יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — חיי שרה (2026-11-02)

זונטאג -כ"א חשון
ז
הרה"ק רבי אלעזר ב"ר זאב וואלף הכהן זי"ע) ,לאנדא( ,בעל חידושי מהרא"ך ,אב"ד
סוכטשוב.
מאנטאג -כ"ב חשון
הרה"ק רבי ישכר דוב ב"ר יהושע זי"ע) ,רוקח( ,האדמו"ר השלישי מבעלזא.
דינסטאג -כ"ג חשון
הרה"ק רבי יהוסף ב"ר צבי הירש הלוי זי"ע) ,ראטטענבערג( ,בעל בני שלשים ,מקאסאן.
"הנקרא ר' יהוסף צדיקא מקאסאן"
מיטוואך -כ"ד חשון
הגה"ק רבי יוסף ב"ר מנחם מענדל זי"ע) ,לאנדא( ,בעל ברכת יוסף ,אב"ד יאסי.
דאנערשטאג -כ"ה חשון
הרה"ק רבי נפתלי ב"ר אלעזר זי"ע) ,וייסבלום( ,הנקרא ר' נפתלי ליזענסקער.
פרייטאג -כ"ו חשון
הרה"ק רבי רפאל ב"ר יקותיאל הכהן זיסקינד זי"ע) ,כ"ץ(,
בעל מרפא לשון מוסר ,אב"ד אלטונא.
שבת קודש -כ"ז חשון
הרה"ק רבי יעקב ב"ר דוד יצחק זי"ע) ,לייזער( ,הנקרא ר' יענקעלע מפשעווארסק זי"ע.
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
חיים צבי בן שרה וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדזש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
וואסערע מצב דער קינד לערנט ,האט ער דעם
יארצייט כ"א מרחשון
קינד צוריק אהיים גענומען קיין ווארשא.
הרה"ק רבי אלעזר ב"ר זאב וואלף הכהן זי"ע
ער איז שוין דאן געווארן מפורסם מיט זיין )לאנדא(
גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע למדנות ,ער בעל חידושי מהרא"ך ,אב"ד סוכטשוב
האט שוין דאן געקענט הונדערטער בלעטער
גמרא בעל פה ,ביי די בר מצוה איז ער שוין געווען
מפורסם אלס א עילוי ובקי בש"ס ופוסקים. ער איז געבוירן אין שטאט ווארשא ,ראש חודש
מנחם אב בשנת תקנ"א.
שפעטער איז ער געפארן לערנען ביים גרויסן
צו זיין טאטן הגביר הגה"ק רבי זאב וואלף הכהן
גאון הגה"ק רבי זאב וואלף הכהן מזאלאשין אב"
זי"ע" ,הנקרא ר' וואלף לייפסקער" ,א מקורב צום
לאסק זי"ע ,דערנאך האט ער געלערנט אין דעם
הייליגען מגיד מקאזניץ זי"ע.
ישיבה פון הגה"ק רבי יעקב לורברבוים בעל חוות
און צו זיין מאמע הצדקת מרת שרה רחל ע"ה.
דעת מליסא זי"ע ,וואס דער גאון מליסא האט ער
געהאלטן פאר זיין רבו מובהק בתורה.
ער איז געווען איינע פון די גרויסע גדולים
וגאונים בדורו ,ער איז געווען א חריף עצום בתורה
ביי די 14יאר האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית
מנורה הטהורה ,א בקי נפלא בנגלה ובנסתר און א
הצדקת מרת בריינדל ע"ה,
עילוי נפלא ,לא פסיק פומיה מגירסא ,ער האט
בת רבו מובהק הגה"ק רבי יעקב לורברבוים בעל
נישט געוואלט נעמען קיין רבנות ,נאר געוואלט
חוות דעת מליסא זי"ע,
זיין א נהנה מיגיע כפו ,נאך פון אלס יונג קינד איז
מצאצאי הגה"ק רבי צבי הירש אשכנזי בעל חכם
ער שוין געווען מפורסם אלס א גרויסער עילוי און
צבי מלבוב זי"ע.
ער איז ביי די 9יאר אלט געפארן לערנען אין
שטאט פלאצק ,ער איז געווען פון די גרעסטע
נאך די חתונה איז ער געבליבן וואוינען אין
פוסקים בדורו און איינע פון די גרויסע מפיצים
שטאט ליסא ,דארט איז דער גאון געזעצן און
פונעם דרך החסידות בדורו.
געלערנט יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה.
ווערט געברענגט ,אז שוין פון די ניין יאר איז
ער איז שוין דאן געווען מפורסם מיט זיין ער געפארן לערנען אין שטאט פלאצק וואס איז
געוואלדיגע גדלות בתורה ,ער האט דאן באקומען דאן געווען א עיר מלאה חכמים ,דארט האט דער
סמיכה פון זיין גרויסן שווער און אויך פון הגה"ק יונגער גאון געהארעוועט אויף תורה מיט א
רבי עקיבא איגר זי"ע. געוואלדיגע התמדה ,דער טאטע וואס איז געווען
א גביר האט באצאלט פאר א משפחה וואס זאל
בשנת תקס"ז איז ער אריבער וואוינען אין קערנעמען פון דעם קינד.
שטאט ווארשא ,דארט איז ער נתקרב געווארן צום
דרך החסידות און געווארן א תלמיד מובהק פון אבער די משפחה האט גענומען דאס געלט פון
הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע ,ער האט די עלטערן און זיך בכלל נישט אומגעקוקט אויף
גאר אסאך תורה און חסידות מקבל געווען פון זיין דעם קינד ,ער האט דאן פאר חדשים לאנג געלעבט
רבין דער הייליגער צדיק מפשיסחא. אין א שרעקליכע הונגער ,ער האט ממש נישט
געהאט מיט וואס זיך צו ענערען ,מיט דעם אלעם
נאכן פטירה פון זיין רבין איז ער אריבער צו האט ער פארן טאטן גארנישט געזאגט ,נאר ער
דעם תלמיד הרה"ק רבי מנחם מענדל השרף האט ווייטער עוסק געווען אין תורה ועבודת השם
מקאצק זי"ע ,אויך איז ער געפארן דאן צו הרה"ק מיט א מסירת נפש ממש.
רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם מגור
זי"ע ,אויך איז ער דאן שוין געווען מפורסם צווישן נאך חדשים איז דער טאטע אמאל געקומען
די גרויסע מפיצים פונעם דרך החסידות. באזיכן דעם קינד ,און דאן האט ער געזען אין
1
איין יאר איז ער געווען גאר שוואך און נישט עס ווערט געברענגט ,אז דעד צדיק רבי
געהאט דאס כח צו בלאזן שופר ביים הייליגען אלעזר האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען קיין
קאצקער רבי זי"ע ,אבער ווען עס איז געקומען רבנות ,נאר האט זיך באשעפטיגט מיטן ארבעטן
ראש השנה צופרי האט אים די רבי געהייסן קומען אין זיין פרייע צייט ,און ער האט פון דעם געהאט
בלאזן שופר ,בלית ברירה איז ער געקומען אין שיין פרנסה ,און אזוי האט זיך דער צדיק מפרנס
שוהל מיט זיינע לעצטע כוחות ממש ,אבער געווען און נישט געוואלט הנאה האבן פון א מתנת
פלוצלונג איז אים בעסער געווארן ,און ער האט זיך בשר ודם און זיך נישט באניצן מיטן כתר של תורה.
געשפירט כאחד אדם און געבלאזן שופר מיט א קול
חזק מאוד ,דער הייליגער קאצקער איז געשטאנען איין טאג איז דער צדיק רבי אלעזר אריין אין
און דער זייט און זיין פנים האט געלאכטן מיט א א גרויסן געשעפט ,אויפצובויען דעם מבצר ארום
שמחה של מצוה. דעם שטאט ווארשא ,ער און זיין שותף האבן
געהאט דעם חשבון ,אז זיי וועלן קענען פארדינען
ווערט געברענגט ,אז איין שבת קודש ביינאכט א גרויסן סכום ,ווייל א באאמטער האט זיי
ביים טיש איז דער הייליגער קאצקער זי"ע אריין צוגעזאגט ,אז די רעגירונג וועט שיקן ארבעטער,
אין א גאר שטארקע דביקות און ער האט געזאגט און אזוי וועט די ארבעט זיי נישט קאסטן אזוי פיל.
סתרי תורה רזין דרזין און זיין פנים איז געווען
כמלאך אלקים נורא מאוד ,בשעת די דברי תורה אבער ווען מען האט אנגעהויבן בויען ,האט
איז דער רבי ליידער אראפ געפאלן אויף דער ערד מען נישט געשיקט די צוגעזאגטע ארבעטער ,און
זיי האבן געמוזט דינגען ארבעטער פאר טייער
אן קיין סימן פון לעבן.
געלט ,בשעת די רעגירונג האט געדריקט אז מען
זאל פארענדיגן דעם בנין ,און אזוי האבן זיי
עס איז געווארן דארט א רעש און מען איז
פארלוירן זייער גאנץ פארמעגן ,ביז דעמאלט האט
גלייך געגאנגען ריפן דעם דאקטאר ,דער דאקטאר
האט אונטער זיכט דעם רבין און געוואלט נעמען רבי אלעזר נישט געוואלט אננעמען קיין רבנות,
אבער נאכן פארלירן די פרנסה האט ער אנגענומען
בליט פון די לינקע האנט פונעם רבין ,אבער עס איז
דעם עול הרבנות אין שטאט מאקאווע.
נישט געגאנגען ,צוליב וואס ער האט נישט
געקענט ארויפצוען דעם ארבל ,דאן האט דער
און דאס איז געווען נאכן פטירה פונעם
תלמיד רבי אלעזר גענומען א מעסער און הייליגען חידושי הרי"ם זי"ע ,האט ער בהשפעה פון
אריינגעשניטן אינעם ארבל פונעם הייליגען
זיין ידיד הרה"ק רבי אברהם לאנדא מטשכנוב זי"ע
קאצקער רבין ,אז דער דאקטאר זאל קענען צו
מקבל געווען דאס רבנות אין שטאט מאקאווע,
קומען צום הייליגען האנט. בשנת תר"א איז ער אריבער צום שטאט פולטוסק,
און דערנאך אין שטאט פלוצק.
לפלא ,פונעם רייס פון די ארבל ,האט זיך דער
הייליגער קאצקער רבי זי"ע אויף געכאפט ,און אויך האט ער זיך דאן אסאך מסתופף געווען
צוריק באקומען זיין געוויכט ,און די רבי דער בצלו פון די צדיקים בדורו ובתוכם הרה"ק רבי
הייליגער קאצקער האט געשריגן אויפן תלמיד, אברהם יהושע העשיל מאפטא זי"ע ,הרה"ק רבי
היתכן די האסט געשניטן עס איז דאך איינע פון די ישראל מרוזין זי"ע ,הרה"ק המגיד מקוזניץ זי"ע,
אב מלאכות ,האט דער תלמיד געזאגט ,דאס איז הרה"ק רבי שרגא פייבל מגריצא זי"ע ,הרה"ק רבי
נאר א מקלקל און נישט קיין אב מלאכה ,אבער דאס יחיאל מאיר מגוסטינין זי"ע.
האט ממש געראטעוועט דעם לעבן פונעם
הייליגען קאצקער זי"ע. ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבות
ביי דעם הייליגען קאצקער צדיק זי"ע ,דער צדיק
בשנת תרי"ב איז ער אריבער צום שטאט האט אים געבעטן צו זיין נעבן אים און אים
סוכטשוב ווי ער איז שוין געבליבן ביז צו זיין געזעצט ביים טיש ממש נאנט צו אים ,ער האט
פטירה ,ער איז געווען מפורסם און באליבט ביי זוכה געווען צו זיין דער בעל תוקע ביים הייליגען
אלע גדולים און צדיקים בדורו ,ער איז געווען פון קאצקער רבי זי"ע.
2
הסתלקות ,שבת צופרי האט ער געהייסן אז מען די גרעסטע פוסקים בדורו ,הונדערטער אידן
זאל אים נישט געבן די עלי' כהן ביי קריאת התורה, זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און געקומען
נאך די סעודה האט ער געלאזט ריפן זיין זון הרה"ק נעמען ברכות פון דעם צדיק וקדוש.
רבי יהושע זי"ע און אויך די חברא קדישא ,און
געהייסן אז מען זאל אים נישט מספד זיין און אויך ער האט זיך זיין גאנץ לעבן אוועק געגעבן פאר
אז מען זאל מאכן א אוהל אויף זיין קבר ,אויך האט תורה ועבודת השם ,ער האט געפירט די רבנות
ער דאן געבענטשט זיינע קינדער און אייניקלעך. דארט אין שטאט סוכטשוב מיט א געוואלדיגע
איבער געגעבנקייט ,זיין עבודה איז געווען מיט א
ביי סעודת שלישית בעת רעווא דרעווין ,איז קדושה וטהרה און א געוואלדיג התלהבות
דער צדיק געזעצן אין געווען אין א דביקות כולו דקדושה.
אחוז שרעפים ונהורא עלמה ,דאן האט דער צדיק
געהייסן פאר איינע פון די בני היכלא ,צו זינגען ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה.
דעם זמר בני היכלא ,ווען מען איז אנגעקומען צו די
ווערטער" ,חדו השתא ,בהאי שעתא ,דביה רעוא ספר מספד תמרורים,
ולית זעפין" ,האט דער צדיק צוזאמען געקלאפט ספר זכר צדיק יסוד עולם,
ידיו הקדושת און גענומען זיין ציצית און באדעקט ספר נחל בכי,
זיין הייליגען צורה ,און דאן איז דער צדיק נסתלק ספר חידושי מהרא"ך,
געווארן מיט מיתות נשיקה ממש. ספר אבות דר' אלעזר,
ספר זיכרון נפלאות.
נסתלק לגנזי מרומים מוצאי שבת קודש כ"א
מרחשון בשנת תרמ"ב ,ומנחתו כבוד איז אין ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
שטאט סוכטשוב.
הרה"ק רבי אברהם מו"ץ בווארשא זי"ע,
זכותו הגדול יגן עלינו הרה"ק רבי צבי הירש אב"ד זגירז זי"ע,
ועל כל ישראל אמן. הרה"ק רבי יהושע מסוכטשוב זי"ע ,ממלא מקום
אביו,
מעשיות הרה"ק רבי משה זי"ע,
הרה"ק רבי זאב וואלף זי"ע,
זיין זוהן רבי יהושע מסוכטשוב זי"ע האט חתנו ,הגה"ק רבי דוד דוב מייזליש אב"ד לאסק
דערציילט ,אין נאמען פון זיין טאטן זי"ע ,אז די זי"ע,
מאמע די רעבעצין מרת בריינדל ע"ה איז אמאל חתנו ,הגה"ק רבי ארי' יהודה יעקב אב"ד קיליקוב-
געפארן מיט נאך א פרוי פון דער משפחה דורך פיעטרקוב זי"ע.
קאזניץ ,און זיי זענען אריין צום הייליגן
קאזשניצער מגיד נעמען א ברכה ,דער הייליגער דער צדיק האט זוכה געווען צו א זקנה
מגיד איז שוין געווען אויפן וועג צום בית המדרש מופלגת ,ערב שבת קודש י"ט מרחשון בשנת
דאווענען שחרית ,אבער ווען ער האט געזען צוויי תרמ"ב איז דער צדיק זייער שוואך געווארן ,אבער
פרויען אריינקומען אין זיין צימער ,האט ער מיט זיינע לעצטע כוחות האט ער געפירט דעם
געשיקט דעם שמש פרעגן ווער זיי זענען. גאנצן שבת קודש ,ער האט געדאווענט קבלת
שבת מיט א געוואלדיגע התלהבות און א אש
ווען דער הייליגער קאזניצער מגיד זי"ע האט קודש.
געהערט ,אז דאס איז די טאכטער פונעם ליסער רב,
האט ער זיך אומגעקערט אהיים מיט די טלית און שבת ביינאכט ביים טיש ,האט ער געהייסן די
תפילין אונטערן ארעם און זיי געפרעגט וואס ער חסידים זינגען אלע ניגונים וואס ער האט זיך
קען פאר זיי טון ,האבן זיי געזאגט" ,מיר זענען אייביג געפירט ,אבער די גאנצע צייט האט מען
געקומען צום פענסטער פון א צדיק ,און מיר וועלן געהערט סימנים אז דער צדיק גרייט זיך אויף זיין
3
פשוט'ער מענטש") ,וואס ווי באקאנט האט זיך דער נישט אוועקגיין אן א ברכה" ,און דער מגיד האט
צדיק זיין גאנץ לעבן שטארק באהאלטן ,און זיין רבי פאר די מאמע געגעבן גאר א שיינעם ברכה ,אפילו
האט דאס געזאגט בדרך צחות( ,אבער איך דער הייליגער מגיד האט דאן געהאלטן אינמיטן די
פארשטיי נישט פארוואס זיי נישט מכבד ווי עס הכנה צום דאווענען.
ברויך צו זיין דעם הייליגען אפטער רב ,וואס איז א •••
למדן מופלג" ,און וועגן רבי אלעזר'ס שווער ,דעם אין יזכור בוך פון סוכטשוב ווערט דערציילט,
הייליגען ליסער רב ,האט רבי בונם געזאגט" ,אז ער אז איינמאל איז דער צדיק רבי אלעזר זי"ע אריין
איז אנגעקומען צום חלק הסוד דורך זיין לערנען אין בית המדרש אין שטאט ליסא ,און מען האט
הלכה און זיך מייגע זיין צו פארשטיין דעם אמת ,ווי אים מכבד געווען מיט אן עלי' לתורה ,ער האט נאך
חז"ל זאגן" ,יגעתי ומצאתי תאמין". נישט געהאט געזאגט ברכות השחר און ברכת
••• התורה ,און האט געפרעגט זיין שווער ,דעם
עס ווערט דערציילט ,אז בשעת די מלוכה האט הייליגען חוות דעת זי"ע ,צי ער דארף יעצט קודם
געמאכט א גזירה ,אז חסידים זאלן נישט פארן צו זאגן ברכת התורה ,און דער שווער האט אים
צדיקים ,האט די צדקת תמר'ל פון ווארשא זיך געענטפערט אז ער דארף נישט.
משתדל געווען און ארויסגעקריגן א באשטעטונג
פון די שטאט ,אז די אידן פון שטאט זאלן יא קענען ביינאכט האט דער הייליגער חוות דעת זי"ע
פארן צו די צדיקים פונעם דור ,און ווען זי איז צוזאמענגערופן די תלמידי חכמים פון שטאט ,און
געקומען צו רבי בונם מפשיסחא זי"ע מיט די גוטע געהייסן דעם איידעם איבערזאגן די שאלה און
בשורה ,האט רבי בונם געזאגט צום תלמיד רבי דעם פסק ,און דערנאך האט ער געזאגט פאר
אלעזר מסוכטשוב זי"ע בזה"ל. אלעמען ,אז ער האט זיך טועה געווען ,ווייל מען
דארף נאך זאגן די אנדערע ברכות התורה ,נאר
"וויסן זאלסטו אלעזר ,זי מיינט אז זי האט "אשר בחר בנו" דארף מען נישט איבערזאגן.
געטון א גרויסע טובה ,און איר כוונה איז געווען
לשם שמים ,אבער בעסער וואלט געווען ,ווען זי און דער שווער דער הייליגער חוות דעת זי"ע
וואלט משתדל געווען ביי דער מלוכה ,מען זאל האט אזוי שטארק מורא געהאט פון א טעות אין
ארומשטעלן א חומה מיט אייזערנע ריגלען און הוראה ,אז ער האט נישט געוואלט ווייטער
סאלדאטן ,אז קיין מענטש זאל נישט קענען קומען פסק'ענען קיין שאלות אין שטאט ,אבער די אנשי
צו אונז ,נישט די גרעסטע ,און נישט די קלענסטע, הקהלה האבן אים געבעטן אז ער זאל בלייבן אין
כדי מען זאל אונז נישט שטערן אין אונזערע שטאט ,און מען האט אויסגערופן אז מיט שאלות
מחשבות ,און מען זאל אונז נאר געבן "פת במלח זאל מען גיין צו די אנדערע דיינים ובתוכם זיין
ומים במשורה" ,דאס וואלט געווען א גרויסע טובה איידעם דער צדיק רבי אלעזר זי"ע.
פאר דער גאנצער וועלט". •••
••• עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי
ווערט דערציילט דורך די קאצקער חסידים ,אז בונם מפשיסחא זי"ע איז אמאל געקומען קיין
אמאל ביים טיש פרייטאג צו נאכט ,האט דער ווארשא ,און גרויסע צדיקים זענען צו אים
הייליגער קאצקער רבי זי"ע געזאגט סתרי תורה, געקומען ,האט ער נאכן טיש גערופן רבי אלעזר'ן
און ער איז אוועקגעפאלן אויף הינטער פון זיין אין זיין צימער ,אים געהייסן ברענגען א שטול ,און
שטול אויף דער ערד ,רבי אלעזר האט געזען אז צוויי מאל גערופן מיט ליבשאפט" ,אלעזר,
ס'קען זיין א סכנה ,און האט געהייסן דעם משמש אלעזר!" ,און האט ארויסגעוויזן א גרויסע
ר' פייוול לויפן ברענגען א דאקטער ,דער דאקטער ליבשאפט צום תלמיד דער צדיק רבי אלעזר.
האט געוואלט נעמען בלוט פון דער האנט פונעם
הייליגען קאצקער רבי זי"ע ,אבער ער האט נישט און דאן האט דער צדיק רבי בונם מפשיסחא
געקענט אראפנעמען דעם ארבל ,האט רבי אלעזר זי"ע געזאגט" ,אז ער פארשטייט די ווארשעווער
גענומען א מעסער פונעם טיש און צעריסן דעם גבירים פארוואס זיי זענען נישט מכבד דעם תלמיד
ארבל. רבי אלעזר ווי עס ברויך צו זיין ,ווייל ער איז "א
4
פונעם חידושי הרי"ם ,אז זיין טאכטער ליגט שווער דער הייליגער קאצקער רבי האט דערהערט
קראנק ,און ער זאל איר מזכיר זיין ביים רוזשינער, דאס רייסן ,און האט זיך אויפגעכאפט און געזאגט,
און נאך עטליכע טעג איז איר בעסער געווארן. "אלעזר ,ידעת שהוא כעת שבת ,ובשבת אסור
••• לקרוע!" ,האט רבי אלעזר געענטפערט פארן רבין,
עס ווערט דערציילט ,אז צווישן דעם צדיק רבי אז עס איז "מקלקל" ,און מקלקל איז מותר אום
אלעזר מסוכטשוב זי"ע און דעם הייליגען חידושי שבת ,און ער האט נישט געוואלט זאגן "פיקוח נפש
הרי"ם זי"ע איז געווען א ליבשאפט "ווי דוד און דוחה שבת" ,כדי נישט צו צוברעכן דעם רבי'ן אז
יהונתן" ,אמאל אין א זומער טאג האט אים דער ער איז געווען אין סכנה ,דער הייליגער קאצקער
חידושי הרי"ם געזאגט" ,אלעזר ,איך האב געהערט רבי איז געווען שוואך דעם שבת ,און זונטאג איז
אז ביי א סוחר אויף א געוויסע גאס פארקויפט מען אים בעסער געווארן.
אלטן מי דבש פון דרייסיג יאר ,לאמיר צוזאמען •••
פארן טרינקען". עס ווערט דערציילט ,אז דער תלמיד רבי
אלעזר מסוכטשוב זי"ע איז געווען דער בעל תוקע
זיי זענען טאקע אהין געפארן און געטרינקען ביים הייליגען קאצקער רבי'ן ,אמאל פאר ראש
פון די אלטע מי דבש ,און דער הייליגער חידושי השנה האט אים שטארק וויי געטון דער האלדז,
הרי"ם האט באצאלט מיט א גאלדענע מטבע ,און און ער האט מורא געהאט אז ער וועט נישט קענען
רבי אלעזר פלעגט זאגן ,אז ער ווייסט נישט ביז בלאזן ,און ער איז אריין צום רבי'ן און אים געבעטן,
היינט פארוואס זיי זענען געפארן ,מסתמא איז דאס ער זאל אים געדענקען און בעטן פאר אים ראש
געווען" ,איזה טעם כמוס או סוד גדול". השנה.
•••
עס ווערט געברענגט ,אז ביי זיין ערשטער אבער דער הייליגער קאצקער האט געזאגט,
דרשה אין פלאצק האט דער צדיק רבי אלעזר "איך זאג אז קיינער זאל נישט בלאזן נאר דו!" ,און
מסוכטשוב זי"ע געזאגט ,אז ער איז א חסיד פונעם ער האט גערופן" ,הירש! הירש!" ,זיין משמש ר' צבי
הייליגען קאצקער רבי'ן ,און ער ווארנט זיי פון הירש טאמאשאווער און געזאגט" ,ברענג מיינע
פאראויס ,אז שפעטער זאל די שטאט נישט האבן פוטער שטיוול פון מיין צימער ,און דער רבי אלעזר,
קיין טענות אויף אים ,אלס רב וועט ער גיין אין די אונזער בעל תוקע ,זאל זיי אנטון!".
וועגן פון חסידות ,און ער וועט זיך נישט אפשטעלן
פון מעורר זיין די שטאט אויף שמירת שבת. רבי אלעזר איז געווען א הויכער מיט גרויסע
פיס ,און דעם רבי'נס שטיוול זענען געווען קליין,
נאך דער דרשה האבן די עולם געהאט אבער דער רבי האט ווידער געהייסן ער זאל זיי
פארשידענע מיינונגען ,די פשוט'ע אידן און די אנטון ,מיט גרויס צער האט ער זיי אנגעטון ,און
חסידים האבן זיך געפרייט ,און די משכילים האבן האט אריבערגעהינקט צום בימה און געבלאזן מיט
זיך באקלאגט ,צווישן אנדערע ,אז ער דאווענט א שטארקן קול ,און אפילו נישט איין תקיעה האט
אום שבת צוויי שעה ,אבער די ערליכע אידן זענען זיך איבערגעריסן.
געווען די וואס האבן דעם רב שטארק מכבד געווען •••
און זיכער געמאכט אז די שטאט פירט זיך אויפן דער צדיק רבי אלעזר מסוכטשוב זי"ע האט
דרך וואס דער נייער רב האט אריינגעברענגט. דערציילט ,אז ווען ער האט געוואלט איינמאל
פארן צום הייליגן רוזשינער זי"ע ,האט ער זיך
אין שטאט פלאצק האט ער אויסגעפונען ,אז געזעגנט מיטן הייליגען חידושי הרי"ם מגור זי"ע,
אין דעם אונגארישן וויין מישט מען אריין שטארקן און דער חידושי הרי"ם האט געזאגט" ,אז דו וועסט
בראנפן )"ספריט"( ,וואס איז חמץ ,און אזוי זענען קומען צוריק און מיר דערציילן אז דיר האט געפעלן
אידן נכשל געווארן אין איסור כרת אום פסח ,ער זיין הנהגה ,וועל איך אויך פארן קיין סאדיגורא",
האט דאן געשריבן א בריוו דערוועגן צום הייליגן )דער הייליגער רושינער האט דאן נאך געוואוינט
דברי חיים פון צאנז ,און דער צאנזער רב האט אים אין סאדיגורא( ,בשעת דער צדיק רבי אלעזר איז
געענטפערט א גאר שיינעם תשובה ,יענעם יאר געווען אין סאדיגורא ,איז אנגעקומען א בריוו
5
דער משרת איז געגאנגען און צוריקגעקומען האבן גדולי ישראל גענומען פאר די ארבע כוסות
מיט א מורא'דיגע מעשה ,און ער האט דערציילט, נאר ראזשינקעס וויין ,און ער אליין האט יעדעס
אז ווען ער איז אנגעקומען אין דעם הויף פונעם יאר געקויפט וויין ביי א נאמנ'ער סוחר ,רבי הלל
הייליגען חידושי הרי"ם ,איז א קויל דורכגעפלויגן מענדל פון וואצלאוועק.
ממש נעבן אים ,און עס איז גלייך פארביי אים און •••
האט געטראפן א צווייטן מענטש ,און ער אליין איז עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער חוות
געראטעוועט געווארן ממש מיט ניסי ניסים ,און דעת מליסא זי"ע האט געהערט ,פון א
דער צדיק רבי אלעזר האט אין דער מעשה געזען וואונדערליכן קינד אין קיליקוב ,רבי דוד דוב ,דעם
ווי גרויס דער כח פון כבוד תלמידי חכמים איז ,און זון פונעם רב רבי אריה יהודה יעקב ,און ער האט
ווי שלוחי מצוה ווערן אפגעהיטן. געהייסן זיין איידעם רבי אלעזר מסוכטשוב
••• אהינפארן און זיך איבערצייגן פון זיינע כשרונות,
עס ווערט געברענגט ,אז איינמאל האט מען רבי אלעזר איז אנגעקומען צום שטאט-רב ,אן
גערופן דעם צדיק רבי אלעזר מסוכטשוב זי"ע אויסצוזאגן פארוואס ער איז געקומען ,זיי האבן
אויף א סעודת שבע ברכות ,בשעת ער איז גערעדט אין לערנען ,און דערנאך האט רבי אלעזר
געשלאפן ,זיין זון האט נישט געוואלט אויפוועקן געבעטן מען זאל רופן דעם קינד.
דעם טאטן ,און האט אפגעשיקט דעם שליח ,ווען
רבי אלעזר האט זיך אויפגעוועקט און געהערט דער טאטע האט גערופן "דוד'ל" ,און עס איז
דערפון ,האט ער געזאגט דעם זון ,אז ער האט אריינגעקומען א קליין קינד ,אנגעטון ווי א חדר-
געדארפט זאגן פארן שליח ,אז ער וועט קומען נאך אינגל ,רבי אלעזר האט אים געזאגט א פלפול ,און
דעם וואס ער וועט אויפשטיין ,דער זון האט זיך דער קינד האט געענטפערט אז ער האט דאס שוין
געוואונדערט ,פארוואס א גרויסער רב דארף זיך אליין געשריבן ,און האט געברענגט א קליין
מטריח זיין צו גיין אויף דער סעודה פון א פשוטן קעסטל מיט זיינע כתבים און געוויזן דעם זעלבן
איד. פלפול.
האט דער צדיק רבי אלעזר אים דערציילט, רבי אלעזר איז געשטאנען פארוואונדערט און
וואס ער האט אליין געזען ביים הייליגן רוזשינער אים געבענטשט ,און שפעטער האט ער גענומען
רבי זי"ע ,א מיליטערישער באאמטער האט דעם יונגן עילוי פאר אן איידעם צו זיין טאכטער ,און
אנגעטראגן גרויסע סכומים פארן הייליגען דאס איז געווען דער שפעטערדיגער גאון רבי דוד
קאצקער זי"ע ,אז דער רבי זאל קומען צו אים עסן דוב מייזליש זי"ע ,דער לאסקער רב.
אדער טרינקען ,און דער רבי האט נישט געוואלט, •••
אבער ווען א פשוטער איד האט אים גערופן אויף עס ווערט דערציילט ,אז אין דער צייט פון דער
א סעודת שבע ברכות ,איז ער געגאנגען ,און דער פוילישער מלחמה ,איז אין ווארשא געווען א
הייליגער קאצקער זי"ע האט געזאגט" ,פאר געלט שרעקליכע פחד ,מען האט פארדעכטיגט יעדן איד
און כבוד גייט מען נישט ,אבער צו א סעודת מצוה אז ער איז א שפיאנען ,און אידן האבן מורא געהאט
פון א איד גייט מען יא". ארויסצוגיין פון די הייזער.
א משרת פון רבי אלעזר'ס געשעפט האט זיך
אנגעטון מיט מיליטערישע קליידער און גענומען
א ביקס ,און ער האט געוואלט ארויסגיין העלפן אין
דער מלחמה ,האט אים רבי אלעזר געבעטן א
טובה ,ער זאל פריער גיין זען וואס עס מאכט זיין
טייערער פריינט רבי יצחק מאיר דער הייליגער
חידושי הרי"ם זי"ע ,און זיין משפחה ,און פאר די
טירחא וועט ער אים געבן א דוקאט )א געוויסע
מטבע(.
6
און ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע
יארצייט כ"ב מרחשון
התקרבות ביים הייליגען זיידן.
הרה"ק רבי ישכר דוב ב"ר יהושע זי"ע
די מאמע הצדקת מרת רבקה מרים ע"ה איז
)רוקח( האדמו"ר השלישי מבעלזא
געווען א צדקת מפורסמת און א בעלת צדקה
"דער פריערדיגער רב"
מופלגת ,איין ערב שבת קודש האט די רעבעצין
זייער געוויינט ,ווען דער מאן הרה"ק רבי יהושע
מבעלזא זי"ע האט געפרעגט פין די רעבעצין, ער איז געבוירן אין שטאט בעלזא ,בשנת תרי"ד.
פארוואס זי וויינט ,האט זי געזאגט ,אז זי האט ביי
זיך נישט קיין פרוטה פון וואס צו טיילן צדקה פאר צו זיין טאטן הרה"ק רבי יהושע "דער מיטעלער
די עניים אין שטאט ,אזוי ווי עס איז איר מנהג צו טון רבי" מבעלזא זי"ע,
יעדן ערב שבת קודש בעפארן צינדן ליכט. בן הרה"ק רבי שלום השר שלום מבעלזא זי"ע,
בן הרה"ק רבי אלעזר מחכמי הקלויז בבראד זי"ע,
האט דער הייליגער מאן געזאגט ,אויב די מגזע הגה"ק רבי אלעזר רוקח בעל מעשה רוקח
וועסט אריין לייגן ביי מיר א משכון ,וועל איך דיר אב"ד אמסטרדם זי"ע,
געבן אן הלוואה אז די זאלסט האבן געלט צו טיילן, ומגזע הגה"ק רבי נפתלי הכהן בעל סמיכת חכמים
די מאמע איז גלייך געלאפן און געברענגט א מפרנקפורט זי"ע,
משכון ,כדי זי זאל קענען ממשיך זיין מיט איר ומגזע הגה"ק רבי צבי הירש אשכנזי בעל חכם צבי
הייליגע מנהג. זי"ע.
דאן האט דער הייליגער מאן געזאגט ,אויב און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רבקה מרים
צינט מען ליכט ערב שבת קודש אויף דעם אופן ,איז ע"ה,
נישט קיין וואונדער אז מען האט אזאנע הייליגע בת הרה"ק רבי שמואל אשכנזי זי"ע,
קינדער ,און בשעת מעשה האט די טאטע געוויזן חתן הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע,
אויפן זון הרה"ק רבי ישכר דוב זי"ע. בן הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב
ישראל מאפטא זי"ע.
ביי די 14יאר בשנת תרכ"ו האט ער חתונה געהאט
מיט הרבנית הצדקת מרת באשע רוחמה ע"ה, ער איז געווען א איש קדוש מאוד ,א גאון
בת הרה"ק רבי ישעי' משולם זוסיא מטשערנאביל הגאונים בתורה וחסידות ,און א למדן און בקי נפלא
זי"ע, בתורת הנגלה והנסתר ,ער האט זיין גאנצע לעבן
בן הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע, געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע
בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל קדושה און מסירת נפש ,צדיקי הדור האבן אויף
זי"ע) ,חתן הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע(, אים געזאגט ,אז ער איז כמלאך ד' צבקות,
בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים טויזענטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין
מטשערנאביל זי"ע. בצלו ,ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע פועל
ישועות בקרב הארץ ,ער האט עוסק געווען
נאך די חתונה איז ער אריבער וואוינען אין בהכנסת אורחים און הונדערטער עניים זענען
טשערנאביל נעבן דעם גרויסן זיידן רבי אהרן געווען באי ביתו ,ער האט מחזיק געווען תלמידי
מטשערנאביל זי"ע ,ער האט זוכה געווען צו א חכמים ביי זיך אין ביהמ"ד אז זיי זאלן קענען זיצן
געוואלדיגע התקרבות ביים זיידן און קונה געווען על התורה ועבודה יומם ולילה.
אסאך תורה ביים זיידן ,אויך דעם גרויסן דרך אין
עבודת השם האט ער קונה געווען פונעם זיידן, ער איז געבוירן געווארן בערך 4יאר בעפאר
בשנת תרל"ב ווען דער זיידע איז נסתלק געווארן, זיין גרויסע זיידע דער הייליגער שר שלום מבעלזא
איז ער געבליבן נאך אפאר יאר נעבן זיין גרויסן זי"ע איז נסתלק געווארן ,און דער זיידע האט
שווער אין טשערנאביל. ארויס געוויזן א געוואלדיגע אהבה צום אייניקל,
7
הרה"ק רבי דוד מנחם מאניש אב"ד טארניפאל זי"ע, בשנת תרל"ו איז ער צוריק קיין בעלזא ,דארט
הגה"ק רבי ישעי' אשר זעליג מרגליות המקובל האט ער קונה געווען גאר אסאך תורה און אויך
האלוקי מירושלים זי"ע, עבודת השם פון זיין הייליגע טאטע הרה"ק רבי
הרה"ק רבי שלמה חנוך מראדומסק זי"ע, יהושע מבעלזא זי"ע ,און דארט האט ער
הרה"ק רבי ישעי'לע מטשעחויב זי"ע, פארגעזעצט מיט זיין הייליגע עבודה ,ער איז
הרה"ק רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע, געזעצן און געלערנט יומם ולילה מיט א
הרה"ק רבי אליעזר דוד בעל קרן לדוד מסאטמאר געוואלדיגע התמדה.
זי"ע,
הגה"ק רבי הילל ליכטנשטיין בעל כוונת הלב אב"ד כ"ג שבט בשנת תרנ"ד ווען זיין הייליגע טאטע
קראסנא זי"ע. איז נסתלק געווארן ,האט ער איבער גענומען דאס
רבנות אין שטאט בעלזא אלס ממלא מקום פונעם
זיין הייליגע עבודת התפלה איז געווען טאטן ,דאן זענען טויזענטער חסידים פון די גאנצע
מפורסם ,און הונדערטער אידן זענען געקומען וועלט געקומען זיך מסתופף זיין ביי דעם צדיק
נאר צו מיט האלטן דעם עבודת הקודש ,וואס איז וקדוש.
צו געגאנגען מיט א אש קודש און א התלהבות
דקדושה און א קול חוצב להבות אש ,יעדער וואס ער האט עוסק געווען בצורכי הכלל מיט א
איז געשטאנען דארט ביים דאווענען איז נתעורר געוואלדיגע געטריישאפט און מסירת נפש ,די אידן
געווארן צו תשובה און שיפר המעשים ,ורבים אין שטאט בעלזא האבן דעם צדיק מוראדיג מכבד
השיב מעון. געווען ,און ער האט געהאט א מוראדיגע קשר מיט
די אידן ,אויך האט ער דאן גאר שטארק לוחם
ווי באוויסט איז דער צדיק געווען פון די געווען קעגן דעם ווינט פון די משכילים וואס האט
גרעסטע גדולים אין גאליציע בדורו ,סיי מיט זיין געבושעוועט יענע צייט ,ער איז געווען פארעכנט
גדלות בתורה ,און זיין געוואלדיגע למדנות ,אויך פון די גרעסטע צדיקים אין גאליציע.
מיט זיין געוואלדיגע עבודת התפלה און זיין עס האט געהערשט א גרויסע ידידות צווישן
מוראדיגע דרך אין קדושה ,אין אלס גרויסע פועל דעם צדיק און דער הייליגער קדושת ציון מבאבוב
ישועות בקרב הארץ ,ער איז אויך געווען מפורסם זי"ע ,הי"ד ,וואס האט אויך געפירט זיין הויף אין
אלס א גרויסע קנאי און א לוחם מלחמות השם מערב גאליציע ,ווי מען קען זען אין א מכתב קודש
מיט א מסירת נפש. פונעם הייליגען קדושת ציון זי"ע ,ווי ער שרייבט
בזה"ל" ,למרבה המשרה ולשלום אין קץ כ"ק יקר
ער איז ארויס געקומען גאר שארף קעגן תפארת ישראל ,רב פעלים מקבציאל ,רבא דעמי'
ציונות און דעם תנועת המזרחי און געווען פון מדברנא דאומתי' ,הרב הגאון הצדיק המפורסם
גרעסטע לוחמים קעגן זיי ,ווי מען קען זען ווי דער קדוש ישראל כקש"ת מו"ה ישכר דוב שליט"א
צדיק וקדוש האט געשריבן בזה"ל" ,הם אנשי אבד"ק בעלזא יע"א".
המזרחי ,בשם התורה פועלים נגד התורה ,לכן יש
להיזהר מפניהם ביותר" ,אויך איז ער געווען גאר אלע צדיקים בדורו האבן דעם צדיק וקדוש
שטארק קעגן דעם גרינדינג פון דעם אגודת גאר שטארק מעריץ געווען ,צוליב זיין גדלות און
ישראל. גאונות בתורה ,און אויך צוליב זיין געוואלדיגע
קדושה מיט וואס ער האט זיך געפירט ,זיינע
בשנת תרמ"ד ווען זיין רעבעצין איז תלמידים און חסידים זענען געווען געהויבענע
ליידער נפטר געווארן. אידן יראים ושלמים און צדיקים בדורו ובתוכם.
האט דער צדיק חתונה געהאט בזיווג שני הרה"ק רבי משה גרינוואלד בעל ערוגת הבושם
מיט הרבנית הצדקת מרת חיה דבורה ע"ה ,בת אב"ד חוסט זי"ע,
הרה"ק רבי אברהם שמואל פצ'ניק מברזנה הרה"ק רבי יעקב יחזקיה גרינוואלד בעל ויגד יעקב
זי"ע ,א אייניקל פון הרה"ק המגיד מזלוטשוב מפאפא זי"ע,
8
הרה"ק רבי יהושע מיערסלוב זי"ע ,הי"ד ,חתן זי"ע און פון הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל
הרה"ק רבי יוסף מאיר ממחנובקא זי"ע, זי"ע.
הרה"ק רבי מרדכי מבילגורייא זי"ע ,חתן
הרה"ק רבי משה אהרן מקוברין זי"ע, ווען עס האט אויס געבראכען די ערשטע
בתו הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה ,אשת וועלט מלחמה איז דער צדיק קודם אנטלאפן
הרה"ק רבי יוחנן טברסקי מהרובישוב זי"ע, קיין מונקאטש ,אבער צוליב א מחלוקה האט
הי"ד ,המכונה "יוחנן א", זיך דער צדיק וקדוש געצויגען קיין ראצפערט,
הרה"ק רבי שלום מאפטא זי"ע ,חתן הרה"ק דארט האט ער ווייטער עוסק געווען אין זיין
רבי ישראל מסטולין זי"ע, עבודת הקודש און ווייטער געהארעווט אויף
בתו הרבנית הצדקת מרת יענטא ע"ה ,אשת תורה ועבודת השם מיט א געוואלדיגע מסירת
הרה"ק רבי יוחנן טברסקי מקאוולע זי"ע ,הי"ד, נפש.
המכונה "יוחנן ב".
נאך די מלחמה ווען די שטאט בעלזא איז
נסתלק לגנזי מרומים ליל שבת קודש ליידער געווען א חורבן פון די מלחמה ,האט
פרשת חיי שרה כ"ב מרחשון בשנת תרפ"ז, זיך דער צדיק געצויגען צום שטאט האלשיץ
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט און דארט געווען ביז מען האט צוריק אויף
בעלזא ,טויזענטער אידן האבן זיך משתתף געשטעלט דעם שטאט בעלזא ,דערנאך האט
געווען ביי די לוי' און באגלייט דעם צדיק ער זיך צוריק געצויגען צו בית אבותיו און
וקדוש צו זיין אייביגן ריה. ווייטער געפריט די עדה הקדושה אין בעלזא
ביז צו זיין הסתלקות.
זכותו הגדול יגן עלינו
ועל כל ישראל אמן. ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי
תורה וואס זענען שפעטער געדריקט געווארן
מעשיות אין ספרים.
ספר מהרי"ד,
הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט ספר לקט אמרי קודש,
געזאגט בזה"ל" ,ביז משיח וועט קומען ,אין יעדע ספר ביאורי החסידות,
ארט פון די וועלט ,וועלכער איד עס זאל נאר זיין ,אז ספר הבינה והברכה.
ער וועט האבן אפילו נאר א קליינע און קורצע
מחשבה פון תשובה ,קומט דאס אלעס פון דעם ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע
גרויסן כח הקדושה פון דעם הייליגען בעל שם טוב קינדער.
זי"ע".
••• הרה"ק רבי אהרן רוקח האדמו"ר הרביעי
הרה"ק רבי אהרן ראטה בעל שומרי אמונים מבעלזא זי"ע ,ממלא מקום אביו בבעלזא ,חתן
זי"ע האט געזאגט ,אז נאר קוקען אויף צורת קדשו הרה"ק רבי שמואל מסקאהל זי"ע,
פונעם הייליגען צדיק מבעלזא זי"ע ,איז א סגולה בתו ,הרבנית הצדקת מרת חנה רחל ע"ה ,אשת
פאר יראת שמים ,ווייל אויפן פנים פונעם רבין איז הרה"ק רבי פיניעלע טווערסקי מאוסטילא
אייביג געווען א יראה עילאה און א גרויסע פחד זי"ע ,הי"ד,
פונעם גרויסן באשעפער ,הרה"ק רבי אהרן בתו הרבנית הצדקת מרת שבע ע"ה ,אשת
מבעלזא זי"ע האט זיך כסדר אויס געדריקט אויפן הרה"ק רבי יצחק מנחם נחום טווערסקי
הייליגען טאטן בזה"ל" ,דער טאטע איז געווען א מראווה רוסקה זי"ע ,הי"ד,
מלאך". בתו הרבנית הצדקת מרת העניא ע"ה ,אשת
••• הרה"ק רבי ברוך הגר מסערט ויז'ניץ זי"ע,
הגה"ק רבי שאול בראך אב"ד קאשוי זי"ע האט בזיווג שני אשת הרה"צ רבי נפתלי פערלוב
דערציילט ,אז איינמאל איז ער געזעצן איבער צוויי זי"ע,
9
ווערט געברענגט ,אז די תורה פון א איד ווערט שעה מיטן הייליגען צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא
געריפן זיינע תולדות ,אבער יעצט אז עס איז דיר זי"ע ,און עוסק געווען אין סדר קדשים וטהרות,
פארלוירן געגאנגען די דברי תורה ,וועסטו זוכה זיין האב איך געזען אז די צוויי סדרים מיט אלע
צו בנים כשרים ,כך הוה נישט לאנג נאכדעם איז מפרשים זענען געווען שגור בפיו פונעם צדיק
אים געבוירן געווארן זיין זון הרה"ק רבי אהרן מבעלזא הפלא ופלא.
