זי"ע‪ ,‬האט דער רב געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫קאווע אויפן טיש‪ ,‬האט ער געכאפט א שלוק פון די‬ ‫דארף נישט קומען‪ ,‬פארקערט‪ ,‬ער וועט אליין גיין‬ ‫שיריים פונעם רבין‪ ,‬און ער האט געשפירט אז די‬ ‫צו אים‪ ,‬נאר מ'זאל אים באשטימען א צייט ווען ער‬ ‫קאווע איז געזאלצן‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם הויז‬ ‫זאל קומען‪ ,‬און אזוי איז געווען‪.‬‬ ‫בחור‪ ,‬און דער הויז בחור האט געענטפערט‪" ,‬אז‬ ‫זינט די דרשה אין ראצפערט טוט דער רבי דאס‬ ‫א צייט שפעטער איז געווען איינער פון זיינע‬ ‫אלעס אלס תיקון"‪.‬‬ ‫חסידים ביים נאדבורנער רבי'ן‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫•••‬ ‫זיך געזעגנט האט דער רבי אים געזאגט‪" ,‬גיב‬ ‫אין דער הקדמה פון זיין זון דעם הייליגען‬ ‫איבער א גריס דיין רבי'ן‪ ,‬איך האב איהם געזעהן אין‬ ‫שמועה טובה אויפן ספר "בני שלשים" ווערט‬ ‫הימעל"‪ ,‬דער חסיד האט עס איבערגעגעבן מיט די‬ ‫דערציילט‪ ,‬פארוואס מען האט דעם צדיק גערופן‬ ‫זעלבע ווערטער‪ ,‬און דער רב האט אים‬ ‫"יהוסף" מיט א "ה"‪ ,‬ווייל זיין זיידע‪ ,‬רבי יוסף‪ ,‬דער‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ביז יעצט האב איך געמיינט אז ער‬ ‫רב פון קאזאווא‪ ,‬האט געליטן גרויסע רדיפות‪ ,‬האט‬ ‫איז א רבי‪ ,‬יעצט זעה איך‪ ,‬אז אזוי ווי ער האט דאס‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי‬ ‫נישט געזעהן‪ ,‬זעהט ער עפעס אנדערש אויך‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪ ,‬אים צוגעלייגט דעם אות "ה" פון‬ ‫נישט"‪ ,‬ווייל דער צדיק האט כסדר פראבירט צו‬ ‫זיין אייגענעם נאמען‪ ,‬אזוי ווי ביי יוסף הצדיק‪,‬‬ ‫באהאלטן זיין גדלות און דאס פארדעקט מיט‬ ‫"עדות ביהוסף שמו"‪.‬‬ ‫ווערטליך‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין דער הקדמה פון זיין זוהן צום ספר "בני‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק דער‬ ‫שלשים" ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען‬ ‫הייליגער בני שלשים מקאסאן זי"ע איז געווען רב‬ ‫אלס קינד ביי זיין זיידן אין העליטש‪ ,‬איז ער‬ ‫אין דעברעצין‪ ,‬האט ער געהאלטן פילע דרשות‬ ‫געפאלן שווער קראנק‪ ,‬ביז כלות הנפש ממש‪ ,‬די‬ ‫וועגן קדושת השבת‪ ,‬וואס איז דארטן געווען‬ ‫‪27‬‬ ‫•••‬ ‫מאמע האט אים גענומען און אריינגעטראגן צו‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווי באקאנט האט דער‬ ‫איר טאטן‪ ,‬דעם צדיק‪ ,‬אים אוועקגעלייגט אויף זיין‬ ‫הייליגער בני שלשים געהאט א שארפן מוח ווי‬ ‫בעט‪ ,‬און איז ארויס מיט א ביטער געוויין‪.‬‬ ‫ווייניג אנדערע‪ ,‬און מען דערציילט אסאך מעשיות‬ ‫תיכף האט דער זיידע איר גערופן און געזאגט‪,‬‬ ‫ווי ער האט דערקענט מענטשן וואס ער האט‬ ‫"נעם דיין קינד‪ ,‬עס פעלט אים גאר נישט"‪ ,‬ווען זי‬ ‫געזען נאר איינמאל‪ ,‬און זיי געדענקט צענדליגער‬ ‫האט אים גענומען‪ ,‬האט זי געפונען אויף אים א‬ ‫יארן שפעטער‪.‬‬ ‫צעטל‪ ,‬וואו עס איז געשטאנען "צבי בן הינדא"‪,‬‬ ‫זיין אייניקל‪ ,‬הרה"ק רבי פנחס שלום פון‬ ‫דער הייליגער נאמען פונעם זידיטשובער רבי'ן‪,‬‬ ‫קאסאן זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫מיט א תפילה אז אידישע קינדער זאלן געזונט‬ ‫געקומען צום רבי'ן א איד פון גאליציע‪ ,‬און דער רבי‬ ‫ווערן‪ ,‬און דער קראנקער קינד איז אינגאנצן‬ ‫האט אים גלייך דערקענט און אויסגערופן‪" ,‬דו‬ ‫געזונט געווארן‪.‬‬ ‫ביסט פלוני פון טלוסט!"‪ ,‬ווען ער האט געזען ווי‬ ‫דער צעטל איז שפעטער געווארן א‬ ‫יענער איז פאר'חידוש'ט‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬מיין‬ ‫באוואוסטע קמיע‪ ,‬און מיט איר זענען געזונט‬ ‫נישט אז דא איז רוח הקודש‪ ,‬נאר ווען איך בין‬ ‫געווארן אסאך אידישע קינדער‪ ,‬איינמאל האט ער‬ ‫געווען א קינד פון צוויי יאר‪ ,‬האט מיך מיין מאמע‬ ‫עס געליען פאר א איד וואס זיין קליין קינד איז‬ ‫אמאל געהאלטן אויפן ארעם‪ ,‬און עס איז‬ ‫געווען קראנק‪ ,‬און עס האט דארט אויך געהאלפן‪,‬‬ ‫אריינגעקומען דיין מאמע מיט דיר אויפן ארעם‪ ,‬און‬ ‫אבער פונקט אין יענער צייט וואס די קמיע איז‬ ‫פון דעמאלט אן געדענק איך דיך"‪.‬‬ ‫נישט געווען אין זיין שטוב‪ ,‬האט זיך געמאכט א‬ ‫נאך האט דער אייניקל רבי פנחס שלום‬ ‫שלעכטע געשיכטע ביי אים אין שטוב‪ ,‬און ער האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬איינמאל איז דער רבי געקומען אין א‬ ‫שטארק חרטה געהאט‪.‬‬ ‫ישוב‪ ,‬און אסאך חסידים זענען געקומען געבן‬ ‫ווען מען האט שפעטער צוריקגעברענגט די‬ ‫שלום‪ ,‬צווישן זיי איז געווען א איד וואס האט דעם‬ ‫קמיע‪ ,‬האט ער מקבל געווען מער נישט‬ ‫רבי'ן קיינמאל נישט געזען‪ ,‬ווען ער איז אריין‪ ,‬האט‬ ‫ארויסצוגעבן די רפואה פאר קיינעם וואס איז‬ ‫אים דער רבי באגעגנט און געזאגט‪" ,‬דו הייסט‬ ‫נישט פון זיין שטוב‪ ,‬בשנת תרמ"ח איז די שמירה‬ ‫זאנוויל מאיר"‪.‬‬ ‫געווען ביי אים‪ ,‬און אנהייב ווינטער תרמ"ח איז זי‬ ‫פארלוירן געגאנגען‪ ,‬און ער האט געלויבט דעם‬ ‫יענער האט זיך שטארק געוואונדערט פון ווי‬ ‫אויבערשטן און געזאגט‪" ,‬אזוי איז זיכער פון הימל"‪.‬‬ ‫די רבי ווייסט זיין נאמען‪ ,‬האט דער רבי געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫"וואונדער זיך נישט אזוי‪ ,‬ווייל מיט ארום דרייסיג‬ ‫זיין זוהן שרייבט‪ ,‬אז נאך דעם ווי די קמיע איז‬ ‫יאר צוריק‪ ,‬ווען איך בין געפארן אהיים מיט א‬ ‫פארלוירן געגאנגען‪ ,‬האט ער כסדר געזאגט‪" ,‬אויב‬ ‫חבורה חסידים פונעם צדיק רבי דוד'ל מדינוב זי"ע‪,‬‬ ‫דער חודש חשון גייט אדורך בשלום‪ ,‬איז עס פאר‬ ‫זענען מיר מיטן וואגן פארביי דיין שטוב‪ ,‬און מיר‬ ‫מיר א ישועה"‪ ,‬אויך אין זיינע כתבים האט מען‬ ‫האבן זיך אפגעשטעלט אינמיטן דער נאכט מקדש‬ ‫געפונען ווי דער צדיק שרייבט כסדר‪" ,‬חשון האט‬ ‫זיין די לבנה‪ ,‬און דו ביסט ארויס פון שטוב אונז‬ ‫נישט קיין שום יום טוב"‪.‬‬ ‫מכבד זיין‪ ,‬און באלד דערנאך זענען מיר ווייטער‬ ‫געפארן‪ ,‬אבער דיין פנים געדענק איך"‪.‬‬ ‫ערשט שפעטער האט מען פארשטאנען וואס‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק האט געמיינט מיט די ווערטער‪ ,‬ווייל‬ ‫הרה"ג ר' יוסף חיים שענפעלד‪ ,‬א אייניקל‬ ‫זיין רביצין איז נפטר געווארן ח' חשון בשנת‬ ‫פונעם הייליגען בני שלשים האט דערציילט‪ ,‬בשם‬ ‫תרע"א‪ ,‬און ער אליין איז נסתלק געווארן כ"ג חשון‬ ‫ר' אברהם צבי קליין פון קאשוי‪ ,‬איינמאל זענען‬ ‫אין דעם נאכפאלגנדן יאר‪ ,‬און אויך בשנת תרנ"ג‬ ‫אריינגעקומען צום זיידען דער הייליגער בני‬ ‫איז ער אין חשון געלעגן געפערליך קראנק‪ ,‬און‬ ‫שלשים זי"ע צוויי יונגלעך ארום צוועלף יאר אלט‪,‬‬ ‫מען האט דאן זוכה געווען‪ ,‬אז די תפילות פון אלע‬ ‫דער רבי האט זיי אנגעקוקט‪ ,‬אנגעוויזן מיט דער‬ ‫צדיקים וואס האבן געדאווענט פאר אים זענען‬ ‫האנט און געזאגט‪.‬‬ ‫אנגענומען געווארן‪.‬‬ ‫‪28‬‬ ‫אפגעזאגט‪ ,‬ווייל די רביצין האט נישט געוואלט‬ ‫"ביי דעם בין איך געווען סנדק‪ ,‬און ביי דעם בין‬ ‫אוועקפארן אזוי ווייט פון איר טאטנ'ס שטוב און‬ ‫איך געווען מוהל‪ ,‬און אויב איר גלייבט נישט‪ ,‬וועט‬ ‫פון דער משפחה‪ ,‬אין די קארפאטישע בערג‪ ,‬אבער‬ ‫איר זען‪ ,‬אז ביי דעם וואס איך בין געווען מוהל איז‬ ‫צום סוף האט ער זיך געלאזט איבער רעדן און האט‬ ‫דא א געוויסער סימן אויפן פוס"‪ ,‬מען האט דאס‬ ‫מסכים געווען צו נעמען דאס רבנות אין‬ ‫נאכגעקוקט‪ ,‬און פארשטייט זיך אז ער איז געווען‬ ‫סוואליאווא‪.‬‬ ‫גערעכט‪ ,‬אויך ווען ער איז אין די יונגע יארן געווען‬ ‫אין פארשידענע ערטער און אריינגעקוקט אין די‬ ‫שבת פרשת כי תצא‪ ,‬ביי שלש סעודות אין‬ ‫ספרים אין בית המדרש‪ ,‬איז עס אים געבליבן‬ ‫טאהש‪ ,‬האט איינער געזאגט א פסוק‪ ,‬וואס דאס‬ ‫איינגעקריצט אין זכרון ביז דער עלטער‪ ,‬און ער‬ ‫איז געווען דער שטייגער ביים הייליגען בני‬ ‫האט געקענט זאגן די ווערטער פון יענע ספרים‬ ‫שלשים זי"ע‪ ,‬אז איינער האט געזאגט א פסוק‪ ,‬און‬ ‫ווארט ביי ווארט‪.‬‬ ‫דער רבי האט גע'דרש'נט א הערליכע דרש אויף‬ ‫•••‬ ‫יענעם פסוק‪ ,‬יענעם שבת איז אויסגעקומען דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט דעם‬ ‫פסוק‪" ,‬כי תבנה בית חדש ועשית מעקה לגגך‪ ,‬ולא‬ ‫צדיק דעם הייליגען בני שלשים זי"ע גערופן צו א‬ ‫תשים דמים בביתך כי יפול הנופל ממנו"‪.‬‬ ‫ברית און ער האט געמאכט די ברכות‪ ,‬האט ער‬ ‫אפטמאל אליין געגעבן דעם נאמען פאר'ן קינד‪ ,‬אן‬ ‫דער צדיק דער הייליגער בני שלשים זי"ע‬ ‫פרעגן דעם טאטן‪" ,‬ויקרא שמו בישראל פלוני בן‬ ‫האט דאס אנגענומען אלס א רמז פון הימל‪ ,‬און‬ ‫פלוני"‪.‬‬ ‫גלייך באשלאסן צוריקצוציען פון זיין הסכמה צו‬ ‫ווערן רב אין שטאט סוואליאווא‪ ,‬און ווען די‬ ‫זיין שוואגער הרה"ק רבי אלימלך הסבא‬ ‫סוואליאווער פרנסים זענען די קומענדיגע וואך‬ ‫קדישא מטאהש זי"ע האט געזאגט‪" ,‬א חידוש איז‬ ‫געקומען אים אפנעמען‪ ,‬זענען זיי צוריקגעפארן‬ ‫עס אליין‪ ,‬און גרויסע חידוש איז‪ ,‬אז די בעלי ברית‬ ‫מיט ליידיגע הענט‪.‬‬ ‫האבן אייביג מסכים געווען מיטן נאמען‪ ,‬אבער דער‬ ‫גרעסטער וואונדער איז‪ ,‬אז קיינמאל איז נישט‬ ‫דעם קומענדיגן כל נדרי ביינאכט‪ ,‬ווען די שול‬ ‫געשען אז ער זאל געבן א נאמען פון א ברודער‬ ‫אין סוואליאווא איז געווען פול‪ ,‬האט זיך פלוצלינג‬ ‫אדער א זיידע פונעם קינד‪ ,‬אדער אן אנדער נאמען‬ ‫אראפגעבראכן דער ווייבער שול אויבן‪ ,‬און אלע‬ ‫וואס מען קען נישט רופן‪ ,‬אפילו אין ערטער וואו ער‬ ‫זענען אריינגעפאלן ביז אין דער מקוה אונטן‬ ‫האט נישט געקענט די משפחה"‪.‬‬ ‫אינעם בנין‪ ,‬און ליידער רח"ל זעקס און דרייסיג‬ ‫•••‬ ‫פרויען זענען אומגעקומען‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז פינף יאר נאך דער‬ ‫חתונה כ"ח סיון בשנת תרל"ג‪ ,‬איז זיין שווער דער‬ ‫ווען די רעבעצין האט עס געהערט‪ ,‬האט זי‬ ‫הייליגער שרף מטאהש זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪" ,‬א נס איז אונז געשען‪ ,‬אז מיר זענען נישט‬ ‫איבערגעלאזט אן אלמנה מיט קליינע יתומים‪ ,‬דער‬ ‫אריבער קיין סוואליאווא‪ ,‬און מיר זענען ניצול‬ ‫יונגער איידעם דער הייליגער בני שלשים זי"ע‬ ‫געווארן"‪ ,‬האט דער רבי געענטפערט מיט א‬ ‫האט גענומען אויף זיך די אחריות צו דערציען און‬ ‫צובראכענקייט‪" ,‬ווער ווייסט? אפשר ווען איך‬ ‫חתונה מאכן די יתומים‪ ,‬און די גרויסע צדיקים‬ ‫וואלט געווען דארט‪ ,‬וואלט אזא אומגליק נישט‬ ‫בדורו ובתוכם דער הייליגער דברי חיים זי"ע און‬ ‫געשען"‪.‬‬ ‫דער הייליגער ייטב לב זי"ע‪ ,‬האבן געשריבן בריוו‬ ‫•••‬ ‫צו די טאהש'ער בעלי בתים‪ ,‬אז מען זאל אים‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די יונגע יארן‪ ,‬ווען‬ ‫אויפנעמען אויפן שווערס פלאץ‪ ,‬און אזוי איז ער‬ ‫דער הייליגער בני שלשים זי"ע איז נאך געזעסן‬ ‫זייענדיג נאר צוואנציג יאר אלט‪ ,‬געווארן דער רב‬ ‫אויף קעסט ביי זיין שווער דעם הייליגען שרף‬ ‫אין שטאט טאהש‪.‬‬ ‫מטאהש זי"ע‪ ,‬איז ער אמאל געפארן קיין צאנז צו‬ ‫זיין רבי'ן דעם הייליגען דברי חיים זי"ע‪ ,‬אויפן וועג‪,‬‬ ‫שפעטער האט מען אים פארגעלייגט דעם‬ ‫ערב שבת‪ ,‬ווען ער האט געזעהן אז ער וועט שוין‬ ‫רבנות אין סוואליאווא‪ ,‬אבער צוערשט האט ער עס‬ ‫‪29‬‬ ‫דער רבי דער הייליגער בני שלשים זי"ע האט‬ ‫נישט אנקומען קיין צאנז אויף שבת‪ ,‬איז ער‬ ‫דערקענט זיין אלטן באקאנטן‪ ,‬און פארשטאנען‬ ‫צוגעפארן קיין קאשוי און באשלאסן דארט צו‬ ‫וואס ער מיינט‪ ,‬און אים געזאגט‪" ,‬האלט זיך ביי‬ ‫בלייבן אויף שבת‪.‬‬ ‫שווייגן‪ ,‬און דערצייל עס נישט פאר קיין שום‬ ‫מענטש אויף דער וועלט"‪ ,‬ר' עקיבא האט געהאלטן‬ ‫ער האט געקויפט אויפן מארק א הינדל לכבוד‬ ‫ווארט ביז נאך דעם רבי'נס הסתלקות‪ ,‬אויף דער‬ ‫שבת און איז געגאנגען זוכן דעם שוחט פון שטאט‪,‬‬ ‫עלטער האט ער עס דערציילט מיט טרערן אין די‬ ‫אויפן וועג האט ער באגעגנט א באקאנטן‪ ,‬א‬ ‫אויגן פאר דעם רבי'נס אייניקל רבי פנחס שלום פון‬ ‫טאשער חסיד ר' עקיבא מאנן‪ ,‬וואס מען האט אים‬ ‫קאסאן‪ ,‬אין טאהש‪ ,‬ביים טאהש'ער רב'ס יארצייט‬ ‫גערופן "עקיבא באלדאגער"‪ ,‬און יענער האט אים‬ ‫כ"ח סיון‪.‬‬ ‫צוגעוויזן די שטוב פונעם שוחט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר "פאר יהוסף" ווערט געברענגט בשם‬ ‫ווען זיי זענען אריין אין שטוב‪ ,‬איז דער שוחט‬ ‫רבי מנחם ישראל פון קאסאן זי"ע‪ ,‬אז זיין טאטע‬ ‫געשטאנען מיט'ן מעסער אין האנט‪ ,‬גרייט צו‬ ‫רבי פנחס שלום‪ ,‬דעם בני שלשים'ס אייניקל‪ ,‬האט‬ ‫שעכטן‪ ,‬דער יונגערמאן דער הילליגער בני שלשים‬ ‫אים דערציילט‪ ,‬אז דער זיידע האט אים אליין‬ ‫זי"ע האט אהינגעגעבן דעם הינדל פארן שוחט‪,‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬עס טוט אים וויי וואס ער האט נישט‬ ‫אבער פלוצלינג האט ער צוריקגעכאפט דעם‬ ‫געלערנט כאטש איין זמן אין דער ישיבה פונעם‬ ‫הינדל‪ ,‬און איז ארויסגעלאפן פון שטוב‪ ,‬דער חסיד‬ ‫ייטב לב אין סיגעט‪ ,‬ווען יא‪ ,‬וואלט ער בעסער‬ ‫ר' עקיבא איז אים נאכגעלאפן און געפרעגט וואס‬ ‫געקענט שרייבן תשובות אין הלכה"‪.‬‬ ‫איז געשען‪ ,‬האט דער צדיק דער הייליגער בני‬ ‫•••‬ ‫שלשים זי"ע געענטפערט‪" ,‬איך האב דערשמעקט‬ ‫דער מקובל רבי צבי אביגדור פיש‪ ,‬באקאנט‬ ‫ביי אים א ריח פון ניאוף און נבילות"‪.‬‬ ‫אלס "רבי הערשעלע נאפקאר"‪ ,‬א תלמיד פונעם‬ ‫מער ווי צוואנציג יאר שפעטער איז ר' עקיבא‬ ‫קאמארנער רבי'ן‪ ,‬איז געווען דער בעל מקרא ביים‬ ‫געווען ביים באבובער רבי'ן רבי שלמה‪ ,‬ווען מען‬ ‫הייליגען בני שלשים ביי תקיעת שופר‪ ,‬אין זיין ספר‬ ‫האט צוגעברענגט א מיידל מיט א דיבוק‪ ,‬און דער‬ ‫ברענגט דער בני שלשים דברי תורה פון אים‪ ,‬און‬ ‫הייליגער באבובער רבי האט באשוואוירן דעם‬ ‫שרייבט אויף אים‪" ,‬ידיד נפשי הצדיק מו"ה צבי‬ ‫דיבוק‪ ,‬אז ער זאל ארויסגיין‪ ,‬און צוגעזאגט‪ ,‬אז‬ ‫אביגדור בן פיגא‪ ,‬יבלה ימיו בטוב ושנותיו‬ ‫דערפאר וועט ער טון א טובה פאר זיין נשמה און‬ ‫בנעימים"‪ ,‬און אמאל האט ער געזאגט אויף אים‪,‬‬ ‫זאגן קדיש‪.‬‬ ‫"אויף דער תמימות פון ר' הערש נאפקאר שטייט‬ ‫האלב מדינת אונגארן!"‪.‬‬ ‫האט דער דיבוק אנגעהויבן רעדן און געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫"איך בין פלוני בן פלוני‪ ,‬איך בין געווען א שוחט אין‬ ‫דער צדיק רבי פנחס שלום פון קאסאן זי"ע‬ ‫קאשוי‪ ,‬און מיט כוונה האב איך געגעבן אידן צו עסן‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אויף דער חתונה פון זיין זיידנ'ס‬ ‫נבילות וטריפות‪ ,‬און געטון שווערע עבירות‪ ,‬און‬ ‫איידעם‪ ,‬רבי שמואל צבי ווייס פון בענעדיקאוויץ‪,‬‬ ‫קיין מענטש האט עס נישט באמערקט – חוץ‬ ‫זענען געווען דעם חתנ'ס פעטערס‪ ,‬דער ספינקער‬ ‫איינמאל‪ ,‬ווען א יונגערמאן איז דורכגעפארן דורך‬ ‫רבי דער הייליגער אמרי יוסף זי"ע‪ ,‬מיט זיין‬ ‫קאשוי‪ ,‬און ער האט מיך דערקענט"‪.‬‬ ‫איידעם רבי נחמן כהנא בעל ארחות חיים אב"ד‬ ‫ספינקא זי"ע‪ ,‬און אויך דער גאון רבי נתנאל הכהן‬ ‫ווען ר' עקיבא האט דאס געהערט‪ ,‬איז ער‬ ‫פריעד בעל פני מבין אב"ד אויוואראש זי"ע‪.‬‬ ‫אויפגעשפרונגען און אויסגעשריגן‪" ,‬געוואלד‪ ,‬דעם‬ ‫טאשער רב'ס איידעם‪ ,‬וואו איז ער?"‪ ,‬און ער האט‬ ‫ביים קבלת פנים האט זיך דער הייליגער פני‬ ‫זיך נאכגעפרעגט און זיך דערוואוסט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫מבין צוגעבויגן צום הייליגען בני שלשים און‬ ‫יעצט רב אין נירמאדע‪ ,‬ער איז גלייך געפארן קיין‬ ‫געזאגט‪" ,‬עס שטייט אין גמרא‪ ,‬מעבירין את המת‬ ‫נירמאדע‪ ,‬און ווי נאר ער איז אריין צום רבי'ן האט‬ ‫מלפני הכלה"‪ ,‬און ער האט געוואלט זאגן א דבר‬ ‫ער געפרעגט‪" ,‬זעען אייערע אויגן נאך אזוי ווייט ווי‬ ‫תורה דערויף‪ ,‬אבער ווי נאר דער בני שלשים האט‬ ‫דעמאלט?"‪.‬‬ ‫‪30‬‬ ‫חסידים וואס גייען מיט אים‪ ,‬צו הערן די דרשה‬ ‫געהערט די ערשטע ווערטער‪ ,‬האט ער‬ ‫פאר כל נדרי‪ ,‬ווייל ער האט נישט געוואלט אז דער‬ ‫אויסגעשריגן‪" ,‬שא! איך וויל נישט הערן!"‪.‬‬ ‫רב זאל איבערנעמען די בית הכנסת מיט זיינע‬ ‫מענטשן‪.‬‬ ‫די מסובין האבן זיך געוואונדערט פארוואס‬ ‫דער הייליגער בני שלשים איז אזוי אויפגעקאכט‪,‬‬ ‫ווען דער הייליגער בני שלשים איז‬ ‫אבער גלייך נאך דער חתונה‪ ,‬וואס איז געווען כ"ח‬ ‫אנגעקומען און געזען דעם חילול השם‪ ,‬איז ער‬ ‫תמוז בשנת תרס"ד‪ ,‬איז דער הייליגער ארחות חיים‬ ‫אריין אין שול‪ ,‬ארויף אויף די טרעפ פונעם ארון‬ ‫פלוצלינג נסתלק געווארן‪ ,‬זייענדיג נאר דריי און‬ ‫קודש‪ ,‬אנגעטון אין טלית און קיטל‪ ,‬און‬ ‫פערציג יאר אלט‪ ,‬און דערנאך האט דער הייליגער‬ ‫אויסגערופן‪ ,‬אז אזא זאך איז קיינמאל נישט געטון‬ ‫בני שלשים געזאגט‪" ,‬ווי נאר ער האט אנגעהויבן‬ ‫געווארן און נישט געהערט געווארן אין כלל ישראל‪,‬‬ ‫זאגן דעם דבר תורה‪ ,‬האב איך שוין געזען וואס דא‬ ‫דעריבער איז ער גוזר אז אלע מתפללים זאלן‬ ‫גייט געשען"‪ ,‬און ער נישט געוואלט שטערן די‬ ‫פארלאזן די שול‪ ,‬מענער‪ ,‬פרויען און קינדער האבן‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫גלייך אנגעהויבן ארויסגיין‪ ,‬ביז עס איז נישט‬ ‫•••‬ ‫געבליבן קיין מנין פאר כל נדרי‪ ,‬און באלד דערנאך‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין שוואגער הרה"ק‬ ‫האט ער פארלאזט נירמאדע און איז געפארן קיין‬ ‫רבי מרדכי סג"ל לאווי זי"ע‪ ,‬א זוהן פונעם הייליגען‬ ‫דעברעצין‪ ,‬און פון דארט קיין קאסאן‪.‬‬ ‫טאשער רבי'ן‪ ,‬האט נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫•••‬ ‫רבנות פון גרויס ענוה‪ ,‬און האט זיך געפירט אלס‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט מאדע‪,‬‬ ‫שוחט – אין סאטמאר‪ ,‬נאפקא‪ ,‬נירמאדע און‬ ‫ווען דער הייליגער בני שלשים זי"ע איז דארט‬ ‫אנדערע ערטער‪ ,‬און דער שוואגער דער הייליגער‬ ‫געווען רב‪ ,‬איז געווען דארט א מלמד‪ ,‬ר' ברוך‬ ‫בני שלשים האט שטארק געשעצט זיין שחיטה‪.‬‬ ‫מענדל גראס‪ ,‬א גרויסע ירא שמים‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען ר' יהושע גליק פון‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬איז די אלמנה געבליבן מיט קליינע‬ ‫ראהאד איז געפאלן שווער קראנק‪ ,‬האט ער‬ ‫קינדער אן א שטיקל ברויט‪ ,‬און זי איז געקומען‬ ‫געבעטן זיין שוואגער ר' מרדכי רויז ער זאל אים‬ ‫צום רבי'ן און זיך אויסגעוויינט אז זי האט נישט‬ ‫מזכיר זיין ביים רבי'ן דער הייליגער בני שלשים‪,‬‬ ‫וואס צו געבן די קינדער צו עסן‪.‬‬ ‫און דער רבי האט געהייסן‪ ,‬אז ער זאל עסן פלייש‬ ‫פון א הינדל וואס זיין שוואגער רבי מרדכי האט‬ ‫האט דער רבי דער הייליגער בני שלשים איר‬ ‫גע'שחט'ן‪ ,‬און דאס וועט פאר אים זיין א רפואה‪ ,‬ר'‬ ‫געפרעגט‪" ,‬האסטו אין שטוב א שאנק וואס‬ ‫יהושע איז געפארן קיין נירמאדע צו רבי מרדכי'ס‬ ‫פארמאכט זיך?"‪ ,‬זי האט געענטפערט יא‪ ,‬האט‬ ‫שטוב‪ ,‬מען האט גע'שחט'ן א הינדל און אים‬ ‫דער צדיק געזאגט‪" ,‬פאר קיין סאלקע‪ ,‬קויף דארט‬ ‫געגעבן צו עסן‪ ,‬און תיכף איז אים בעסער געווארן‪,‬‬ ‫א זאק עפל‪ ,‬לייג דעם זאק אין שאנק‪ ,‬און פון די עפל‬ ‫ביז ער איז אינגאנצן געזונט געווארן‪.‬‬ ‫זאלסטו פארקויפן און האבן פרנסה‪ ,‬נאר זאלסט‬ ‫•••‬ ‫נישט צולאזן קיינעם צו דער שאנק"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין נירמאדע וואו‬ ‫דער הייליגער בני שלשים זי"ע איז געווען רב‪ ,‬האט‬ ‫אזוי האט זי געטון‪ ,‬און דעם גאנצן ווינטער‬ ‫ער זיך שטארק געשטעלט פאר דער ריינער‬ ‫האט זי פארקויפט עפל און זיך דערפון‬ ‫אידישקייט‪ ,‬אן קיין שום פשרות‪ ,‬און דאס האט‬ ‫אויסגעהאלטן‪ ,‬אבער איינמאל איז א קליין מיידל‬ ‫אויפגעברויזט דעם ראש הקהל‪ ,‬א רייכער מאן‬ ‫צוגעגאנגען צום שאנק און געפרעגט‪" ,‬מאמע‪,‬‬ ‫וואס איז געשטאנען נאנט צו דער רעגירונג‪.‬‬ ‫האסטו נאך עפל?"‪ ,‬און פון יענעם רגע זענען די‬ ‫עפל פארשוואונדן‪ ,‬און עס איז נישט געבליבן קיין‬ ‫אין ספר "עולמו של אבא" ברענגט דער מחבר‬ ‫איין עפל אינעם זאק‪ ,‬ווען זי איז געלאפן דערציילן‬ ‫וואס ער האט אליין געזען‪ ,‬ערב יום כיפור האט‬ ‫פארן רבי'ן‪ ,‬האט ער איר געזאגט‪" ,‬איך האב דיך‬ ‫דער ראש הקהל אוועקגעשטעלט אונגארישע‬ ‫דאך געווארנט אז זאלסט נישט צולאזן קיינעם צום‬ ‫סאלדאטן ביי דער טיר פון בית הכנסת‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫שאנק"‪.‬‬ ‫אריינלאזן נאר דעם רב אליין‪ ,‬אבער נישט די‬ ‫‪31‬‬ ‫ער האט געזען א בריוו פון זיין טאטן צו א איד וואס‬ ‫•••‬ ‫האט אים געבעטן ער זאל דאווענען פאר אים‪ ,‬און‬ ‫עס האט דערציילט איינע פון די נאנטע צום‬ ‫די טאטע שרייבט דארט‪ ,‬אויב ער וועט מקבל זיין‬ ‫צדיק‪ ,‬אז ראש השנה ביינאכט‪ ,‬נאכ'ן טיש‪ ,‬איז דער‬ ‫צו זיין א שומר שבת‪ ,‬וועט ער דאווענען פאר אים‪,‬‬ ‫הייליגער בני שלשים זי"ע אריין אין זיין צימער און‬ ‫און אויב נישט‪ ,‬זאל ער אים מער נישט שיקן קיין‬ ‫איבערגעגאנגען אלע קוויטלעך וואס מען האט‬ ‫שליחים און נישט שרייבן‪" ,‬ווייל איך בין נישט‬ ‫אים געגעבן פאר יום טוב‪.‬‬ ‫געקומען אויף דער וועלט צו קלייבן געלט‪ ,‬נאר‬ ‫אריינצוברענגען די וואס זענען אוועקגעפאלן‬ ‫איינמאל‪ ,‬ווען ער איז נאך געווען רב אין‬ ‫אונטער די פליגל פון דער שכינה"‪.‬‬ ‫מאדע‪ ,‬האט ער אינמיטן ליינען אנגעכאפט א‬ ‫•••‬ ‫קוויטל‪ ,‬און געהייסן דעם הויז‪-‬בחור גלייך גיין צום‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין איידעם‪ ,‬הרב ר'‬ ‫גבאי ר' ישעיה דוד‪ ,‬וואו עס זענען איינגעשטאנען‬ ‫שמואל שענפעלד פון קאשוי‪ ,‬האט נישט געוואלט‬ ‫עטליכע געסט אויף יום טוב‪ ,‬און ער זאל זיכן אויב‬ ‫אנקומען צו מענטשן‪ ,‬און האט זיך מפרנס געווען‬ ‫דארט וועט ער געפינען א איד פון קעמעטשע‪ ,‬און‬ ‫פון מסחר‪ ,‬איינמאל האט ער געהאט א געשעפט‬ ‫ער זאל אים רופן תיכף צו אים אין שטוב‪.‬‬ ‫פון מעל‪ ,‬איז אריין א באקאנטער פון קאסאן‪ ,‬ר'‬ ‫משה שלאמאוויטש‪ ,‬און געזען אז מייז לויפן ארום‬ ‫דער בחור האט מורא געהאט צו גיין אליין דריי‬ ‫צווישן די זעק מעל און מאכן גרויסן שאדן‪ ,‬ר' משה‪,‬‬ ‫אזייגער נאך חצות ביינאכט‪ ,‬אבער דעם רבי'נס‬ ‫וואס האט געוואוסט פון דעם רבי'נס סגולה‪ ,‬האט‬ ‫באפעל איז געווען שטארקער‪ ,‬ער איז געקומען‬ ‫זיך געוואונדערט און געזאגט פאר דער פרוי‪ ,‬דעם‬ ‫און געפרעגט ווער איז דא פון קעמעטשע‪ ,‬האט זיך‬ ‫רבי'נס טאכטער מרת רייזל‪" ,‬פארוואס שרייבסטו‬ ‫איינער געמאלדן‪ ,‬אז ער קומט פון שטאט‬ ‫נישט צום טאטן"‪.‬‬ ‫קעמעטשע‪ ,‬האט דער הויז בחור איבערגעגעבן‪ ,‬אז‬ ‫דער רבי רופט אים‪.‬‬ ‫זי האט גלייך געשריבן א בריוו צום טאטן און‬ ‫דערציילט איבער די צרה פון די מייז אינעם‬ ‫דער איד איז שטארק דערשראקן געווארן‪ ,‬און‬ ‫געשעפט‪ ,‬און דער רבי האט געענטפערט‪ ,‬אז זי‬ ‫געטראכט ביי זיך‪ ,‬פארוואס רופט אים דער רבי‬ ‫זאל זאגן‪" ,‬יהוסף בן חיה דרעזיא באפעלט אלע מייז‬ ‫אינמיטן דער נאכט‪ ,‬און דאס נאך ווען ער איז דאס‬ ‫אז זיי זאלן אוועקגיין‪ ",‬און דערמאנען דעם נאמען‬ ‫ערשטע מאל געקומען צו רבין‪ ,‬מיט גרויס פחד איז‬ ‫פון א גוי אין שטאט‪ ,‬צו וועמענס שטוב זיי זאלן‬ ‫ער מיטגעגאנגען‪ ,‬אנקומענדיג צום רבין אין שטוב‪,‬‬ ‫גיין‪ ,‬אבער זי זאל עס פאר קיינעם נישט דערציילן‪.‬‬ ‫האט אים דער רבי געפרעגט‪" ,‬הייסטו פלוני בן‬ ‫פלונית?" האט דער איד גענטפערט אז יא ער‬ ‫זי האט אזוי געטון‪ ,‬און געהייסן די מייז גיין‬ ‫הייסט אזוי‪ ,‬האט דער רבי געזאגט‪" ,‬אויב אזוי‪ ,‬איז‬ ‫צום גוי וואס האט געהאט א מיל‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫אלעס גוט‪ ,‬דו קענסט גיין צוריק‪ ,‬איך האב דיך‬ ‫געווען – דער גוי האט זיך שפעטער באקלאגט‬ ‫גערופן‪ ,‬ווייל דא אין קוויטל האט מען דורך א טעות‬ ‫פאר זיינע חברים‪ ,‬אז אין א שיינעם טאג זענען‬ ‫געשריבן פאר דיין מאמע אן אנדער נאמען"‪.‬‬ ‫אריינגעקומען טשאטעס מייז און אנגעפילט זיין‬ ‫•••‬ ‫גאנצע מיל‪ ,‬א שטיק צייט שפעטער איז ר' משה‬ ‫אמאל איז אריין צום בני שלשים א באקאנטער‬ ‫ווידער אריין‪ ,‬און געזען אז די מייז זענען‬ ‫גביר‪ ,‬און אוועקגעלייגט אויפן טיש א קאנווערט‬ ‫פארשוואונדן‪ ,‬און געבעטן זי זאל מודה זיין‪.‬‬ ‫פול מיט א גרויסע סומע געלט‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬דער‬ ‫רבי זאל נעמען וויפיל ער וויל"‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫די רעבעצין האט מודה געווען און געבעטן ער‬ ‫געענטפערט‪" ,‬איך דארף נישט דיין געלט‪ ,‬זאג מיר‬ ‫זאל קיינעם נישט דערציילן דערוועגן‪ ,‬אבער ער‬ ‫נאר צו אז דו וועסט זאגן יעדן טאג צען קאפיטלעך‬ ‫האט עס יא דערציילט‪ ,‬און אין עטליכע טעג ארום‬ ‫תהלים"‪.‬‬ ‫זענען די מייז צוריקגעקומען‪ ,‬ווען זי האט ווידער‬ ‫געשריבן‪ ,‬האט דער רבי געענטפערט‪" ,‬דו האסט‬ ‫און דער זון דער הייליגער שמועה טובה זי"ע‬ ‫עס זיכער דערציילט‪ ,‬איך האב דיך דאך געווארנט‪,‬‬ ‫שרייבט אין דער הקדמה צום ספר בני שלשים‪ ,‬אז‬ ‫‪32‬‬ ‫און דער שווער האט געהייסן פארן איידעם‬ ‫יעצט זאג ווידער ווי פריער‪ ,‬אבער היט זיך אז‬ ‫רבי שמואל צבי‪" ,‬נעם יעדן קוויטל פונעם הויפן‪ ,‬און‬ ‫קיינער זאל נישט וויסן"‪ ,‬אזוי האט זי געטון‪ ,‬און פון‬ ‫ליין הויך נאר דעם נאמען פון דער שטאט און דעם‬ ‫דעמאלט אן האבן זיי מער קיינמאל נישט געליטן‬ ‫נאמען פון דער מאמע‪ ,‬און איך וועל דיר זאגן‬ ‫פון מייז‪ ,‬אין אלע ערטער וואו זיי האבן געוואוינט‪,‬‬ ‫אויסנווייניג די בקשה און אלעס וואס שטייט‬ ‫אפילו צענדליגער יארן שפעטער‪.‬‬ ‫דארט"‪ ,‬האט רבי שמואל צבי געענדיגט‪" ,‬איך זאג‬ ‫•••‬ ‫עדות אז איך האב אזוי געטון‪ ,‬און דער רבי האט‬ ‫איינע פון די אייניקלעך פונעם הייליגען אמרי‬ ‫אויסנווייניג געזאגט אלעס וואס איז געשטאנען אין‬ ‫יוסף מספינקא זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דעם שבת‬ ‫די קוויטלעך"‪.‬‬ ‫ווען דער וויזשניצער רבי דער הייליגער צמח צדיק‬ ‫•••‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬איז דער הייליגער בני‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד וואס איז נישט‬ ‫שלשים וואס איז נאך דאן געווען יונג געווען אין‬ ‫געווען קיין קאסאנער חסיד‪ ,‬און קיינמאל נישט‬ ‫ספינקא‪ ,‬פרייטאג צו נאכטס נאכ'ן טיש‪ ,‬ווען דער‬ ‫געווען ביים הייליגען בני שלשים זי"ע‪ ,‬איז געפאלן‬ ‫הייליגער אמרי יוסף איז שוין ארויס פון בית‬ ‫ל"ע שווער קראנק‪ ,‬עס איז געווארן ערגער פון טאג‬ ‫המדרש‪ ,‬האבן די חסידים געטאנצט לכבוד שבת‪,‬‬ ‫צו טאג‪ ,‬ביז מען האט געזען אז די מצב איז שמאל‪,‬‬ ‫ווי דער שטייגער‪.