מבעלזא זי"ע. •••
••• דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב זי"ע
ווען דער צדיק איז איינמאל געווען אין שטאט האט געהאט מקובל מאבותיו ,צו מסיים זיין א
ראצפערט ,איז א איד געקומען מיט זיין קינד צום שמועס מיט א גוטע זאך בזה"ל" ,רבי מרדכי
רבין ,און מזכיר געווען ,אז דער קינד איז ליידער נעשכיזער איז געווען א גוטער איד ,מייערן מיט
שטום ער קען נישט רעדן ,און געבעטן דעם רבין אז צימעס איז א גוט מאכל".
ער זאל פויעלען א ישועה פארן קינד ,האט די רבי •••
געהייסן מען זאל ברענגען א סידור ,און ער האט אמאל איז א איד געקומען מיט א קוויטל צום
אויפגעמישט דעם סידור צו "אדון עולם" ,און ער הייליגען בעלזא רב רבי ישכר דוב זי"ע ,און זיך
הייסט דעם קינד זאל אנהייבן זאגן ,לפלא האט דער מזכיר געווען פאר זש"ק אז ער זאל געהאלפן ווערן
קינד אנגעהויבן זאגן כאחד אדם ,און פון דאן האט מיט קינדער ,דער איד האט געפרעגט פונעם
דער קינד גערעדט פונקט ווי יעדן קינד. הייליגען בעלזא רב ,היתכן די חכמים האבן נישט
מתקן געווען א תפילה אין שמונה עשרה פאר
ווען דער צדיק האט געזען ווי עס רעש'ט זיך קינדער.
פון דעם מופת וואס ער האט דא באוויזן ,האט ער
געזאגט פאר די חסידים ,צו זיין א פועל ישועות האט דער הייליגער בעלזא רב זי"ע געזאגט,
פאר אידישע קינדער און ברענגען ישועות איז עס איז יתכן אז די חכמים האבן דעם תפילה אריין
בכלל נישט קיין שווערע זאך ,אבער צו ברענגען געשטעלט אינעם ברכה פון מודים ,ווייל מען זאגט
פרנסה פאר אידישע קינדער איז אסאך א שווערע דאךָ " ,מגֵ ן יִ ְשׁ ֵענוּ ַא ָתּה הוּא ְלדוֹר וָ דוֹרֶ .
נוֹדה ְל
עבודה. וּנְ ַס ֵפּר ְתּ ִה ָלּ ֶת ,"אז מען בעט פונעם באשעפער ,אז
••• אונז און אויך די דורות נאך אונז זאלן קענען
הרה"ח רבי משה יעקב גרינוואלד ז"ל וואס דערציילן דיינע חסדים ,און די ברכה בעט מען
האט געוואוינט אין שטאט טעגלאש האט געדינט פונעם באשעפער אז מען זאל זוכה זיין צו איבער
אין די מיליטער ביים ערשטע וועלט מלחמה ,יענע לאזן דורות נאך זיך.
צייט איז דער הייליגער בעלזא רב געווען אין •••
שטאט ראצפערט ,איז די ווייב געקומען מזכיר זיין ווערט געברענגט ,אז ווען דער צדיק רבי ישכר
דעם מאן ,און געבעטן אז די רבי זאל געבן א ברכה דוב מבעלזא זי"ע איז געזעצן על שולחן חמיו אין
אז די מאן זאל אהיים קומען בשלום ,די רבי האט טשערנאביל ,האט ער נאכנישט געהאט זוכה
איר טאקע געגעבן א ברכה ,כך הוה ער איז אהיים געווען צו קיין זש"ק.
געקומען בשלום נאך די מלחמה.
ער האט דאן עוסק געווען אין שרייבן זיינע
אבער דאן האט דער רבי משה יעקב באקומען געהויבענע חידושי תורה ,איינמאל איז געשען ,אז
א מחלה אויף די אויגן ,און ער איז געווען אין א אידן וואס האבן אים נישט פארגינען ,האבן צו
גרויסע סכנה ,איז די ווייב נאכאמאל געקומען גענומען א חלק פון זיינע הייליגע חידושי תורה,
מזכיר זיין דעם מאן ,אז די רבי זאל אויספויעלען א און דער צדיק האט געהאט גרויס צער פון דעם.
ישועה פאר זיינע אויגן.
ווען ער איז אנגעקומען צו זיין גרויסן טאטן
האט דער צדיק געזאגט ,אז דער מאן זאל זיך זי"ע ,און זיך אויס גערעדט דאס הארץ ,אז עס איז
מקבל זיין צו זיין דער שמש אין ביהמ"ד בחינם נאר פארלוירען געגאנגען א חלק פון זיינע חידושי
לשם מצוה ,און אין דעם זכות וועט ער האבן א תורה ,האט אים זיין הייליגע טאטע געזאגט ,עס
10
דאן האבן א חלק חסידים אפ געמאכט צו גיין רפואה שלימה ,כך הוה ער האט זיך דאס מקבל
זיכן א נייעם רבין פון וועם מען זאל קענען מקבל געווען און ער האט געהאט א גאנצע רפואה.
זיין א דרך אין חסידות ,ווייל אויף די וועלט קען •••
מען נישט לעבן אן קיין מורה דרך וואס זאל ווייזן הרה"ח רבי ליפא לעפקאוויטש ממונקאטש
ווי אזוי מען פירט זיך. ע"ה ,איז געווען איין יו"ט שבועות ביים רבין אין
בעלזא ,ווען דער צדיק איז געגאנגען צום בימה צו
אבער א אנדערע חלק פון חסידים האבן ביי זאגן אקדמות ,האט זיך דער עולם געשטיפט צו
זיך אפ געמאכט ,אז זיי ווילן נישט קיין אנדערן קענען זען צורת קדשו פונעם רבין ,אויך רבי ליפא
רבין ,נאר זיי וועלן זיך יעדעס יאר צוזאמען נעמען האט זיך געשטיפט ,און בשעת מעשה איז זיין הוט
ביים ציון און זיך מחזק זיין. אראפ געפאלן פון קאפ.
האט דער הייליגער בעלזא רב אויס געפריט, אבער צוליב דעם כבוד פונעם רבין האט ער
שוין יארן שפעטער קען מען זען ,אז די וואס האבן דאס נישט געוואלט אויף הייבן גלייך ,און
זיך אויס געקליבן א נייעם רבין ,זענען געבליבן געטראכט ,אז ער וועט קודם לאזן דעם רבין
חסידים און ערליכע אידן ,אבער ליידער די אנדערע אריבער גיין און דערנאך וועט ער אויפהייבן זיין
כת זענען אפ קעקילט געווארן און דערוואטערט הוט.
געווארן פון חסידות ,ווייל א איד ברויך האבן א רבי
וואס זאל משפיע זיין און ווייזן דעם ריכטיגן וועג אבער לפלא ווען דער צדיק איז דורך ,האט ער
אין עבודת השם. דעם הוט אויף געהויבן און מברר געווען פאר
••• וועמען עס באלאנגט און דאס צוריק געגעבן פאר
איינמאל איז א איד געקומען צום צדיק רבי רבי ליפא ,דאן האט זיך דער צדיק וקדוש אנגעריפן
ישכר דוב מבעלזא זי"ע ,און געבעטן א ברכה אויף בזה"ל" ,געלויבט השי"ת וואס האט מיר מזכה
ערליכע קינדער ,האט אים די רבי געזאגט ,אז ער געווען אין טאג פון קבלת התורה צו טוהן א טובה
זאל זיך וואשן דעם פנים דריי מאל א טאג מיט הייס פאר א איד און צו מקיים זיין מצות השבת אבידה".
וואסער ,ווען די רבי האט געזען אז דער איד •••
פארשטייט נישט וואס ער האט אים געזאגט ,האט הגה"ק רבי יהושע פאללאק בעל ברא מזכה
דער צדיק מסביר געווען זיין כוונה. אבא מהערמענשטאט זי"ע האט דערציילט ,אז
אויף איינע פון זיינע נסיעות צום הייליגען צדיק
מיין כוונה איז ,אז דריי מאל א טאג וואס די רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע איז ער דורך דעם
דאווענט צום באשעפער ,זאלסטו פארלאזן טרערן שטאט ליזענסק ,און ער איז ארויף צום ציון קדשו
אז דאס גאנצע פנים זאל דיר ווערן באדעקט מיט פונעם הייליגען רבי אלימלך מליזענסק זי"ע.
טרערן ,און די זאלסט מתפלל זיין צום באשעפער
ווען ער איז אנגעקומען צום הייליגען רבין אין
אז די זאלסט זוכה זיין צו גוטע קינדער ,און דאן
בעלזא ,האט די רבי זיך נאכגעפרעגט ווי ער איז
וועסטו געהאלפן ווערן ,און דער צדיק האט מוסף
אלס געווען אויפן וועג ,ווען ער האט דערציילט
געווען ,איך אליין בין שופך שיח יעדן טאג צום
פארן צדיק מבעלזא ,אז ער איז געווען ביים ציון
באשעפער מיט תחנינים און טרערן אויף מיין זון
קדשו פונעם הייליגען רבי אלימלך מליזענסק
אהרן) ,וואס איז שוין דאן געווען באוויסט אלס א
זי"ע ,האט אים די רבי געזאגט ,איך וועל דיר
אדם גדול און א קדוש וטהור( ,אז ער זאל
דערציילן א מעשה.
אויסוואקסן א ערליכער איד.
••• ווען דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב
הרה"ק רבי ישעי'לע מטשעחויב זי"ע הי"ד דער זי"ע איז נסתלק געווארן ,האבן זיך די תלמידים און
יונגסטער זון פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע, חסידים צוזאמען גענומען צום יארצייט ביים ציון
האט אלס יונגערמאן געוואוינט אין בעלזא ,ער איז פון זייער רבין ,דאן האבן זיך די חסידים אויס
געווען א איידעם ביי הרה"ק רבי יחיאל העשיל גערעדט ,אז עס איז זיי נישט געבליבן קיין רבי צו
מקרילוביץ זי"ע וואס איז געווען א איידעם ביי וועם מען זאל פארן.
11
פונעם רבין זיך מזכיר צו זיין אויף דעם זעלבן ענין, הרה"ק רבי יהושע מבעלזא זי"ע ,דארט האט ער
איז דער בחור געשטאנען שעות אינדרויסן כדי געלערנט בחברותא מיטן צדיק הרה"ק רבי ישכר
אריין צו גיין צום רבין ,פלוצלונג קומט דער גבאי דוב מבעלזא זי"ע.
ארויס און זאגט ,די רבי האט געהייסן זאגן" ,מען
נעמט מער קיינעם נישט אויף ,און יעדער זאל איין טאג בשעת'ן לערנען בחברותא ,איז זיי
אהיימגיין". שווער געווארן א געוויסער ענין אין לערנען ,רבי
ישכר דוב האט נישט געוואלט גיין ווייטער ביז ער
דער בחור האט זיך פראבירט איין צו בעטן ,אז פארשטייט נישט דעם ענין ,אבער רבי ישעי'לע
מען זאל אים אריין לאזן מזכיר זיין ביים רבין, האט געזאגט ,אז עס איז א שאד צו פארברענגען
אבער דער גבאי האט מקיים געווען וואס די רבי צייט אויף דעם ,לאמיר ווייטער גיין און מען וועט
האט געהייסן ,און מיט א שווער הארץ איז דער דאס שוין מברר זיין שפעטער ,אבער רבי ישכר דוב
בחור אהיים ,און דער בחור איז געווען שטארק האט בשום אופן נישט געוואלט גיין ווייטער ,און
צובראכן אז ער האט נישט זוכה געווען אריין צו ער האט זיך ווייטער אריין געטון אין דעם ענין.
גיין צום רבין זיך מזכיר זיין.
אינמיטן האט רבי ישכר דוב איין געדרימלט
א טאג צוויי שפעטער האט זיך דער בחור אויפן גמרא ,ווען ער האט זיך דערוועקט איז ער
געשטעלט צום מיליטער און געווארט אז זיין רייע געלאפן צו זיין טאטן און דערציילט ,אז דער
זאל אנקומען זיך צו שטעלן פארן אפיציר וואס איז הייליגער צאנזער רב זי"ע איז געקומען צו אים אין
געווען ממונה אויף דעם ,ווען עס איז אנגעקומען חלום און געזאגט ,אזוי ווי די לערנסט מיט מיין זון
די רייע פון דעם בחור ,הערט ער ווי מען ריפט בחברותא ,בין איך געקומען מעולם העליון ,און איך
אויס" ,מען נעמט מער קיינעם נישט אויף ,און וועל דיר פאר ענטפערן די קשיא וואס די האסט,
יעדער זאל אהיימגיין". און דער צאנזער רב האט אים דערביי פאר
ענטפערט די קשיא.
אזוי ווי ער האט געהערט די ווערטער ,איז ער דאן האט דער הייליגער צדיק רבי יהושע'לע
גלייך אנטלאפן פון דארט און גלייך אהיים מבעלזא זי"ע געלאזט ריפן רבי ישעי'לע ,און האט
געקומען ,און דערציילט פאר זיינע עלטערן דעם אים געזאגט ,קוק וואס דיין טאטע האט געטון ,ער
מעשה ,דאן האט שוין דער בחור פארשטאנען די איז אראפ געקומען מעולם העליון און פאר
ווערטער פונעם רבין ,ווייל די רבי האט געזען מיט ענטפערט די קשיא פאר מיין זון ,נאר אלס שכר
זיינע הייליגע אויגן ,אז ער וועט שוין ניצול ווערן, ווייל ער לערנט מיט דיר בחברותא ,און דאן האט ער
און דערפאר האט ער אים גלייך אהיים געשיקט. געזאגט פאר רבי ישעי'לע מיט טרערן און
••• התרגשות ,זאלסט זען צו זיין א מתמיד ,ווייל די
הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט אמאל זעסט אז אפילו דיין טאטע איז דאך אזוי הויעך אין
געזאגט ,עס שטייט אין פסוק )בראשית י"ט כ"ז( גן עדן ,פונדעסטוועגן איז ער אראפ געקומען
וַ יַּ ְשׁכֵּ ם ַא ְב ָר ָהם ַבּבּ ֶֹקר ֶאל ַה ָמּקוֹם ֲא ֶשׁר ָע ַמד ָשׁם, צוליב דיר.
זאגט די גמרא אין מסכת ברכות )כ"ו ע"א( ,אז פון •••
דא לערנט מען ארויס ,אז אברהם אבינו האט מתקן ביים ערשטן וועלט מלחמה האבן זיך ליידער
געווען די תפילה פון שחרית. אלע בחורים געברויכט שטעלן צו מיליטער און עס
איז געווען א גאר שווערע מצב ,ווייל קיינער האט
לכאורה איז שווער ,פארוואס לערנט מען זיך נישט געוואלט שטעלן צום מיליטער ,איז
ארויס פונקט פון דעם פסוק ,ווען אין דעם פסוק געווען איין בחור וואס איז דאן געלאפן קיין בעלזא,
זעהט מען אז אברהם אבינו'ס תפילה אויף סדום אריין צו גיין צום רבין און זיך מזכיר זיין אז ער זאל
איז נישט אן גענומען געווארן ,נאר מען קען זאגן, געראטעוועט ווערן פון די מיליטער.
אז דאס קומט צו ווייזן פאר כלל ישראל ,אז אפילו
אויב א מענטש דאווענט צום אייבערשטן ,און דער אבער ווען ער איז אנגעקומען האט ער געזען,
אויבערשטער האט איהם נישט צוליב געטוהן זיינע ווי הונדערטער בחורים ווארטן שוין ביים טיר
12
דער דאקטאר האט געזאגט עפעס א מעדעצין זאכען וואס ער האט געבעטן ,דארף ער אבער נאך
וואס ער וואלט געגעבן ,פרעגט דער פראפעסער, אלץ דאווענען צום אייבערשטן ,און א ראי' דערצו
און אויב ארבעט נישט דער מעדעצין ,זאגט דער איז ,ווייל אפילו דא וואס אברהם אבינו'ס תפילה
דאקטאר ,דאן וואלט איך גענומען א אנדערן האט גארנישט אויף געטוהן ,דאך ווערט עס
מעדעצין ,פרעגט דער פראפעסער און אויב אנגערופן א תפילה.
ארבעט נישט קיין איין מעדעצין ,ענטפערט דער •••
דאקטאר ,וואלט איך גענומען א בגד און ארום האט דערציילט א גרויסע חסיד פונעם צדיק
געבינדן דעם וואונד. וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע ,אז איין יאר
שבועות ביינאכט ביי תיקון ליל שבועות זענען
פרעגט דער פראפעסער ,אויב האסטו נישט געזעצן א קבוצה פון חסידים ,און מען האט
קיין בגד וואס וואלסטו געטון ,דא האט שוין דער גערעדט פון סיפורי צדיקים ,האט זיך איין חסיד
נייער דאקטאר נישט געוויסט וואס צו ענטפערן, אנגעריפן צו א אנדערן חסיד שטילער הייט ,אז עס
האט אים דער פראפעסער געזאגט ,אז ער קען אים פאסט נישט אז מען שמיעסט אין אזא הייליגע
נישט געבן קיין באשטימונג צו זיין א דאקטאר. נאכט ,מען ברויך דאך ענדערשט לערנען און זאגן
תיקון ליל שבועות,
האט זיך דער נייער דאקטאר געוואונדערט,
איך האב דיר געוויסט צו ענטפערן אויף יעדע האט זיך דער צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא
שאלה ,און יעצט איין שאלה איך ווייס נישט די זי"ע אויס געדרייט צו די חסידים און געזאגט,
תשובה ,וועל איך שאדן האבן די גאנצע יעצט אין די טעג פון עקבתא דמשיחא ,איז
האראוואניע וואס איך האב געהארעוועט אזוי דערציילן מעשיות פון צדיקים דאס גרעסטע און
לאנג. הייליגסטע זאך צו טון.
•••
זאגט אים דער פראפעסאר ,די בוסט גערעכט, אמאל איז געקומען צום בעלזא רב רבי ישכר
אבער אויב דו פארשטייסט נישט ,אז ווען די בלוט דוב זי"ע א רב וואס האט געהאט א גרויסע קהילה,
רינט אן א אויפהער ,און די האסט נישט קיין שום דער בעלזא רב האט זיך אינטערסירט איבערן מצב
בגד ,רייסט מען אראפ א שטיקל בגד פון די אייגענע פון די קהלה ,דער רב האט זיך אויסגערעדט זיין
מלבושים ,נאר כדי צו ראטעווען דעם חולה ,דאן הארץ ,אז זיין קהלה שטייט אין א גאר שווערער
קענסטו קיין דאקטאר נישט ווערן ,ווייל די נעמסט מצב מיט געלט און די מצב איז ממש איום ונורא.
נישט דעם מצב פונעם חולה צום הארצן.
האט דער הייליגער בעלזא רב געזאגט פאר
דאס זעלבע פירט אויס דער הייליגער בעלזא דעם רב ,איך וועל דיר געבן א משל ,אמאל איז
רב פאר דעם רב ,דאס גאנצע ארימקייט און געווען א דאקטאר וואס האט זיך גאר שווער
פארלאזענקייט אין דיין שטאט נעמט זיך ,וויבאלד געמיטשעט און געהארעוועט כדי צו ווערן א
עס איז נישט דא דארט אין שטאט א מענטש וואס דאקטאר.
איז גרייט אפצורייסן א שטיקל בגד פון זיך און דאס ווען ער איז פארטיג געווארן מיטן גאנצן
אוועק געבן פאר א אדערן איד ,ווייל נאר דורך דעם פראצעדאר פון ווערן א דאקטאר ,האט ער
קען א שטאט האבן א קיום ,ווען עס איז דא איינער געברויכט גיין פאר א פארהער ביי א גאר גרויסן
וואס איז גרייט אוועק צו געבן פון זיך פאר די פראפעסער ,צו באשטעטיגן אז ער קען זיין א
הצלחה פונעם שטאט. דאקטאר.
•••
ווען די מיטעלע בעלזא רב רבי יהושע'לע זי"ע נאכדעם וואס יענער האט גענדיגט דעם גאנצן
האט אמאל באזוכט די שטאט קראקא ,זענען זיך פארהער ,האט ער געפרעגט דעם נייעם דאקטאר
צונויף געקומען אסאך תלמידי חכמים פון די איין קשיא ,וואס איז די רפואה פאר א מענטש וואס
געגנט אים אפצוגעבען זיין ריכטיגע כבוד ,א טייל האט זיך שטארק צוקלאפט און עס גיסט זיך בלוט
פון זיי ווארטענדיג אריין צו גיין צום בעלזא רב, פון אים אן א אויפהער.
13
גשמיות'דיגע זאכן ,וואס א טאטע גיבט איבער פאר האבן זיי געשומעסט אין לערנען מיטן זון הרה"ק
א קינד ,אבער הייליגע השגות און רוחניות'דיגע רבי ישכר דוב זי"ע וואס האט באגלייט דעם
מעלות באלאנגט עס נישט צו די דינים פון פאטער.
איינטיילען ירושות ,און ס'האט נישט קיין דין
בכורה". איינער פון די גאונים פונעם שטאט איז
••• שטארק נתפעל געווארן פונעם יונגן קינד ,און ווען
הרה"ק רבי איציק'ל מיאברוב זי"ע האט ער איז אריין צום בעלזא רב ,האט ער מיט גרויסע
דערציילט ,אז ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש התרגשות פארציילט ,ווי ער האט הנאה געהאט פון
רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע זיך קיינמאל נישט צו זיין זון'ס גאונות מיט חריפות מיט זיין טיפן און
געלייט אינמיטן טאג ,אויף די עלטערע יארן צוליב קלארען פארשטאנד ,און ער האט צו געלייגט" ,צו
זיין געוואלדיגע חלשה ,פלעגט דער צדיק זיך אייער בערניו וועט זיין א גרויסע רבי קען איך נישט
אביסל אפ ריען אויפן סאפע אין שטוב ,און די אנשי וויסן ,נאר אז ער וועט קענען ווערן א גרויסע רב
ביתו זענען דארט געשטאנען נעבן דעם צדיק. דאס בין איך זיכער".
איין טאג האט דער צדיק רבי איציקל האט אים די מיטעלער בעלזא רב
דערציילט ,אז די זיידע הרה"ק רבי אהרן געענטפערט ,מיין טאטע דער הייליגער שר שלום
מטשרנוביל זי"ע האט זייער מקפיד געווען ,אז מען פון בעלזא זי"ע האט אסאך מאל באזוכט דעם
זאל אויף זיין בעט נישט זיצן ,איינמאל איז דער הייליגען חוזה מלובלין זי"ע ,און ווען אימער ער
זיידע רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע געלעגן אין איז אריין צום הייליגען חוזה מלובלין ,איז די עיקר
בעט ,און די מקורבים זענען דארט געשטאנען, געבעט זיינע געווען ,אז ער זאל האבן לייטישע
ובתוכם איז געווען דער אייניקעל רבי ישכר דוב קינדער.
מבעלזא זי"ע ,אינמיטן האט פארן אייניקל רבי
ישכר דוב אנגעהויבן זייער וויי טון די פיס ,אבער בשעת מיין ברודער ר' אלעזר איז געבוירן ,איז
ער האט זיך בשום אופן נישט געוואלט אראפ זעצן מיין טאטע געווארן פיל מיט פרייד און געזאגט,
אויפן בעט ,אבער דאן האט דער זיידע מרגיש ברוך השם מיר האבען זוכה געווען אז מ'האט
געווען אז די פיס טוט וויי ,און דער זיידע האט ערפילט אונזערע געבעט ,און מ'האט אונז אראפ
געזאגט בזה"ל" ,בערניו ,זעץ זיך ,דיך מיין איך געברענגט א הויכע נשמה.
נישט".
••• האט די מיטעלער בעלזא רב רבי יהושע'לע
האט פאסירט אמאל ,אז איינע פון די גרויסע זי"ע ווייטער פאר געזעצט ,ס'איז אונז שטענדיג
חסידים פונעם צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא געווען א וואונדער ,ווי אזוי האט מען איבער
זי"ע האט ליידער געברויכט דינען אין די מיליטער, געלאזט מיין עלטערע ברודער ר' אלעזר וואס די
און ממש נאנט צום יו"ט הושענא רבה האט דער צאנזער רב זי"ע האט עדות געזאגט אויף אים ,אז
חסיד באקומען ערלויב צו אהיים גיין אויף אפאר ער האט א הייליגע גוף ,און ער איז אינגאנצן א
טאג ,אבער דער איד האט נישט געהאט קיין צייט הייליגע בכור ,און פונקט מיך האט מען
צו אהיים גיין זיך טוישן די מלבושים ,איז ער אויסדערוויילט צו ירשענען דעם טאטענס בענקל.
אנגעקומען צום רבין קיין בעלזא מיט די אבער נאך וואס יעך האב נאכגעקוקט די
מיליטערישע קליידער. געפירעכץ פון מיין זון בערניו ,האב איך
פארשטאנען ,אז די טאטע האט געקוקט מיט
ביי די הקפות האבן די מקורבים נישט אויפענע אויגן אויפן צונקופט ,און נישט געוואלט
געוואלט לאזן דעם איד שטיין אויפן פלאץ וואס אז בעלזא זאל פארלירען א כלי מפואר וואס דאס
ער האט געהאט בחזקה ,וויבאלד זיי האבן איז מיין זון וואס איר רעדט דערוועגען.
געהאלטן אז דאס פאסט נישט ,ווייל דער איד
פלעגט שטיין ממש אינעם ערשטן שורה ,אבער נאך א קורצע קרעכץ האט די מיטעלע רב
דער צדיק האט דאס גלייך מרגיש געווען ,און ער אויס געפירט" ,א דין בכורה איז נאר ביי
14
יענעם יאר ,און מען דערציילט ,אז איינמאל איז ביי האט געהייסן פאר די גבאים ,אז מען זאל דווקא יא
בעלזא רב געווען רבי אברהם השני מסטרעטין שטעלן דעם איד אינעם ערשטן שורה ,ווייל מיינע
זי"ע ,און דער רבי האט אים געפרעגט ווען עס איז עלטערן קומען מעולם העליון ,און איך ווייל זיי
דער יארצייט פון זיין טאטן. זאלן זעהן וואס די אידן מאכן ליידער מיט דא אין
גלות.
האט דער צדיק רבי אברהם געענטפערט ,אז •••
עס פאלט אויס יעדעס יאר אויפן זעלבן טאג אין הרה"ק רבי שאול בראך מקאשוי זי"ע האט
דער וואך ווי דער קומענדיגער יום כיפור ,האט דער ביים הספד אויפן צדיק וקדוש רבי ישכר דוב
רבי געזאגט "עס זענען דא צדיקים וואס קלייבן מבעלזא זי"ע דערציילט ,אז ווען אימער ער איז
אויס פאר זיך א יארצייט אויפן טאג וואס דער אריין מיט א קוויטל צום רבין ,פלעגט ער קיינמאל
פאריגער יום כיפור איז געפאלן ,און מער האט ער נישט צו שרייבן קיין בקשות ,נאר סתם געגעבן
נישט געזאגט" ,און לפלא איז דער צדיק נסתלק דעם קוויטל און די רבי האט אים געוואונטשן
געווארן אויף א טאג וואס געפאלט אויס יעדעס ברכות.
יאר די געוועזענע יום כיפור.
אבער איינמאל ווען ער איז אריין מיט א
•••
קוויטל ,האט ער ל"ע געהאט א קינד אין שטוב
דער הייליגער שומרי אמונים זי"ע האט
וואס האט געברויכט א רפואה ,האט ער געטראכט
געזאגט ,ווער עס האט נאר געקוקט אויפן הייליגן
ביי זיך ,אז אפשר יעצט זאל ער יא אריין שרייבן ביי
פנים פונעם בעלזער רב ,האט באקומען יראת
די נאמען פונעם קינד "לרפו"ש" ,אבער גלייך האט
שמים ,און דער צדיק האט דערציילט ,אז א איד
ער געטראכט ביי זיך ,אז ער וועט נישט משנה זיין
האט געהאט א זוהן וואס האט ל"ע אנגעהויבן
צו שרייבן קיין בקשות.
אראפגיין פונעם דרך התורה ,ער האט אים
געברענגט קיין בעלזא שבת פרשת וירא. אבער לפלא אזוי ווי ער קומט אריין און געט
דעם קוויטל פארן רבין ,האט די רבי געליינט די
ווען דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב קוויטל ,און ווען ער איז אנגעקומען צום נאמען פון
זי"ע האט געליינט אין דער תורה און איז יענעם קינד ,האט די רבי געפרעגט בזה"ל" ,וואס
אנגעקומען צו די ווערטער "ואל אראה במות איז מיט אים וואס מאכט ער" ,וויבאלד די רבי האט
הילד" ,האט ער זיך ביי די ווערטער שטארק שוין געפרעגט ,האב איך דערציילט פארן רבין אז
אפגעהאלטן ,און דאס האט אזוי גערירט דעם דאס קינד ברויך א רפואה ,האט די רבי געוואונטשן
בחור ,אז גלייך האט ער באשלאסן איבערצולאזן א ברכה ,און לפלא ווען איך בין אנגעקומען אהיים
זיינע שלעכטע חברים און צוריקצוקערן צום איז דאס קינד שוין געווען געזונט כאחד אדם.
ריכטיגן וועג ,און דער בחור איז אויסגעוואקסן א •••
ערליכער איד. ווערט דערציילט א מעשה פלא ,אז איינמאל
••• ווען דער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע
דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב זי"ע, איז געווען אין שטאט ראצפערט ,האט ער געזאגט
איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע עניוות פאר זיינע נאנטע בזה"ל" ,ווען איך וואלט געהאט א
און אלס א אמתע שפל ברך ,דער בעלזא רב האט רבי צו פארן צו אים ,וואלט איך געפארן צו אים אויף
באמת גארנישט געהאלטן פון זיך ,און הגם די שבת פרשת חיי שרה" ,און זייט דאן האבן די
בעלזער חסידים זענען נאכגעגאנגען אים און מקורבים געהאט א שטארקע פחד יעדן שבת חיי
נישט זיין עלטערן ברודער רבי שמואל פון סאקאל שרה ,און לפלא איז דער צדיק וקדוש נפטר נסתלק
זי"ע ,האט דער צדיק רבי ישכר דוב זי"ע אלעמאל געווארן ליל שבת קודש פרשת חיי שרה.
געזאגט" ,די חסידים קומען נישט צו מיר ,זיי קומען •••
קיין בעלזא". ווי באקאנט איז דאס א גאר וואונדערליכע זאך,
אז די יארצייט פונעם הייליגען בעלזער רב רבי
און דער צדיק אליין האט עס איינמאל אזוי ישכר דוב זי"ע פאלט אלעמאל אויף דעם זעלבן
מסביר געווען ,דעם ערשטן ראש השנה נאך מיין טאג אין דער וואך וואס יום כיפור איז געפאלן
15
האט אזוי מכבד געווען ,האט די טאטע אים טאטנ'ס פטירה האבן די חסידים נישט געוואוסט
געזאגט ,אז דער ארימאן וואס גייט אזוי ארום נאך צו זיי זאלן פארן אויף יו"ט קיין בעלזא אדער קיין
געלט די גאנצן טאג ,איז א גדול און א גאון הדור סאקאל ,און זיי האבן באשלאסן צו באשליסן אויפן
וואס איז בקי און בבלי ,ירושלמי ,מדרש ומכילתא, וועג ,ווייל די זעלבע באן פארט צו ביידע.
ספרא וספרי ,בנגלה ובנסתר ,און עס איז כמעט ווען די באן איז אנגעקומען קיין בעלזא ,האט
נישט דא איינער גרעסער ווי אים ,און וועגן דעם זיי דער נאמען "בעלזא" אזוי אנגעכאפט ,אז זיי
האב איך אים אזוי מכבד געווען. האבן נישט געקענט נישט אראפגיין ,אין בעלזא
איז אלעס געווען ווי פריער ,די זעלבע פנימער ,די
האט דער טאטע רבי יהושע זי"ע ממשיך זעלבע אכסניה ,דער זעלבער בית המדרש ,נאר
געווען און מיר געזאגט ,יעצט וועסטו מיך פרעגן, ווען זיי זענען אריין ,אנשטאט צו טרעפן מיין
אז אויב דער איד איז אזוי גרויס פארוואס איז ער עלטערן ברודער שמואל ,האבן זיי געטראפן "ישכר
טאקע נישט פון די גרעסטע רבנים פון שטאט, בער" ,און ווי לאנג האבן זיי מיך געזען? פינף מינוט,
וועל איך דיר ענטפערן" ,אז דער אויבערשטער וויל צען מינוט! ,וועלן זיי דען צוליב אפלאזן די גאנצע
נישט -איז נישט" ,און אויב וועסטו מיך פרעגן, וועלט פון בעלזא? און נאר וועגן דעם זענען זיי
פארוואס איז נישט דער איד כאטש א קליינע רב אלע געקומען קיין בעלזא אויף יו"ט ,אבער דאס
אדער א ראש ישיבה אדער אפילו א שוחט אדער האט גארנישט געהאט מיט מיר.
איינע פון די אנדערע דבר שבקדושה ,וועל איך דיר •••
ענטפערן" ,אז דער אויבערשטער וויל נישט -איז עס ווערט דערציילט ,אז מיט זיין געוואלדיגע
נישט" ,און אויב וועסטו פרעגן פארוואס האט ער גרויסע ענוה האט דער הייליגער בעלזא רב רבי
נישט כאטש פרנסה ווי יעדע אנדערע איד ,וועל ישכר דוב זי"ע ,נאכן ווערן דער ממלא מקום פונעם
איך דיר ענטפערן" ,אז דער אויבערשטער וויל טאטן אין בעלזא ,אויפגעשטעלט א "מוכיח" וואס
נישט -איז נישט". זאל אים יעדן טאג מוסר זאגן ,ער האט געהייסן ר'
יעקב ,א פליט פון רוסלאנד ,וואס האט געמוזט
יארן שפעטער האט דער זון רבי ישכר דוב אנטלויפן פון דער מלוכה און האט געפונען א
זי"ע צוגעלייגט ,אז די טאטע האט געהאט א מקום מקלט אין בעלזא.
גרויסע חבורה פון געהויבענע אידן וואס האבן
געלערנט יומם ולילה ,וואס די טאטע האט אויס איינמאל ווען דער רבי איז געזעסן ביי א
געהאלטן ,איז פארוואס ,אז דער איד איז געווען סעודה מיט געסט ,איז דער ר' יעקב אריין און
אזא געהויבענע איד ,האט דער טאטע דעם איד געזאגט" ,דער רבי זיצט און עסט ,און פארגעסט
נישט אריין גענומען אין די חבורה ,האט דער זון וויפיל מענטשן עס זענען דא אין שטאט וואס האבן
רבי ישכר דוב זי"ע אויך גענטפערט די זעלבע" ,אז נישט וואס צו עסן!" ,גלייך איז דער רבי דער צדיק
דער אויבערשטער וויל נישט -איז נישט" ,דאס איז רבי ישכר דוב אויפגעשטאנען ,זיך אנטשולדיגט
געווען די ריינע אמונה פונעם הייליגען בעלזא רב ביי די געסט ,און איז אוועק אין שטאט קלייבן געלט
זי"ע ,און דאס איז די אמונה וואס ער האט אריין פאר די נצרכים.
געבאקען אין זיינע הייליגע קינדער. •••
••• דער צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט
דער הייליגער צדיק דער שומר אמונים זי"ע פארציילט ,אז איינמאל איז געקומען א ארימאן
האט דערציילט ,אז ער איז געווען אמאל אין שטוב צום טאטן הרה"ק רבי יהושע מבעלזא זי"ע ,און
פונעם צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע, דער הייליגער בעלזא רב זי"ע האט אים זייער
און ער האט גערעדט מיט א אדם גדול ,האט ער מכבד געווען ,און גערעדט מיט אים דברי תורה און
דאן געזאגט ,אז ער האט מקובל פונעם טאטן אים ארויס באגלייט מיט גרויס כבוד ,און עס איז
הרה"ק רבי יהושע מבעלזא זי"ע" ,אז ביז משיח געווען פארן זון רבי ישכר דוב זי"ע א גרויסע
צדקנו וועט קומען ,ווי עס איז דא א ערליכער איד וואונדער.
אפילו א דייטשל ,איז דאס אלעס דעם כח פונעם ווען דער זון רבי ישכר דוב האט געפרעגט
בעל שם טוב הקדוש זי"ע". פונעם טאטן ,ווער איז דער איד וואס די טאטע
16
••• •••
ווען דער הייליגער בעלזא רב זי"ע איז געווען דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב
אין מארינבאד ,איז צו אים אריין רבי שלמה חיים מבעלזא זי"ע ,האט אמאל געזאגט פאר זיינע
פון באלחוב ,וואס האט זיך פיל פארנומען מיט חסידים ,איר מיינט אז תעניתים און סיגופים
חכמת הנסתר ,און האט געזען אויפן טיש א זוהר ברענגען צו קדושה? איר האט א טעות! עס איז
אפען ביי פרשת ויחי ,און ער האט געבעטן דעם נישטא קיין גרעסערע קדושה ווי לימוד התורה ,איך
הייליגען בעלזא רב זאל אים זאגן פשט און א האב נאך נישט געזען אז דער יצר הרע זאל זיך אזוי
שטיקל זוהר ,ערשט נאך אסאך בעטן האט דער שטארק אנשטרענגען אפצוהאלטן א מענטש פון
רבי מסביר געווען א שיינעם פשט ,און רבי שלמה תעניתים ,ווי ער שטרענגט זיך אן אפצוהאלטן פון
חיים האט נאכדעם געזאגט" ,איך האב געזוכט אין לערנען.
אלע ספרי האר"י און נישט געפונען אזא שיינעם
פשט". איינמאל איז דער הייליגער בעלזא רבי זי"ע
געגאנגען מיט זיין זוהן רבי אהרן זי"ע אין מקוה,
שפעטער ווען מען האט דאס דערציילט פאר און ווען דער זוהן איז אריין ,האט ער געשריגן פון
רבינ'ס איידעם רבי פיניעלע מאוסטילא זי"ע ,וואס די הייסע וואסער "אוי! אוי!" ,און ווען ער האט זיך
איז אליין געווען א איש קדוש מאוד און א גאון צוגעוואוינט ,האט ער זיך געפרייט" ,הא! הא!",
בתורה ,האט רבי פיניעלע זי"ע געזאגט בזה"ל" ,אז האט דער טאטע רבי ישכר דוב זי"ע געזאגט "אזוי
מיין שווער קען דעם גאנצן זוהר בעל פה ווייס איך, איז דער דרך פון דער תורה – אנהייב "אוי אוי" און
אבער איך קען זיין גאנצן סדר הלימוד ,און איך האב צום סוף "הא הא" ,און ביי אן עבירה איז פארקערט,
נישט געפונען ווען ער לערנט זוהר" ,ווייל דער אין אנהייב "הא הא" ,און צום סוף "אוי אוי".
הייליגער בעלזא רב האט זיך זיין גאנץ לעבן גאר •••
שטארק באהאלטן מיט זיין הייליגע דרך אין רבי אברהם שולץ האט דערציילט ,אז בשנת
עבודת השם און אינעם גדלות בתורת הנסתר. תרע"ה ,ביי די ערשטער וועלט מלחמה ,האט מען
••• מיך גערופן אין מיליטער ,און איך בין געפארן מיט
דער זון הרה"ק רבי אהרן מבעלזא זי"ע האט א חבר צום הייליגער בעלזער רב רבי ישכר דוב
דערציילט ,אין לעמבערג האט מען געמאכט אן זי"ע ,וואס איז דעמאלט געווען אין ראצפערט ,דער
אסיפה צו גרינדן א צדקה קאסע ,אז ארימעלייט רבי האט אונז אריינגערופן און געפרעגט וואס מיר
זאלן נישט דארפן גיין פון טיר צו טיר נאך צדקה, לערנען ,און מיר האבן געזאגט מסכת נדרים ביים
אבער דער טאטע רבי ישכר דוב זי"ע איז שטארק גאון רבי מרדכי ווינקלער ממאד זי"ע ,אבער פון
געווען קעגן דאס גרינדען ,און די טאטע האט גרויס פחד און יראה האבן מיר זיך פארפלאנטערט
געזאגט דריי טעמים. און פארגעסן זיינע חידושים.
ערשטנס ,ווען דער ארימאן קלאפט אין טיר, האט דער הייליגער בעלזא רב אליין געזאגט
זעען די קינדער ווי מען נעמט אויף א ארימאן מיט די חידושים פון אונזער רבי'ן אויף נדרים ,הגם זיין
א פריינדליך פנים ,צווייטנס ,ווען ער שטייט ביי ספר "לבושי מרדכי" איז נאך נישט ארויס ,דערנאך
דער טיר ,ווערט דער בעל הבית נתעורר אויף האט ער מיר געזאגט" ,האב נישט קיין מורא ,דו
רחמנות און גיט ברייטהארציג ,דריטנס ,די ברכות וועסט קומען געזונט אהיים" ,און אזוי איז געווען,
פונעם ארימאן זענען א פארמעגן ,און מען טאר זיי איך בין דורך די גאנצע מלחמה אין ערטער פון
נישט אפלאזן. וואנעט ווייניג זענען צוריקגעקומען ,און בין
••• געקומען אהיים געזונט ,שפעטער האט דער גאון
עס ווערט דערציילט ,אז אין מונקאטש האט א רבי יוסף צבי דושינסקי זי"ע ערקלערט" ,דער
חסיד אריינגענומען ביי זיך אין שטוב יעדן שבת בעלזא רב האט אמאל ,ביי אן אסיפת רבנים,
בערך דרייסיג אורחים ,און דער רבי דער הייליגער גערעדט אין לערנען מיטן גאון רבי מרדכי
בעלזא רב רבי ישכר דוב זי"ע האט אמאל ווינקלער ,און האט תיכף פארשטאנען זיין גאנצן
געפרעגט דעם בעל מכניס אורח ,וואס ער גיט פאר דרך הלימוד".
17
גרויסע ישועות און רפואת דורך די עצה פון זיין צום די אלע אורחים צו עסן ,האט ער געזאגט ,א טעלער
יענעם דאקטאר. הייסע זופ מיט באנדלעך ,האט דער רבי געזאגט,
"אזוי דארף זיין ,ווייל אז מען גיט פלייש ,גיט מען
נאך דעם הייליגען בעלזא רב'ס פטירה ,האט קליינע שטיקלעך ,בעסער א ביליגע מאכל ,אבער
איינער געטראכט ,אז וויבאלד דער רבי האט מיט א שפע ,אז מען זאל זיך אנזעטיגן ווי עס דארף
אלעמאל געשיקט צו יענעם דאקטער ,וועל איך צו זיין".
אליין גיין ,עס האט אבער נישט געהאלפן.
דאן האט דער הייליגער בעלזא רב געפרעגט
איז ער געגאנגען צום זון רבי אהרן מבעלזא ווער עס גיסט אויף די אורחים צו נטילת ידים ,האט
זי"ע ,און רבי אהרן האט געשמייכלט און געזאגט, ער געזאגט ,עס שטייט א פאס וואסער ,און ווער עס
"וואס האט דאס מיטן דאקטער? ווען מיין טאטע זעט אז עס איז אויסגעגאנגען ,גייט עס אנפילן ,האט
האט געשיקט ,האט עס געהאלפן ,יעצט האט מען דער הייליגער בעלזא רב געזאגט" ,אה! זייער גלייך
דיך נישט געשיקט" ,און דער צדיק רבי אהרעלע – א ארימאן דארף אויך מקיים זיין הכנסת אורחים",
זי"ע האט יענעם געשיקט צו אן אנדער דאקטער, און דער איד האט געזאגט ,אז הושענא רבה גיט ער
און ער איז געזונט געווארן. עסן פאר די ארימעלייט פאר'ן דאווענען" ,זייער
••• ריכטיג ,זייער גלייך" ,האט דער רבי געזאגט" ,מען
דער זון דער הייליגער צדיק רבי אהרן מבעלזא קען זיך מאריך זיין אין דאווענען אויך שפעטער".
זי"ע האט אמאל געבעטן זיין שוואגער ,ער זאל אים
זאגן עפעס וואס ער האט געהערט פונעם טאטן איינמאל איז די ווייב פונעם בעל מכניס אורח
רבי ישכר דוב זי"ע ,האט ער געזאגט אין זיין נאמען, געקומען צום הייליגען בעלזא רב מיט א טענה און
"אפילו ווען אויף א מענטש ליגט א חיוב כרת ,קען געזאגט" ,מיין מאן וועט באקומען דעם שכר פאר
ער עס פאררעכטן דורך קלייבן צדקה פאר אידן", הכנסת אורחים ,און איך שטיי דאך דעם גאנצן טאג
און דער זון רבי אהרן האט זיך שטארק און קאך פאר די אורחים" ,האט דער הייליגער
פארוואונדערט און געזאגט פארן שוואגער" ,אזוי? בעלזא רב געזאגט" ,איר זענט א בטלנית – ער דארף
זאג עס נאכאמאל!". בעטן ביי אייך א חלק אין אייער שכר ,און נישט איר
••• ביי אים".