‬‬ ‫איין טאג האבן די הויזגעזינד באמערקט אז ער‬ ‫האלט שוין ממש ביי גסיסה‪ ,‬און מען האט גערופן‬ ‫פלוצלינג איז געקומען דער משמש און‬ ‫די חברה קדישא‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער רבי הייסט אויפהערן צו טאנצן‪,‬‬ ‫ווייל ער זעט א גרויסע חושך אויף דער וועלט‪ ,‬מען‬ ‫אזוי ווי אלע שטייען ארום דעם בעט‪ ,‬עפנט‬ ‫האט אויפגעהערט‪ ,‬אין א קורצע צייט נאכדעם‬ ‫דער חולה פלוצלינג די אויגן‪ ,‬און בעט מען זאל אים‬ ‫האט דער הייליגער בני שלשים זיך אנגערופן צום‬ ‫געבן א געוויסע רפואה צו טרינקען – און זאגט גענוי‬ ‫עולם‪" ,‬דער גענעראל איז געפאלן‪ ,‬אבער די מלחמה‬ ‫ווי אזוי מען דארף זי צוגרייטן‪ ,‬מען האט עס געטון‪,‬‬ ‫גייט ווייטער!"‪ ,‬און ער האט ווייטער געטאנצט‬ ‫ער האט געטרונקען‪ ,‬און עס איז אים געווארן‬ ‫מיט'ן עולם לכבוד שבת קודש‪ ,‬נאך שבת איז‬ ‫גרינגער‪ ,‬ביז ער איז פאמעלעך אינגאנצן געזונט‬ ‫אנגעקומען די ביטערע בשורה‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫געווארן‪ ,‬און אלע ארומיגע האבן זיך געוואונדערט‪,‬‬ ‫צמח צדיק איז יענע צייט ליידער נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫אבער ער האט געשוויגן און קיינעם נישט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט וואס דא איז פארגעקומען‪.‬‬ ‫זיין איידעם‪ ,‬הרב ר' שמואל צבי ווייס‪ ,‬אב"ד‬ ‫בענעדיקאוויץ זי"ע האט דערציילט‪ ,‬איינמאל‪ ,‬ווען‬ ‫ערשט נאך דעם הסתלקות פונעם הייליגען‬ ‫איך בין געווען ביי אים דעם גאנצן חודש תשרי‪,‬‬ ‫בני שלשים זי"ע האט ער דערציילט‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫האט ער מיך גערופן נאך סוכות אין זיין צימער‪ ,‬און‬ ‫געלעגן אין די לעצטע מינוטן‪ ,‬האט ער געזען ווי א‬ ‫געזאגט מיט א שמייכל‪" ,‬נו‪ ,‬דערצייל מיר עפעס א‬ ‫איד אנגעטון אין רבנישע בגדי כבוד קומט אריין‬ ‫מדרגה פון דיין רבי'ן"‪.‬‬ ‫מיט א גרופע מענטשן‪ ,‬שטעלט זיך אוועק ביי אים‪,‬‬ ‫האב איך געענטפערט‪" ,‬אז ווען מיין פעטער‬ ‫רופט אים ביים נאמען און זאגט‪" ,‬איך באפעל דיר‬ ‫דער ספינקער רבי דארף ארויסנעמען א ספר פונעם‬ ‫צו הייסן דיין הויזגעזינד צוגרייטן א רפואה אזוי ווי‬ ‫שאנק‪ ,‬דארף ער קיינמאל נישט זוכן‪ ,‬ווי נאר ער‬ ‫איך זאג דיר‪ ,‬טרינק עס‪ ,‬און דו וועסט לעבן"‪ ,‬ער‬ ‫גייט צו‪ ,‬לייגט זיך די האנט גענוי אויף דעם ספר‬ ‫האט געפרעגט די מענטשן ווער דאס איז‪ ,‬האבן זיי‬ ‫וואס ער דארף"‪.‬‬ ‫געענטפערט‪" ,‬דאס איז דער קאסאנער רבי"‪.‬‬ ‫האט דער רבי געענטפערט מיט א שמייכל‪,‬‬ ‫ווען ער איז געזונט געווארן איז ער געפארן‬ ‫"דאס איז א קלייניגקייט‪ ,‬די מדרגה האב איך געהאט‬ ‫קיין קאסאן‪ ,‬און ווי נאר ער איז אריין צום רבי'ן‪ ,‬איז‬ ‫נאך אין מיינע יונגע יארן‪ ,‬אבער קום אהער‪ ,‬איך‬ ‫אים א שרעק אנגעפאלן – פאר אים איז געשטאנען‬ ‫וועל דיר ווייזן וואונדער"‪ ,‬זיין שטייגער איז געווען‬ ‫דער זעלבער איד וואס ער האט געזען ביים גסיסה‪,‬‬ ‫נאך סוכות צונויפצונעמען אלע קוויטלעך פון‬ ‫און נאך איידער ער האט געעפנט דאס מויל‪ ,‬האט‬ ‫תשרי – א גרויסער הויפן – און זיי פארברענען‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫קומט אריין א גוי‪ ,‬שיין אנגעטון‪ ,‬זעצט זיך‬ ‫דער רבי געלייגט א פינגער אויפן מויל און געזאגט‪,‬‬ ‫אנטקעגן אים און קוקט אים אן‪ ,‬און פלוצלינג‬ ‫"שא! דערצייל גארנישט‪ ,‬און זאג קיינעם נישט"‪,‬‬ ‫פרעגט ער‪" ,‬ר' איד‪ ,‬איך זע אז עפעס דריקט דיך‪,‬‬ ‫און דערפאר‪ ,‬האט ער געענדיגט‪ ,‬האב איך עס‬ ‫דערצייל מיר‪ ,‬אפשר קען איך העלפן"‪ ,‬דער איד‬ ‫נישט דערציילט ביז נאך דעם רבי'נס הסתלקות‪,‬‬ ‫האט געענטפערט‪" ,‬וואס זאל איך דיך מטריח זיין‬ ‫און פון דעמאלט אן איז ער געווארן א ברענעדיגע‬ ‫מיט מיינע צרות‪ ,‬דו קענסט דאך נישט העלפן"‪,‬‬ ‫קאסאנער חסיד‪.‬‬ ‫אבער יענער האט אזוי לאנג געבעטן‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫•••‬ ‫אים דערציילט די גאנצע מעשה‪ ,‬דער גוי האט אים‬ ‫זיין זוהן דער צדיק רבי משה שמואל פון‬ ‫געשטארקט‪ ,‬אז ער זאל זיך נישט מייאש זיין‪.‬‬ ‫קליינווארדיין זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז נאך זיין‬ ‫חתונה איז ער געזעסן אויף קעסט ביי זיין שווער‪,‬‬ ‫אינדערפרי איז ער געשטאנען אין געריכט‪ ,‬און‬ ‫דער חסיד ר' בן ציון פיש אין בארשא‪.‬‬ ‫דער שופט‪ ,‬אנגעטון אין א שווארצן מאנטל‪ ,‬האט‬ ‫גוט אויסגעפרעגט דעם קלאגער און די עדות‪ ,‬און‬ ‫איינמאל האט ער באקומען א בריוו פונעם‬ ‫צום סוף ערקלערט‪ ,‬אז דער איד איז אינגאנצן‬ ‫טאטן‪ ,‬וואו עס איז געשטאנען אז ער זאל זיך קויפן‬ ‫אומשולדיג‪ ,‬עס איז געווען א גרויסע חידוש פארן‬ ‫דעם ספר "אהבת שלום" פונעם קאסאווער רבי'ן‪,‬‬ ‫איד אז דער שופט האט אים אזוי גיך באפרייט‪.‬‬ ‫ווייל ער איז פול מיט מוסר און יראת שמים‪.‬‬ ‫ווען זיי זענען ארויס‪ ,‬האט דער שופט אים‬ ‫אין בארשא איז נישט געווען גרינג צו‬ ‫געפרעגט‪" ,‬דערקענסטו מיך נישט? איך בין דער‬ ‫באקומען ספרים‪ ,‬אין דער גאנצער געגנט איז נישט‬ ‫וואס איז מיט דיר געפארן אין באן‪ ,‬און ווען איך האב‬ ‫געווען קיין ספרים‪-‬הענדלער‪ ,‬אבער צום גרויסן‬ ‫געהערט דיין מעשה וואס איז ארויס פון הארצן‪,‬‬ ‫וואונדער איז אין יענעם זעלבן טאג אנגעקומען‬ ‫האב איך גלייך פארשטאנען אז דו ביסט גערעכט‬ ‫אין שטאט א פעדלער מיט ספרים‪ ,‬און האט זיי‬ ‫און דאס איז א בלבול‪ ,‬האב איך געזוכט דיין זכות"‪,‬‬ ‫אויסגעלייגט אין גאס פון בית המדרש‪ ,‬און ווען רבי‬ ‫דאן האט דער איד שוין פארשטאנען‪ ,‬פארוואס די‬ ‫משה שמואל איז געגאנגען דאווענען‪ ,‬האט אים‬ ‫רבי האט אים געהייסן פארן מיט יענעם באן‪ ,‬כדי‬ ‫דער פעדלער געפרעגט צי ער וויל קויפן א ספר –‬ ‫דארט זאל אנקומען זיין ישועה‪.‬‬ ‫און אין זיין האנט האט ער געהאלטן דעם ספר‬ ‫•••‬ ‫"אהבת שלום"‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' משה חיים פעלבערבוים האט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז געבוירן געווארן מוצאי שבת‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד איז געקומען‬ ‫פרשת שירה‪ ,‬און זיין טאטע‪ ,‬ר' אברהם מרדכי דער‬ ‫אמאל צום רבי'ן דער הייליגער בני שלשים זי"ע‪,‬‬ ‫שוחט‪ ,‬האט אים געוואלט רופן "משה" לכבוד די‬ ‫און מזכיר געווען פארן רבין‪ ,‬איבער א ביטערע‬ ‫פסוק פין די וואכעדיגע סדרה‪" ,‬אז ישיר משה"‪,‬‬ ‫בלבול וואס גוים האבן אויף אים אויסגעטראכט‪,‬‬ ‫אבער ווי שטענדיג האט ער קודם געפרעגט דעם‬ ‫און ער איז געשטאנען צו באקומען א שווערע‬ ‫הייליגען בני שלשים‪ ,‬און דער רבי האט געהייסן‬ ‫שטראף‪ ,‬סיי געלט און סיי תפיסה‪ ,‬און דער‬ ‫צולייגן דעם נאמען "חיים"‪ ,‬און א וואונדער‪ ,‬פון‬ ‫פראצעס איז אריבער צום העכסטן געריכט אין‬ ‫אלע אכט קינדער פון ר' אברהם מרדכי‪ ,‬איז נאר ר'‬ ‫בודאפעסט‪.‬‬ ‫משה חיים געבליבן לעבן נאך דער מלחמה‪ ,‬און ער‬ ‫איז ארויף קיין ארץ ישראל און אויפגעשטעלט א‬ ‫האט אים דער רבי געהייסן פארן צום משפט‬ ‫שטוב פון ערליכע תלמידי חכמים‪.‬‬ ‫מיט דער שנעלער באן פון דעברעצין קיין פעסט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אין דער ערשטער קלאס דוקא – וואו עס פארן די‬ ‫זיין תלמיד‪ ,‬הרה"ח ר' שלמה אהרן פרידמאן‪,‬‬ ‫גרויסע פריצים – און אויפן וועג זאגן תהלים‪ ,‬דער‬ ‫שרייבט אין זיין ספר "מראה אש"‪ ,‬אז א קאסאנער‬ ‫איד האט צו געהערט צו וואס די רבי האט געהייסן‪,‬‬ ‫חסיד האט אים דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען ביים‬ ‫און איז געפארן מיט יענעם באן‪ ,‬און ער איז געזעצן‬ ‫רבי'ן דער הייליגער בני שלשים זי"ע אויף שבת‬ ‫אין באן און געזאגט תהלים מיט א צעבראכן הארץ‬ ‫שירה‪ ,‬און מוצאי שבת האבן זיי גענומען רשות‬ ‫און טרערן‪.‬‬ ‫‪34‬‬ ‫האט דער רבי איר געהייסן אהיימפארן און זיך‬ ‫פונעם רבין אהיים צו פארן‪ ,‬עס איז געווען א‬ ‫נאכפרעגן איבער דעם נאמען פונעם גוי מיט זיין‬ ‫שטארקע קעלט‪ ,‬און דער רבי האט געפרעגט אויף‬ ‫מאמע'ס נאמען‪ ,‬זי איז צוריקגעקומען מיט א‬ ‫וועלכן וועג זיי פארן‪ ,‬און אויף יענעם וועג ווי זיי‬ ‫קוויטל‪ ,‬און דער רבי האט אריינגעקוקט‪ ,‬עס‬ ‫האבן געוואלט פארן האט מען געברויכט‬ ‫צעריסן אויף קליינע שטיקלעך‪ ,‬אוועקגעווארפן‬ ‫אריבערפארן דעם טייך טייס איבערן אייז‪.‬‬ ‫אונטערן טיש‪ ,‬און איר געזאגט‪" ,‬גיי געזונטערהייט‪,‬‬ ‫עס וועט זיין גוט"‪ ,‬עס זענען נישט אדורך אסאך‬ ‫האט דער רבי זיי געווארנט‪ ,‬אז זיי זאלן נישט‬ ‫טעג‪ ,‬האט דער רשע געריטן אויף זיין פערד‪ ,‬דאס‬ ‫פארן אויף דעם וועג‪ ,‬אבער ווייל זיי האבן געוואלט‬ ‫פערד איז פלוצלינג ווילד געווארן‪ ,‬אים‬ ‫זיין אינדערפרי אינדערהיים‪ ,‬האבן זיי נישט‬ ‫אראפגעווארפן‪ ,‬און אים צעטראטן ביז ער איז‬ ‫געפאלגט צו פארן דורך דער שטאט נאמין איבער‬ ‫גע'פגר'ט‪ ,‬כל יאבדו כל אויבך השם‪.‬‬ ‫א בריק וואס איז געווען א לאנגער וועג‪ ,‬און זיי‬ ‫•••‬ ‫זענען געפארן דעם קורצן וועג וואס פארט‬ ‫הרה"ח ר' מרדכי פרידמאן‪ ,‬א שוחט‪ ,‬האט‬ ‫אריבער איבערן אייז‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז נעבן זיין טאטנ'ס שטוב‪ ,‬האט‬ ‫געוואוינט א איד ר' יעקב זיכערמאן‪ ,‬דארט נעבן זיי‬ ‫אבער ווען זיי זענען אנגעקומען צום טייך‪,‬‬ ‫האט געוואוינט א רייכער גוי וואס האט זיי כסדר‬ ‫האט איינער געזאגט‪" ,‬זעט‪ ,‬דער רבי האט געהייסן‬ ‫געמאכט צרות‪ ,‬איינמאל איז דער הייליגער בני‬ ‫נישט פארן איבערן טייס טייך‪ ,‬לאמיר ווארטן ביז‬ ‫שלשים זי"ע געקומען אין יענעם ישוב‪ ,‬און ר' יעקב‬ ‫מיר זען א וואגן פארט אריבער‪ ,‬און אזוי וועלן מיר‬ ‫איז אריין און זיך אויסגעוויינט איבער דעם גוי דער‬ ‫וויסן אויב עס איז פארזיכערט צו פארן דעם וועג"‪,‬‬ ‫רשע וואס מאכט זיי אן געפערליכע צרות‪.‬‬ ‫אלע האבן מסכים געווען‪ ,‬און זיי האבן געווארט‬ ‫עטליכע שעה‪ ,‬ביז ס'איז געקומען א גוי מיט א‬ ‫האט אים דער רבי געבענטשט און געזאגט‪,‬‬ ‫וואגן און איז אריינגעפארן אויפן אייז‪.‬‬ ‫"נעם ארויס די דאגה פון הארצן‪ ,‬דער גוי וועט נאך‬ ‫גיין איבער די טירן בעטן א שטיקל ברויט"‪ ,‬באלד‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען אינמיטן‪ ,‬האט זיך‬ ‫האט דער שכן אנגעהויבן אראפגיין פון זיין‬ ‫דאס אייז אונטער אים צעבראכן‪ ,‬און ער מיט זיינע‬ ‫פארמעגן‪ ,‬ער האט געמוזט פארקויפן זיין שטוב‬ ‫צוויי פערד זענען אראפ אין די טיפענישן פונעם‬ ‫מיט'ן גארטן פאר ר' יעקב‪ ,‬ביז ער האט פארקויפט‬ ‫טייך‪ ,‬דעמאלט האבן זיי זיך אומגעקערט צום וועג‬ ‫אלעס וואס ער האט געהאט‪ ,‬און איז געבליבן בעטן‬ ‫פון נאמין‪ ,‬און זענען געפארן דורכן לאנגען וועג‬ ‫א שטיקל ברויט‪ ,‬אזוי ווי דער רבי האט געזאגט עס‬ ‫דורך די בריק‪ ,‬האט שפעטער דערציילט איינע פון‬ ‫וועט זיין‪.‬‬ ‫די שטוב מענטשן ביים רבין‪ ,‬אז דער רבי האט די‬ ‫•••‬ ‫גאנצע נאכט נישט געהאט קיין רו‪ ,‬און עטליכע מאל‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער רבי דער‬ ‫געפרעגט צי ס'איז נישט געקומען קיין שליח פון‬ ‫הייליגער בני שלשים זי"ע האט יעדן טאג געזאגט‬ ‫יענע אידן‪ ,‬ערשט ארום מיטאג איז געקומען א‬ ‫א שיעור פאר די בחורים אין זיין ישיבה‪ ,‬און ער‬ ‫שליח פון זיי‪ ,‬אז דער אויבערשטער האט געהאלפן‬ ‫האט געהאלטן פאר זיך אויפן טיש א גענויען‬ ‫און זיי זענען ניצול געווארן‪.‬‬ ‫זייגער‪ ,‬צווישן די בחורים האט מען גערעדט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫דער רבי ווייסט שטענדיג די גענויע צייט‪ ,‬אן קוקן‬ ‫ר' שמחה חיים ווייס פון באטיו האט געהערט‬ ‫אויפן זייגער‪ ,‬איין טאג האט דער רבי איבערגעריסן‬ ‫פון דער פרוי פון ר' שמואל זינגער‪ ,‬אז איר מאן האט‬ ‫דעם שיעור און איז ארויס אויף א קורצע צייט‪,‬‬ ‫געקויפט א שטיקל פלאץ אין עק דארף צו בויען א‬ ‫האט זיך א בחור געכאפט‪ ,‬און געדרייט די ווייזערס‬ ‫שטוב‪ ,‬און דער שכן‪ ,‬א רשע'דיגער גוי‪ ,‬האט אים‬ ‫פונעם זייגער מיט עטליכע מינוט‪.‬‬ ‫אזוי געפייניגט‪ ,‬ביז ער האט געסטראשעט אים צו‬ ‫הרג'ענען‪ ,‬איז זי געפארן קיין קאסאן צום בני‬ ‫ווען דער רבי איז צוריק אריין און זיך‬ ‫שלשים‪ ,‬און מזכיר געווען ביים רבין די צרה‪ ,‬האט‬ ‫אוועקגעזעצט‪ ,‬האט ער באלד געפרעגט‪" ,‬ווער‬ ‫דער רבי זי געפרעגט דעם נאמען פון דעם גוי'ס‬ ‫האט אנגערירט דעם זייגער?"‪ ,‬די בחורים האבן‬ ‫מאמע‪ ,‬אבער זי האט עס נישט געוואוסט‪.‬‬ ‫‪35‬‬ ‫•••‬ ‫מורא געהאט צו ענטפערן‪ ,‬האט דער רבי זיי‬ ‫חנוכה בשנת תרס"ח‪ ,‬דעם ערשטן ליכטל‪ ,‬וואס‬ ‫בארואיגט און געזאגט‪" ,‬האט נישט קיין מורא‪ ,‬איך‬ ‫איז געפאלן מוצאי שבת‪ ,‬איז דער רבי דער‬ ‫בין נישט מקפיד‪ ,‬איך וויל נאר וויסן ווער"‪ ,‬איז דער‬ ‫הייליגער בני שלשים זי"ע געשטאנען גרייט צו‬ ‫בחור צוגעגאנגען און מודה געווען‪ ,‬און דערציילט‪,‬‬ ‫צינדן חנוכה ליכט‪ ,‬ארומגערינגלט מיט זיינע‬ ‫אז ער האט געוואלט אויספרובירן צי דער רבי‬ ‫חסידים‪ ,‬זיין מנורה איז געווען פון ריין זילבער‪,‬‬ ‫ווייסט די צייט אן קוקן‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫אבער גאר א פשוטע‪ ,‬אכט קליינע שיסעלעך‬ ‫געענטפערט‪" ,‬פארשטייט זיך‪ ,‬ווען מען האט אין‬ ‫צוזאמגעהעפט אויף א פוס‪ ,‬און עס האט געהאנגען‬ ‫זינען די צירופי השמות וואס טוישן זיך יעדע שעה‪,‬‬ ‫ביי די מזוזה פון דער טיר‪.‬‬ ‫ווייסט מען שטענדיג די גענויע צייט"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫בשעת מען האט צוגעגרייט די פתילות‪ ,‬און‬ ‫רבי פנחס שלום פון קאסאן האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫מען האט זיך געגרייט צו צינדען די הייליגע חנוכה‬ ‫הרה"ח ר' משה שלאמאוויטש פון קאשוי איז‬ ‫ליכט‪ ,‬האט מען געהערט ווי דער רבי דער‬ ‫געווען א הויז‪-‬בחור ביים הייליגען בני שלשים‬ ‫הייליגער בני שלשים מורמלט זיך אונטער בזה"ל‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬זייענדיג ארום פופצן יאר אלט‪ ,‬איינמאל ראש‬ ‫"עס זענען דא רביים און רבנים וואס האבן גרויסע‪,‬‬ ‫השנה פאר תקיעות האט אים דער רבי געהייסן‬ ‫פרעכטיגע מנורות‪ ,‬באצירט מיט אלערליי‬ ‫אריינברענגען אין בית המדרש זיין קליין זוהן‬ ‫באצירונגען‪ ,‬און איך‪ ,‬מיר איז גענוג צו מקיים זיין די‬ ‫ישראל צבי‪ ,‬וואס איז שפעטער אויסגעוואקסן‬ ‫מצוה מיט א פשוטע מנורה"‪.‬‬ ‫דער הייליגער אור מלא זי"ע‪ ,‬וואס איז דעמאלט‬ ‫געווען צוויי יאר אלט‪ ,‬כדי ער זאל הערן תקיעת‬ ‫צווישן די חסידים איז געשטאנען א שוחט פון‬ ‫שופר‪.‬‬ ‫דער קאסאנער געגנט‪ ,‬און ר' אברהם מרדכי האט‬ ‫באמערקט‪ ,‬אז ער ווערט בלאס און לויפט ארויס‪,‬‬ ‫ר' משה האט אים אריינגעטראגן אויפן ארעם‬ ‫ער האט געמיינט אז יענער וועט חלש'ן‪ ,‬און איז‬ ‫און זיך געשטעלט נעבן דער בימה‪ ,‬און פונקט ווען‬ ‫אים נאכגעלאפן‪ ,‬און ער האט געטראפן דעם שוחט‬ ‫דער רבי האט זיך געגרייט צו מאכן די ברכות‪ ,‬האט‬ ‫שטיין אינדרויסן‪ ,‬אנגעלענט אויף די וואנט‪ ,‬און איז‬ ‫זיך אים דער קינד ארויסגעגליטשט פון די הענט‬ ‫כמעט אומגעפאלן‪.‬‬ ‫און געפאלן אויף דער ערד‪ ,‬דער רבי‪ ,‬וואס איז‬ ‫געשטאנען פארטיפט אין זיינע מחשבות‪ ,‬איז‬ ‫האט אים דער חסיד ר' אברהם מרדכי‬ ‫מבובל געווארן פון זיין גרויסע דביקות‪ ,‬און האט‬ ‫געפרעגט‪ ,‬וואס גייט פאר מיט אייך פארוואס זענט‬ ‫געגעבן פארן הויז בחור א לייכטן פעטשל אויפן‬ ‫איר אזוי אנטלאפן פון ביהמ"ד‪ ,‬האט דער שוחט‬ ‫פנים‪.‬‬ ‫געזאגט מיט התרגשות‪" ,‬האט איר נישט געהערט‬ ‫וואס דער רבי האט געשעפטשעט?"‪ ,‬זאלט איר‬ ‫נאכ'ן דאווענען האט אים דער רבי גערופן מיט‬ ‫וויסן‪" ,‬די ווערטער זענען געווען פאר מיר! ווייל‬ ‫ליבשאפט‪ ,‬אים איבערגעבעטן‪ ,‬און צוגעגעבן א‬ ‫פונקט אין יענעם רגע האב איך געטראכט ביי מיר‪,‬‬ ‫ברכה און א הבטחה‪ ,‬אז ער וועט קיינמאל נישט‬ ‫פארוואס האט דער רבי נישט קיין שיינע מנורה ווי‬ ‫דארפן דינען אין מיליטער‪ ,‬און ווען עס איז‬ ‫אנדערע רביים‪ ,‬נאר א פשוטע‪ ,‬נאך פשוטער ווי ביי‬ ‫געקומען זיין צייט צו שטעלן זיך צום מיליטער‪.‬‬ ‫חשוב'ע בעלי בתים‪ ,‬און דער רבי האט געשפירט‬ ‫מיינע מחשבות‪ ,‬און איך האב באקומען דעם‬ ‫איז ער אריין צום רבי'ן נעמען א ברכה‪ ,‬און‬ ‫ענטפער אויפן ארט"‪.‬‬ ‫דער רבי האט אים געהייסן אינדערפרי‪ ,‬פאר'ן גיין‬ ‫צו דער קאמיסיע‪ ,‬זיך טובל זיין אין מקוה‪ ,‬ער האט‬ ‫אזוי געטון‪ ,‬און ווען ער איז ארויס פון וואסער‪ ,‬איז‬ ‫זיין פוס פלוצלינג שטארק אנגעשוואלן געווארן‪,‬‬ ‫און אזוי איז ער געגאנגען צו דער קאמיסיע‪ ,‬און מען‬ ‫האט אים אויפן ארט באפרייט‪ ,‬און אביסל שפעטער‬ ‫האט זיך דער פיס אויסגעהיילט‪.‬‬ ‫‪36‬‬ ‫מחבב געווען זייענדיג א אייניקל פונעם הייליגען‬ ‫יארצייט כ"ד מרחשון‬ ‫צדיק וקדוש רבי מנחם מענדל מבאר זי"ע מגדולי‬ ‫תלמידי בעש"ט‪ ,‬ער האט גאר אסאך פון זיין תורה‬ ‫הגה"ק רבי יוסף ב"ר מנחם מענדל זי"ע‪) ,‬לאנדא(‬ ‫מקבל געווען ביי דעם רבין און אויך זיין געהויבענע‬ ‫בעל ברכת יוסף‪ ,‬אב"ד יאסי‬ ‫דרך אין עבודת השם‪.‬‬ ‫ביי די ‪ 15‬יאר אלט האט דער גאון חתונה‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט באהסלוב‪ ,‬בשנת תקנ"א‪.‬‬ ‫געהאט צו א צדקת א טאכטער פון איינע פון די‬ ‫צו זיין טאטע הגה"ק רבי מנחם מענדל באהסלוב‬ ‫תושבי בארדיטשוב‪ ,‬אבער ליידער ביי די ‪ 18‬יאר‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫איז זיין רעבעצין נפטר געווארן‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי צבי הירש זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם מענדל מבאר זי"ע‪ ,‬מגדולי‬ ‫דאן האט דער גאון חתונה געהאט בזיווג שני מיט‬ ‫תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫הרבנית הצדקת מרת הינדא ע"ה‪,‬‬ ‫בתו היחידה מהגביר המפורסם הר"ר זאב כ"ץ‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פיגא ליבקה‬ ‫מוויניצא פאדאליען ז"ל‪.‬‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי זאב אב"ד באלחוב זי"ע‪,‬‬ ‫דער שווער וויסענדיג דעם גדלות בתורה‬ ‫בן הגה"ק רבי יוסף הוליס זי"ע‪,‬‬ ‫פונעם איידעם און זיין געוואלדיגע קדושה מיט‬ ‫מצאצאי הגה"ק רבי יהושע העשיל אב"ד קראקא‬ ‫וואס ער האט זיך שוין דאן געפירט‪ ,‬האט ער דעם‬ ‫זי"ע‪ ,‬און פון הגה"ק רבי נתן נטע שפירא בעל מגלה‬ ‫איידעם אויס געהאלטן מיט אלעם וואס ער האט‬ ‫עמוקות זי"ע‪.‬‬ ‫געדארפט‪ ,‬נאר אז ער זאל קענען זיצן על תורה‬ ‫ועבודה יומם ולילה‪.‬‬ ‫ער איז געווען א גאון מובהק און א צדיק‬ ‫מפורסם‪ ,‬ער איז געווען א בקי נפלא בתורת הנגלה‬ ‫ער האט דאן זוכה געווען צו תורה וגדולה‬ ‫והנסתר‪ ,‬ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א‬ ‫במקום אחד און עוסק געווען בתורה ממש ‪24‬‬ ‫גרויסע עובד השם במסירת נפש‪ ,‬זיין עבודת השם‬ ‫שעה אין טאג‪ ,‬דארט אין שטאט וויניצא האבן דאן‬ ‫איז געווען עד להפליא און איז צו געגאנגען מיט א‬ ‫געוואוינט גאר גרויסע גדולים און גאונים בתורה‪,‬‬ ‫געוואלדיגע דביקות און התלהבות דקדושה‪ ,‬נאך‬ ‫וואס האבן גאר שטארק מעריץ געווען דעם יונגען‬ ‫פון אלס קליין קינד האט דער גאון שוין געלערנט‬ ‫גאון בתורה‪.‬‬ ‫מיט אן התמדה גדולה‪ ,‬ער האט געהאט א‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל און אייביג געווען‬ ‫דער רב דארט אין שטאט איז דאן געווען‬ ‫בשמחה אפילו מיט מאכענדיג זיין גאנץ לעבן גאר‬ ‫הגה"ק רבי ישראל איסר איסרלין בעל שער משפט‬ ‫אסאך יסורים און צער‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און עס איז געווארן א גאר שטארקע קשר‬ ‫צווישן רב און דעם גאון‪ ,‬און די צוויי האבן עוסק‬ ‫ער איז געווען שטארק דבוק און מקושר צו די‬ ‫געווען בתורה יומם ולילה ולא מש מתוך אהלו של‬ ‫צדיקי הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת לוי‬ ‫בערך בשנת תקע"ג זייענדיג ‪ 22‬יאר אלט‪,‬‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫האט מען דעם גאון אויף גענומען אלס רב אין‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב‬ ‫שטאט ליטין אין אוקראינה‪ ,‬מען האט דעם גאון‬ ‫ישראל מאפטא זי"ע‪,‬‬ ‫אויף גענומען מיט גרויס כבוד וואס איז ראוי' פאר‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מרוזין זי"ע‪,‬‬ ‫אזא גדול בתורה‪ ,‬עס איז געווען א יו"ט אין שטאט‬ ‫הרה"ק רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע‪.‬‬ ‫ווען דער רב איז אנגעקומען‪ ,‬און גדולי הדור זענען‬ ‫געקומען מקבל פנים זיין דעם גאון און אים גאר‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‬ ‫שטארק מכבד געווען אפילו זייענדיג גאר יונג‪.‬‬ ‫האט דעם תלמיד גאר שטארק מקרב געווען און‬ ‫‪37‬‬ ‫האט דער אפטא רב געזאגט‪ ,‬ווער עס וועט מיר‬ ‫מיטן אנקום פונעם גאון איז די שטאט טילין‬ ‫פאר ענטפערן דעם קשיא וועט מיך ממש מחי' זיין‪.‬‬ ‫געווארן א עיר ואם בישראל‪ ,‬ווען גדולים און‬ ‫גאונים בתורה זענען געקומען צו דעם גאון מיט‬ ‫דארט ביים טיש זענען געזעצן גרויסע גדולים‬ ‫שאלות און פאר עצה ותושיה‪ ,‬גאר שנעל איז זיין‬ ‫און גאונים בתורה‪ ,‬אבער קיינער האט נישט‬ ‫נאמען ארויס אין גאנץ רוסלאנד מיט זיין גדלות‬ ‫געקענט פאר ענטפערן דעם קשיא‪ ,‬אבער דער‬ ‫בתורה‪ ,‬און מען האט צו דעם גאון געשיקט גאר‬ ‫גאון וקדוש רבי יוסף מיאס זי"ע האט מיט זיין‬ ‫שווערע שאלות און זיין חוות דעת און פסק הלכה‬ ‫גרויס עניוות שטילערהייט געזאגט פארן רב וואס‬ ‫איז געווארן אן גענומען ביי גרויסע גדולים בתורה‪.‬‬ ‫איז געזעצן נעבן אים פשט אין דעם רש"י‪.‬‬ ‫ער האט זיך געשריבן בדבר הלכה מיט די גרעסטע‬ ‫ווען דער הייליגער אפטא רב האט געזען ווי‬ ‫גדולים בתורה ובתוכם‪.‬‬ ‫דער גאון רעדט שטילערהייט‪ ,‬האט אים אפטא רב‬ ‫געפרעגט אויב ער האט דעם תירוץ אויף די קשיא‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע‪,‬‬ ‫וואס דאס וועט אים באמת מחי' זיין‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מרוזין זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי משה צבי מסאווראן זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער גאון מיט זיין גרויס עניוות און‬ ‫הגה"ק רבי שלמה קלוגער זי"ע‪,‬‬ ‫צדקות געזאגט פארן אפטא רב‪ ,‬אויב איך מעג‬ ‫הגה"ק רבי משולם ישכר הורוביץ בעל שו"ת בר‬ ‫וואלט איך קודם געוואלט אריין קוקען אין דעם‬ ‫ליוואי מטיסמניץ זי"ע‪.‬‬ ‫לשון פון דעם גמרא און רש"י בעפאר איך זאג דעם‬ ‫פשט ווייל אותיות מחכימות‪ ,‬דער זון פון אפטא רב‬ ‫אויך האט דער גאון מיט זיין גרויס חכמה און‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע איז געלאפן‬ ‫גדלות בתורה זוכה געווען‪ ,‬צו מסדר זיין דעם‬ ‫און געברענגט א גמרא פארן גאון אז ער זאל קענען‬ ‫ירושה פון הרה"ק בעל האוהב ישראל מאפטא זי"ע‬ ‫מעיין זיין אין דעם גמרא‪.‬‬ ‫נאך זיין פטירה‪ ,‬אויך האט ער מסדר געווען די‬ ‫ירושה פון דעם הייליגען רוזינער זי"ע נאך זיין‬ ‫נאכן אריין קוקען אין די גמרא האט ער געזען‪,‬‬ ‫פטירה‪ ,‬און ווי מען קען זען די ווערטער וואס דער‬ ‫אז די פשט וואס ער האט קודם געזאגט פאר‬ ‫הייליגער רוזינער צדיק שרייבט אין א בריוו צום‬ ‫יענעם רב איז טאקע ריכטיג‪ ,‬דאן האט ער געגעבן‬ ‫גאון בזה"ל‪" ,‬הרב הגאון המפורסם חריף ובקי חכם‬ ‫דעם תירוץ פארן הייליגען אפטא רב זי"ע‪.‬‬ ‫השלם החסיד ועניו"‪.‬‬ ‫דער הייליגער אפטא רב זי"ע האט פון דעם‬ ‫גאנץ אנפאנג איז ער גאר אסאך געפארן זיך‬ ‫תירוץ גאר שטארק הנאה געהאט‪ ,‬און געגעבן א‬ ‫מסתופף זיין בצלו פונעם הייליגען אפטא רב זי"ע‪,‬‬ ‫ברכה פארן גאון‪ ,‬אזוי ווי איר האט מיך מחי' געווען‬ ‫עס איז געווען א געוואלדיגע אהבה צווישן די צוויי‬ ‫זאל דער באשעפער דיר געבן אריכת ימים ושנים‬ ‫צדיקים‪ ,‬זיי האבן גאר אסאך עוסק געווען בתורה‬ ‫טובים‪.‬‬ ‫און מיט גאר שווערע שאלות ותשובות‪ ,‬דער‬ ‫הייליגער אפטא רב פלעגט קומען קיין טילין אויף‬ ‫נאכן פטירה פונעם אפטא רב זי"ע האט ער זיך‬ ‫איין שבת‪ ,‬וואס דאן איז ער איין געשטאנען דעם‬ ‫מדבק געווען אינעם הייליגען רוזינער זי"ע‪ ,‬אויך‬ ‫גאנצן שבת ביי דעם גאון אין שטוב‪.‬‬ ‫דארט האט ער זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה‬ ‫און חביבות‪ ,‬דער הייליגער רוזינער זי"ע האט דעם‬ ‫איינמאל איז דער גאון געווען אין שטאט‬ ‫גאון גאר שטארק מכבד געווען און גאר שטארק‬ ‫מעזיבוז אויף א סעודת ראש חודש ביים הייליגען‬ ‫מעריץ געווען דעם גאון‪.‬‬ ‫אפטא רב זי"ע‪ ,‬אינמיטן דעם סעודה האט דער‬ ‫הייליגער אפטא רב געזאגט‪ ,‬עס איז מיר שווער א‬ ‫שפעטער האט מען דעם גאון אויף גענומען‬ ‫רש"י אין א סוגיא פאר א שטיק צייט‪ ,‬און דער‬ ‫אלס רב אין דעם גרויסן שטאט קמניץ‪ ,‬דארט האט‬ ‫אפטא רב האט בעל פה נאכגעזאגט דעם לשון פון‬ ‫מען דעם גאון אויך אויף גענומען מיט גרויס כבוד‬ ‫די גמרא און רש"י וואס איז אים שווער‪ ,‬און דאן‬ ‫‪38‬‬ ‫ווייס נישט אויב איך האב אפילו איינמאל געליינט‬ ‫און הערצה‪ ,‬ער האט אין א גאר קורצע צייט גאר‬ ‫קריאת שמע כתיקונה‪.‬‬ ‫אסאך אויף געטון פארן שטאט‪ ,‬אבער דאן האט‬ ‫מען אנגעהויבן אריין נעמען די בחורים פון דעם‬ ‫דער צדיק האט געהאט א גרויסע תשוקה‬ ‫גאנצן מדינה אין די מיליטער‪ ,‬די ממשלה האט‬ ‫ארויף צו גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬מען האט אפילו‬ ‫געפאדערט אז דער רב זאל נעמען אחריות אז די‬ ‫איינמאל געשיקט פארן גאון א קאנסיס צו קומען‬ ‫בחורים וועלן דינען דעם מיליטער מיט א‬ ‫ווערן רב אין ירושלים‪ ,‬אבער פון הימל האט מען‬ ‫געטריישאפט‪ ,‬דער גאון האט דעם תפקיד נישט‬ ‫נישט געוואלט אז ער זאל ארויף גיין קיין ארץ‬ ‫געוואלט נעמען און דערפאר איז ער אוועק פון‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫דעם שטאט‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי‬ ‫בשנת תקצ"ד האט מען דעם גאון אויף‬ ‫תורה אין שו"ת וואס זענען געדריקט געווארן אין‬ ‫גענומען אלס רב אין שטאט יאס בהמלצת פון זיין‬ ‫זיין ספר ברכת יוסף‪ ,‬אויך איז דא א ספר קול נהי א‬ ‫רבין דער הייליגער רוזינער זי"ע‪ ,‬דארט איז ער‬ ‫הספד פון דעם גאון אויפן הייליגען רוזינער זי"ע‪.‬‬ ‫שוין געבליבן פאר בערך ‪ 20‬יאר ביז צו זיין פטירה‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫דארט אין שטאט יאס האט דער גאון אויף‬ ‫געטון גדולות ונצורות‪ ,‬ער האט דארט מרביץ‬ ‫הגה"ק רבי ברוך צבי מליטין זי"ע‪,‬‬ ‫תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים און‬ ‫הגה"ק רבי יום טוב ליפא אב"ד גאלאץ זי"ע‪,‬‬ ‫געדינט אלס רב און מורה דרך פאר די אידן אין‬ ‫הגה"ק רבי דוב בעריש זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען א‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫חריף ובקי‪ ,‬אבער האט נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫רבנות‪,‬‬ ‫ער איז געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫הגה"ק רבי מתתיהו אב"ד פאדיטורק זי"ע‪,‬‬ ‫עבודה ביים דאווענען‪ ,‬וואס איז געווען מיט א‬ ‫הגה"ק רבי יהושע העשיל אב"ד ביצעשט זי"ע‪,‬‬ ‫איינגעהאלטנקייט אבער מען האט געזען זיין‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי ישראל גוטמאן מיאס זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלדיגע עבודה מיט א אש קודש‪ ,‬מען‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי ראובן סג"ל בעל מהלך הכוכבים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א טאג בעפאר יום הקדוש‪ ,‬האט דער‬ ‫אב"ד פאדיטרוק זי"ע‪.