ווען דער הייליגער בעלזא רב רבי ישכר דוב •••
זי"ע איז געפארן מיט דער באן פון מונקאטש קיין דער הייליגער זון רבי אהרן מבעלזא זי"ע האט
האלשיץ ,איז דער וועג געגאנגען דורך א טונעל דערציילט ,אין בעלזא האט מען געוואלט איינמאל
אונטער דער ערד ,און דער רבי האט געפרעגט ווען פארגרעסערן דעם טאטנ'ס הויז ,אבער דערפאר
מען קומט צום טונעל ,און דורכאויס וואס מען איז האט מען געדארפט אריין נעמען א שטיקל פון די
דורך געפארן דעם טונעל ,האט דער צדיק געליינט גאס ווי מענטשן גייען דורך.
קריאת שמע מיט גרויס דביקות.
האט דער טאטע רבי ישכר דוב זי"ע געזאגט
און דער צדיק רבי ישכר דוב זי"ע האט מסביר בזה"ל" ,איך האב געלערנט אלע הלכות אין שולחן
געווען און געזאגט" ,אין הימל זענען דא מלאכים, ערוך וואס געהערן צו דער שאלה ,און עס איז
און אויף דער ערד זענען דא צדיקים וואס זענען נישטא קיין איסור ,אבער עס איז דא איין קליינע
ממליך דעם אויבערשטן ,אבער ווער איז אים ממליך שורה אין "צוואת רבי יהודה החסיד" נישט צו
אונטער דער ערד? די מתים זענען דאך פטור פון נעמען פון א שטעג וואס רבים גייען דורך ,און פון
מצוות! דערפאר האבן מיר א געלעגנהייט ,ווען מיר דעם האב איך גאר שטארק מורא".
פארן אונטער דער ערד ,צו ליינען קריאת שמע און •••
ממליך זיין דעם אויבערשטן אויך דארט". עס ווערט דערציילט ,אז ווען מען איז געקומען
••• צום צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע מיט אויער
עס ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע קרענק ,האט ער אלעמאל געשיקט צו א באקאנטן
אהבת ישראל פונעם צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא פראפעסאר אין קראקא ,און אידן האבן געזען
18
פון איינעם פון אירע אייניקלעך ,הרב מנחם קליין, זי"ע ,פאר דער ערשטער וועלט מלחמה האט זיין
רב אין פראנקפורט. זוהן רבי מרדכי )שפעטער פון בילגאריי( געדארפט
••• גיין אין מיליטער ,און די מאמע די רעבעצין איז
עס ווערט דערציילט ,אז אין די יארן פון דער אריין צום רבי'ן מיט א הזכרה ,און דער רבי האט
ערשטער וועלט מלחמה איז געווען אין דער שטארק געקרעכצט ,ווען זי האט זיך געוואונדערט
שטאט ריישא א בעלזער חסיד ,ר' צבי ,וואס זיין אויפן קרעכטץ ,האט דער הייליגער בעלזא רב
שטוב איז כסדר געווען אפען פאר די פליטים ,מען געזאגט" ,איך באקום אסאך הזכרות פון אידישע
האט דארט געגעסן ,געטרונקען און געשלאפן ,און בחורים וואס דארפן גיין צום מיליטער ,אבער די
ער האט די אורחים גאר שיין אויפגענומען און פאר הזכרה האט מיך מער אנגערירט ,און דערויף קרעכץ
זיי אלעס צוגעשטעלט. איך".
•••
איינער פון זיינע געסט ,ר' חיים נטע כ"ץ ,איז עס ווערט דערציילט ,אז מיט בערך הונדערט
געפארן צום רבי'ן דער צדיק רבי ישכר דוב יאר צוריק איז געווען אין ירושלים א יונג
מבעלזא זי"ע ,וואס איז דעמאלט געווען אין פארפאלק פון דער משפחה קליין וואס האבן
שטאט בארדיוב ,און האט שטארק אויסגעלויבט לאנגע יארן נישט געהאט קיין קינדער.
דעם בעל מכניס אורח ר' צבי ,און דערציילט פארן
רבין די געוואלדיגע הכנסת אורחים וואס דער איד די פרוי איז געפארן קיין וויען צו די גרויסע
טוט. דאקטוירים ,און אויפן וועג איז זי אדורך די שטאט
ראצפערט ,וואו דער הייליגער בעלזער רב רבי
שפעטער איז דער מכניס אורח ר' צבי אליין ישכר דוב זי"ע איז דעמאלט געווען.
געקומען צום רבי'ן אויף א שבת ,און ווען דער רבי
האט געהערט ,אז ער האט נאך נישט וואו צו האט די פרוי געלאזט שרייבן א קוויטל ,און איז
שלאפן ,האט ער געזאגט" ,דו ביסט דאך א מכניס אריין צום הייליגען בעלזא רב זי"ע ,אבער פאר א
אורח ,ווי איך האב געהערט ,איך וויל אז דו זאלסט פדיון האט זי שוין נישט געהאט קיין געלט ,ווייל
שלאפן ביי מיר" ,און דער רבי האט אליין דער וועג האט געקאסט זייער טייער ,האט זי
ארויסגעטראגן א ברייטן פאטעל פון זיין צימער, ארויסגענומען עטליכע מאראנצן וואס זי האט
כדי מען זאל קענען אריינשטעלן נאך א בעט ,און מיטגעברענגט פון ארץ ישראל ,און געזאגט פארן
אליין אנגעבעט דאס בעט פאר'ן חסיד. רבין ,אז אנשטאט א פדיון ברענגט זי פאר'ן רבי'ן
פירות פון ארץ ישראל.
דער ר' צבי האט געוואלט אנטלויפן פון גרויס
בושה ,אבער דער רבי האט געזאגט" ,דו ביסט א גלייך איז דער רבי אויפגעשטאנען מלא
גרויסער מכניס אורח ,און יעצט וואס איך האב די קומתו ,און ווען די גבאים האבן זיך געוואונדערט,
זכיה דיך צו האבן אלס גאסט ,וועל איך עס נישט האט ער געזאגט" ,איך שטיי אויף לכבוד א פרוי
אפגעבן פאר קיינעם" ,ווען ר' צבי איז צוריק אהיים, וואס איז געקומען פון ארץ ישראל ,און לכבוד פירות
האט ער געזאגט צו ר' חיים נטע מיט א שמייכל פון ארץ ישראל וואס זענען געקומען אין מיין
"איך דארף דיך ארויסווארפן פון מיין שטוב ,ווייל שטוב" ,און לאנגע מינוטן האט דער צדיק רבי
צוליב דיינע לויב ווערטער האט זיך דער רבי אזוי ישכר דוב זי"ע געקוקט אויף די מאראנצן.
אנגעמוטשעט פאר מיר".
••• דערנאך האט דער צדיק געליינט די קוויטל
א איד איז אמאל אנגעקומען קיין בעלזא און געזאגט פאר די פרוי" ,דו דארפסט נישט קיין
שפעט ביינאכט ,און ווען ער האט געזען ליכט דאקטוירים ,פאר צוריק קיין ארץ ישראל ,ווייל דיין
אינעם רבי'נס שטוב ,האט ער געקלאפט, ישועה איז נאנט ,און דו וועסט נאך זוכה זיין צו
מיינענדיג אז איינער פון די הויזגעזינד איז נאך קינדער ,אייניקלעך און אור-אייניקלעך" ,זי איז
אויף ,אבער צו זיין וואונדער האט דער רבי אליין צוריקגעפארן אן גיין צו קיין דאקטאר ,און זי האט
געעפנט די טיר און געפרעגט פון דעם איד מיט געהאט זעקס קינדער ,די מעשה ווערט דערציילט
19
רבינו זאגט "והן לא יאמינו לי" ,אין יענעם רגע האט פרייד" ,האסטו שוין געגעסן?" ,ווען דער איד האט
ער זיך דערמאנט דעם גאנצן שמועס מיטן זיידן געזאגט ניין ,איז דער רבי אליין אריין אין קיך אים
אלס קינד. אנגרייטן עסן ,און ווען ער האט געזען אז דער איד
פילט זיך נישט באקוועם ,האט ער אים בארואיגט
און דאס איז געווען די שמועס ,דער זיידע און געזאגט" ,אזא חשוב'ע מצוה ווי הכנסת אורחים
האט אים געפרעגט ,וואס ער לערנט אין חדר ,און קען איך נישט מקיים זיין יעדן טאג ,אין דיין זכות
ער האט דערציילט ווי משה רבינו האט רחמנות בין איך זוכה זי מקיים צו זיין בהידור".
געהאט אויפן קליינעם ציגעלע און עס געטראגן •••
אויף זיינע אקסלען ,און ווי דער אייבערשטער דער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע
האט אים דערפאר אויסגעקליבן צו פירן די אידן, האט אמאל געזאגט" ,עס איז אים גרינגער צו טאן
דערנאך האט ער דערציילט זיין קשיא ,אז אויב די שווערסטע עבודות ,ווי צו נעמען איין קוויטל פון
משה רבינו האט אזוי ליב געהאט אידן ,פארוואס א איד" ,אבער פונדעסטוועגן האט ער אכטונג
האט ער געזאגט אז זיי וועלן אים נישט גלייבן "והן געגעבן ,אז קיין טאג זאל נישט אדורכגיין אן נעמען
לא יאמינו לי". א קוויטל פון א איד ,און דאס איז ביי אים געווען א
הייליגע עבודה ,און צום ראווער דיין ,רבי יענקל
האט דער זיידע דער הייליגער שר שלום זי"ע לינסקער ,האט ער געזאגט אין זיין ערשטן יאר,
אים געזאגט ,משה רבינו האט געוואוסט ,אז די אידן "איך קען יעדן טאג פירן צוויי טישן ,זאגן תורה
וועלן גלייבן ,ער האט אבער געוואלט הערן פונעם כהלכה און אגדה און דאווענען פארן עמוד – אבער
אייבערשטן אליין אז ער וועט זיי אויסלייזן אפילו נעמען א קוויטל?! אוי ,ווי קען מען נעמען א קוויטל
ווען זיי וועלן נישט שטיין אויף די ריכטיגע מדרגה, פון א איד?!".
מיט דעם האט ער געעפנט א וועג פאר די מנהיגי •••
ישראל פון אלע דורות ,צו מלמד זכות זיין אויף אידן אלס קליין קינד איז דער צדיק וקדוש רבי ישכר
און מתפלל זיין פאר זיי ,אין וועלכן מצב זיי זאלן דוב מבעלזא זי"ע ,אמאל געזעסן ביי זיין זיידן דער
נאר זיין ,און דאס האט דער זיידע אים געהייסן הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע ,אויף די קני ,דער
געדענקען ווען ער וועט ווערן א מנהיג ישראל. זיידע האט מיט אים גערעדט א לענגערע צייט ,און
••• צום סוף געזאגט" ,ווען דו וועסט זיצן אויף דעם
עס ווערט דערציילט ,אז אין די צייט פון דער שטול פון הנהגה ,זאלסטו געדענקען וואס איך האב
ערשטער וועלט מלחמה ,ווען דער צדיק רבי ישכר דיר געזאגט".
דוב מבעלזא זי"ע איז געווען אין וויען ,איז ער איין
פרייטאג צונאכטס פארביי א בית המדרש ,און ווען דער קינד איז אראפגעקומען ,האט זיין
דורכן פענסטער האט ער געהערט א זיסע קול פאטער רבי יהושע זי"ע אים געפרעגט וואס דער
תורה ,ער איז אריין ,און געזען ווי א אידישער זיידע האט גערעדט ,אבער ער האט נישט געקענט
זעלנער ,אנגעטון אין די עסטרייכישע געדענקען ,אזוי אויך ווען מען האט אים שפעטער
מיליטערישע קליידער ,זיצט און לערנט מיט א געפרעגט ,ביי זיין בר מצוה און ביי זיין חתונה ,האט
געשמאק. ער עס נישט געדענקט ,און דאס האט אים זייער וויי
געטון.
דער הייליגער בעלזא רב האט אים געפרעגט,
פון וואו ער איז ,און דער זעלנער האט דערציילט, נאך דער הסתלקות פון זיין טאטן רבי
ווען מען האט מיך גענומען אין מיליטער ,האב איך יהושע'לע זי"ע איז דער צדיק רבי ישכר דוב זי"ע
געבעטן דעם אייבערשטן ,אז איך זאל נישט דארפן געווען באזארגט און געזאגט מיט אן אמת" ,ווי קען
מחלל שבת זיין ,און איך האב צוגעזאגט ,אז אויב איך ווערן א מנהיג ישראל ,איך בין דאך נישט ראוי
איך וועל קענען האבן שבת פריי ,וועל איך דעם דערצו" ,נאך די שבעה האט ער זיך געזעצט
גאנצן טאג אוועקגעבן פארן אייבערשטן. לערנען די וואכעדיגע סדרה ,פרשת תרומה ,אבער
מען האט מיך געשטעלט צו העלפן א הויכן דער חומש האט זיך געעפנט ביי פרשת שמות ,און
מיליטערישן באאמטן ,און איך האב ביי אים זיינע אויגן זענען געפאלן אויפן פסוק וואו משה
20
זיך פירן אזוי ווי עס וועט מיר איינפאלן ,און פון געטראפן חן ,און ער האט מיר ערלויבט צו זיין פריי
זיינע ווערטער קען איך נישט משנה זיין". שבת ,און דורכאויס די וואך משלים זיין מיין
••• ארבעט ,און זינט דאן געב איך אוועק מיינע שבתים
עס ווערט דערציילט ,אז ביי א סדר נאכט ביים נאר פאר תורה.
צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע ,ווען דער זון רבי
אהרן איז נאך געווען א קינד ,האט זיין פאטער דער האט זיך דער הייליגער בעלזא רב זי"ע
הייליגער בעלזא רב זי"ע געטון פארשידענע אנגערופן מיט גרויס התרגשות" ,יעצט פארשטיי
שינויים ,כדי דער קינד זאל פרעגן די קשיות ,ווי עס איך פארוואס משיח איז נאך נישט געקומען ,וועט
איז די מצוה אין דער נאכט ,דער זון רבי אהרן איז דען זיין אזא נחת רוח פארן אייבערשטן ווען משיח
אבער געבליבן שטיל ,און האט נישט געפרעגט, וועט קומען ,ווי פון דעם איד וואס זיצט אזוי און
צום סוף האט דער פאטער אים געפרעגט, לערנט תורה אין זיין מצב".
פארוואס ער פרעגט נישט קיין קשיות אויף די זאכן •••
וואס ער טוט אנדערש ,האט דער קינד אין די מלחמה יארן ,ווען דער צדיק רבי ישכר
געענטפערט מיט גרויס יראת הכבוד צום טאטן, דוב מבעלזא זי"ע איז געווען אין ראצפערט ,האט
"אויף דעם וואס דער טאטע מאכט ,פרעגט מען דער לאפאשער רב ,רבי משה דוד טייטלבוים זי"ע,
נישט קיין קשיות". גערעדט פאר א גרויסן ציבור אידן ,און ער האט
••• מעורר געווען אז אידן זענען אין א צרה און מען
איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב דארף תשובה טון ,אינמיטן האט ער זיך געוואנדן
מבעלזא זי"ע צוריקגעקומען פון מארינבאד ,און צום הייליגען בעלזער רב און געבעטן ,אז ער זאל
זיין זון דער הייליגער צדיק רבי אהרן זי"ע איז נאך אויך מעורר זיין דעם עולם ,ווייל זיינע ווערטער
דארט געבליבן ,און רבי אהרן'ס זון רבי משה הי"ד וועלן זיכער האבן א השפעה.
איז געקומען מקבל פנים זיין זיין זיידן ווען עראיז
אנגעקומען אהיים ,נאכן געבן שלום האט דער ווען דער לאפאשער רב האט געענדיגט ,האט
זיידע זיך אנגערופן צו אים" ,איך ווייס נישט פון דער צדיק וקדוש רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע
וואנעט דו האסט אזא טאטע ,ער האט נישט אזא געזאגט בזה"ל" ,לאפאשער רב ,זענט איר שוין
טאטע",און מיט די קורצע ווערטער האט דער פארטיג מיט אייערע טענות? ,ווען משיח וועט
הייליגער בעלזא רב ארויסגעברענגט ,זיין גרויסע קומען ,וועלן אידן שוין תשובה טון ,דער עיקר איז,
הערצה צו זיין זון ,און אין דער זעלבער צייט זיך אז אידן זאלן זיך ליב האבן איינער דעם צווייטן ,מען
אליין געהאלטן אזוי קליין. ברויך ליב האבן אפילו דעם נידריגסטן איד ווי זיך
אליין ,און אוועקרוקן יעדע זאך וואס ברענגט פירוד
לבבות ,און אין דעם ליגט די ישועה פון אידן אין א
צייט פון צרה".
•••
דער הייליגער צדיק רבי אהרן מבעלזא זי"ע,
האט פון יונגווייז אן געפירט א וועג פון גרויס
פרישות ,און זיין פאטער דער צדיק רבי ישכר דוב
זי"ע פלעגט אים כסדר שיקן זאגן ,אז ער זאל מער
עסן און זיך נישט אזוי מסגף זיין.
איינמאל האט ער דאס געשיקט זאגן דורך רבי
אברהם לאנדמאן פון סטרעליסק ,האט דער צדיק
רבי אהרן אים געבעטן צוריק צו זאגן פארן פאטער,
"פארן טאטן וואלט איך מיך געווארפן אין פייער,
אבער מיין זיידע ,דער הייליגער רבי יהושע מבעלזא
זי"ע ,האט מיר געזאגט ,אז אין עבודת השם זאל איך
21
געזאגט ,אז די זיידע דער הייליגער עטרת צבי האט
יארצייט כ"ג מרחשון
איר געזאגט בזה"ל" ,דו וועסט האבען איין אייניקל,
וואס וועט דערלייכטען די וועלט" ,און זי האט הרה"ק רבי יהוסף ב"ר צבי הירש הלוי זי"ע
געזאגט ,אז דער אייניקל איז פון וועם די זיידע )ראטטענבערג( ,בעל בני שלשים ,מקאסאן
האט גערעדט ,ווייל זיין פנים שיינט אזוי ווי דעם "הנקרא ר' יהוסף צדיקא מקאסאן"
פנים פונעם זיידן.
אויך האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע ער איז געבוירן אין שטאט טלוסט ,ג' מנחם אב
מעיד געווען בזה"ל" ,דער איז דעם רבינ'ס בשנת תרי"ג.
אייניקעל" ,און דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט
געזאגט ,אז פונעם זיידן איז נאכנישט געווען אויף צו זיין טאטן הרה"ק רבי צבי הירש מקוזובה זי"ע,
די וועלט איינער מיט דעם מוח קדוש ווי דעם בן הרה"ק רבי יהוסף מקוזובה זי"ע) ,חתן הרה"ק
אייניקל. רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע(,
בן הרה"ק רבי אהרן ארי' לייב מדאלינא זי"ע,
ער האט זוכה געווען צו זיין ביים הייליגען בן אחר בן פון הגה"ק רבי דוד הלוי בעל הטו"ז
זיידן הרה"ק רבי שמואל מהעליטש זי"ע פאר בערך מלבוב זי"ע.
א יאר צייט ,און זוכה געווען צו א געוואלדיגע
התקרבות ,יענע צייט איז דער קינד ליידער גאר און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חי' דרעזיא
שטארק קראנק געווארן ,און די מצב איז געווען ע"ה,
גאר שווער ,האט די מאמע גענומען דעם קינד ,און בת הרה"ק רבי שמואל מהעליטש זי"ע,
אריין געלייגט אין דעם בעט פון איר טאטע ,און בן הרה"ק רבי אורי' זי"ע,
ארויס פון שטוב מיט א געוויין. בן הרה"ק רבי שלמה ווילנער זי"ע ,מתלמידי
הבעש"ט הקדוש זי"ע.
ווען דער זיידע האט געזען דעם קינד ,האט ער
געריפן דעם טאכטער און געזאגט" ,קום נעם דיין ער איז געווען א גאון הגאונים מפורסם בכל
קינד ,עס פעלט אים גארנישט" ,ווען די מאמע איז קצוי תבל ,ער איז געווען דער שר התורה און א בקי
צוריק געקומען האט זי געזען ,אז דער קינד איז נפלא בנגלה ובנסתר און א בעל מוח וזיכרון נפלא,
ב"ה געזונט ,אויך האט זי געטראפן א צעטיל אויפן צדיקים האבן מעיד געווען ,אז פונעם אריז"ל איז
בעט און דארט איז געשטאנען" ,צבי בן הינדא", נישט געווען אויפן וועלט אזא מוח ווי דעם גאון ,ער
וואס דאס איז געווען דעם נאמען פונעם הייליגען איז געווען א איש צדיק און א קדוש ישראל חו"פ
זיידן מזידיטשוב ,די מאמע האט געהאלטן דעם בוצ"ק ,ער איז געווען א בעל דרשן נפלא און פון די
צעטיל נעבן דעם קינד פאר יארן אלס שמירה. גרעסטע אדמורי"ם בדורו.
ער האט גאר אסאך תורה געלערנט פון זיין ער האט זיך זיין גאנץ לעבן אסאך מסגף
הייליגען טאטן זי"ע ,וואס האט אריין געלייגט גאר געווען מיט סיגופים און תעניתים נפלאים ,ער איז
אסאך כוחות אין דעם קינד ,און דאן אלס יונג קינד געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אהבת
איז ער שוין געווען באוויסט מיט זיין גדלות בתורה ישראל און א בעל צדקה נפלא ,ער האט אסאך
און זיין געוואלדיגע חריפות און בקיאות בתורה, צדקה געטיילט און אליין צוזאמען געשטעלט
ער האט זיך שוין דאן געפירט מיט א גרויסע גרויסע סכומים פאר צדקה ,ער האט מחבר געווען
קדושה וטהרה און געווען באוויסט שוין דאן אלס חיבורים ודרושים נפלאים על דרך הקבלה ,ער איז
א איש קדוש מאוד. געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א
גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ.
זיין נאמען איז דאן שוין אלס קינד ארויס
זייענדיג איינע פון די גרעסטע עילויים אין גאנץ ווען דער צדיק איז געבוירן געווארן ,האט די
אירופה ,ער איז געווען באוויסט מיט זיין מוח חד באבע הרבנית הצדקת מרת ריזל ע"ה די טאכטער
וחריף און א געוואלדיגע כח הזכרון ,ווי זיין אייניקל פונעם הייליגען עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע
22
טאהשער רב געזאגט ,אז יעצט איז ער נאכנישט הרה"ק רבי פינחס שלום הלוי מקאסאן זי"ע האט
גרייט ,אבער אפשר אין א יאר ארום ווען דער קינד מעיד געווען ,אז דער זיידע האט אמאל אין איינע
וועט ווערן בר מצוה. פון זיינע שמועסן געזאגט ,ביי די 11יאר אלט האט
ווען דער זון איז געווארן 13יאר ,איז זיין ער שוין געקענט בעל פה שו"ע יו"ד ח"א און שו"ע
טאטע אריבער מיטן בחור צום הייליגען שרף חו"מ.
מטאהש זי"ע ,און ווען זיי זענען אריין געקומען, ער איז געווען א תלמיד פון די צדיקים בדורו
האט דער שרף מטאהש אויפגעהויבן זיינע הייליגע ובתוכם.
אויגן און א קוק געגעבן אויפן בחור ,און אזוי ווי ער
האט געזען דעם בחור און געזען אז דא שטייט פאר הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל המהרי"א מזידיטשוב
אים א נשמה טהורה וגבוה ,האט ער גלייך מסכים זי"ע,
געווען צום שידוך. הרה"ק רבי יצחק אייזיק מקאמארנא זי"ע,
דאן האט מען אפגעראכטן דעם סעודת בר הרה"ק רבי אליעזר צבי בעל דמשק אליעזר
מצוה צוזאמען מיט מסיבת התנאים ,און ט"ו אלול מקאמארנא זי"ע,
בשנת תרכ"ח ווען דער בחור איז געווען בערך 15 הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע,
יאר אלט ,האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע,
הצדקת מרת שרה יוטל ע"ה ,בת הרה"ק רבי משולם הרה"ק בעל אך פרי תבואה מליסקא זי"ע,
פייש השרף מטאהש זי"ע. הרה"ק בעל אמרי יוסף מספינקא זי"ע,
חתנו הרה"ק רבי משולם פייש השרף מטאהש זי"ע.
ביים חתונה זענען געקומען אסאך צדיקים
פונעם דור ובתוכם הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך איינמאל האט אים זיין גרויסע רבי הרה"ק רבי
פרי תבואה מליסקא זי"ע וואס איז געווען פון די יצחק אייזיק מזידיטשוב זי"ע געזאגט ,מיין פעטער
שושבינן מצד הכלה ,דער הייליגער צדיק מליסקא הרה"ק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב
האט דאן געגעבן א ברכה פארן חתן וכלה בזה"ל, זי"ע האט דערציילט ,אז דער בעש"ט הקדוש זי"ע
"יהי רצון שתשרה עליך רוח קדשו של זקינך הרה"ק האט נישט געוואלט אראפ קומען אויף די וועלט,
מזידיטשוב ,ותמשיך שרשרת הקודש בהנהגת עדת ביז מען האט אים צו געזאגט אז מען וועט אים
חסידים ,וכל הנטיעות היוצאים ממך יהיו כמותך". געבן די תלמידים די ששים גבורים.
פאר 6יאר איז דער צדיק געזעצן על שלחן אויך דער הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב
חמיו ,דארט האט ער עוסק געווען בתורה יומם זי"ע האט נישט געוואלט אראפ קומען ,נאר אויב
ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה ,די שווער האט מען זאגט אים צו אז ער וועט האבן תלמידים
דעם איידעם גאר שטארק מחבב און מקרב געווען, ששים גבורים ,און דער פעטער האט געזאגט אז
ער האט געהאט די זכי' צו לערנען בחברותא מיטן איך בין פון די 60תלמידים.
גרויסן שווער ,ער האט גאר אסאך תורה ועבודת
השם קונה געווען פון זיין הייליגע שווער וואס איז דאן האט דער הייליגער צדיק רבי יצחק
געווען באקאנט מיטן נאמען "השרף" צוליב זיין אייזיק מזידיטשוב זי"ע געזאגט ,איך האב אויך
גאר הייליגע עבודה וואס איז געווען מיט א אש נישט געוואלט קומען נאר אויב איך וועל האבן
קודש כמנהג טאהש. תלמידים ששים גבורים ,און ער האט צו געלייגט
די מיין תלמיד רבי יהוסף ביסט פון די ששים
כ"ח סיון בשנת תרל"ג ווען זיין הייליגע שווער גבורים.
דער שרף מטאהש זי"ע איז נסתלק געווארן
יוגערהייט זייענדיג נאר 59יאר אלט ,און מיט דעם בשנת תרכ"ב איז דער טאטע הרה"ק רבי צבי
אפ געשטעלט א שרעקליכע מגיפה אינעם שטאט, הירש זי"ע געווען אין שטאט טאהש ביים הייליגען
האט דאן דער איידעם רבי יהוסף זי"ע איבער שרף מטאהש זי"ע ,וואס האט דאן געזיכט א שידוך
גענומען דאס רבנות אין טאהש ,וויבאלד דער זון פאר זיין טאכטער ,האט ער דאן אנגעטראגן אז
הרה"ק רבי אלימלך זי"ע איז נאך דאן געווען א דער הייליגער שרף זאל נעמען זיין זון יהוסף אלס
קליין קינד. איידעם פארן טאכטער ,האט דער הייליגער
23
ספר בני שלשים ,על התורה ומועדים, זיינע גרויסע רבי'ס ובתוכם דער הייליגער
ספר ויצבר יוסף ,חידושים. דברי חיים מצאנז זי"ע און דער הייליגער ייטב לב
מסיגוט זי"ע האבן געשיקט א מכתב צו די קהלה
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. אין טאהש ,אז מען זאל אים ממנה זיין אלס דער
ממלא מקום ,און געגעבן א ברכה אז ער זאל
הרה"ק רבי חיים שלמה בעל שמועה טובה מקאסאן מצליח זיין אלס ממלא מקום פון זיין גרויסע
זי"ע ,ממלא מקום אביו ,חתן הרה"ק רבי אשר שווער.
ישעיה מקולבסוב זי"ע,
הרה"ק רבי משה שמואל מקאסאן קליינווארדיין בשנת תרמ"ג האט ער איבער געגעבן דאס
זי"ע ,חתן הרה"ק רבי בן ציון פיש מבארשא זי"ע, רבנות פאר זיין שוואגער הרה"ק רבי מנחם בראדי
הרה"ק רבי ישראל צבי בעל האור מלא מקאסאן בעל באר מנחם מקאליב זי"ע ,און דאן האט ער
זי"ע ,הי"ד ,חתן הרה"ק רבי שלום אליעזר גענומען דאס רבנות אין שטאט נירמאדא ,בשנת
מראצפערט זי"ע ,הי"ד, תרנ"ד איז ער געווארן רב אין שטאט דעברעצין,
הרה"ק רבי מאיר שלום ממזילאבריץ זי"ע, דארט האט דער צדיק גאר אסאך אויף געטון פארן
הרה"ק רבי יום טוב מנחם מקאלוב זי"ע ,חתן דודו שטאט ,ער האט מתקן געווען גרויסע תיקונים און
הרה"ק רבי יעקב ראטטענבערג אב"ד קוזובה זי"ע, מקרב געווען אסאך אידן צו תורה ועבודת השם.
בתו הרבנית הצדקת מרת רייזל ע"ה ,אשת הרה"ק
רבי שמואל שיינפעלד מקאשוי זי"ע, ב' אלול בשנת תרנ"ז האט מען דעם צדיק אויף
בתו הרבנית הצדקת מרת רחל יענטא ע"ה ,אשת גענומען אלס רב אין שטאט קאסאני ,און דארט איז
הרה"ק רבי שמואל צבי ווייס מבנדיקוביץ זי"ע, ער געבליבן ביז צו זיין פטירה ,ער האט דארט אין
בתו הרבנית הצדקת מרת חיה דרעזיא ע"ה ,אשת קאסאני מרביץ תורה געווען פאר בערך 15יאר
הרה"ק רבי יהודה לייבוש ערליך מדליטין זי"ע. פאר הונדערטער תלמידים גאונים און גדולים
בתורה ,אויך האט ער דארט אויף גישטעלט דעם
אנפאנג ווינטער בשנת תרע"ב ,איז דער צדיק ישיבה המפורסם "דער קאסאנער ישיבה" ,וואס פון
ליידער קראנק געווארן ,שבת קודש פרשת וירא כ' דארט זענען ארויס געקומען אסאך גדולים בתורה.
מרחשון האט דער צדיק אנגעהויבן נאר רעדן ער האט זיין גאנץ לעבן געפירט מיט א
בלשון הקודש ,ער האט די גאנצע צייט געהאלטן געוואלדיגע קדושה וטהרה ,ער האט גאר אסאך
און איין זאגן פסוקי ייחוד און איבער געזאגט דעם עוסק געווען אין סיגופים און תעניתים ,די
תפלה פון אמת ויציב און אמת ואמונה ,אזוי איז מקורבים האבן מעיד געווען ,אז דער צדיק האט
דאס געגאנגען ביז דינסטאג פרשת חיי שרה. אפילו אין די גרעסטע קעלטן אינמיטן ווינטער ,זיך
גע'טובל'ט אינעם פראסטיגען טייך מיט א מסירת
אפאר רגעים בעפאר יציאת נשמה ,האט דער נפש ,און אפילו זייעדיג א חלש האט מען דעם
צדיק וקדוש אויס געשריגן די פסוקים פון תקיעת צדיק נישט געקענט צו רעדן דאס מבטל צו זיין.
שופר "מן המצר וקר"ע שט"ן" ,און מיט די ווערטער
האט דער צדיק וקדוש צוריק געגעבן זיין הייליגע זיין עבודת התפלה איז געווען באוויסט אז עס
נשמה צום באשעפער ועלתה נשמתו הטהורה איז צו געגאנגען מיט א געוואלדיגע אש דקדושה
לגנזי מרומים. און א התלהבות און א ברען ,און ער האט אסאך
אידן מקרב געווען צו תורה ועבודת השם ורבים
נסתלק לגנזי מרומים ביום שלישי פרשת חיי השיב מעון ,אויך האט ער סיי זיין אייגן געלט און
שרה כ"ג מרחשון בשנת תרע"ב ,זייענדיג 59יאר אויך געלט וואס ער האט צוזאמען געשטעלט
אלט ,ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאסאן אוועק געטיילט פאר עניים און צובראכענע אידן.
אוקריינא.
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי
זכותו הגדול יגן עלינו תורה און חידושי תורה ,וואס רוב דערפון זענען
ועל כל ישראל אמן. אויפן דרך תורת הנסתר.
24
וועג צום שוהל ערב שבת קודש ,האט דער צדיק מעשיות
געהערט א גרויסע רעש ארויס קומען פון א שטוב,
האט דער צדיק געפרעגט פון די שטאט מענטשן הרה"ק רבי ישראל צבי בעל האור מלא
וואס גייט פאר ,האט מען דערציילט פארן צדיק ,אז מקאסאן זי"ע ,הי"ד האט דערציילט די מעשה,
אין דעם שטוב ליגט ליידער א חולה וואס האלט אמאל האט פאסירט ,אז א איד פון א שטאט נעבן
שוין ממש ביי גסיסה און די חברא קדישא שטייען קאסאן ,איז ליידער זייער קראנק געווארן ,און
שוין ארום דעם בעט. וויבאלד דארט אין שטאט איז נישט געווען קיין
דאקטאר ,האט מען דעם חולה אריבער געפירט
איז דער צדיק אריין אין שטוב פונעם חולה, קיין קאסאן ,וואס דארט איז יא געווען א דאקטאר,
און אזוי ווי ער האט געזעהן דעם חולה ,האט ער און דאס איז געווען אין די צייט פון די ימים נוראים.
געבעטן פון די שטוב מענטשן א שאכטל האניג
פארן חולה ,די שטוב מענטשן וואס זענען דארט דער מצב איז געווארן ערגער און ערגער ביים
געווען וואס זענען דאך געווען פון די מתנגדים, חולה ,און ער איז שוין געווען ממש אין א מצב פון
האבן גלייך אפ געלאכט פונעם צדיק ,ווייל ווי אזוי גסיסה רח"ל ,איז מען געגאנגען מזכיר זיין דעם
קען מען געבן האניג פאר א חולה וואס איז א גוסס חולה ביים צדיק וקדוש רבי יהוסף בעל בני שלשים
און ווי אזוי מעג מען אים אפילו אנרירן ,אבער דער מקאסאן זי"ע ,און ווען עס איז אנגעקומען די
צדיק האט זיך נישט געלאזט ,נאר האט געהייסן גרויסע טאג פון הושענא רבא ,איז דער מצב געווען
פאר זיין גבאי ,אז ער זאל ווי שנעלער ברענגען ממש סכנות נפשות ,און די חברא קדישא זענען
האניג. שוין געווען ביים חולה גרייט ,איז מען דאן
געקומען מזכיר זיין ביים צדיק ,אז אין אזא הייליגע
ווען דער צדיק האט באקומען די האניג ,האט טאג ווי הושענא רבה קען די רבי זיכער פועל'ן א
ער גענומען פיטערן פארן חולה א לעפל נאך א רפואה פארן חולה.
לעפל פון די האניג ,און לפלא נישט לאנג נאכדעם ווען מען איז געקומען שמיני עצרת ביים
איז דער חולה געזונט געווארן כאחד אדם ,און סעודה נאכאמאל מזכיר זיין דעם חולה ,האט דער
אפילו געקומען דאווענען מיטן צדיק קבלת שבת, צדיק וקדוש מיט זיין גרויס עניוות געזאגט בזה"ל,
פארשטייט זיך אז די מופת האבן אפילו די "קען איך דען באווייזן מופתים ,איך קען נאר
מתנגדים נישט געקענט פארזעהן ,און מען האט דערציילט א מעשה" ,און דאן האט דער צדיק
געלאזט דעם צדיק וקדוש דער שרף מסטרעליסק וקדוש אנגעהויבן דערציילן די מעשה.
זי"ע אפ רעכטן דעם שבת מיט אלע זיינע מנהגים.
ווי באוויסט האט דער צדיק הרה"ק רבי אורי
ווען דער צדיק מקאסאן זי"ע האט געענדיגט השרף מסטרעליסק זי"ע קיינמאל נישט אפ
די מעשה פונעם שרף ,האט ער גענומען א שטיקל געזאגט קיין סנדקאות ,איינמאל האט מען
חלה פון זיין שיריים ,און ער האט געהייסן מען זאל געלאדענט דעם צדיק דעם שרף מסטרעליסק צו
דאס געבן צו עסן פארן חולה ,פארענדיגט דער זון א ברית אלס סנדק אין שטאט פינסק ,און בימים
הרה"ק רבי ישראל צבי זי"ע בזה"ל" ,איך קאן נישט ההם איז די שטאט פינסק געווען א שטאט פון גאר
זאגן אז דער חולה איז גלייך יענע רגע געזונט אסאך מתנגדים צום דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע,
געווארן ,אבער אויף שמחת תורה ביי די הקפות און דער הייליגער שרף האט דאך געדאווענט
האט שוין דער חולה געטאנצן מיטן גאנצן עולם אויפן נוסח ספרד ,אבער ער האט געוויסט אז די
כאחד אדם". מתנגדים וועלן דאס נישט צו לאזן און וועלן אים
••• שטערן זיין עבודת הקודש.
הרה"ח ר' חיים טירנויער ע"ה האט דערציילט,
אז איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי יהוסף האט דער הייליגער שרף געוויסט ,אז כדי די
מקאסאן זי"ע געווען אין א שטאט אויף שבת מתנגדים זאלן אים נישט שטערן ,וועט ער מיזן
קודש ,און עס זענען זיך צוזאמען געלאפען א באווייזן א מעשה פלא און א מופת ,און אזוי וועלן
גרויסע עולם פון אלע שטעט ארום לכבודו פונעם די מתנגדים אים אפ לאזן ,האט פאסירט ,אז אויפן
25
האט דער זון רבי פנחס נתן געשיקט א נייעם צדיק ,און עס זענען אריין צום רבין אסאך פון די
מעסער פארן צדיק מקאסאן לכבוד ראש השנה, אידן ,און זיי האבן מזכיר געווען פארן צדיק ,אז
און דער צדיק רבי יהוסף מקאסאן זי"ע האט די שוין וואכן לאנג ווארט מען אויף רעגן אין די אלע
גאנצע ערב ראש השנה געהאלטן און איין שטעט ארום ,און ליידער איז מען נאכנישט
דערמאנען דעם גבאי'ן ,ר' ישראל אייזיק דאס געהאלפן געווארן ,און זיי האבן געבעטן דעם צדיק,
מעסער ,ר' ישראל אייזיק דאס מעסער ,אז ער זאל אז ער זאל פועל'ן א ישועה אז עס זאל שוין קומען
נישט פארגעסן צו ברענגען דאס מעסער'ל פון רבי רעגן ,אויך די גוים פון שטאט זענען געקומען בעטן
פנחס נתן. דעם צדיק זאל העלפן.
ליל ראש השנה ווען דער צדיק האט
האט זיך דער צדיק וקדוש אנגעריפן מיט זיין
געענדיגט די הייליגע עבודה פון דאווענען ,האט
גרויס עניוות ,די רבי הרה"ק רבי יצחק אייזיק
מען זיך געזעצט צום שולחן הטהור ,און ווען ער
מזידיטשוב זי"ע ,ווען ער האט געוואלט בענטשן
האט אויף געהויבן דעם חלה דעקל האט ער נישט
די אידן ,האט ער געזאגט "נא ,בענטשן" ,ווען מען
געזען דאס מעסער ,האט ער גלייך געוויזן פאר
האט געברויכט רעגן ,האט די רבי געזאגט "נא,
גבאי'ן ווי צו פרעגן ווי איז דאס מעסער ,און דער
וואסער צום בענטשן" ,איז דאן געגאנגען רעגן ,און
גבאי ר' ישראל אייזיק איז דאן שנעל געלאפן און
דער צדיק רבי יהוסף מקאסאן זי"ע האט צו
געברענגט דעם מעסער'ל פון רבי פנחס נתן.
געענדיגט בזה"ל" ,נא ,זאל זיין וואסער צום
אבער דאן האט פאסירט א דבר פלא ,אזוי ווי בענטשן" ,דערציילט ר' חיים ע"ה ,אז ווען מען איז
דער צדיק רבי יהוסף מקאסאן האט גענומען דאס נאכדעם געגאנגען זיך טובל'ן ,האט זיך גענומען
מעסער אין די האנט ,איז דאס אראפ געפאלן אויף גיסן מיט אזא שטארקייט ,און עס איז געווען א
דער ערד און זיך צעבראכן ,דאן האט דער צדיק גרויסע קידוש השם ווען אויך די גוים האבן געזען
געזאגט מיט א ווייטאג" ,פון הימל לאזט מען נישט וואס דער צדיק וקדוש האט דא געטון.
צו קיין קינדער פאר רבי נתן'ען" ,און דער צדיק •••
האט טאקע ליידער נישט איבער געלאזט קיין ווערט דערציילט א מעשה נורא וואס האט
זש"ק. פאסירט ביים צדיק וקדוש רבי יהוסף מקאסאן זי"ע,
••• איינע פון די צדיקים פון וועם דער צדיק מקאסאן
הגה"צ רבי יהוסף חיים שענפעלד מבני ברק איז געווען א תלמיד מובהק ,איז געווען הרה"ק רבי
זי"ע האט דערציילט ,אז הרה"ח ר' זכרי' עלעפאנט אליעזר צבי מקאמארנא זי"ע וואס האט געהאט א
ע"ה איז געווען בשעת מעשה ,ווען דער צדיק זון הרה"ק רבי פנחס נתן מרודיק זי"ע ,דער זון האט
וקדוש רבי יהוסף מקאסאן זי"ע האט חתונה ליידער געהאלטן יארן נאך די חתונה און נאכנישט
געמאכט איינע פון זיינע טעכטער ,און מען האט געהאלפן געווארן מיט קיין זש"ק ,און ער האט זיך
זיך געגרייט צום חופה ,האט זיך אראפ געלאזט א כסדר מזכיר געווען ביי זיין גרויסן טאטן.
גאר שטארקע רעגן ,און מען האט נישט געקענט
ארויס גיין צו די חופה ,האט דער צדיק מקאסאן צו איין טאג האט דער טאטע רבי אליעזר צבי
געריפן דעם מחותן ,און ער האט זיך געשטעלט זי"ע געזאגט פארן זון בזה"ל" ,גיי פראווע דיך ביים
ביים פענסטער און געזאגט בזה"ל" ,איך בעט דעם מאדער רב ,און אז דו וועסט געהאלפן ווערן איז
שר של מים ,אז ער זאל נישט פארשטערן די שמחה גוט" ,וואס דאס איז געווען רבי יהוסף מקאסאן
פון אונזערע קינדער" ,לפלא גלייך האט זיך די רעגן זי"ע וואס איז נאך דאן געווען רב אין שטאט מאד,
אפ געשטעלט און מען האט געשטעלט די חופה. איז דער זון רבי פנחס נתן געפארן צום צדיק רבי
••• יהוסף מקאסאן זי"ע ,און ער האט זיך מזכיר געווען
מען דערציילט ,אז איין יאר יום כיפור ביינאכט, פאר זש"ק ,האט אים דער צדיק געהייסן ,אז ער זאל
איז דער הייליגער צדיק רבי משה פון ראזוואדאוו אים קויפן א נייעם מעסער לכבוד ראש השנה ,און
זי"ע אריין אין בית המדרש אינמיטן דער נאכט און ער וועט מיט דעם מעסער אויף שניידן די חלה יו"ט,
געפרעגט ,צי עס איז דא עמעצער פון אונגארן ,מען און מיט דעם וועט ער אי"ה געהאלפן ווערן מיט א
האט געזוכט און געפונען איינעם ,און דער רבי קינד.
26
שטארק פרוץ ,אמאל איז געקומען צו אים א איד האט אים געפרעגט ,צי ער ווייסט ווער דער מאדער
מוצאי שבת און געבראכט סיגארן ,און געזאגט, רב איז ,דער איד האט געענטפערט ,אז ער ווייסט
"רבי ,דאס איז דער רווח פון שבת קודש ,ווייל ביז די נאר אז ער איז א אייניקל פונעם עטרת צבי פון
וואך שבת האב איך רח"ל גערייכערט סיגארן שבת זידיטשוב און א איידעם פונעם טאהשער רבי'ן ,און
קודש ,און זינט איך האב געהערט דעם רבינ'ס אז ער פירט דארט אליין א עדה.
פייערדיגע ווערטער וועגן קדושת השבת ,איז דער
רויך אפגעשטעלט געווארן פון מיין מויל". האט דער הייליגער ראזוואדאווער געזאגט,
••• אז ער הערט די גאנצע נאכט ווי מען רופט אויס אין
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז רח"ל הימל" ,אז דער מאדע רב דינט דעם רבוש"ע מיט
אוועק א קינד פון איינעם פון די איינוואוינער ,און הארץ אין מח" ,און דער הייליגער ראזוואדאווער
ווען מען איז צוריק פון דער לוויה ,וואס דער רבי איז אריין אין זיין חדר ,דער איד איז צוריק אהיים
דער הייליגער בני שלשים זי"ע האט אויך געהאט און דאס איבערגעגעבן פארן צדיק מקאסאן ,ווען
אנטייל גענומען דעראון ,האט דער טאטע פונעם ראזוואדאווער רבי איז נסתלק געווארן סיון בשנת
קינד זיך צוגעכאפט צום רבי'ן און זיך באקלאגט תרנ"ד ,און די שמועה האט דערגרייכט צום
אויף די צרה ווא סהאט אי ליידער באטראפן ,האט הייליגען קאסאנער ,האט ער געזאגט" ,מיר האבן
זיך דער רבי אויסגעדרייט צום בית החיים און זיך קיינמאל נישט געזען אבער מיר האבן זיך
געוויזן מיטן שטעקן אויפן אוהל און רונד ארום, געקענט".
און זיך ארויסגעכאפט מיט די ווערטער" ,דאס •••
אלעס איז מיינס ,און איך פרעג נישט קיין קשיא ,און עס ווערט דערציילט ,אז אמאל איז דער צדיק
דו! איין קינד און שוין פרעגסטו". רבי מרדכי'לע מנאדבורנא זי"ע געקומען קיין
••• מאדע אינמיטן זומער צו שניידן ווייץ פאר שמורה
הרה"ח ר' שלום אליהו פעלבערבוים איז אמאל מצות ,און האט געשיקט זיין גבאי אז ער וויל
אריין אין צימער פונעם רבי'ן ,ווען דער רבי איז קומען צום רב וואס איז געווען דער הייליגער בני
פונקט ארויס ,און געזען די איבערגעבליבענע שלשים מקאסאן זי"ע ,האט דער רב געזאגט ,אז ער
קאווע אויפן טיש ,האט ער געכאפט א שלוק פון די דארף נישט קומען ,פארקערט ,ער וועט אליין גיין
שיריים פונעם רבין ,און ער האט געשפירט אז די צו אים ,נאר מ'זאל אים באשטימען א צייט ווען ער
קאווע איז געזאלצן ,האט ער געפרעגט דעם הויז זאל קומען ,און אזוי איז געווען.
בחור ,און דער הויז בחור האט געענטפערט" ,אז
זינט די דרשה אין ראצפערט טוט דער רבי דאס א צייט שפעטער איז געווען איינער פון זיינע
אלעס אלס תיקון". חסידים ביים נאדבורנער רבי'ן ,און ווען ער האט
••• זיך געזעגנט האט דער רבי אים געזאגט" ,גיב
אין דער הקדמה פון זיין זון דעם הייליגען איבער א גריס דיין רבי'ן ,איך האב איהם געזעהן אין
שמועה טובה אויפן ספר "בני שלשים" ווערט הימעל" ,דער חסיד האט עס איבערגעגעבן מיט די
דערציילט ,פארוואס מען האט דעם צדיק גערופן זעלבע ווערטער ,און דער רב האט אים
"יהוסף" מיט א "ה" ,ווייל זיין זיידע ,רבי יוסף ,דער געענטפערט" ,ביז יעצט האב איך געמיינט אז ער
רב פון קאזאווא ,האט געליטן גרויסע רדיפות ,האט איז א רבי ,יעצט זעה איך ,אז אזוי ווי ער האט דאס
דער הייליגער צדיק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי נישט געזעהן ,זעהט ער עפעס אנדערש אויך
מזידיטשוב זי"ע ,אים צוגעלייגט דעם אות "ה" פון נישט" ,ווייל דער צדיק האט כסדר פראבירט צו
זיין אייגענעם נאמען ,אזוי ווי ביי יוסף הצדיק, באהאלטן זיין גדלות און דאס פארדעקט מיט
"עדות ביהוסף שמו". ווערטליך.
••• •••
אין דער הקדמה פון זיין זוהן צום ספר "בני מען דערציילט ,אז ווען דער צדיק דער
שלשים" ווערט דערציילט ,אז ווען ער איז געווען הייליגער בני שלשים מקאסאן זי"ע איז געווען רב
אלס קינד ביי זיין זיידן אין העליטש ,איז ער אין דעברעצין ,האט ער געהאלטן פילע דרשות
געפאלן שווער קראנק ,ביז כלות הנפש ממש ,די וועגן קדושת השבת ,וואס איז דארטן געווען
27
••• מאמע האט אים גענומען און אריינגעטראגן צו
עס ווערט דערציילט ,אז ווי באקאנט האט דער איר טאטן ,דעם צדיק ,אים אוועקגעלייגט אויף זיין
הייליגער בני שלשים געהאט א שארפן מוח ווי בעט ,און איז ארויס מיט א ביטער געוויין.
ווייניג אנדערע ,און מען דערציילט אסאך מעשיות
תיכף האט דער זיידע איר גערופן און געזאגט,
ווי ער האט דערקענט מענטשן וואס ער האט
"נעם דיין קינד ,עס פעלט אים גאר נישט" ,ווען זי
געזען נאר איינמאל ,און זיי געדענקט צענדליגער
האט אים גענומען ,האט זי געפונען אויף אים א
יארן שפעטער.
צעטל ,וואו עס איז געשטאנען "צבי בן הינדא",
זיין אייניקל ,הרה"ק רבי פנחס שלום פון דער הייליגער נאמען פונעם זידיטשובער רבי'ן,
קאסאן זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל איז מיט א תפילה אז אידישע קינדער זאלן געזונט
געקומען צום רבי'ן א איד פון גאליציע ,און דער רבי ווערן ,און דער קראנקער קינד איז אינגאנצן
האט אים גלייך דערקענט און אויסגערופן" ,דו געזונט געווארן.
ביסט פלוני פון טלוסט!" ,ווען ער האט געזען ווי דער צעטל איז שפעטער געווארן א
יענער איז פאר'חידוש'ט ,האט ער געזאגט" ,מיין באוואוסטע קמיע ,און מיט איר זענען געזונט
נישט אז דא איז רוח הקודש ,נאר ווען איך בין געווארן אסאך אידישע קינדער ,איינמאל האט ער
געווען א קינד פון צוויי יאר ,האט מיך מיין מאמע עס געליען פאר א איד וואס זיין קליין קינד איז
אמאל געהאלטן אויפן ארעם ,און עס איז געווען קראנק ,און עס האט דארט אויך געהאלפן,
אריינגעקומען דיין מאמע מיט דיר אויפן ארעם ,און אבער פונקט אין יענער צייט וואס די קמיע איז
פון דעמאלט אן געדענק איך דיך". נישט געווען אין זיין שטוב ,האט זיך געמאכט א
נאך האט דער אייניקל רבי פנחס שלום שלעכטע געשיכטע ביי אים אין שטוב ,און ער האט
דערציילט ,איינמאל איז דער רבי געקומען אין א שטארק חרטה געהאט.
ישוב ,און אסאך חסידים זענען געקומען געבן ווען מען האט שפעטער צוריקגעברענגט די
שלום ,צווישן זיי איז געווען א איד וואס האט דעם קמיע ,האט ער מקבל געווען מער נישט
רבי'ן קיינמאל נישט געזען ,ווען ער איז אריין ,האט ארויסצוגעבן די רפואה פאר קיינעם וואס איז
אים דער רבי באגעגנט און געזאגט" ,דו הייסט נישט פון זיין שטוב ,בשנת תרמ"ח איז די שמירה
זאנוויל מאיר". געווען ביי אים ,און אנהייב ווינטער תרמ"ח איז זי
פארלוירן געגאנגען ,און ער האט געלויבט דעם
יענער האט זיך שטארק געוואונדערט פון ווי
אויבערשטן און געזאגט" ,אזוי איז זיכער פון הימל".
די רבי ווייסט זיין נאמען ,האט דער רבי געזאגט,
•••
"וואונדער זיך נישט אזוי ,ווייל מיט ארום דרייסיג
זיין זוהן שרייבט ,אז נאך דעם ווי די קמיע איז
יאר צוריק ,ווען איך בין געפארן אהיים מיט א
פארלוירן געגאנגען ,האט ער כסדר געזאגט" ,אויב
חבורה חסידים פונעם צדיק רבי דוד'ל מדינוב זי"ע,
דער חודש חשון גייט אדורך בשלום ,איז עס פאר
זענען מיר מיטן וואגן פארביי דיין שטוב ,און מיר
מיר א ישועה" ,אויך אין זיינע כתבים האט מען
האבן זיך אפגעשטעלט אינמיטן דער נאכט מקדש
געפונען ווי דער צדיק שרייבט כסדר" ,חשון האט
זיין די לבנה ,און דו ביסט ארויס פון שטוב אונז
נישט קיין שום יום טוב".
מכבד זיין ,און באלד דערנאך זענען מיר ווייטער
געפארן ,אבער דיין פנים געדענק איך". ערשט שפעטער האט מען פארשטאנען וואס
••• דער צדיק האט געמיינט מיט די ווערטער ,ווייל
הרה"ג ר' יוסף חיים שענפעלד ,א אייניקל זיין רביצין איז נפטר געווארן ח' חשון בשנת
פונעם הייליגען בני שלשים האט דערציילט ,בשם תרע"א ,און ער אליין איז נסתלק געווארן כ"ג חשון
ר' אברהם צבי קליין פון קאשוי ,איינמאל זענען אין דעם נאכפאלגנדן יאר ,און אויך בשנת תרנ"ג
אריינגעקומען צום זיידען דער הייליגער בני איז ער אין חשון געלעגן געפערליך קראנק ,און
שלשים זי"ע צוויי יונגלעך ארום צוועלף יאר אלט, מען האט דאן זוכה געווען ,אז די תפילות פון אלע
דער רבי האט זיי אנגעקוקט ,אנגעוויזן מיט דער צדיקים וואס האבן געדאווענט פאר אים זענען
האנט און געזאגט. אנגענומען געווארן.
28
אפגעזאגט ,ווייל די רביצין האט נישט געוואלט "ביי דעם בין איך געווען סנדק ,און ביי דעם בין
אוועקפארן אזוי ווייט פון איר טאטנ'ס שטוב און איך געווען מוהל ,און אויב איר גלייבט נישט ,וועט
פון דער משפחה ,אין די קארפאטישע בערג ,אבער איר זען ,אז ביי דעם וואס איך בין געווען מוהל איז
צום סוף האט ער זיך געלאזט איבער רעדן און האט דא א געוויסער סימן אויפן פוס" ,מען האט דאס
מסכים געווען צו נעמען דאס רבנות אין נאכגעקוקט ,און פארשטייט זיך אז ער איז געווען
סוואליאווא. גערעכט ,אויך ווען ער איז אין די יונגע יארן געווען
אין פארשידענע ערטער און אריינגעקוקט אין די
שבת פרשת כי תצא ,ביי שלש סעודות אין ספרים אין בית המדרש ,איז עס אים געבליבן
טאהש ,האט איינער געזאגט א פסוק ,וואס דאס איינגעקריצט אין זכרון ביז דער עלטער ,און ער
איז געווען דער שטייגער ביים הייליגען בני האט געקענט זאגן די ווערטער פון יענע ספרים
שלשים זי"ע ,אז איינער האט געזאגט א פסוק ,און ווארט ביי ווארט.
דער רבי האט גע'דרש'נט א הערליכע דרש אויף •••
יענעם פסוק ,יענעם שבת איז אויסגעקומען דער עס ווערט דערציילט ,אז ווען מען האט דעם
פסוק" ,כי תבנה בית חדש ועשית מעקה לגגך ,ולא צדיק דעם הייליגען בני שלשים זי"ע גערופן צו א
תשים דמים בביתך כי יפול הנופל ממנו". ברית און ער האט געמאכט די ברכות ,האט ער
אפטמאל אליין געגעבן דעם נאמען פאר'ן קינד ,אן
דער צדיק דער הייליגער בני שלשים זי"ע פרעגן דעם טאטן" ,ויקרא שמו בישראל פלוני בן
האט דאס אנגענומען אלס א רמז פון הימל ,און פלוני".
גלייך באשלאסן צוריקצוציען פון זיין הסכמה צו
ווערן רב אין שטאט סוואליאווא ,און ווען די זיין שוואגער הרה"ק רבי אלימלך הסבא
סוואליאווער פרנסים זענען די קומענדיגע וואך קדישא מטאהש זי"ע האט געזאגט" ,א חידוש איז
געקומען אים אפנעמען ,זענען זיי צוריקגעפארן עס אליין ,און גרויסע חידוש איז ,אז די בעלי ברית
מיט ליידיגע הענט. האבן אייביג מסכים געווען מיטן נאמען ,אבער דער
גרעסטער וואונדער איז ,אז קיינמאל איז נישט
דעם קומענדיגן כל נדרי ביינאכט ,ווען די שול געשען אז ער זאל געבן א נאמען פון א ברודער
אין סוואליאווא איז געווען פול ,האט זיך פלוצלינג אדער א זיידע פונעם קינד ,אדער אן אנדער נאמען
אראפגעבראכן דער ווייבער שול אויבן ,און אלע וואס מען קען נישט רופן ,אפילו אין ערטער וואו ער
זענען אריינגעפאלן ביז אין דער מקוה אונטן האט נישט געקענט די משפחה".
אינעם בנין ,און ליידער רח"ל זעקס און דרייסיג •••
פרויען זענען אומגעקומען. עס ווערט דערציילט ,אז פינף יאר נאך דער
חתונה כ"ח סיון בשנת תרל"ג ,איז זיין שווער דער
ווען די רעבעצין האט עס געהערט ,האט זי הייליגער שרף מטאהש זי"ע נסתלק געווארן ,און
געזאגט" ,א נס איז אונז געשען ,אז מיר זענען נישט איבערגעלאזט אן אלמנה מיט קליינע יתומים ,דער
אריבער קיין סוואליאווא ,און מיר זענען ניצול יונגער איידעם דער הייליגער בני שלשים זי"ע
געווארן" ,האט דער רבי געענטפערט מיט א האט גענומען אויף זיך די אחריות צו דערציען און
צובראכענקייט" ,ווער ווייסט? אפשר ווען איך חתונה מאכן די יתומים ,און די גרויסע צדיקים
וואלט געווען דארט ,וואלט אזא אומגליק נישט בדורו ובתוכם דער הייליגער דברי חיים זי"ע און
געשען". דער הייליגער ייטב לב זי"ע ,האבן געשריבן בריוו
••• צו די טאהש'ער בעלי בתים ,אז מען זאל אים
עס ווערט דערציילט ,אז אין די יונגע יארן ,ווען אויפנעמען אויפן שווערס פלאץ ,און אזוי איז ער
דער הייליגער בני שלשים זי"ע איז נאך געזעסן זייענדיג נאר צוואנציג יאר אלט ,געווארן דער רב
אויף קעסט ביי זיין שווער דעם הייליגען שרף אין שטאט טאהש.
מטאהש זי"ע ,איז ער אמאל געפארן קיין צאנז צו
זיין רבי'ן דעם הייליגען דברי חיים זי"ע ,אויפן וועג, שפעטער האט מען אים פארגעלייגט דעם
ערב שבת ,ווען ער האט געזעהן אז ער וועט שוין רבנות אין סוואליאווא ,אבער צוערשט האט ער עס
29
דער רבי דער הייליגער בני שלשים זי"ע האט נישט אנקומען קיין צאנז אויף שבת ,איז ער
דערקענט זיין אלטן באקאנטן ,און פארשטאנען צוגעפארן קיין קאשוי און באשלאסן דארט צו
וואס ער מיינט ,און אים געזאגט" ,האלט זיך ביי בלייבן אויף שבת.
שווייגן ,און דערצייל עס נישט פאר קיין שום
מענטש אויף דער וועלט" ,ר' עקיבא האט געהאלטן ער האט געקויפט אויפן מארק א הינדל לכבוד
ווארט ביז נאך דעם רבי'נס הסתלקות ,אויף דער שבת און איז געגאנגען זוכן דעם שוחט פון שטאט,
עלטער האט ער עס דערציילט מיט טרערן אין די אויפן וועג האט ער באגעגנט א באקאנטן ,א
אויגן פאר דעם רבי'נס אייניקל רבי פנחס שלום פון טאשער חסיד ר' עקיבא מאנן ,וואס מען האט אים
קאסאן ,אין טאהש ,ביים טאהש'ער רב'ס יארצייט גערופן "עקיבא באלדאגער" ,און יענער האט אים
כ"ח סיון. צוגעוויזן די שטוב פונעם שוחט.
•••
אין ספר "פאר יהוסף" ווערט געברענגט בשם ווען זיי זענען אריין אין שטוב ,איז דער שוחט
רבי מנחם ישראל פון קאסאן זי"ע ,אז זיין טאטע געשטאנען מיט'ן מעסער אין האנט ,גרייט צו
רבי פנחס שלום ,דעם בני שלשים'ס אייניקל ,האט שעכטן ,דער יונגערמאן דער הילליגער בני שלשים
אים דערציילט ,אז דער זיידע האט אים אליין זי"ע האט אהינגעגעבן דעם הינדל פארן שוחט,
געזאגט" ,עס טוט אים וויי וואס ער האט נישט אבער פלוצלינג האט ער צוריקגעכאפט דעם
געלערנט כאטש איין זמן אין דער ישיבה פונעם הינדל ,און איז ארויסגעלאפן פון שטוב ,דער חסיד
ייטב לב אין סיגעט ,ווען יא ,וואלט ער בעסער ר' עקיבא איז אים נאכגעלאפן און געפרעגט וואס
געקענט שרייבן תשובות אין הלכה". איז געשען ,האט דער צדיק דער הייליגער בני
••• שלשים זי"ע געענטפערט" ,איך האב דערשמעקט
דער מקובל רבי צבי אביגדור פיש ,באקאנט ביי אים א ריח פון ניאוף און נבילות".
אלס "רבי הערשעלע נאפקאר" ,א תלמיד פונעם מער ווי צוואנציג יאר שפעטער איז ר' עקיבא
קאמארנער רבי'ן ,איז געווען דער בעל מקרא ביים געווען ביים באבובער רבי'ן רבי שלמה ,ווען מען
הייליגען בני שלשים ביי תקיעת שופר ,אין זיין ספר האט צוגעברענגט א מיידל מיט א דיבוק ,און דער
ברענגט דער בני שלשים דברי תורה פון אים ,און הייליגער באבובער רבי האט באשוואוירן דעם
שרייבט אויף אים" ,ידיד נפשי הצדיק מו"ה צבי דיבוק ,אז ער זאל ארויסגיין ,און צוגעזאגט ,אז
אביגדור בן פיגא ,יבלה ימיו בטוב ושנותיו דערפאר וועט ער טון א טובה פאר זיין נשמה און
בנעימים" ,און אמאל האט ער געזאגט אויף אים, זאגן קדיש.
"אויף דער תמימות פון ר' הערש נאפקאר שטייט
האלב מדינת אונגארן!". האט דער דיבוק אנגעהויבן רעדן און געזאגט,
••• "איך בין פלוני בן פלוני ,איך בין געווען א שוחט אין
דער צדיק רבי פנחס שלום פון קאסאן זי"ע קאשוי ,און מיט כוונה האב איך געגעבן אידן צו עסן
האט דערציילט ,אויף דער חתונה פון זיין זיידנ'ס נבילות וטריפות ,און געטון שווערע עבירות ,און
איידעם ,רבי שמואל צבי ווייס פון בענעדיקאוויץ, קיין מענטש האט עס נישט באמערקט – חוץ
זענען געווען דעם חתנ'ס פעטערס ,דער ספינקער איינמאל ,ווען א יונגערמאן איז דורכגעפארן דורך
רבי דער הייליגער אמרי יוסף זי"ע ,מיט זיין קאשוי ,און ער האט מיך דערקענט".
איידעם רבי נחמן כהנא בעל ארחות חיים אב"ד
ספינקא זי"ע ,און אויך דער גאון רבי נתנאל הכהן ווען ר' עקיבא האט דאס געהערט ,איז ער
פריעד בעל פני מבין אב"ד אויוואראש זי"ע. אויפגעשפרונגען און אויסגעשריגן" ,געוואלד ,דעם
טאשער רב'ס איידעם ,וואו איז ער?" ,און ער האט
ביים קבלת פנים האט זיך דער הייליגער פני זיך נאכגעפרעגט און זיך דערוואוסט ,אז ער איז
מבין צוגעבויגן צום הייליגען בני שלשים און יעצט רב אין נירמאדע ,ער איז גלייך געפארן קיין
געזאגט" ,עס שטייט אין גמרא ,מעבירין את המת נירמאדע ,און ווי נאר ער איז אריין צום רבי'ן האט
מלפני הכלה" ,און ער האט געוואלט זאגן א דבר ער געפרעגט" ,זעען אייערע אויגן נאך אזוי ווייט ווי
תורה דערויף ,אבער ווי נאר דער בני שלשים האט דעמאלט?".
30
חסידים וואס גייען מיט אים ,צו הערן די דרשה געהערט די ערשטע ווערטער ,האט ער
פאר כל נדרי ,ווייל ער האט נישט געוואלט אז דער אויסגעשריגן" ,שא! איך וויל נישט הערן!".
רב זאל איבערנעמען די בית הכנסת מיט זיינע
מענטשן. די מסובין האבן זיך געוואונדערט פארוואס
דער הייליגער בני שלשים איז אזוי אויפגעקאכט,
ווען דער הייליגער בני שלשים איז אבער גלייך נאך דער חתונה ,וואס איז געווען כ"ח
אנגעקומען און געזען דעם חילול השם ,איז ער תמוז בשנת תרס"ד ,איז דער הייליגער ארחות חיים
אריין אין שול ,ארויף אויף די טרעפ פונעם ארון פלוצלינג נסתלק געווארן ,זייענדיג נאר דריי און
קודש ,אנגעטון אין טלית און קיטל ,און פערציג יאר אלט ,און דערנאך האט דער הייליגער
אויסגערופן ,אז אזא זאך איז קיינמאל נישט געטון בני שלשים געזאגט" ,ווי נאר ער האט אנגעהויבן
געווארן און נישט געהערט געווארן אין כלל ישראל, זאגן דעם דבר תורה ,האב איך שוין געזען וואס דא
דעריבער איז ער גוזר אז אלע מתפללים זאלן גייט געשען" ,און ער נישט געוואלט שטערן די
פארלאזן די שול ,מענער ,פרויען און קינדער האבן שמחה.
גלייך אנגעהויבן ארויסגיין ,ביז עס איז נישט •••
געבליבן קיין מנין פאר כל נדרי ,און באלד דערנאך עס ווערט דערציילט ,אז זיין שוואגער הרה"ק
האט ער פארלאזט נירמאדע און איז געפארן קיין רבי מרדכי סג"ל לאווי זי"ע ,א זוהן פונעם הייליגען
דעברעצין ,און פון דארט קיין קאסאן. טאשער רבי'ן ,האט נישט געוואלט נעמען קיין
••• רבנות פון גרויס ענוה ,און האט זיך געפירט אלס
עס ווערט דערציילט ,אז אין שטאט מאדע, שוחט – אין סאטמאר ,נאפקא ,נירמאדע און
ווען דער הייליגער בני שלשים זי"ע איז דארט אנדערע ערטער ,און דער שוואגער דער הייליגער
געווען רב ,איז געווען דארט א מלמד ,ר' ברוך בני שלשים האט שטארק געשעצט זיין שחיטה.
מענדל גראס ,א גרויסע ירא שמים ,ווען ער איז ווערט דערציילט ,אז ווען ר' יהושע גליק פון
נפטר געווארן ,איז די אלמנה געבליבן מיט קליינע ראהאד איז געפאלן שווער קראנק ,האט ער
קינדער אן א שטיקל ברויט ,און זי איז געקומען געבעטן זיין שוואגער ר' מרדכי רויז ער זאל אים
צום רבי'ן און זיך אויסגעוויינט אז זי האט נישט מזכיר זיין ביים רבי'ן דער הייליגער בני שלשים,
וואס צו געבן די קינדער צו עסן. און דער רבי האט געהייסן ,אז ער זאל עסן פלייש
פון א הינדל וואס זיין שוואגער רבי מרדכי האט
האט דער רבי דער הייליגער בני שלשים איר גע'שחט'ן ,און דאס וועט פאר אים זיין א רפואה ,ר'
געפרעגט" ,האסטו אין שטוב א שאנק וואס יהושע איז געפארן קיין נירמאדע צו רבי מרדכי'ס
פארמאכט זיך?" ,זי האט געענטפערט יא ,האט שטוב ,מען האט גע'שחט'ן א הינדל און אים
דער צדיק געזאגט" ,פאר קיין סאלקע ,קויף דארט געגעבן צו עסן ,און תיכף איז אים בעסער געווארן,
א זאק עפל ,לייג דעם זאק אין שאנק ,און פון די עפל ביז ער איז אינגאנצן געזונט געווארן.
זאלסטו פארקויפן און האבן פרנסה ,נאר זאלסט •••
נישט צולאזן קיינעם צו דער שאנק". עס ווערט דערציילט ,אז אין נירמאדע וואו
דער הייליגער בני שלשים זי"ע איז געווען רב ,האט
אזוי האט זי געטון ,און דעם גאנצן ווינטער ער זיך שטארק געשטעלט פאר דער ריינער
האט זי פארקויפט עפל און זיך דערפון אידישקייט ,אן קיין שום פשרות ,און דאס האט
אויסגעהאלטן ,אבער איינמאל איז א קליין מיידל אויפגעברויזט דעם ראש הקהל ,א רייכער מאן
צוגעגאנגען צום שאנק און געפרעגט" ,מאמע, וואס איז געשטאנען נאנט צו דער רעגירונג.
האסטו נאך עפל?" ,און פון יענעם רגע זענען די
עפל פארשוואונדן ,און עס איז נישט געבליבן קיין אין ספר "עולמו של אבא" ברענגט דער מחבר
איין עפל אינעם זאק ,ווען זי איז געלאפן דערציילן וואס ער האט אליין געזען ,ערב יום כיפור האט
פארן רבי'ן ,האט ער איר געזאגט" ,איך האב דיך דער ראש הקהל אוועקגעשטעלט אונגארישע
דאך געווארנט אז זאלסט נישט צולאזן קיינעם צום סאלדאטן ביי דער טיר פון בית הכנסת ,אז זיי זאלן
שאנק". אריינלאזן נאר דעם רב אליין ,אבער נישט די
31
ער האט געזען א בריוו פון זיין טאטן צו א איד וואס •••
האט אים געבעטן ער זאל דאווענען פאר אים ,און עס האט דערציילט איינע פון די נאנטע צום
די טאטע שרייבט דארט ,אויב ער וועט מקבל זיין צדיק ,אז ראש השנה ביינאכט ,נאכ'ן טיש ,איז דער
צו זיין א שומר שבת ,וועט ער דאווענען פאר אים, הייליגער בני שלשים זי"ע אריין אין זיין צימער און
און אויב נישט ,זאל ער אים מער נישט שיקן קיין איבערגעגאנגען אלע קוויטלעך וואס מען האט
שליחים און נישט שרייבן" ,ווייל איך בין נישט אים געגעבן פאר יום טוב.
געקומען אויף דער וועלט צו קלייבן געלט ,נאר
אריינצוברענגען די וואס זענען אוועקגעפאלן איינמאל ,ווען ער איז נאך געווען רב אין
אונטער די פליגל פון דער שכינה". מאדע ,האט ער אינמיטן ליינען אנגעכאפט א
••• קוויטל ,און געהייסן דעם הויז-בחור גלייך גיין צום
עס ווערט דערציילט ,אז זיין איידעם ,הרב ר' גבאי ר' ישעיה דוד ,וואו עס זענען איינגעשטאנען
שמואל שענפעלד פון קאשוי ,האט נישט געוואלט עטליכע געסט אויף יום טוב ,און ער זאל זיכן אויב
אנקומען צו מענטשן ,און האט זיך מפרנס געווען דארט וועט ער געפינען א איד פון קעמעטשע ,און
פון מסחר ,איינמאל האט ער געהאט א געשעפט ער זאל אים רופן תיכף צו אים אין שטוב.
פון מעל ,איז אריין א באקאנטער פון קאסאן ,ר'
משה שלאמאוויטש ,און געזען אז מייז לויפן ארום דער בחור האט מורא געהאט צו גיין אליין דריי
צווישן די זעק מעל און מאכן גרויסן שאדן ,ר' משה, אזייגער נאך חצות ביינאכט ,אבער דעם רבי'נס
וואס האט געוואוסט פון דעם רבי'נס סגולה ,האט באפעל איז געווען שטארקער ,ער איז געקומען
זיך געוואונדערט און געזאגט פאר דער פרוי ,דעם און געפרעגט ווער איז דא פון קעמעטשע ,האט זיך
רבי'נס טאכטער מרת רייזל" ,פארוואס שרייבסטו איינער געמאלדן ,אז ער קומט פון שטאט
נישט צום טאטן". קעמעטשע ,האט דער הויז בחור איבערגעגעבן ,אז
דער רבי רופט אים.
זי האט גלייך געשריבן א בריוו צום טאטן און
דערציילט איבער די צרה פון די מייז אינעם דער איד איז שטארק דערשראקן געווארן ,און
געשעפט ,און דער רבי האט געענטפערט ,אז זי געטראכט ביי זיך ,פארוואס רופט אים דער רבי
זאל זאגן" ,יהוסף בן חיה דרעזיא באפעלט אלע מייז אינמיטן דער נאכט ,און דאס נאך ווען ער איז דאס
אז זיי זאלן אוועקגיין ",און דערמאנען דעם נאמען ערשטע מאל געקומען צו רבין ,מיט גרויס פחד איז
פון א גוי אין שטאט ,צו וועמענס שטוב זיי זאלן ער מיטגעגאנגען ,אנקומענדיג צום רבין אין שטוב,
גיין ,אבער זי זאל עס פאר קיינעם נישט דערציילן. האט אים דער רבי געפרעגט" ,הייסטו פלוני בן
פלונית?" האט דער איד גענטפערט אז יא ער
זי האט אזוי געטון ,און געהייסן די מייז גיין הייסט אזוי ,האט דער רבי געזאגט" ,אויב אזוי ,איז
צום גוי וואס האט געהאט א מיל ,און אזוי איז אלעס גוט ,דו קענסט גיין צוריק ,איך האב דיך
געווען – דער גוי האט זיך שפעטער באקלאגט גערופן ,ווייל דא אין קוויטל האט מען דורך א טעות
פאר זיינע חברים ,אז אין א שיינעם טאג זענען געשריבן פאר דיין מאמע אן אנדער נאמען".
אריינגעקומען טשאטעס מייז און אנגעפילט זיין •••
גאנצע מיל ,א שטיק צייט שפעטער איז ר' משה אמאל איז אריין צום בני שלשים א באקאנטער
ווידער אריין ,און געזען אז די מייז זענען גביר ,און אוועקגעלייגט אויפן טיש א קאנווערט
פארשוואונדן ,און געבעטן זי זאל מודה זיין. פול מיט א גרויסע סומע געלט ,און געזאגט" ,דער
רבי זאל נעמען וויפיל ער וויל" ,האט דער רבי
די רעבעצין האט מודה געווען און געבעטן ער געענטפערט" ,איך דארף נישט דיין געלט ,זאג מיר
זאל קיינעם נישט דערציילן דערוועגן ,אבער ער נאר צו אז דו וועסט זאגן יעדן טאג צען קאפיטלעך
האט עס יא דערציילט ,און אין עטליכע טעג ארום תהלים".
זענען די מייז צוריקגעקומען ,ווען זי האט ווידער
געשריבן ,האט דער רבי געענטפערט" ,דו האסט און דער זון דער הייליגער שמועה טובה זי"ע
עס זיכער דערציילט ,איך האב דיך דאך געווארנט, שרייבט אין דער הקדמה צום ספר בני שלשים ,אז
32
און דער שווער האט געהייסן פארן איידעם יעצט זאג ווידער ווי פריער ,אבער היט זיך אז
רבי שמואל צבי" ,נעם יעדן קוויטל פונעם הויפן ,און קיינער זאל נישט וויסן" ,אזוי האט זי געטון ,און פון
ליין הויך נאר דעם נאמען פון דער שטאט און דעם דעמאלט אן האבן זיי מער קיינמאל נישט געליטן
נאמען פון דער מאמע ,און איך וועל דיר זאגן פון מייז ,אין אלע ערטער וואו זיי האבן געוואוינט,
אויסנווייניג די בקשה און אלעס וואס שטייט אפילו צענדליגער יארן שפעטער.
דארט" ,האט רבי שמואל צבי געענדיגט" ,איך זאג •••
עדות אז איך האב אזוי געטון ,און דער רבי האט איינע פון די אייניקלעך פונעם הייליגען אמרי
אויסנווייניג געזאגט אלעס וואס איז געשטאנען אין יוסף מספינקא זי"ע האט דערציילט ,אז דעם שבת
די קוויטלעך". ווען דער וויזשניצער רבי דער הייליגער צמח צדיק
••• זי"ע איז נסתלק געווארן ,איז דער הייליגער בני
עס ווערט דערציילט ,אז א איד וואס איז נישט שלשים וואס איז נאך דאן געווען יונג געווען אין
געווען קיין קאסאנער חסיד ,און קיינמאל נישט ספינקא ,פרייטאג צו נאכטס נאכ'ן טיש ,ווען דער
געווען ביים הייליגען בני שלשים זי"ע ,איז געפאלן הייליגער אמרי יוסף איז שוין ארויס פון בית
ל"ע שווער קראנק ,עס איז געווארן ערגער פון טאג המדרש ,האבן די חסידים געטאנצט לכבוד שבת,
צו טאג ,ביז מען האט געזען אז די מצב איז שמאל, ווי דער שטייגער.
איין טאג האבן די הויזגעזינד באמערקט אז ער
האלט שוין ממש ביי גסיסה ,און מען האט גערופן פלוצלינג איז געקומען דער משמש און
די חברה קדישא. געזאגט ,אז דער רבי הייסט אויפהערן צו טאנצן,
ווייל ער זעט א גרויסע חושך אויף דער וועלט ,מען
אזוי ווי אלע שטייען ארום דעם בעט ,עפנט האט אויפגעהערט ,אין א קורצע צייט נאכדעם
דער חולה פלוצלינג די אויגן ,און בעט מען זאל אים האט דער הייליגער בני שלשים זיך אנגערופן צום
געבן א געוויסע רפואה צו טרינקען – און זאגט גענוי עולם" ,דער גענעראל איז געפאלן ,אבער די מלחמה
ווי אזוי מען דארף זי צוגרייטן ,מען האט עס געטון, גייט ווייטער!" ,און ער האט ווייטער געטאנצט
ער האט געטרונקען ,און עס איז אים געווארן מיט'ן עולם לכבוד שבת קודש ,נאך שבת איז
גרינגער ,ביז ער איז פאמעלעך אינגאנצן געזונט אנגעקומען די ביטערע בשורה ,אז דער הייליגער
געווארן ,און אלע ארומיגע האבן זיך געוואונדערט, צמח צדיק איז יענע צייט ליידער נסתלק געווארן.
אבער ער האט געשוויגן און קיינעם נישט •••
דערציילט וואס דא איז פארגעקומען. זיין איידעם ,הרב ר' שמואל צבי ווייס ,אב"ד
בענעדיקאוויץ זי"ע האט דערציילט ,איינמאל ,ווען
ערשט נאך דעם הסתלקות פונעם הייליגען איך בין געווען ביי אים דעם גאנצן חודש תשרי,
בני שלשים זי"ע האט ער דערציילט ,ווען ער איז האט ער מיך גערופן נאך סוכות אין זיין צימער ,און
געלעגן אין די לעצטע מינוטן ,האט ער געזען ווי א געזאגט מיט א שמייכל" ,נו ,דערצייל מיר עפעס א
איד אנגעטון אין רבנישע בגדי כבוד קומט אריין מדרגה פון דיין רבי'ן".
מיט א גרופע מענטשן ,שטעלט זיך אוועק ביי אים, האב איך געענטפערט" ,אז ווען מיין פעטער
רופט אים ביים נאמען און זאגט" ,איך באפעל דיר דער ספינקער רבי דארף ארויסנעמען א ספר פונעם
צו הייסן דיין הויזגעזינד צוגרייטן א רפואה אזוי ווי שאנק ,דארף ער קיינמאל נישט זוכן ,ווי נאר ער
איך זאג דיר ,טרינק עס ,און דו וועסט לעבן" ,ער גייט צו ,לייגט זיך די האנט גענוי אויף דעם ספר
האט געפרעגט די מענטשן ווער דאס איז ,האבן זיי וואס ער דארף".
געענטפערט" ,דאס איז דער קאסאנער רבי".
האט דער רבי געענטפערט מיט א שמייכל,
ווען ער איז געזונט געווארן איז ער געפארן "דאס איז א קלייניגקייט ,די מדרגה האב איך געהאט
קיין קאסאן ,און ווי נאר ער איז אריין צום רבי'ן ,איז נאך אין מיינע יונגע יארן ,אבער קום אהער ,איך
אים א שרעק אנגעפאלן – פאר אים איז געשטאנען וועל דיר ווייזן וואונדער" ,זיין שטייגער איז געווען
דער זעלבער איד וואס ער האט געזען ביים גסיסה, נאך סוכות צונויפצונעמען אלע קוויטלעך פון
און נאך איידער ער האט געעפנט דאס מויל ,האט תשרי – א גרויסער הויפן – און זיי פארברענען.
33
קומט אריין א גוי ,שיין אנגעטון ,זעצט זיך דער רבי געלייגט א פינגער אויפן מויל און געזאגט,
אנטקעגן אים און קוקט אים אן ,און פלוצלינג "שא! דערצייל גארנישט ,און זאג קיינעם נישט",
פרעגט ער" ,ר' איד ,איך זע אז עפעס דריקט דיך, און דערפאר ,האט ער געענדיגט ,האב איך עס
דערצייל מיר ,אפשר קען איך העלפן" ,דער איד נישט דערציילט ביז נאך דעם רבי'נס הסתלקות,
האט געענטפערט" ,וואס זאל איך דיך מטריח זיין און פון דעמאלט אן איז ער געווארן א ברענעדיגע
מיט מיינע צרות ,דו קענסט דאך נישט העלפן", קאסאנער חסיד.
אבער יענער האט אזוי לאנג געבעטן ,ביז ער האט •••
אים דערציילט די גאנצע מעשה ,דער גוי האט אים זיין זוהן דער צדיק רבי משה שמואל פון
געשטארקט ,אז ער זאל זיך נישט מייאש זיין. קליינווארדיין זי"ע האט דערציילט ,אז נאך זיין
חתונה איז ער געזעסן אויף קעסט ביי זיין שווער,
אינדערפרי איז ער געשטאנען אין געריכט ,און דער חסיד ר' בן ציון פיש אין בארשא.
דער שופט ,אנגעטון אין א שווארצן מאנטל ,האט
גוט אויסגעפרעגט דעם קלאגער און די עדות ,און איינמאל האט ער באקומען א בריוו פונעם
צום סוף ערקלערט ,אז דער איד איז אינגאנצן טאטן ,וואו עס איז געשטאנען אז ער זאל זיך קויפן
אומשולדיג ,עס איז געווען א גרויסע חידוש פארן דעם ספר "אהבת שלום" פונעם קאסאווער רבי'ן,
איד אז דער שופט האט אים אזוי גיך באפרייט. ווייל ער איז פול מיט מוסר און יראת שמים.
ווען זיי זענען ארויס ,האט דער שופט אים אין בארשא איז נישט געווען גרינג צו
געפרעגט" ,דערקענסטו מיך נישט? איך בין דער באקומען ספרים ,אין דער גאנצער געגנט איז נישט
וואס איז מיט דיר געפארן אין באן ,און ווען איך האב געווען קיין ספרים-הענדלער ,אבער צום גרויסן
געהערט דיין מעשה וואס איז ארויס פון הארצן, וואונדער איז אין יענעם זעלבן טאג אנגעקומען
האב איך גלייך פארשטאנען אז דו ביסט גערעכט אין שטאט א פעדלער מיט ספרים ,און האט זיי
און דאס איז א בלבול ,האב איך געזוכט דיין זכות", אויסגעלייגט אין גאס פון בית המדרש ,און ווען רבי
דאן האט דער איד שוין פארשטאנען ,פארוואס די משה שמואל איז געגאנגען דאווענען ,האט אים
רבי האט אים געהייסן פארן מיט יענעם באן ,כדי דער פעדלער געפרעגט צי ער וויל קויפן א ספר –
דארט זאל אנקומען זיין ישועה. און אין זיין האנט האט ער געהאלטן דעם ספר
••• "אהבת שלום".
הרה"ח ר' משה חיים פעלבערבוים האט •••
דערציילט ,אז ער איז געבוירן געווארן מוצאי שבת עס ווערט דערציילט ,אז א איד איז געקומען
פרשת שירה ,און זיין טאטע ,ר' אברהם מרדכי דער אמאל צום רבי'ן דער הייליגער בני שלשים זי"ע,
שוחט ,האט אים געוואלט רופן "משה" לכבוד די און מזכיר געווען פארן רבין ,איבער א ביטערע
פסוק פין די וואכעדיגע סדרה" ,אז ישיר משה", בלבול וואס גוים האבן אויף אים אויסגעטראכט,
אבער ווי שטענדיג האט ער קודם געפרעגט דעם און ער איז געשטאנען צו באקומען א שווערע
הייליגען בני שלשים ,און דער רבי האט געהייסן שטראף ,סיי געלט און סיי תפיסה ,און דער
צולייגן דעם נאמען "חיים" ,און א וואונדער ,פון פראצעס איז אריבער צום העכסטן געריכט אין
אלע אכט קינדער פון ר' אברהם מרדכי ,איז נאר ר' בודאפעסט.
משה חיים געבליבן לעבן נאך דער מלחמה ,און ער
איז ארויף קיין ארץ ישראל און אויפגעשטעלט א האט אים דער רבי געהייסן פארן צום משפט
שטוב פון ערליכע תלמידי חכמים. מיט דער שנעלער באן פון דעברעצין קיין פעסט,
••• אין דער ערשטער קלאס דוקא – וואו עס פארן די
זיין תלמיד ,הרה"ח ר' שלמה אהרן פרידמאן, גרויסע פריצים – און אויפן וועג זאגן תהלים ,דער
שרייבט אין זיין ספר "מראה אש" ,אז א קאסאנער איד האט צו געהערט צו וואס די רבי האט געהייסן,
חסיד האט אים דערציילט ,אז ער איז געווען ביים און איז געפארן מיט יענעם באן ,און ער איז געזעצן
רבי'ן דער הייליגער בני שלשים זי"ע אויף שבת אין באן און געזאגט תהלים מיט א צעבראכן הארץ
שירה ,און מוצאי שבת האבן זיי גענומען רשות און טרערן.
34
האט דער רבי איר געהייסן אהיימפארן און זיך פונעם רבין אהיים צו פארן ,עס איז געווען א
נאכפרעגן איבער דעם נאמען פונעם גוי מיט זיין שטארקע קעלט ,און דער רבי האט געפרעגט אויף
מאמע'ס נאמען ,זי איז צוריקגעקומען מיט א וועלכן וועג זיי פארן ,און אויף יענעם וועג ווי זיי
קוויטל ,און דער רבי האט אריינגעקוקט ,עס האבן געוואלט פארן האט מען געברויכט
צעריסן אויף קליינע שטיקלעך ,אוועקגעווארפן אריבערפארן דעם טייך טייס איבערן אייז.
אונטערן טיש ,און איר געזאגט" ,גיי געזונטערהייט,
עס וועט זיין גוט" ,עס זענען נישט אדורך אסאך האט דער רבי זיי געווארנט ,אז זיי זאלן נישט
טעג ,האט דער רשע געריטן אויף זיין פערד ,דאס פארן אויף דעם וועג ,אבער ווייל זיי האבן געוואלט
פערד איז פלוצלינג ווילד געווארן ,אים זיין אינדערפרי אינדערהיים ,האבן זיי נישט
אראפגעווארפן ,און אים צעטראטן ביז ער איז געפאלגט צו פארן דורך דער שטאט נאמין איבער
גע'פגר'ט ,כל יאבדו כל אויבך השם. א בריק וואס איז געווען א לאנגער וועג ,און זיי
••• זענען געפארן דעם קורצן וועג וואס פארט
הרה"ח ר' מרדכי פרידמאן ,א שוחט ,האט אריבער איבערן אייז.
דערציילט ,אז נעבן זיין טאטנ'ס שטוב ,האט
געוואוינט א איד ר' יעקב זיכערמאן ,דארט נעבן זיי אבער ווען זיי זענען אנגעקומען צום טייך,
האט געוואוינט א רייכער גוי וואס האט זיי כסדר האט איינער געזאגט" ,זעט ,דער רבי האט געהייסן
געמאכט צרות ,איינמאל איז דער הייליגער בני נישט פארן איבערן טייס טייך ,לאמיר ווארטן ביז
שלשים זי"ע געקומען אין יענעם ישוב ,און ר' יעקב מיר זען א וואגן פארט אריבער ,און אזוי וועלן מיר
איז אריין און זיך אויסגעוויינט איבער דעם גוי דער וויסן אויב עס איז פארזיכערט צו פארן דעם וועג",
רשע וואס מאכט זיי אן געפערליכע צרות. אלע האבן מסכים געווען ,און זיי האבן געווארט
עטליכע שעה ,ביז ס'איז געקומען א גוי מיט א
האט אים דער רבי געבענטשט און געזאגט, וואגן און איז אריינגעפארן אויפן אייז.