‬‬ ‫צדיק נישט אויף גענומען קיינעם‪ ,‬נאר ער איז‬ ‫געזעצן דעם גאנצן טאג און עוסק געווען נאר אין‬ ‫חודש מרחשון בשנת תרי"ד איז דער גאון‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫ליידער קראנק געווארן מיט די מחלה חולי מעיים‬ ‫און אריין געפאלן אין בעט‪ ,‬ער האט ליידער געליטן‬ ‫ווען מען האט אים געפרעגט די סיבה‪ ,‬האט‬ ‫גרויסע יסורים‪ ,‬אבער די גאנצע צייט האט ער‬ ‫דער צדיק געזאגט‪ ,‬דעם טאג יום הקדוש איז‬ ‫ווייטער ממשיך געווען מיט זיין עבודת הקודש‬ ‫געמאכט אז יעדער איד זאל דורך קוקען זיינע‬ ‫מיט א מסירת נפש‪.‬‬ ‫מעשים פונעם יאר‪ ,‬ווי אזוי ער האט זיך געפירט‬ ‫דעם גאנצן יאר‪ ,‬אבער וואס זאל איך טון אז יום‬ ‫ערב שבת קודש פרשת חיי שרה בשנת תרי"ד‬ ‫הקדוש גיי איך איבער אלע פסקים וואס איך האב‬ ‫בעפאר עס איז געווארן טאג‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫ארויס געגעבן דעם יאר אויב זיי זענען געווען‬ ‫געהייסן מען זאל אים ברענגען א פרישע העמד‬ ‫ריכטיג‪ ,‬און איך האב נישט קיין צייט צו דורך גיין‬ ‫לכבוד שבת און דער צדיק האט זיך צו געגרייט‬ ‫מיינע אייגענע מעשים‪ ,‬דערפאר טו איך דאס א‬ ‫צום שבת קודש‪ ,‬דאן איז אריין געקומען א פרוי א‬ ‫טאג בעפאר יום הקדוש‪.‬‬ ‫קרוב פונעם צדיק און זייער געוויינט צום צדיק‪ ,‬אז‬ ‫שוין איבער ‪ 10‬יאר פון די חתונה און זי האט‬ ‫איין טאג אויף די עלטערע יארן האט דער גאון‬ ‫נאכנישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪ ,‬ער האט איר‬ ‫וקדוש ארויף געלייגט זיינע ידיו הקדושות אויף‬ ‫געגעבן א ברכה און צום יאר האט די פרוי געהאט‬ ‫זיין דיוקנא קדישא און געזאגט מיט גרויס עניוות‪,‬‬ ‫א טאכטער‪.‬‬ ‫קוקט אויף מיין בארד איך בין שוין אלט‪ ,‬אבער איך‬ ‫‪39‬‬ ‫איז די רעבעצין די גאנצע טאג געזעצן ביי זיך אין‬ ‫ממש רגעים בעפאר זיין יציאת נשמה האט‬ ‫שטוב בצער און געוויינט ביטער אויף די מצב‪.‬‬ ‫דער צדיק אויס געדרייט פניו הקדושות צום עולם‬ ‫און מיט א שמייכל האט ער צוריק געגעבן זיין‬ ‫ווי באקאנט איז דעם שטוב פונעם גאון אייביג‬ ‫הייליגע נשמה ליוצרה בערך א האלבע שעה נאך‬ ‫געווען אפען פאר יעדן איד ספעציעל פאר‬ ‫חצות היום‪.‬‬ ‫ארימעלייט און צובראכענע אידן‪ ,‬וואס האבן‬ ‫אייביג געטראפן ביי דעם גאון א פלאץ און‬ ‫אזוי ווי עס איז ארויס געגאנגען די שמועה‬ ‫פארשטייט זיך קיינעם נישט אוועק געלאזט אן א‬ ‫פונעם פטירה איז געווארן א גרויסע טרויער אין‬ ‫שיינע נתינה‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬מען האט פארמאכט אלע געשעפטן און‬ ‫דער גאנצער עולם איז ארויס געקומען אפ געבן‬ ‫איין טאג איז צום שטוב פון דעם גאון געקומען‬ ‫דעם לעצטן כבוד פאר זייער באליבטן רב‪.‬‬ ‫א ארימאן‪ ,‬די רעבעצין האט דעם ארימאן אויף‬ ‫גענומען בדרך כבוד און מכבד געווען‪ ,‬דאן האט די‬ ‫ממש חוץ לדרך הטבע האט דער צדיק זוכה‬ ‫רעבעצין געגעבן פארן ארימאן א שיינע נתינה‬ ‫געווען אין א קורצע ערב שבת קודש צו קומען‬ ‫אויף צדקה‪.‬‬ ‫לקבורה נאך בעפאר דעם זמן שבת קודש‪.‬‬ ‫אבער דער ארימאן זענדיג דעם צער און‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ערב שבת קודש פרשת‬ ‫טרערן פון די רעבעצין‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫חיי שרה כ"ד מרחשון בשנת תרי"ד‪ ,‬ומנוחתו כבוד‬ ‫וועט נישט נעמען קיין פרוטה‪ ,‬ביז די רעבעצין וועט‬ ‫איז אין דעם ביה"ח אין שטאט יאס‪.‬‬ ‫אים זאגן וואס די צרה איז‪ ,‬אפשר קען ער העלפן‬ ‫מיט א עצה‪ ,‬די רעבעצין האט גלייך דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫עס איז ליידער נישט דא וואס צו טון און זי איז‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זיכער אז ער קען איר נישט העלפן‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫אבער דער ארימאן האט נישט נאכגעלאזט‪,‬‬ ‫ביז די רעבעצין האט אים דערציילט די צרה וואס‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז יונגערהייט אלס‬ ‫איז דא ביי זיי אין שטוב‪ ,‬אז איר הייליגער מאן האט‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬האט דער גאון דער הייליגער ברכת‬ ‫ליידער ל"ע פארלוירען זיין זעה קראפט‪ ,‬און דאס‬ ‫יוסף זי"ע עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע‬ ‫שטערט אים פון זיין לערנען די הייליגע תורה‪.‬‬ ‫התמדת התורה‪ ,‬און נאך א שטיק צייט פון גרויס‬ ‫שקדנות בתורה און לערנענדיג ממש יומם ולילה‬ ‫דער ארימאן האט גלייך אנגעהויבן לאכן און‬ ‫ברציפות‪ ,‬האט דער גאון וקדוש ל"ע באקומען א‬ ‫געזאגט‪ ,‬פאר דעם זענט איר אזוי בצער‪ ,‬דאס איז‬ ‫מחלה אויף די אויגן‪ ,‬עד כדי כך אז דער גאון האט‬ ‫דאך א דבר קטן‪ ,‬און דאן האט דער ארימאן געזאגט‪,‬‬ ‫ממש נישט געקענט דערקענען קיין מענטש‪ ,‬און‬ ‫פאר דעם קען מען נעמען וואסער‪ ,‬און אויס‬ ‫דאס האט דעם גאון ממש מצער געווען‪ ,‬ווייל ער‬ ‫גערעכנט אפאר מעדעצינען וואס מען זאל אריין‬ ‫האט נישט געקענט ווייטער עוסק זיין בתורה‪,‬‬ ‫לייגען‪ ,‬און די מחלה וועט גלייך נעלם ווערן בדוק‬ ‫אבער ליידער האבן די דאקטורים נישט געקענט‬ ‫ומנוסה‪.‬‬ ‫טרעפן קיין רפואה און האבן אלע אויף געגעבן צו‬ ‫אזוי ווי די רעבעצין האט דאס געהערט‪ ,‬איז זי‬ ‫טרעפן א רפואה‪.‬‬ ‫גלייך געלאפן צום מאן און דערציילט מיט גרויס‬ ‫שמחה די גאנצע מעשה מיטן ארימאן‪ ,‬די מאן האט‬ ‫פארשטייט זיך אז די רעבעצין די צדקת מרת‬ ‫געבעטן אז ער וויל רעדן צו דעם ארימאן און דאס‬ ‫הינדא ע"ה האט פון דעם געהאט גאר שטארקע‬ ‫אליין הערן פון אים‪.‬‬ ‫צער און עגמת נפש‪ ,‬ווייל איר גאנצע שטרעבן אין‬ ‫לעבן איז געווען‪ ,‬אז דער מאן דער צדיק זאל‬ ‫אבער לפלא ווען די רעבעצין איז צוריק‬ ‫קענען עוסק זיין בתורה וואס דאס איז געווען ביי‬ ‫געקומען צום שטוב‪ ,‬איז דער ארימאן‬ ‫איר דאס העכסטע שטרעבונג אין לעבן‪ ,‬דערפאר‬ ‫‪40‬‬ ‫אויף אייביג‪ ,‬אזוי איז טאקע געווען‪ ,‬ער איז‬ ‫פארשווינדען געווארן‪ ,‬זי איז גלייך ארויס געלאפן‬ ‫שפעטער אנגעקומען צום גרויסן שטאט יאסי‪,‬‬ ‫זיכן דער ארימאן‪ ,‬אבער לפלא האט קיינער פון די‬ ‫אבער מען האט אים זיין גאנץ לעבן גערופן "דער‬ ‫שכנים נישט געוויסט צו זאגן פון א ארימאן וואס‬ ‫ליטינער רב"‪.‬‬ ‫איז יעצט דא געווען אין שטאט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫זיין זון רבי מתתיהו האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דאן האט די רעבעצין און דער גאון‬ ‫איינמאל אינמיטן דער נאכט האט דער טאטע אים‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דא איז פאר געקומען עפעס‬ ‫אויפגעוועקט און געבעטן ער זאל אים דערלאנגען‬ ‫העכער'ס ווי מען קען פארשטיין‪ ,‬און די מאן האט‬ ‫דעם טלית קטן‪ ,‬איך האב געזאגט פארן טאטן אז‬ ‫גלייך געבעטן‪ ,‬אז מען זאל אויס פאלגן וואס דער‬ ‫עס איז נאך נישט די צייט‪ ,‬עס איז חצות לילה‪ ,‬האט‬ ‫ארימאן האט געהייסן טון‪ ,‬און לפלא בדרך נס האט‬ ‫ער געזאגט‪ ,‬אז ער וויל נאר באקוקן די ציצית‪ ,‬ווייל‬ ‫דער גאון וקדוש צוריק באקומען זיין זעה קראפט‬ ‫עס האט זיך אים גע'חלומ'ט אז ער גייט זיך טובל'ן‬ ‫פונקט ווי בעפאר און ער איז געזונט געווארן‪ ,‬מען‬ ‫אין מקוה‪ ,‬און דער הייליגער אפטער רב זיצט אויף‬ ‫קען זיך נישט פארשטעלן די פריידט פון דעם גאון‬ ‫דער ערשטער טרעפ‪ ,‬נעמט זיין טלית קטן און‬ ‫און די רעבעצין‪ ,‬אז איר הייליגע מאן האט געקענט‬ ‫ווייזט אים אז איין ציצית איז פסול‪.‬‬ ‫ווייטער עוסק זיין בתורה אזוי ווי בעפאר‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דערציילט דער זון מתתיהו‪ ,‬איך האב אים‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט‬ ‫געגעבן דעם טלית קטן‪ ,‬און ער האט טאקע‬ ‫אויפגענומען דעם הייליגער ברכת יוסף זי"ע פאר‬ ‫געטראפן איין ציצית פסול‪ ,‬האט דער טאטע‬ ‫רב אין שטאט ליטין‪ ,‬האט מען אים דארט אין‬ ‫געזאגט‪" ,‬זע ווי גרויס עס איז די מעלה פון זיין‬ ‫שטאט אויפגענומען מיט גרויס כבוד‪.‬‬ ‫מקושר צו צדיקים‪ ,‬ווייל דער הייליגער אפטא רב‬ ‫האט מורא געהאט אז איך וועל אינדערפרי נישט‬ ‫דעמאלט זענען דארט געווען צוויי לומדים פון‬ ‫גוט באקוקן די ציצית‪ ,‬איז ער געקומען צו מיר אין‬ ‫ליטע פאר געשעפטן‪ ,‬און זיי האבן זיך שטארק‬ ‫חלום אין דער נאכט‪ ,‬און מיר געלאזט וויסן אז די‬ ‫געוואונדערט פארוואס מען מאכט אזא כבוד פאר‬ ‫ציצית זענען פסול"‪.‬‬ ‫אזא יונגן רב‪ ,‬און עס איז זיי כמעט געקומען צו‬ ‫•••‬ ‫שמייכלען‪ ,‬אבער די חשובע בעלי בתים האבן זיי‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק דער‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז זיי זאלן אריינגיין צום רב און זען ווער‬ ‫הייליגער ברכת יוסף זי"ע איז געווען גאר שטארק‬ ‫ער איז‪.‬‬ ‫מקושר צום הייליגען אפטא רב זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫פלעגט כסדר אריבערפארן צום הייליגען אפטא רב‬ ‫זיי זענען אריין און אנגעהויבן רעדן מיט אים‬ ‫און עוסק געווען מיט אים אין תורת הנסתר‪.‬‬ ‫אין הלכות עגונות‪ ,‬טראכטנדיג אז אזא יונגער‬ ‫אברך האט זיכער נאך נישט געלערנט די שווערע‬ ‫ביים אפטער רב אין מעזיבוז פלעגט דער‬ ‫הלכות‪ ,‬ער האט אבער געעפנט דאס מויל מיט א‬ ‫אפטער רב אים אסאך דערציילן וואס ער האט‬ ‫חריפות און בקיאות און זיי געזאגט אזויפיל‬ ‫איבערגעלעבט אין שטאט יאסי‪ ,‬וואו דער אפטא רב‬ ‫פלפולים און חידושים וואס ער אליין האט מחדש‬ ‫איז פריער געווען רב‪ ,‬ער האט אים דערציילט וואס‬ ‫געווען אין די הלכות‪ ,‬ביז זיי זענען געבליבן שטיין‬ ‫ער האט אלס מיט געמאכט פון די בעלי בתים‪ ,‬פון‬ ‫ממש ערשטוינט‪.‬‬ ‫די גבירים‪ ,‬און פון די חסידים‪ ,‬און ווי די שטאט‬ ‫פירט זיך‪.‬‬ ‫זיי זענען ארויס און געזאגט פאר די בעלי‬ ‫בתים מיט א שמייכל‪ ,‬דער רב דארף אונז באצאלן‬ ‫דער הייליגער ברכת יוסף זי"ע האט זיך‬ ‫ח"י גראשן פארן נאמען וואס מיר געבן אים‪" ,‬דער‬ ‫שטארק געוואונדערט און געטראכט‪" ,‬וואס האב‬ ‫ליטינער רב"‪ ,‬ווייל די וועלט וועט אים נישט לאזן‬ ‫איך צו טון מיט יאסי?" ווייל עס איז אים קיינמאל‬ ‫זיצן אין ליטין‪ ,‬מען וועט אים נעמען אין א גרויסע‬ ‫נישט איינגעפאלן אוועקצוגיין פון שטאט ליטין‪,‬‬ ‫שטאט‪ ,‬און דארט וועט מען אים אבער ווייטער‬ ‫אפילו נאכדעם וואס גרויסע שטעט פון רוסלאנד‬ ‫רופן "דער ליטינער רב"‪ ,‬און אזוי וועט ער הייסן‬ ‫‪41‬‬ ‫•••‬ ‫האבן אים כסדר געבעטן אז ער זאל קומען דינען‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה נפלא‪ ,‬א פרוי פון‬ ‫אלס רב ביי זיי אין שטאט‪ ,‬און ער האט זיך כסדר‬ ‫שטאט קאליש איז געקומען קיין יאסי זוכן איר‬ ‫אפגעזאגט‪ ,‬און די מעשיות פונעם הייליגען אפטא‬ ‫מאן‪ ,‬און דער רב פון קאליש האט איר געהייסן‪ ,‬אז‬ ‫רב איבערן שטאט יאסי זענען אים געווען ווי א‬ ‫ווען זי וועט קריגן א היתר‪ ,‬זאל זי עס ברענגען צום‬ ‫מדרש פליאה‪ ,‬אבער שפעטער האט ער שוין‬ ‫ליטינער רב דעם הייליגען ברכת יוסף זי"ע‪,‬‬ ‫פארשטאנען די אלע מעשיות‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫וועמענס נאמען איז באקאנט געווען אלס דער‬ ‫אפטא רב האט שון דאן געזען מיט זיינע הייליגע‬ ‫גאון הגאונים אין אלע מדינות‪.‬‬ ‫אויגן‪ ,‬אז ער וועט נאך אנקומען צו דינען אלס רב‬ ‫אין שטאט יאסי‪.‬‬ ‫זי איז געפארן פון שטאט צו שטאט‪ ,‬ביז אין‬ ‫•••‬ ‫איין שטאט האט זי זיך דערוויסט‪ ,‬אז איר מאן איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז די צייט ווען דער‬ ‫דארט געשטארבן‪ ,‬און מען האט אויסגענומען‬ ‫צדיק דער הייליגער ברכת יוסף זי"ע האט געדינט‬ ‫עדות פאר א בית דין‪ ,‬און זי איז געקומען מיט די‬ ‫אלס רב אין שטאט יאסי‪ ,‬זענען הונדערטער אידן‬ ‫עדות צום רב דער הייליגער ברכת יוסף זי"ע‪ ,‬ער‬ ‫פליטים פון רוסלאנד געקומען קיין יאסי‪ ,‬און דער‬ ‫האט עס גענומען און איר געזאגט צו קומען אין‬ ‫גרויסער גאון האט זיך פערזענליך אפגעגעבן מיט‬ ‫עטליכע טעג ארום‪ ,‬דערנאך ווידער‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫די פליטים און זיי מסדר געווען מיט שלאפן און‬ ‫ער זי אפגעשטופט צוויי‪-‬דריי יאר‪ ,‬כאטש זי האט‬ ‫עסן‪ ,‬און די בחורים וואס זענען דארט אנגעקומען‪,‬‬ ‫געוויינט פאר אים ער זאל זיך מרחם זיין אויף איר‪.‬‬ ‫און האבן געברויכט חתונה האבן‪ ,‬האט די רעבעצין‬ ‫די צדקת זיך פארגעשטעלט מיט אן אמת אלס‬ ‫אנדערע האבן איר געראטן צו נעמען די עדות‬ ‫קרוב צו די בחורים‪ ,‬דאס איז געווען זייער‬ ‫צוריק און גיין צו א צווייטן רב אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫געוואלדיגע געטריישאפט צו די אידן די פליטים‪.‬‬ ‫יענער האט איר תיכף געשריבן א היתר‪ ,‬און זי האט‬ ‫געמיינט אז דער הייליגער ליטינער רב וועט שוין‬ ‫די רעגירונג האט נישט הנאה געהאט פון די‬ ‫יעצט אויך לייכט שרייבן א היתר‪ ,‬איז זי‬ ‫אלע פליטים‪ ,‬און די פאליציי האבן כסדר געזיכט‬ ‫צוריקגעקומען צום הייליגען ברכת יוסף‪ ,‬און‬ ‫און ארעסטירט אידן פארן זיין אין לאנד‬ ‫געבעטן ער זאל אויך שרייבן א היתר‪.‬‬ ‫אומלעגאל‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז וועמען מען האט‬ ‫נאר געכאפט און פארשפארט אין תפיסה‪ ,‬האט‬ ‫דער צדיק האט גענומען די פעדער און‬ ‫דער צדיק דער הייליגער ברכת יוסף זיך געמיט‬ ‫אונטער דעם היתר געשריבן‪" ,‬אשה זו אסורה‬ ‫מיט אלע כחות און מיט א מסירת נפש‬ ‫להנשא מטעם הכמוס עמדי"‪ ,‬וואס דאס מיינט "אז‬ ‫ארויסצונעמען‪.‬‬ ‫די פרי איז אסור חתונה צו האבן‪ ,‬צוליב די טעם וואס‬ ‫איז באהאלטן ביי מיר"‪ ,‬די פרוי האט נישט‬ ‫איינמאל‪ ,‬פסח ביינאכט‪ ,‬אינמיטן סדר‪ ,‬האט ער‬ ‫פארשטאנען וואס דער גאון האט געשריבן‪ ,‬און זיך‬ ‫זיך דערוויסט‪ ,‬אז עטליכע געפאנגענע אידן האט‬ ‫אויפגעטון פאר איר קרובים‪ ,‬אז זי האט היתרים פון‬ ‫מען פאר'משפט‪ ,‬אז מארגן שיקט מען זיי אריבער‬ ‫ביידע רבנים‪ ,‬ביז א למדן האט איר אויסגעטייטשט‬ ‫דעם טייך אין טערקיי‪ ,‬דער הייליגער צדיק האט‬ ‫וואס עס שטייט‪.‬‬ ‫אפגעלאזט דעם גאנצן הייליגען סדר נאכט‪ ,‬און ער‬ ‫איז תיכף‪ ,‬אינמיטן סדר‪ ,‬געגאנגען צום גביר רבי‬ ‫זי איז גלייך געלאפן מיט א געשריי צום‬ ‫מיכל דאניעל‪ ,‬וואס איז געווען זייער חשוב ביים‬ ‫הייליגען ברכת יוסף און געפרעגט‪" ,‬פארוואס האט‬ ‫פירשט‪ ,‬און אים דערציילט די גאנצע מעשה‪ ,‬און‬ ‫איר מיך אפ גע'הרג'ט"‪ ,‬און זי האט ממש געוויינט‬ ‫האט געטון יותר מכפי יכלתו צו ערלעדיגען די‬ ‫מיט טרערן אין די אויגן‪ ,‬אז דער רב זאל איר העלפן‬ ‫באפרייאונג פון די אידן‪ ,‬אינדערפרי איז דער גביר‬ ‫ווערן באפרייט פון עגונות‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫געגאנגען צום פירשט‪ ,‬און ער האט אפגעשטעלט‬ ‫געענטפערט‪" ,‬אחת דברתי ולא אשנה"‪ ,‬איך וועל‬ ‫דעם פסק‪ ,‬און די אידן זענען באפרייט געווארן‪,‬‬ ‫נישט משנה זיין מיין מיינונג‪ ,‬אויך די גדולים אין‬ ‫דאס איז געווען די מסירת נפש פון דעם צדיק‬ ‫גאליציע האבן זיך נישט געוואגט צו מתיר זיין די‬ ‫וקדוש פאר א אנדערן איד‪.‬‬ ‫‪42‬‬ ‫דער גאנצער שטאט און אלע גדולים זענען ממש‬ ‫עגנה צוליב די ווערטער פונעם הייליגען ברכת‬ ‫ארויס פון התפעלות ווי פון הימל האט מען דעם‬ ‫יוסף זי"ע‪.‬‬ ‫גאון אפגעהיטן פון ח"ו מתיר זיין אן עגונה קעגן די‬ ‫הלכה‪.‬‬ ‫זי איז דאן געפארן קיין סאדיגורא צום הייליגן‬ ‫•••‬ ‫רוזשינער זי"ע‪ ,‬און ער האט געשריבן א בריוו צום‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫הייליגען ברכת יוסף מיט זיין הייליגע האנט )דער‬ ‫ברכת יוסף זי"ע איז נאך געווען רב אין שטאט‬ ‫בריוו איז שפעטער געדרוקט געווארן אין אנהויב‬ ‫ליטין‪ ,‬האבן די גדולים און צדיקים געברענגט צו‬ ‫פונעם ספר ברכת יוסף(‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫אים יעדע שווערע זאך‪ ,‬אויך דער הייליגער צדיק‬ ‫רוזשינער האט אים געבעטן‪ ,‬אז ער זאל זיך גוט‬ ‫רבי משה מסאווראן זי"ע האט אים איינמאל אין‬ ‫אריינקוקן און ערקלערן זיינע טעמים‪ ,‬דער‬ ‫בארדיטשוב איבערגעגעבן א לאנגע תשובה‬ ‫הייליגער ברכת יוסף האט געענטפערט‪ ,‬אז ער קען‬ ‫פונעם בארדיטשובער דיין רבי מאטל‪ ,‬וואס האט‬ ‫וועגן דעם גארנישט שרייבן‪ ,‬און ווען ער וועט‬ ‫מתיר געווען אן עגונה‪ ,‬אז ער זאל מעיין זיין אינעם‬ ‫קומען צום רבי'ן וועט ער עס אליין זאגן‪.‬‬ ‫היתר אויב עס איז ריכטיג‪.‬‬ ‫ווען ער איז אביסל שפעטער געקומען קיין‬ ‫אויפן צווייטן טאג נאכן גוט איבערקוקן דעם‬ ‫סאדיגורא‪ ,‬האט ער דערציילט‪" ,‬אז יעדעס מאל‬ ‫היתר פונעם הייליגען סאווראנער‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫ווען איך האב געוואלט קוקן אין א ספר אין דעם‬ ‫אז זי איז מותר‪ ,‬און דער הייליגער סאווראנער האט‬ ‫ענין‪ ,‬איז דער ספר מיר ארויסגעפאלן פון די הענט‪,‬‬ ‫מתיר געווען די עגונה‪ ,‬אבער שפעטער‪ ,‬ווען דער‬ ‫איינמאל בין איך ארויף אויף א באנק נעמען א ספר‬ ‫הייליגער סאווראנער האט אליין מעיין געווען אין‬ ‫און איך בין אראפגעפאלן‪ ,‬און ווען איך האב זיך‬ ‫זיין תשובה‪ ,‬האט ער געזען‪ ,‬אז די ראיות זענען‬ ‫אמאל מרחם געווען און גענומען די פעדער צו‬ ‫נישט ריכטיג‪ ,‬און עס האט אים זייער וויי געטון אז‬ ‫שרייבן א היתר‪ ,‬איז די פעדער מיר ארויסגעפאלן‬ ‫ער האט ח"ו מתיר געווען אן עגונה שלא כהלכה‪.‬‬ ‫און די טינט האט זיך אויסגעגאסן אויפן פאפיר‪ ,‬און‬ ‫פון דעם אלעם זאגט מיר מיין הארץ‪ ,‬אז איר מאן‬ ‫ער האט גלייך געשיקט א שליח קיין ליטין צום‬ ‫לעבט"‪.‬‬ ‫הייליגען ברכת יוסף פרעגן‪ ,‬צי ער האט זיך אויך‬ ‫פארלאזט אויף יענער תשובה‪ ,‬דער צדיק רבי יוסף‬ ‫דער הייליגער רוזשינער האט איר געגעבן א‬ ‫האט געענטפערט‪" ,‬חלילה‪ ,‬ער האט אויך געזען אז‬ ‫ברכה‪ ,‬אז זי זאל טרעפן איר מאן‪ ,‬נאך א צייט‪,‬‬ ‫די ראיות האלטן נישט‪ ,‬נאר ער האט אנדערע‬ ‫גייענדיג אויפן מארק‪ ,‬הערט די פרוי ווי איינער‬ ‫היתרים אויף וואס ער האט זיך פארלאזט"‪.‬‬ ‫רופט איר ביים נאמען‪ ,‬און ווען זי האט זיך‬ ‫אויסגעדרייט האט דער מאן איר געזאגט‪,‬‬ ‫א צייט שפעטער האט דער הייליגער ברכת‬ ‫"דערקענסטו מיך נישט? איך בין דיין מאן!"‪ ,‬די פרוי‬ ‫יוסף געשיקט א תשובה אויף די שאלה פארן‬ ‫איז געפאלן חלשות אינמיטן מארק‪ ,‬ווען זי איז‬ ‫הייליגען סאווראנער זי"ע פון זעכציג גרויסע‬ ‫צעזיך געקומען האט דער מאן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫בויגנס‪ ,‬וואס איז שפעטער געדרוקט געווארן אין‬ ‫צוליב א מחלוקת איז ער אנטלאפן קיין אונגארן‪,‬‬ ‫שו"ת ברכת יוסף )אה"ע סי' ס"ג(‪ ,‬און שפעטער‬ ‫און האט דארט חתונה געהאט‪ ,‬און נאכן טויט פון‬ ‫האט דער דיין רבי מאטל דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫יענער ווייב האט ער זיך באזעצט אין יאסי‪,‬‬ ‫הייליגער סאווראנער האט צוליב זיין גרויסע‬ ‫חביבות צום הייליגען ברכת יוסף געהייסן‪,‬‬ ‫דער רב דער הייליגער ברכת יוסף האט זיי‬ ‫איינבינדן די תשובה ווי א ספר‪ ,‬און געהאלטן אין‬ ‫אפגעזונדערט אין צוויי שטובער‪ ,‬און האט יעדן‬ ‫זיין ספרים‪-‬קאסטן ווי אן אוצר‪.‬‬ ‫באזונדער אויסגעפרעגט מיט סימנים מובהקים‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ביז עס איז קלאר געווארן‪ ,‬אז דאס איז טאקע איר‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך די הסתלקות‬ ‫מאן‪ ,‬און ער האט איר געגעבן א גט כדת וכדין‪ ,‬און‬ ‫פונעם הייליגען ברכת יוסף זי"ע‪ ,‬האט זיין זון רבי‬ ‫ערשט דאן האט דער רב צעריסן די עדות און זי‬ ‫מתתיהו צוזאמגעשטעלט די תשובות פונעם‬ ‫מתיר געווען חתונה צו האבן‪ ,‬חוץ פאר א כהן‪ ,‬און‬ ‫‪43‬‬ ‫און זיך שטארק געבעטן‪ ,‬אבער דער רב האט‬ ‫טאטן‪ ,‬כדי ער זאל דאס קענען דריקן‪ ,‬און ווען ער‬ ‫גארנישט גענומען‪ ,‬און עס איז פון דעם‬ ‫האט איבערגעשריבן איין בלאט‪ ,‬האט געפעלט‬ ‫ארויסגעקומען א גרויסער קידוש השם‪ ,‬ווייל אפילו‬ ‫דער אנהויב‪ ,‬און מען האט נישט געוואוסט וואס די‬ ‫די גוים פון שטאט און אלע שטעט ארום האבן‬ ‫קשיא איז געווען‪.‬‬ ‫געזען דעם גרויסן כח פונעם הייליגען רב‪.‬‬ ‫דער זון רבי מתתיהו האט זיך שטארק‬ ‫געמיטשעט און דאס נישט געקענט טרעפן‪ ,‬אין‬ ‫חלום יענע נאכט‪ ,‬האט דער זון געזען דעם טאטן‪,‬‬ ‫און דער טאטע האט אים געזאגט "פארוואס‬ ‫מוטשעסטו זיך? געב א קוק אין דעם און דעם ארט"‪,‬‬ ‫אינדערפרי האט דער זון טאקע אריינגעקוקט אויף‬ ‫יענעם פלאץ‪ ,‬און תיכף פארשטאנען וואס די קשיא‬ ‫איז געווען‪ ,‬אין בשנת תרכ"ח האט ער געברענגט‬ ‫דעם ספר צום דרוק אין לעמבערג און עס גערופן‬ ‫"ברכת יוסף"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫צוגעפארן א גרויסער פריץ מיט זיין קאראטע צום‬ ‫שטוב פונעם הייליגען ברכת יוסף זי"ע‪ ,‬ווען מען‬ ‫האט דעם פריץ אריינגעלאזט אין שטוב פונעם‬ ‫צדיק‪ ,‬האט דער פריץ דערציילט‪ ,‬אז ער האט אין‬ ‫זיין דארף ארום זעקס הונדערט שיינע אקסן‪ ,‬און‬ ‫אין די דערפער ארום גייט א מגפה אויף די אקסן‬ ‫און אסאך זענען שוין געשטארבן‪ ,‬און ער ווייסט אז‬ ‫דער רב קען אויפטון אז די מגפה זאל נישט קומען‬ ‫צו אים‪ ,‬און ער וועט געבן אלס שכר וויפיל געלט‬ ‫דער רב וויל‪.‬‬ ‫דער רב האט געענטפערט מיט זיין גרויס‬ ‫עניוות‪ ,‬אז ער האט נישט די כח צו טון גארנישט‪,‬‬ ‫אבער דער פריץ האט נישט אויפגעהערט צו בעטן‪,‬‬ ‫ביז דער רב האט געזאגט‪" ,‬איך קען גארנישט טון‪,‬‬ ‫נאר איך ווייס א סגולה‪ ,‬נעם אביסל פון זיבן מיני‬ ‫מעטאלן‪ ,‬מיש זיי צונויף און צעשטויס זיי‪ ,‬טייל עס‬ ‫אויף פיר טיילן‪ ,‬און לייג א טייל אין יעדן פון די פיר‬ ‫עקן פון דיינע פעלדער ארום דעם דארף"‪ ,‬דער פריץ‬ ‫האט געוואלט געבן פאר צדיק אסאך געלט‪ ,‬אבער‬ ‫דער רב האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען‬ ‫אפילו א פרוטה‪.‬‬ ‫עטליכע וואכן שפעטער איז דער פריץ ווידער‬ ‫געקומען‪ ,‬און דערציילט‪ ,‬אז ער האט געטון פונקט‬ ‫ווי דער רב האט געזאגט‪ ,‬און די מגפה איז אינגאנצן‬ ‫נישט געקומען צו זיין דארף און פעלדער‪ ,‬און ער‬ ‫האט ווידער געוואלט געבן אסאך געלט פארן רב‪,‬‬ ‫‪44‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הצדקת מרת שיינדל‬ ‫יארצייט כ"ה מרחשון‬ ‫רחל ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי אלחנן מבילגוריי זי"ע‪ ,‬הנקרא ר' חנן‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי ב"ר אלעזר זי"ע‪) ,‬וייסבלום(‬ ‫ריישער זי"ע‪,‬‬ ‫הנקרא ר' נפתלי ליזענסקער‬ ‫מגדולי תלמידי זקינו הרה"ק רבי אלימלך‬ ‫מליזענסק זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ליזענסק‪ ,‬בשנת תקכ"ה‪.‬‬ ‫ער איז געווען א תלמיד מובהק פון הרה"ק רבי‬ ‫נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אלעזר מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אלימלך בעל נועם אלימלך‬ ‫אויך איז ער געווען בידידות מיט די צדיקים בדורו‬ ‫מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אלעזר ליפמאן זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע‪,‬‬ ‫און צו זיין מאמע די טאכטער פון הגה"ק רבי‬ ‫הרה"ק בעל אהבת שלום מקאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫ישראל צבי הירש ליפינער אב"ד גרודזיסק זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מופלא מאוד‪ ,‬שפל‬ ‫ער איז געווען באוויסט אלס א איש קדוש‬ ‫רוח ושפל ברך ועניו כהלל‪ ,‬ער האט באמת ממאס‬ ‫מאוד‪ ,‬ער האט יעדע נאכט אפ געראכטן תיקון‬ ‫געווען אין רבנות‪ ,‬און בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫חצות מיט ביטערע טרערן און יללות‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫נעמען קיין רבנות פאסטן‪ ,‬ער האט מקפיד געווען‬ ‫גאר אסאך מסגף געווען מיט שרעקליכע יסורים‪,‬‬ ‫אז מען זאל אים נישט ריפן אפילו מיטן טיטול‬ ‫מען דערציילט אז דער צדיק וקדוש איז נישט יעדן‬ ‫"רבי"‪.‬‬ ‫טאג געגאנגען אין מקו' און ווען ער איז יא‬ ‫געגאנגען האט קיינער נישט געמעגט זיין דארט‪.‬‬ ‫ער איז געווען באוויסט אלס א בעל רוח‬ ‫הקודש אמיתי און א בעל מופת עצום און א גרויסע‬ ‫איין טאג האבן איינע פון די חסידי ליזענסק‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬מען האט ביי דעם צדיק‬ ‫נאך געקוקט דעם צדיק אין מקו'‪ ,‬האט ער געזען ווי‬ ‫וקדוש געזען אפענע רוח הקודש מיט זיינע‬ ‫דער צדיק האט ארום זיין גוף קדוש א גארטל פון‬ ‫הייליגע אויגן‪ ,‬און אידן האבן געזען גרויסע ישועות‬ ‫אייזן‪ ,‬וואס פון דעם האט זיך ארויס געשטעקט‬ ‫חוץ לדרך הטבע ממש‪.‬‬ ‫נאדלן וואס דער צדיק האט אריין געשטאכן אין זיין‬ ‫גוף קדוש‪ ,‬און אינמיטן טאג האט דער צדיק כסדר‬ ‫ער האט ביז די ‪ 22‬יאר אלט נאך געהאט די זכי'‬ ‫ארום געריקט דעם גארטל‪ ,‬ער האט זיך געריסן דעם‬ ‫זיך צו מסתופף זיין בצלו פון זיין הייליגען זיידן רבי‬ ‫גוף קדוש מיט סיגופים נוראים‪.‬‬ ‫אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬און זייענדיג דער‬ ‫עלסטער אייניקל האט ער זוכה געווען צו א‬ ‫הרה"ק רבי יהודה מסטיטשין זי"ע האט‬ ‫געוואלדיגע התקרבות פונעם זיידן‪ ,‬ער האט גאר‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי נפתלי‬ ‫אסאך תורה און עבודת השם מקבל געווען פון זיין‬ ‫מליזענסק זי"ע האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז צווישן‬ ‫גרויסן זיידן‪.‬‬ ‫מנחה מעריב האט ער כמנהג ראפשיץ געזאגט דברי‬ ‫בדיחותא פארן עולם‪ ,‬וואס אין דעם איז געלעגן‬ ‫ער האט שוין פון זיין יוגענד זיך געפירט מיט‬ ‫הייליגע כוונות‪ ,‬די גאנצע צייט האט מען געזען ווי‬ ‫א געוואלדיגע קדושה און עוסק געווען בתורה‬ ‫דער צדיק וקדוש רייבט זיך אויף די זייט פונעם גוף‬ ‫יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער האט‬ ‫כאילו ער האט הנאה פונעם גוטן ווערטל‪ ,‬אבער‬ ‫זיין עבודת הקודש זייער באהאלטן‪ ,‬מענטשן האבן‬ ‫באמת האט ער דאן ארום געריקט דעם גארטל מיט‬ ‫כמעט קיינמאל נישט געזען דעם צדיק וקדוש ביי‬ ‫די נאדלעך וואס האט געריסן שטיקער פון זיין גוף‬ ‫זיין עבודה‪ ,‬ווייל ער האט גלייך דערפילט ווען מען‬ ‫קדוש‪.‬‬ ‫קוקט אים נאך און געהייסן אוועק גיין‪.‬‬ ‫‪45‬‬ ‫האט ער געפרעגט רבי נפתלי‪ ,‬איר זענט א‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל שרגא בעל דברי יחזקאל‬ ‫אייניקל פון רבי אלימלך קאלטענעס )אזוי האט‬ ‫משינאווא זי"ע האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬כל הרביים‬ ‫מען געריפן דעם הייליגען רבי אלימלך צוליב זיינע‬ ‫נעשו מנהיגים נגד רצונם והיו אנוסים על פי הדיבור‪,‬‬ ‫קניפן אין זיין דיוקנא קדישא‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫זולתו הרה"ק רבי נפתלי‪ ,‬שהצליח לפעול לבלתי‬ ‫האט דער צדיק קיינמאל צו גערירט זיין בארד(‪,‬‬ ‫להיות רבי"‪ ,‬אלע רבי'ס האט מען געצווינגען פון‬ ‫האט ר' נפתלי געזאגט אז יא‪.