"נעם ארויס די דאגה פון הארצן ,דער גוי וועט נאך
גיין איבער די טירן בעטן א שטיקל ברויט" ,באלד ווען ער איז אנגעקומען אינמיטן ,האט זיך
האט דער שכן אנגעהויבן אראפגיין פון זיין דאס אייז אונטער אים צעבראכן ,און ער מיט זיינע
פארמעגן ,ער האט געמוזט פארקויפן זיין שטוב צוויי פערד זענען אראפ אין די טיפענישן פונעם
מיט'ן גארטן פאר ר' יעקב ,ביז ער האט פארקויפט טייך ,דעמאלט האבן זיי זיך אומגעקערט צום וועג
אלעס וואס ער האט געהאט ,און איז געבליבן בעטן פון נאמין ,און זענען געפארן דורכן לאנגען וועג
א שטיקל ברויט ,אזוי ווי דער רבי האט געזאגט עס דורך די בריק ,האט שפעטער דערציילט איינע פון
וועט זיין. די שטוב מענטשן ביים רבין ,אז דער רבי האט די
••• גאנצע נאכט נישט געהאט קיין רו ,און עטליכע מאל
עס ווערט דערציילט ,אז דער רבי דער געפרעגט צי ס'איז נישט געקומען קיין שליח פון
הייליגער בני שלשים זי"ע האט יעדן טאג געזאגט יענע אידן ,ערשט ארום מיטאג איז געקומען א
א שיעור פאר די בחורים אין זיין ישיבה ,און ער שליח פון זיי ,אז דער אויבערשטער האט געהאלפן
האט געהאלטן פאר זיך אויפן טיש א גענויען און זיי זענען ניצול געווארן.
זייגער ,צווישן די בחורים האט מען גערעדט ,אז •••
דער רבי ווייסט שטענדיג די גענויע צייט ,אן קוקן ר' שמחה חיים ווייס פון באטיו האט געהערט
אויפן זייגער ,איין טאג האט דער רבי איבערגעריסן פון דער פרוי פון ר' שמואל זינגער ,אז איר מאן האט
דעם שיעור און איז ארויס אויף א קורצע צייט, געקויפט א שטיקל פלאץ אין עק דארף צו בויען א
האט זיך א בחור געכאפט ,און געדרייט די ווייזערס שטוב ,און דער שכן ,א רשע'דיגער גוי ,האט אים
פונעם זייגער מיט עטליכע מינוט. אזוי געפייניגט ,ביז ער האט געסטראשעט אים צו
הרג'ענען ,איז זי געפארן קיין קאסאן צום בני
ווען דער רבי איז צוריק אריין און זיך שלשים ,און מזכיר געווען ביים רבין די צרה ,האט
אוועקגעזעצט ,האט ער באלד געפרעגט" ,ווער דער רבי זי געפרעגט דעם נאמען פון דעם גוי'ס
האט אנגערירט דעם זייגער?" ,די בחורים האבן מאמע ,אבער זי האט עס נישט געוואוסט.
35
••• מורא געהאט צו ענטפערן ,האט דער רבי זיי
חנוכה בשנת תרס"ח ,דעם ערשטן ליכטל ,וואס בארואיגט און געזאגט" ,האט נישט קיין מורא ,איך
איז געפאלן מוצאי שבת ,איז דער רבי דער בין נישט מקפיד ,איך וויל נאר וויסן ווער" ,איז דער
הייליגער בני שלשים זי"ע געשטאנען גרייט צו בחור צוגעגאנגען און מודה געווען ,און דערציילט,
צינדן חנוכה ליכט ,ארומגערינגלט מיט זיינע אז ער האט געוואלט אויספרובירן צי דער רבי
חסידים ,זיין מנורה איז געווען פון ריין זילבער, ווייסט די צייט אן קוקן ,האט דער רבי
אבער גאר א פשוטע ,אכט קליינע שיסעלעך געענטפערט" ,פארשטייט זיך ,ווען מען האט אין
צוזאמגעהעפט אויף א פוס ,און עס האט געהאנגען זינען די צירופי השמות וואס טוישן זיך יעדע שעה,
ביי די מזוזה פון דער טיר. ווייסט מען שטענדיג די גענויע צייט".
•••
בשעת מען האט צוגעגרייט די פתילות ,און רבי פנחס שלום פון קאסאן האט דערציילט ,אז
מען האט זיך געגרייט צו צינדען די הייליגע חנוכה הרה"ח ר' משה שלאמאוויטש פון קאשוי איז
ליכט ,האט מען געהערט ווי דער רבי דער געווען א הויז-בחור ביים הייליגען בני שלשים
הייליגער בני שלשים מורמלט זיך אונטער בזה"ל, זי"ע ,זייענדיג ארום פופצן יאר אלט ,איינמאל ראש
"עס זענען דא רביים און רבנים וואס האבן גרויסע, השנה פאר תקיעות האט אים דער רבי געהייסן
פרעכטיגע מנורות ,באצירט מיט אלערליי אריינברענגען אין בית המדרש זיין קליין זוהן
באצירונגען ,און איך ,מיר איז גענוג צו מקיים זיין די ישראל צבי ,וואס איז שפעטער אויסגעוואקסן
מצוה מיט א פשוטע מנורה". דער הייליגער אור מלא זי"ע ,וואס איז דעמאלט
געווען צוויי יאר אלט ,כדי ער זאל הערן תקיעת
צווישן די חסידים איז געשטאנען א שוחט פון שופר.
דער קאסאנער געגנט ,און ר' אברהם מרדכי האט
באמערקט ,אז ער ווערט בלאס און לויפט ארויס, ר' משה האט אים אריינגעטראגן אויפן ארעם
ער האט געמיינט אז יענער וועט חלש'ן ,און איז און זיך געשטעלט נעבן דער בימה ,און פונקט ווען
אים נאכגעלאפן ,און ער האט געטראפן דעם שוחט דער רבי האט זיך געגרייט צו מאכן די ברכות ,האט
שטיין אינדרויסן ,אנגעלענט אויף די וואנט ,און איז זיך אים דער קינד ארויסגעגליטשט פון די הענט
כמעט אומגעפאלן. און געפאלן אויף דער ערד ,דער רבי ,וואס איז
געשטאנען פארטיפט אין זיינע מחשבות ,איז
האט אים דער חסיד ר' אברהם מרדכי מבובל געווארן פון זיין גרויסע דביקות ,און האט
געפרעגט ,וואס גייט פאר מיט אייך פארוואס זענט געגעבן פארן הויז בחור א לייכטן פעטשל אויפן
איר אזוי אנטלאפן פון ביהמ"ד ,האט דער שוחט פנים.
געזאגט מיט התרגשות" ,האט איר נישט געהערט
וואס דער רבי האט געשעפטשעט?" ,זאלט איר נאכ'ן דאווענען האט אים דער רבי גערופן מיט
וויסן" ,די ווערטער זענען געווען פאר מיר! ווייל ליבשאפט ,אים איבערגעבעטן ,און צוגעגעבן א
פונקט אין יענעם רגע האב איך געטראכט ביי מיר, ברכה און א הבטחה ,אז ער וועט קיינמאל נישט
פארוואס האט דער רבי נישט קיין שיינע מנורה ווי דארפן דינען אין מיליטער ,און ווען עס איז
אנדערע רביים ,נאר א פשוטע ,נאך פשוטער ווי ביי געקומען זיין צייט צו שטעלן זיך צום מיליטער.
חשוב'ע בעלי בתים ,און דער רבי האט געשפירט
מיינע מחשבות ,און איך האב באקומען דעם איז ער אריין צום רבי'ן נעמען א ברכה ,און
ענטפער אויפן ארט". דער רבי האט אים געהייסן אינדערפרי ,פאר'ן גיין
צו דער קאמיסיע ,זיך טובל זיין אין מקוה ,ער האט
אזוי געטון ,און ווען ער איז ארויס פון וואסער ,איז
זיין פוס פלוצלינג שטארק אנגעשוואלן געווארן,
און אזוי איז ער געגאנגען צו דער קאמיסיע ,און מען
האט אים אויפן ארט באפרייט ,און אביסל שפעטער
האט זיך דער פיס אויסגעהיילט.
36
מחבב געווען זייענדיג א אייניקל פונעם הייליגען
יארצייט כ"ד מרחשון
צדיק וקדוש רבי מנחם מענדל מבאר זי"ע מגדולי
תלמידי בעש"ט ,ער האט גאר אסאך פון זיין תורה הגה"ק רבי יוסף ב"ר מנחם מענדל זי"ע) ,לאנדא(
מקבל געווען ביי דעם רבין און אויך זיין געהויבענע בעל ברכת יוסף ,אב"ד יאסי
דרך אין עבודת השם.
ביי די 15יאר אלט האט דער גאון חתונה ער איז געבוירן אין שטאט באהסלוב ,בשנת תקנ"א.
געהאט צו א צדקת א טאכטער פון איינע פון די
צו זיין טאטע הגה"ק רבי מנחם מענדל באהסלוב
תושבי בארדיטשוב ,אבער ליידער ביי די 18יאר
זי"ע,
איז זיין רעבעצין נפטר געווארן.
בן הגה"ק רבי צבי הירש זי"ע,
בן הרה"ק רבי מנחם מענדל מבאר זי"ע ,מגדולי
דאן האט דער גאון חתונה געהאט בזיווג שני מיט
תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע.
הרבנית הצדקת מרת הינדא ע"ה,
בתו היחידה מהגביר המפורסם הר"ר זאב כ"ץ
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת פיגא ליבקה
מוויניצא פאדאליען ז"ל.
ע"ה,
בת הגה"ק רבי זאב אב"ד באלחוב זי"ע,
דער שווער וויסענדיג דעם גדלות בתורה
בן הגה"ק רבי יוסף הוליס זי"ע,
פונעם איידעם און זיין געוואלדיגע קדושה מיט
מצאצאי הגה"ק רבי יהושע העשיל אב"ד קראקא
וואס ער האט זיך שוין דאן געפירט ,האט ער דעם
זי"ע ,און פון הגה"ק רבי נתן נטע שפירא בעל מגלה
איידעם אויס געהאלטן מיט אלעם וואס ער האט
עמוקות זי"ע.
געדארפט ,נאר אז ער זאל קענען זיצן על תורה
ועבודה יומם ולילה. ער איז געווען א גאון מובהק און א צדיק
מפורסם ,ער איז געווען א בקי נפלא בתורת הנגלה
ער האט דאן זוכה געווען צו תורה וגדולה והנסתר ,ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א
במקום אחד און עוסק געווען בתורה ממש 24 גרויסע עובד השם במסירת נפש ,זיין עבודת השם
שעה אין טאג ,דארט אין שטאט וויניצא האבן דאן איז געווען עד להפליא און איז צו געגאנגען מיט א
געוואוינט גאר גרויסע גדולים און גאונים בתורה, געוואלדיגע דביקות און התלהבות דקדושה ,נאך
וואס האבן גאר שטארק מעריץ געווען דעם יונגען פון אלס קליין קינד האט דער גאון שוין געלערנט
גאון בתורה. מיט אן התמדה גדולה ,ער האט געהאט א
געוואלדיגע אהבת ישראל און אייביג געווען
דער רב דארט אין שטאט איז דאן געווען בשמחה אפילו מיט מאכענדיג זיין גאנץ לעבן גאר
הגה"ק רבי ישראל איסר איסרלין בעל שער משפט אסאך יסורים און צער.
זי"ע ,און עס איז געווארן א גאר שטארקע קשר
צווישן רב און דעם גאון ,און די צוויי האבן עוסק ער איז געווען שטארק דבוק און מקושר צו די
געווען בתורה יומם ולילה ולא מש מתוך אהלו של צדיקי הדור ובתוכם.
תורה.
הרה"ק רבי לוי יצחק בעל הקדושת לוי
בערך בשנת תקע"ג זייענדיג 22יאר אלט, מבארדיטשוב זי"ע,
האט מען דעם גאון אויף גענומען אלס רב אין הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל בעל אוהב
שטאט ליטין אין אוקראינה ,מען האט דעם גאון ישראל מאפטא זי"ע,
אויף גענומען מיט גרויס כבוד וואס איז ראוי' פאר הרה"ק רבי ישראל מרוזין זי"ע,
אזא גדול בתורה ,עס איז געווען א יו"ט אין שטאט הרה"ק רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע.
ווען דער רב איז אנגעקומען ,און גדולי הדור זענען
געקומען מקבל פנים זיין דעם גאון און אים גאר דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע
שטארק מכבד געווען אפילו זייענדיג גאר יונג. האט דעם תלמיד גאר שטארק מקרב געווען און
37
האט דער אפטא רב געזאגט ,ווער עס וועט מיר מיטן אנקום פונעם גאון איז די שטאט טילין
פאר ענטפערן דעם קשיא וועט מיך ממש מחי' זיין. געווארן א עיר ואם בישראל ,ווען גדולים און
גאונים בתורה זענען געקומען צו דעם גאון מיט
דארט ביים טיש זענען געזעצן גרויסע גדולים שאלות און פאר עצה ותושיה ,גאר שנעל איז זיין
און גאונים בתורה ,אבער קיינער האט נישט נאמען ארויס אין גאנץ רוסלאנד מיט זיין גדלות
געקענט פאר ענטפערן דעם קשיא ,אבער דער בתורה ,און מען האט צו דעם גאון געשיקט גאר
גאון וקדוש רבי יוסף מיאס זי"ע האט מיט זיין שווערע שאלות און זיין חוות דעת און פסק הלכה
גרויס עניוות שטילערהייט געזאגט פארן רב וואס איז געווארן אן גענומען ביי גרויסע גדולים בתורה.
איז געזעצן נעבן אים פשט אין דעם רש"י.
ער האט זיך געשריבן בדבר הלכה מיט די גרעסטע
ווען דער הייליגער אפטא רב האט געזען ווי גדולים בתורה ובתוכם.
דער גאון רעדט שטילערהייט ,האט אים אפטא רב
געפרעגט אויב ער האט דעם תירוץ אויף די קשיא הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע,
וואס דאס וועט אים באמת מחי' זיין. הרה"ק רבי ישראל מרוזין זי"ע,
הרה"ק רבי משה צבי מסאווראן זי"ע,
האט דער גאון מיט זיין גרויס עניוות און הגה"ק רבי שלמה קלוגער זי"ע,
צדקות געזאגט פארן אפטא רב ,אויב איך מעג הגה"ק רבי משולם ישכר הורוביץ בעל שו"ת בר
וואלט איך קודם געוואלט אריין קוקען אין דעם ליוואי מטיסמניץ זי"ע.
לשון פון דעם גמרא און רש"י בעפאר איך זאג דעם
פשט ווייל אותיות מחכימות ,דער זון פון אפטא רב אויך האט דער גאון מיט זיין גרויס חכמה און
הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע איז געלאפן גדלות בתורה זוכה געווען ,צו מסדר זיין דעם
און געברענגט א גמרא פארן גאון אז ער זאל קענען ירושה פון הרה"ק בעל האוהב ישראל מאפטא זי"ע
מעיין זיין אין דעם גמרא. נאך זיין פטירה ,אויך האט ער מסדר געווען די
ירושה פון דעם הייליגען רוזינער זי"ע נאך זיין
נאכן אריין קוקען אין די גמרא האט ער געזען, פטירה ,און ווי מען קען זען די ווערטער וואס דער
אז די פשט וואס ער האט קודם געזאגט פאר הייליגער רוזינער צדיק שרייבט אין א בריוו צום
יענעם רב איז טאקע ריכטיג ,דאן האט ער געגעבן גאון בזה"ל" ,הרב הגאון המפורסם חריף ובקי חכם
דעם תירוץ פארן הייליגען אפטא רב זי"ע. השלם החסיד ועניו".
דער הייליגער אפטא רב זי"ע האט פון דעם גאנץ אנפאנג איז ער גאר אסאך געפארן זיך
תירוץ גאר שטארק הנאה געהאט ,און געגעבן א מסתופף זיין בצלו פונעם הייליגען אפטא רב זי"ע,
ברכה פארן גאון ,אזוי ווי איר האט מיך מחי' געווען עס איז געווען א געוואלדיגע אהבה צווישן די צוויי
זאל דער באשעפער דיר געבן אריכת ימים ושנים צדיקים ,זיי האבן גאר אסאך עוסק געווען בתורה
טובים. און מיט גאר שווערע שאלות ותשובות ,דער
הייליגער אפטא רב פלעגט קומען קיין טילין אויף
נאכן פטירה פונעם אפטא רב זי"ע האט ער זיך איין שבת ,וואס דאן איז ער איין געשטאנען דעם
מדבק געווען אינעם הייליגען רוזינער זי"ע ,אויך גאנצן שבת ביי דעם גאון אין שטוב.
דארט האט ער זוכה געווען צו א געוואלדיגע קרבה
און חביבות ,דער הייליגער רוזינער זי"ע האט דעם איינמאל איז דער גאון געווען אין שטאט
גאון גאר שטארק מכבד געווען און גאר שטארק מעזיבוז אויף א סעודת ראש חודש ביים הייליגען
מעריץ געווען דעם גאון. אפטא רב זי"ע ,אינמיטן דעם סעודה האט דער
הייליגער אפטא רב געזאגט ,עס איז מיר שווער א
שפעטער האט מען דעם גאון אויף גענומען רש"י אין א סוגיא פאר א שטיק צייט ,און דער
אלס רב אין דעם גרויסן שטאט קמניץ ,דארט האט אפטא רב האט בעל פה נאכגעזאגט דעם לשון פון
מען דעם גאון אויך אויף גענומען מיט גרויס כבוד די גמרא און רש"י וואס איז אים שווער ,און דאן
38
ווייס נישט אויב איך האב אפילו איינמאל געליינט און הערצה ,ער האט אין א גאר קורצע צייט גאר
קריאת שמע כתיקונה. אסאך אויף געטון פארן שטאט ,אבער דאן האט
מען אנגעהויבן אריין נעמען די בחורים פון דעם
דער צדיק האט געהאט א גרויסע תשוקה גאנצן מדינה אין די מיליטער ,די ממשלה האט
ארויף צו גיין קיין ארץ ישראל ,מען האט אפילו געפאדערט אז דער רב זאל נעמען אחריות אז די
איינמאל געשיקט פארן גאון א קאנסיס צו קומען בחורים וועלן דינען דעם מיליטער מיט א
ווערן רב אין ירושלים ,אבער פון הימל האט מען געטריישאפט ,דער גאון האט דעם תפקיד נישט
נישט געוואלט אז ער זאל ארויף גיין קיין ארץ געוואלט נעמען און דערפאר איז ער אוועק פון
ישראל. דעם שטאט.
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי בשנת תקצ"ד האט מען דעם גאון אויף
תורה אין שו"ת וואס זענען געדריקט געווארן אין גענומען אלס רב אין שטאט יאס בהמלצת פון זיין
זיין ספר ברכת יוסף ,אויך איז דא א ספר קול נהי א רבין דער הייליגער רוזינער זי"ע ,דארט איז ער
הספד פון דעם גאון אויפן הייליגען רוזינער זי"ע. שוין געבליבן פאר בערך 20יאר ביז צו זיין פטירה.
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. דארט אין שטאט יאס האט דער גאון אויף
געטון גדולות ונצורות ,ער האט דארט מרביץ
הגה"ק רבי ברוך צבי מליטין זי"ע, תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים און
הגה"ק רבי יום טוב ליפא אב"ד גאלאץ זי"ע, געדינט אלס רב און מורה דרך פאר די אידן אין
הגה"ק רבי דוב בעריש זי"ע ,וואס איז געווען א שטאט.
חריף ובקי ,אבער האט נישט געוואלט נעמען קיין
רבנות, ער איז געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע
הגה"ק רבי מתתיהו אב"ד פאדיטורק זי"ע, עבודה ביים דאווענען ,וואס איז געווען מיט א
הגה"ק רבי יהושע העשיל אב"ד ביצעשט זי"ע, איינגעהאלטנקייט אבער מען האט געזען זיין
חתנו ,הגה"ק רבי ישראל גוטמאן מיאס זי"ע, געוואלדיגע עבודה מיט א אש קודש ,מען
חתנו ,הגה"ק רבי ראובן סג"ל בעל מהלך הכוכבים דערציילט ,אז א טאג בעפאר יום הקדוש ,האט דער
אב"ד פאדיטרוק זי"ע. צדיק נישט אויף גענומען קיינעם ,נאר ער איז
געזעצן דעם גאנצן טאג און עוסק געווען נאר אין
חודש מרחשון בשנת תרי"ד איז דער גאון תורה.
ליידער קראנק געווארן מיט די מחלה חולי מעיים
און אריין געפאלן אין בעט ,ער האט ליידער געליטן ווען מען האט אים געפרעגט די סיבה ,האט
גרויסע יסורים ,אבער די גאנצע צייט האט ער דער צדיק געזאגט ,דעם טאג יום הקדוש איז
ווייטער ממשיך געווען מיט זיין עבודת הקודש געמאכט אז יעדער איד זאל דורך קוקען זיינע
מיט א מסירת נפש. מעשים פונעם יאר ,ווי אזוי ער האט זיך געפירט
דעם גאנצן יאר ,אבער וואס זאל איך טון אז יום
ערב שבת קודש פרשת חיי שרה בשנת תרי"ד הקדוש גיי איך איבער אלע פסקים וואס איך האב
בעפאר עס איז געווארן טאג ,האט דער צדיק ארויס געגעבן דעם יאר אויב זיי זענען געווען
געהייסן מען זאל אים ברענגען א פרישע העמד ריכטיג ,און איך האב נישט קיין צייט צו דורך גיין
לכבוד שבת און דער צדיק האט זיך צו געגרייט מיינע אייגענע מעשים ,דערפאר טו איך דאס א
צום שבת קודש ,דאן איז אריין געקומען א פרוי א טאג בעפאר יום הקדוש.
קרוב פונעם צדיק און זייער געוויינט צום צדיק ,אז
שוין איבער 10יאר פון די חתונה און זי האט איין טאג אויף די עלטערע יארן האט דער גאון
נאכנישט זוכה געווען צו קיין קינדער ,ער האט איר וקדוש ארויף געלייגט זיינע ידיו הקדושות אויף
געגעבן א ברכה און צום יאר האט די פרוי געהאט זיין דיוקנא קדישא און געזאגט מיט גרויס עניוות,
א טאכטער. קוקט אויף מיין בארד איך בין שוין אלט ,אבער איך
39
איז די רעבעצין די גאנצע טאג געזעצן ביי זיך אין ממש רגעים בעפאר זיין יציאת נשמה האט
שטוב בצער און געוויינט ביטער אויף די מצב. דער צדיק אויס געדרייט פניו הקדושות צום עולם
און מיט א שמייכל האט ער צוריק געגעבן זיין
ווי באקאנט איז דעם שטוב פונעם גאון אייביג הייליגע נשמה ליוצרה בערך א האלבע שעה נאך
געווען אפען פאר יעדן איד ספעציעל פאר חצות היום.
ארימעלייט און צובראכענע אידן ,וואס האבן
אייביג געטראפן ביי דעם גאון א פלאץ און אזוי ווי עס איז ארויס געגאנגען די שמועה
פארשטייט זיך קיינעם נישט אוועק געלאזט אן א פונעם פטירה איז געווארן א גרויסע טרויער אין
שיינע נתינה. שטאט ,מען האט פארמאכט אלע געשעפטן און
דער גאנצער עולם איז ארויס געקומען אפ געבן
איין טאג איז צום שטוב פון דעם גאון געקומען דעם לעצטן כבוד פאר זייער באליבטן רב.
א ארימאן ,די רעבעצין האט דעם ארימאן אויף
גענומען בדרך כבוד און מכבד געווען ,דאן האט די ממש חוץ לדרך הטבע האט דער צדיק זוכה
רעבעצין געגעבן פארן ארימאן א שיינע נתינה געווען אין א קורצע ערב שבת קודש צו קומען
אויף צדקה. לקבורה נאך בעפאר דעם זמן שבת קודש.
אבער דער ארימאן זענדיג דעם צער און נסתלק לגנזי מרומים ערב שבת קודש פרשת
טרערן פון די רעבעצין ,האט ער געזאגט ,אז ער חיי שרה כ"ד מרחשון בשנת תרי"ד ,ומנוחתו כבוד
וועט נישט נעמען קיין פרוטה ,ביז די רעבעצין וועט איז אין דעם ביה"ח אין שטאט יאס.
אים זאגן וואס די צרה איז ,אפשר קען ער העלפן
מיט א עצה ,די רעבעצין האט גלייך דערציילט ,אז זכותו הגדול יגן עלינו
עס איז ליידער נישט דא וואס צו טון און זי איז ועל כל ישראל אמן.
זיכער אז ער קען איר נישט העלפן.
מעשיות
אבער דער ארימאן האט נישט נאכגעלאזט,
ביז די רעבעצין האט אים דערציילט די צרה וואס עס ווערט דערציילט ,אז יונגערהייט אלס
איז דא ביי זיי אין שטוב ,אז איר הייליגער מאן האט יונגערמאן ,האט דער גאון דער הייליגער ברכת
ליידער ל"ע פארלוירען זיין זעה קראפט ,און דאס יוסף זי"ע עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע
שטערט אים פון זיין לערנען די הייליגע תורה. התמדת התורה ,און נאך א שטיק צייט פון גרויס
שקדנות בתורה און לערנענדיג ממש יומם ולילה
דער ארימאן האט גלייך אנגעהויבן לאכן און
ברציפות ,האט דער גאון וקדוש ל"ע באקומען א
געזאגט ,פאר דעם זענט איר אזוי בצער ,דאס איז
מחלה אויף די אויגן ,עד כדי כך אז דער גאון האט
דאך א דבר קטן ,און דאן האט דער ארימאן געזאגט,
ממש נישט געקענט דערקענען קיין מענטש ,און
פאר דעם קען מען נעמען וואסער ,און אויס
דאס האט דעם גאון ממש מצער געווען ,ווייל ער
גערעכנט אפאר מעדעצינען וואס מען זאל אריין
האט נישט געקענט ווייטער עוסק זיין בתורה,
לייגען ,און די מחלה וועט גלייך נעלם ווערן בדוק
אבער ליידער האבן די דאקטורים נישט געקענט
ומנוסה.
טרעפן קיין רפואה און האבן אלע אויף געגעבן צו
אזוי ווי די רעבעצין האט דאס געהערט ,איז זי טרעפן א רפואה.
גלייך געלאפן צום מאן און דערציילט מיט גרויס
שמחה די גאנצע מעשה מיטן ארימאן ,די מאן האט פארשטייט זיך אז די רעבעצין די צדקת מרת
געבעטן אז ער וויל רעדן צו דעם ארימאן און דאס הינדא ע"ה האט פון דעם געהאט גאר שטארקע
אליין הערן פון אים. צער און עגמת נפש ,ווייל איר גאנצע שטרעבן אין
לעבן איז געווען ,אז דער מאן דער צדיק זאל
אבער לפלא ווען די רעבעצין איז צוריק קענען עוסק זיין בתורה וואס דאס איז געווען ביי
געקומען צום שטוב ,איז דער ארימאן איר דאס העכסטע שטרעבונג אין לעבן ,דערפאר
40
אויף אייביג ,אזוי איז טאקע געווען ,ער איז פארשווינדען געווארן ,זי איז גלייך ארויס געלאפן
שפעטער אנגעקומען צום גרויסן שטאט יאסי, זיכן דער ארימאן ,אבער לפלא האט קיינער פון די
אבער מען האט אים זיין גאנץ לעבן גערופן "דער שכנים נישט געוויסט צו זאגן פון א ארימאן וואס
ליטינער רב". איז יעצט דא געווען אין שטאט.
•••
זיין זון רבי מתתיהו האט דערציילט ,אז דאן האט די רעבעצין און דער גאון
איינמאל אינמיטן דער נאכט האט דער טאטע אים פארשטאנען ,אז דא איז פאר געקומען עפעס
אויפגעוועקט און געבעטן ער זאל אים דערלאנגען העכער'ס ווי מען קען פארשטיין ,און די מאן האט
דעם טלית קטן ,איך האב געזאגט פארן טאטן אז גלייך געבעטן ,אז מען זאל אויס פאלגן וואס דער
עס איז נאך נישט די צייט ,עס איז חצות לילה ,האט ארימאן האט געהייסן טון ,און לפלא בדרך נס האט
ער געזאגט ,אז ער וויל נאר באקוקן די ציצית ,ווייל דער גאון וקדוש צוריק באקומען זיין זעה קראפט
עס האט זיך אים גע'חלומ'ט אז ער גייט זיך טובל'ן פונקט ווי בעפאר און ער איז געזונט געווארן ,מען
אין מקוה ,און דער הייליגער אפטער רב זיצט אויף קען זיך נישט פארשטעלן די פריידט פון דעם גאון
דער ערשטער טרעפ ,נעמט זיין טלית קטן און און די רעבעצין ,אז איר הייליגע מאן האט געקענט
ווייזט אים אז איין ציצית איז פסול. ווייטער עוסק זיין בתורה אזוי ווי בעפאר.
•••
דערציילט דער זון מתתיהו ,איך האב אים עס ווערט דערציילט ,אז ווען מען האט
געגעבן דעם טלית קטן ,און ער האט טאקע אויפגענומען דעם הייליגער ברכת יוסף זי"ע פאר
געטראפן איין ציצית פסול ,האט דער טאטע רב אין שטאט ליטין ,האט מען אים דארט אין
געזאגט" ,זע ווי גרויס עס איז די מעלה פון זיין שטאט אויפגענומען מיט גרויס כבוד.
מקושר צו צדיקים ,ווייל דער הייליגער אפטא רב
האט מורא געהאט אז איך וועל אינדערפרי נישט דעמאלט זענען דארט געווען צוויי לומדים פון
גוט באקוקן די ציצית ,איז ער געקומען צו מיר אין ליטע פאר געשעפטן ,און זיי האבן זיך שטארק
חלום אין דער נאכט ,און מיר געלאזט וויסן אז די געוואונדערט פארוואס מען מאכט אזא כבוד פאר
ציצית זענען פסול". אזא יונגן רב ,און עס איז זיי כמעט געקומען צו
••• שמייכלען ,אבער די חשובע בעלי בתים האבן זיי
עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק דער געבעטן ,אז זיי זאלן אריינגיין צום רב און זען ווער
הייליגער ברכת יוסף זי"ע איז געווען גאר שטארק ער איז.
מקושר צום הייליגען אפטא רב זי"ע ,און ער
פלעגט כסדר אריבערפארן צום הייליגען אפטא רב זיי זענען אריין און אנגעהויבן רעדן מיט אים
און עוסק געווען מיט אים אין תורת הנסתר. אין הלכות עגונות ,טראכטנדיג אז אזא יונגער
אברך האט זיכער נאך נישט געלערנט די שווערע
ביים אפטער רב אין מעזיבוז פלעגט דער הלכות ,ער האט אבער געעפנט דאס מויל מיט א
אפטער רב אים אסאך דערציילן וואס ער האט חריפות און בקיאות און זיי געזאגט אזויפיל
איבערגעלעבט אין שטאט יאסי ,וואו דער אפטא רב פלפולים און חידושים וואס ער אליין האט מחדש
איז פריער געווען רב ,ער האט אים דערציילט וואס געווען אין די הלכות ,ביז זיי זענען געבליבן שטיין
ער האט אלס מיט געמאכט פון די בעלי בתים ,פון ממש ערשטוינט.
די גבירים ,און פון די חסידים ,און ווי די שטאט
פירט זיך. זיי זענען ארויס און געזאגט פאר די בעלי
בתים מיט א שמייכל ,דער רב דארף אונז באצאלן
דער הייליגער ברכת יוסף זי"ע האט זיך ח"י גראשן פארן נאמען וואס מיר געבן אים" ,דער
שטארק געוואונדערט און געטראכט" ,וואס האב ליטינער רב" ,ווייל די וועלט וועט אים נישט לאזן
איך צו טון מיט יאסי?" ווייל עס איז אים קיינמאל זיצן אין ליטין ,מען וועט אים נעמען אין א גרויסע
נישט איינגעפאלן אוועקצוגיין פון שטאט ליטין, שטאט ,און דארט וועט מען אים אבער ווייטער
אפילו נאכדעם וואס גרויסע שטעט פון רוסלאנד רופן "דער ליטינער רב" ,און אזוי וועט ער הייסן
41
••• האבן אים כסדר געבעטן אז ער זאל קומען דינען
עס ווערט דערציילט א מעשה נפלא ,א פרוי פון אלס רב ביי זיי אין שטאט ,און ער האט זיך כסדר
שטאט קאליש איז געקומען קיין יאסי זוכן איר אפגעזאגט ,און די מעשיות פונעם הייליגען אפטא
מאן ,און דער רב פון קאליש האט איר געהייסן ,אז רב איבערן שטאט יאסי זענען אים געווען ווי א
ווען זי וועט קריגן א היתר ,זאל זי עס ברענגען צום מדרש פליאה ,אבער שפעטער האט ער שוין
ליטינער רב דעם הייליגען ברכת יוסף זי"ע, פארשטאנען די אלע מעשיות ,ווייל דער הייליגער
וועמענס נאמען איז באקאנט געווען אלס דער אפטא רב האט שון דאן געזען מיט זיינע הייליגע
גאון הגאונים אין אלע מדינות. אויגן ,אז ער וועט נאך אנקומען צו דינען אלס רב
אין שטאט יאסי.
זי איז געפארן פון שטאט צו שטאט ,ביז אין •••
איין שטאט האט זי זיך דערוויסט ,אז איר מאן איז עס ווערט דערציילט ,אז די צייט ווען דער
דארט געשטארבן ,און מען האט אויסגענומען צדיק דער הייליגער ברכת יוסף זי"ע האט געדינט
עדות פאר א בית דין ,און זי איז געקומען מיט די אלס רב אין שטאט יאסי ,זענען הונדערטער אידן
עדות צום רב דער הייליגער ברכת יוסף זי"ע ,ער פליטים פון רוסלאנד געקומען קיין יאסי ,און דער
האט עס גענומען און איר געזאגט צו קומען אין גרויסער גאון האט זיך פערזענליך אפגעגעבן מיט
עטליכע טעג ארום ,דערנאך ווידער ,און אזוי האט די פליטים און זיי מסדר געווען מיט שלאפן און
ער זי אפגעשטופט צוויי-דריי יאר ,כאטש זי האט עסן ,און די בחורים וואס זענען דארט אנגעקומען,
געוויינט פאר אים ער זאל זיך מרחם זיין אויף איר. און האבן געברויכט חתונה האבן ,האט די רעבעצין
די צדקת זיך פארגעשטעלט מיט אן אמת אלס
אנדערע האבן איר געראטן צו נעמען די עדות קרוב צו די בחורים ,דאס איז געווען זייער
צוריק און גיין צו א צווייטן רב אין שטאט ,און געוואלדיגע געטריישאפט צו די אידן די פליטים.
יענער האט איר תיכף געשריבן א היתר ,און זי האט
געמיינט אז דער הייליגער ליטינער רב וועט שוין די רעגירונג האט נישט הנאה געהאט פון די
יעצט אויך לייכט שרייבן א היתר ,איז זי אלע פליטים ,און די פאליציי האבן כסדר געזיכט
צוריקגעקומען צום הייליגען ברכת יוסף ,און און ארעסטירט אידן פארן זיין אין לאנד
געבעטן ער זאל אויך שרייבן א היתר. אומלעגאל ,ווערט דערציילט ,אז וועמען מען האט
נאר געכאפט און פארשפארט אין תפיסה ,האט
דער צדיק האט גענומען די פעדער און דער צדיק דער הייליגער ברכת יוסף זיך געמיט
אונטער דעם היתר געשריבן" ,אשה זו אסורה מיט אלע כחות און מיט א מסירת נפש
להנשא מטעם הכמוס עמדי" ,וואס דאס מיינט "אז ארויסצונעמען.
די פרי איז אסור חתונה צו האבן ,צוליב די טעם וואס
איז באהאלטן ביי מיר" ,די פרוי האט נישט איינמאל ,פסח ביינאכט ,אינמיטן סדר ,האט ער
פארשטאנען וואס דער גאון האט געשריבן ,און זיך זיך דערוויסט ,אז עטליכע געפאנגענע אידן האט
אויפגעטון פאר איר קרובים ,אז זי האט היתרים פון מען פאר'משפט ,אז מארגן שיקט מען זיי אריבער
ביידע רבנים ,ביז א למדן האט איר אויסגעטייטשט דעם טייך אין טערקיי ,דער הייליגער צדיק האט
וואס עס שטייט. אפגעלאזט דעם גאנצן הייליגען סדר נאכט ,און ער
איז תיכף ,אינמיטן סדר ,געגאנגען צום גביר רבי
זי איז גלייך געלאפן מיט א געשריי צום מיכל דאניעל ,וואס איז געווען זייער חשוב ביים
הייליגען ברכת יוסף און געפרעגט" ,פארוואס האט פירשט ,און אים דערציילט די גאנצע מעשה ,און
איר מיך אפ גע'הרג'ט" ,און זי האט ממש געוויינט האט געטון יותר מכפי יכלתו צו ערלעדיגען די
מיט טרערן אין די אויגן ,אז דער רב זאל איר העלפן באפרייאונג פון די אידן ,אינדערפרי איז דער גביר
ווערן באפרייט פון עגונות ,אבער ער האט געגאנגען צום פירשט ,און ער האט אפגעשטעלט
געענטפערט" ,אחת דברתי ולא אשנה" ,איך וועל דעם פסק ,און די אידן זענען באפרייט געווארן,
נישט משנה זיין מיין מיינונג ,אויך די גדולים אין דאס איז געווען די מסירת נפש פון דעם צדיק
גאליציע האבן זיך נישט געוואגט צו מתיר זיין די וקדוש פאר א אנדערן איד.
42
דער גאנצער שטאט און אלע גדולים זענען ממש עגנה צוליב די ווערטער פונעם הייליגען ברכת
ארויס פון התפעלות ווי פון הימל האט מען דעם יוסף זי"ע.
גאון אפגעהיטן פון ח"ו מתיר זיין אן עגונה קעגן די
הלכה. זי איז דאן געפארן קיין סאדיגורא צום הייליגן
••• רוזשינער זי"ע ,און ער האט געשריבן א בריוו צום
עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער הייליגען ברכת יוסף מיט זיין הייליגע האנט )דער
ברכת יוסף זי"ע איז נאך געווען רב אין שטאט בריוו איז שפעטער געדרוקט געווארן אין אנהויב
ליטין ,האבן די גדולים און צדיקים געברענגט צו פונעם ספר ברכת יוסף( ,און דער הייליגער
אים יעדע שווערע זאך ,אויך דער הייליגער צדיק רוזשינער האט אים געבעטן ,אז ער זאל זיך גוט
רבי משה מסאווראן זי"ע האט אים איינמאל אין אריינקוקן און ערקלערן זיינע טעמים ,דער
בארדיטשוב איבערגעגעבן א לאנגע תשובה הייליגער ברכת יוסף האט געענטפערט ,אז ער קען
פונעם בארדיטשובער דיין רבי מאטל ,וואס האט וועגן דעם גארנישט שרייבן ,און ווען ער וועט
מתיר געווען אן עגונה ,אז ער זאל מעיין זיין אינעם קומען צום רבי'ן וועט ער עס אליין זאגן.
היתר אויב עס איז ריכטיג.
ווען ער איז אביסל שפעטער געקומען קיין
אויפן צווייטן טאג נאכן גוט איבערקוקן דעם סאדיגורא ,האט ער דערציילט" ,אז יעדעס מאל
היתר פונעם הייליגען סאווראנער ,האט ער געזאגט ווען איך האב געוואלט קוקן אין א ספר אין דעם
אז זי איז מותר ,און דער הייליגער סאווראנער האט ענין ,איז דער ספר מיר ארויסגעפאלן פון די הענט,
מתיר געווען די עגונה ,אבער שפעטער ,ווען דער איינמאל בין איך ארויף אויף א באנק נעמען א ספר
הייליגער סאווראנער האט אליין מעיין געווען אין און איך בין אראפגעפאלן ,און ווען איך האב זיך
זיין תשובה ,האט ער געזען ,אז די ראיות זענען אמאל מרחם געווען און גענומען די פעדער צו
נישט ריכטיג ,און עס האט אים זייער וויי געטון אז שרייבן א היתר ,איז די פעדער מיר ארויסגעפאלן
ער האט ח"ו מתיר געווען אן עגונה שלא כהלכה. און די טינט האט זיך אויסגעגאסן אויפן פאפיר ,און
פון דעם אלעם זאגט מיר מיין הארץ ,אז איר מאן
ער האט גלייך געשיקט א שליח קיין ליטין צום לעבט".
הייליגען ברכת יוסף פרעגן ,צי ער האט זיך אויך
פארלאזט אויף יענער תשובה ,דער צדיק רבי יוסף דער הייליגער רוזשינער האט איר געגעבן א
האט געענטפערט" ,חלילה ,ער האט אויך געזען אז ברכה ,אז זי זאל טרעפן איר מאן ,נאך א צייט,
די ראיות האלטן נישט ,נאר ער האט אנדערע גייענדיג אויפן מארק ,הערט די פרוי ווי איינער
היתרים אויף וואס ער האט זיך פארלאזט". רופט איר ביים נאמען ,און ווען זי האט זיך
אויסגעדרייט האט דער מאן איר געזאגט,
א צייט שפעטער האט דער הייליגער ברכת "דערקענסטו מיך נישט? איך בין דיין מאן!" ,די פרוי
יוסף געשיקט א תשובה אויף די שאלה פארן איז געפאלן חלשות אינמיטן מארק ,ווען זי איז
הייליגען סאווראנער זי"ע פון זעכציג גרויסע צעזיך געקומען האט דער מאן דערציילט ,אז
בויגנס ,וואס איז שפעטער געדרוקט געווארן אין צוליב א מחלוקת איז ער אנטלאפן קיין אונגארן,
שו"ת ברכת יוסף )אה"ע סי' ס"ג( ,און שפעטער און האט דארט חתונה געהאט ,און נאכן טויט פון
האט דער דיין רבי מאטל דערציילט ,אז דער יענער ווייב האט ער זיך באזעצט אין יאסי,
הייליגער סאווראנער האט צוליב זיין גרויסע
חביבות צום הייליגען ברכת יוסף געהייסן, דער רב דער הייליגער ברכת יוסף האט זיי
איינבינדן די תשובה ווי א ספר ,און געהאלטן אין אפגעזונדערט אין צוויי שטובער ,און האט יעדן
זיין ספרים-קאסטן ווי אן אוצר. באזונדער אויסגעפרעגט מיט סימנים מובהקים,
••• ביז עס איז קלאר געווארן ,אז דאס איז טאקע איר
עס ווערט דערציילט ,אז נאך די הסתלקות מאן ,און ער האט איר געגעבן א גט כדת וכדין ,און
פונעם הייליגען ברכת יוסף זי"ע ,האט זיין זון רבי ערשט דאן האט דער רב צעריסן די עדות און זי
מתתיהו צוזאמגעשטעלט די תשובות פונעם מתיר געווען חתונה צו האבן ,חוץ פאר א כהן ,און
43
און זיך שטארק געבעטן ,אבער דער רב האט טאטן ,כדי ער זאל דאס קענען דריקן ,און ווען ער
גארנישט גענומען ,און עס איז פון דעם האט איבערגעשריבן איין בלאט ,האט געפעלט
ארויסגעקומען א גרויסער קידוש השם ,ווייל אפילו דער אנהויב ,און מען האט נישט געוואוסט וואס די
די גוים פון שטאט און אלע שטעט ארום האבן קשיא איז געווען.
געזען דעם גרויסן כח פונעם הייליגען רב.
דער זון רבי מתתיהו האט זיך שטארק
געמיטשעט און דאס נישט געקענט טרעפן ,אין
חלום יענע נאכט ,האט דער זון געזען דעם טאטן,
און דער טאטע האט אים געזאגט "פארוואס
מוטשעסטו זיך? געב א קוק אין דעם און דעם ארט",
אינדערפרי האט דער זון טאקע אריינגעקוקט אויף
יענעם פלאץ ,און תיכף פארשטאנען וואס די קשיא
איז געווען ,אין בשנת תרכ"ח האט ער געברענגט
דעם ספר צום דרוק אין לעמבערג און עס גערופן
"ברכת יוסף".
•••
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז
צוגעפארן א גרויסער פריץ מיט זיין קאראטע צום
שטוב פונעם הייליגען ברכת יוסף זי"ע ,ווען מען
האט דעם פריץ אריינגעלאזט אין שטוב פונעם
צדיק ,האט דער פריץ דערציילט ,אז ער האט אין
זיין דארף ארום זעקס הונדערט שיינע אקסן ,און
אין די דערפער ארום גייט א מגפה אויף די אקסן
און אסאך זענען שוין געשטארבן ,און ער ווייסט אז
דער רב קען אויפטון אז די מגפה זאל נישט קומען
צו אים ,און ער וועט געבן אלס שכר וויפיל געלט
דער רב וויל.
דער רב האט געענטפערט מיט זיין גרויס
עניוות ,אז ער האט נישט די כח צו טון גארנישט,
אבער דער פריץ האט נישט אויפגעהערט צו בעטן,
ביז דער רב האט געזאגט" ,איך קען גארנישט טון,
נאר איך ווייס א סגולה ,נעם אביסל פון זיבן מיני
מעטאלן ,מיש זיי צונויף און צעשטויס זיי ,טייל עס
אויף פיר טיילן ,און לייג א טייל אין יעדן פון די פיר
עקן פון דיינע פעלדער ארום דעם דארף" ,דער פריץ
האט געוואלט געבן פאר צדיק אסאך געלט ,אבער
דער רב האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען
אפילו א פרוטה.
עטליכע וואכן שפעטער איז דער פריץ ווידער
געקומען ,און דערציילט ,אז ער האט געטון פונקט
ווי דער רב האט געזאגט ,און די מגפה איז אינגאנצן
נישט געקומען צו זיין דארף און פעלדער ,און ער
האט ווידער געוואלט געבן אסאך געלט פארן רב,
44
ער האט חתונה געהאט מיט הצדקת מרת שיינדל
יארצייט כ"ה מרחשון
רחל ע"ה,
בת הרה"ק רבי אלחנן מבילגוריי זי"ע ,הנקרא ר' חנן
הרה"ק רבי נפתלי ב"ר אלעזר זי"ע) ,וייסבלום(
ריישער זי"ע,
הנקרא ר' נפתלי ליזענסקער
מגדולי תלמידי זקינו הרה"ק רבי אלימלך
מליזענסק זי"ע.
ער איז געבוירן אין שטאט ליזענסק ,בשנת תקכ"ה.
ער איז געווען א תלמיד מובהק פון הרה"ק רבי
נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ זי"ע. צו זיין טאטן הרה"ק רבי אלעזר מליזענסק זי"ע,
בן הרה"ק רבי אלימלך בעל נועם אלימלך
אויך איז ער געווען בידידות מיט די צדיקים בדורו מליזענסק זי"ע,
ובתוכם. בן הרה"ק רבי אלעזר ליפמאן זי"ע.
הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע,
און צו זיין מאמע די טאכטער פון הגה"ק רבי
הרה"ק בעל אהבת שלום מקאסוב זי"ע,
ישראל צבי הירש ליפינער אב"ד גרודזיסק זי"ע.
הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע,
הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע.
ער איז געווען א איש קדוש מופלא מאוד ,שפל
ער איז געווען באוויסט אלס א איש קדוש רוח ושפל ברך ועניו כהלל ,ער האט באמת ממאס
מאוד ,ער האט יעדע נאכט אפ געראכטן תיקון געווען אין רבנות ,און בשום אופן נישט געוואלט
חצות מיט ביטערע טרערן און יללות ,ער האט זיך נעמען קיין רבנות פאסטן ,ער האט מקפיד געווען
גאר אסאך מסגף געווען מיט שרעקליכע יסורים, אז מען זאל אים נישט ריפן אפילו מיטן טיטול
מען דערציילט אז דער צדיק וקדוש איז נישט יעדן "רבי".
טאג געגאנגען אין מקו' און ווען ער איז יא
געגאנגען האט קיינער נישט געמעגט זיין דארט. ער איז געווען באוויסט אלס א בעל רוח
הקודש אמיתי און א בעל מופת עצום און א גרויסע
איין טאג האבן איינע פון די חסידי ליזענסק פועל ישועות בקרב הארץ ,מען האט ביי דעם צדיק
נאך געקוקט דעם צדיק אין מקו' ,האט ער געזען ווי וקדוש געזען אפענע רוח הקודש מיט זיינע
דער צדיק האט ארום זיין גוף קדוש א גארטל פון הייליגע אויגן ,און אידן האבן געזען גרויסע ישועות
אייזן ,וואס פון דעם האט זיך ארויס געשטעקט חוץ לדרך הטבע ממש.
נאדלן וואס דער צדיק האט אריין געשטאכן אין זיין
גוף קדוש ,און אינמיטן טאג האט דער צדיק כסדר ער האט ביז די 22יאר אלט נאך געהאט די זכי'
ארום געריקט דעם גארטל ,ער האט זיך געריסן דעם זיך צו מסתופף זיין בצלו פון זיין הייליגען זיידן רבי
גוף קדוש מיט סיגופים נוראים. אלימלך מליזענסק זי"ע ,און זייענדיג דער
עלסטער אייניקל האט ער זוכה געווען צו א
הרה"ק רבי יהודה מסטיטשין זי"ע האט געוואלדיגע התקרבות פונעם זיידן ,ער האט גאר
דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק רבי נפתלי אסאך תורה און עבודת השם מקבל געווען פון זיין
מליזענסק זי"ע האט געהאט א מנהג ,אז צווישן גרויסן זיידן.
מנחה מעריב האט ער כמנהג ראפשיץ געזאגט דברי
בדיחותא פארן עולם ,וואס אין דעם איז געלעגן ער האט שוין פון זיין יוגענד זיך געפירט מיט
הייליגע כוונות ,די גאנצע צייט האט מען געזען ווי א געוואלדיגע קדושה און עוסק געווען בתורה
דער צדיק וקדוש רייבט זיך אויף די זייט פונעם גוף יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה ,ער האט
כאילו ער האט הנאה פונעם גוטן ווערטל ,אבער זיין עבודת הקודש זייער באהאלטן ,מענטשן האבן
באמת האט ער דאן ארום געריקט דעם גארטל מיט כמעט קיינמאל נישט געזען דעם צדיק וקדוש ביי
די נאדלעך וואס האט געריסן שטיקער פון זיין גוף זיין עבודה ,ווייל ער האט גלייך דערפילט ווען מען
קדוש. קוקט אים נאך און געהייסן אוועק גיין.
45
האט ער געפרעגט רבי נפתלי ,איר זענט א הרה"ק רבי יחזקאל שרגא בעל דברי יחזקאל
אייניקל פון רבי אלימלך קאלטענעס )אזוי האט משינאווא זי"ע האט געזאגט בזה"ל" ,כל הרביים
מען געריפן דעם הייליגען רבי אלימלך צוליב זיינע נעשו מנהיגים נגד רצונם והיו אנוסים על פי הדיבור,
קניפן אין זיין דיוקנא קדישא ,וואס ווי באקאנט זולתו הרה"ק רבי נפתלי ,שהצליח לפעול לבלתי
האט דער צדיק קיינמאל צו גערירט זיין בארד(, להיות רבי" ,אלע רבי'ס האט מען געצווינגען פון
האט ר' נפתלי געזאגט אז יא. הימל צו זיין א רבי ,און נאר רבי נפתלי האט זיך
דורך געזעצט נישט צו זיין א רבי.
האט דער זקן געזאגט ,אויב אזוי וואלט איר
געמעגט שענער אויס זעהן ,ווייל דער זיידע ווען צדיקים האבן געזאגט ,אז פון הימל האט מען
ער איז געגאנגען גלות ליידן ,איז ער נישט געזעצן געוואלט אז דער צדיק וקדוש זאל זיין א רבי ,אבער
מיט קיין אידן און געטרינקען קיין לחיים ,נאר ער דער צדיק האט זיך איינגעריסן ,און בשום אופן
האט מקדיש געווען יעדע מינוט פאר תורה און נישט געוואלט זיין א רבי ,עס האט אים רח"ל
עבודת השם. געקאסט 10קינדער וואס ער האט ליידער באגראבן
בחייו ,אבער דער צדיק האט געזאגט ,רבוש"ע איך
האט זיך ר' נפתלי אנגעריפן ,יעצט אז מיר בין מסכים אפילו צו פארלירן דאס לעצטע קינד,
האבן געהאט די זכי' צו זען די פנים פון א איד וואס נאר נישט צו זיין קיין רבי.
האט נאך געזען דעם זיידן ,לאמיר טרינקען נאך א
לחיים. ווי באוויסט האט דער צדיק וקדוש נישט
געוואלט פירן קיין רבנות ,און נישט געלאזט
פארשטייט זיך אז דער צדיק האט נישט קיינעם קומען וויילען ביי אים אויף שבת קודש ,און
גענומען קיין קוויטלעך און פדיונות ,אבער דער הייליגער צדיק האט כסדר מתפלל געווען ,אז
איינמאל איז א פרוי מיט א תמימות געקומען צום מען זאל אים העלפן פון הימל אז אידן זאלן צו אים
צדיק מיט א קוויטל און א פדיון ,און געבעטן אז די נישט קומען ,איינמאל איז א גרויסע ציבור אידן
רבי זאל איר פויעלען א ישועה ,דער צדיק האט אנגעקומען צום צדיק ,האט דער צדיק וקדוש
גלייך געזאגט פאר די פרוי ,אז ער איז נישט קיין געזאגט" ,איך האב פארגעסן די וואך צו מתפלל זיין
רבי. אז מען זאל צו מיר נישט קומען".
האט די פרוי מיט איר תמימות געזאגט פארן איין ערב שבת קודש איז אנגעקומען א קבוצה
צדיק ,אויב איר זענט נישט קיין רבי ,וועט איר מיר פון די חברייא קדישא ממש נאנט צו שבת קודש,
ברויכן צוריק געבן דעם פדיון ,ווייל איך האב דעם און אזוי געהאפט אז דער צדיק וועט נישט האבן
פדיון געגעבן מיטן מחשבה אז איר זענט א רבי ,דאן קיין ברירה ,און זיי מיזן לאזן בלייבן ביי אים אויף
האט דער צדיק צוריק געגעבן דעם פדיון פאר די שבת ,אבער דער צדיק האט ברוח קדשו גלייך
פרוי און געזאגט ,איר וועט זיכער האבן א ישועה, מרגיש געווען אז די אידן קומען ,און אזוי ווי זיי
ווייל איר גלייבט מיט א אמת ,אז איך בין נישט קיין זענען אריין געקומען אין שטאט און דורך ביים
רבי ,כך הוה די פרוי האט געהאט א ישועה. שטוב פונעם צדיק ,איז דער צדיק געקומען צום
פענסטער ,און זיי גלייך געוויזן בידיו הקדושות
איין טאג אין יאר האט דער צדיק וקדוש יא אוועק צו פארן פונעם שטאט און נישט קומען צו
געפירט ראביסטעווע ,דאס איז געווען אין דעם אים.
גרויסן טאג פורים ,דאן האט דער צדיק וקדוש
געפראוועט רבנות און אויף גענומען אידן, אבער מוצאי שבת קודש ,פלעגט דער צדיק
הונדערטער אידן האבן דעם גרויסן טאג געזען אפרעכטן א גרויסע מלוה מלכה מיטן גאנצן עולם,
אפענע מופתים און גרויסע ישועות ביי דעם גרויסן אבער נישט אלס רבי ,איין וואך ביים מלוה מלכה
צדיק ,צדיקים האבן דערציילט אז שטימע און האט דער צדיק געטרינקען א לחיים מיט'ן עולם,
הונקעדיגע זענען געהיילט געווארן מיט זיינע איז דארט געווען א זקן וואס האט נאך געזען דעם
מופתים ביום הפורים. זיידן רבי ר' אלימלך.
46
מעשיות ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
הרה"ק רבי יצחק מסטוטשין זי"ע האט הרה"ק רבי יעקב יצחק זי"ע הנקרא רבי איציק'ל
דערציילט ,אז ביים הייליגער צדיק רבי נפתלי מזידיטשוב ,חתן הרה"ק רבי נפתלי הירץ לאבין
ליזענסקער זי"ע איז געווען דער מנהג ,אז יעדן זי"ע,
פורים פלעגן זיך א קבוצה פון חסידים פארשטעלן, הרה"ק רבי אלעזר )סגי נהור( מליזענסק זי"ע,
און מען איז אריין געקומען אין ביהמ"ד און פרייליך הרה"ק רבי משולם זושא מנאדבורנא זי"ע חתן
געמאכט ,איין יאר פורים זענען די קבוצה נישט הרה"ק רבי ארי' לייב בעל צמח ד' לצבי ב"ר צבי
געקומען ,ווען דער צדיק האט זיך נאך געפרעגט מנדבורנא זי"ע,
ווי זיי זענען ,האט מען געזאגט ,אז די יאר זענען זיי בתו ,הרבנית הצדקת מרת הדס ע"ה ,אשת הגה"צ
נישט געקומען. רבי חיים שיף מטארנא זי"ע,
בתו ,הרבנית הצדקת ע"ה ,אשת הגה"ק רבי צבי
האט דער צדיק געזאגט ,אויב אזוי וועל איך יוסף טייטלבוים אבד"ק רודניק זי"ע,
מיך פארשטעלן ,דער צדיק האט דאן אנגעטון א בתו ,הרבנית הצדקת מרת מירל ע"ה ,אשת הגה"ק
קאפטין וואס ער האט געהאט בירושה פונעם רבי יעקב קאפיל ב"ר יצחק לנדמן אבד"ק ווישניצא
הייליגען זיידן רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,און זי"ע,
גענומען דעם טאביק פושקע פונעם זיידן ,און בתו ,הרבנית הצדקת מרת חי' ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
כמנהג פון די רבי'ס ,אז מען קומט אן אין א שטאט שמואל זאנוויל בינדיגער מבארדיוב זי"ע,
גייט דער גבאי ארום און ריפט אויס אז עס איז דא בתו ,הרבנית הצדקת מרת אסתר ע"ה ,אשת הגה"ק
א רבי ,איז דער הייליגער צדיק רבי נפתלי ארום רבי זאב וואלף דומ"ץ לאנצהוט זי"ע ,מבני היכלו
געגאנגען אין ביהמ"ד און געזאגט ,רבותי עס איז של הרה"ק מצאנז זי"ע,
דא א רבי ,ווער עס וויל קען געהאלפן ווערן מיט א
ישועה. נסתלק לגנזי מרומים כ"ה מרחשון בשנת
תר"ה ,ומנוחתו כבוד איז אינעם אוהל פונעם זיידן
דארט אין שטאט איז געווען א מאן ,וואס זיין רבי אלימלך מליזענסק אין שטאט ליזענסק.
פרוי האט ל"ע געהאט א סטרוק און זיך נישט
געקענט רירן ,די פרוי איז געלעגן אין בעט מען דערציילט ,אז דער סדר איז געווען אז
פארלאזירט ל"ע ,דער מאן הערענדיג די ווערטער מען האט קיינעם נישט געלייגט אינעם זעלבן
פונעם צדיק ,איז געלאפן און צוזאמען מיט די אוהל פונעם זיידן ,נאר אינעם דרויסענדיגן חדר
קינדער אריין געברענגט דעם פרוי אויפן בעט ,און האט מען בערדיגט די קינדער און אייניקלעך ,און
געזאגט פארן צדיק ,רבי איך דארף א ישועה פאר ווען מען האט געוואלט בערדיגן דעם הייליגען
מיין פרוי און געוויזן אויפן בעט. אייניקעל רבי נפתלי ,איז אינעם דרויסענדיגן חדר
נישט געווען קיין פלאץ.
דער צדיק האט גלייך געהייסן פאר די פרוי ,אז
זי זאל זיך אויפשטעלן פון בעט ,לפלא האט זיך די האט דער אייניקל פונעם רבי אלימלך זי"ע,
פרוי גלייך אויף געשטעלט פונעם בעט ,און הרה"ק רבי אלימלך רודניקער זי"ע אויס געריפן,
אנגעהויבן גיין אויף די פיס כאחד אדם ,עס איז אויב וועט מען מאכן פלאץ פאר דעם צדיק איז גוט,
געווארן א גרויסע רעש אין שטאט ,און א גרויסער אויב נישט וועט מען אים באערדיגן אינעם אוהל
עולם איז געקומען צו לויפן צום ביהמ"ד בעטן פונעם זיידן ,לפלא איז גלייך געווארן פלאץ דארט
ישועות ,דאן האט דער צדיק זיך אנגעריפן" ,גענוג אינעם חדר ,און מען האט אים טאקע דארט
פארשטעלט ,מיר האבן זיך שוין גענוג נאריש באהאלטן.
געמאכט".
••• זכותו הגדול יגן עלינו
דער זון פון רבי נפתלי הרה"ק רבי איציקל פון ועל כל ישראל אמן.
זידיטשוב זי"ע ,איז אמאל געקומען אין שטאט
47
האט אים אויס געלאכט און געזאגט ,א שיינע נארייעוו )אין געגענט פון לעמבערג( ,ווען חסידים
מעשה ,ער האט געהאט צו גאסט עפעס אן ארימאן האבן אים געזען האט מען אים געפרעגט ,אויב ער
א רבי'ש קינד ,און ער גלויבט אים נאך ,אזוי זענען איז אפשר א זון פון רבי נפתלי פון ליזענסק )זעהט
אריבער עטליכע טעג ,און עס זעהט זיך גארנישט אויס אז ער האט געענדלט אין הייליגן טאטן( ,ווען
קיין ישועה ,און דערווייל ווערט ער ללעג ולקלס ער האט געזאגט אז יא ,האבן זיי אים דעציילט די
פאר'ן גאנצן שטאט ,וועלכע וויצלט זיך אויף זיין פאלגענדע וואונדערליכע פאסירונג.
חשבון ,עס קומט דער אכטער טאג ,און אונזער
בעל אכסניא שעמט זיך נעבעך צו גיין אין שוהל אמאל איז זיין טאטע רבי נפתלי געקומען אין
זיך ווייזן דעם פנים ,און איז געבליבן אינדערהיים. די שטאט ,און א איד האט אים איינגעלאדנט ער
זאל קומען צו אים אהיים ,רבי נפתלי האט אים
עס דויערט נישט לאנג און עמיצער קומט און געזאגט ,אז ער וועט קומען אויב ער וועט אים
זאגט אים ,אז דער פריץ האט פארשיקט דעם פסח צוליב טוהן די צוויי זאכן ,איינס ,ער זאל
פון גאסט הויז ,ער האט אים נישט געגלויבט ,און צוזאמשטעלן א מנין אויף קידוש לבנה .צוויי ,ער
געמיינט אז זיכער טרייבט ער פון אים שפאס, זאל אנגרייטן א פיש אויפ'ן סעודה נאך קידוש
אבער דער מבשר ווייזט אים פון פענסטער אן לבנה.
אנגעלאדענטע וואגן מיט פסח'ס הויז געזונט
גרייט ארויס צו פארן פון שטאט ,אזוי רעדנדיג, דער איד האט געענטפערט ,אז א מנין קען ער
קומט אונטער א שליח פון פריץ אז ער זאל אים שאפן ,אבער פיש נישט ,וויבאלד עס איז נישט
זאפארט קומען. דא קיין טייך אין גאנצן געגענט ,איז פון וואו זאל ער
אים איצט נעמען פיש ,רבי נפתלי האט מסכים
צו וועלכען ראבין ביזטו געפארן ,האט אים דער געווען אויך אן דעם צווייטן תנאי ,און איז געגאנגען
פריץ געפרעגט ווען ער איז אנגעקומען אין זיין צו דעם איד אהיים ,אזוי ווי דער איד קומט אהיים,
הויז ,איך בין נישט געפארן אין ערגעץ ,איך בין קומט אים פלוצלונג אנטקעגן א גוי ,און שלעפט
געזעצן אין שטוב די גאנצע צייט ,זאגט אים דער מיט זיך א גרויסע פיש צום פארקויפן ,דער איד
איד ,מיר וועסטו נישט אויספאפן ,האט זיך דער האט עס באלד אפ געקויפט ,און אן געגרייט א
פריץ נישט געלאזט ,און אזוי דערציילט אים דער סעודה לכבוד רבי נפתלי.
פריץ.
אז דער בעל אכסניא האט צוגעזען אזא זאך,
אז שוין אכט טעג וואס ער חלום'ט זיך האט ער פארשטאנען ,אז דער גאסט איז אוודאי א
ביינאכט ,אז א רבי קומט אים זאגן ,אז ער זאל צוריק דערהויבענער איד ,און ער האט אים געגעבן א
געבן דעם האטעל פאר אונזער בעל אכסניא ,אבער קוויטל און זיך מזכיר געווען ,היות ער פלעגט
ער האט זיך נישט וויסנדיג געמאכט ,היינט בין אין אלעמאל דינגען דעם גאסט הויז פונעם פריץ ,און
פלוצלונג איין געשלאפן אינמיטן טאג ,כאטש עס איצט איז געקומען א צווייטער איד און אים משיג
פאסירט קיינמאל נישט ביי מיר. גבול געווען ,און אויסגעדינגען די האטעל פונעם
פריץ ,און איצט איז ער געבליבן אן קיין פרנסה.
זאגט דער פריץ ,און אט באווייזט זיך דער רבי
פאר מיר ,און מיר געשלאגן ,און געווארנט ,אז אויב פרעגט אים רבי נפתלי ,ווי אזוי הייסט דער
איך געב נישט צוריק דעם גאסט הויז ,דאן וועט ער משיג גבול .ענטפערט ער "פסח" ,נו ,זאגט אים דער
מיר אומברענגען ,און דערביי האט אים דער פריץ צדיק רבי נפתלי" ,פסח איז דאך נאר אכט טאג",
באוויזן די צייכנס פון די קלעפ וואס דער הייליגער דער בעל אכסניא האט זיך געוואונדערט אויף דעם
צדיק רבי נפתלי האט אים אריין געשמיסן. אינטערסאנטן ענטפער ,אבער ער האט געהאט
אמונת צדיקים אז ער איז שוין א געהאלפענער.
דער איד האט טאקע צוריק באקומען זיין
פרנסה כאז ומקדם ,אזוי ווי דער רבי האט אים ווען רבי נפתלי איז אוועק געפארן ,האט דער
געזאגט אז פסח איז נאר אכט טעג. איד דערציילט די מעשה אין שטאט ,און דער עולם
48
מקאמינקא זי"ע ,און הרה"ק רבי הערשעלע גלאנץ •••
זי"ע אן איידעם ביים ארי' דבי עילאי זי"ע ,און זיי ווי באקאנט האט זיך דער צדיק וקדוש רבי
זענען צו אים אנגעקומען דאנערשטאג ביינאכט. נפתלי ליזנסקער זי"ע זיין גאנץ לעבן גאר שטארק
באהאלטן אז מען זאל נישט וויסן זיין גדלות בתורה
רבי נפתלי זי"ע איז דעמאלט געזעסן און זיין געוואלדיגע קדושה ,איינמאל האט דער
פארשפארט אין זיין שטוב ,עס איז דארט געווען א הייליגער זרע קודש מראפשיץ זי"ע געטראפן דעם
שפאלט אין די וואנט ,האבען די צדיקים פון דארט צדיק רבי נפתלי ,און דער הייליגער ראפשיצער רב
אריין געקוקט ,און האבען אים געזען זיצן און זי"ע האט געבעטן פונעם צדיק רבי נפתלי מיט
לערנען גמרא אדער שלחן ערוך ,און דער צדיק רבי טרערן" ,אז ער זאל אים געבן במתנה איין שטיקל
נפתלי זי"ע האט עס גלייך מרגיש געווען ,האט ער פון זיין יראת שמים ,און ער דער ראפשיצער רב
זיי געוואונקען זיי זאלן אוועק גיין ,זיי האבן זיך וועט פון דעם טיילן פאר די גאנצע וועלט ,און עס
נישט געוואגט אריין צו גיין און זיי זענען אוועק וועט פאר אים דער ראפשיצער רב נאך בלייבן פון
געפארן. דעם גענוג".
•••
נאכדעם זענען זיי נאכאמאל צו אים געפארן, הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט
און ביים צווייטן מאל איז מיט זיי מיט געפארן געזאגט ,אז דער הייליגער שינאווא רב זי"ע האט
הרה"ק רבי אליעזר'ל דזיקובער זי"ע אנשטאט הרב געזאגט בזה"ל" ,אלע רבי'ס ווילן נישט ווערן קיין
ר' הערשעלע זי"ע דער איידעם פון ארי' דבי עילאי רבי'ס ,נאר רבי נפתלי ליזענסקער זי"ע האט זיך
זי"ע ,און וויבאלד דער רבי ר' אליעזר איז דאך אויס געפירט זיינס".
געווען א זון פון הייליגן ראפשיצער רב זי"ע ,האט •••
ער זיך געוואגט און אריין געקלאפט אין די טיר. עס דערציילט הרה"ח ר' ישראל ניימאן
וועלכער איז א ליזענסקער פון דערהיים ,אז זיין
רבי נפתלי האט געעפענט די טיר און האט זיידע ע"ה האט געהאט א קליינע קרעטשמע ,פון
פארשטאנען אז רבי ר' אליעז'ל איז געווען דער וואס ער פלעגט זיך מפרנס זיין בצמצום ,און דער
וואס האט געקלאפט אויף די טיר ,האט ער געוויזן ר"ר נפתלי זי"ע פלעגט כסדר אריין קומען און
מיט די פינגער ,אלס צייכן פון ווארענונג ,און בארגן א פאר רייניש ,און די קומענדיגע וואך האט
געזאגט ,אליעזר'ל. ער עפעס אפ געצאלט און נאך צו געבארגט ,אזוי
איז אן געגאנגען א לאנגע צייט.
האט רבי אליעזר'ל אים געענטפערט ,איר ביז זיין זיידע האט זיך מיישב געוועהן און ער
זענט נישט מקיים קיין הכנסת אורחים ,דאן האט האט געזאגט צום רבי'ן ר' נפתלי כדברים האלה,
זיך דער הייליגער צדיק רבי נפתלי צו שמייכעלט "דא איז דאס גאנצע לעדל וואו דאס געלט ליגט
און זיי אריין געלאזט ,און די צדיקים האבן זוכה פאר'ן רבי'ן ,ווען דער רבי וועט וועלן זאל ער קומען
געווען צו זיין א שבת ביים צדיק וקדוש רבי נפתלי און נעמען און צוריק באצאלען ווי אזוי ער
מליזענסק זי"ע. פארשטייט" ,דערציילט די זיידע ,אז פון דעמאלט
••• אן האט ער געזעהן ממש אז א ברכה איז אריין
דער צדיק וקדוש רבי נפתלי מליזענסק זי"ע געקומען אין דעם לעדל ,און ער האט אלע קינדער
האט געלעבט אין א גרויס דחקות ,צוליב וואס זיין חתונה געמאכט מיט שיינע שידוכים און געגעבען
זיידע דער הייליגער רבי אלימלך מליזענסק זי"ע שיינע נדנים ,דאס אלעס פון דעם קליינען
האט דאך מתפלל געווען ,אז זיינע אייניקלעך זאלן קרעטשמע וואס איידער דעם האט ער געהאט
זיין עניים ,כדי אידן זאלן קענען זיי מחזק זיין און פרנסה בדוחק.
דורך דעם ברענגען די גאולה בקרוב. •••
הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט
איז איינמאל דער צדיק רבי נפתלי ארום דערציילט ,אז אמאל זענען צום הייליגען צדיק
געפארן צוזאמען שטעלן געלט צו חתונה מאכן א וקדוש רבי נפתלי מליזענסק זי"ע געפארן הרה"ק
קינד ,און צוזאמען מיטן צדיק איז אויך מיט בעל דברי חיים מצאנז זי"ע ,הרה"ק רבי שלום
49
זיין רבין דער הייליגער רוזינער רבי זי"ע ,האט אים געפארן דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע און
דער טאטע אנגעזאגט ,אז ער זאל נישט זאגן פארן רבי שלום מקאמינקא זי"ע ,און אזוי זענען זיי ארום
רוזינער ווער ער איז ,וויבאלד דער טאטע האט זיך געפארן פון שטאט צו שטאט.
כסדר באהאלטן און נישט געוואלט מען זאל וויסן
פון אים. זענען זיי אנגעקומען צו א שענק ,און דער
צאנזער רב איז אריין צום בעל הבית בעטן א נדבה
פארשטייט זיך אז פונעם הייליגען רוזינער פאר רבי נפתלי ,איז דער בעל הבית ארויס
האט מען גארנישט געקענט באהאלטן ,און ווען געקומען צום וואגן און געוואלט געבן א קליינעם
דער זון משולם זושא איז אנגעקומען קיין רוזין, נתינה ,דער צאנזער רב האט משער געווען ,אז דער
האט אים דער הייליגער רוזינער אויס געפרעגט איד קען ווען געבן א גרעסערע נתינה ,און געוואלט
ווער ער איז ,ביז ער האט בלית ברירה אויס צוריק געבן דעם נתינה ,אבער דער צדיק רבי
געזאגט ,אז ער איז א זון פון רבי נפתלי נפתלי איז גלייך צו געשפרינגען און געזאגט ,אחד
ליזענסקער ,דאן האט דער הייליגער רוזינער המרבה ואחד הממעיט ובלבד שיכוון לבו לשמים,
געזאגט ,מיר קענען אים )אפילו דער רוזינער האט און געהייסן מען זאל דעם נתינה יא נעמען פון דעם
דעם צדיק רבי נפתלי קיינמאל בעפאר נישט געזען איד.
בפועל( ,אבער אויבן אין הימל האבן זיי זיך •••
געטראפן. איין שבת קודש זענען געווען דער הייליגער
דברי חיים מצאנז זי"ע און הרה"ק רבי שלום
ווען דער זון איז צוריק געקומען ,און מקאמינקא זי"ע און אויך הרה"ק רבי נפתלי
דערציילט פארן טאטן ,אז ער האט נישט געהאט מליזענסק זי"ע ביים הייליגען צדיק הרה"ק רבי צבי
קיין ברירה און געמיזט מגלה זיין פארן רוזינער הירש מרימנוב זי"ע ,און כדרכו בקודש האט דער
ווער ער איז ,און דאן האט ער איבער געזאגט פארן הייליגער צדיק מרימנוב געזאגט תורה ביים טיש
טאטן וואס דער רוזינער האט אויף אים געזאגט, שבת ביינאכט ,ער פלעגט אנהייבן פון בראשית פון
האט דער טאטע געזאגט ,אויב אזוי מיז איך פארן בריאת העולם און אזוי דורך געגאנגען די מבול ,נח,
קיין רוזין זיך טרעפן מיט אים ,דאן איז דער צדיק אברהם ,יצחק ורבקה ,יעקב ועשיו ,ביז ער איז
רבי נפתלי געפארן קיין סאדיגורא ווי דער רוזינער אנגעקומען צו די פרשה וואס איז געגאנגען יענע
האט דאן געוואוינט. וואך ,און דארט האט דער צדיק געזאגט בזה"ל,
"דאס מיינט די פסוק" ,און מיט דעם האט ער
ער איז אנגעקומען קיין סאדיגורא שפעט גענדיגט די תורה.
אינמיטן די נאכט ,אבער דער הייליגער רוזינער
האט מרגיש געווען אז דער צדיק איז אנגעקומען די תלמידים און חסידים האבן דורך געטון
און שטאט ,האט ער געשיקט זיין משמש זאל אים דעם תורה ,און צווישן זיך דורך געשמיעסט די
איבער געבן צוויי זאכן ,איינס אז די מאמע פונעם תורה און פראבירט צו פארשטיין וואס די רבי'ס
רוזינער דארף א גרויסע רפואה ,און ער זאל מתפלל כוונה איז געווען מיט די תורה ,דער האט געזאגט
זיין פאר איר ,דאס צווייטע איז ,אז ער דער רוזינער אזוי ,און דער אנדערער האט געזאגט אזוי ,דאן
וועט די וואך שבת לכבוד דעם גאסט פירן צוויי מאל האט דער הייליגער צדיק רבי הערשע'לע מרימנוב
טיש אנדערש ווי ער פירט זיך צו פירן נאר איינמאל געזאגט פאר די חסידים בזה"ל" ,איר ווייסט קיינער
טיש שבת קודש. נישט ,נאר נפתלי מליזענסק האט עפעס צו
געטראפן וואס איך האב געמיינט".
מוצאי שבת קודש ווען דער הייליגער צדיק •••
רבי נפתלי האט זיך געזעגנט פונעם הייליגען דער זון פון רבי נפתלי ליזענסקער זי"ע האט
רוזינער האט ער געזאגט" ,איך האב משיג געווען געהייסן הרה"ק רבי משולם זושא זי"ע ,ער איז
דעם הייליגען רוזינער פון קאפ ביז פיס ,אבער ער געווען א איידעם ביי דעם הייליגען צמח ד' לצבי
האט מיך נישט משיג געווען אפילו א חוט השערה", מנדבורנא זי"ע ,האט אים דער טאטע געזאגט ,אז
ווייל ער האט שבת קודש איבער געדרייט דעם ער איז זיכער אז דער שווער וועט אים טראגן צו
50
קדושה ,און יעצט קענען זיי אינאיינעם נהנה זיין ספאדיק ,ווייל דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן
מזיו השכינה ,און ער האט שטארק אנגגעכאפט באהאלטן אז מען זאל אים נישט קענען.
מיין האנט ,און מיך נישט געלאזט גיין. •••
עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער
דערציילט ווייטער רבי אליעזר'ל ,אז ער האט ראפשיצער רב זי"ע פלעגט יעדן שבת אנטון א
גע'טענה'ט ,אז ער איז רב אין זיין שטאט ,האט רבי חשוב'ן בגד וואס מען האט גערופן "טרעסטין",
נפתלי געענטפערט ,אז די שטאט וועט טרעפן אן וואס רבי'ס פלעגן טראגן ,איינמאל ,ווען דער צדיק
אנדערן רב ,האט ער געזאגט אז ער איז א רבי פאר רבי נפתלי ליזענסקער זי"ע איז געקומען צו אים
חסידים ,האט רבי נפתלי געענטפערט ,אז די אויף שבת ,האט דער ראפשיצער רב אויסגעטון
חסידים וועלן טרעפן אן אנדערן רבי ,און אזוי האט דעם טרעסטין און יענעם שבת גארנישט אנגעטון,
ער זיך אויס גע'טענה'ט מיטן דיק רבי נפתלי ווען דער צדיק רבי נפתלי האט דאס געזען ,האט
פארוואס ער ברויך נאך בלייבן לעבן אויף די ער מיט א צובראכן הארץ געזאגט" ,עס וואלט
וועלט. געווען בעסער אז איך זאל זיין א נפל ,אדער איך זאל
בכלל נישט געבוירן ווערן ,ווי איידער דער הייליגער
צום סוף האט דער צדיק רבי אליעזר'ל אים רב זאל אויסטון דעם טרעסטין וועגן מיר".
געזאגט ,דו געדענקסט דאך ווי פיל מיר האבן •••
גערעדט וועגן די כוחות וואס מען דארף אריינלייגן הרה"ח ר' דוד הכהן קאהן ז"ל ,פון די גרויסע
אין חינוך הבנים ,און כל זמן איך לעב ,קען איך נאך פלאנטשער חסידים ,האט דערציילט ,אז פאר דער
מוסיף זיין אין חינוך פון מיינע קינדער ,זיי זאלן הייליגער ראפשיצער רב זי"ע איז נסתלק געווארן,
שטייגן אין תורה און עבודת השם ,און אויף דעם האבן די חסידים אים געפרעגט ,צו וועמען זיי זאלן
האט רבי נפתלי שוין נישט געהאט וואס צו פארן נאך זיין הסתלקות האט דער הייליגער
ענטפערן ,ווייל ,א צווייטן רב קען מען טרעפן ,א ראפשיצער רב געענטפערט בזה"ל" ,אויב עמיצער
צווייטן רבי קען מען טרעפן ,אבער א צווייטן טאטן וועט זיך וועלן נעמען אלס רבי'ן רבי נפתלי
קען מען נישט טרעפן ,און דאן האט ער אים ליזענסקער און רבי אלימלך רודניקער ,וועט אייך
אפגעלאזט ,און רבי אליעזר'ל האט זיך דערוועקט, זיין וואויל און לעכטיג".
און עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי •••
אליעזר'ל האט אויפגעהויבן דעם ארבל ,און די ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער
ארומיגע האבן געזען סימנים אויף דער האנט פון הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געווען
דעם שטארקן אנכאפן. אזוי שווער קראנק ,אז די חברא קדישא זענען זיך
••• שוין צוזאמענגעקומען ,און מען האט אנגעצונדן
עס ווערט דערציילט ,אז הרה"ח ר' מענדל ליכט ביי אים ,גרייט פאר יציאת נשמה.
עקשטיין ,א חסיד פונעם הייליגן צדיק רבי
אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע ,האט איינמאל געמאכט פלוצלינג האט מען אים געהערט שרייען
שבת אין שטאט רימנוב ביים הייליגן רבי ר' אינמיטן שלאף ,און ער האט זיך דערוועקט,
הערשעלע מרימנוב זי"ע ,דאן איז אויך דארט געהייסן אויסלעשן די ליכט ,און דערציילט וואס
געווען דער הייליגער צדיק רבי שמעון מיערסלוב ער האט געזען.
זי"ע ,און דער צדיק רבי הערשעלע האט מכבד
געווען רבי שמעון מיערסלוב מיט קבלת שבת, און דער צדיק האט דערציילט ווי פאלגענד,
אבער נאכן זאגן "בואי בשלום" איז רבי שמעון ער איז ארויפגעגאנגען אין הימל ,און דארט האט
צוגעקומען ,און געבעטן אז רבי הערשעלע זאל ער געטראפן זיין ידיד נעורים ,דער הייליגער צדיק
אליין ענדיגן דאס דאווענען ביים עמוד. רבי נפתלי מליזענסק זי"ע ,וואס איז שוין געווען
בעולם האמת ,דער צדיק רבי נפתלי האט זיך זייער
נאכן דאווענען האט מען געפרעגט פונעם געפרייט צו אים ,און אים געבעטן ער זאל דארט
צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע ,פארוואס ער בלייבן ,און ער האט אים דערמאנט ווי פיל זיי האבן
האט נישט ווייטער געדאווענט מעריב ,האט ער גערעדט און געבענקט צו העכערע מדריגות אין
51
געזאגט" ,דאס איז דעם הייליגן זיידנס בארד!" ,ווייל געזאגט ,אז ער האט געזען ווי די מלאכי מעלה
רבי איציקל'ס בארד איז געווען מיט קאלטענעס, ווארטן צו הערן די תפלה פונעם צדיק רבי
פונקט ווי דעם רבי ר' אלימלך'ס בארד. הערשעלע ,און ער האט נישט געקענט שטיין קעגן
זייער גרויסע השתוקקות.
ווען זיין זון דער צדיק וקדוש רבי ברוך
מגארליץ זי"ע האט אים געפרעגט ,עס קומען דאך ווען ר' מענדל האט די מעשה דערציילט פאר
אזויפיל אייניקלעך פונעם הייליגען נועם אלימלך, זיין רבין רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע ,האט דער
פארוואס פריידט זיך די טאטע דווקא מיט רבי רבי דערציילט ,אז ער איז איינמאל געווען אויף
איציק'ל? ,האט דער הייליגער צאנזער רב שבת אין רימנוב אינאיינעם מיטן הייליגן צדיק רבי
געענטפערט" ,די דיוקנא קדישא – דער בארד פון נפתלי מליזענסק זי"ע ,און ווי נאר דער צדיק רבי
ר' איציקל איז ממש ענליך צום בארד פונעם נועם הערשעלע זי"ע האט אנגעהויבן דאווענען ,האט
אלימלך". ער נישט געקענט אוועקנעמען די אויגן פון זיין
הייליגער צורה ,און ער האט געטראכט ,אז זיכער
זענען די מלאכים מקנא ,אז א בשר ודם האט זוכה
געווען צו אזעלכע געהויבענע מדריגות.
אינמיטן האט ער באמערקט ,אז אויך דער
צדיק רבי נפתלי מליזענסק דאוונט נישט ,נאר
שטייט און קוקט אויף דער עבודה פונעם צדיק רבי
הערשעלע ,נאכן דאווענען האט ער אים געפרעגט,
וואס ער האט געטראכט.
האט דער צדיק רבי נפתלי געענטפערט ,אז
ער האט געטראכט ווי די מלאכים און שרפים
זענען מקנא אין זיין גרויסער עבודה ,האט דער
צדיק רבי אליעזר'ל אויסגעפירט ,אז זיי האבן זיך
ביידע געפרייט צו זען ,אז זיי האבן מכוון געווען צו
דער זעלבער מחשבה.
•••
עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק וקדוש רבי
נפתלי ליזענסקער זי"ע ,האט געהאט א מנהג ,אז
ער האט נישט געזאגט "תחנון" ווען ער איז געווען
אין וועג ,ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס,
האט ער געענטפערט" ,עס איז דאך באוואוסט ,אז
די תפילה דארף זיין מיט מסירות נפש ,און איך וויל
נישט אז מיין נשמה זאל מיר אוועקגיין אינמיטן
וועג ,נאר אינדערהיים" ,ובסוד קדושים מי יעמוד.
•••
עס ווערט דערציילט ,אז ווען זיין זון דער צדיק
רבי איציק'ל זידיטשובער זי"ע איז געקומען צום
הייליגן צאנזער רב זי"ע ,האט ער זיך מיט אים
זייער געפריידט און זיך משתעשע געווען מיטן רבי
איציק'ל ,איינמאל האט דער צאנזער רב אים
אנגעכאפט דעם בארד מיט גרויס ליבשאפט ,און
איבערגעפירט ידיו הקדושות איבער זיין פנים ,און
52
קינד אליינס געלערנט גאר אסאך ,און אויך
יארצייט כ"ו מרחשון
געדינגען א מלמד וואס זאל מיט דעם קינד לערנען
תורה.
הרה"ק רבי רפאל ב"ר יקותיאל הכהן זיסקינד זי"ע
)כ"ץ( ,בעל מרפא לשון מוסר
בשנת תצ"ה זייענדיג 12יאר אלט ,האט אים
אב"ד אלטונא ,המבורג ,וואנזביק
די טאטע געשיקט לערנען צום גרויסן ישיבה אין
שטאט מינסק ,דארט איז געווען דער ראש ישיבה
הגה"ק רבי ארי' לייב גינצבערג בעל שאגת אריה ער איז געבוירן אין שטאט ליפלאנד ,כ"ד מרחשון
אב"ד מינסק זי"ע וואס איז געווען א קרוב מיטן בשנת תפ"ג.
גאון.
צו זיין טאטן הגה"ק רבי יקותיאל הכהן זיסקינד כ"ץ
דארט אין ישיבה אין מינסק איז דער גאון אב"ד ליפלאנד זי"ע,
געוואקסן אין תורה און באוויסט געווארן מיט זיין ער איז געווען פון די גזע פון הגה"ק רבי מרדכי יפה
געוואלדיגע גאונות און גדלות און חריפות בתורה, בעל הלבושים אב"ד פוזנא זי"ע.
זיין רבי דער הייליגער שאגת אריה האט דעם
תלמיד ליב געהאט אהבת נפש און זיך אפ געגעבן ער איז געווען א גאון האמיתי רבן של ישראל
מיט אים מיט א מוראדיגע געטריישאפט. ומופת הדור ,ער איז געווען א בקי נפלא בש"ס
ופוסקים וד' חלקי שו"ע בעל פה ,ער איז געווען א
דארט אין שטאט מינסק האט דער גאון בר חסיד און א איש קדוש מאוד ,ער איז געווען א איש
מצוה געהאט ,און שוין דאן האט זיין רבי דער האמת און שומר פיו ולשונו אויף א גאר הויכע
הייליגער שאגת אריה מעיד געווען אויף זיין מדרגה.
געוואלדיגע גדלות און התמדת התורה ,ווי מען קען
זען וואס דער הייליגער שאגת אריה זי"ע שרייבט ער איז געווען א אדם המושלם ,ער האט נישט
אויף דעם תלמיד בזה"ל" ,כי כבר נפתחו לו כל אנגעהויבן עפעס וואס ער האט נישט געוויסט
מעינות החכמה מבלתי הצטרכו עוד אל רב ומורה, אויף זיכער אז ער וועט דאס קענען משלים זיין
והוא יהיה כמעין המתגבר מאליו ,וימשול בתורתו בשלמות ,ער האט זיין גאנץ לעבן לוחם געווען
ובחכמתו על בני דורו ,וישוב ויקחהו אל ביתו". מלחמת השם במסירת נפש ממש.
יענע צייט האט דער גאון חתונה געהאט מיט ביי די 10יאר אלט איז ער שוין געווען
הרבנית הצדקת מרת תמר ע"ה ,וואס איז געווען פון באוויסט מיט זיין געוואלדיגע התמדה און זיין
א גאר געהויבענע משפחה וואס האבן געשטאמט חריפות בתורה ,אבער דאן איז ער געווארן ל"ע גאר
פון דעם גזע פון הגה"ק רבי יהושע הכהן פלק כ"ץ שטארק קראנק ,און די מצב איז געווען ממש גאר
בעל הסמ"ע זי"ע. שמאל ,און וויבאלד ער איז געווען דער בן יחיד ביי
זיינע עלטערן ,איז דאס געווען א גאר שווערע צער
נאך די חתונה איז דער גאון וקדוש געזעצן פאר זיינע עלטערן.
פאר 6יאר על התורה ועבודת השם מיט א
געוואלדיגע התמדה ,ער איז דאן ממש געזעצן די טאטע זייענדיג גאר שטארק באליבט ביי
דעם גאנצן מעת לעת איינגעשפארט און זיין שטאט ,האט מען דארט אין שטאט איין געריסן
אויסגעטון פון דעם עולם הגשמי ,יומם ולילה האט פארן געזונט פון דעם קינד דער עילוי נפלא
ער עוסק געווען בתורה און כמעט נישט געשלאפן בתורה ,און ברוך רחמיו וחסדיו פונעם באשעפער,
די גאנצע צייט ,ער האט יענע צייטן ממש נישט איז דער קינד געזונט געווארן.
געגעסן נאר זיך מסגף געווען מיט תעניתים.
אבער זייט דעמאלט האט דער טאטע מער
אבער דאן איז די מצב הפרנסה געווארן גאר נישט ארויס געלאזט זיין איינציגע באליבטע זון
שווער אין שטוב ,און בלית ברירה האט דער גאון פון אונטער זיינע הענט ,דער טאטע האט מיט דעם
53
זיינס א ווארט איז געווארן אן גענומען ביי יעדן געמיזט נעמען א פאסטן אלס ראש ישיבה ,בשנת
איינעם ,אויך האט ער דארט מדפיס געווען אסאך תק"ב זייענדיג בערך 19יאר אלט ,איז ער שוין דאן
פון זיינע געהויבענע ספרים. געווען א גדול בישראל און א בקי נפלא בתורת
הנגלה והנסתר ,האט מען אים אויף גענומען אלס
ער איז געווען א גאר נאנטער חבר מיטן ראש ישיבה אויפן פלאץ פון זיין רבו מובהק דער
הייליגען גר"א מווילנא זי"ע ,און ער האט איבער הייליגער שאגת אריה זי"ע אין ישיבה אין שטאט
געלאזט גרויסע תלמידים גאונים און צדיקים מינסק.