‬‬ ‫הימל צו זיין א רבי‪ ,‬און נאר רבי נפתלי האט זיך‬ ‫דורך געזעצט נישט צו זיין א רבי‪.‬‬ ‫האט דער זקן געזאגט‪ ,‬אויב אזוי וואלט איר‬ ‫געמעגט שענער אויס זעהן‪ ,‬ווייל דער זיידע ווען‬ ‫צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז פון הימל האט מען‬ ‫ער איז געגאנגען גלות ליידן‪ ,‬איז ער נישט געזעצן‬ ‫געוואלט אז דער צדיק וקדוש זאל זיין א רבי‪ ,‬אבער‬ ‫מיט קיין אידן און געטרינקען קיין לחיים‪ ,‬נאר ער‬ ‫דער צדיק האט זיך איינגעריסן‪ ,‬און בשום אופן‬ ‫האט מקדיש געווען יעדע מינוט פאר תורה און‬ ‫נישט געוואלט זיין א רבי‪ ,‬עס האט אים רח"ל‬ ‫עבודת השם‪.‬‬ ‫געקאסט ‪ 10‬קינדער וואס ער האט ליידער באגראבן‬ ‫בחייו‪ ,‬אבער דער צדיק האט געזאגט‪ ,‬רבוש"ע איך‬ ‫האט זיך ר' נפתלי אנגעריפן‪ ,‬יעצט אז מיר‬ ‫בין מסכים אפילו צו פארלירן דאס לעצטע קינד‪,‬‬ ‫האבן געהאט די זכי' צו זען די פנים פון א איד וואס‬ ‫נאר נישט צו זיין קיין רבי‪.‬‬ ‫האט נאך געזען דעם זיידן‪ ,‬לאמיר טרינקען נאך א‬ ‫לחיים‪.‬‬ ‫ווי באוויסט האט דער צדיק וקדוש נישט‬ ‫געוואלט פירן קיין רבנות‪ ,‬און נישט געלאזט‬ ‫פארשטייט זיך אז דער צדיק האט נישט‬ ‫קיינעם קומען וויילען ביי אים אויף שבת קודש‪ ,‬און‬ ‫גענומען קיין קוויטלעך און פדיונות‪ ,‬אבער‬ ‫דער הייליגער צדיק האט כסדר מתפלל געווען‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל איז א פרוי מיט א תמימות געקומען צום‬ ‫מען זאל אים העלפן פון הימל אז אידן זאלן צו אים‬ ‫צדיק מיט א קוויטל און א פדיון‪ ,‬און געבעטן אז די‬ ‫נישט קומען‪ ,‬איינמאל איז א גרויסע ציבור אידן‬ ‫רבי זאל איר פויעלען א ישועה‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫אנגעקומען צום צדיק‪ ,‬האט דער צדיק וקדוש‬ ‫גלייך געזאגט פאר די פרוי‪ ,‬אז ער איז נישט קיין‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב פארגעסן די וואך צו מתפלל זיין‬ ‫רבי‪.‬‬ ‫אז מען זאל צו מיר נישט קומען"‪.‬‬ ‫האט די פרוי מיט איר תמימות געזאגט פארן‬ ‫איין ערב שבת קודש איז אנגעקומען א קבוצה‬ ‫צדיק‪ ,‬אויב איר זענט נישט קיין רבי‪ ,‬וועט איר מיר‬ ‫פון די חברייא קדישא ממש נאנט צו שבת קודש‪,‬‬ ‫ברויכן צוריק געבן דעם פדיון‪ ,‬ווייל איך האב דעם‬ ‫און אזוי געהאפט אז דער צדיק וועט נישט האבן‬ ‫פדיון געגעבן מיטן מחשבה אז איר זענט א רבי‪ ,‬דאן‬ ‫קיין ברירה‪ ,‬און זיי מיזן לאזן בלייבן ביי אים אויף‬ ‫האט דער צדיק צוריק געגעבן דעם פדיון פאר די‬ ‫שבת‪ ,‬אבער דער צדיק האט ברוח קדשו גלייך‬ ‫פרוי און געזאגט‪ ,‬איר וועט זיכער האבן א ישועה‪,‬‬ ‫מרגיש געווען אז די אידן קומען‪ ,‬און אזוי ווי זיי‬ ‫ווייל איר גלייבט מיט א אמת‪ ,‬אז איך בין נישט קיין‬ ‫זענען אריין געקומען אין שטאט און דורך ביים‬ ‫רבי‪ ,‬כך הוה די פרוי האט געהאט א ישועה‪.‬‬ ‫שטוב פונעם צדיק‪ ,‬איז דער צדיק געקומען צום‬ ‫פענסטער‪ ,‬און זיי גלייך געוויזן בידיו הקדושות‬ ‫איין טאג אין יאר האט דער צדיק וקדוש יא‬ ‫אוועק צו פארן פונעם שטאט און נישט קומען צו‬ ‫געפירט ראביסטעווע‪ ,‬דאס איז געווען אין דעם‬ ‫אים‪.‬‬ ‫גרויסן טאג פורים‪ ,‬דאן האט דער צדיק וקדוש‬ ‫געפראוועט רבנות און אויף גענומען אידן‪,‬‬ ‫אבער מוצאי שבת קודש‪ ,‬פלעגט דער צדיק‬ ‫הונדערטער אידן האבן דעם גרויסן טאג געזען‬ ‫אפרעכטן א גרויסע מלוה מלכה מיטן גאנצן עולם‪,‬‬ ‫אפענע מופתים און גרויסע ישועות ביי דעם גרויסן‬ ‫אבער נישט אלס רבי‪ ,‬איין וואך ביים מלוה מלכה‬ ‫צדיק‪ ,‬צדיקים האבן דערציילט אז שטימע און‬ ‫האט דער צדיק געטרינקען א לחיים מיט'ן עולם‪,‬‬ ‫הונקעדיגע זענען געהיילט געווארן מיט זיינע‬ ‫איז דארט געווען א זקן וואס האט נאך געזען דעם‬ ‫מופתים ביום הפורים‪.‬‬ ‫זיידן רבי ר' אלימלך‪.‬‬ ‫‪46‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מסטוטשין זי"ע האט‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק זי"ע הנקרא רבי איציק'ל‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביים הייליגער צדיק רבי נפתלי‬ ‫מזידיטשוב‪ ,‬חתן הרה"ק רבי נפתלי הירץ לאבין‬ ‫ליזענסקער זי"ע איז געווען דער מנהג‪ ,‬אז יעדן‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫פורים פלעגן זיך א קבוצה פון חסידים פארשטעלן‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר )סגי נהור( מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫און מען איז אריין געקומען אין ביהמ"ד און פרייליך‬ ‫הרה"ק רבי משולם זושא מנאדבורנא זי"ע חתן‬ ‫געמאכט‪ ,‬איין יאר פורים זענען די קבוצה נישט‬ ‫הרה"ק רבי ארי' לייב בעל צמח ד' לצבי ב"ר צבי‬ ‫געקומען‪ ,‬ווען דער צדיק האט זיך נאך געפרעגט‬ ‫מנדבורנא זי"ע‪,‬‬ ‫ווי זיי זענען‪ ,‬האט מען געזאגט‪ ,‬אז די יאר זענען זיי‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת הדס ע"ה‪ ,‬אשת הגה"צ‬ ‫נישט געקומען‪.‬‬ ‫רבי חיים שיף מטארנא זי"ע‪,‬‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי צבי‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אויב אזוי וועל איך‬ ‫יוסף טייטלבוים אבד"ק רודניק זי"ע‪,‬‬ ‫מיך פארשטעלן‪ ,‬דער צדיק האט דאן אנגעטון א‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת מירל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק‬ ‫קאפטין וואס ער האט געהאט בירושה פונעם‬ ‫רבי יעקב קאפיל ב"ר יצחק לנדמן אבד"ק ווישניצא‬ ‫הייליגען זיידן רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫גענומען דעם טאביק פושקע פונעם זיידן‪ ,‬און‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת חי' ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫כמנהג פון די רבי'ס‪ ,‬אז מען קומט אן אין א שטאט‬ ‫שמואל זאנוויל בינדיגער מבארדיוב זי"ע‪,‬‬ ‫גייט דער גבאי ארום און ריפט אויס אז עס איז דא‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת אסתר ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק‬ ‫א רבי‪ ,‬איז דער הייליגער צדיק רבי נפתלי ארום‬ ‫רבי זאב וואלף דומ"ץ לאנצהוט זי"ע‪ ,‬מבני היכלו‬ ‫געגאנגען אין ביהמ"ד און געזאגט‪ ,‬רבותי עס איז‬ ‫של הרה"ק מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫דא א רבי‪ ,‬ווער עס וויל קען געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫ישועה‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ה מרחשון בשנת‬ ‫תר"ה‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אינעם אוהל פונעם זיידן‬ ‫דארט אין שטאט איז געווען א מאן‪ ,‬וואס זיין‬ ‫רבי אלימלך מליזענסק אין שטאט ליזענסק‪.‬‬ ‫פרוי האט ל"ע געהאט א סטרוק און זיך נישט‬ ‫געקענט רירן‪ ,‬די פרוי איז געלעגן אין בעט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער סדר איז געווען אז‬ ‫פארלאזירט ל"ע‪ ,‬דער מאן הערענדיג די ווערטער‬ ‫מען האט קיינעם נישט געלייגט אינעם זעלבן‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬איז געלאפן און צוזאמען מיט די‬ ‫אוהל פונעם זיידן‪ ,‬נאר אינעם דרויסענדיגן חדר‬ ‫קינדער אריין געברענגט דעם פרוי אויפן בעט‪ ,‬און‬ ‫האט מען בערדיגט די קינדער און אייניקלעך‪ ,‬און‬ ‫געזאגט פארן צדיק‪ ,‬רבי איך דארף א ישועה פאר‬ ‫ווען מען האט געוואלט בערדיגן דעם הייליגען‬ ‫מיין פרוי און געוויזן אויפן בעט‪.‬‬ ‫אייניקעל רבי נפתלי‪ ,‬איז אינעם דרויסענדיגן חדר‬ ‫נישט געווען קיין פלאץ‪.‬‬ ‫דער צדיק האט גלייך געהייסן פאר די פרוי‪ ,‬אז‬ ‫זי זאל זיך אויפשטעלן פון בעט‪ ,‬לפלא האט זיך די‬ ‫האט דער אייניקל פונעם רבי אלימלך זי"ע‪,‬‬ ‫פרוי גלייך אויף געשטעלט פונעם בעט‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך רודניקער זי"ע אויס געריפן‪,‬‬ ‫אנגעהויבן גיין אויף די פיס כאחד אדם‪ ,‬עס איז‬ ‫אויב וועט מען מאכן פלאץ פאר דעם צדיק איז גוט‪,‬‬ ‫געווארן א גרויסע רעש אין שטאט‪ ,‬און א גרויסער‬ ‫אויב נישט וועט מען אים באערדיגן אינעם אוהל‬ ‫עולם איז געקומען צו לויפן צום ביהמ"ד בעטן‬ ‫פונעם זיידן‪ ,‬לפלא איז גלייך געווארן פלאץ דארט‬ ‫ישועות‪ ,‬דאן האט דער צדיק זיך אנגעריפן‪" ,‬גענוג‬ ‫אינעם חדר‪ ,‬און מען האט אים טאקע דארט‬ ‫פארשטעלט‪ ,‬מיר האבן זיך שוין גענוג נאריש‬ ‫באהאלטן‪.‬‬ ‫געמאכט"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫דער זון פון רבי נפתלי הרה"ק רבי איציקל פון‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זידיטשוב זי"ע‪ ,‬איז אמאל געקומען אין שטאט‬ ‫‪47‬‬ ‫האט אים אויס געלאכט און געזאגט‪ ,‬א שיינע‬ ‫נארייעוו )אין געגענט פון לעמבערג(‪ ,‬ווען חסידים‬ ‫מעשה‪ ,‬ער האט געהאט צו גאסט עפעס אן ארימאן‬ ‫האבן אים געזען האט מען אים געפרעגט‪ ,‬אויב ער‬ ‫א רבי'ש קינד‪ ,‬און ער גלויבט אים נאך‪ ,‬אזוי זענען‬ ‫איז אפשר א זון פון רבי נפתלי פון ליזענסק )זעהט‬ ‫אריבער עטליכע טעג‪ ,‬און עס זעהט זיך גארנישט‬ ‫אויס אז ער האט געענדלט אין הייליגן טאטן(‪ ,‬ווען‬ ‫קיין ישועה‪ ,‬און דערווייל ווערט ער ללעג ולקלס‬ ‫ער האט געזאגט אז יא‪ ,‬האבן זיי אים דעציילט די‬ ‫פאר'ן גאנצן שטאט‪ ,‬וועלכע וויצלט זיך אויף זיין‬ ‫פאלגענדע וואונדערליכע פאסירונג‪.‬‬ ‫חשבון‪ ,‬עס קומט דער אכטער טאג‪ ,‬און אונזער‬ ‫בעל אכסניא שעמט זיך נעבעך צו גיין אין שוהל‬ ‫אמאל איז זיין טאטע רבי נפתלי געקומען אין‬ ‫זיך ווייזן דעם פנים‪ ,‬און איז געבליבן אינדערהיים‪.‬‬ ‫די שטאט‪ ,‬און א איד האט אים איינגעלאדנט ער‬ ‫זאל קומען צו אים אהיים‪ ,‬רבי נפתלי האט אים‬ ‫עס דויערט נישט לאנג און עמיצער קומט און‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער וועט קומען אויב ער וועט אים‬ ‫זאגט אים‪ ,‬אז דער פריץ האט פארשיקט דעם פסח‬ ‫צוליב טוהן די צוויי זאכן‪ ,‬איינס‪ ,‬ער זאל‬ ‫פון גאסט הויז‪ ,‬ער האט אים נישט געגלויבט‪ ,‬און‬ ‫צוזאמשטעלן א מנין אויף קידוש לבנה‪ .‬צוויי‪ ,‬ער‬ ‫געמיינט אז זיכער טרייבט ער פון אים שפאס‪,‬‬ ‫זאל אנגרייטן א פיש אויפ'ן סעודה נאך קידוש‬ ‫אבער דער מבשר ווייזט אים פון פענסטער אן‬ ‫לבנה‪.‬‬ ‫אנגעלאדענטע וואגן מיט פסח'ס הויז געזונט‬ ‫גרייט ארויס צו פארן פון שטאט‪ ,‬אזוי רעדנדיג‪,‬‬ ‫דער איד האט געענטפערט‪ ,‬אז א מנין קען ער‬ ‫קומט אונטער א שליח פון פריץ אז ער זאל‬ ‫אים שאפן‪ ,‬אבער פיש נישט‪ ,‬וויבאלד עס איז נישט‬ ‫זאפארט קומען‪.‬‬ ‫דא קיין טייך אין גאנצן געגענט‪ ,‬איז פון וואו זאל ער‬ ‫אים איצט נעמען פיש‪ ,‬רבי נפתלי האט מסכים‬ ‫צו וועלכען ראבין ביזטו געפארן‪ ,‬האט אים דער‬ ‫געווען אויך אן דעם צווייטן תנאי‪ ,‬און איז געגאנגען‬ ‫פריץ געפרעגט ווען ער איז אנגעקומען אין זיין‬ ‫צו דעם איד אהיים‪ ,‬אזוי ווי דער איד קומט אהיים‪,‬‬ ‫הויז‪ ,‬איך בין נישט געפארן אין ערגעץ‪ ,‬איך בין‬ ‫קומט אים פלוצלונג אנטקעגן א גוי‪ ,‬און שלעפט‬ ‫געזעצן אין שטוב די גאנצע צייט‪ ,‬זאגט אים דער‬ ‫מיט זיך א גרויסע פיש צום פארקויפן‪ ,‬דער איד‬ ‫איד‪ ,‬מיר וועסטו נישט אויספאפן‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫האט עס באלד אפ געקויפט‪ ,‬און אן געגרייט א‬ ‫פריץ נישט געלאזט‪ ,‬און אזוי דערציילט אים דער‬ ‫סעודה לכבוד רבי נפתלי‪.‬‬ ‫פריץ‪.‬‬ ‫אז דער בעל אכסניא האט צוגעזען אזא זאך‪,‬‬ ‫אז שוין אכט טעג וואס ער חלום'ט זיך‬ ‫האט ער פארשטאנען‪ ,‬אז דער גאסט איז אוודאי א‬ ‫ביינאכט‪ ,‬אז א רבי קומט אים זאגן‪ ,‬אז ער זאל צוריק‬ ‫דערהויבענער איד‪ ,‬און ער האט אים געגעבן א‬ ‫געבן דעם האטעל פאר אונזער בעל אכסניא‪ ,‬אבער‬ ‫קוויטל און זיך מזכיר געווען‪ ,‬היות ער פלעגט‬ ‫ער האט זיך נישט וויסנדיג געמאכט‪ ,‬היינט בין אין‬ ‫אלעמאל דינגען דעם גאסט הויז פונעם פריץ‪ ,‬און‬ ‫פלוצלונג איין געשלאפן אינמיטן טאג‪ ,‬כאטש עס‬ ‫איצט איז געקומען א צווייטער איד און אים משיג‬ ‫פאסירט קיינמאל נישט ביי מיר‪.‬‬ ‫גבול געווען‪ ,‬און אויסגעדינגען די האטעל פונעם‬ ‫פריץ‪ ,‬און איצט איז ער געבליבן אן קיין פרנסה‪.‬‬ ‫זאגט דער פריץ‪ ,‬און אט באווייזט זיך דער רבי‬ ‫פאר מיר‪ ,‬און מיר געשלאגן‪ ,‬און געווארנט‪ ,‬אז אויב‬ ‫פרעגט אים רבי נפתלי‪ ,‬ווי אזוי הייסט דער‬ ‫איך געב נישט צוריק דעם גאסט הויז‪ ,‬דאן וועט ער‬ ‫משיג גבול‪ .‬ענטפערט ער "פסח"‪ ,‬נו‪ ,‬זאגט אים דער‬ ‫מיר אומברענגען‪ ,‬און דערביי האט אים דער פריץ‬ ‫צדיק רבי נפתלי‪" ,‬פסח איז דאך נאר אכט טאג"‪,‬‬ ‫באוויזן די צייכנס פון די קלעפ וואס דער הייליגער‬ ‫דער בעל אכסניא האט זיך געוואונדערט אויף דעם‬ ‫צדיק רבי נפתלי האט אים אריין געשמיסן‪.‬‬ ‫אינטערסאנטן ענטפער‪ ,‬אבער ער האט געהאט‬ ‫אמונת צדיקים אז ער איז שוין א געהאלפענער‪.‬‬ ‫דער איד האט טאקע צוריק באקומען זיין‬ ‫פרנסה כאז ומקדם‪ ,‬אזוי ווי דער רבי האט אים‬ ‫ווען רבי נפתלי איז אוועק געפארן‪ ,‬האט דער‬ ‫געזאגט אז פסח איז נאר אכט טעג‪.‬‬ ‫איד דערציילט די מעשה אין שטאט‪ ,‬און דער עולם‬ ‫‪48‬‬ ‫מקאמינקא זי"ע‪ ,‬און הרה"ק רבי הערשעלע גלאנץ‬ ‫•••‬ ‫זי"ע אן איידעם ביים ארי' דבי עילאי זי"ע‪ ,‬און זיי‬ ‫ווי באקאנט האט זיך דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫זענען צו אים אנגעקומען דאנערשטאג ביינאכט‪.‬‬ ‫נפתלי ליזנסקער זי"ע זיין גאנץ לעבן גאר שטארק‬ ‫באהאלטן אז מען זאל נישט וויסן זיין גדלות בתורה‬ ‫רבי נפתלי זי"ע איז דעמאלט געזעסן‬ ‫און זיין געוואלדיגע קדושה‪ ,‬איינמאל האט דער‬ ‫פארשפארט אין זיין שטוב‪ ,‬עס איז דארט געווען א‬ ‫הייליגער זרע קודש מראפשיץ זי"ע געטראפן דעם‬ ‫שפאלט אין די וואנט‪ ,‬האבען די צדיקים פון דארט‬ ‫צדיק רבי נפתלי‪ ,‬און דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫אריין געקוקט‪ ,‬און האבען אים געזען זיצן און‬ ‫זי"ע האט געבעטן פונעם צדיק רבי נפתלי מיט‬ ‫לערנען גמרא אדער שלחן ערוך‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫טרערן‪" ,‬אז ער זאל אים געבן במתנה איין שטיקל‬ ‫נפתלי זי"ע האט עס גלייך מרגיש געווען‪ ,‬האט ער‬ ‫פון זיין יראת שמים‪ ,‬און ער דער ראפשיצער רב‬ ‫זיי געוואונקען זיי זאלן אוועק גיין‪ ,‬זיי האבן זיך‬ ‫וועט פון דעם טיילן פאר די גאנצע וועלט‪ ,‬און עס‬ ‫נישט געוואגט אריין צו גיין און זיי זענען אוועק‬ ‫וועט פאר אים דער ראפשיצער רב נאך בלייבן פון‬ ‫געפארן‪.‬‬ ‫דעם גענוג"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫נאכדעם זענען זיי נאכאמאל צו אים געפארן‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫און ביים צווייטן מאל איז מיט זיי מיט געפארן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער הייליגער שינאווא רב זי"ע האט‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר'ל דזיקובער זי"ע אנשטאט הרב‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬אלע רבי'ס ווילן נישט ווערן קיין‬ ‫ר' הערשעלע זי"ע דער איידעם פון ארי' דבי עילאי‬ ‫רבי'ס‪ ,‬נאר רבי נפתלי ליזענסקער זי"ע האט זיך‬ ‫זי"ע‪ ,‬און וויבאלד דער רבי ר' אליעזר איז דאך‬ ‫אויס געפירט זיינס"‪.‬‬ ‫געווען א זון פון הייליגן ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫ער זיך געוואגט און אריין געקלאפט אין די טיר‪.‬‬ ‫עס דערציילט הרה"ח ר' ישראל ניימאן‬ ‫וועלכער איז א ליזענסקער פון דערהיים‪ ,‬אז זיין‬ ‫רבי נפתלי האט געעפענט די טיר און האט‬ ‫זיידע ע"ה האט געהאט א קליינע קרעטשמע‪ ,‬פון‬ ‫פארשטאנען אז רבי ר' אליעז'ל איז געווען דער‬ ‫וואס ער פלעגט זיך מפרנס זיין בצמצום‪ ,‬און דער‬ ‫וואס האט געקלאפט אויף די טיר‪ ,‬האט ער געוויזן‬ ‫ר"ר נפתלי זי"ע פלעגט כסדר אריין קומען און‬ ‫מיט די פינגער‪ ,‬אלס צייכן פון ווארענונג‪ ,‬און‬ ‫בארגן א פאר רייניש‪ ,‬און די קומענדיגע וואך האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אליעזר'ל‪.‬‬ ‫ער עפעס אפ געצאלט און נאך צו געבארגט‪ ,‬אזוי‬ ‫איז אן געגאנגען א לאנגע צייט‪.‬‬ ‫האט רבי אליעזר'ל אים געענטפערט‪ ,‬איר‬ ‫ביז זיין זיידע האט זיך מיישב געוועהן און ער‬ ‫זענט נישט מקיים קיין הכנסת אורחים‪ ,‬דאן האט‬ ‫האט געזאגט צום רבי'ן ר' נפתלי כדברים האלה‪,‬‬ ‫זיך דער הייליגער צדיק רבי נפתלי צו שמייכעלט‬ ‫"דא איז דאס גאנצע לעדל וואו דאס געלט ליגט‬ ‫און זיי אריין געלאזט‪ ,‬און די צדיקים האבן זוכה‬ ‫פאר'ן רבי'ן‪ ,‬ווען דער רבי וועט וועלן זאל ער קומען‬ ‫געווען צו זיין א שבת ביים צדיק וקדוש רבי נפתלי‬ ‫און נעמען און צוריק באצאלען ווי אזוי ער‬ ‫מליזענסק זי"ע‪.‬‬ ‫פארשטייט"‪ ,‬דערציילט די זיידע‪ ,‬אז פון דעמאלט‬ ‫•••‬ ‫אן האט ער געזעהן ממש אז א ברכה איז אריין‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי נפתלי מליזענסק זי"ע‬ ‫געקומען אין דעם לעדל‪ ,‬און ער האט אלע קינדער‬ ‫האט געלעבט אין א גרויס דחקות‪ ,‬צוליב וואס זיין‬ ‫חתונה געמאכט מיט שיינע שידוכים און געגעבען‬ ‫זיידע דער הייליגער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‬ ‫שיינע נדנים‪ ,‬דאס אלעס פון דעם קליינען‬ ‫האט דאך מתפלל געווען‪ ,‬אז זיינע אייניקלעך זאלן‬ ‫קרעטשמע וואס איידער דעם האט ער געהאט‬ ‫זיין עניים‪ ,‬כדי אידן זאלן קענען זיי מחזק זיין און‬ ‫פרנסה בדוחק‪.‬‬ ‫דורך דעם ברענגען די גאולה בקרוב‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫איז איינמאל דער צדיק רבי נפתלי ארום‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אמאל זענען צום הייליגען צדיק‬ ‫געפארן צוזאמען שטעלן געלט צו חתונה מאכן א‬ ‫וקדוש רבי נפתלי מליזענסק זי"ע געפארן הרה"ק‬ ‫קינד‪ ,‬און צוזאמען מיטן צדיק איז אויך מיט‬ ‫בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי שלום‬ ‫‪49‬‬ ‫זיין רבין דער הייליגער רוזינער רבי זי"ע‪ ,‬האט אים‬ ‫געפארן דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע און‬ ‫דער טאטע אנגעזאגט‪ ,‬אז ער זאל נישט זאגן פארן‬ ‫רבי שלום מקאמינקא זי"ע‪ ,‬און אזוי זענען זיי ארום‬ ‫רוזינער ווער ער איז‪ ,‬וויבאלד דער טאטע האט זיך‬ ‫געפארן פון שטאט צו שטאט‪.‬‬ ‫כסדר באהאלטן און נישט געוואלט מען זאל וויסן‬ ‫פון אים‪.‬‬ ‫זענען זיי אנגעקומען צו א שענק‪ ,‬און דער‬ ‫צאנזער רב איז אריין צום בעל הבית בעטן א נדבה‬ ‫פארשטייט זיך אז פונעם הייליגען רוזינער‬ ‫פאר רבי נפתלי‪ ,‬איז דער בעל הבית ארויס‬ ‫האט מען גארנישט געקענט באהאלטן‪ ,‬און ווען‬ ‫געקומען צום וואגן און געוואלט געבן א קליינעם‬ ‫דער זון משולם זושא איז אנגעקומען קיין רוזין‪,‬‬ ‫נתינה‪ ,‬דער צאנזער רב האט משער געווען‪ ,‬אז דער‬ ‫האט אים דער הייליגער רוזינער אויס געפרעגט‬ ‫איד קען ווען געבן א גרעסערע נתינה‪ ,‬און געוואלט‬ ‫ווער ער איז‪ ,‬ביז ער האט בלית ברירה אויס‬ ‫צוריק געבן דעם נתינה‪ ,‬אבער דער צדיק רבי‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז א זון פון רבי נפתלי‬ ‫נפתלי איז גלייך צו געשפרינגען און געזאגט‪ ,‬אחד‬ ‫ליזענסקער‪ ,‬דאן האט דער הייליגער רוזינער‬ ‫המרבה ואחד הממעיט ובלבד שיכוון לבו לשמים‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬מיר קענען אים )אפילו דער רוזינער האט‬ ‫און געהייסן מען זאל דעם נתינה יא נעמען פון דעם‬ ‫דעם צדיק רבי נפתלי קיינמאל בעפאר נישט געזען‬ ‫איד‪.‬‬ ‫בפועל(‪ ,‬אבער אויבן אין הימל האבן זיי זיך‬ ‫•••‬ ‫געטראפן‪.‬‬ ‫איין שבת קודש זענען געווען דער הייליגער‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע און הרה"ק רבי שלום‬ ‫ווען דער זון איז צוריק געקומען‪ ,‬און‬ ‫מקאמינקא זי"ע און אויך הרה"ק רבי נפתלי‬ ‫דערציילט פארן טאטן‪ ,‬אז ער האט נישט געהאט‬ ‫מליזענסק זי"ע ביים הייליגען צדיק הרה"ק רבי צבי‬ ‫קיין ברירה און געמיזט מגלה זיין פארן רוזינער‬ ‫הירש מרימנוב זי"ע‪ ,‬און כדרכו בקודש האט דער‬ ‫ווער ער איז‪ ,‬און דאן האט ער איבער געזאגט פארן‬ ‫הייליגער צדיק מרימנוב געזאגט תורה ביים טיש‬ ‫טאטן וואס דער רוזינער האט אויף אים געזאגט‪,‬‬ ‫שבת ביינאכט‪ ,‬ער פלעגט אנהייבן פון בראשית פון‬ ‫האט דער טאטע געזאגט‪ ,‬אויב אזוי מיז איך פארן‬ ‫בריאת העולם און אזוי דורך געגאנגען די מבול‪ ,‬נח‪,‬‬ ‫קיין רוזין זיך טרעפן מיט אים‪ ,‬דאן איז דער צדיק‬ ‫אברהם‪ ,‬יצחק ורבקה‪ ,‬יעקב ועשיו‪ ,‬ביז ער איז‬ ‫רבי נפתלי געפארן קיין סאדיגורא ווי דער רוזינער‬ ‫אנגעקומען צו די פרשה וואס איז געגאנגען יענע‬ ‫האט דאן געוואוינט‪.‬‬ ‫וואך‪ ,‬און דארט האט דער צדיק געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫"דאס מיינט די פסוק"‪ ,‬און מיט דעם האט ער‬ ‫ער איז אנגעקומען קיין סאדיגורא שפעט‬ ‫גענדיגט די תורה‪.‬‬ ‫אינמיטן די נאכט‪ ,‬אבער דער הייליגער רוזינער‬ ‫האט מרגיש געווען אז דער צדיק איז אנגעקומען‬ ‫די תלמידים און חסידים האבן דורך געטון‬ ‫און שטאט‪ ,‬האט ער געשיקט זיין משמש זאל אים‬ ‫דעם תורה‪ ,‬און צווישן זיך דורך געשמיעסט די‬ ‫איבער געבן צוויי זאכן‪ ,‬איינס אז די מאמע פונעם‬ ‫תורה און פראבירט צו פארשטיין וואס די רבי'ס‬ ‫רוזינער דארף א גרויסע רפואה‪ ,‬און ער זאל מתפלל‬ ‫כוונה איז געווען מיט די תורה‪ ,‬דער האט געזאגט‬ ‫זיין פאר איר‪ ,‬דאס צווייטע איז‪ ,‬אז ער דער רוזינער‬ ‫אזוי‪ ,‬און דער אנדערער האט געזאגט אזוי‪ ,‬דאן‬ ‫וועט די וואך שבת לכבוד דעם גאסט פירן צוויי מאל‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי הערשע'לע מרימנוב‬ ‫טיש אנדערש ווי ער פירט זיך צו פירן נאר איינמאל‬ ‫געזאגט פאר די חסידים בזה"ל‪" ,‬איר ווייסט קיינער‬ ‫טיש שבת קודש‪.‬‬ ‫נישט‪ ,‬נאר נפתלי מליזענסק האט עפעס צו‬ ‫געטראפן וואס איך האב געמיינט"‪.‬‬ ‫מוצאי שבת קודש ווען דער הייליגער צדיק‬ ‫•••‬ ‫רבי נפתלי האט זיך געזעגנט פונעם הייליגען‬ ‫דער זון פון רבי נפתלי ליזענסקער זי"ע האט‬ ‫רוזינער האט ער געזאגט‪" ,‬איך האב משיג געווען‬ ‫געהייסן הרה"ק רבי משולם זושא זי"ע‪ ,‬ער איז‬ ‫דעם הייליגען רוזינער פון קאפ ביז פיס‪ ,‬אבער ער‬ ‫געווען א איידעם ביי דעם הייליגען צמח ד' לצבי‬ ‫האט מיך נישט משיג געווען אפילו א חוט השערה"‪,‬‬ ‫מנדבורנא זי"ע‪ ,‬האט אים דער טאטע געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫ווייל ער האט שבת קודש איבער געדרייט דעם‬ ‫ער איז זיכער אז דער שווער וועט אים טראגן צו‬ ‫‪50‬‬ ‫קדושה‪ ,‬און יעצט קענען זיי אינאיינעם נהנה זיין‬ ‫ספאדיק‪ ,‬ווייל דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן‬ ‫מזיו השכינה‪ ,‬און ער האט שטארק אנגגעכאפט‬ ‫באהאלטן אז מען זאל אים נישט קענען‪.‬‬ ‫מיין האנט‪ ,‬און מיך נישט געלאזט גיין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫דערציילט ווייטער רבי אליעזר'ל‪ ,‬אז ער האט‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע פלעגט יעדן שבת אנטון א‬ ‫גע'טענה'ט‪ ,‬אז ער איז רב אין זיין שטאט‪ ,‬האט רבי‬ ‫חשוב'ן בגד וואס מען האט גערופן "טרעסטין"‪,‬‬ ‫נפתלי געענטפערט‪ ,‬אז די שטאט וועט טרעפן אן‬ ‫וואס רבי'ס פלעגן טראגן‪ ,‬איינמאל‪ ,‬ווען דער צדיק‬ ‫אנדערן רב‪ ,‬האט ער געזאגט אז ער איז א רבי פאר‬ ‫רבי נפתלי ליזענסקער זי"ע איז געקומען צו אים‬ ‫חסידים‪ ,‬האט רבי נפתלי געענטפערט‪ ,‬אז די‬ ‫אויף שבת‪ ,‬האט דער ראפשיצער רב אויסגעטון‬ ‫חסידים וועלן טרעפן אן אנדערן רבי‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫דעם טרעסטין און יענעם שבת גארנישט אנגעטון‪,‬‬ ‫ער זיך אויס גע'טענה'ט מיטן דיק רבי נפתלי‬ ‫ווען דער צדיק רבי נפתלי האט דאס געזען‪ ,‬האט‬ ‫פארוואס ער ברויך נאך בלייבן לעבן אויף די‬ ‫ער מיט א צובראכן הארץ געזאגט‪" ,‬עס וואלט‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫געווען בעסער אז איך זאל זיין א נפל‪ ,‬אדער איך זאל‬ ‫בכלל נישט געבוירן ווערן‪ ,‬ווי איידער דער הייליגער‬ ‫צום סוף האט דער צדיק רבי אליעזר'ל אים‬ ‫רב זאל אויסטון דעם טרעסטין וועגן מיר"‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬דו געדענקסט דאך ווי פיל מיר האבן‬ ‫•••‬ ‫גערעדט וועגן די כוחות וואס מען דארף אריינלייגן‬ ‫הרה"ח ר' דוד הכהן קאהן ז"ל‪ ,‬פון די גרויסע‬ ‫אין חינוך הבנים‪ ,‬און כל זמן איך לעב‪ ,‬קען איך נאך‬ ‫פלאנטשער חסידים‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז פאר דער‬ ‫מוסיף זיין אין חינוך פון מיינע קינדער‪ ,‬זיי זאלן‬ ‫הייליגער ראפשיצער רב זי"ע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫שטייגן אין תורה און עבודת השם‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫האבן די חסידים אים געפרעגט‪ ,‬צו וועמען זיי זאלן‬ ‫האט רבי נפתלי שוין נישט געהאט וואס צו‬ ‫פארן נאך זיין הסתלקות האט דער הייליגער‬ ‫ענטפערן‪ ,‬ווייל‪ ,‬א צווייטן רב קען מען טרעפן‪ ,‬א‬ ‫ראפשיצער רב געענטפערט בזה"ל‪" ,‬אויב עמיצער‬ ‫צווייטן רבי קען מען טרעפן‪ ,‬אבער א צווייטן טאטן‬ ‫וועט זיך וועלן נעמען אלס רבי'ן רבי נפתלי‬ ‫קען מען נישט טרעפן‪ ,‬און דאן האט ער אים‬ ‫ליזענסקער און רבי אלימלך רודניקער‪ ,‬וועט אייך‬ ‫אפגעלאזט‪ ,‬און רבי אליעזר'ל האט זיך דערוועקט‪,‬‬ ‫זיין וואויל און לעכטיג"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫•••‬ ‫אליעזר'ל האט אויפגעהויבן דעם ארבל‪ ,‬און די‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער‬ ‫ארומיגע האבן געזען סימנים אויף דער האנט פון‬ ‫הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געווען‬ ‫דעם שטארקן אנכאפן‪.‬‬ ‫אזוי שווער קראנק‪ ,‬אז די חברא קדישא זענען זיך‬ ‫•••‬ ‫שוין צוזאמענגעקומען‪ ,‬און מען האט אנגעצונדן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז הרה"ח ר' מענדל‬ ‫ליכט ביי אים‪ ,‬גרייט פאר יציאת נשמה‪.‬‬ ‫עקשטיין‪ ,‬א חסיד פונעם הייליגן צדיק רבי‬ ‫אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע‪ ,‬האט איינמאל געמאכט‬ ‫פלוצלינג האט מען אים געהערט שרייען‬ ‫שבת אין שטאט רימנוב ביים הייליגן רבי ר'‬ ‫אינמיטן שלאף‪ ,‬און ער האט זיך דערוועקט‪,‬‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬דאן איז אויך דארט‬ ‫געהייסן אויסלעשן די ליכט‪ ,‬און דערציילט וואס‬ ‫געווען דער הייליגער צדיק רבי שמעון מיערסלוב‬ ‫ער האט געזען‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי הערשעלע האט מכבד‬ ‫געווען רבי שמעון מיערסלוב מיט קבלת שבת‪,‬‬ ‫און דער צדיק האט דערציילט ווי פאלגענד‪,‬‬ ‫אבער נאכן זאגן "בואי בשלום" איז רבי שמעון‬ ‫ער איז ארויפגעגאנגען אין הימל‪ ,‬און דארט האט‬ ‫צוגעקומען‪ ,‬און געבעטן אז רבי הערשעלע זאל‬ ‫ער געטראפן זיין ידיד נעורים‪ ,‬דער הייליגער צדיק‬ ‫אליין ענדיגן דאס דאווענען ביים עמוד‪.‬‬ ‫רבי נפתלי מליזענסק זי"ע‪ ,‬וואס איז שוין געווען‬ ‫בעולם האמת‪ ,‬דער צדיק רבי נפתלי האט זיך זייער‬ ‫נאכן דאווענען האט מען געפרעגט פונעם‬ ‫געפרייט צו אים‪ ,‬און אים געבעטן ער זאל דארט‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬פארוואס ער‬ ‫בלייבן‪ ,‬און ער האט אים דערמאנט ווי פיל זיי האבן‬ ‫האט נישט ווייטער געדאווענט מעריב‪ ,‬האט ער‬ ‫גערעדט און געבענקט צו העכערע מדריגות אין‬ ‫‪51‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬דאס איז דעם הייליגן זיידנס בארד!"