ובתוכם הגה"ק רבי חיים בעל נפש החיים מוולוז'ין
זי"ע. נאך 6יאר האט מען אים אויף גענומען אלס
רב אין שטאט ראקאווי ,אפאר יאר שפעטער האט
די אינטערסאנטע זאך וואס מען האט געזען מען אים אויף גענומען אלס רב אין שטאט
ביי דעם גאון ,אז אפילו זייענדיג א נאנטער חבר און ווילקאמיר ,דארט איז ער געזעצן פאר 10יאר ,גאר
אפילו זיך פאריפען אלס תלמיד פונעם הייליגען אסאך גדולים בתורה האבן דארט געלערנט ביי
גר"א מווילנא זי"ע וואס איז ווי באקאנט געווען פון דעם גאון.
די גרעסטע מתנגדים פונעם דרך החסידות.
בשנת תקי"ז האט מען דעם גאון אויף גענומען
האט דער גאון רבי רפאל באוויזן צו זיין גאר אלס רב אויף גאנץ מינסק והגלילות ,ער האט דאס
נאנט מיט די צדיקים בדורו פונעם דרך החסידות רבנות געפירט מיט א געוואלדיגע שטארקייט און
און די גרויסע תלמידי פונעם מגיד ממזריטש זי"ע, גאר אסאך תיקונים מתקן געווען פאר די אידן פון
עס ווערט אפילו דערציילט ,אז ער האט זיך אמאל שטאט ,אויך איז דאן פאר געקומען א שרעקליכע
געטראפן מיטן הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע ,און עלילות שוא אויף די אידן פון פולין און ליטא ,וואס
דערפאר זעט מען נישט דעם נאמען פון דעם גאון עס האט דאן ח"ו אפ געווארט אז אסאך אידישע
אין דעם גאנצן מחלוקה אדער אויפן חרם אויף קינדער זאלן גע'הרג'עט ווערן.
דעם דרך החסידות.
אבער דער גאון מיט זיין גרויס חכמה און
ער איז געווען באוויסט מיט זיין גדלות בתורה גדלות האט צוזאמען געשטעלט גרויסע סכומים
און זיין געוואלדיגע חריפות בתורה ,אבער דער פאר פדיון שבויים ,און עס איז אים געלונגען צו
גאון האט געהאט זיין גאנץ לעבן א מנהג טוב ,אז ראטעווען די אידן פון שטאט.
וואס ער האט אנגעהויבן האט ער דאס גענדיגט
מיט א שלימות ,ווען איינער פון זיינע נאנטע האבן אבער דאס האט אוועק גענומען גאר אסאך
אים אמאל געפרעגט ,פון ווי עס נעמט זיך צו אים צייט פון זיין געוואלדיגע התמדת התורה וואס ער
די שטארקייט פון ענדיגן יעדע זאך ביז צום סוף, האט אייביג געלערנט ,דערפאר האט ער בשנת
האט דער גאון מיט זיין גרויס עניוות געזאגט, תקכ"ג גענומען דאס רבנות אין שטאט פינסק,
איזהו חכם הרואה את הנולד ,ווען איך הייב עפעס וואס איז געווען א קלענערע שטאט ,דארט האט
אן ,קוק איך קודם אויב עס איז מעגליך דאס צו דער גאון ווייטער עוסק געווען פאר צרכי העיר,
ענדיגן אינגאנצן ,און אויב נישט הייב איך דאס אבער רוב צייט פון טאג איז דער גאון געזעצן און
נישט אן. עוסק געווען בתורה ,אויך האט ער דארט צו
געענדיגט זיין הייליג ספר מרפא לשון מוסר און
ער האט געהאט א געוואלדיגע שמירות הלשון אויך דעם ספר תורת יקותיאל אויף יו"ד.
און אוועק געשטאנען פון מחלוקות כמטחוי קשת,
ווען אידן זענען צו אים אריין געקומען ,האט ער כ"ז ניסן בשנת תקל"ו האט מען אים אויף
כסדר געבעטן ,אז מען זאל פאר אים נישט גענומען אלס אב"ד ור"ם פון די דריי גרויסע קהלות
דערמאנען קיין נאמען פון א אנדערן איד ,כדי ער אלטונא ,האמבורג ,וואנזביק ,דארט האט דער גאון
זאל ח"ו נישט צו קומען צו קיין חשש פון לשון געדינט פאר 23יאר כולם שוין לטובה ,די אידן פון
הרע. די שטעט האבן דעם גאון זייער מכבד געווען און
54
הזה בהסכמתי ומדעתי נכתבו ,והיום יצאתי בשלום דער גאון איז געווען פון די ראש וראשון וואס
ולאות אמת באתי על החותם ,רפאל הכהן". האבן לוחם געווען קעגן דעם תנועת השכלה ,ער
איז געווען דער ערשטער צו ארויס לייגן דעם חרם
אבער פון הימל האט מען אנדערש געוואלט, אויף דעם פירוש אויף תנ"ך פון משה מנדלסון שר"י,
און דאן האט אויס געבראכן די מלחמת נפוליאון, ער האט אויף גערידערט דעם עולם התורה און זיך
און די גרענעצין זענען אלע געווען פארמאכט ,און אריין געלייגט מיטן גאנצן כוח צו מאכן זיכער ,אז
בלית ברירה האט דער גאון וקדוש נישט געקענט ווי מער אידן זאלן געראטעוועט ווערן פונעם
ארויף גיין קיין ארץ ישראל ,ער האט זיך דאן תנועת השכלה.
באזעצט אין שטאט האמבורג ווי ער איז געבליבן
ביז צו זיין הסתלקות. די רשעים די חברים און תלמידים פון משה
מנדלסון שר"י האבן אויס געטיילט גרויסע צרות
ווערט געברענגט ,אז די צייט ווען דער גאון פאר דעם גאון און ארום געשיקט דברי בזיונות
האט זיך געגרייט ארויף צו פארן קיין ארץ ישראל, אויפן חשבון פון דעם גאון וקדוש ,אבער דער גאון
האט ביי אים באזיכט דער גרויסער גאון דער זייענדיג א לוחם מלחמת השם במסירת נפש ,האט
הייליגער גר"א מווילנא זי"ע ,און דער גר"א האט זיך פון דעם נישט וויסענדיג געמאכט ,נאר האט
מייעץ געווען דעם גאון ,אז זייענדיג א כהן מיוחס מיט זיין גאנצע כח לוחם געווען קעגן די מהרסי
און ווען משיח וועט בקרוב קומען וועט ער דאך הדעת ,און אין זיין זכות האבן גאר אסאך ערליכע
ברויכן טון די עבודה אין בית המקדש ,וועגן דעם אידן געוויסט צו זיך אפהיטן פון די משכילים און
זאל ער לערנען סדר קדשים אז ער זאל זיין גרייט עס האט געראטעוועט גאר אסאך ישיבות און
פאר בנין בית המקדש און ביאת הגואל בב"א. קהלות אין גאנץ אירופה.
אפילו נאכדעם וואס די מלחמה האט זיך בשנת תקנ"ט פיר יאר בעפאר זיין הסתלקות,
אנגעהויבן פון נאפוליון ,און דער גאון האט נישט האט דער גאון זייענדיג 77יאר אלט געלאזט וויסן
געקענט ארויף גיין קיין ארץ ישראל ,האט אבער פאר די אנשי הקהילה ,אז ער שפירט אז ער האט
דער גאון געזאגט ,אז אפשר איז דער מלחמה די שוין נישט דעם כח ווייטער צו דינען אלס רב און
מלחמת גוג ומגוג און בקרוב וועט דער בית ער האט מורא אז צוליב זיין שוואכקייט וועט ער
המקדש ווערן אויפגעבויעט ,דערפאר האט ער נאכלאזן אין זיין מלאכת הקודש ,דערפאר האט ער
יענע צייט גאר אסאך עוסק געווען אין הלכות אפ געמאכט זיך אריבער צו ציען קיין ארץ ישראל.
מעשה הקרבנות און אויך אינעם ספר הלכות ביאת
המקדש להרמב"ם. די שטאט מענטשן האבן בלית ברירה
געברויכט שלום מאכן מיטן מצב אז זיי וועלן
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע ספרים. פארלירן זייער געטרייע רב און מנהיג ,דער
גאנצער שטאט האט זיך צוזאמען גענומען און
תורת יקותיאל ,על יו"ד, דער רב האט געהאלטן זיין לעצטן דרשה אלס רב,
מרפא לשון ,על הלכות לשון הרע, ער האט געהאלטן א גאר שיינעם דרשה און זיך
שו"ת ושב הכהן, געזעגנט פון די קהלה און זיי אלע געבענטשט אויף
שאלת הכהנים תורה ,על סדר קדשים, אלעם וואס מען האט אים דא געהאלפן ביז יעצט.
דעת קדושים ,דרושים שונים,
ציון במשפט, אין פנקס הדיינים פון שטאט אלטונא שטייט
תורת חסד דרשות. פארשריבן די ווערטער פונעם רב ביים זיך
געזעגענען פונעם שטאט בזה"ל" ,יצא מאתנו ביום
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. ה' א' תמוז תקנ"ט ,הן זה לי שלש ועשרים שנה אשר
אני רובץ תחת משא הרבנות מג' הקהילות אה"ו וכל
הגה"ק רבי צבי הירש אב"ד ור"מ קרוטושין זי"ע, עניני הב"ד על פי יצאו והיום אשר הסירותי מעלי
חתנו הגה"ק רבי צבי הירש יאנוב אב"ד פוזנא ענין הרבנות חתימתי זאת תהיה לעדה כי כל
ופיורדא זי"ע ,הנקרא ר' הירש חריף זי"ע, הדברים הנכתבים בפנקס מזכרת הדיינים עד היום
55
געהאט און זיך משתעשע געווען מיט יונגען עילוי, חתנו הגה"ק רבי יחיאל מיכל שפייאר אב"ד ור"מ
און אויף אים אכטונג געגעבן ווי אויף אן איינציג גלהויזין זי"ע,
קינד ,און דארט איז ער בר מצוה געווארן. חתנו הגה"ק רבי לייזער קאצענעלבויגען זי"ע,
חתנו ,הגה"ק רבי צבי הירש בעל תפארת צבי
ווען ס'איז דורך א פולע יאר ,האט דער מזאמושט זי"ע.
הייליגער שאגת אריה עדות געזאגט ,אז ביי דעם
בחור האבן זיך שוין געעפנט אלע קוואלן פון חכמה, נסתלק לגנזי מרומים כ"ו מרחשון בשנת תקס"ד,
ער דארף שוין מער נישט קיין רבי און מורה ,און ער ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט האמבורג.
וועט זיין ווי א "מעין המתגבר" פון זיך אליין ,און
וועט הערשן מיט זיין תורה איבער זיין דור ,און זיין זכותו הגדול יגן עלינו
פאטער האט אים צוריקגענומען אהיים. ועל כל ישראל אמן.
•••
עס ווערט געברענגט ,אז אין שטאט ווילקומיר מעשיות
האט ער מרביץ תורה געווען און אויפגעשטעלט
אסאך תלמידים ,וואס זענען שפעטער געווארן עס ווערט דערציילט ,אז שוין ווען דער גאון
גדולי ישראל ,ובתוכם דער גאון וקדוש רבי חיים וקדוש רבי רפאל זי"ע איז געווען ניין יאר אלט,
מוואלאזין זי"ע ,און אלע זענען געווען בעלי מוסר האט ער מחדש געווען חידושי תורה אין הלכה און
און בעלי מדות ישרות ,דאס איז געווען זיין סדר תוספות ווי א חשוב'ער לומד ,און ער האט זיי
מיט די תלמידים ,איידער ער האט אנגעהויבן פארגעלייגט פאר די לומדים אין זיין שטאט ,און
לערנען א דבר הלכה ,האט ער זיי געזאגט דברי אלע האבן גאר שטארק באוואונדערט זיין גאונות.
תוכחה און מוסר.
ער איז געווען א "רך ויחיד לאביו ולאמו" ,און
דארט האט ער אויך געמאכט סייגים לתורה, ווען ער איז געווען ארום צען יאר אלט ,איז ער
ער האט געבויט א נייע בריק ,אויף וועלכע מ'זאל געווארן שווער קראנק ,ביז ער איז געווען "כפשע
גיין צום בית הכנסת – מענער באזונדער און פרויען בינו לבין המות" ,די גאנצע שטאט איז געווען
באזונדער – און מ'האט די בריק אנגערופן אויף זיין שטארק צובראכן פון זיין מצב ,און דער גאנצער
נאמען ,נאך יארן ,ווען ער האט שוין לאנג עולם האט זיך פארזאמלט אין בית הכנסת און אין
פארלאזט די שטאט ,האט ער געבענקט נאך די בית המדרש ,און מ'האט צוזאמגענומען אלע
יארן אין ווילקומיר ,ווייל דארט האט אים דער תינוקות של בית רבן ,און אלע האבן איינגעריסן
גאנצער עולם צוגעהערט און אים ליב געהאט ,און ביים באשעפער פאר א רפואה פארן יונגען גאון,
דארט האט ער געלערנט רוב פון זיין תורה. און דער אייבערשטער האט זיי צוגעהערט און ער
••• איז געזונט געווארן.
עס ווערט דערציילט ,אז אן אלטער איד ,וואס
איז געווען ר' רפאל'ס פריינד פון די יונגע יארן, נאכדעם האט זיין פאטער אים כמעט
האט געשריבן אין א בריוו צו ר' רפאל'ס איידעם באהאלטן ,ער האט מורא געהאט אז עפעס זאל
בזה"ל" ,כל ימי בין החכמים מצאתי ...אולם חי אני אים נישט פאסירן ,ער האט אים מער נישט
לא מצאתי אשכול נבחר כמוהו ,איש שהכל בו", געשיקט אין חדר ,נאר אליין מיט אים געלערנט און
אלע יארן וואס ער איז געווען מיט אים ,שרייבט צוגענומען א מלמד וואס זאל לערנען מיט אים אין
ער ,האט ער נישט געוואוסט פון איין עצה וואס ר' שטוב.
רפאל האט געגעבן און זי איז נישט געלונגען ,ווייל
חכמת אלקים איז געווען אין אים. ווען ער איז געווארן צוועלף יאר אלט ,האט זיין
פאטער אים געברענגט קיין מינסק צו זיין קרוב,
ער שרייבט אויך ,אז ר' רפאל האט זיך מסגף דעם גאון דער הייליגער שאגת אריה זי"ע ,וואס איז
געווען מער ווי מ'קען גלייבן ,און אז די טהרה פון דעמאלט געווען ראש ישיבה אין מינסק ,דער
זיין גוף איז געווען העכער פון אלעס ,דעם גאנצן הייליגער שאגת אריה האט אים גאר שטארק ליב
56
ר' רפאל ,וואס איז אויסגעוואקסן אין ליטע, ווינטער ,און אויף אלע זיינע נסיעות ,האט ער
וואו מ'האט נישט געקענט די מגפה פון השכלה, נישט אויפגעהערט טעגליך זיך צו טובל'ן אין א
האט נאך נישט געהערט דעם נאמען ,און ער איז מקוה אדער אין "תשעה קבין" ,און ביים דאווענען
אין אריינקומענדיג לתומו, געפארן האבן זיי אפט געשפירט ,אז כמעט אלע זיינע
מענדעלסאהנ'ס הויז ,האט ער אים געטראפן זיצן גשמיות'דיגע כוחות האבן אים פארלאזט.
און לערנען תנ"ך מיט א בלויזען קאפ ,ר' רפאל האט •••
זיך דערשראקן ,און האט אים שטארק אנגעשריגן עס ווערט דערציילט ,אז בשנת תקכ"ג איז ער
מיטן פסוק "אין שלום אמר ד' לרשעים" ,און אויפגענומען געווארן פאר רב אין שטאט פינסק,
צוגעלייגט" ,א הסכמה פון אזא פורק עול?! ליבער דארט האט ער געפירט גרויסע דין תורות מיט א
וועל איך זיין א גאס-קערער איידער נעמען א שטארקער האנט ,און אומצאליגע מאל האבן בעלי
הסכמה אויף מיין רבנות פון אן אפיקורס!" ,און איז זרוע ,וואס דער גאון האט מיט זיין חכמה
ארויס מיט ביטערקייט. אויפגעדעקט דעם אמת קעגן זיי ,און אלס נקמה
האבן די חברה אריינגעגעבן מסירות אויפן גאון ביי
ווערט דערציילט ,אז נאך איידער ער איז די שרים ,און אסאך מאל איז ער געווען אין גרויס
צוריקגעקומען קיין המבורג ,איז שוין אנגעקומען סכנה.
א ידיעה פון דעם מענדעלסאהן ווי ער האט
געשריבן" ,דער רב האט מיט מיר נאך גארנישט אבער ער האט זיך נישט דערשראקן און זיך
גערעדט ,און שוין אויף מיר געשריגן ,און דווקא פארלאזט אויף דעם אייבערשטנס חסד ,ביז אלע
דערפאר רעקאמענדיר איך אייך אים אויפצונעמען, וואס זענען קעגן אים אויפגעשטאנען האבן פון
ווייל ער איז אינגאנצן א מענטש פון אמת וואס וועט אים מורא געהאט ,אפילו די קהילות אין שטאט
נישט נושא פנים זיין פאר קיינעם" ,און אזוי איז ער ווילנא און אנדערע קהילות האבן געברענגט
אויפגענומען געווארן פאר רב פון די דריי גרויסע זייערע שאלות פאר אים ,און וואס ער האט געזאגט
קהילות ,אבער דאס ווייזט זיין שטארקייט און האט מען נישט איבערגעטראטן.
אמת'דיגקייט ,אז אפילו דער רשע מעדעלסאהן
האט בלית ברירה געברויכט מודה זיין אויף זיינע יעדע דריי יאר איז ער ארומגעפארן איבער
מעלות. אלע שטעט פון דער מדינה ,געזאגט דברי מוסר
און געמאכט תקנות ,ער האט זיך דארט אויך מוסר
נפש געווען פאר פדיון שבויים ,וואס צווישן זיי
זענען געווען קליינע קינדער וואס מ'האט געכאפט
צוליב חובות פון זייערע טאטעס ,כדי זיי
איבערצופירן צו א פרעמדע דת ,און ס'זענען דא
אסאך מעשיות פון זיין זריזות אין דער מצוה פון
פדיון שבויים ,אין פינסק האט ער אויך געשריבן
זיין ספר "תורת יקותיאל".
•••
מ'דערציילט ,אז ס'איז נישט געווען גרינג פאר
די קהילות המבורגער צו טרעפן א פאסיגע רב פאר
זייער שטאט ,זיי האבן געזוכט א גאון און א
שארפער ,וואס זאל זיין שטארק און אמת'דיג ,און
א טייל פון די נגידים ,וואס האבן שוין געהאלטן
מיט דער "השכלה" ,האבן געוואלט אז דער רב זאל
זיין פון זייערס ,און ווען ר' רפאל איז אנגעקומען,
האבן זיי אים געזאגט ,אז אויב ער וויל ווערן רב אין
שטאט ,מוז ער פארן קיין ברלין און באקומען א
הסכמה פון משה מענדעלסאהן שר"י.
57
זי"ע ,אויך האט ער געלערנט מיט נאך גדולים
יארצייט כ"ז מרחשון
דארט אין שטאט.
הרה"ק רבי יעקב ב"ר דוד יצחק זי"ע) ,לייזער(
בשנת תרע"ט נאך זיין בר מצוה איז ער
הנקרא ר' יענקעלע מפשעווארסק זי"ע
געפארן לערנען תורה אין שטאט דוקלא אין דעם
גרויסן ישיבה פון הגה"ק רבי דוד צבי זעמאן בעל קו
זהב זי"ע ,הנקרא ר' טעוועלע דער דוקלאער רב, ער איז געבוירן אין שטאט רויג אין גליציה ,ו' טבת
וואס איז געווען פון די גרויסע חסידים פונעם בשנת תרס"ז.
הייליגען טשורטקוב'ער זי"ע.
צו זיין טאטן הרה"ק רבי דוד יצחק זי"ע ,פון די
דארט אין ישיבה האבן געלערנט גרויסע גרויסע חסידים פון דעם הייליגען שינאווא רב זי"ע,
גדולים בתורה און די דרך הלימוד איז געווען מיט בן הרה"ק רבי אריה לייזער זי"ע ,הי"ד.
גאר טופע פלפולים און חריפות ,צווישן די
תלמידים וואס האבן דארט געלערנט איז געווען און צו זיין מאמע הצדקת מרת פעסיל תרצה ע"ה,
הרה"ק רבי יקותיאל יהודה הלברשטאם בעל שפע הי"ד,
חיים מקלויזנבורג זי"ע ,און הגה"ק רבי פנחס בת הרה"ק רבי חיים מקאלוב זי"ע.
הירשפרונג בעל אש פנחס זי"ע.
ער איז געווען א איש קדוש מאוד ,א גאון
שפעטער איז ער אריבער לערנען ביי זיין רבו מובהק און א מתמיד עצום בתורה ,ער איז געווען
מובהק הרה"ק רבי חנה הלברשטאם בעל דברי חנה מפורסם אלס א בעל סברא נכוחה וישרה און א
מקאלאשיץ זי"ע אין זיין ישיבה זרע קודש ,צו דעם חכם נפלא ,דער צדיק איז געווען באוויסט אלס א
רבין איז דער צדיק געבליבן צוגעבינדן בלב ובנפש בעל מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב
זיין גאנץ לעבן. הארץ ,טויזענטער אידן זענען ביי דעם צדיק
געהאלפן געווארן מיט גרויסע ישועות ,ער איז
ער האט כסדר גערעדט פון די גדלות און געווען דבוק זיין גאנץ לעבן אינעם מידות האמת,
קדושה פון דעם רבין מיט א מוראדיגע יראת ער איז געווען באקאנט מט זיין געוואלדיגע עניוות
הכבוד ,ער האט זיין גאנץ לעבן געהאט א מנהג במאוד מאוד ,ער האט באמת נישט געהאלטן אז
יעדן ערב שבת קודש צו געבן צדקה פאר רבי מאיר ער איז בכלל מער חשוב ווי סיי וועלכע איד ,ער איז
בעל הנס לעילוי נשמתו פון דעם הייליגען געווען דבוק און מקושר צו די צדיקים הקודמים
קאלאשיצער רב זי"ע. און כסדר דערציילט סיפורי צדיקים מיט א
מוראדיגע פונקטליכקייט ,ער האט מיט זיינע
בשנת תר"ץ האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית מעשיות פון צדיקים אריין געברענגט דעם אמונה
הצדקת מרת אלטע בינא ע"ה, הטהורה אין טויזענטער אידישע קינדער.
בת הרה"ק רבי משה יצחק געווירצמאן הנקרא ר'
איציקל מפשעווארסק זי"ע, ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש גאר אסאך
בן הרה"ק רבי נפתלי אלימלך זי"ע, מיט געמאכט אין לעבן ,סיי ביי די מלחמה און אויך
בן הרה"ק רבי אברהם געווירצמאן מגארליץ זי"ע, האט ער ליידער פארלוירן א טאכטער בחייו ,אבער
בן הרה"ק רבי אלימלך געווירצמאן מליזענסק זי"ע, די אמונה פון דעם צדיק איז געווען גאר גרויס ,ער
בן הרה"ק רבי ישראל זי"ע, האט כסדר זיין גאנץ לעבן מיט א געוואלדיגע אמת
חתן הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע. געזאגט די ווערטער" ,אזוי וויל דער אייבערשטער
און איך האב נישט קיין קשיא'ס".
נאך די חתונה איז ער געווארן גאר שטארק
מקושר מיט זיין הייליגען שווער ,און מקבל געווען גאנץ אנפאנג ווען זיינע עלטערן האבן זיך
פון דעם שווער גאר אסאך תורה און עבודת השם, געצויגען קיין יאשליסק ,האט ער געלערנט תורה
ער איז דאן געווארן רב אין שטאט יאשליסק און ביי הגה"ק רבי אפרים דוד הלברשטאם מיאשליסק
58
יום הקדוש בשנת תשל"ז ווען זיין גרויסע ער האט שוין דאן מרביץ תורה געווען פאר גאר
שווער רבי איציקל זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט אסאך תלמידים ,ער איז שוין דאן געווען באוויסט
דער איידעם בלית ברירה גענומען דאס רבנות ,ער אלס א גרויסער ירא שמים און א איש קדוש מאוד.
האט באמת נישט געוואלט מיט זיין גרויס עניוות
ווערן קיין רבין ,אבער פון הימל האט מען געוואלט בשנת ת"ש איז ער צוזאמען מיט זיין שווער
אז דער צדיק וקדוש זאל משפיע זיין אמונה און פארשיקט געווארן קיין סיביר ,דארט האבן זיי גאר
יראת שמים פאר אידישע קינדער. אסאך געליטן יסורים און שווערע צייטן ,אבער
אפילו מיט די שוועריגקייטן האט דער צדיק
גאר שנעל איז ער מפורסם געווארן אין די וקדוש רבי יענקעלע געדינט דעם באשעפער מיט
גאנצע וועלט מיט זיין גדלות בתורה וחסידות און מסירת נפש ממש.
א גרויסע פועל ישועות חוץ לדרך הטבע ,ער איז
געווען באוויסט מיטן פארשטעקן זיינע מופתים ער האט דארט אין דעם שרעקליכן סיביר
מיט א פשטות און געהיטן אז מען זאל פון אים געלערנט בעל פה גאנצע מסכתות אין ש"ס און
נישט מאכן קיין וועזן. שלחון ערוך מיט די תלמידים וואס זענען מיט
געקומען מיט אים ,ער האט זיך מוסר נפש געווען
ער האט געהאט א לב טוב און באמת ליב אפילו דארט אויף יעדן הלכה אין שולחן ערוך,
געהאט יעדן איד אהבת נפש און געווען גרייט צו סוכות האט ער מיט א מסירת נפש נישט געגעסן
טון סיי וואס צו העלפן א אנדערן איד ,ער האט אדער אפילו געטרינקען א טראפ וואסער חוץ
מקבל פנים געווען יעדן איד וואס איז געקומען צו לסוכה אפילו דארט איז געווען גאר קאלט.
אים מיט א שמייכל און א סבר פנים יפות,
נאך די מלחמה האט דער צדיק געהערט
אסאך אידן ווייסן צו דערציילן ,אז דער צדיק ליידער אז ער האט פארלוירען זיין גאנצע משפחה
אפילו אויף די עלטערע יארן האט כסדר געוואלט די טאטע די מאמע אויף קידוש השם הי"ד.
מכבד זיין א אנדערן איד און נישט פארשטאנען אז
ער איז דאך דער רבי דא ,נאר צוליב זיין גרויסע דאן איז דער צדיק געפארן קיין פולין אין זיך
אהבת ישראל און זיין גרויסע עניוות האט ער בכלל באזעצט אין שטאט ברעסלוי ,דארט האט דער
נישט געהאלטן אז ער איז דא עפעס מער ווי צדיק געדינט אלס דיין און עוסק געווען אין היתר
יענעם. עגינות און נאך גאר שווערע הלכות וואס האבן זיך
געמאכט נאך די מלחמה.
ער איז געווען באקאנט אלס איינער וואס איז
נאך א האלבע יאר האט ער זיך געצויגען קיין
געשטאנען גאר ווייט פון מחלוקת ,ער איז געווען
קרקוב ווי זיין שווער האט זיך דאן אויף געהאלטן,
א גאון אין דערציילן סיפורי צדיקים מיט
בשנת תש"ט האט ער זיך צוזאמען מיט זיין שווער
געוואלדיגע דיוקים און פונקטליך ווי אזוי ער האט
אריבער געצויגען קיין פאריז ,דארט האט ער
דאס געהערט.
געוואוינט פאר בערך 8יאר.
ער האט פאר געלערנט יעדן ליל שישי א בשנת תשי"ז איז ער אריבער קיין אנטווערפן
שיעור אין חומש רש"י ווי ער פלעגט דערציילן צוזאמען מיטן גרויסן שווער ,דארט האט דער
סיפורי צדיקים און מיט דעם אריין געברענגט דעם צדיק ווייטער געפירט זיין עבודת הקודש מיט א
ריכטיגן אמונה אין אידישע קינדער. מוראדיגע באהאלטענקייט.
דער צדיק האט זיך אמאל אויס געדריקט א פשוטע איד וואס האט דעם רבין נישט
בזה"ל" ,אז ער איז געבליבן אויף די וועלט ,כדי צו געקענט האט נישט געקענט משיג זיין אז דער איד
פארשפרייטן די מעשיות פון צדיקים הקודמים און איז א צדיק וקדוש ,ער האט כסדר באהאלטן זיין
אריין ברענגען דערמיט אמונה אין אידישע גדלות בתורה מיטן זיך אויף פירן מיט א
קינדער". געוואלדיגע פשטות.
59
און היות ער האט נישט געוואלט שטערן זיין קינד ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע ספרים.
פון חדר ,האט ער אים נישט מיט גענומען.
זכות אבות ,חידושי תורה על מועדים,
אנקומענדיג האט ר' יענקעלע פאר געהאלטן י"ג אורות ,סיפורי צדיקים,
דעם טאטן ,אזאנס טוט מען ,מ'זאגט צו א קינד מיט כתבי קודש ,דרשות,
צו קומען און מ'ברענגט אים נישט מיט ,דאן האט ספר אמרי יעקב ,על התורה,
רבי יענקלע געזעגנט דעם איד ,און געגעבן כמנהגו ספר נועם יעקב ,על פרקי אבות,
קיכעלעך צדה לדרך ,און געזאגט ,איינס פאר דיר קונטרס בין השמשות ,על לשמור שבת עד זמן ר"ת.
און איינס פאר דיין זון ,גיב אכטונג ס'זאל נישט
ווערן נאס ,דער איד האט זיך זייער געוואונדערט ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
וואס די ווערטער מיינט.
הגה"צ רבי לייבוש לייזער אדמו"ר מפשעווארסק
אהיים קומענדיג האט אים זיין טאכטער שליט"א ,ממלא מקום אביו,
דערציילט ,אז זיין יונגל איז געוועהן אזוי ברוגז אז בתו הצדקת מרת רחל טויבא ע"ה ,אשת הרה"צ רבי
דער טאטע האט אים איבער געלאזט און נישט ברוך כהנא אדמו"ר מספינקא אנטווערפן שליט"א,
מיט גענומען קיין אנטווערפן ,און מיט זיין בתו הצדקת מרת שרה חנה פעסיל ע"ה ,אשת
קינדערישע שכל האט ער געשאלטן ,אז דעם הרה"צ רבי משה אהרן רייך אדמו"ר בית משה אהרן
טאטנ'ס שיף זאל זיך איבערקערן ,דאן האט דער מפשעווארסק זי"ע.
איד פארשטאנען וואס דער צדיק האט אים
געזאגט "גיב אכטונג ס'זאל נישט ווערן נאס". נסתלק לגנזי מרומים כ"ז מרחשון בשנת
••• תשנ"ט ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין פיטע
עס איז געווען אמאל חול המועד סוכות ,און הולאנד נעבן אנטווערפען.
דער צדיק רבי יענקעלע זי"ע איז ארויף געגאנגען
באזוכן אן אדמו"ר הישיש וואס האט געוואוינט אין זכותו הגדול יגן עלינו
אנטווערפן ,יענער רבי האט ליידער נישט געהאט ועל כל ישראל אמן.
קיין קינדער ,און איז אויך געווען א הונקעדיגער
ל"ע ,שפאצירנדיג אויף איין הילצערנע פוס. מעשיות
ביים ארויס גיין צום באזוך ,האט דער צדיק דער הייליגער צדיק וקדוש רבי יענקעלע
רבי יענקעלע אן געזאגט ,אז קיינער זאל נישט מיט מפשעווארסק זי"ע ,האט אמאל געזאגט פאר א
קומען מיט אים אויסער די גאר נאנטע משפחה, בחור א חתן בעפאר זיין שבת באווארפן ,וואס איז
ווייל ער וויל נישט אז יענער רבי ,וואס האט שוין די מנהג פארוואס מען ווארפט פעקליך שבת
געפירט אן עדה פארן קריג ,אבער האט אלעס באווארפן אויף דעם חתן ,ווייל עס קומט צו ווייזן
אנגעוואוירן ל"ע ,זאל ח"ו מקנא זיין דעם פאר דעם חתן ,אז אמאל קומט ליידער אויף א
פשעווארסקער רבי'ן וואס שטאמט פון פשוט'ע מענטש שווערע פעקליך פון הימל ,און עס זעהט
אידן אז ער דרייט זיך מיט מער חסידים ווי אים. ח"ו אויס ווי עס איז שלעכטס ,אבער אויב א איד
קוקט אריין אונעם פעקל ,זעהט מען אז דארט איז
אנקומענדיג צו יענעם רבי'ן אין שטוב ,האט דא זיסווארג ,ווייל פון אויבן קומט נאר אראפ גוטס
זיך יענער פאר ענטפערט פאר רבי יענקעלע זי"ע, אפילו נישט אייביג זעהט מען דאס אויפן פלאץ.
אז עס איז אים שווער ארויס צו גיין אין סוכה ,ווייל •••
מען דארף אדורכגיין א פענסטער און דאס איז א איינע פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק
שווערע געשעפט פאר זיין הילצערנע פוס ,אויף מפשעווארסק זי"ע האט איינמאל צו געזאגט פאר
וואס ר' יענקעלע האט אים בארוהיגט און געזאגט, זיין קינד ,אז ער וועט אים טראגן צום רבין ר'
אז עס איז נישט קיין פראבלעם צו זיצן אין שטוב יענקעלע נעקסטע מאל ער פארט ,אבער למעשה
בשעת'ן באזוך. איז דער טאטע ארויס געפארן צופרי פון לאנדאן,
60
ער איז אריין געקומען אין ביהמ"ד און גייט צו שפעטער האט מען אריין געברענגט כיבוד,
צי די קינדער דארט אין ביהמ"ד ,און פרעגט זיי, און ר' יענקעלע האט געמאכט א ברכה און
קינדער ווי אזוי הייסט א איד וואס קומט אראפ געטרונקן חוץ לסוכה נישט ווי זיין מנהג איז געווען,
מיטן עליוועיטאר שבת קודש ,איין קינד האט און ביים ארויסגיין האט ער זיך אויס געדרוקט
געזאגט "א שייגעץ" דער צווייטער האט געזאגט בזה"ל" ,אין סיביר האב איך נישט קיין לעק וואסער
"א מחלל שבת" ,דאן האט דער צדיק געזאגט פאר געגעבן חוץ לסוכה ,אבער וויבאלד איך האב
די קינדער ,טאקע דאס בין איך ,ווייל איך בין בטעות געהאלטן אז ער וועט האבן חלישות הדעת אויב איך
אראפ געקומען מיטן עליוועיטאר. וועל נישט עסן ביי אים ,האב איך געגעסן אן אכילת
עראי חוץ לסוכה".
דאס זעלבע האט דער צדיק געטון ווען ער איז •••
אריין געקומען און געטראפן א יונגערמאן ,און ווען איינער פון דער חשובע רבנים אין לאנדאן,
דער גבאי האט דאס געהערט האט ער זיך געבעטן האבן געהאט א קינד וואס האט ליידער נישט
ביים רבי'ן ,אז ער זאל אויף הערן דערציילן און געהאט קיין קינדער פאר 9יאר נאך זיין חתונה ,איז
געזאגט ,רבי מען וועט שוין אויס ריפן ביי קריאת ער זיך געקומען מזכיר זיין ביי ר' יענקעל'ע זי"ע אז
התורה די גאנצע מעשה ,האט זיך דער צדיק ער זאל אים צו זאגן א קינד.
אנגעריפן" ,ביים ליינען איז דאך נישט יעדער דא",
דאס איז געווען דעם מידות האמת פון דעם צדיק האט ר' יענקע'ע אים געזאגט ,ס'שטייט דאך
וקדוש און האט אלעס געטון נאר לשם שמים אן אין גמ' משנה מקום משנה מזל ,קום וואוינען קיין
קיין שום טראכט פון זיין כבוד. אנטווערפן וועסטו געהאלפן ווערן.
•••
א איד האט דערציילט ,אז ער האט נישט כך הוה דער קינד איז געהאלפן געווארן אבער
געהאט קיין קינדער פאר יארן לאנג ,אמאל האט אויף א משונדיגע אויפען ער האט געהאט 3אויף
ער געדארפט פארן קיין ארץ ישראל ,האט ער איינמאל ,כוחו של אותו צדיק ,און ווען ער איז
געטראכט אז ער וועט שוין אריין גיין מיט א געקומען מבשר זיין דער בשורה טובה פארן צדיק,
קוויטעל צו ר' יענקעלע ,אין ער האט אריין האט ר' יענקעל'ע אים געזאגט מיט א פשטות
געשריבען אין קוויטל אז ער זאל געהאלפען כדרכו בקודש" ,ס'איז דאך א גמ' משנה מקום משנה
ווערען מיט קינדער. מזל" ,דער צדיק האט געמאכט זיכער אז מען זאל
אפילו נישט טראכטן אז דאס איז געווען א מופת
ווען דער איד איז אריין געקומען צום צדיק, פון אים.
האט אים ר' יענקעלע געזאגט" ,איר פארט דאך •••
קיין ארץ ישראל יעצט ,איך האב א אייניקל וואס כ"ק אדמו"ר מפשעווארסק שליט"א
האט ליידער נישט קיין קינדער פאר יארן לאנג ,אין פארציילט ,אז ער האט אמאל געזעהן ווי זיין זיידע
די גמרא זאגט דאך ,המתפלל על חבירו והוא צריך הרה"ק ר' איציקל זי"ע איז זיך מסגף ,האט ער אים
לאותו דבר הוא נענה תחילה ,נא זאלסט בעטען פאר געפרעגט ,זיידע פארוואס ביזטו זיך אזוי מסגף,
מיין אייניקל וועסטו געהאלפען ווערן" ,כך הוה האט ער אים געענטפערט" ,איך האב נישט אזא
דערציילט דער איד ,א יאר שפעטער איז ער טאטע ווי דיך וואס האט נאך קיינמאל נישט
געהאלפען געווארען מיט א בן זכר. געזינדיגט!!".
••• •••
אין טאג פון די יארצייט פון זיין גרויסן שווער איינע פון די מקורבים האבן דערציילט ,אז דער
ר' איציקל זי"ע ,פלעגט ר' יענקעלע מאכן לחיים שווער הרה"ק רבי איציקל זי"ע האט אמאל
אין ביהמ"ד ,און ער פלעגט זאגן אז מ'זאל זאגן געזאגט ,אז עס מיז זיין אז דער איידעם רבי
נאכ'ן טרינקען" ,דער נשמה זאל האבן א עלייה". יענקעלע האט נאך קיינמאל נישט געזינדיגט ,ווייל
ווען יא וואלט יעדער געוויסט דערפון ,ווייל ווי
אין ער פלעגט נאך זאגען בשם זיין שווער באקאנט איז דער צדיק וקדוש איינמאל בטעות
זי"ע ,אז אמאל ביי דער יארצייט פון דער הייליגע אראפ געקומען מיטן עליוועיטאר שבת צופרי.
61
אמאל איז געווען אן ארימאן ,וואס ער פלעגט ר"ר אלימלך זי"ע ,האבען די צאנזער חסידים זיך
פארן צום הייליגן רבי'ן ר' אלימלך מליזענסק ,און געזעצט צו א לחיים נאכ'ן דאווענען.
ס'איז געווען א קרעטשמער וואס האט אייביג
רחמנות געהאט אויפ'ן ארימאן ,און יעדעס מאל שפעטער האט זיי דער צאנזער רב זי"ע
וואס ער פלעגט קומען אויף ליזענסק ,פלעגט ער געפרעגט ,אויב מ'האט געזאגט" ,דער נשמה זאל
אים איינלאדענען צו זיך און שטוב און אים געבן צו האבן א עלייה" ,האבען זיי געזאגט ניין ,האט דער
עסן. צאנזער רב זיי געהייסן איבער מאכן דער לחיים
אין זאגן "דער נשמה זאל האבן אן עלייה".
איינמאל האט אים דער קרעטשמער געזאגט, •••
איך הער אז דו האסט עטליכע טעכטער אין די הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
יארן ,און דו דארפסט געלט זיי חתונה צו מאכן ,איז דערציילט ,אז ביי די חתונה האט ער באקומען א
אויב דו וועסט מיר פארקויפן דיין עולם הבא, שיינעם נדן פון זיין שווער רבי איציק'ל זי"ע ,האט
דעמאלט גיב איך דיר דאס געלט אויף חתונה אים זיין רבי דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע,
מאכן. וואס איז געווען איין שטיק חסד געבעטן ,אז ער
זאל אים געבן דאס נדן ,ווייל ער ברויך דאס האבן
דער ארימאן איז צוריק אהיים געגאנגען ,און פאר צדקה צוועקן.
ווען זיין פרוי האט אים געפרעגט פארוואס ער
בעט נישט אז דער רבי זאל אים אנווינטשען אז ער רבי יענקעלע האט נישט געהאט קיין חשק
זאל קענען חתונה מאכן זיינע קינדער און אוועק צו געבן דאס גאנצע געלט וואס ער האט
אויסצאלן דעם נדן ,האט ער איר דערציילט וואס באקומען ,האט אים דער הייליגער קאלאשיצער
דער קרעטשמער האט אים צו געזאגט ,אז אויב ער רב געזאגט ,גלייב מיר אז ביי מיר איז דאס געלט
וועט אים פארקויפן זיין עולם הבא ,וועט ער געבן אסאך מער זיכער ווי אין די באנק ,האט אים רבי
דאס געלט וואס עס פאדערט זיך חתונה צו מאכן. יענקעלע זי"ע געגעבן א חלק פון דאס געלט,
אבער דאס איבעריגע האט ער יא געלאזט אין
האט אים זיין פרוי געזאגט ,וואס טוט מען באנק.
נישט פאר די קינדער ,פאלג מיר ,פאר שוין צוריק
אויף ליזענסק און שליס דעם געשעפט ,דער האט דערציילט רבי יענקעלע זי"ע ,אז ליידער
ארימאן האט געטאן ווי זיין פרוי האט אים געהייסן, ווען די מלחמה איז אנגעקומען ,איז די באנק חרוב
און דער קרעטשמער האט אים געגעבן דאס געלט. געגאנגען און פונעם געלט אין די באנק איז
גארנישט געבליבן ,אבער פון דעם געלט וואס ער
ווען ער איז אהיים געקומען מיט דעם זעקל האט געגעבן פארן צדיק ,אוי איז פון דעם געבליבן
געלט ,האט אבער זיין פרוי חרטה געהאט אויפ'ן עפעס ,די מצוה ומעשים טובים וואס דער צדיק
געשעפט ,און זי האט אים געהייסן ,אז ער זאל האט מיטן געלט געטון.
צוריק פארן אים צוריק געבן דאס געלט און צוריק •••
אפקויפן זיין עולם הבא ,איז ער צוריק געפארן קיין די פאלגענדע מעשה האט דערציילט הרה"ק ר'
ליזענסק און געזאגט פאר'ן קרעטשמער ,אז ער יענקעל'ע מפשעווארסק זי"ע ,מיט די פאלגענדע
וויל צוריק ציען פונעם געשעפט וואס ער האט הקדמה.
געמאכט.
ס'ווערט געברענגט אין די ספר הקדוש נועם
אבער דער קרעטשמער האט נישט מסכים אלימלך פרשת וישב ,אז ס'זענען פארהאן מענטשן
געווען דערצו און האט געזאגט ,אז געשעפט וועלכע האבן פארדארבענע מידות ,און נאר צוליב
בלייבט געשעפט ,זיי האבן זיך גע'טענה'ט. דעם וואס זיי האבן בטבע איין גוטע מדה ,קען דאס
איבער מאכן דעם גאנצן מענטש צום גוטן ,די
און צום סוף האבן זיי מסכים געווען זיך צו ווערטער האט דער הייליגער רבי ר' אלימלך
שטעלן פאר א דין תורה ביים רבי'ן ר' אלימלך ,ווען געשריבן לויט די פאלגענדע מעשה.
62
••• זיי זענען אריין געקומען צום רבי'ן ,האט זיי דער
א איד פון אנטווערפן וואס האט געוואלט פארן רבי געזאגט ,אז באלד קומט זיין ברודער דער
קיין אמעריקע און ער האט געברויכט האבן א וויזע, הייליגער רבי ר' זושא ,און ער וויל אז זיין ברודער
דער איד האט נישט געקענט רעדן קיין ענגליש, זאל אויך זיצן ביי דעם דין תורה.
האט דער איד מיט גענומען אן אנדערן איד וואס
זאל רעדן אנשטאט אים ,אבער דער אנדערער איז ווען דער הייליגער ר' זושא איז אנגעקומען,
נישט געווען קיין קלוגער און ער האט נישט האבן די בעלי דינין געזאגט זייערע טענות ,דער
גערעדט צו די זאך ,פארשטייט זיך אז מען האט ארימאן האט גע'טענה'ט אז דער קרעטשמער
אים צוליב דעם נישט געוואלט געבן קיין וויזע. זאגט כסדר ווערטלעך ,האט ער געמיינט אז דאס
מאל זאגט ער אויך א ווערטל מיט דעם וואס ער
איז דער איד אריבער צו רבי יענקעלע זאגט ,אז מיט דעם האט ער געקויפט זיין עולם
מפשעווארסק זי"ע און אים דערציילט די גאנצע הבא ,און דער קרעטשמער האט גע'טענהנ'ט אז
מעשה ,האט אים דער צדיק געזאגט ,וואס קען איך דאסמאל האט ער עס געמיינט אמת'דיג.