‪ ,‬ווייל‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט געזען ווי די מלאכי מעלה‬ ‫רבי איציקל'ס בארד איז געווען מיט קאלטענעס‪,‬‬ ‫ווארטן צו הערן די תפלה פונעם צדיק רבי‬ ‫פונקט ווי דעם רבי ר' אלימלך'ס בארד‪.‬‬ ‫הערשעלע‪ ,‬און ער האט נישט געקענט שטיין קעגן‬ ‫זייער גרויסע השתוקקות‪.‬‬ ‫ווען זיין זון דער צדיק וקדוש רבי ברוך‬ ‫מגארליץ זי"ע האט אים געפרעגט‪ ,‬עס קומען דאך‬ ‫ווען ר' מענדל האט די מעשה דערציילט פאר‬ ‫אזויפיל אייניקלעך פונעם הייליגען נועם אלימלך‪,‬‬ ‫זיין רבין רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫פארוואס פריידט זיך די טאטע דווקא מיט רבי‬ ‫רבי דערציילט‪ ,‬אז ער איז איינמאל געווען אויף‬ ‫איציק'ל?‪ ,‬האט דער הייליגער צאנזער רב‬ ‫שבת אין רימנוב אינאיינעם מיטן הייליגן צדיק רבי‬ ‫געענטפערט‪" ,‬די דיוקנא קדישא – דער בארד פון‬ ‫נפתלי מליזענסק זי"ע‪ ,‬און ווי נאר דער צדיק רבי‬ ‫ר' איציקל איז ממש ענליך צום בארד פונעם נועם‬ ‫הערשעלע זי"ע האט אנגעהויבן דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫אלימלך"‪.‬‬ ‫ער נישט געקענט אוועקנעמען די אויגן פון זיין‬ ‫הייליגער צורה‪ ,‬און ער האט געטראכט‪ ,‬אז זיכער‬ ‫זענען די מלאכים מקנא‪ ,‬אז א בשר ודם האט זוכה‬ ‫געווען צו אזעלכע געהויבענע מדריגות‪.‬‬ ‫אינמיטן האט ער באמערקט‪ ,‬אז אויך דער‬ ‫צדיק רבי נפתלי מליזענסק דאוונט נישט‪ ,‬נאר‬ ‫שטייט און קוקט אויף דער עבודה פונעם צדיק רבי‬ ‫הערשעלע‪ ,‬נאכן דאווענען האט ער אים געפרעגט‪,‬‬ ‫וואס ער האט געטראכט‪.‬‬ ‫האט דער צדיק רבי נפתלי געענטפערט‪ ,‬אז‬ ‫ער האט געטראכט ווי די מלאכים און שרפים‬ ‫זענען מקנא אין זיין גרויסער עבודה‪ ,‬האט דער‬ ‫צדיק רבי אליעזר'ל אויסגעפירט‪ ,‬אז זיי האבן זיך‬ ‫ביידע געפרייט צו זען‪ ,‬אז זיי האבן מכוון געווען צו‬ ‫דער זעלבער מחשבה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫נפתלי ליזענסקער זי"ע‪ ,‬האט געהאט א מנהג‪ ,‬אז‬ ‫ער האט נישט געזאגט "תחנון" ווען ער איז געווען‬ ‫אין וועג‪ ,‬ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס‪,‬‬ ‫האט ער געענטפערט‪" ,‬עס איז דאך באוואוסט‪ ,‬אז‬ ‫די תפילה דארף זיין מיט מסירות נפש‪ ,‬און איך וויל‬ ‫נישט אז מיין נשמה זאל מיר אוועקגיין אינמיטן‬ ‫וועג‪ ,‬נאר אינדערהיים"‪ ,‬ובסוד קדושים מי יעמוד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין זון דער צדיק‬ ‫רבי איציק'ל זידיטשובער זי"ע איז געקומען צום‬ ‫הייליגן צאנזער רב זי"ע‪ ,‬האט ער זיך מיט אים‬ ‫זייער געפריידט און זיך משתעשע געווען מיטן רבי‬ ‫איציק'ל‪ ,‬איינמאל האט דער צאנזער רב אים‬ ‫אנגעכאפט דעם בארד מיט גרויס ליבשאפט‪ ,‬און‬ ‫איבערגעפירט ידיו הקדושות איבער זיין פנים‪ ,‬און‬ ‫‪52‬‬ ‫קינד אליינס געלערנט גאר אסאך‪ ,‬און אויך‬ ‫יארצייט כ"ו מרחשון‬ ‫געדינגען א מלמד וואס זאל מיט דעם קינד לערנען‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי רפאל ב"ר יקותיאל הכהן זיסקינד זי"ע‬ ‫)כ"ץ(‪ ,‬בעל מרפא לשון מוסר‬ ‫בשנת תצ"ה זייענדיג ‪ 12‬יאר אלט‪ ,‬האט אים‬ ‫אב"ד אלטונא‪ ,‬המבורג‪ ,‬וואנזביק‬ ‫די טאטע געשיקט לערנען צום גרויסן ישיבה אין‬ ‫שטאט מינסק‪ ,‬דארט איז געווען דער ראש ישיבה‬ ‫הגה"ק רבי ארי' לייב גינצבערג בעל שאגת אריה‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ליפלאנד‪ ,‬כ"ד מרחשון‬ ‫אב"ד מינסק זי"ע וואס איז געווען א קרוב מיטן‬ ‫בשנת תפ"ג‪.‬‬ ‫גאון‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי יקותיאל הכהן זיסקינד כ"ץ‬ ‫דארט אין ישיבה אין מינסק איז דער גאון‬ ‫אב"ד ליפלאנד זי"ע‪,‬‬ ‫געוואקסן אין תורה און באוויסט געווארן מיט זיין‬ ‫ער איז געווען פון די גזע פון הגה"ק רבי מרדכי יפה‬ ‫געוואלדיגע גאונות און גדלות און חריפות בתורה‪,‬‬ ‫בעל הלבושים אב"ד פוזנא זי"ע‪.‬‬ ‫זיין רבי דער הייליגער שאגת אריה האט דעם‬ ‫תלמיד ליב געהאט אהבת נפש און זיך אפ געגעבן‬ ‫ער איז געווען א גאון האמיתי רבן של ישראל‬ ‫מיט אים מיט א מוראדיגע געטריישאפט‪.‬‬ ‫ומופת הדור‪ ,‬ער איז געווען א בקי נפלא בש"ס‬ ‫ופוסקים וד' חלקי שו"ע בעל פה‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫דארט אין שטאט מינסק האט דער גאון בר‬ ‫חסיד און א איש קדוש מאוד‪ ,‬ער איז געווען א איש‬ ‫מצוה געהאט‪ ,‬און שוין דאן האט זיין רבי דער‬ ‫האמת און שומר פיו ולשונו אויף א גאר הויכע‬ ‫הייליגער שאגת אריה מעיד געווען אויף זיין‬ ‫מדרגה‪.‬‬ ‫געוואלדיגע גדלות און התמדת התורה‪ ,‬ווי מען קען‬ ‫זען וואס דער הייליגער שאגת אריה זי"ע שרייבט‬ ‫ער איז געווען א אדם המושלם‪ ,‬ער האט נישט‬ ‫אויף דעם תלמיד בזה"ל‪" ,‬כי כבר נפתחו לו כל‬ ‫אנגעהויבן עפעס וואס ער האט נישט געוויסט‬ ‫מעינות החכמה מבלתי הצטרכו עוד אל רב ומורה‪,‬‬ ‫אויף זיכער אז ער וועט דאס קענען משלים זיין‬ ‫והוא יהיה כמעין המתגבר מאליו‪ ,‬וימשול בתורתו‬ ‫בשלמות‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן לוחם געווען‬ ‫ובחכמתו על בני דורו‪ ,‬וישוב ויקחהו אל ביתו"‪.‬‬ ‫מלחמת השם במסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫יענע צייט האט דער גאון חתונה געהאט מיט‬ ‫ביי די ‪ 10‬יאר אלט איז ער שוין געווען‬ ‫הרבנית הצדקת מרת תמר ע"ה‪ ,‬וואס איז געווען פון‬ ‫באוויסט מיט זיין געוואלדיגע התמדה און זיין‬ ‫א גאר געהויבענע משפחה וואס האבן געשטאמט‬ ‫חריפות בתורה‪ ,‬אבער דאן איז ער געווארן ל"ע גאר‬ ‫פון דעם גזע פון הגה"ק רבי יהושע הכהן פלק כ"ץ‬ ‫שטארק קראנק‪ ,‬און די מצב איז געווען ממש גאר‬ ‫בעל הסמ"ע זי"ע‪.‬‬ ‫שמאל‪ ,‬און וויבאלד ער איז געווען דער בן יחיד ביי‬ ‫זיינע עלטערן‪ ,‬איז דאס געווען א גאר שווערע צער‬ ‫נאך די חתונה איז דער גאון וקדוש געזעצן‬ ‫פאר זיינע עלטערן‪.‬‬ ‫פאר ‪ 6‬יאר על התורה ועבודת השם מיט א‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז דאן ממש געזעצן‬ ‫די טאטע זייענדיג גאר שטארק באליבט ביי‬ ‫דעם גאנצן מעת לעת איינגעשפארט און‬ ‫זיין שטאט‪ ,‬האט מען דארט אין שטאט איין געריסן‬ ‫אויסגעטון פון דעם עולם הגשמי‪ ,‬יומם ולילה האט‬ ‫פארן געזונט פון דעם קינד דער עילוי נפלא‬ ‫ער עוסק געווען בתורה און כמעט נישט געשלאפן‬ ‫בתורה‪ ,‬און ברוך רחמיו וחסדיו פונעם באשעפער‪,‬‬ ‫די גאנצע צייט‪ ,‬ער האט יענע צייטן ממש נישט‬ ‫איז דער קינד געזונט געווארן‪.‬‬ ‫געגעסן נאר זיך מסגף געווען מיט תעניתים‪.‬‬ ‫אבער זייט דעמאלט האט דער טאטע מער‬ ‫אבער דאן איז די מצב הפרנסה געווארן גאר‬ ‫נישט ארויס געלאזט זיין איינציגע באליבטע זון‬ ‫שווער אין שטוב‪ ,‬און בלית ברירה האט דער גאון‬ ‫פון אונטער זיינע הענט‪ ,‬דער טאטע האט מיט דעם‬ ‫‪53‬‬ ‫זיינס א ווארט איז געווארן אן גענומען ביי יעדן‬ ‫געמיזט נעמען א פאסטן אלס ראש ישיבה‪ ,‬בשנת‬ ‫איינעם‪ ,‬אויך האט ער דארט מדפיס געווען אסאך‬ ‫תק"ב זייענדיג בערך ‪ 19‬יאר אלט‪ ,‬איז ער שוין דאן‬ ‫פון זיינע געהויבענע ספרים‪.‬‬ ‫געווען א גדול בישראל און א בקי נפלא בתורת‬ ‫הנגלה והנסתר‪ ,‬האט מען אים אויף גענומען אלס‬ ‫ער איז געווען א גאר נאנטער חבר מיטן‬ ‫ראש ישיבה אויפן פלאץ פון זיין רבו מובהק דער‬ ‫הייליגען גר"א מווילנא זי"ע‪ ,‬און ער האט איבער‬ ‫הייליגער שאגת אריה זי"ע אין ישיבה אין שטאט‬ ‫געלאזט גרויסע תלמידים גאונים און צדיקים‬ ‫מינסק‪.‬‬ ‫ובתוכם הגה"ק רבי חיים בעל נפש החיים מוולוז'ין‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫נאך ‪ 6‬יאר האט מען אים אויף גענומען אלס‬ ‫רב אין שטאט ראקאווי‪ ,‬אפאר יאר שפעטער האט‬ ‫די אינטערסאנטע זאך וואס מען האט געזען‬ ‫מען אים אויף גענומען אלס רב אין שטאט‬ ‫ביי דעם גאון‪ ,‬אז אפילו זייענדיג א נאנטער חבר און‬ ‫ווילקאמיר‪ ,‬דארט איז ער געזעצן פאר ‪ 10‬יאר‪ ,‬גאר‬ ‫אפילו זיך פאריפען אלס תלמיד פונעם הייליגען‬ ‫אסאך גדולים בתורה האבן דארט געלערנט ביי‬ ‫גר"א מווילנא זי"ע וואס איז ווי באקאנט געווען פון‬ ‫דעם גאון‪.‬‬ ‫די גרעסטע מתנגדים פונעם דרך החסידות‪.‬‬ ‫בשנת תקי"ז האט מען דעם גאון אויף גענומען‬ ‫האט דער גאון רבי רפאל באוויזן צו זיין גאר‬ ‫אלס רב אויף גאנץ מינסק והגלילות‪ ,‬ער האט דאס‬ ‫נאנט מיט די צדיקים בדורו פונעם דרך החסידות‬ ‫רבנות געפירט מיט א געוואלדיגע שטארקייט און‬ ‫און די גרויסע תלמידי פונעם מגיד ממזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫גאר אסאך תיקונים מתקן געווען פאר די אידן פון‬ ‫עס ווערט אפילו דערציילט‪ ,‬אז ער האט זיך אמאל‬ ‫שטאט‪ ,‬אויך איז דאן פאר געקומען א שרעקליכע‬ ‫געטראפן מיטן הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫עלילות שוא אויף די אידן פון פולין און ליטא‪ ,‬וואס‬ ‫דערפאר זעט מען נישט דעם נאמען פון דעם גאון‬ ‫עס האט דאן ח"ו אפ געווארט אז אסאך אידישע‬ ‫אין דעם גאנצן מחלוקה אדער אויפן חרם אויף‬ ‫קינדער זאלן גע'הרג'עט ווערן‪.‬‬ ‫דעם דרך החסידות‪.‬‬ ‫אבער דער גאון מיט זיין גרויס חכמה און‬ ‫ער איז געווען באוויסט מיט זיין גדלות בתורה‬ ‫גדלות האט צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים‬ ‫און זיין געוואלדיגע חריפות בתורה‪ ,‬אבער דער‬ ‫פאר פדיון שבויים‪ ,‬און עס איז אים געלונגען צו‬ ‫גאון האט געהאט זיין גאנץ לעבן א מנהג טוב‪ ,‬אז‬ ‫ראטעווען די אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫וואס ער האט אנגעהויבן האט ער דאס גענדיגט‬ ‫מיט א שלימות‪ ,‬ווען איינער פון זיינע נאנטע האבן‬ ‫אבער דאס האט אוועק גענומען גאר אסאך‬ ‫אים אמאל געפרעגט‪ ,‬פון ווי עס נעמט זיך צו אים‬ ‫צייט פון זיין געוואלדיגע התמדת התורה וואס ער‬ ‫די שטארקייט פון ענדיגן יעדע זאך ביז צום סוף‪,‬‬ ‫האט אייביג געלערנט‪ ,‬דערפאר האט ער בשנת‬ ‫האט דער גאון מיט זיין גרויס עניוות געזאגט‪,‬‬ ‫תקכ"ג גענומען דאס רבנות אין שטאט פינסק‪,‬‬ ‫איזהו חכם הרואה את הנולד‪ ,‬ווען איך הייב עפעס‬ ‫וואס איז געווען א קלענערע שטאט‪ ,‬דארט האט‬ ‫אן‪ ,‬קוק איך קודם אויב עס איז מעגליך דאס צו‬ ‫דער גאון ווייטער עוסק געווען פאר צרכי העיר‪,‬‬ ‫ענדיגן אינגאנצן‪ ,‬און אויב נישט הייב איך דאס‬ ‫אבער רוב צייט פון טאג איז דער גאון געזעצן און‬ ‫נישט אן‪.‬‬ ‫עוסק געווען בתורה‪ ,‬אויך האט ער דארט צו‬ ‫געענדיגט זיין הייליג ספר מרפא לשון מוסר און‬ ‫ער האט געהאט א געוואלדיגע שמירות הלשון‬ ‫אויך דעם ספר תורת יקותיאל אויף יו"ד‪.‬‬ ‫און אוועק געשטאנען פון מחלוקות כמטחוי קשת‪,‬‬ ‫ווען אידן זענען צו אים אריין געקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫כ"ז ניסן בשנת תקל"ו האט מען אים אויף‬ ‫כסדר געבעטן‪ ,‬אז מען זאל פאר אים נישט‬ ‫גענומען אלס אב"ד ור"ם פון די דריי גרויסע קהלות‬ ‫דערמאנען קיין נאמען פון א אנדערן איד‪ ,‬כדי ער‬ ‫אלטונא‪ ,‬האמבורג‪ ,‬וואנזביק‪ ,‬דארט האט דער גאון‬ ‫זאל ח"ו נישט צו קומען צו קיין חשש פון לשון‬ ‫געדינט פאר ‪ 23‬יאר כולם שוין לטובה‪ ,‬די אידן פון‬ ‫הרע‪.‬‬ ‫די שטעט האבן דעם גאון זייער מכבד געווען און‬ ‫‪54‬‬ ‫הזה בהסכמתי ומדעתי נכתבו‪ ,‬והיום יצאתי בשלום‬ ‫דער גאון איז געווען פון די ראש וראשון וואס‬ ‫ולאות אמת באתי על החותם‪ ,‬רפאל הכהן"‪.‬‬ ‫האבן לוחם געווען קעגן דעם תנועת השכלה‪ ,‬ער‬ ‫איז געווען דער ערשטער צו ארויס לייגן דעם חרם‬ ‫אבער פון הימל האט מען אנדערש געוואלט‪,‬‬ ‫אויף דעם פירוש אויף תנ"ך פון משה מנדלסון שר"י‪,‬‬ ‫און דאן האט אויס געבראכן די מלחמת נפוליאון‪,‬‬ ‫ער האט אויף גערידערט דעם עולם התורה און זיך‬ ‫און די גרענעצין זענען אלע געווען פארמאכט‪ ,‬און‬ ‫אריין געלייגט מיטן גאנצן כוח צו מאכן זיכער‪ ,‬אז‬ ‫בלית ברירה האט דער גאון וקדוש נישט געקענט‬ ‫ווי מער אידן זאלן געראטעוועט ווערן פונעם‬ ‫ארויף גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬ער האט זיך דאן‬ ‫תנועת השכלה‪.‬‬ ‫באזעצט אין שטאט האמבורג ווי ער איז געבליבן‬ ‫ביז צו זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫די רשעים די חברים און תלמידים פון משה‬ ‫מנדלסון שר"י האבן אויס געטיילט גרויסע צרות‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז די צייט ווען דער גאון‬ ‫פאר דעם גאון און ארום געשיקט דברי בזיונות‬ ‫האט זיך געגרייט ארויף צו פארן קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫אויפן חשבון פון דעם גאון וקדוש‪ ,‬אבער דער גאון‬ ‫האט ביי אים באזיכט דער גרויסער גאון דער‬ ‫זייענדיג א לוחם מלחמת השם במסירת נפש‪ ,‬האט‬ ‫הייליגער גר"א מווילנא זי"ע‪ ,‬און דער גר"א האט‬ ‫זיך פון דעם נישט וויסענדיג געמאכט‪ ,‬נאר האט‬ ‫מייעץ געווען דעם גאון‪ ,‬אז זייענדיג א כהן מיוחס‬ ‫מיט זיין גאנצע כח לוחם געווען קעגן די מהרסי‬ ‫און ווען משיח וועט בקרוב קומען וועט ער דאך‬ ‫הדעת‪ ,‬און אין זיין זכות האבן גאר אסאך ערליכע‬ ‫ברויכן טון די עבודה אין בית המקדש‪ ,‬וועגן דעם‬ ‫אידן געוויסט צו זיך אפהיטן פון די משכילים און‬ ‫זאל ער לערנען סדר קדשים אז ער זאל זיין גרייט‬ ‫עס האט געראטעוועט גאר אסאך ישיבות און‬ ‫פאר בנין בית המקדש און ביאת הגואל בב"א‪.‬‬ ‫קהלות אין גאנץ אירופה‪.‬‬ ‫אפילו נאכדעם וואס די מלחמה האט זיך‬ ‫בשנת תקנ"ט פיר יאר בעפאר זיין הסתלקות‪,‬‬ ‫אנגעהויבן פון נאפוליון‪ ,‬און דער גאון האט נישט‬ ‫האט דער גאון זייענדיג ‪ 77‬יאר אלט געלאזט וויסן‬ ‫געקענט ארויף גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט אבער‬ ‫פאר די אנשי הקהילה‪ ,‬אז ער שפירט אז ער האט‬ ‫דער גאון געזאגט‪ ,‬אז אפשר איז דער מלחמה די‬ ‫שוין נישט דעם כח ווייטער צו דינען אלס רב און‬ ‫מלחמת גוג ומגוג און בקרוב וועט דער בית‬ ‫ער האט מורא אז צוליב זיין שוואכקייט וועט ער‬ ‫המקדש ווערן אויפגעבויעט‪ ,‬דערפאר האט ער‬ ‫נאכלאזן אין זיין מלאכת הקודש‪ ,‬דערפאר האט ער‬ ‫יענע צייט גאר אסאך עוסק געווען אין הלכות‬ ‫אפ געמאכט זיך אריבער צו ציען קיין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫מעשה הקרבנות און אויך אינעם ספר הלכות ביאת‬ ‫המקדש להרמב"ם‪.‬‬ ‫די שטאט מענטשן האבן בלית ברירה‬ ‫געברויכט שלום מאכן מיטן מצב אז זיי וועלן‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫פארלירן זייער געטרייע רב און מנהיג‪ ,‬דער‬ ‫גאנצער שטאט האט זיך צוזאמען גענומען און‬ ‫תורת יקותיאל‪ ,‬על יו"ד‪,‬‬ ‫דער רב האט געהאלטן זיין לעצטן דרשה אלס רב‪,‬‬ ‫מרפא לשון‪ ,‬על הלכות לשון הרע‪,‬‬ ‫ער האט געהאלטן א גאר שיינעם דרשה און זיך‬ ‫שו"ת ושב הכהן‪,‬‬ ‫געזעגנט פון די קהלה און זיי אלע געבענטשט אויף‬ ‫שאלת הכהנים תורה‪ ,‬על סדר קדשים‪,‬‬ ‫אלעם וואס מען האט אים דא געהאלפן ביז יעצט‪.‬‬ ‫דעת קדושים‪ ,‬דרושים שונים‪,‬‬ ‫ציון במשפט‪,‬‬ ‫אין פנקס הדיינים פון שטאט אלטונא שטייט‬ ‫תורת חסד דרשות‪.‬‬ ‫פארשריבן די ווערטער פונעם רב ביים זיך‬ ‫געזעגענען פונעם שטאט בזה"ל‪" ,‬יצא מאתנו ביום‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫ה' א' תמוז תקנ"ט‪ ,‬הן זה לי שלש ועשרים שנה אשר‬ ‫אני רובץ תחת משא הרבנות מג' הקהילות אה"ו וכל‬ ‫הגה"ק רבי צבי הירש אב"ד ור"מ קרוטושין זי"ע‪,‬‬ ‫עניני הב"ד על פי יצאו והיום אשר הסירותי מעלי‬ ‫חתנו הגה"ק רבי צבי הירש יאנוב אב"ד פוזנא‬ ‫ענין הרבנות חתימתי זאת תהיה לעדה כי כל‬ ‫ופיורדא זי"ע‪ ,‬הנקרא ר' הירש חריף זי"ע‪,‬‬ ‫הדברים הנכתבים בפנקס מזכרת הדיינים עד היום‬ ‫‪55‬‬ ‫געהאט און זיך משתעשע געווען מיט יונגען עילוי‪,‬‬ ‫חתנו הגה"ק רבי יחיאל מיכל שפייאר אב"ד ור"מ‬ ‫און אויף אים אכטונג געגעבן ווי אויף אן איינציג‬ ‫גלהויזין זי"ע‪,‬‬ ‫קינד‪ ,‬און דארט איז ער בר מצוה געווארן‪.‬‬ ‫חתנו הגה"ק רבי לייזער קאצענעלבויגען זי"ע‪,‬‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי צבי הירש בעל תפארת צבי‬ ‫ווען ס'איז דורך א פולע יאר‪ ,‬האט דער‬ ‫מזאמושט זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער שאגת אריה עדות געזאגט‪ ,‬אז ביי דעם‬ ‫בחור האבן זיך שוין געעפנט אלע קוואלן פון חכמה‪,‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ו מרחשון בשנת תקס"ד‪,‬‬ ‫ער דארף שוין מער נישט קיין רבי און מורה‪ ,‬און ער‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט האמבורג‪.‬‬ ‫וועט זיין ווי א "מעין המתגבר" פון זיך אליין‪ ,‬און‬ ‫וועט הערשן מיט זיין תורה איבער זיין דור‪ ,‬און זיין‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫פאטער האט אים צוריקגענומען אהיים‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין שטאט ווילקומיר‬ ‫מעשיות‬ ‫האט ער מרביץ תורה געווען און אויפגעשטעלט‬ ‫אסאך תלמידים‪ ,‬וואס זענען שפעטער געווארן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז שוין ווען דער גאון‬ ‫גדולי ישראל‪ ,‬ובתוכם דער גאון וקדוש רבי חיים‬ ‫וקדוש רבי רפאל זי"ע איז געווען ניין יאר אלט‪,‬‬ ‫מוואלאזין זי"ע‪ ,‬און אלע זענען געווען בעלי מוסר‬ ‫האט ער מחדש געווען חידושי תורה אין הלכה און‬ ‫און בעלי מדות ישרות‪ ,‬דאס איז געווען זיין סדר‬ ‫תוספות ווי א חשוב'ער לומד‪ ,‬און ער האט זיי‬ ‫מיט די תלמידים‪ ,‬איידער ער האט אנגעהויבן‬ ‫פארגעלייגט פאר די לומדים אין זיין שטאט‪ ,‬און‬ ‫לערנען א דבר הלכה‪ ,‬האט ער זיי געזאגט דברי‬ ‫אלע האבן גאר שטארק באוואונדערט זיין גאונות‪.‬‬ ‫תוכחה און מוסר‪.‬‬ ‫ער איז געווען א "רך ויחיד לאביו ולאמו"‪ ,‬און‬ ‫דארט האט ער אויך געמאכט סייגים לתורה‪,‬‬ ‫ווען ער איז געווען ארום צען יאר אלט‪ ,‬איז ער‬ ‫ער האט געבויט א נייע בריק‪ ,‬אויף וועלכע מ'זאל‬ ‫געווארן שווער קראנק‪ ,‬ביז ער איז געווען "כפשע‬ ‫גיין צום בית הכנסת – מענער באזונדער און פרויען‬ ‫בינו לבין המות"‪ ,‬די גאנצע שטאט איז געווען‬ ‫באזונדער – און מ'האט די בריק אנגערופן אויף זיין‬ ‫שטארק צובראכן פון זיין מצב‪ ,‬און דער גאנצער‬ ‫נאמען‪ ,‬נאך יארן‪ ,‬ווען ער האט שוין לאנג‬ ‫עולם האט זיך פארזאמלט אין בית הכנסת און אין‬ ‫פארלאזט די שטאט‪ ,‬האט ער געבענקט נאך די‬ ‫בית המדרש‪ ,‬און מ'האט צוזאמגענומען אלע‬ ‫יארן אין ווילקומיר‪ ,‬ווייל דארט האט אים דער‬ ‫תינוקות של בית רבן‪ ,‬און אלע האבן איינגעריסן‬ ‫גאנצער עולם צוגעהערט און אים ליב געהאט‪ ,‬און‬ ‫ביים באשעפער פאר א רפואה פארן יונגען גאון‪,‬‬ ‫דארט האט ער געלערנט רוב פון זיין תורה‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט זיי צוגעהערט און ער‬ ‫•••‬ ‫איז געזונט געווארן‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אן אלטער איד‪ ,‬וואס‬ ‫איז געווען ר' רפאל'ס פריינד פון די יונגע יארן‪,‬‬ ‫נאכדעם האט זיין פאטער אים כמעט‬ ‫האט געשריבן אין א בריוו צו ר' רפאל'ס איידעם‬ ‫באהאלטן‪ ,‬ער האט מורא געהאט אז עפעס זאל‬ ‫בזה"ל‪" ,‬כל ימי בין החכמים מצאתי‪ ...‬אולם חי אני‬ ‫אים נישט פאסירן‪ ,‬ער האט אים מער נישט‬ ‫לא מצאתי אשכול נבחר כמוהו‪ ,‬איש שהכל בו"‪,‬‬ ‫געשיקט אין חדר‪ ,‬נאר אליין מיט אים געלערנט און‬ ‫אלע יארן וואס ער איז געווען מיט אים‪ ,‬שרייבט‬ ‫צוגענומען א מלמד וואס זאל לערנען מיט אים אין‬ ‫ער‪ ,‬האט ער נישט געוואוסט פון איין עצה וואס ר'‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫רפאל האט געגעבן און זי איז נישט געלונגען‪ ,‬ווייל‬ ‫חכמת אלקים איז געווען אין אים‪.‬‬ ‫ווען ער איז געווארן צוועלף יאר אלט‪ ,‬האט זיין‬ ‫פאטער אים געברענגט קיין מינסק צו זיין קרוב‪,‬‬ ‫ער שרייבט אויך‪ ,‬אז ר' רפאל האט זיך מסגף‬ ‫דעם גאון דער הייליגער שאגת אריה זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫געווען מער ווי מ'קען גלייבן‪ ,‬און אז די טהרה פון‬ ‫דעמאלט געווען ראש ישיבה אין מינסק‪ ,‬דער‬ ‫זיין גוף איז געווען העכער פון אלעס‪ ,‬דעם גאנצן‬ ‫הייליגער שאגת אריה האט אים גאר שטארק ליב‬ ‫‪56‬‬ ‫ר' רפאל‪ ,‬וואס איז אויסגעוואקסן אין ליטע‪,‬‬ ‫ווינטער‪ ,‬און אויף אלע זיינע נסיעות‪ ,‬האט ער‬ ‫וואו מ'האט נישט געקענט די מגפה פון השכלה‪,‬‬ ‫נישט אויפגעהערט טעגליך זיך צו טובל'ן אין א‬ ‫האט נאך נישט געהערט דעם נאמען‪ ,‬און ער איז‬ ‫מקוה אדער אין "תשעה קבין"‪ ,‬און ביים דאווענען‬ ‫אין‬ ‫אריינקומענדיג‬ ‫לתומו‪,‬‬ ‫געפארן‬ ‫האבן זיי אפט געשפירט‪ ,‬אז כמעט אלע זיינע‬ ‫מענדעלסאהנ'ס הויז‪ ,‬האט ער אים געטראפן זיצן‬ ‫גשמיות'דיגע כוחות האבן אים פארלאזט‪.‬‬ ‫און לערנען תנ"ך מיט א בלויזען קאפ‪ ,‬ר' רפאל האט‬ ‫•••‬ ‫זיך דערשראקן‪ ,‬און האט אים שטארק אנגעשריגן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תקכ"ג איז ער‬ ‫מיטן פסוק "אין שלום אמר ד' לרשעים"‪ ,‬און‬ ‫אויפגענומען געווארן פאר רב אין שטאט פינסק‪,‬‬ ‫צוגעלייגט‪" ,‬א הסכמה פון אזא פורק עול?! ליבער‬ ‫דארט האט ער געפירט גרויסע דין תורות מיט א‬ ‫וועל איך זיין א גאס‪-‬קערער איידער נעמען א‬ ‫שטארקער האנט‪ ,‬און אומצאליגע מאל האבן בעלי‬ ‫הסכמה אויף מיין רבנות פון אן אפיקורס!"‪ ,‬און איז‬ ‫זרוע‪ ,‬וואס דער גאון האט מיט זיין חכמה‬ ‫ארויס מיט ביטערקייט‪.‬‬ ‫אויפגעדעקט דעם אמת קעגן זיי‪ ,‬און אלס נקמה‬ ‫האבן די חברה אריינגעגעבן מסירות אויפן גאון ביי‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך איידער ער איז‬ ‫די שרים‪ ,‬און אסאך מאל איז ער געווען אין גרויס‬ ‫צוריקגעקומען קיין המבורג‪ ,‬איז שוין אנגעקומען‬ ‫סכנה‪.‬‬ ‫א ידיעה פון דעם מענדעלסאהן ווי ער האט‬ ‫געשריבן‪" ,‬דער רב האט מיט מיר נאך גארנישט‬ ‫אבער ער האט זיך נישט דערשראקן און זיך‬ ‫גערעדט‪ ,‬און שוין אויף מיר געשריגן‪ ,‬און דווקא‬ ‫פארלאזט אויף דעם אייבערשטנס חסד‪ ,‬ביז אלע‬ ‫דערפאר רעקאמענדיר איך אייך אים אויפצונעמען‪,‬‬ ‫וואס זענען קעגן אים אויפגעשטאנען האבן פון‬ ‫ווייל ער איז אינגאנצן א מענטש פון אמת וואס וועט‬ ‫אים מורא געהאט‪ ,‬אפילו די קהילות אין שטאט‬ ‫נישט נושא פנים זיין פאר קיינעם"‪ ,‬און אזוי איז ער‬ ‫ווילנא און אנדערע קהילות האבן געברענגט‬ ‫אויפגענומען געווארן פאר רב פון די דריי גרויסע‬ ‫זייערע שאלות פאר אים‪ ,‬און וואס ער האט געזאגט‬ ‫קהילות‪ ,‬אבער דאס ווייזט זיין שטארקייט און‬ ‫האט מען נישט איבערגעטראטן‪.‬‬ ‫אמת'דיגקייט‪ ,‬אז אפילו דער רשע מעדעלסאהן‬ ‫האט בלית ברירה געברויכט מודה זיין אויף זיינע‬ ‫יעדע דריי יאר איז ער ארומגעפארן איבער‬ ‫מעלות‪.‬‬ ‫אלע שטעט פון דער מדינה‪ ,‬געזאגט דברי מוסר‬ ‫און געמאכט תקנות‪ ,‬ער האט זיך דארט אויך מוסר‬ ‫נפש געווען פאר פדיון שבויים‪ ,‬וואס צווישן זיי‬ ‫זענען געווען קליינע קינדער וואס מ'האט געכאפט‬ ‫צוליב חובות פון זייערע טאטעס‪ ,‬כדי זיי‬ ‫איבערצופירן צו א פרעמדע דת‪ ,‬און ס'זענען דא‬ ‫אסאך מעשיות פון זיין זריזות אין דער מצוה פון‬ ‫פדיון שבויים‪ ,‬אין פינסק האט ער אויך געשריבן‬ ‫זיין ספר "תורת יקותיאל"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫מ'דערציילט‪ ,‬אז ס'איז נישט געווען גרינג פאר‬ ‫די קהילות המבורגער צו טרעפן א פאסיגע רב פאר‬ ‫זייער שטאט‪ ,‬זיי האבן געזוכט א גאון און א‬ ‫שארפער‪ ,‬וואס זאל זיין שטארק און אמת'דיג‪ ,‬און‬ ‫א טייל פון די נגידים‪ ,‬וואס האבן שוין געהאלטן‬ ‫מיט דער "השכלה"‪ ,‬האבן געוואלט אז דער רב זאל‬ ‫זיין פון זייערס‪ ,‬און ווען ר' רפאל איז אנגעקומען‪,‬‬ ‫האבן זיי אים געזאגט‪ ,‬אז אויב ער וויל ווערן רב אין‬ ‫שטאט‪ ,‬מוז ער פארן קיין ברלין און באקומען א‬ ‫הסכמה פון משה מענדעלסאהן שר"י‪.‬‬ ‫‪57‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויך האט ער געלערנט מיט נאך גדולים‬ ‫יארצייט כ"ז מרחשון‬ ‫דארט אין שטאט‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב ב"ר דוד יצחק זי"ע‪) ,‬לייזער(‬ ‫בשנת תרע"ט נאך זיין בר מצוה איז ער‬ ‫הנקרא ר' יענקעלע מפשעווארסק זי"ע‬ ‫געפארן לערנען תורה אין שטאט דוקלא אין דעם‬ ‫גרויסן ישיבה פון הגה"ק רבי דוד צבי זעמאן בעל קו‬ ‫זהב זי"ע‪ ,‬הנקרא ר' טעוועלע דער דוקלאער רב‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט רויג אין גליציה‪ ,‬ו' טבת‬ ‫וואס איז געווען פון די גרויסע חסידים פונעם‬ ‫בשנת תרס"ז‪.‬‬ ‫הייליגען טשורטקוב'ער זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי דוד יצחק זי"ע‪ ,‬פון די‬ ‫דארט אין ישיבה האבן געלערנט גרויסע‬ ‫גרויסע חסידים פון דעם הייליגען שינאווא רב זי"ע‪,‬‬ ‫גדולים בתורה און די דרך הלימוד איז געווען מיט‬ ‫בן הרה"ק רבי אריה לייזער זי"ע‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫גאר טופע פלפולים און חריפות‪ ,‬צווישן די‬ ‫תלמידים וואס האבן דארט געלערנט איז געווען‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת פעסיל תרצה ע"ה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יקותיאל יהודה הלברשטאם בעל שפע‬ ‫הי"ד‪,‬‬ ‫חיים מקלויזנבורג זי"ע‪ ,‬און הגה"ק רבי פנחס‬ ‫בת הרה"ק רבי חיים מקאלוב זי"ע‪.‬‬ ‫הירשפרונג בעל אש פנחס זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד‪ ,‬א גאון‬ ‫שפעטער איז ער אריבער לערנען ביי זיין רבו‬ ‫מובהק און א מתמיד עצום בתורה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫מובהק הרה"ק רבי חנה הלברשטאם בעל דברי חנה‬ ‫מפורסם אלס א בעל סברא נכוחה וישרה און א‬ ‫מקאלאשיץ זי"ע אין זיין ישיבה זרע קודש‪ ,‬צו דעם‬ ‫חכם נפלא‪ ,‬דער צדיק איז געווען באוויסט אלס א‬ ‫רבין איז דער צדיק געבליבן צוגעבינדן בלב ובנפש‬ ‫בעל מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫הארץ‪ ,‬טויזענטער אידן זענען ביי דעם צדיק‬ ‫געהאלפן געווארן מיט גרויסע ישועות‪ ,‬ער איז‬ ‫ער האט כסדר גערעדט פון די גדלות און‬ ‫געווען דבוק זיין גאנץ לעבן אינעם מידות האמת‪,‬‬ ‫קדושה פון דעם רבין מיט א מוראדיגע יראת‬ ‫ער איז געווען באקאנט מט זיין געוואלדיגע עניוות‬ ‫הכבוד‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן געהאט א מנהג‬ ‫במאוד מאוד‪ ,‬ער האט באמת נישט געהאלטן אז‬ ‫יעדן ערב שבת קודש צו געבן צדקה פאר רבי מאיר‬ ‫ער איז בכלל מער חשוב ווי סיי וועלכע איד‪ ,‬ער איז‬ ‫בעל הנס לעילוי נשמתו פון דעם הייליגען‬ ‫געווען דבוק און מקושר צו די צדיקים הקודמים‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע‪.‬‬ ‫און כסדר דערציילט סיפורי צדיקים מיט א‬ ‫מוראדיגע פונקטליכקייט‪ ,‬ער האט מיט זיינע‬ ‫בשנת תר"ץ האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫מעשיות פון צדיקים אריין געברענגט דעם אמונה‬ ‫הצדקת מרת אלטע בינא ע"ה‪,‬‬ ‫הטהורה אין טויזענטער אידישע קינדער‪.‬‬ ‫בת הרה"ק רבי משה יצחק געווירצמאן הנקרא ר'‬ ‫איציקל מפשעווארסק זי"ע‪,‬‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש גאר אסאך‬ ‫בן הרה"ק רבי נפתלי אלימלך זי"ע‪,‬‬ ‫מיט געמאכט אין לעבן‪ ,‬סיי ביי די מלחמה און אויך‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם געווירצמאן מגארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫האט ער ליידער פארלוירן א טאכטער בחייו‪ ,‬אבער‬ ‫בן הרה"ק רבי אלימלך געווירצמאן מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫די אמונה פון דעם צדיק איז געווען גאר גרויס‪ ,‬ער‬ ‫בן הרה"ק רבי ישראל זי"ע‪,‬‬ ‫האט כסדר זיין גאנץ לעבן מיט א געוואלדיגע אמת‬ ‫חתן הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪.‬‬ ‫געזאגט די ווערטער‪" ,‬אזוי וויל דער אייבערשטער‬ ‫און איך האב נישט קיין קשיא'ס"‪.‬‬ ‫נאך די חתונה איז ער געווארן גאר שטארק‬ ‫מקושר מיט זיין הייליגען שווער‪ ,‬און מקבל געווען‬ ‫גאנץ אנפאנג ווען זיינע עלטערן האבן זיך‬ ‫פון דעם שווער גאר אסאך תורה און עבודת השם‪,‬‬ ‫געצויגען קיין יאשליסק‪ ,‬האט ער געלערנט תורה‬ ‫ער איז דאן געווארן רב אין שטאט יאשליסק און‬ ‫ביי הגה"ק רבי אפרים דוד הלברשטאם מיאשליסק‬ ‫‪58‬‬ ‫יום הקדוש בשנת תשל"ז ווען זיין גרויסע‬ ‫ער האט שוין דאן מרביץ תורה געווען פאר גאר‬ ‫שווער רבי איציקל זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט‬ ‫אסאך תלמידים‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען באוויסט‬ ‫דער איידעם בלית ברירה גענומען דאס רבנות‪ ,‬ער‬ ‫אלס א גרויסער ירא שמים און א איש קדוש מאוד‪.‬‬ ‫האט באמת נישט געוואלט מיט זיין גרויס עניוות‬ ‫ווערן קיין רבין‪ ,‬אבער פון הימל האט מען געוואלט‬ ‫בשנת ת"ש איז ער צוזאמען מיט זיין שווער‬ ‫אז דער צדיק וקדוש זאל משפיע זיין אמונה און‬ ‫פארשיקט געווארן קיין סיביר‪ ,‬דארט האבן זיי גאר‬ ‫יראת שמים פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫אסאך געליטן יסורים און שווערע צייטן‪ ,‬אבער‬ ‫אפילו מיט די שוועריגקייטן האט דער צדיק‬ ‫גאר שנעל איז ער מפורסם געווארן אין די‬ ‫וקדוש רבי יענקעלע געדינט דעם באשעפער מיט‬ ‫גאנצע וועלט מיט זיין גדלות בתורה וחסידות און‬ ‫מסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫א גרויסע פועל ישועות חוץ לדרך הטבע‪ ,‬ער איז‬ ‫געווען באוויסט מיטן פארשטעקן זיינע מופתים‬ ‫ער האט דארט אין דעם שרעקליכן סיביר‬ ‫מיט א פשטות און געהיטן אז מען זאל פון אים‬ ‫געלערנט בעל פה גאנצע מסכתות אין ש"ס און‬ ‫נישט מאכן קיין וועזן‪.‬‬ ‫שלחון ערוך מיט די תלמידים וואס זענען מיט‬ ‫געקומען מיט אים‪ ,‬ער האט זיך מוסר נפש געווען‬ ‫ער האט געהאט א לב טוב און באמת ליב‬ ‫אפילו דארט אויף יעדן הלכה אין שולחן ערוך‪,‬‬ ‫געהאט יעדן איד אהבת נפש און געווען גרייט צו‬ ‫סוכות האט ער מיט א מסירת נפש נישט געגעסן‬ ‫טון סיי וואס צו העלפן א אנדערן איד‪ ,‬ער האט‬ ‫אדער אפילו געטרינקען א טראפ וואסער חוץ‬ ‫מקבל פנים געווען יעדן איד וואס איז געקומען צו‬ ‫לסוכה אפילו דארט איז געווען גאר קאלט‪.‬‬ ‫אים מיט א שמייכל און א סבר פנים יפות‪,‬‬ ‫נאך די מלחמה האט דער צדיק געהערט‬ ‫אסאך אידן ווייסן צו דערציילן‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫ליידער אז ער האט פארלוירען זיין גאנצע משפחה‬ ‫אפילו אויף די עלטערע יארן האט כסדר געוואלט‬ ‫די טאטע די מאמע אויף קידוש השם הי"ד‪.‬‬ ‫מכבד זיין א אנדערן איד און נישט פארשטאנען אז‬ ‫ער איז דאך דער רבי דא‪ ,‬נאר צוליב זיין גרויסע‬ ‫דאן איז דער צדיק געפארן קיין פולין אין זיך‬ ‫אהבת ישראל און זיין גרויסע עניוות האט ער בכלל‬ ‫באזעצט אין שטאט ברעסלוי‪ ,‬דארט האט דער‬ ‫נישט געהאלטן אז ער איז דא עפעס מער ווי‬ ‫צדיק געדינט אלס דיין און עוסק געווען אין היתר‬ ‫יענעם‪.‬‬ ‫עגינות און נאך גאר שווערע הלכות וואס האבן זיך‬ ‫געמאכט נאך די מלחמה‪.‬‬ ‫ער איז געווען באקאנט אלס איינער וואס איז‬ ‫נאך א האלבע יאר האט ער זיך געצויגען קיין‬ ‫געשטאנען גאר ווייט פון מחלוקת‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫קרקוב ווי זיין שווער האט זיך דאן אויף געהאלטן‪,‬‬ ‫א גאון אין דערציילן סיפורי צדיקים מיט‬ ‫בשנת תש"ט האט ער זיך צוזאמען מיט זיין שווער‬ ‫געוואלדיגע דיוקים און פונקטליך ווי אזוי ער האט‬ ‫אריבער געצויגען קיין פאריז‪ ,‬דארט האט ער‬ ‫דאס געהערט‪.‬‬ ‫געוואוינט פאר בערך ‪ 8‬יאר‪.‬‬ ‫ער האט פאר געלערנט יעדן ליל שישי א‬ ‫בשנת תשי"ז איז ער אריבער קיין אנטווערפן‬ ‫שיעור אין חומש רש"י ווי ער פלעגט דערציילן‬ ‫צוזאמען מיטן גרויסן שווער‪ ,‬דארט האט דער‬ ‫סיפורי צדיקים און מיט דעם אריין געברענגט דעם‬ ‫צדיק ווייטער געפירט זיין עבודת הקודש מיט א‬ ‫ריכטיגן אמונה אין אידישע קינדער‪.‬‬ ‫מוראדיגע באהאלטענקייט‪.‬‬ ‫דער צדיק האט זיך אמאל אויס געדריקט‬ ‫א פשוטע איד וואס האט דעם רבין נישט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אז ער איז געבליבן אויף די וועלט‪ ,‬כדי צו‬ ‫געקענט האט נישט געקענט משיג זיין אז דער איד‬ ‫פארשפרייטן די מעשיות פון צדיקים הקודמים און‬ ‫איז א צדיק וקדוש‪ ,‬ער האט כסדר באהאלטן זיין‬ ‫אריין ברענגען דערמיט אמונה אין אידישע‬ ‫גדלות בתורה מיטן זיך אויף פירן מיט א‬ ‫קינדער"‪.‬‬ ‫געוואלדיגע פשטות‪.‬‬ ‫‪59‬‬ ‫און היות ער האט נישט געוואלט שטערן זיין קינד‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫פון חדר‪ ,‬האט ער אים נישט מיט גענומען‪.‬‬ ‫זכות אבות‪ ,‬חידושי תורה על מועדים‪,‬‬ ‫אנקומענדיג האט ר' יענקעלע פאר געהאלטן‬ ‫י"ג אורות‪ ,‬סיפורי צדיקים‪,‬‬ ‫דעם טאטן‪ ,‬אזאנס טוט מען‪ ,‬מ'זאגט צו א קינד מיט‬ ‫כתבי קודש‪ ,‬דרשות‪,‬‬ ‫צו קומען און מ'ברענגט אים נישט מיט‪ ,‬דאן האט‬ ‫ספר אמרי יעקב‪ ,‬על התורה‪,‬‬ ‫רבי יענקלע געזעגנט דעם איד‪ ,‬און געגעבן כמנהגו‬ ‫ספר נועם יעקב‪ ,‬על פרקי אבות‪,‬‬ ‫קיכעלעך צדה לדרך‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬איינס פאר דיר‬ ‫קונטרס בין השמשות‪ ,‬על לשמור שבת עד זמן ר"ת‪.‬‬ ‫און איינס פאר דיין זון‪ ,‬גיב אכטונג ס'זאל נישט‬ ‫ווערן נאס‪ ,‬דער איד האט זיך זייער געוואונדערט‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫וואס די ווערטער מיינט‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי לייבוש לייזער אדמו"ר מפשעווארסק‬ ‫אהיים קומענדיג האט אים זיין טאכטער‬ ‫שליט"א‪ ,‬ממלא מקום אביו‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זיין יונגל איז געוועהן אזוי ברוגז אז‬ ‫בתו הצדקת מרת רחל טויבא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"צ רבי‬ ‫דער טאטע האט אים איבער געלאזט און נישט‬ ‫ברוך כהנא אדמו"ר מספינקא אנטווערפן שליט"א‪,‬‬ ‫מיט גענומען קיין אנטווערפן‪ ,‬און מיט זיין‬ ‫בתו הצדקת מרת שרה חנה פעסיל ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫קינדערישע שכל האט ער געשאלטן‪ ,‬אז דעם‬ ‫הרה"צ רבי משה אהרן רייך אדמו"ר בית משה אהרן‬ ‫טאטנ'ס שיף זאל זיך איבערקערן‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫מפשעווארסק זי"ע‪.‬‬ ‫איד פארשטאנען וואס דער צדיק האט אים‬ ‫געזאגט "גיב אכטונג ס'זאל נישט ווערן נאס"‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ז מרחשון בשנת‬ ‫•••‬ ‫תשנ"ט‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין פיטע‬ ‫עס איז געווען אמאל חול המועד סוכות‪ ,‬און‬ ‫הולאנד נעבן אנטווערפען‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי יענקעלע זי"ע איז ארויף געגאנגען‬ ‫באזוכן אן אדמו"ר הישיש וואס האט געוואוינט אין‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אנטווערפן‪ ,‬יענער רבי האט ליידער נישט געהאט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫קיין קינדער‪ ,‬און איז אויך געווען א הונקעדיגער‬ ‫ל"ע‪ ,‬שפאצירנדיג אויף איין הילצערנע פוס‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ביים ארויס גיין צום באזוך‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי יענקעלע‬ ‫רבי יענקעלע אן געזאגט‪ ,‬אז קיינער זאל נישט מיט‬ ‫מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬האט אמאל געזאגט פאר א‬ ‫קומען מיט אים אויסער די גאר נאנטע משפחה‪,‬‬ ‫בחור א חתן בעפאר זיין שבת באווארפן‪ ,‬וואס איז‬ ‫ווייל ער וויל נישט אז יענער רבי‪ ,‬וואס האט שוין‬ ‫די מנהג פארוואס מען ווארפט פעקליך שבת‬ ‫געפירט אן עדה פארן קריג‪ ,‬אבער האט אלעס‬ ‫באווארפן אויף דעם חתן‪ ,‬ווייל עס קומט צו ווייזן‬ ‫אנגעוואוירן ל"ע‪ ,‬זאל ח"ו מקנא זיין דעם‬ ‫פאר דעם חתן‪ ,‬אז אמאל קומט ליידער אויף א‬ ‫פשעווארסקער רבי'ן וואס שטאמט פון פשוט'ע‬ ‫מענטש שווערע פעקליך פון הימל‪ ,‬און עס זעהט‬ ‫אידן אז ער דרייט זיך מיט מער חסידים ווי אים‪.‬‬ ‫ח"ו אויס ווי עס איז שלעכטס‪ ,‬אבער אויב א איד‬ ‫קוקט אריין אונעם פעקל‪ ,‬זעהט מען אז דארט איז‬ ‫אנקומענדיג צו יענעם רבי'ן אין שטוב‪ ,‬האט‬ ‫דא זיסווארג‪ ,‬ווייל פון אויבן קומט נאר אראפ גוטס‬ ‫זיך יענער פאר ענטפערט פאר רבי יענקעלע זי"ע‪,‬‬ ‫אפילו נישט אייביג זעהט מען דאס אויפן פלאץ‪.‬‬ ‫אז עס איז אים שווער ארויס צו גיין אין סוכה‪ ,‬ווייל‬ ‫•••‬ ‫מען דארף אדורכגיין א פענסטער און דאס איז א‬ ‫איינע פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק‬ ‫שווערע געשעפט פאר זיין הילצערנע פוס‪ ,‬אויף‬ ‫מפשעווארסק זי"ע האט איינמאל צו געזאגט פאר‬ ‫וואס ר' יענקעלע האט אים בארוהיגט און געזאגט‪,‬‬ ‫זיין קינד‪ ,‬אז ער וועט אים טראגן צום רבין ר'‬ ‫אז עס איז נישט קיין פראבלעם צו זיצן אין שטוב‬ ‫יענקעלע נעקסטע מאל ער פארט‪ ,‬אבער למעשה‬ ‫בשעת'ן באזוך‪.‬‬ ‫איז דער טאטע ארויס געפארן צופרי פון לאנדאן‪,‬‬ ‫‪60‬‬ ‫ער איז אריין געקומען אין ביהמ"ד און גייט צו‬ ‫שפעטער האט מען אריין געברענגט כיבוד‪,‬‬ ‫צי די קינדער דארט אין ביהמ"ד‪ ,‬און פרעגט זיי‪,‬‬ ‫און ר' יענקעלע האט געמאכט א ברכה און‬ ‫קינדער ווי אזוי הייסט א איד וואס קומט אראפ‬ ‫געטרונקן חוץ לסוכה נישט ווי זיין מנהג איז געווען‪,‬‬ ‫מיטן עליוועיטאר שבת קודש‪ ,‬איין קינד האט‬ ‫און ביים ארויסגיין האט ער זיך אויס געדרוקט‬ ‫געזאגט "א שייגעץ" דער צווייטער האט געזאגט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אין סיביר האב איך נישט קיין לעק וואסער‬ ‫"א מחלל שבת"‪ ,‬דאן האט דער צדיק געזאגט פאר‬ ‫געגעבן חוץ לסוכה‪ ,‬אבער וויבאלד איך האב‬ ‫די קינדער‪ ,‬טאקע דאס בין איך‪ ,‬ווייל איך בין בטעות‬ ‫געהאלטן אז ער וועט האבן חלישות הדעת אויב איך‬ ‫אראפ געקומען מיטן עליוועיטאר‪.‬‬ ‫וועל נישט עסן ביי אים‪ ,‬האב איך געגעסן אן אכילת‬ ‫עראי חוץ לסוכה"‪.‬‬ ‫דאס זעלבע האט דער צדיק געטון ווען ער איז‬ ‫•••‬ ‫אריין געקומען און געטראפן א יונגערמאן‪ ,‬און ווען‬ ‫איינער פון דער חשובע רבנים אין לאנדאן‪,‬‬ ‫דער גבאי האט דאס געהערט האט ער זיך געבעטן‬ ‫האבן געהאט א קינד וואס האט ליידער נישט‬ ‫ביים רבי'ן‪ ,‬אז ער זאל אויף הערן דערציילן און‬ ‫געהאט קיין קינדער פאר ‪ 9‬יאר נאך זיין חתונה‪ ,‬איז‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבי מען וועט שוין אויס ריפן ביי קריאת‬ ‫ער זיך געקומען מזכיר זיין ביי ר' יענקעל'ע זי"ע אז‬ ‫התורה די גאנצע מעשה‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫ער זאל אים צו זאגן א קינד‪.‬‬ ‫אנגעריפן‪" ,‬ביים ליינען איז דאך נישט יעדער דא"‪,‬‬ ‫דאס איז געווען דעם מידות האמת פון דעם צדיק‬ ‫האט ר' יענקע'ע אים געזאגט‪ ,‬ס'שטייט דאך‬ ‫וקדוש און האט אלעס געטון נאר לשם שמים אן‬ ‫אין גמ' משנה מקום משנה מזל‪ ,‬קום וואוינען קיין‬ ‫קיין שום טראכט פון זיין כבוד‪.‬‬ ‫אנטווערפן וועסטו געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט נישט‬ ‫כך הוה דער קינד איז געהאלפן געווארן אבער‬ ‫געהאט קיין קינדער פאר יארן לאנג‪ ,‬אמאל האט‬ ‫אויף א משונדיגע אויפען ער האט געהאט ‪ 3‬אויף‬ ‫ער געדארפט פארן קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט ער‬ ‫איינמאל‪ ,‬כוחו של אותו צדיק‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫געטראכט אז ער וועט שוין אריין גיין מיט א‬ ‫געקומען מבשר זיין דער בשורה טובה פארן צדיק‪,‬‬ ‫קוויטעל צו ר' יענקעלע‪ ,‬אין ער האט אריין‬ ‫האט ר' יענקעל'ע אים געזאגט מיט א פשטות‬ ‫געשריבען אין קוויטל אז ער זאל געהאלפען‬ ‫כדרכו בקודש‪" ,‬ס'איז דאך א גמ' משנה מקום משנה‬ ‫ווערען מיט קינדער‪.‬‬ ‫מזל"‪ ,‬דער צדיק האט געמאכט זיכער אז מען זאל‬ ‫אפילו נישט טראכטן אז דאס איז געווען א מופת‬ ‫ווען דער איד איז אריין געקומען צום צדיק‪,‬‬ ‫פון אים‪.‬‬ ‫האט אים ר' יענקעלע געזאגט‪" ,‬איר פארט דאך‬ ‫•••‬ ‫קיין ארץ ישראל יעצט‪ ,‬איך האב א אייניקל וואס‬ ‫כ"ק אדמו"ר מפשעווארסק שליט"א‬ ‫האט ליידער נישט קיין קינדער פאר יארן לאנג‪ ,‬אין‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז ער האט אמאל געזעהן ווי זיין זיידע‬ ‫די גמרא זאגט דאך‪ ,‬המתפלל על חבירו והוא צריך‬ ‫הרה"ק ר' איציקל זי"ע איז זיך מסגף‪ ,‬האט ער אים‬ ‫לאותו דבר הוא נענה תחילה‪ ,‬נא זאלסט בעטען פאר‬ ‫געפרעגט‪ ,‬זיידע פארוואס ביזטו זיך אזוי מסגף‪,‬‬ ‫מיין אייניקל וועסטו געהאלפען ווערן"‪ ,‬כך הוה‬ ‫האט ער אים געענטפערט‪" ,‬איך האב נישט אזא‬ ‫דערציילט דער איד‪ ,‬א יאר שפעטער איז ער‬ ‫טאטע ווי דיך וואס האט נאך קיינמאל נישט‬ ‫געהאלפען געווארען מיט א בן זכר‪.‬‬ ‫געזינדיגט!!"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין טאג פון די יארצייט פון זיין גרויסן שווער‬ ‫איינע פון די מקורבים האבן דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫ר' איציקל זי"ע‪ ,‬פלעגט ר' יענקעלע מאכן לחיים‬ ‫שווער הרה"ק רבי איציקל זי"ע האט אמאל‬ ‫אין ביהמ"ד‪ ,‬און ער פלעגט זאגן אז מ'זאל זאגן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס מיז זיין אז דער איידעם רבי‬ ‫נאכ'ן טרינקען‪" ,‬דער נשמה זאל האבן א עלייה"‪.‬‬ ‫יענקעלע האט נאך קיינמאל נישט געזינדיגט‪ ,‬ווייל‬ ‫ווען יא וואלט יעדער געוויסט דערפון‪ ,‬ווייל ווי‬ ‫אין ער פלעגט נאך זאגען בשם זיין שווער‬ ‫באקאנט איז דער צדיק וקדוש איינמאל בטעות‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז אמאל ביי דער יארצייט פון דער הייליגע‬ ‫אראפ געקומען מיטן עליוועיטאר שבת צופרי‪.‬‬ ‫‪61‬‬ ‫אמאל איז געווען אן ארימאן‪ ,‬וואס ער פלעגט‬ ‫ר"ר אלימלך זי"ע‪ ,‬האבען די צאנזער חסידים זיך‬ ‫פארן צום הייליגן רבי'ן ר' אלימלך מליזענסק‪ ,‬און‬ ‫געזעצט צו א לחיים נאכ'ן דאווענען‪.‬‬ ‫ס'איז געווען א קרעטשמער וואס האט אייביג‬ ‫רחמנות געהאט אויפ'ן ארימאן‪ ,‬און יעדעס מאל‬ ‫שפעטער האט זיי דער צאנזער רב זי"ע‬ ‫וואס ער פלעגט קומען אויף ליזענסק‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫געפרעגט‪ ,‬אויב מ'האט געזאגט‪" ,‬דער נשמה זאל‬ ‫אים איינלאדענען צו זיך און שטוב און אים געבן צו‬ ‫האבן א עלייה"‪ ,‬האבען זיי געזאגט ניין‪ ,‬האט דער‬ ‫עסן‪.‬‬ ‫צאנזער רב זיי געהייסן איבער מאכן דער לחיים‬ ‫אין זאגן "דער נשמה זאל האבן אן עלייה"‪.‬‬ ‫איינמאל האט אים דער קרעטשמער געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איך הער אז דו האסט עטליכע טעכטער אין די‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫יארן‪ ,‬און דו דארפסט געלט זיי חתונה צו מאכן‪ ,‬איז‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביי די חתונה האט ער באקומען א‬ ‫אויב דו וועסט מיר פארקויפן דיין עולם הבא‪,‬‬ ‫שיינעם נדן פון זיין שווער רבי איציק'ל זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫דעמאלט גיב איך דיר דאס געלט אויף חתונה‬ ‫אים זיין רבי דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע‪,‬‬ ‫מאכן‪.‬‬ ‫וואס איז געווען איין שטיק חסד געבעטן‪ ,‬אז ער‬ ‫זאל אים געבן דאס נדן‪ ,‬ווייל ער ברויך דאס האבן‬ ‫דער ארימאן איז צוריק אהיים געגאנגען‪ ,‬און‬ ‫פאר צדקה צוועקן‪.‬‬ ‫ווען זיין פרוי האט אים געפרעגט פארוואס ער‬ ‫בעט נישט אז דער רבי זאל אים אנווינטשען אז ער‬ ‫רבי יענקעלע האט נישט געהאט קיין חשק‬ ‫זאל קענען חתונה מאכן זיינע קינדער און‬ ‫אוועק צו געבן דאס גאנצע געלט וואס ער האט‬ ‫אויסצאלן דעם נדן‪ ,‬האט ער איר דערציילט וואס‬ ‫באקומען‪ ,‬האט אים דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫דער קרעטשמער האט אים צו געזאגט‪ ,‬אז אויב ער‬ ‫רב געזאגט‪ ,‬גלייב מיר אז ביי מיר איז דאס געלט‬ ‫וועט אים פארקויפן זיין עולם הבא‪ ,‬וועט ער געבן‬ ‫אסאך מער זיכער ווי אין די באנק‪ ,‬האט אים רבי‬ ‫דאס געלט וואס עס פאדערט זיך חתונה צו מאכן‪.‬‬ ‫יענקעלע זי"ע געגעבן א חלק פון דאס געלט‪,‬‬ ‫אבער דאס איבעריגע האט ער יא געלאזט אין‬ ‫האט אים זיין פרוי געזאגט‪ ,‬וואס טוט מען‬ ‫באנק‪.‬‬ ‫נישט פאר די קינדער‪ ,‬פאלג מיר‪ ,‬פאר שוין צוריק‬ ‫אויף ליזענסק און שליס דעם געשעפט‪ ,‬דער‬ ‫האט דערציילט רבי יענקעלע זי"ע‪ ,‬אז ליידער‬ ‫ארימאן האט געטאן ווי זיין פרוי האט אים געהייסן‪,‬‬ ‫ווען די מלחמה איז אנגעקומען‪ ,‬איז די באנק חרוב‬ ‫און דער קרעטשמער האט אים געגעבן דאס געלט‪.‬‬ ‫געגאנגען און פונעם געלט אין די באנק איז‬ ‫גארנישט געבליבן‪ ,‬אבער פון דעם געלט וואס ער‬ ‫ווען ער איז אהיים געקומען מיט דעם זעקל‬ ‫האט געגעבן פארן צדיק‪ ,‬אוי איז פון דעם געבליבן‬ ‫געלט‪ ,‬האט אבער זיין פרוי חרטה געהאט אויפ'ן‬ ‫עפעס‪ ,‬די מצוה ומעשים טובים וואס דער צדיק‬ ‫געשעפט‪ ,‬און זי האט אים געהייסן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫האט מיטן געלט געטון‪.‬‬ ‫צוריק פארן אים צוריק געבן דאס געלט און צוריק‬ ‫•••‬ ‫אפקויפן זיין עולם הבא‪ ,‬איז ער צוריק געפארן קיין‬ ‫די פאלגענדע מעשה האט דערציילט הרה"ק ר'‬ ‫ליזענסק און געזאגט פאר'ן קרעטשמער‪ ,‬אז ער‬ ‫יענקעל'ע מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬מיט די פאלגענדע‬ ‫וויל צוריק ציען פונעם געשעפט וואס ער האט‬ ‫הקדמה‪.‬‬ ‫געמאכט‪.‬‬ ‫ס'ווערט געברענגט אין די ספר הקדוש נועם‬ ‫אבער דער קרעטשמער האט נישט מסכים‬ ‫אלימלך פרשת וישב‪ ,‬אז ס'זענען פארהאן מענטשן‬ ‫געווען דערצו און האט געזאגט‪ ,‬אז געשעפט‬ ‫וועלכע האבן פארדארבענע מידות‪ ,‬און נאר צוליב‬ ‫בלייבט געשעפט‪ ,‬זיי האבן זיך גע'טענה'ט‪.‬‬ ‫דעם וואס זיי האבן בטבע איין גוטע מדה‪ ,‬קען דאס‬ ‫איבער מאכן דעם גאנצן מענטש צום גוטן‪ ,‬די‬ ‫און צום סוף האבן זיי מסכים געווען זיך צו‬ ‫ווערטער האט דער הייליגער רבי ר' אלימלך‬ ‫שטעלן פאר א דין תורה ביים רבי'ן ר' אלימלך‪ ,‬ווען‬ ‫געשריבן לויט די פאלגענדע מעשה‪.‬‬ ‫‪62‬‬ ‫•••‬ ‫זיי זענען אריין געקומען צום רבי'ן‪ ,‬האט זיי דער‬ ‫א איד פון אנטווערפן וואס האט געוואלט פארן‬ ‫רבי געזאגט‪ ,‬אז באלד קומט זיין ברודער דער‬ ‫קיין אמעריקע און ער האט געברויכט האבן א וויזע‪,‬‬ ‫הייליגער רבי ר' זושא‪ ,‬און ער וויל אז זיין ברודער‬ ‫דער איד האט נישט געקענט רעדן קיין ענגליש‪,‬‬ ‫זאל אויך זיצן ביי דעם דין תורה‪.‬‬ ‫האט דער איד מיט גענומען אן אנדערן איד וואס‬ ‫זאל רעדן אנשטאט אים‪ ,‬אבער דער אנדערער איז‬ ‫ווען דער הייליגער ר' זושא איז אנגעקומען‪,‬‬ ‫נישט געווען קיין קלוגער און ער האט נישט‬ ‫האבן די בעלי דינין געזאגט זייערע טענות‪ ,‬דער‬ ‫גערעדט צו די זאך‪ ,‬פארשטייט זיך אז מען האט‬ ‫ארימאן האט גע'טענה'ט אז דער קרעטשמער‬ ‫אים צוליב דעם נישט געוואלט געבן קיין וויזע‪.‬‬ ‫זאגט כסדר ווערטלעך‪ ,‬האט ער געמיינט אז דאס‬ ‫מאל זאגט ער אויך א ווערטל מיט דעם וואס ער‬ ‫איז דער איד אריבער צו רבי יענקעלע‬ ‫זאגט‪ ,‬אז מיט דעם האט ער געקויפט זיין עולם‬ ‫מפשעווארסק זי"ע און אים דערציילט די גאנצע‬ ‫הבא‪ ,‬און דער קרעטשמער האט גע'טענהנ'ט אז‬ ‫מעשה‪ ,‬האט אים דער צדיק געזאגט‪ ,‬וואס קען איך‬ ‫דאסמאל האט ער עס געמיינט אמת'דיג‪.‬‬ ‫דיר שוין העלפן מיט דעם‪ ,‬אבער איך האב דיר א‬ ‫עצה‪ ,‬רעדט צו מיין רבי ער וועט דיר העלפן‪ ,‬האט‬ ‫דער דין תורה האט גע'פסק'נט‪ ,‬אז מ'זאל מאכן‬ ‫דער איד געפרעגט‪ ,‬פון וועלכער רבי רעדט איר‪,‬‬ ‫א גרויסע פייער אינדרויסן פון שטאט‪ ,‬און אויב‬ ‫האט רבי יענקעלע געזאגט‪ ,‬איך רעדט פון רבי‬ ‫דער קרעטשמער וועט זיך אריינווארפן אין פייער‬ ‫מאיר בעל הנס‪ ,‬ער קען אלעס ערלעדיגען‪.‬‬ ‫פאר'ן אויבערשטנס וועגן‪ ,‬דעמאלט איז א סימן אז‬ ‫ער האט עס געמיינט אמת'דיג‪ ,‬און אויב ער איז‬ ‫דער איד האט גלייך געפאלגט און געגעבן א‬ ‫נישט גרייט דערויף איז א סימן אז ער האט עס‬ ‫שיינעם נתינה פאר צדקת רבי מאיר בעל הנס‪ ,‬דאן‬ ‫נישט געמיינט אמת'דיג‪.‬‬ ‫האט אים רבי יענקעלע געהייסן‪ ,‬אז ער זאל די‬ ‫קומענדיגע טאג גיין צום קונסול ‪ 8‬אזייגער‪ ,‬אפילו‬ ‫דער קרעטשמער האט מסכים געווען צום‬ ‫די פלאץ מאכט זיך הערשט אויף אים ‪ 10‬אזייגער‬ ‫פלאן‪ ,‬און מ'האט אן געצינדן א גרויסן פייער‪ ,‬און‬ ‫זאל ער אבער שוין זיין דארט אין ווארט זאל אים ‪8‬‬ ‫דער קרעטשמער איז געגאנגען זייער נאנט צום‬ ‫אזייגער‪.‬‬ ‫פייער‪ ,‬און איז כמעט אריין געשפרונגען אינעם‬ ‫דער איד האבענדיג אמונת צדיקים האט אויס‬ ‫פייער‪ ,‬אבער די מענטשן האבן אים אפ געהאלטן‬ ‫געפאלגט וואס דער צדיק האט געהייסן‪ ,‬ווען דער‬ ‫ער זאל נישט גיין ווייטער‪.‬‬ ‫איד איז דארט אנגעקומען‪ ,‬איז ארויס געקומען‬ ‫דער מענטש וואס נעמט קער פון די וויזע'ס און‬ ‫און דאן האט אים דער הייליגער רבי אלימלך‬ ‫ריפט אויס‪ ,‬איז דא א מענטש מיט דעם נאמען וואס‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז וויבאלד ער איז געווען גרייט‬ ‫איז דא געווען נעכטן פאר א וויזע‪ ,‬האט דער איד‬ ‫פארברענט צו ווערן לשם שמים‪ ,‬האט ער אליין אין‬ ‫געזאגט אז יא ער איז דאס‪ ,‬האט אים דער מענטש‬ ‫דעם זכות זוכה געווען צו עולם הבא‪ ,‬און ער קען‬ ‫אריין געריפן און אים גלייך געגעבן דעם וויזע‪.‬‬ ‫שוין דערפאר צוריק געבן דעם חלק עולם הבא וואס‬ ‫ער האט אפ געקויפט פון דעם ארימאן‪.‬‬ ‫ווען דער גוי האט געזען ווי דער איד‬ ‫וואונדערט זיך אזוי‪ ,‬פארוואס ער האט אים געגעבן‬ ‫און א דאנק די מעשה שרייבט דער הייליגער‬ ‫דעם וויזע גלייך אן פרעגן קיין שאלות‪ ,‬האט דער‬ ‫רבי ר' אלימלך אין זיין ספר נועם אלימלך‪ ,‬אז ווען‬ ‫גוי געזאגט‪ ,‬די נאכט איז צו מיר געקומען א איד א‬ ‫א מענטש האט בטבע איין גוטע מדה‪ ,‬למשל ער‬ ‫זקן און פרעגט מיך‪ ,‬פארוואס האסטו נעכטן נישט‬ ‫האט א גוט הארץ און ער טוט טובות פאר מענטשן‪,‬‬ ‫געגעבן דעם וויזע פאר דעם איד וואס איז דא‬ ‫דאס העלפט אים תשובה צו טאן‪ ,‬און וויבאלד דער‬ ‫געווען‪ ,‬וואס איז ער דען שילדיג אז דער וואס האט‬ ‫קרעטשמער האט געהאט א גוט הארץ‪ ,‬און האט‬ ‫געברויכט רעדן אנשטאט אים האט נישט גערעדט‬ ‫אריין גענומען געסט צו זיך אין שטוב‪ ,‬איז ער‬ ‫צו די זאך‪ ,‬און ער האט מיר געהייסן אז איך זאל דיר‬ ‫אנגעקומען צו די מדרגה‪ ,‬און איז געווען גרייט‬ ‫גלייך מארגען געבן דעם וויזע‪.‬‬ ‫פארברענט צו ווערן אויף קידוש השם‪.‬‬ ‫‪63‬‬ ‫לפלא זאגט אים דער צדיק בזה"ל‪KLM " ,‬‬ ‫ווען דער איד איז צוריק געקומען צו רבי‬ ‫‪ ,"4:30‬דער איד האט נישט פארשטאנען וואס די‬ ‫יענקעלע און דערציילט דעם מופת‪ ,‬אז ער האט‬ ‫רבי זאגט און האט איבער געפרעגט דעם רבין וואס‬ ‫באקומען די וויזע און די ווערטער פון דעם גוי‪,‬‬ ‫ער מיינט‪ ,‬האט די רבי איבער געזאגט‪ ,‬די זאלסט‬ ‫האט דער צדיק געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫פארן מיטן פליגער פון ‪ KLM‬וואס פארט ארויס‬ ‫די מעשה נישט דערציילן פאר קיינעם‪ ,‬ווייל דער‬ ‫‪ 4:30‬נאכמיטאג‪ ,‬דער חסיד מיט זיין גרויס אמונת‬ ‫עולם וועט זיכער טראכטן אז ער חלום'ט און האט‬ ‫צדיקים האט גלייך געריפן דעם טרעוואל אגענט‪,‬‬ ‫דמיונות‪.‬‬ ‫און געהייסן באשטעלן א טיקעט אויף יענעם‬ ‫•••‬ ‫פליגער‪ ,‬און מיט מזל האט ער באקומען דאס‬ ‫הגה"צ רבי ברוך כהנא מספינקא שליט"א א‬ ‫לעצטע טיקעט אויף דעם פליגער‪.‬‬ ‫איידעם פון רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז סוף ימיו פון זיין שווער האט אמאל‬ ‫פארענדיג אויפן פליגער‪ ,‬איז דער איד געזעצן‬ ‫אריין געריפן א עושר פון מאנסי צום שטוב פונעם‬ ‫לעבן א גוי‪ ,‬און אזוי רעדענדיג מיטן גוי איז אויס‬ ‫שווער‪ ,‬און ער האט מיך געבעטן אז איך זאל גיין‬ ‫געקומען פארן איד צו דערציילן וועגן זיין ביזנעס‬ ‫מזכיר זיין ביים שווער‪ ,‬אז ער מאכט אי"ה בר מצוה‬ ‫וואס ער וויל פארקויפן‪ ,‬זאגט אים דער גוי‪ ,‬אז ער‬ ‫זיין זון און ער וויל האבן א ברכה פונעם שווער‪.‬‬ ‫זיכט ממש יעצט צו קויפן ממש אזא ביזנעס וואס‬ ‫ער וויל פארקויפן‪ ,‬און נאך דארט אויפן פליגער‬ ‫איז דער איידעם אריין צום שווער און איבער‬ ‫האט דער איד געשלאסן דעם געשעפט מיטן גוי‬ ‫געגעבן דעם הזכרה‪ ,‬אבער לפלא האט דער שווער‬ ‫אויף אסאך א בעסערע פרייז וואס ער האט זיך‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬די תפילין זענען פסול און ער וועט‬ ‫געראכטן צו פארקויפן דעם ביזנעס‪ ,‬און דאס אלעס‬ ‫נישט יוצא זיין דעם מצוות תפילין"‪ ,‬דער איידעם‬ ‫האט דער צדיק מיט זיינע הייליגע אויגן געזען‬ ‫האט פראבירט נאכאמאל צו מזכיר זיין דעם איד‪,‬‬ ‫ביים געזעגענען דעם איד‪.‬‬ ‫אבער דער שווער האט איבער געזאגט דעם‬ ‫•••‬ ‫זעלבע זאך‪" ,‬מיט פסול'ע תפילין איז מען נישט‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫יוצא"‪.‬‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז די זיידע דער הייליגער רבי אלימלך‬ ‫מליזענסק זי"ע איז געשטאנען מוצאי יום הקדוש‬ ‫דער איידעם איז צוריק געקומען צום‬ ‫ביי מעריב ביי סלח לנו כי חטאני‪ ,‬און געטראכט ביי‬ ‫טעלעפאן‪ ,‬און גיבט איבער פאר דעם איד וואס‬ ‫זיך‪ ,‬ער האלט דאך יעצט נאך די תפילות פון יום‬ ‫דער שווער האט געזאגט‪ ,‬און לייגט צו פאר דעם‬ ‫הקדוש‪ ,‬איז ווי אזוי קען זיין אז ער האט שוין‬ ‫איד‪ ,‬האב שכל און גיי צום סופר און קוק איבער דעם‬ ‫חטאים‪ ,‬אבער נאכן דורך טראכטן האט דער צדיק‬ ‫בחור'ס תפילין‪ ,‬דער איד איז גלייך אריבער צום‬ ‫וקדוש געזעהן‪ ,‬אז ער האט ‪ 300‬עבירות‪ ,‬האט רבי‬ ‫סופר און באקוקט דעם תפילין‪ ,‬און לפלא איז די‬ ‫יענקעלע געזאגט‪ ,‬אז די שווער רבי איציקל זי"ע‬ ‫תפילין טאקע געווען פסול‪ ,‬דער הייליגער צדיק‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬הלוואי זאל איך האבן די ‪ 300‬עבירות‬ ‫האט פון ווייט אוועק מרגיש געווען אז די תפילין‬ ‫פון רבי אלימלך זי"ע‪.‬‬ ‫זענען פסול און געראטעוועט דעם בחור פון ח"ו‬ ‫•••‬ ‫לייגן נישט כשר'ע תפילין‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫•••‬ ‫אמאל דערציילט‪ ,‬איבער די קדושה ופרישות‬ ‫א איד א חסיד פונעם צדיק רבי יענקעלע‬ ‫פונעם צדיק רבי אלימלך מרודניק זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫מפשעווארסק זי"ע איז אמאל געקומען אויף א‬ ‫איינמאל האט דער צדיק פארלוירען די שליסלעך‬ ‫שבת צום רבין‪ ,‬און נאך שבת ווען דער איד איז‬ ‫פון זיין שטוב‪ ,‬און מען האט דאס ארום געזיכט‬ ‫אריין צום רבין זיך געזעגענען‪ ,‬האט ער מזכיר‬ ‫אינעם גאנצן דירה‪ ,‬ווען מען איז אנגעקומען צום‬ ‫געווען פארן רבין‪ ,‬אז ער האט א ביזנעס וואס ער‬ ‫שלאף צימער‪ ,‬און מען האט דאס געוואלט זיכן אין‬ ‫וויל זייער פארקויפן‪ ,‬אבער וואס ער האט‬ ‫זיין בעט‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט מיט א פשטות‪,‬‬ ‫פראבירט האט ער נישט געקענט באקומען די‬ ‫"אינעם בעט איז א נישט דא וואס צו זיכן‪ ,‬ווייל‬ ‫ריכטיגע פרייז פארן ביזנעס‪ ,‬האט ער געפרעגט‬ ‫דארט האב איך גארנישט פארלוירען"‪.‬‬ ‫דעם רבין וואס ער זאל טון‪.‬‬ ‫‪64‬‬ ‫געבליבענע האלץ ביים וואלד‪ ,‬כדי זי זאל קענען‬ ‫•••‬ ‫האבן ווארעמע וואסער פארן מאן זיך צו‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דערווארעמען נאך זיין עבודת הקדוש‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז א איד געקומען צום‬ ‫צדיק וקדוש רבי אלימלך מרודניק זי"ע און זיך‬ ‫איין נאכט ווען זי האט געווארמט די וואסער‬ ‫מזכיר געווען‪ ,‬אז ער ברויך א שידוך טון מיט זיין‬ ‫אויפן אויווען‪ ,‬און די האלץ איז געווען זייער ווייעך‪,‬‬ ‫טאכטער‪ ,‬אבער זי האט א פראבלעם אז זי איז צו‬ ‫האט זיך ארויס געכאפט א פינק פייער פון די‬ ‫נידריג‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק געהייסן ברענגען‬ ‫האלץ‪ ,‬און דאס איז אריין אין די אויגן פון די‬ ‫די מיידל‪.‬‬ ‫רעבעצין‪ ,‬און די רעבעצין איז פון דעם געווארן‬ ‫בלינד אויף די אויגן ל"ע‪.‬‬ ‫און דער צדיק האט ארויף געלייגט זיין‬ ‫הייליגע הענט העכער די קאפ פונעם מיידל‪ ,‬און‬ ‫און אזוי איז די רעבעצין געבליבן ביז ווען זי‬ ‫ער האט אנגעהויבן ארויפצוהייבן זיינע הייליגע‬ ‫איז נפטר געווארן‪ ,‬און דער צדיק רבי מענדעלע‬ ‫הענט‪ ,‬און ווי העכער דער צדיק האט ארויף געהויבן‬ ‫מרימנוב זי"ע האט צו געזאגט פאר די רעבעצין‪ ,‬אז‬ ‫זיינע הענט‪ ,‬אלס העכער איז דאס מיידל געווארן‪,‬‬ ‫אין דעם זכות וועט זי זיין מיט אים אין גן עדן‪.‬‬ ‫ביז די טאטע האט געזאגט פארן רבין‪ ,‬שוין גענוג‪,‬‬ ‫•••‬ ‫עס וועט מיר נאך קאסטן צופיל געלט פאר נייע‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫קליידונג‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביי די טהרה פונעם צדיק וקדוש רבי‬ ‫•••‬ ‫מענדעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק א שטויס‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫געגעבן פאר איינע פון די חברה קדישא וואס האבן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז אמאל געווען ביי זיין רבין‬ ‫זיך מיט אים מטפל געווען‪ ,‬ווייל דעם צדיק איז‬ ‫הרה"ק רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע הי"ד‪ ,‬בשעת א‬ ‫נישט געווען ניחא אז דער איד זאל אנרירען זיין גוף‬ ‫איד האט דערציילט די מעשה וואס ער האט‬ ‫קדוש‪.‬‬ ‫געהערט פון הרה"ק רבי אלעזר מריישא זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫אמאל איז געקומען א איד צום טאטן רבי אלימלך‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫מרודניק זי"ע מיט א מכה אויפן גוף‪ ,‬וואס עס איז‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער שר שלום זי"ע‬ ‫געווען ממש סכנת נפשות פארן חולה‪.‬‬ ‫איז געווען אויף א שבת אין שטאט זאלקאווע‪ ,‬וואס‬ ‫איז נישט געווען קיין חסידישע שטאט‪ ,‬האט דער‬ ‫און די טאטע האט מיט זיין הייליג מויל ארויס‬ ‫שר שלום געוואלט דאווענען פרייטאג צו נאכט‬ ‫געזויגען די אייטער פונעם מכה און מיט דעם‬ ‫אויפן דרך החסידות און זאגן "הודו" בעפאר מנחה‬ ‫געראטעוועט דעם איד‪ ,‬און דער הייליגער צדיק‬ ‫און "כגוונא" בעפאר מעריב‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫מקאלאשיץ זי"ע האט זיך שטארק געוואונדערט‬ ‫געוואלט מאכן קיין מחלוקה דארט אין שוהל‪.‬‬ ‫אויף דעם‪ ,‬ווייל אויב איז די אייטער געווען א סכנה‬ ‫פארן חולה‪ ,‬איז דאס דאך אויך געווען א סכנה‬ ‫האט דער הייליגער שר שלום זי"ע דאס געטון‬ ‫פארן צדיק מרודניק‪ ,‬נאר האט דער צדיק‬ ‫מיט גרויס חכמה‪ ,‬ער האט געפרעגט דעם שמש‬ ‫מקאלאשיץ זי"ע אויס געפירט‪" ,‬עס מיז זיין אז דער‬ ‫אין שוהל‪ ,‬אויב ער קען בעפאר מנחה זאגן א‬ ‫צדיק מרודניק האט ליב געהאט א אנדערן איד מער‬ ‫קאפיטל תהילים‪ ,‬דער שמש האט גערן מסכים‬ ‫ווי זיך אליין"‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬און דאן האט דער צדיק געזאגט קאפיטל‬ ‫•••‬ ‫ק"ז "הודו" מיט א ברען‪ ,‬און דאן ביי מעריב האט ער‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫געפרעגט פונעם שמש‪ ,‬אויב ער קען זאגן א שטיקל‬ ‫דערציילט‪ ,‬ווי באוויסט איז דאס דחקות אין שטוב‬ ‫זוהר בעפאר מעריב‪ ,‬דער שמש האט אים געזאגט‬ ‫פונעם צדיק וקדוש רבי מענדעלע מרימנוב זי"ע‬ ‫פארוואס נישט‪ ,‬האט דער הייליגער שר שלום‬ ‫געווען ממש געפערליך‪ ,‬און דער צדיק פלעגט‬ ‫געזאגט "כגוונא"‪ ,‬דאס איז געווען זיין גרויסע‬ ‫יענע יארן אסאך עוסק זיין אין די ווינטער מיט‬ ‫חכמה‪ ,‬אז ער האט בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫גלגול שלג און סיגופים‪ ,‬דערפאר פלעגט די‬ ‫ברענגען קיין מחלוקה‪.‬‬ ‫רעבעצין יעדע נאכט ארויס גיין ברענגען די איבער‬ ‫‪65‬‬ ‫אנרירן דעם בעט פון זיין רעבעצין‪ ,‬כדי איר זכות‬ ‫•••‬ ‫זאל אויך מיגן זיין קעגן די נשמות‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד א חסיד וואס האט געהאט א‬ ‫איינמאל האט פאסירט‪ ,‬אז ביים שוהל אין‬ ‫פעלד מיט ביימער פון עפל‪ ,‬און ער האט געהאט א‬ ‫שטאט ווישניצא זענען זיך צוזאמען געקומען א‬ ‫פראבלעם‪ ,‬אז די עפל זענען אראפ געפאלן בעפאר‬ ‫גאנצע מחנה פון פייגלעך‪ ,‬און האבן געמאכט אזא‬ ‫די צייט‪ ,‬און ער האט געהאט א גרויסע שאדן‬ ‫גרויסע גרידער וואס האט געשטערט דאס‬ ‫דערפון‪ ,‬איז ער געפארן קיין בעלזא צום הייליגען‬ ‫דאווענען אין שוהל‪ ,‬און מען האט די פייגלעך נישט‬ ‫שר שלום זי"ע‪ ,‬און ער איז קודם אריין צו די‬ ‫געקענט פארטרייבן‪ ,‬איינמאל איז דער הייליגער‬ ‫רעבעצין די צדקת מרת מלכה ע"ה‪ ,‬און געבעטן אז‬ ‫שר שלום זי"ע געקומען קיין ווישניצא‪ ,‬און האט‬ ‫זי זאל זיך משתדל זיין ביים רבין‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫געדאווענט אין דעם שוהל‪ ,‬און וויבאלד די פייגלעך‬ ‫פועל'ן א ישועה‪.‬‬ ‫זענען געקומען מאכן קולות‪ ,‬האט דער צדיק דער‬ ‫הייליגער שר שלום געוויזן מיט די האנט אז זיי זאלן‬ ‫איז די רעבעצין אריין צום רבין‪ ,‬און דערציילט‬ ‫אוועק גיין‪ ,‬לפלא זייט דעמאלט זענען זיי מער‬ ‫די פראבלעם ביי דעם איד מיט די עפל‪ ,‬האט דער‬ ‫נישט צוריק געקומען‪ ,‬ווייל דער צדיק האט מתקן‬ ‫הייליגער שר שלום געגעבן א ברכה פאר דעם איד‪,‬‬ ‫געווען די אלע נשמות‪.‬‬ ‫אז די עפל זאלן נישט אראפ פאלן‪ ,‬לפלא זייט‬ ‫•••‬ ‫דעמאלט איז קיין איין עפל נישט אראפ געפאלן‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫אבער די פראבלען איז געווען‪ ,‬אז ווען עס איז‬ ‫אמאל גערעדט פונעם גדלות פונעם הייליגען שר‬ ‫געקומען די צייט וואס די עפל איז געצייטיגט‬ ‫שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק רבי יענקעלע‬ ‫געווארן‪ ,‬זענען זיי אויך נישט אראפ געפאלן‪ ,‬און‬ ‫זי"ע דערציילט די מעשה‪ ,‬אז איין יו"ט פסח האט‬ ‫וויפיל דער איד האט פראבירט האט דאס נישט‬ ‫דער צדיק דער הייליגער שר שלום געגעסן זופ פון‬ ‫געהאלפן‪ ,‬ווייל דער צדיק האט דאך געבענטשט‬ ‫די זעלבע טעלער ווי זיין מאמע די צדקת מרת‬ ‫אז די עפל זאלן נישט אראפ פאלן‪.‬‬ ‫רבקה העניא ע"ה‪ ,‬און די מאמע האט נישט‬ ‫געכאפט‪ ,‬און זי האט אריין געלייגט א שטיקל מצה‬ ‫איז דער איד צוריק געפארן קיין בעלזא‪ ,‬און‬ ‫אינעם טעלער‪.‬‬ ‫ער האט דערציילט פאר די רעבעצין די צרה‪ ,‬איז‬ ‫די רעבעצין די צדקת אריין צו איר הייליגע מאן און‬ ‫דער צדיק דער הייליגער שר שלום‪ ,‬וואס האט‬ ‫געזאגט‪" ,‬קרוין"‪ ,‬בענטש דעם איד אז די עפל זאל‬ ‫זיין גאנץ לעבן גאר שטארק מקפיד געווען נישט‬ ‫אראפ פאלן‪ ,‬ווייל די פריערדיגע ברכה וויל זיך‬ ‫צו עסן קיין געבראקט'ס אים פסח‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫נישט אפטון‪ ,‬האט דער צדיק געבענטשט דעם‬ ‫אבער גארנישט געזאגט פאר די מאמע‪ ,‬און דער‬ ‫איד‪ ,‬אז די עפל זאלן יא אראפ פאלן‪ ,‬ותגזר אומר‬ ‫צדיק האט אוועק געריקט די מצה אינעם טעלער‪,‬‬ ‫ויקם‪ ,‬גלייך נאך די ברכה פונעם צדיק איז די עפל‬ ‫און ער האט ווייטער געגעסן מיט די מאמע‪ ,‬און ער‬ ‫אראפ געקומען גרינג‪.‬‬ ‫האט שפעטער געזאגט די טעם‪ ,‬אז וויבאלד אויב‬ ‫•••‬ ‫וואלט ער געזאגט פארן מאמע וועגן די טעות‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫וואלט ער ח"ו מצער געווען די מאמע‪ ,‬און די חומרא‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווי באוויסט האט דער צדיק דער‬ ‫פון נישט עסן געבראקט'ס אים פסח‪ ,‬קען נישט‬ ‫הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע אסאך עוסק‬ ‫אוועק שטיפן די מצות עשה דאורייתא פון כיבוד‬ ‫געווען אין תיקן נשמות‪ ,‬און וויבאלד די נשמות‬ ‫אם‪.‬‬ ‫זענען ליידער נישט געווען קיין צדיקים‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫צווישן זיי האט זיך געקענט אסאך מאל מאכן אז‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫זיי זאלן מזיק זיין‪ ,‬האט אמאל פאסירט‪ ,‬אז איינע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער זרע קודש דער‬ ‫פון די נשמות האבן אויס געריסן א שטיק בארד‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע איז אמאל געקומען צו א‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬זייט דעמאלט האט דער הייליגער שר‬ ‫שטעטל‪ ,‬נאנט צו יעריסלוב‪ ,‬דארט האט זיך‬ ‫שלום זי"ע געהאלטן א האק אינטער זיין בעט‪ ,‬און‬ ‫געפונען א איד וואס איז שוין א לאנגע צייט געווען‬ ‫אויך האט ער דאן צו געריקט זיין בעט‪ ,‬אז עס זאל‬ ‫‪66‬‬ ‫אריין האט ער דארט אויפן פלאץ געטאנצען די‬ ‫געלעמט‪ ,‬דער איד האט זיך נעבעך נישט געקענט‬ ‫הקפות‪.‬‬ ‫רירן פון פלאץ‪ ,‬מען האט גע'עצה'ט דעם איד‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫אויב מען וועט אים אוועק לייגן אויף דעם וועג ווי‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דער ראפשיצער רב דארף דורך גיין‪ ,‬וועט ער און‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז איינמאל אלס בחור געווען‬ ‫זיין משפחה איינרייסן אויף א ישועה‪.‬‬ ‫אין קאלאשיץ ביי זיין רבין‪ ,‬ווי באקאנט האט דער‬ ‫הייליגער קאלאשיצער געהאט א געהויבענע מנהג‬ ‫מען האט אים אוועק געלייגט אויף א קליין‬ ‫פון ווארפן עפל‪ ,‬וואס יעדער וואס האט געכאפט א‬ ‫בריקל פון האלץ ווי דער ראפשיצער רב האט‬ ‫עפל פונעם צדיק האט געזען גרויסע ישועות‪,‬‬ ‫געדארפט דורך גיין‪ ,‬מ'האט גערעכנט אז ווען דער‬ ‫אבער ער זאגט "יענקעלע‪ ,‬איז געווען א בחור א‬ ‫ראפשיצער רב וועט דארט אנקומען‪ ,‬וועט דער‬ ‫בטל'ן און זיך נישט געקענט שטיפן צו כאפן א עפל‬ ‫חולה און די בני המשפחה בעטן‪ ,‬אז דער צדיק זאל‬ ‫פונעם רבין"‪ ,‬און ער איז שוין דאן געווען א אלטער‬ ‫בענטשן דעם חולה אז ער זאל שוין האבן א ישועה‪.‬‬ ‫בחור אין שידוכים‪.‬‬ ‫ווען דער ראפשיצער רב איז דארט‬ ‫פלוצלונג איז א בנש"ק געקומען צום הייליגען‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬האט ער געזען ווי דער איד ליגט‬ ‫קאלאשיצער און געבעטן אן עפל‪ ,‬האט דער‬ ‫דארט‪ ,‬און פארשטעלט אים דעם וועג פון קענען‬ ‫הייליגער קאלאשיצער געכאפט יענעמ'ס שטריימל‬ ‫גיין אין בית המדרש‪ ,‬ער האט נישט געוואוסט אז‬ ‫און אריין געלייגט אפאר עפל אין דעם‪ ,‬און דאס‬ ‫דער איד איז נעבעך געלעמט‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫געווארפן‪ ,‬לפלא איז דער שטריימל מיטן עפל אריין‬ ‫ראפשיצער רב אויף געהויבן זיין שטעקן‪ ,‬און‬ ‫געפאלן אין די הענט פון רבי יענקעלע‪ ,‬דער‬ ‫געגעבן א זאג פאר דעם געלעמטן איד‪" ,‬דו הייבסט‬ ‫גאנצער עולם האט געשריגן "מזל טוב"‪ ,‬צום יאר‬ ‫דיך אויף‪ ,‬אז נישט גיב איך דיר מיט'ן שטעקן"‪,‬‬ ‫איז ער געווארן אן איידעם ביי זיין שווער רבי‬ ‫הפלא ופלא‪ ,‬דער איד האט תיכף ומיד זיך‬ ‫איציקל זי"ע‪.‬‬ ‫אויפגעהויבן‪ ,‬און אנגעהויבן צו לויפן צו זיך אהיים‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי יענקעלע האט אבער נישט‬ ‫ווען דער ראפשיצער רב זי"ע וואס האט זיך‬ ‫געווארפן קיין עפל‪ ,‬ווייל ער האט געזאגט אז ער‬ ‫זיין גאנץ לעבן באהאלטן מיט זיין גדלות‪ ,‬האט זיך‬ ‫קען נישט די כוונות‪ ,‬און סתם ווארפן עפל האט‬ ‫דערוואוסט אז די שטאט רעש'ט זיך פון דעם מופת‬ ‫נישט קיין פשט‪ ,‬אבער איינמאל ביי איינע פון זיינע‬ ‫וואס ער האט געפראוועט‪ ,‬איז ער געבליבן דריי‬ ‫טישן‪ ,‬ווען ער האט משיג געווען די כוונות‪ ,‬האט‬ ‫טעג אין שטוב‪ ,‬ווייל ער האט זיך געשעמט אז‬ ‫ער געבעטן מען זאל ברענגען א זאק עפל‪ ,‬דער‬ ‫יעדער איז געוואויר געווארן ווער ער איז‪.‬‬ ‫הייליגער צדיק רבי יענקעלע האט זיך איינגעצויגען‬ ‫דעם גארטעל און געווארן בלאס ווי די וואנט‪ ,‬און‬ ‫עס האט אים זעהר וויי געטוען וואס ער איז‬ ‫דאן האט אנגעהויבן פליען עפל מיט ישועות פון‬ ‫אנטפלעקט געווארן‪ ,‬ער האט דאך אזוי שטארק‬ ‫אלע זייטן‪.‬‬ ‫געוואלט בלייבן באהאלטן‪ ,‬אז קיינער זאל נישט‬ ‫•••‬ ‫וויסן זיינע מדריגות‪ ,‬און יעצט איז א איד געהאלפן‬ ‫ווי באקאנט איז ביי דעם צדיק וקדוש רבי‬ ‫געווארן‪ ,‬בלויז מיט זיין רעדן‪.‬‬ ‫יענקעלע מפשעווארסק זי"ע געווען גאר גרויס דעם‬ ‫•••‬ ‫מידת האמת‪ ,‬ער האט ממש נישט געקענט‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫דערלאדן ווען איינער האט נישט געזאגט דעם‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז איין יאר איז דער הייליגער דברי‬ ‫אמת‪ ,‬עס איז ממש אים געגאנגען אין לעבן‪,‬‬ ‫חיים אריינגעקומען צו די הקפות און ער האט זיך‬ ‫איינמאל האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬עס איז אים‬ ‫גענומען טאנצען די הקפות דארט גלייך ביים טיר‪,‬‬ ‫נישט קיין חילוק אויב ער זאגט א גאר גוטן חידוש‬ ‫און שפעטער האט ער פארציילט אז ווען ער איז‬ ‫פאר טויזענט מענטשן און זיי האבן הנאה‪ ,‬אדער ער‬ ‫אריינגעקומען האט ער געזעהן דעם רבין דער‬ ‫זאגט פאר טויזענט מענטשן אז ער האט זיך טועה‬ ‫הייליגער אשר'ל מראפשיץ זי"ע ביים טיר און עס‬ ‫געווען"‪ ,‬ווייל ביידע איז ביי אים דאס זעלבע‪.‬‬ ‫איז א שאד צו שלעפען דעם רבין ביז אין ביהמ"ד‬ ‫‪67‬‬ ‫דערפאר וויבאלד דער באבוב'ער רב איז דאך דא‬ ‫•••‬ ‫ביי אונז אין אנטווערפן‪ ,‬זענען געקומען מער‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי יענקעלע‬ ‫מענטשן ווי געווענליך‪ ,‬דערפאר האט זיך מיר‬ ‫מפשעווארסק זי"ע האט געזאגט‪ ,‬פאר די אידן וואס‬ ‫געדאכט אז עס איז יו"ט‪ ,‬דאס איז געווען דעם‬ ‫זענען אים געקומען פרעגן כ"א אדר ביים יארצייט‬ ‫מידת האמת פונעם צדיק‪ ,‬און דעם עניוות‪ ,‬אז ער‬ ‫פון דעם הייליגען זיידן רבי אלימלך מליזענסק‬ ‫האט בכלל נישט געהאלטן אז אידן קומען צו אים‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויב זיי זאלן גיין אויפן ציון פונעם שווער‬ ‫נאר ער האט באמת געהאלטן אז די אידן זענען‬ ‫אנשטאט פארן קיין ליזענסק‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫באמת געקומען לכבוד דעם באבוב'ער רב‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬איר האט נישט וואס צו גיין צום שווער‪ ,‬ער‬ ‫•••‬ ‫איז ביים יארצייט אין ליזענסק און בכלל נישט ביי‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫זיין ציון‪ ,‬אויך איז באקאנט‪ ,‬אז דער צדיק פלעגט‬ ‫יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט אמאל געזאגט‪,‬‬ ‫ביים ציון פונעם שווער רעדן צום שווער כאילו ער‬ ‫"איך בין נישט אראפגעקומען אויף די וועלט נאר‬ ‫איז ממש דארט פארענט פון אים‪.‬‬ ‫כדי צו לאזן וויסן פאר די וועלט‪ ,‬אז עס איז געווען‬ ‫•••‬ ‫א שינאווער רב און א צאנזער רב"‪ ,‬און ער האט זיין‬ ‫הגה"ק רבי יהודה זאב סג"ל זי"ע וואס איז‬ ‫גאנץ לעבן געהאלטן‪ ,‬אז ער איז א צאנזער חסיד‪,‬‬ ‫געווען מער פון די ליטפישע סעקטע‪ ,‬האט זיך‬ ‫און זיין גאנצע הנהגה איז געווען לויט דעם דרך פון‬ ‫אמאל געטראפן מיט רבי יענקעלע מפשעווארסק‬ ‫צאנז‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען פון די צדיקים ביי די חסידים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש‬ ‫האט ער געבעטן פון רבי יענקעלע‪ ,‬אז מען‬ ‫רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע איז געווען א‬ ‫זאל איינפירן ביי די חסידים צו לערנען מער דעם‬ ‫קינד אין שטאט יאשליסק‪ ,‬האט מען דאן‬ ‫הייליגען ספר חפץ חיים אויף לשון הרע‪ ,‬און ער‬ ‫אויפגענומען דעם גאון ר' יצחק זאב פירער זי"ע‬ ‫וועט איינפירן ביי די ליטפישע אז מען זאל לערנען‬ ‫פאר רב אין שטאט‪ ,‬און זיין פאטער‪ ,‬דער גאון ר'‬ ‫דעם הייליגען ספר נועם אלימלך‪ ,‬ווייל ביי די‬ ‫שמואל פירער אב"ד קראס זי"ע‪ ,‬איז געקומען צום‬ ‫חסידים איז זייער איינגעריסן דאס רעדן לשון הרע‪,‬‬ ‫קבלת פנים‪.‬‬ ‫האט זיך דער צדיק רבי יענקעלע מיט זיין חכמה‬ ‫און געוואלדיגע פקחות אן גערופן‪" ,‬אזא לשון הרע‬ ‫ווען ר' יענקעלע איז צוגעגאנגען געבן שלום‪,‬‬ ‫צו רעדן אויף די חסידים"‪.‬‬ ‫האט דער גאון אים געפרעגט וואס ער לערנט‪" ,‬איך‬ ‫•••‬ ‫האב יעצט מסיים געווען מסכת שבת"‪ ,‬האט דאס‬ ‫ווי באוויסט איז דער צדיק וקדוש רבי יענקעלע‬ ‫יונגל געענטפערט‪" ,‬מעג איך דיך פארהערן?" האט‬ ‫מפשעווארסק זי"ע געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫דער גאון געפרעגט האט ר' יענקעלע געענטפערט‬ ‫געוואלדיגע עניוות און זיין געוואלדיגע מידת‬ ‫יא‪.‬‬ ‫האמת‪ ,‬דערציילט א איד וואס איז געווען ביים רבין‬ ‫דער גאון האט אים פארהערט אויף דער‬ ‫אויף א שבת‪ ,‬איז דארט אין אנטווערפן אויך געווען‬ ‫גאנצער מסכתא‪ ,‬און איז ארויס פון התפעלות ווי א‬ ‫דער צדיק הרה"ק רבי שלמה השני מבאבוב זי"ע‪,‬‬ ‫קינד פון צוועלף יאר קען מסכת שבת "ישר והפוך"‪.‬‬ ‫און דער איד איז געווען ביים צדיק מפשעווארסק‬ ‫ביי קידוש פרייטאג צונאכטס‪ ,‬און ווען עס איז‬ ‫דרייצן יאר שפעטער‪ ,‬ווען דער צדיק ר'‬ ‫געקומען צו קידוש‪ ,‬האט דער צדיק מסיים געווען‬ ‫יענקעלע האט זיך געמוזט באהאלטן פון דער‬ ‫די קידוש " ְמ ַק ֵדּשׁ יִ ְשׂ ָר ֵאל וְ ַהזְּ ַמנִּ ים"‪ ,‬אבער האט זיך‬ ‫מיליטער אין קלאסנע‪-‬וויעליטשקע נעבן קראקא‪,‬‬ ‫גלייך געכאפט און צו געענדיגט " ְמ ַק ֵדּשׁ ַה ַשּׁ ָבּת"‪.‬‬ ‫איז דער זעלבער גאון ר' שמואל מקראס דארט‬ ‫געווען‪ ,‬און ווען ר' יענקעלע איז אדורך מיטן עולם‬ ‫גלייך נאך קידוש האט דער צדיק געזאגט מיט‬ ‫געבן שלום‪ ,‬האט דער גאון אים דערקענט און‬ ‫א שמייכל פאר די אידן ביים טיש‪ ,‬יעדע וואך שבת‬ ‫געפרעגט‪" ,‬זאג נאר‪ ,‬קענסטו נאך אזוי גוט מסכת‬ ‫האב איך א קליינעם עולם פון דריי פיר אידן וואס‬ ‫שבת‪ ,‬אזוי ווי דו האסט עס געקענט מיט דרייצן יאר‬ ‫קומען צום טיש‪ ,‬און ווען עס קומט א יומא דפגרא‬ ‫צוריק"‪.‬‬ ‫ווי ימים טובים קומען יא אביסל מער מענטשן‪ ,‬און‬ ‫‪68‬‬ ‫און דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט‬ ‫•••‬ ‫ווייטער געזאגט מיט א שארפן קול‪" ,‬עס איז נישט‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק ר' יענקעלע זי"ע‬ ‫גענוג אז מען וויל נישט קיין מחשבות זרות – מען‬ ‫אזוי שטארק געווען צוגעבונדן צו זיין רבין דעם‬ ‫דארף שטיין אויף דער וואך ווי א סאלדאט‪ ,‬זיי נישט‬ ‫הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע‪ ,‬אז עס איז נישט‬ ‫אריינצולאזן‪ ,‬אבער מען דארף זיך נישט שלאגן מיט‬ ‫אריבער קיין טאג וואס ער האט אים נישט‬ ‫זיי – ס'איז נישטא קיין אנדערע עצה נאר היסח‬ ‫דערמאנט‪ ,‬אין איינעם פון זיינע בריוו שרייבט ער‪,‬‬ ‫הדעת"‪.‬‬ ‫"מי שזכה לראות פני מרן זצ"ל בעת למד השיעורים‬ ‫עם התלמידים‪ ,‬או כשלמד לעצמו‪ ,‬והבחין בחילוף‬ ‫האט דער צדיק ר' יענקעלע שפעטער‬ ‫הצורה הקדושה בכל פעם‪ ,‬פניו מאדימים‪ ,‬פנים‬ ‫צוגעלייגט ווען ער האט דערציילט די מעשה‪,‬‬ ‫להבים‪ ,‬היה יכול להבין ולדעת קצת מאי דכתיב‬ ‫"דעמאלט האב איך נישט פארשטאנען וואס‬ ‫בזוה"ק קוב"ה וארייתא וישראל חד"‪.‬‬ ‫מחשבות זרות זענען‪ ,‬איך האב געמיינט אז ער‬ ‫מיינט אפיקורסות‪ ,‬ערשט אין סיביר‪ ,‬ווען איינער‬ ‫אין זיין צוואה האט רבי יענקעלע זי"ע‬ ‫האט זיך ביי מיר באקלאגט אויף מחשבות זרות‪,‬‬ ‫געבעטן‪ ,‬מען זאל אויף זיין מצבה נישט שרייבן קיין‬ ‫האב איך פארשטאנען וואס ער האט געמיינט"‪.‬‬ ‫שבחים און קיין טיטלען‪ ,‬נאר דאס‪" ,‬אז ער איז‬ ‫•••‬ ‫געווען א תלמיד חביב פון זיין רבי‪ ,‬דעם צדיק פון‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫קאלאשיץ"‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע‬ ‫•••‬ ‫האט דערציילט דריי מעשיות בשעת ער האט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫געבינדן די הושענות‪ ,‬צוויי מעשיות האט ער‬ ‫קאלאשיצער רב זי"ע האט דעם צדיק רבי‬ ‫געהערט פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫יענקעלע זייער מחבב געווען‪ ,‬אמאל האט ער‬ ‫און די דריטע פונעם הייליגען שינאווער רב זי"ע‪.‬‬ ‫געזאגט פאר זיין זון ר' משה אהרן‪" ,‬פארוואס‬ ‫∽‬ ‫רעדסטו נישט אין לערנען און פלפול'סט נישט מיט‬ ‫מעשה א‪ ,‬אין א שטאט האט געוואוינט א איד‬ ‫יעקב'ן"‪ ,‬איינמאל איז דער הייליגער קאלאשיצער‬ ‫א גרויסער עושר‪ ,‬וואס האט אויס געהאלטן ‪10‬‬ ‫רב זי"ע ארויס שפאצירן מיט ר' יענקעלע‪ ,‬אינמיטן‬ ‫משפחות פון תלמידי חכמים וואס זענען די גאנצע‬ ‫וועג איז צוגעקומען א איד מיט א קוויטל‪ ,‬האט‬ ‫טאג געזעצן און געלערנט תורה ביי דעם עושר אין‬ ‫דער רבי אים געזאגט‪" ,‬דו קענסט געבן דעם קוויטל‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬ער האט פאר זיי געלאזט בויען א מקו' אז‬ ‫פאר דעם יונגערמאן"‪ ,‬און ער האט געוויזן אויף ר'‬ ‫די אידן זאלן נישט ברויכן אריין גיין אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫יענקעלע‪.‬‬ ‫די אידן זענען טאקע געזעצן על התורה ועבודה‬ ‫•••‬ ‫ממש די גאנצע טאג‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר הושענא רבא‬ ‫נאכן טיש‪ ,‬איז דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע‬ ‫ליידער איז דער עושר געווארן א יורד‪ ,‬און מען‬ ‫אריין אין סוכה זיך אביסל אפרוען‪ ,‬און אזוי ווי ער‬ ‫האט אים געזען זיך ארום דרייען אין ביהמ"ד‬ ‫האט זיין גאנץ לעבן מקפיד געווען נישט צו שלאפן‬ ‫פונעם שטאט און נישט ביי זיך אין ביהמ"ד‪ ,‬ווייל‬ ‫אליין אפילו בייטאג‪ ,‬איז ר' יענקעלע‬ ‫ער האט מער נישט געהאט קיין געלט צו אויס‬ ‫מיטגעגאנגען‪.‬‬ ‫האלטן דעם ביהמ"ד‪ ,‬אידן פון שטאט האבן‬ ‫גערעדט אז ער איז שוין נישט קיין עושר‪ ,‬אבער‬ ‫האט ר' יענקעלע דערציילט‪ ,‬אז דער רבי דער‬ ‫אנדערע האבן געזאגט בזה"ל‪" ,‬א עושר בלייבט א‬ ‫הייליגער קאלאשיצער זי"ע האט אים געזאגט‪,‬‬ ‫עושר"‪.‬‬ ‫"קינד לעבן‪ ,‬ווייסטו אויף וואס די ארבעה מינים‬ ‫זענען מרמז? דער אתרוג קעגן דעם הארץ‪ ,‬די ערבה‬ ‫ליידער צוביסלעך איז ער געווארן ממש א‬ ‫קעגן די ליפן‪ ,‬די הדסים קעגן די אויגן‪ ,‬און דער לולב‬ ‫ארימאן‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן קומען אין די‬ ‫קעגן דעם רוקן‪-‬ביין‪ ,‬און פונעם מוח ציט זיך דער‬ ‫שטאטישע מקו' יעדן טאג‪ ,‬דאן האבן די אידן‬ ‫חוט השדרה‪ ,‬ממילא איז דער לולב מתקן די‬ ‫ווייטער גערעדט‪ ,‬אז ער איז שוין א יורד און ער‬ ‫מחשבות"‪.‬‬ ‫‪69‬‬ ‫טוען‪ ,‬ווייל דאס ליגן אין זוהמא פון די אלע עבירות‬ ‫האט שוין ממש גארנישט‪ ,‬אבער די אנדערע אידן‬ ‫איז שוין גענוג א גרויסע שטראף‪.‬‬ ‫האבן ווייטער זיך געהאלטן ביי זייערס‪" ,‬א עושר‬ ‫∽‬ ‫בלייבט א עושר"‪.‬‬ ‫מעשה ג‪ ,‬איינמאל איז א איד ארויס געגאנגען‬ ‫פון שטאט צו שניידן ערבות פאר די הושענות אויף‬ ‫ווען דער אמאליגער עושר האט געהערט די‬ ‫יו"ט סוכות‪ ,‬האט אים דארט געטראפן א ערל וואס‬ ‫ווערטער וואס די אידן זאגן‪ ,‬אז א עושר בלייבט א‬ ‫דער שווער הרה"ק רבי איציק'ל זי"ע האט געזאגט‪,‬‬ ‫עושר‪ ,‬איז ער אהיים געגאנגען‪ ,‬און ער האט‬ ‫אז דאס איז געווען א שד‪ ,‬און דער גוי פרעגט דעם‬ ‫גענומען דאס גאנצע בינטל חובות‪ ,‬און ער האט‬ ‫איד‪ ,‬וואס האסטו אין די האנט‪.‬‬ ‫דאס צעריסן אויף שטיקער זאגענדיג "א עושר‬ ‫בלייבט א עושר"‪.‬‬ ‫זאגט דער איד "הושענות"‪ ,‬האט דער גוי‬ ‫געזאגט פארן איד‪ ,‬דאס איז נישט קיין הושענות‬ ‫אויף דעם מעשה האט דער הייליגער צאנזער‬ ‫דאס איז "ערבות"‪ ,‬אבער דער איד האט זיך נישט‬ ‫רב זי"ע געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם טאקע דיינע‬ ‫געלאזט‪ ,‬נאר ווייטער געזאגט פארן גוי אז דאס איז‬ ‫קינדער זענען נעבעך פארשמירט מיט עבירות פון‬ ‫"הושענות"‪ ,‬ביז דער גוי דער שד האט נישט‬ ‫דעם גאנצן יאר‪ ,‬אבער "א איד בלייבט א איד"‪ ,‬נישט‬ ‫געקענט שולט זיין אויף דעם איד וויבאלד ער האט‬ ‫קיין חילוק ווי נידעריג ער פאלט‪ ,‬נעם די אויך אלע‬ ‫ווייטער גערופן די הושענות מיטן נאמען וואס עס‬ ‫עבירות פון אידישע קינדער‪ ,‬און צערייס זיי און זיי‬ ‫איז מקובל אז עס הייסט‪.‬‬ ‫מבטל אלע גזירות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫∽‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫מעשה ב‪ ,‬אמאל זענען די גוים פון א שטאט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז געווען דער הייליגער‬ ‫געקומען צום כומר און געזאגט‪ ,‬אז ער זאל ארויס‬ ‫שינאווער רב זי"ע און הרה"ק רבי שלום מקאמינקא‬ ‫געבן א גזירה‪ ,‬אז ווער עס שיכור'ט זיך אן‪ ,‬וועט‬ ‫זי"ע ערב תשעה באב ביים הייליגען צדיק רבי‬ ‫באשטראפט ווערן מיט א גאר הארבע שטראף‪ ,‬כדי‬ ‫שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי שמעון‬ ‫דורך דעם זאלן מענטשן נישט פארשווענדן דאס‬ ‫האט געשיקט די רעבעצין זאל גיין שחט'ן א הינדל‬ ‫גאנצע געלט אויף וויין און ברוינפען‪.‬‬ ‫ביים שוחט‪ ,‬פארשטייט זיך אז די רעבעצין האט‬ ‫דאס געטון באהאלטענערהייט וויבאלד עס איז‬ ‫האט דער כומר געזאגט‪ ,‬אז בעפאר ער געט‬ ‫דאך געווען ערב תשעה באב‪.‬‬ ‫ארויס דעם גזירה‪ ,‬וויל ער אויס פראבירן זיך אן צו‬ ‫טרינקען און ווערן שיכור‪ ,‬כדי צו וויסן וואס איז די‬ ‫דאן האט דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב אפ‬ ‫גיטסקייט פון זיין שיכור‪ ,‬דער כומר האט זיך‬ ‫געראכטן א פליישיגע סעודה בעפאר חצות‬ ‫טאקע יענעם טאג גאר שטארק אנגעטרינקען‪ ,‬ביז‬ ‫צוזאמען מיט די צוויי צדיקים‪ ,‬נאכן סעודה האט‬ ‫ער איז געווארן גאר שיכור‪ ,‬און ער האט זיך ארום‬ ‫רבי שמעון געזאגט‪ ,‬לאמיר עפעס זינגען לכבוד די‬ ‫געוואלגערט אין די מיסט‪.‬‬ ‫סעודה‪ ,‬האבן די דריי צדיקים געזינגען "אדיר הוא‬ ‫יבנה ביתו בקרוב"‪ ,‬פאר גאנצע פיר שעה און עס‬ ‫דעם קומענדיגן טאג זענען די גוים צוריק‬ ‫האט זיך דארט געגאסען טייכן טרערן אויפן חורבן‬ ‫געקומען צום כומר הערן אויב ער וויל ארויס געבן‬ ‫בית המקדש און צרות השכינה‪.‬‬ ‫דעם גזירה‪ ,‬האט אבער דער כומר געזאגט‪ ,‬לויט‬ ‫מיין השערה דארף מען די מענטשן בכלל נישט‬ ‫דערציילט רבי יענקעלע זי"ע‪ ,‬אז דער‬ ‫באשטראפן‪ ,‬ווייל דורך די שיכרות קומען זיי אן אין‬ ‫הייליגער שינאווער רב זי"ע האט געהאט חלישת‬ ‫די מיסט‪ ,‬און דאס איז שוין גענוג א גרויסע שטראף‪.‬‬ ‫הדעת פון דעם‪ ,‬וויבאלד עס איז נישט אזוי ווי דער‬ ‫שולחן ערוך זאגט מען זאל טון ערב תשעה באב‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע אויס‬ ‫אבער ווען ער האט דערציילט שפעטער פארן‬ ‫געפירט א לימוד זכות אויף אידישע קינדער און‬ ‫טאטן דער הייליגער צאנזער רב זי"ע די גאנצע‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבונו של עולם די ברויכסט נישט‬ ‫מעשה‪ ,‬האט דער הייליגער צאנזער רב געזאגט‪ ,‬זיי‬ ‫באשטראפן דיינע קינדער אויף די עבירות וואס זיי‬ ‫‪70‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין יענע טעג ווען רבי‬ ‫נישט צובראכן פון דעם‪ ,‬ווייל דער הייליגער צדיק‬ ‫יענקעלע זי"ע איז א חתן געווארן‪ ,‬איז דער גאון ר'‬ ‫רבי שמעון ווייסט וואס ער טוט און אויב האט ער‬ ‫אפרים דוד האלבערשטאם זי"ע אוועק פון שטאט‬ ‫געמאכט דעם פליישיגע סעודה ערב תשעב באב‬ ‫יאשליסק אויף אן אנדער רבנות‪ ,‬און ווען די בעלי‬ ‫איז זיכער געווען עפעס מער ווי א פשוטע סעודה‪.‬‬ ‫בתים האבן אים געפרעגט‪" ,‬אויף וועמען לאזט איר‬ ‫•••‬ ‫אונז איבער – ווער וועט פסק'ענען די שאלות"‪ ,‬האט‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫ער געוויזן אויף ר' יענקעלע'ן און געזאגט‪" ,‬איך לאז‬ ‫דערציילט‪ ,‬ווי באקאנט איז דער טאטע פונעם‬ ‫אייך איבער דעם בחור‪ ,‬דעם חתן יעקב – ער קען‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע הרה"ק רבי‬ ‫בעסער לערנען ווי איך"‪ ,‬און אזוי איז ר' יענקעלע‪,‬‬ ‫ישראל זי"ע געווען א מתנגד צום דרך החסידות‪.‬‬ ‫נאך אלס חתן‪ ,‬פיר און צוואנציג יאר אלט‪ ,‬געווארן‬ ‫רב אין יאשליסק‪.‬‬ ‫און אפילו נאכדעם וואס זיין הייליגע זון רבי‬ ‫•••‬ ‫שמעון מיערסלוב זי"ע איז געווארן א חסיד‪ ,‬איז די‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז פון די תנאים ביז דער‬ ‫טאטע ביז צו זיין הסתלקות געבליבן א מתנגד‪ ,‬און‬ ‫חתונה זענען אריבער פינף יאר‪ ,‬ווייל דער מחותן ר'‬ ‫דערפאר האט אים די טאטע געזאגט‪ ,‬אז ביי קדיש‬ ‫איציק'ל האט צוגעזאגט א נדן‪ ,‬און אזוי ווי ס'איז‬ ‫לאחר מאה ועשרים שנה זאל ער נישט זאגן‬ ‫ביי אים אין שטוב געווען א גרויסע דחקות‪ ,‬איז ער‬ ‫"ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה"‪.‬‬ ‫ארומגעפארן פון שטאט צו שטאט צו מאכן געלט‬ ‫אבער נאכן פטירה ווען ער האט געזאגט דאס‬ ‫פאר הכנסת כלה‪.‬‬ ‫ערשטע מאל קדיש און האט געפאלגט וואס די‬ ‫טאטע האט געהייסן‪ ,‬האט אים זיין רבין דער‬ ‫דער צדיק האט טאקע צונויפגעקליבן שיינע‬ ‫הייליגער חוזה מלובלין זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די טאטע‬ ‫סכומים‪ ,‬אבער גלייך האט ער אלעס צעטיילט פאר‬ ‫איז שוין אויפן עולם האמת‪ ,‬און ער ווייסט שוין דעם‬ ‫ארעמעלייט‪ ,‬ביז פאר זיך איז גארנישט געבליבן‪ ,‬און‬ ‫אמת און איז אויך מסכים אז ער זאל יא זאגן די‬ ‫אזוי האט מען די חתונה עטליכע מאל אפגעלייגט‪,‬‬ ‫ווערטער ביי קדיש‪ ,‬און פון דאן האט דער הייליגער‬ ‫ביז דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע יא געזאגט די‬ ‫באפוילן מען זאל באשטימען א חתונה‪-‬טאג סיי‬ ‫ווערטער‪" ,‬ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה"‪.‬‬ ‫ווי‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫אין פשעווארסק האט געוואוינט א באבובער‬ ‫דערציילט בשם זיין גרויסן שווער הרה"ק רבי‬ ‫חסיד וואס האט שוין פערצן יאר נישט געהאט קיין‬ ‫איציק'ל זי"ע‪ ,‬אז איינמאל איז ער געווען יו"ט‬ ‫קינדער‪ ,‬און א חבר האט אים געראטן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫סוכות אינעם סוכה פונעם רבין הרה"ק רבי משה‬ ‫באצאלן די הוצאות פון ר' יענקעלע'ס חתונה‪ ,‬און‬ ‫משינאווא זי"ע‪ ,‬און דארט איז געווען א גרויסע‬ ‫ער וועט דורך דעם געהאלפן ווערן מיט קינדער‪,‬‬ ‫שטיפעניש פונעם גרויסן עולם וואס איז געקומען‬ ‫אבער ער זאל נישט געבן דאס געלט פאר ר'‬ ‫צום צדיק‪.‬‬ ‫איציקל'ן‪ ,‬ווייל ער וועט עס זיכער אוועקגעבן פאר‬ ‫ארעמעלייט‪ ,‬נאר ער זאל אליין קויפן א דירה‪,‬‬ ‫האט זיך דער צדיק אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬אויב‬ ‫מעבל און אלעס וואס מען דארף‪ ,‬דער חסיד האט‬ ‫וועט מען זיך נישט אויף הערן שטיפן‪ ,‬וועל איך‬ ‫טאקע באצאלט אלעס‪ ,‬און ער איז געהאלפן‬ ‫אנהייבן מגלה זיין וואס איר האט געטון בסתר"‪ ,‬און‬ ‫געווארן מיט א זון‪.‬‬ ‫עס איז געפאלן א פחד אויף אלע ארימיגע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביים הספד אויף ר'‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איידער דער צדיק ר'‬ ‫יענקעלע האט הגה"צ רבי אלחנן האלפערין פון‬ ‫איציקל האט געשלאסן דעם שידוך מיט זיין גרויסן‬ ‫ראדומישלא זי"ע דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהערט‬ ‫איידעם ר' יענקעלע זי"ע‪ ,‬האט ער געפרעגט ביים‬ ‫פון זיין שווער ר' איציקל‪" ,‬מען זאגט אויף מיין‬ ‫הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע איבער דעם שידוך‪,‬‬ ‫איידעם אז ער איז א בטלן‪ ,‬אוודאי איז ער א בטלן‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער קאלאשיצער עדות געזאגט‪,‬‬ ‫ער איז מבטל שלעכטע גזירות"‪.‬‬ ‫"איך קען מעיד זיין‪ ,‬אז ער איז אינגאנצן ריין‪".‬‬ ‫‪71‬‬ ‫סיביר קיין ברעסלוי‪ ,‬האבן אים אויפגענומען‬ ‫•••‬ ‫חסידים און עסקנים‪ ,‬און צווישן זיי א גערער חסיד‪,‬‬ ‫איינע פון די מקורבים ביים צדיק רבי איציק'ל‬ ‫וואס האט געזאגט אויף וואס חז"ל זאגן )שבת ל"א(‬ ‫מפשעווארסק זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז אמאל ערב‬ ‫אז מען פרעגט דעם מענטש "נשאת ונתת באמונה"‪,‬‬ ‫יום כיפור האט דער שווער רבי איציק'ל געפרעגט‬ ‫אז דער טייטש איז‪" ,‬האסטו געהאנדלט מיט‬ ‫פונעם איידעם רבי יענקעלע זי"ע‪ ,‬פארוואס ער‬ ‫מענטשן איינצופלאנצן אין זיי אמונה אין השי"ת‪,‬‬ ‫איז נישט פארנומען מיט תשובה‪ ,‬ווי עס פאסט‬ ‫אמונת חכמים און אמונת צדיקים"‪.‬‬ ‫פאר אזא טאג‪ ,‬האט ר' יענקעלע אין זיין תמימות‬ ‫געענטפערט‪" ,‬תשובה טוט מען נאר אז מען האט‬ ‫האט דער צדיק רבי יענקעלע געזאגט‪ ,‬אז פון‬ ‫געזינדיגט – און איך האב קיינמאל נישט‬ ‫דעמאלט אן האט ער אויף זיך מקבל געווען צו‬ ‫געזינדיגט"‪.‬‬ ‫דערציילן סיפורי צדיקים‪ ,‬כדי איינצופלאנצן אמונה‬ ‫•••‬ ‫אין אידן‪ ,‬און ער פלעגט זאגן‪ ,‬חז"ל זאגן "רצונך‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫שתכיר מי שאמר והיה העולם – למוד הגדה"‪ ,‬און‬ ‫יענקעלע מפשעווארסק זי"ע געזאגט‪ ,‬אז צום ציון‬ ‫דאס מיינט נישט נאר די אגדות אין גמרא‪ ,‬נאר אויך‬ ‫קדשו פונעם שווער זאל מען נישט גיין ערב שבת‬ ‫די ספרים און די מעשיות פון צדיקים‪ ,‬און אין זיין‬ ‫קודש‪ ,‬ווייל דער צדיק איז נישט דארט‪ ,‬ווייל‬ ‫ענוה האט ער אמאל געזאגט‪" ,‬אז אפשר איז ער‬ ‫וויבאלד ער איז געווען גאר שטארק פארנומען‬ ‫געראטעוועט געווארן פון דער מלחמה נאר כדי ער‬ ‫בחייו מיטן שבת קודש‪ ,‬איז ער יעצט אויך נישט‬ ‫זאל דערציילן זיינע מעשיות וואס שטארקן די‬ ‫ביים ציון ערב שבת קודש‪ ,‬וואס ווי באקאנט האט‬ ‫אמונה"‪.‬‬ ‫דער צדיק גאר שטארק געקאכט מיטן קדושת‬ ‫•••‬ ‫השבת נישט צום באשרייבען‪.‬‬ ‫עס האבן דערציילט אידן פון שטאט ברעסלוי‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז נאך דער מלחמה איז דער צדיק רבי יענקעלע‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה פלא‪ ,‬איבער די‬ ‫מפשעווארסק זי"ע געווען דיין אין שטאט‬ ‫געוואלדיגע מידת האמת פונעם צדיק רבי יענקעלע‬ ‫ברעסלוי‪ ,‬און דארט גע'פסק'ט שווערע שאלות פון‬ ‫מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬אין סיביר האבן די אידן ליידער‬ ‫עגונות‪ ,‬חליצה און היתר מאה רבנים‪ ,‬אמאל האט‬ ‫געמוזט ארבעטן אויך שבת און יום טוב‪ ,‬טייל אידן‬ ‫מען אים געפרעגט‪ ,‬וויפיל מאל ער האט שוין‬ ‫האבן זיך געמאכט פאר קראנקע און דורך דעם‬ ‫דורכגעלערנט שולחן ערוך יורה דעה‪ ,‬האט דער‬ ‫באקומען א צעטל פון א דאקטער‪ ,‬אז זיי קענען‬ ‫צדיק מיט א פשטות געענטפערט‪" ,‬פערציג מאל‬ ‫נישט ארבעטן‪ ,‬און אזוי זיך באפרייט פון ברויכן‬ ‫זיכער"‪ ,‬און ער האט צוגעלייגט‪" ,‬נאכדעם האב איך‬ ‫ארבעטן שבת‪.‬‬ ‫שוין אויפגעהערט צו ציילן"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער דער צדיק רבי יענקעלע זי"ע אין זיין‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז מוצאי שבת סליחות‬ ‫תמימות האט נישט געקענט ביי זיך פועל'ן צו זאגן‬ ‫בשנת תשל"ו‪ ,‬דאס לעצטע יאר פונעם שווער רבי‬ ‫ליגנט‪ ,‬אפילו נישט פאר די רשעים‪ ,‬זיין שווער רבי‬ ‫איציקל‪ ,‬איז א איד געקומען צו אים בעטן א ברכה‪,‬‬ ‫איציקל האט אים געזאגט‪" ,‬דו האסט דאך צו טון‬ ‫ר' איציקל‪ ,‬שוין זייענדיג גאר שוואך‪ ,‬האט געזאגט‪,‬‬ ‫מיט א מלכות של שקר‪ ,‬וואס ארט דיר צו געבן אן‬ ‫"איך האב נישט קיין כח – ר' יענקעלע‪ ,‬זעץ זיך‬ ‫אויסרייד"‪ ,‬אבער רבי יענקעלע האט עס נישט‬ ‫אויפן בענקל און נעם קוויטלעך‪ ,‬איך האב שוין‬ ‫געוואלט טון‪ ,‬און ער איז אוועק צום אויפזעער און‬ ‫נישט קיין כח"‪ ,‬און דאס איז געווען ווי א סמיכה פון‬ ‫אים געזאגט גלייך דעם אמת‪" ,‬איך בין א פרומער‬ ‫זיין שווער‪ ,‬עטליכע טעג שפעטער‪ ,‬יום כיפור‪ ,‬איז‬ ‫איד‪ ,‬און איך ארבעט נישט אום שבת‪ ,‬איך וועל‬ ‫דער שווער ר' איציקל נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫נישט מחלל שבת זיין"‪ ,‬און עס איז געשען א נס‪,‬‬ ‫מען האט אים נישט נאכגעיאגט‪ ,‬און ער איז‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז פאר ר' יענקעלע איז עס‬ ‫באפרייט געווארן‪.‬‬ ‫געווען באמת א שאק‪ ,‬ער האט אין זיין תמימות‬ ‫•••‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב געמיינט אז די חסידים וועלן‬ ‫דער צדיק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע‬ ‫זוכן אן ערליכן איד ערגעץ אנדערש און אים מאכן‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז צוריקגעקומען פון‬ ‫‪72‬‬ ‫לכבוד שבת‪ ,‬וואו זענען זיינע טשעמאדאנעס‪ ,‬צי ער‬ ‫פאר א רבי"‪ ,‬אבער ווען ער האט געזען אז ער קען‬ ‫דארף הילף"‪ ,‬ר' דניאל האט זיך געוואונדערט‪ ,‬ווייל‬ ‫זיך נישט אפזאגן‪ ,‬האט ער מקבל געווען דעם עול‪,‬‬ ‫ער איז געווען געוואוינט נישט צו רעדן פארן‬ ‫אבער דער צדיק איז געבליבן פשוט ווי פריער‪,‬‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫רעדנדיג מיט יעדן איד גלייך און קיינמאל נישט‬ ‫געמאכט קיין וועזן פון זיך‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען האט ער געבעטן רשות צו‬ ‫•••‬ ‫פרעגן און ער האט געפרעגט מיט וואונדער‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט אים‬ ‫"פארוואס האט דער רבי פארלענגערט דעם שמועס‬ ‫אויפגענומען אלס פשעווארסק'ער רב נאך דער‬ ‫פארן דאווענען? מען ווייסט דאך די אזהרה פונעם‬ ‫פטירה פון זיין שווער רבי איציקל‪ ,‬איז דאס געווען‬ ‫רבי ר' אלימלך נישט צו רעדן דברי חולין פארן‬ ‫ראש חודש ביינאכט‪ ,‬נאך מעריב איז ער‬ ‫דאווענען!"‪.‬‬ ‫צוגעגאנגען צום בימה‪ ,‬געקלאפט‪ ,‬און אויסגערופן‪,‬‬ ‫"דער נייער רב האט פארגעסן זאגן יעלה ויבא אין‬ ‫האט ר' יענקעלע זיך צושמייכלט און געזאגט‪,‬‬ ‫שמונה עשרה! ווער עס ווייסט די הלכה וויאזוי איך‬ ‫"וואס מיינט איר‪ ,‬אז וואס מיר זאגן פארן דאווענען‬ ‫דארף זיך פירן‪ ,‬זאל קומען און מיך לערנען דבר ד' –‬ ‫"הריני מקבל עלי מצות ואהבת לרעך כמוך" איז א‬ ‫זו הלכה"‪ ,‬דער צדיק האט באמת זיך נישט‬ ‫סגולה קעגן עין הרע‪ ,‬א לחש וואס מען מורמלט?‬ ‫געשעמט צו זאגן פאר די אידן‪ ,‬אז ער אפילו‬ ‫מען דארף עס מקיים זיין בפועל ממש! דערפאר‬ ‫זייענדיג א רבי האט פארגעסן יעלה ויבא‪.‬‬ ‫האב איך זיך זייער געפרייט מיט דער גרויסער מצוה‬ ‫•••‬ ‫וואס דער אייבערשטער האט מיר צוגעשיקט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בחייו פון זיין גרויסן‬ ‫אינדערפרי פארן דאווענען‪ ,‬א חשוב'ן גאסט‪ ,‬אז די‬ ‫שווער רבי איציקל זי"ע‪ ,‬האט ר' יענקעלע געדינט‬ ‫מצוה פון ואהבת לרעך כמוך זאל זיין א הכנה צום‬ ‫אלס גבאי און שמש אין בית המדרש‪ ,‬און אויך‬ ‫דאווענען"‪.‬‬ ‫נאכדעם וואס ער איז געווארן רבי האט ער נישט‬ ‫•••‬ ‫אויפגעהערט‪ ,‬יעדן ערב שבת און יום טוב האט ער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז א איד‬ ‫צעריסן פאפיר אין די בתי כסאות פון בית המדרש‪,‬‬ ‫געקומען צום צדיק רבי יענקעלע מפשעווארסק‬ ‫און אז ער האט געזען אז מען ברויך ריינמאכן‪ ,‬האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬נאכדעם וואס ער איז שוין געווען ביי פילע‬ ‫ער זיך נישט געשעמט עס צו טון‪.‬‬ ‫צדיקים‪ ,‬און געבעטן א עצה‪" ,‬ער איז א גרויסער‬ ‫כעסן‪ ,‬און ער קען זיך נישט איינהאלטן"‪ ,‬האט רבי‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט א חסיד‬ ‫יענקעלע אים געזאגט מיט זיין גרויס ענוה‪" ,‬אזוי‪,‬‬ ‫אים "געכאפט" שטייענדיג אויף א טיש מסדר זיין‬ ‫איך ליידט אויך פון דעם‪ ,‬בעט איך דיך א טובה‪ ,‬ווען‬ ‫די ספרים אדער ריינמאכנדיג דעם בית המדרש‪,‬‬ ‫דו הערסט א גוטע עצה דערויף‪ ,‬קום צו מיר און זאג‬ ‫אדער צו דערגרייכן א ספר אויף די אויבערשטע‬ ‫מיר"‪.‬‬ ‫פאליצעס‪ ,‬האט דער חסיד געזאגט‪" ,‬רבי‪ ,‬דאס‬ ‫פאסט נישט פאר א רבי!"‪ ,‬האט רבי יענקעלע זיך‬ ‫אן אנדערן מאל איז געקומען א בחור פון‬ ‫פשוט אנטשולדיגט און געזאגט‪" ,‬אוי‪ ,‬איך האב‬ ‫פראנקרייך צום צדיק רבי יענקעלע מפשעווארסק‬ ‫פארגעסן אז איך בין א רבי"‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און געבעטן‪" ,‬אז דער רבי זאל פועל'ן אז זיין‬ ‫•••‬ ‫פעטער‪ ,‬וואס פירט זיך נישט ווי א שומר תורה‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער מקובל רבי‬ ‫ומצוות‪ ,‬זאל תשובה טון"‪ ,‬האט רבי יענקעלע‬ ‫דניאל פריש בעל מתוק מדבש זי"ע‪ ,‬איז אמאל‬ ‫געשמייכלט און געזאגט מיט א תמימות און ענווה‪,‬‬ ‫אנגעקומען קיין אנטווערפן פרייטאג פארטאגס‪,‬‬ ‫"ווען איך וואלט דאס געקענט‪ ,‬וואלט איך דאך‬ ‫און גלייך געגאנגען דאווענען שחרית אין ר'‬ ‫אנגעהויבן ביי מיר אליין"‪.‬‬ ‫יענקעלע'ס בית המדרש‪ ,‬דער צדיק רבי יענקעלע‬ ‫•••‬ ‫האט זיך זייער געפרייט צום חשוב'ן גאסט‪ ,‬און אים‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין טאג אינדערפרי‬ ‫אריינגענומען אין שטוב‪ ,‬אים דערלאנגט א גלאז‬ ‫איז דער צדיק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע‬ ‫קאווע‪ ,‬און זיך גענומען אויספרעגן דעם גאסט‪,‬‬ ‫אריין אין בית המדרש‪ ,‬און צוגעגאנגען צו א‬ ‫"וואו ער שטייט איין‪ ,‬צי אלעס איז אויסגעשטעלט‬ ‫‪73‬‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬די רבי האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬ער זאל‬ ‫יונגערמאן און געזאגט‪" ,‬ווייסט‪ ,‬אין חלום האט זיך‬ ‫קויפן דאס זאלץ"‪.‬‬ ‫מיר באוויזן א איד מיט א ווייסע בארד‪ ,‬און מיר‬ ‫מוסר געזאגט‪ ,‬פארוואס איך זאג קיינמאל נישט‬ ‫אבער דער איד מיט אמונת חכמים איז ער‬ ‫קיין מוסר פאר אידן‪ ,‬האב איך באשלאסן אז גלייך‬ ‫געגאנגען צום פארקויפער‪ ,‬און אינמיטן שמועס‬ ‫אינדערפרי זאג איך מוסר‪ ,‬און דיך האב איך‬ ‫איבער די הויז האט ער באמערקט‪ ,‬אז דער גוי וויל‬ ‫באגעגנט צום ערשט‪ ,‬אבער איך האב גארנישט‬ ‫אפלייגן דעם געשעפט‪ ,‬האט דער איד געפרעגט‬ ‫קעגן דיר‪ ,‬נאר איך וויל מקיים זיין צו זאגן מוסר"‪.‬‬ ‫פונעם גוי‪" ,‬איז דא עפעס א חסרון אינעם הויז?"‪,‬‬ ‫האט דער גוי מודה געווען און דערציילט‪" ,‬מיט‬ ‫זאגט דער צדיק פארן יונגערמאן‪" ,‬זאג מיר‪,‬‬ ‫יארן צוריק האב איך געקויפט אסאך זאלץ צו‬ ‫וואס איז דיין סדר היום?" האט דער יונגערמאן‬ ‫פארקויפן פארן שניי‪ ,‬אבער שוין עטליכע יאר איז‬ ‫אויסגערעכנט זיין סדר היום‪" ,‬אינדערפרי דאווען‬ ‫נישט געפאלן קיין שווערער שניי‪ ,‬און דאס זאלץ‬ ‫איך מיטן ערשטן מנין‪ ,‬נאכדעם גיי איך ארבעטן ביז‬ ‫ליגט דא‪ ,‬און איך טראכט ביי מיר‪ ,‬ווער וויל קויפן א‬ ‫דריי‪ ,‬און פון דארט גיי איך גלייך אין כולל לערנען"‪,‬‬ ‫הויז פול מיט זאלץ?"‪.‬‬ ‫האט רבי יענקעלע אים געזאגט‪" ,‬דאס איז נישט‬ ‫דער וועג‪ ,‬דו האסט דאך קליינע קינדער אין שטוב‪,‬‬ ‫יעצט האט דער איד שוין פארשטאנען די‬ ‫נאך דער ארבעט דארפסטו גיין אהיים און פרעגן צי‬ ‫ווערטער פונעם רבין‪ ,‬און ער האט געזאגט פארן‬ ‫מען דארף הילף‪ ,‬און ערשט דערנאך קענסטו גיין‬ ‫גוי‪" ,‬איך וויל קויפן דאס זאלץ"‪ ,‬און ער האט‬ ‫אין כולל לערנען"‪ ,‬און דאס איז געווען ר'‬ ‫געזאגט פארן גוי‪" ,‬וועגן דעם הויז וועלן מיר‬ ‫יענקעלע'ס מוסר‪.‬‬ ‫שפעטער זען"‪ ,‬דער איד האט געקויפט דעם גאנצן‬ ‫•••‬ ‫זאלץ פאר גאר ביליג‪ ,‬און יענעם ווינטער איז‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי יענקעלע מפשעווארסק‬ ‫געפאלן א גאר שווערער שניי‪ ,‬און ער האט‬ ‫זי"ע פלעגט זאגן‪" ,‬מען ווייסט אין די וועלט צו זאגן‪,‬‬ ‫פארקויפט דאס זאלץ פאר גאר א טייערע פרייז‪ ,‬און‬ ‫אז צוזאמלייגן דעם טלית איז א סגולה פאר שלום‬ ‫פארדינט אזויפיל‪ ,‬אז עס איז געבליבן געלט צו‬ ‫בית‪ ,‬און איך זאג‪ ,‬אז ארויפקארטשן די ארבל און‬ ‫קויפן דאס הויז‪.‬‬ ‫העלפן וואשן די כלים‪ ,‬דאס איז זיכער א סגולה‬ ‫•••‬ ‫בדוקה ומנוסה פאר שלום בית"‪.‬‬ ‫עס האט דערציילט א חסיד פונעם צדיק רבי‬ ‫יענקעלע מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬אז ער איז‬ ‫אמאל איז א חתן געקומען פאר דער חתונה‬ ‫געשטאנען אין דער רייע איין שבת צו זאגן "גוט‬ ‫בעטן א סגולה פאר שלום בית‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫שבת" פארן רבי'ן‪ ,‬און הינטער אים האט ער‬ ‫יענקעלע האט אים אריינגעפירט אין קיך און‬ ‫באמערקט א באקאנטן וואס קומט געווענליך‬ ‫געזאגט‪" ,‬ווען דו שטייסט אויף אינדערפרי און‬ ‫נישט דאווענען אין פשעווארסק‪ ,‬האט ער‬ ‫טרינקסט א גלאז קאווע פארן דאווענען‪ ,‬לייג נישט‬ ‫געפרעגט דעם איד‪" ,‬פארוואס ביסטו היינט‬ ‫אוועק דעם גלאז און דעם לעפל אין סינק‪ ,‬נאר וואש‬ ‫געקומען?"‪.‬‬ ‫עס אפ‪ ,‬און אויב קיינער באמערקט נישט‪ ,‬נעם דעם‬ ‫האנטעך און וויש עס אפ‪ ,‬און שטעל עס צוריק אין‬ ‫האט דער איד דערציילט‪ ,‬א קרוב פון מיר אין‬ ‫שאנק ריין ווי עס איז געווען‪ ,‬דאס איז א סגולה פאר‬ ‫וויען האט באקומען א בריוו פון דער שטייער‪-‬‬ ‫שלום בית"‪.‬‬ ‫אפיס אז דאנערשטאג וועט קומען א באאמטער צו‬ ‫•••‬ ‫אובערקוקן צי אלע שטייערן זענען באצאלט‪ ,‬און‬ ‫א איד האט דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהאט א‬ ‫דער באאמטער איז אן ערליכער מענטש אן‬ ‫געלעגנהייט צו קויפן א הויז פון א גוי‪ ,‬און עס האט‬ ‫חכמות‪ ,‬וואס קוקט אויף יעדן סעיף‪ ,‬און מיין קרוב‬ ‫אויסגעזען ווי א גוטער געשעפט‪ ,‬ער האט‬ ‫האט שטארק מורא געהאט‪ ,‬און ער האט מיך‬ ‫אנגעקלונגען צום שטוב פון רבי יענקעלע‬ ‫געבעטן אים מזכיר צו זיין‪ ,‬ווען איך בין אריין צום‬ ‫מפשעווארסק זי"ע מזכיר צו זיין‪ ,‬און פרעגן אויב‬ ‫רבי'ן‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬זאג אים ער זאל נישט‬ ‫ער זאל מאכן דעם געשעפט‪ ,‬און ער האט באקומען‬ ‫מורא האבן – ער וועט קוקן און ער וועט נישט זען"‪.‬‬ ‫אן ענטפער פונעם רבין וואס קיינער האט נישט‬ ‫‪74‬‬ ‫זיינער האט אים געבעטן אריינצוטראגן א קוויטל‬ ‫דערציילט דער איד ווייטער‪ ,‬אינעם‬ ‫צום רבי'ן‪ ,‬און מזכיר זיין דאס ווייב וואס ברויך א‬ ‫באשטימטן טאג האט ער געווארט און געקוקט‬ ‫רפואה‪ ,‬און ער האט עס עטליכע מאל פארגעסן צו‬ ‫דורכן פענסטער און געווארט ווען דער באאמטער‬ ‫געבן פארן רבין‪ ,‬ביז ער האט זיך שוין געשעמט‬ ‫קומט שוין‪ ,‬ערשט אויף דער נאכט איז דער‬ ‫פארן חבר‪.‬‬ ‫באאמטער געקומען‪ ,‬שוין זייער מיד‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫"ס'איז שוין שפעט‪ ,‬איך וועל נישט אויסקומען‬ ‫איין טאג ווען ער האט זיך סוף כל סוף‬ ‫אלעס דורכצוקוקן‪ ,‬איך וועל קומען מארגן"‪ ,‬ער‬ ‫דערמאנט‪ ,‬איז שוין געווען ביינאכט‪ ,‬און דער רבי‬ ‫האט שוין געוואלט ארויסגיין‪ ,‬אבער פלוצלינג‬ ‫האט זיך שוין געלייגט שלאפן‪ ,‬אויפוועקן דעם‬ ‫זאגט ער‪" ,‬ווייסט וואס‪ ,‬איך קען דיך‪ ,‬דו ביסט אן‬ ‫צדיק איז נישט געקומען אין באטראכט‪ ,‬האט ער‬ ‫ערליכער מענטש‪ ,‬איך וועל שרייבן אז איך בין‬ ‫שטילערהייט אריינגעלייגט דאס קוויטל אונטערן‬ ‫געווען ביי דיר פרייטאג און אלעס איז געווען אין‬ ‫רבי'נס קישן‪ ,‬און אריינגעשעפטשעט די בקשה אין‬ ‫ארדנונג‪ ,‬און אזוי וועל איך האבן א לאנגע‬ ‫אויער‪.‬‬ ‫וויקענדט"‪.‬‬ ‫צומארגנס האט דער חבר אנגעקלונגען מיט‬ ‫פירט אויס דער איד‪" ,‬דערפאר בין איך היינט‬ ‫פרייד און געזאגט‪" ,‬א דאנק פארן אריינגעבן דאס‬ ‫געקומען דאס איבערגעבן פארן רבי'ן"‪ ,‬ווען יענער‬ ‫קוויטל!"‪ ,‬האב איך געפרעגט דעם חבר‪" ,‬פון וואו‬ ‫איז אדורך‪ ,‬און האט דערציילט פארן רבין וואס עס‬ ‫ווייסטו?"‪ ,‬האט דער חבר מיר געזאגט‪" ,‬ברוך השם‪,‬‬ ‫האט זיך אויסגעלאזט‪ ,‬האט רבי יענקעלע אים‬ ‫מיין ווייב איז אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן!"‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬ער זאל נישט פארשפרייטן די מעשה"‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און דאן האט זיך רבי יענקעלע געוואנדען צו דעם‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד איז געקומען‬ ‫אנדערן חסיד מיט א שמייכל און געזאגט‪" ,‬דו‬ ‫פאר ראש השנה צום צדיק רבי יענקעלע‬ ‫האסט שוין באוויזן צו הערן די מעשה"‪.‬‬ ‫מפשעווארסק זי"ע מיט זיין זון און א קוויטל‪ ,‬דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק רבי יענקעלע האט געליינט דעם קוויטל און‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫אויסגערופן א פרעמדע באמערקונג‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫יענקעלע מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬איז אמאל געזעסן‬ ‫האט געזעצט דעם יונגל נעבן זיך‪ ,‬אים געגלעט און‬ ‫ביי א סעודה אין שטוב פון זיין מחותן‪ ,‬בשעת די‬ ‫געוויינט‪.‬‬ ‫יונגסטע שנור איז געווען אין שפיטאל האבן א‬ ‫קינד‪ ,‬און דער עולם איז געווען נערוועז ווייל מען‬ ‫ווען מען האט געבעטן פונעם רבין‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫האט נישט געהערט קיין ידיעה‪.‬‬ ‫בענטשן דעם קינד‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער וועט העלפן און אלעס וועט זיין גוט‪,‬‬ ‫אינמיטן האט רבי יענקעלע א קוק געטון‬ ‫און ער האט לייכט געקלאפט פאר דעם יונגל אויפן‬ ‫אויפן זייגער און זיך אנגערופן‪" ,‬אה‪ ,‬ס'איז ניין‬ ‫רעכטן פוס און געזאגט‪" ,‬דער פוס אויך"‪ ,‬עס איז‬ ‫דרייסיג – מזל טוב‪ ,‬א בן זכר!"‪ ,‬שפעטער האט מען‬ ‫געווען א גרויסע וואונדער פארן טאטן און פאר די‬ ‫אים געפרעגט‪ ,‬פון וואו ער האט געוואוסט‪ ,‬האט‬ ‫ארומיגע‪.‬‬ ‫ער געענטפערט מיט זיין ענות חן‪" ,‬איך האב‬ ‫געווארפן א גורל צו איך זאגן אדער נישט‪ ,‬און עס‬ ‫נאך ראש השנה האט זיך ארויסגעשטעלט‪ ,‬אז‬ ‫איז געפאלן אויף יא‪ ,‬דערפאר האב איך געזאגט"‪ ,‬און‬ ‫דאס קינד איז ל"ע קראנק‪ ,‬און אינמיטן די‬ ‫דער צדיק רבי יענקעלע פלעגט שפעטער רופן‬ ‫באהאנדלונגען האבן די דאקטוירים געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫דאס קינד "מיין מופת"‪ ,‬און ווען זיין אייניקל האט‬ ‫דער רעכטער פוס היילט זיך נישט און געוואלט א‬ ‫אים אמאל געפרעגט‪" ,‬זיידע‪ ,‬פארוואס ווייזט מען‬ ‫שטרענגע באהאנדלונג וואס קען רח"ל ברענגען‬ ‫מופתים?"‪ ,‬האט ער געענטפערט‪" ,‬איך וויל דיר‬ ‫צו אפשניידן דעם פוס‪ ,‬דער טאטע האט זיך‬ ‫ווייזן וואס מען קען טון מיטן כח התורה"‪.‬‬ ‫דערמאנט אין די ווערטער פונעם רבין‪" ,‬דער פוס‬ ‫•••‬ ‫אויך" און האט געבעטן דעם דאקטאר צו געבן די‬ ‫דער גבאי ביים צדיק רבי יענקעלע‬ ‫לייכטערע באהאנדלונג‪ ,‬און לפלא‪ ,‬דער פוס איז‬ ‫מפשעווארסק זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז א חבר‬ ‫‪75‬‬ ‫צו מיר אין אזא שעה‪ ,‬קען ער אויך טראגן א‬ ‫אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן‪ ,‬צום וואונדער פון‬ ‫שטריימל!"‪.‬‬ ‫די דאקטוירים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער איד איז געווען א חסיד‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד האט זיך איין‬ ‫נישט געטראגן קיין שטריימל‪ ,‬ווי רוב אידן אין‬ ‫טאג מזכיר געווען ביים צדיק רבי יענקעלע זי"ע‪,‬‬ ‫יענעם לאנד‪ ,‬און דער צדיק רבי יענקעלע האט‬ ‫אז עס גייט אים שווער מיט שידוכים פאר די‬ ‫געזאגט‪" ,‬אז דו וועסט אויף זיך מקבל זיין צו טראגן‬ ‫קינדער‪ ,‬און האט געבעטן א ברכה און א עצה‬ ‫א שטריימל פון קומענדיגן שבת‪ ,‬וועסטו האבן א‬ ‫פונעם רבין פאר שידוכים‪.‬‬ ‫זון"‪ ,‬דער איז האט טאקע אנגעטון א שטריימל‪ ,‬און‬ ‫ניין חדשים שפעטער איז געבוירן געווארן א זון‪.‬‬ ‫האט דער צדיק רבי יענקעלע אים געזאגט‬ ‫בדרך צחות‪" ,‬איך האב א ראיה פון דער תורה אז‬ ‫שידוכים זענען פון הימל‪ ,‬איך הייס יעקב‪ ,‬און אין‬ ‫דער תורה איז אויך דא א יעקב "יעקב אבינו"‪ ,‬איך‬ ‫בין אן איידעם ביי ר' איציקל'ן‪ ,‬און יעקב אבינו איז‬ ‫געווען אן איידעם ביי לבן‪ .‬ווען מען וואלט געפרעגט‬ ‫יעקב אבינו צי ער וויל זיין אן איידעם ביי ר'‬ ‫איציקל'ן אנשטאט ביי לבן‪ ,‬וואלט ער זיכער מסכים‬ ‫געווען‪ ,‬און פונדעסטוועגן איז ער געבליבן ביי לבן‪,‬‬ ‫און איך ביי ר' איציקל'ן‪ .‬זעט מען אז א שידוך איז מן‬ ‫השמים!"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד פון א לאנד אין‬ ‫מיטל‪-‬אייראפע האט שוין געהאט דריי קינדער‪,‬‬ ‫איינס פון זיי א זון‪ ,‬אבער ער האט זייער געוואלט‬ ‫נאך א זון‪ ,‬ער איז געפארן צו זיין רבי'ן‪ ,‬ר' יענקעלע‬ ‫מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬און ביי דער מלוה מלכה האט‬ ‫ר' יענקעלע אים דערלאנגט א ביין פון א הינדל און‬ ‫געזאגט‪" ,‬אט האסטו א ביין‪ ,‬א בן זכר"‪.‬‬ ‫דער איד האט זיך זייער געפרייט‪ ,‬אבער נאך‬ ‫עטליכע מינוט איז אריינגעקומען א איד וואס האט‬ ‫שוין פיל יארן נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬און‬ ‫געבעטן א ברכה‪ ,‬האט ר' יענקעלע געבעטן דעם‬ ‫ערשטן ער זאל אים צוריקגעבן דעם ביין‪ ,‬און‬ ‫דערלאנגט די ביין פארן צווייטן‪ ,‬נאך עטליכע‬ ‫חדשים האט דער ערשטער געהאט א מיידל‪ ,‬און‬ ‫דער צווייטער האט געהאט א זון!‪.‬‬ ‫דער ערשטער איז שפעטער נאכאמאל‬ ‫געפארן צו ר' יענקעלע'ן בעטן א זון‪ ,‬אום פיר‬ ‫אזייגער פארטאגס איז געווען ביי ר' יענקעלע'ן די‬ ‫צייט פון קבלת קהל‪ ,‬איז דער איד אריין‪ ,‬און האט‬ ‫מזכיר געווען ביים רבין אז ער זאל זוכה זיין צו א‬ ‫יונגעל‪ ,‬ר' יענקעלע האט געלייענט דאס קוויטל‬ ‫און געזאגט‪" ,‬אז א ליטוואק ווי דו קען אריינקומען‬ ‫‪76‬‬