דיר שוין העלפן מיט דעם ,אבער איך האב דיר א
עצה ,רעדט צו מיין רבי ער וועט דיר העלפן ,האט דער דין תורה האט גע'פסק'נט ,אז מ'זאל מאכן
דער איד געפרעגט ,פון וועלכער רבי רעדט איר, א גרויסע פייער אינדרויסן פון שטאט ,און אויב
האט רבי יענקעלע געזאגט ,איך רעדט פון רבי דער קרעטשמער וועט זיך אריינווארפן אין פייער
מאיר בעל הנס ,ער קען אלעס ערלעדיגען. פאר'ן אויבערשטנס וועגן ,דעמאלט איז א סימן אז
ער האט עס געמיינט אמת'דיג ,און אויב ער איז
דער איד האט גלייך געפאלגט און געגעבן א נישט גרייט דערויף איז א סימן אז ער האט עס
שיינעם נתינה פאר צדקת רבי מאיר בעל הנס ,דאן נישט געמיינט אמת'דיג.
האט אים רבי יענקעלע געהייסן ,אז ער זאל די
קומענדיגע טאג גיין צום קונסול 8אזייגער ,אפילו דער קרעטשמער האט מסכים געווען צום
די פלאץ מאכט זיך הערשט אויף אים 10אזייגער פלאן ,און מ'האט אן געצינדן א גרויסן פייער ,און
זאל ער אבער שוין זיין דארט אין ווארט זאל אים 8 דער קרעטשמער איז געגאנגען זייער נאנט צום
אזייגער. פייער ,און איז כמעט אריין געשפרונגען אינעם
דער איד האבענדיג אמונת צדיקים האט אויס פייער ,אבער די מענטשן האבן אים אפ געהאלטן
געפאלגט וואס דער צדיק האט געהייסן ,ווען דער ער זאל נישט גיין ווייטער.
איד איז דארט אנגעקומען ,איז ארויס געקומען
דער מענטש וואס נעמט קער פון די וויזע'ס און און דאן האט אים דער הייליגער רבי אלימלך
ריפט אויס ,איז דא א מענטש מיט דעם נאמען וואס געזאגט ,אז וויבאלד ער איז געווען גרייט
איז דא געווען נעכטן פאר א וויזע ,האט דער איד פארברענט צו ווערן לשם שמים ,האט ער אליין אין
געזאגט אז יא ער איז דאס ,האט אים דער מענטש דעם זכות זוכה געווען צו עולם הבא ,און ער קען
אריין געריפן און אים גלייך געגעבן דעם וויזע. שוין דערפאר צוריק געבן דעם חלק עולם הבא וואס
ער האט אפ געקויפט פון דעם ארימאן.
ווען דער גוי האט געזען ווי דער איד
וואונדערט זיך אזוי ,פארוואס ער האט אים געגעבן און א דאנק די מעשה שרייבט דער הייליגער
דעם וויזע גלייך אן פרעגן קיין שאלות ,האט דער רבי ר' אלימלך אין זיין ספר נועם אלימלך ,אז ווען
גוי געזאגט ,די נאכט איז צו מיר געקומען א איד א א מענטש האט בטבע איין גוטע מדה ,למשל ער
זקן און פרעגט מיך ,פארוואס האסטו נעכטן נישט האט א גוט הארץ און ער טוט טובות פאר מענטשן,
געגעבן דעם וויזע פאר דעם איד וואס איז דא דאס העלפט אים תשובה צו טאן ,און וויבאלד דער
געווען ,וואס איז ער דען שילדיג אז דער וואס האט קרעטשמער האט געהאט א גוט הארץ ,און האט
געברויכט רעדן אנשטאט אים האט נישט גערעדט אריין גענומען געסט צו זיך אין שטוב ,איז ער
צו די זאך ,און ער האט מיר געהייסן אז איך זאל דיר אנגעקומען צו די מדרגה ,און איז געווען גרייט
גלייך מארגען געבן דעם וויזע. פארברענט צו ווערן אויף קידוש השם.
63
לפלא זאגט אים דער צדיק בזה"לKLM " , ווען דער איד איז צוריק געקומען צו רבי
,"4:30דער איד האט נישט פארשטאנען וואס די יענקעלע און דערציילט דעם מופת ,אז ער האט
רבי זאגט און האט איבער געפרעגט דעם רבין וואס באקומען די וויזע און די ווערטער פון דעם גוי,
ער מיינט ,האט די רבי איבער געזאגט ,די זאלסט האט דער צדיק געזאגט פאר דעם איד ,אז ער זאל
פארן מיטן פליגער פון KLMוואס פארט ארויס די מעשה נישט דערציילן פאר קיינעם ,ווייל דער
4:30נאכמיטאג ,דער חסיד מיט זיין גרויס אמונת עולם וועט זיכער טראכטן אז ער חלום'ט און האט
צדיקים האט גלייך געריפן דעם טרעוואל אגענט, דמיונות.
און געהייסן באשטעלן א טיקעט אויף יענעם •••
פליגער ,און מיט מזל האט ער באקומען דאס הגה"צ רבי ברוך כהנא מספינקא שליט"א א
לעצטע טיקעט אויף דעם פליגער. איידעם פון רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
דערציילט ,אז סוף ימיו פון זיין שווער האט אמאל
פארענדיג אויפן פליגער ,איז דער איד געזעצן אריין געריפן א עושר פון מאנסי צום שטוב פונעם
לעבן א גוי ,און אזוי רעדענדיג מיטן גוי איז אויס שווער ,און ער האט מיך געבעטן אז איך זאל גיין
געקומען פארן איד צו דערציילן וועגן זיין ביזנעס מזכיר זיין ביים שווער ,אז ער מאכט אי"ה בר מצוה
וואס ער וויל פארקויפן ,זאגט אים דער גוי ,אז ער זיין זון און ער וויל האבן א ברכה פונעם שווער.
זיכט ממש יעצט צו קויפן ממש אזא ביזנעס וואס
ער וויל פארקויפן ,און נאך דארט אויפן פליגער איז דער איידעם אריין צום שווער און איבער
האט דער איד געשלאסן דעם געשעפט מיטן גוי געגעבן דעם הזכרה ,אבער לפלא האט דער שווער
אויף אסאך א בעסערע פרייז וואס ער האט זיך געזאגט בזה"ל" ,די תפילין זענען פסול און ער וועט
געראכטן צו פארקויפן דעם ביזנעס ,און דאס אלעס נישט יוצא זיין דעם מצוות תפילין" ,דער איידעם
האט דער צדיק מיט זיינע הייליגע אויגן געזען האט פראבירט נאכאמאל צו מזכיר זיין דעם איד,
ביים געזעגענען דעם איד. אבער דער שווער האט איבער געזאגט דעם
••• זעלבע זאך" ,מיט פסול'ע תפילין איז מען נישט
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט יוצא".
פארציילט ,אז די זיידע דער הייליגער רבי אלימלך
מליזענסק זי"ע איז געשטאנען מוצאי יום הקדוש דער איידעם איז צוריק געקומען צום
ביי מעריב ביי סלח לנו כי חטאני ,און געטראכט ביי טעלעפאן ,און גיבט איבער פאר דעם איד וואס
זיך ,ער האלט דאך יעצט נאך די תפילות פון יום דער שווער האט געזאגט ,און לייגט צו פאר דעם
הקדוש ,איז ווי אזוי קען זיין אז ער האט שוין איד ,האב שכל און גיי צום סופר און קוק איבער דעם
חטאים ,אבער נאכן דורך טראכטן האט דער צדיק בחור'ס תפילין ,דער איד איז גלייך אריבער צום
וקדוש געזעהן ,אז ער האט 300עבירות ,האט רבי סופר און באקוקט דעם תפילין ,און לפלא איז די
יענקעלע געזאגט ,אז די שווער רבי איציקל זי"ע תפילין טאקע געווען פסול ,דער הייליגער צדיק
האט געזאגט ,הלוואי זאל איך האבן די 300עבירות האט פון ווייט אוועק מרגיש געווען אז די תפילין
פון רבי אלימלך זי"ע. זענען פסול און געראטעוועט דעם בחור פון ח"ו
••• לייגן נישט כשר'ע תפילין.
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט •••
אמאל דערציילט ,איבער די קדושה ופרישות א איד א חסיד פונעם צדיק רבי יענקעלע
פונעם צדיק רבי אלימלך מרודניק זי"ע ,אז מפשעווארסק זי"ע איז אמאל געקומען אויף א
איינמאל האט דער צדיק פארלוירען די שליסלעך שבת צום רבין ,און נאך שבת ווען דער איד איז
פון זיין שטוב ,און מען האט דאס ארום געזיכט אריין צום רבין זיך געזעגענען ,האט ער מזכיר
אינעם גאנצן דירה ,ווען מען איז אנגעקומען צום געווען פארן רבין ,אז ער האט א ביזנעס וואס ער
שלאף צימער ,און מען האט דאס געוואלט זיכן אין וויל זייער פארקויפן ,אבער וואס ער האט
זיין בעט ,האט דער צדיק געזאגט מיט א פשטות, פראבירט האט ער נישט געקענט באקומען די
"אינעם בעט איז א נישט דא וואס צו זיכן ,ווייל ריכטיגע פרייז פארן ביזנעס ,האט ער געפרעגט
דארט האב איך גארנישט פארלוירען". דעם רבין וואס ער זאל טון.
64
געבליבענע האלץ ביים וואלד ,כדי זי זאל קענען •••
האבן ווארעמע וואסער פארן מאן זיך צו הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
דערווארעמען נאך זיין עבודת הקדוש. דערציילט ,אז איינמאל איז א איד געקומען צום
צדיק וקדוש רבי אלימלך מרודניק זי"ע און זיך
איין נאכט ווען זי האט געווארמט די וואסער מזכיר געווען ,אז ער ברויך א שידוך טון מיט זיין
אויפן אויווען ,און די האלץ איז געווען זייער ווייעך, טאכטער ,אבער זי האט א פראבלעם אז זי איז צו
האט זיך ארויס געכאפט א פינק פייער פון די נידריג ,האט דער הייליגער צדיק געהייסן ברענגען
האלץ ,און דאס איז אריין אין די אויגן פון די די מיידל.
רעבעצין ,און די רעבעצין איז פון דעם געווארן
בלינד אויף די אויגן ל"ע. און דער צדיק האט ארויף געלייגט זיין
הייליגע הענט העכער די קאפ פונעם מיידל ,און
און אזוי איז די רעבעצין געבליבן ביז ווען זי ער האט אנגעהויבן ארויפצוהייבן זיינע הייליגע
איז נפטר געווארן ,און דער צדיק רבי מענדעלע הענט ,און ווי העכער דער צדיק האט ארויף געהויבן
מרימנוב זי"ע האט צו געזאגט פאר די רעבעצין ,אז זיינע הענט ,אלס העכער איז דאס מיידל געווארן,
אין דעם זכות וועט זי זיין מיט אים אין גן עדן. ביז די טאטע האט געזאגט פארן רבין ,שוין גענוג,
••• עס וועט מיר נאך קאסטן צופיל געלט פאר נייע
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט קליידונג.
דערציילט ,אז ביי די טהרה פונעם צדיק וקדוש רבי •••
מענדעלע מרימנוב זי"ע ,האט דער צדיק א שטויס הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
געגעבן פאר איינע פון די חברה קדישא וואס האבן דערציילט ,אז ער איז אמאל געווען ביי זיין רבין
זיך מיט אים מטפל געווען ,ווייל דעם צדיק איז הרה"ק רבי חנה מקאלאשיץ זי"ע הי"ד ,בשעת א
נישט געווען ניחא אז דער איד זאל אנרירען זיין גוף איד האט דערציילט די מעשה וואס ער האט
קדוש. געהערט פון הרה"ק רבי אלעזר מריישא זי"ע ,אז
••• אמאל איז געקומען א איד צום טאטן רבי אלימלך
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט מרודניק זי"ע מיט א מכה אויפן גוף ,וואס עס איז
דערציילט ,אז ווען דער הייליגער שר שלום זי"ע געווען ממש סכנת נפשות פארן חולה.
איז געווען אויף א שבת אין שטאט זאלקאווע ,וואס
איז נישט געווען קיין חסידישע שטאט ,האט דער און די טאטע האט מיט זיין הייליג מויל ארויס
שר שלום געוואלט דאווענען פרייטאג צו נאכט געזויגען די אייטער פונעם מכה און מיט דעם
אויפן דרך החסידות און זאגן "הודו" בעפאר מנחה געראטעוועט דעם איד ,און דער הייליגער צדיק
און "כגוונא" בעפאר מעריב ,אבער ער האט נישט מקאלאשיץ זי"ע האט זיך שטארק געוואונדערט
געוואלט מאכן קיין מחלוקה דארט אין שוהל. אויף דעם ,ווייל אויב איז די אייטער געווען א סכנה
פארן חולה ,איז דאס דאך אויך געווען א סכנה
האט דער הייליגער שר שלום זי"ע דאס געטון פארן צדיק מרודניק ,נאר האט דער צדיק
מיט גרויס חכמה ,ער האט געפרעגט דעם שמש מקאלאשיץ זי"ע אויס געפירט" ,עס מיז זיין אז דער
אין שוהל ,אויב ער קען בעפאר מנחה זאגן א צדיק מרודניק האט ליב געהאט א אנדערן איד מער
קאפיטל תהילים ,דער שמש האט גערן מסכים ווי זיך אליין".
געווען ,און דאן האט דער צדיק געזאגט קאפיטל •••
ק"ז "הודו" מיט א ברען ,און דאן ביי מעריב האט ער הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
געפרעגט פונעם שמש ,אויב ער קען זאגן א שטיקל דערציילט ,ווי באוויסט איז דאס דחקות אין שטוב
זוהר בעפאר מעריב ,דער שמש האט אים געזאגט פונעם צדיק וקדוש רבי מענדעלע מרימנוב זי"ע
פארוואס נישט ,האט דער הייליגער שר שלום געווען ממש געפערליך ,און דער צדיק פלעגט
געזאגט "כגוונא" ,דאס איז געווען זיין גרויסע יענע יארן אסאך עוסק זיין אין די ווינטער מיט
חכמה ,אז ער האט בשום אופן נישט געוואלט גלגול שלג און סיגופים ,דערפאר פלעגט די
ברענגען קיין מחלוקה. רעבעצין יעדע נאכט ארויס גיין ברענגען די איבער
65
אנרירן דעם בעט פון זיין רעבעצין ,כדי איר זכות •••
זאל אויך מיגן זיין קעגן די נשמות. הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
דערציילט ,אז א איד א חסיד וואס האט געהאט א
איינמאל האט פאסירט ,אז ביים שוהל אין פעלד מיט ביימער פון עפל ,און ער האט געהאט א
שטאט ווישניצא זענען זיך צוזאמען געקומען א פראבלעם ,אז די עפל זענען אראפ געפאלן בעפאר
גאנצע מחנה פון פייגלעך ,און האבן געמאכט אזא די צייט ,און ער האט געהאט א גרויסע שאדן
גרויסע גרידער וואס האט געשטערט דאס דערפון ,איז ער געפארן קיין בעלזא צום הייליגען
דאווענען אין שוהל ,און מען האט די פייגלעך נישט שר שלום זי"ע ,און ער איז קודם אריין צו די
געקענט פארטרייבן ,איינמאל איז דער הייליגער רעבעצין די צדקת מרת מלכה ע"ה ,און געבעטן אז
שר שלום זי"ע געקומען קיין ווישניצא ,און האט זי זאל זיך משתדל זיין ביים רבין ,אז ער זאל אים
געדאווענט אין דעם שוהל ,און וויבאלד די פייגלעך פועל'ן א ישועה.
זענען געקומען מאכן קולות ,האט דער צדיק דער
הייליגער שר שלום געוויזן מיט די האנט אז זיי זאלן איז די רעבעצין אריין צום רבין ,און דערציילט
אוועק גיין ,לפלא זייט דעמאלט זענען זיי מער די פראבלעם ביי דעם איד מיט די עפל ,האט דער
נישט צוריק געקומען ,ווייל דער צדיק האט מתקן הייליגער שר שלום געגעבן א ברכה פאר דעם איד,
געווען די אלע נשמות. אז די עפל זאלן נישט אראפ פאלן ,לפלא זייט
••• דעמאלט איז קיין איין עפל נישט אראפ געפאלן,
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט אבער די פראבלען איז געווען ,אז ווען עס איז
אמאל גערעדט פונעם גדלות פונעם הייליגען שר געקומען די צייט וואס די עפל איז געצייטיגט
שלום מבעלזא זי"ע ,האט דער צדיק רבי יענקעלע געווארן ,זענען זיי אויך נישט אראפ געפאלן ,און
זי"ע דערציילט די מעשה ,אז איין יו"ט פסח האט וויפיל דער איד האט פראבירט האט דאס נישט
דער צדיק דער הייליגער שר שלום געגעסן זופ פון געהאלפן ,ווייל דער צדיק האט דאך געבענטשט
די זעלבע טעלער ווי זיין מאמע די צדקת מרת אז די עפל זאלן נישט אראפ פאלן.
רבקה העניא ע"ה ,און די מאמע האט נישט
געכאפט ,און זי האט אריין געלייגט א שטיקל מצה איז דער איד צוריק געפארן קיין בעלזא ,און
אינעם טעלער. ער האט דערציילט פאר די רעבעצין די צרה ,איז
די רעבעצין די צדקת אריין צו איר הייליגע מאן און
דער צדיק דער הייליגער שר שלום ,וואס האט געזאגט" ,קרוין" ,בענטש דעם איד אז די עפל זאל
זיין גאנץ לעבן גאר שטארק מקפיד געווען נישט אראפ פאלן ,ווייל די פריערדיגע ברכה וויל זיך
צו עסן קיין געבראקט'ס אים פסח ,האט דער צדיק נישט אפטון ,האט דער צדיק געבענטשט דעם
אבער גארנישט געזאגט פאר די מאמע ,און דער איד ,אז די עפל זאלן יא אראפ פאלן ,ותגזר אומר
צדיק האט אוועק געריקט די מצה אינעם טעלער, ויקם ,גלייך נאך די ברכה פונעם צדיק איז די עפל
און ער האט ווייטער געגעסן מיט די מאמע ,און ער אראפ געקומען גרינג.
האט שפעטער געזאגט די טעם ,אז וויבאלד אויב •••
וואלט ער געזאגט פארן מאמע וועגן די טעות, הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
וואלט ער ח"ו מצער געווען די מאמע ,און די חומרא דערציילט ,אז ווי באוויסט האט דער צדיק דער
פון נישט עסן געבראקט'ס אים פסח ,קען נישט הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע אסאך עוסק
אוועק שטיפן די מצות עשה דאורייתא פון כיבוד געווען אין תיקן נשמות ,און וויבאלד די נשמות
אם. זענען ליידער נישט געווען קיין צדיקים ,און
••• צווישן זיי האט זיך געקענט אסאך מאל מאכן אז
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט זיי זאלן מזיק זיין ,האט אמאל פאסירט ,אז איינע
דערציילט ,אז דער הייליגער זרע קודש דער פון די נשמות האבן אויס געריסן א שטיק בארד
ראפשיצער רב זי"ע איז אמאל געקומען צו א פונעם צדיק ,זייט דעמאלט האט דער הייליגער שר
שטעטל ,נאנט צו יעריסלוב ,דארט האט זיך שלום זי"ע געהאלטן א האק אינטער זיין בעט ,און
געפונען א איד וואס איז שוין א לאנגע צייט געווען אויך האט ער דאן צו געריקט זיין בעט ,אז עס זאל
66
אריין האט ער דארט אויפן פלאץ געטאנצען די געלעמט ,דער איד האט זיך נעבעך נישט געקענט
הקפות. רירן פון פלאץ ,מען האט גע'עצה'ט דעם איד ,אז
••• אויב מען וועט אים אוועק לייגן אויף דעם וועג ווי
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט דער ראפשיצער רב דארף דורך גיין ,וועט ער און
דערציילט ,אז ער איז איינמאל אלס בחור געווען זיין משפחה איינרייסן אויף א ישועה.
אין קאלאשיץ ביי זיין רבין ,ווי באקאנט האט דער
הייליגער קאלאשיצער געהאט א געהויבענע מנהג מען האט אים אוועק געלייגט אויף א קליין
פון ווארפן עפל ,וואס יעדער וואס האט געכאפט א בריקל פון האלץ ווי דער ראפשיצער רב האט
עפל פונעם צדיק האט געזען גרויסע ישועות, געדארפט דורך גיין ,מ'האט גערעכנט אז ווען דער
אבער ער זאגט "יענקעלע ,איז געווען א בחור א ראפשיצער רב וועט דארט אנקומען ,וועט דער
בטל'ן און זיך נישט געקענט שטיפן צו כאפן א עפל חולה און די בני המשפחה בעטן ,אז דער צדיק זאל
פונעם רבין" ,און ער איז שוין דאן געווען א אלטער בענטשן דעם חולה אז ער זאל שוין האבן א ישועה.
בחור אין שידוכים.
ווען דער ראפשיצער רב איז דארט
פלוצלונג איז א בנש"ק געקומען צום הייליגען אנגעקומען ,האט ער געזען ווי דער איד ליגט
קאלאשיצער און געבעטן אן עפל ,האט דער דארט ,און פארשטעלט אים דעם וועג פון קענען
הייליגער קאלאשיצער געכאפט יענעמ'ס שטריימל גיין אין בית המדרש ,ער האט נישט געוואוסט אז
און אריין געלייגט אפאר עפל אין דעם ,און דאס דער איד איז נעבעך געלעמט ,האט דער הייליגער
געווארפן ,לפלא איז דער שטריימל מיטן עפל אריין ראפשיצער רב אויף געהויבן זיין שטעקן ,און
געפאלן אין די הענט פון רבי יענקעלע ,דער געגעבן א זאג פאר דעם געלעמטן איד" ,דו הייבסט
גאנצער עולם האט געשריגן "מזל טוב" ,צום יאר דיך אויף ,אז נישט גיב איך דיר מיט'ן שטעקן",
איז ער געווארן אן איידעם ביי זיין שווער רבי הפלא ופלא ,דער איד האט תיכף ומיד זיך
איציקל זי"ע. אויפגעהויבן ,און אנגעהויבן צו לויפן צו זיך אהיים.
דער צדיק רבי יענקעלע האט אבער נישט ווען דער ראפשיצער רב זי"ע וואס האט זיך
געווארפן קיין עפל ,ווייל ער האט געזאגט אז ער זיין גאנץ לעבן באהאלטן מיט זיין גדלות ,האט זיך
קען נישט די כוונות ,און סתם ווארפן עפל האט דערוואוסט אז די שטאט רעש'ט זיך פון דעם מופת
נישט קיין פשט ,אבער איינמאל ביי איינע פון זיינע וואס ער האט געפראוועט ,איז ער געבליבן דריי
טישן ,ווען ער האט משיג געווען די כוונות ,האט טעג אין שטוב ,ווייל ער האט זיך געשעמט אז
ער געבעטן מען זאל ברענגען א זאק עפל ,דער יעדער איז געוואויר געווארן ווער ער איז.
הייליגער צדיק רבי יענקעלע האט זיך איינגעצויגען
דעם גארטעל און געווארן בלאס ווי די וואנט ,און עס האט אים זעהר וויי געטוען וואס ער איז
דאן האט אנגעהויבן פליען עפל מיט ישועות פון אנטפלעקט געווארן ,ער האט דאך אזוי שטארק
אלע זייטן. געוואלט בלייבן באהאלטן ,אז קיינער זאל נישט
••• וויסן זיינע מדריגות ,און יעצט איז א איד געהאלפן
ווי באקאנט איז ביי דעם צדיק וקדוש רבי געווארן ,בלויז מיט זיין רעדן.
יענקעלע מפשעווארסק זי"ע געווען גאר גרויס דעם •••
מידת האמת ,ער האט ממש נישט געקענט הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
דערלאדן ווען איינער האט נישט געזאגט דעם פארציילט ,אז איין יאר איז דער הייליגער דברי
אמת ,עס איז ממש אים געגאנגען אין לעבן, חיים אריינגעקומען צו די הקפות און ער האט זיך
איינמאל האט דער צדיק געזאגט" ,עס איז אים גענומען טאנצען די הקפות דארט גלייך ביים טיר,
נישט קיין חילוק אויב ער זאגט א גאר גוטן חידוש און שפעטער האט ער פארציילט אז ווען ער איז
פאר טויזענט מענטשן און זיי האבן הנאה ,אדער ער אריינגעקומען האט ער געזעהן דעם רבין דער
זאגט פאר טויזענט מענטשן אז ער האט זיך טועה הייליגער אשר'ל מראפשיץ זי"ע ביים טיר און עס
געווען" ,ווייל ביידע איז ביי אים דאס זעלבע. איז א שאד צו שלעפען דעם רבין ביז אין ביהמ"ד
67
דערפאר וויבאלד דער באבוב'ער רב איז דאך דא •••
ביי אונז אין אנטווערפן ,זענען געקומען מער דער הייליגער צדיק רבי יענקעלע
מענטשן ווי געווענליך ,דערפאר האט זיך מיר מפשעווארסק זי"ע האט געזאגט ,פאר די אידן וואס
געדאכט אז עס איז יו"ט ,דאס איז געווען דעם זענען אים געקומען פרעגן כ"א אדר ביים יארצייט
מידת האמת פונעם צדיק ,און דעם עניוות ,אז ער פון דעם הייליגען זיידן רבי אלימלך מליזענסק
האט בכלל נישט געהאלטן אז אידן קומען צו אים, זי"ע ,אויב זיי זאלן גיין אויפן ציון פונעם שווער
נאר ער האט באמת געהאלטן אז די אידן זענען אנשטאט פארן קיין ליזענסק ,האט דער צדיק
באמת געקומען לכבוד דעם באבוב'ער רב. געזאגט ,איר האט נישט וואס צו גיין צום שווער ,ער
••• איז ביים יארצייט אין ליזענסק און בכלל נישט ביי
עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי זיין ציון ,אויך איז באקאנט ,אז דער צדיק פלעגט
יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט אמאל געזאגט, ביים ציון פונעם שווער רעדן צום שווער כאילו ער
"איך בין נישט אראפגעקומען אויף די וועלט נאר איז ממש דארט פארענט פון אים.
כדי צו לאזן וויסן פאר די וועלט ,אז עס איז געווען •••
א שינאווער רב און א צאנזער רב" ,און ער האט זיין הגה"ק רבי יהודה זאב סג"ל זי"ע וואס איז
גאנץ לעבן געהאלטן ,אז ער איז א צאנזער חסיד, געווען מער פון די ליטפישע סעקטע ,האט זיך
און זיין גאנצע הנהגה איז געווען לויט דעם דרך פון אמאל געטראפן מיט רבי יענקעלע מפשעווארסק
צאנז. זי"ע ,וואס איז געווען פון די צדיקים ביי די חסידים.
•••
עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק וקדוש האט ער געבעטן פון רבי יענקעלע ,אז מען
רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע איז געווען א זאל איינפירן ביי די חסידים צו לערנען מער דעם
קינד אין שטאט יאשליסק ,האט מען דאן הייליגען ספר חפץ חיים אויף לשון הרע ,און ער
אויפגענומען דעם גאון ר' יצחק זאב פירער זי"ע וועט איינפירן ביי די ליטפישע אז מען זאל לערנען
פאר רב אין שטאט ,און זיין פאטער ,דער גאון ר' דעם הייליגען ספר נועם אלימלך ,ווייל ביי די
שמואל פירער אב"ד קראס זי"ע ,איז געקומען צום חסידים איז זייער איינגעריסן דאס רעדן לשון הרע,
קבלת פנים. האט זיך דער צדיק רבי יענקעלע מיט זיין חכמה
און געוואלדיגע פקחות אן גערופן" ,אזא לשון הרע
ווען ר' יענקעלע איז צוגעגאנגען געבן שלום, צו רעדן אויף די חסידים".
האט דער גאון אים געפרעגט וואס ער לערנט" ,איך •••
האב יעצט מסיים געווען מסכת שבת" ,האט דאס ווי באוויסט איז דער צדיק וקדוש רבי יענקעלע
יונגל געענטפערט" ,מעג איך דיך פארהערן?" האט מפשעווארסק זי"ע געווען מפורסם מיט זיין
דער גאון געפרעגט האט ר' יענקעלע געענטפערט געוואלדיגע עניוות און זיין געוואלדיגע מידת
יא. האמת ,דערציילט א איד וואס איז געווען ביים רבין
דער גאון האט אים פארהערט אויף דער אויף א שבת ,איז דארט אין אנטווערפן אויך געווען
גאנצער מסכתא ,און איז ארויס פון התפעלות ווי א דער צדיק הרה"ק רבי שלמה השני מבאבוב זי"ע,
קינד פון צוועלף יאר קען מסכת שבת "ישר והפוך". און דער איד איז געווען ביים צדיק מפשעווארסק
ביי קידוש פרייטאג צונאכטס ,און ווען עס איז
דרייצן יאר שפעטער ,ווען דער צדיק ר' געקומען צו קידוש ,האט דער צדיק מסיים געווען
יענקעלע האט זיך געמוזט באהאלטן פון דער די קידוש " ְמ ַק ֵדּשׁ יִ ְשׂ ָר ֵאל וְ ַהזְּ ַמנִּ ים" ,אבער האט זיך
מיליטער אין קלאסנע-וויעליטשקע נעבן קראקא, גלייך געכאפט און צו געענדיגט " ְמ ַק ֵדּשׁ ַה ַשּׁ ָבּת".
איז דער זעלבער גאון ר' שמואל מקראס דארט
געווען ,און ווען ר' יענקעלע איז אדורך מיטן עולם גלייך נאך קידוש האט דער צדיק געזאגט מיט
געבן שלום ,האט דער גאון אים דערקענט און א שמייכל פאר די אידן ביים טיש ,יעדע וואך שבת
געפרעגט" ,זאג נאר ,קענסטו נאך אזוי גוט מסכת האב איך א קליינעם עולם פון דריי פיר אידן וואס
שבת ,אזוי ווי דו האסט עס געקענט מיט דרייצן יאר קומען צום טיש ,און ווען עס קומט א יומא דפגרא
צוריק". ווי ימים טובים קומען יא אביסל מער מענטשן ,און
68
און דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט •••
ווייטער געזאגט מיט א שארפן קול" ,עס איז נישט ווי באקאנט איז דער צדיק ר' יענקעלע זי"ע
גענוג אז מען וויל נישט קיין מחשבות זרות – מען אזוי שטארק געווען צוגעבונדן צו זיין רבין דעם
דארף שטיין אויף דער וואך ווי א סאלדאט ,זיי נישט הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע ,אז עס איז נישט
אריינצולאזן ,אבער מען דארף זיך נישט שלאגן מיט אריבער קיין טאג וואס ער האט אים נישט
זיי – ס'איז נישטא קיין אנדערע עצה נאר היסח דערמאנט ,אין איינעם פון זיינע בריוו שרייבט ער,
הדעת". "מי שזכה לראות פני מרן זצ"ל בעת למד השיעורים
עם התלמידים ,או כשלמד לעצמו ,והבחין בחילוף
האט דער צדיק ר' יענקעלע שפעטער הצורה הקדושה בכל פעם ,פניו מאדימים ,פנים
צוגעלייגט ווען ער האט דערציילט די מעשה, להבים ,היה יכול להבין ולדעת קצת מאי דכתיב
"דעמאלט האב איך נישט פארשטאנען וואס בזוה"ק קוב"ה וארייתא וישראל חד".
מחשבות זרות זענען ,איך האב געמיינט אז ער
מיינט אפיקורסות ,ערשט אין סיביר ,ווען איינער אין זיין צוואה האט רבי יענקעלע זי"ע
האט זיך ביי מיר באקלאגט אויף מחשבות זרות, געבעטן ,מען זאל אויף זיין מצבה נישט שרייבן קיין
האב איך פארשטאנען וואס ער האט געמיינט". שבחים און קיין טיטלען ,נאר דאס" ,אז ער איז
••• געווען א תלמיד חביב פון זיין רבי ,דעם צדיק פון
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט קאלאשיץ".
דערציילט ,אז דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע •••
האט דערציילט דריי מעשיות בשעת ער האט עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער
געבינדן די הושענות ,צוויי מעשיות האט ער קאלאשיצער רב זי"ע האט דעם צדיק רבי
געהערט פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע, יענקעלע זייער מחבב געווען ,אמאל האט ער
און די דריטע פונעם הייליגען שינאווער רב זי"ע. געזאגט פאר זיין זון ר' משה אהרן" ,פארוואס
∽ רעדסטו נישט אין לערנען און פלפול'סט נישט מיט
מעשה א ,אין א שטאט האט געוואוינט א איד יעקב'ן" ,איינמאל איז דער הייליגער קאלאשיצער
א גרויסער עושר ,וואס האט אויס געהאלטן 10 רב זי"ע ארויס שפאצירן מיט ר' יענקעלע ,אינמיטן
משפחות פון תלמידי חכמים וואס זענען די גאנצע וועג איז צוגעקומען א איד מיט א קוויטל ,האט
טאג געזעצן און געלערנט תורה ביי דעם עושר אין דער רבי אים געזאגט" ,דו קענסט געבן דעם קוויטל
ביהמ"ד ,ער האט פאר זיי געלאזט בויען א מקו' אז פאר דעם יונגערמאן" ,און ער האט געוויזן אויף ר'
די אידן זאלן נישט ברויכן אריין גיין אין שטאט ,און יענקעלע.
די אידן זענען טאקע געזעצן על התורה ועבודה •••
ממש די גאנצע טאג. עס ווערט דערציילט ,אז איין יאר הושענא רבא
נאכן טיש ,איז דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע
ליידער איז דער עושר געווארן א יורד ,און מען אריין אין סוכה זיך אביסל אפרוען ,און אזוי ווי ער
האט אים געזען זיך ארום דרייען אין ביהמ"ד האט זיין גאנץ לעבן מקפיד געווען נישט צו שלאפן
פונעם שטאט און נישט ביי זיך אין ביהמ"ד ,ווייל אליין אפילו בייטאג ,איז ר' יענקעלע
ער האט מער נישט געהאט קיין געלט צו אויס מיטגעגאנגען.
האלטן דעם ביהמ"ד ,אידן פון שטאט האבן
גערעדט אז ער איז שוין נישט קיין עושר ,אבער האט ר' יענקעלע דערציילט ,אז דער רבי דער
אנדערע האבן געזאגט בזה"ל" ,א עושר בלייבט א הייליגער קאלאשיצער זי"ע האט אים געזאגט,
עושר". "קינד לעבן ,ווייסטו אויף וואס די ארבעה מינים
זענען מרמז? דער אתרוג קעגן דעם הארץ ,די ערבה
ליידער צוביסלעך איז ער געווארן ממש א קעגן די ליפן ,די הדסים קעגן די אויגן ,און דער לולב
ארימאן ,און ער האט אנגעהויבן קומען אין די קעגן דעם רוקן-ביין ,און פונעם מוח ציט זיך דער
שטאטישע מקו' יעדן טאג ,דאן האבן די אידן חוט השדרה ,ממילא איז דער לולב מתקן די
ווייטער גערעדט ,אז ער איז שוין א יורד און ער מחשבות".
69
טוען ,ווייל דאס ליגן אין זוהמא פון די אלע עבירות האט שוין ממש גארנישט ,אבער די אנדערע אידן
איז שוין גענוג א גרויסע שטראף. האבן ווייטער זיך געהאלטן ביי זייערס" ,א עושר
∽ בלייבט א עושר".
מעשה ג ,איינמאל איז א איד ארויס געגאנגען
פון שטאט צו שניידן ערבות פאר די הושענות אויף ווען דער אמאליגער עושר האט געהערט די
יו"ט סוכות ,האט אים דארט געטראפן א ערל וואס ווערטער וואס די אידן זאגן ,אז א עושר בלייבט א
דער שווער הרה"ק רבי איציק'ל זי"ע האט געזאגט, עושר ,איז ער אהיים געגאנגען ,און ער האט
אז דאס איז געווען א שד ,און דער גוי פרעגט דעם גענומען דאס גאנצע בינטל חובות ,און ער האט
איד ,וואס האסטו אין די האנט. דאס צעריסן אויף שטיקער זאגענדיג "א עושר
בלייבט א עושר".
זאגט דער איד "הושענות" ,האט דער גוי
געזאגט פארן איד ,דאס איז נישט קיין הושענות אויף דעם מעשה האט דער הייליגער צאנזער
דאס איז "ערבות" ,אבער דער איד האט זיך נישט רב זי"ע געזאגט ,רבונו של עולם טאקע דיינע
געלאזט ,נאר ווייטער געזאגט פארן גוי אז דאס איז קינדער זענען נעבעך פארשמירט מיט עבירות פון
"הושענות" ,ביז דער גוי דער שד האט נישט דעם גאנצן יאר ,אבער "א איד בלייבט א איד" ,נישט
געקענט שולט זיין אויף דעם איד וויבאלד ער האט קיין חילוק ווי נידעריג ער פאלט ,נעם די אויך אלע
ווייטער גערופן די הושענות מיטן נאמען וואס עס עבירות פון אידישע קינדער ,און צערייס זיי און זיי
איז מקובל אז עס הייסט. מבטל אלע גזירות.
••• ∽
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט מעשה ב ,אמאל זענען די גוים פון א שטאט
דערציילט ,אז איינמאל איז געווען דער הייליגער געקומען צום כומר און געזאגט ,אז ער זאל ארויס
שינאווער רב זי"ע און הרה"ק רבי שלום מקאמינקא געבן א גזירה ,אז ווער עס שיכור'ט זיך אן ,וועט
זי"ע ערב תשעה באב ביים הייליגען צדיק רבי באשטראפט ווערן מיט א גאר הארבע שטראף ,כדי
שמעון מיערסלוב זי"ע ,און דער צדיק רבי שמעון דורך דעם זאלן מענטשן נישט פארשווענדן דאס
האט געשיקט די רעבעצין זאל גיין שחט'ן א הינדל גאנצע געלט אויף וויין און ברוינפען.
ביים שוחט ,פארשטייט זיך אז די רעבעצין האט
דאס געטון באהאלטענערהייט וויבאלד עס איז האט דער כומר געזאגט ,אז בעפאר ער געט
דאך געווען ערב תשעה באב. ארויס דעם גזירה ,וויל ער אויס פראבירן זיך אן צו
טרינקען און ווערן שיכור ,כדי צו וויסן וואס איז די
דאן האט דער צדיק רבי שמעון מיערסלוב אפ גיטסקייט פון זיין שיכור ,דער כומר האט זיך
געראכטן א פליישיגע סעודה בעפאר חצות טאקע יענעם טאג גאר שטארק אנגעטרינקען ,ביז
צוזאמען מיט די צוויי צדיקים ,נאכן סעודה האט ער איז געווארן גאר שיכור ,און ער האט זיך ארום
רבי שמעון געזאגט ,לאמיר עפעס זינגען לכבוד די געוואלגערט אין די מיסט.
סעודה ,האבן די דריי צדיקים געזינגען "אדיר הוא
יבנה ביתו בקרוב" ,פאר גאנצע פיר שעה און עס דעם קומענדיגן טאג זענען די גוים צוריק
האט זיך דארט געגאסען טייכן טרערן אויפן חורבן געקומען צום כומר הערן אויב ער וויל ארויס געבן
בית המקדש און צרות השכינה. דעם גזירה ,האט אבער דער כומר געזאגט ,לויט
מיין השערה דארף מען די מענטשן בכלל נישט
דערציילט רבי יענקעלע זי"ע ,אז דער באשטראפן ,ווייל דורך די שיכרות קומען זיי אן אין
הייליגער שינאווער רב זי"ע האט געהאט חלישת די מיסט ,און דאס איז שוין גענוג א גרויסע שטראף.
הדעת פון דעם ,וויבאלד עס איז נישט אזוי ווי דער
שולחן ערוך זאגט מען זאל טון ערב תשעה באב, האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע אויס
אבער ווען ער האט דערציילט שפעטער פארן געפירט א לימוד זכות אויף אידישע קינדער און
טאטן דער הייליגער צאנזער רב זי"ע די גאנצע געזאגט ,רבונו של עולם די ברויכסט נישט
מעשה ,האט דער הייליגער צאנזער רב געזאגט ,זיי באשטראפן דיינע קינדער אויף די עבירות וואס זיי
70
ווערט דערציילט ,אז אין יענע טעג ווען רבי נישט צובראכן פון דעם ,ווייל דער הייליגער צדיק
יענקעלע זי"ע איז א חתן געווארן ,איז דער גאון ר' רבי שמעון ווייסט וואס ער טוט און אויב האט ער
אפרים דוד האלבערשטאם זי"ע אוועק פון שטאט געמאכט דעם פליישיגע סעודה ערב תשעב באב
יאשליסק אויף אן אנדער רבנות ,און ווען די בעלי איז זיכער געווען עפעס מער ווי א פשוטע סעודה.
בתים האבן אים געפרעגט" ,אויף וועמען לאזט איר •••
אונז איבער – ווער וועט פסק'ענען די שאלות" ,האט הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
ער געוויזן אויף ר' יענקעלע'ן און געזאגט" ,איך לאז דערציילט ,ווי באקאנט איז דער טאטע פונעם
אייך איבער דעם בחור ,דעם חתן יעקב – ער קען צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע הרה"ק רבי
בעסער לערנען ווי איך" ,און אזוי איז ר' יענקעלע, ישראל זי"ע געווען א מתנגד צום דרך החסידות.
נאך אלס חתן ,פיר און צוואנציג יאר אלט ,געווארן
רב אין יאשליסק. און אפילו נאכדעם וואס זיין הייליגע זון רבי
••• שמעון מיערסלוב זי"ע איז געווארן א חסיד ,איז די
עס ווערט דערציילט ,אז פון די תנאים ביז דער טאטע ביז צו זיין הסתלקות געבליבן א מתנגד ,און
חתונה זענען אריבער פינף יאר ,ווייל דער מחותן ר' דערפאר האט אים די טאטע געזאגט ,אז ביי קדיש
איציק'ל האט צוגעזאגט א נדן ,און אזוי ווי ס'איז לאחר מאה ועשרים שנה זאל ער נישט זאגן
ביי אים אין שטוב געווען א גרויסע דחקות ,איז ער "ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה".
ארומגעפארן פון שטאט צו שטאט צו מאכן געלט אבער נאכן פטירה ווען ער האט געזאגט דאס
פאר הכנסת כלה. ערשטע מאל קדיש און האט געפאלגט וואס די
טאטע האט געהייסן ,האט אים זיין רבין דער
דער צדיק האט טאקע צונויפגעקליבן שיינע הייליגער חוזה מלובלין זי"ע געזאגט ,אז די טאטע
סכומים ,אבער גלייך האט ער אלעס צעטיילט פאר איז שוין אויפן עולם האמת ,און ער ווייסט שוין דעם
ארעמעלייט ,ביז פאר זיך איז גארנישט געבליבן ,און אמת און איז אויך מסכים אז ער זאל יא זאגן די
אזוי האט מען די חתונה עטליכע מאל אפגעלייגט, ווערטער ביי קדיש ,און פון דאן האט דער הייליגער
ביז דער הייליגער קאלאשיצער רב זי"ע האט צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע יא געזאגט די
באפוילן מען זאל באשטימען א חתונה-טאג סיי ווערטער" ,ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה".
ווי. •••
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט
אין פשעווארסק האט געוואוינט א באבובער דערציילט בשם זיין גרויסן שווער הרה"ק רבי
חסיד וואס האט שוין פערצן יאר נישט געהאט קיין איציק'ל זי"ע ,אז איינמאל איז ער געווען יו"ט
קינדער ,און א חבר האט אים געראטן ,אז ער זאל סוכות אינעם סוכה פונעם רבין הרה"ק רבי משה
באצאלן די הוצאות פון ר' יענקעלע'ס חתונה ,און משינאווא זי"ע ,און דארט איז געווען א גרויסע
ער וועט דורך דעם געהאלפן ווערן מיט קינדער, שטיפעניש פונעם גרויסן עולם וואס איז געקומען
אבער ער זאל נישט געבן דאס געלט פאר ר' צום צדיק.
איציקל'ן ,ווייל ער וועט עס זיכער אוועקגעבן פאר
ארעמעלייט ,נאר ער זאל אליין קויפן א דירה, האט זיך דער צדיק אנגעריפן בזה"ל" ,אויב
מעבל און אלעס וואס מען דארף ,דער חסיד האט וועט מען זיך נישט אויף הערן שטיפן ,וועל איך
טאקע באצאלט אלעס ,און ער איז געהאלפן אנהייבן מגלה זיין וואס איר האט געטון בסתר" ,און
געווארן מיט א זון. עס איז געפאלן א פחד אויף אלע ארימיגע.
••• •••
עס ווערט דערציילט ,אז ביים הספד אויף ר' עס ווערט דערציילט ,אז איידער דער צדיק ר'
יענקעלע האט הגה"צ רבי אלחנן האלפערין פון איציקל האט געשלאסן דעם שידוך מיט זיין גרויסן
ראדומישלא זי"ע דערציילט ,אז ער האט געהערט איידעם ר' יענקעלע זי"ע ,האט ער געפרעגט ביים
פון זיין שווער ר' איציקל" ,מען זאגט אויף מיין הייליגען קאלאשיצער רב זי"ע איבער דעם שידוך,
איידעם אז ער איז א בטלן ,אוודאי איז ער א בטלן, האט דער הייליגער קאלאשיצער עדות געזאגט,
ער איז מבטל שלעכטע גזירות". "איך קען מעיד זיין ,אז ער איז אינגאנצן ריין".
71
סיביר קיין ברעסלוי ,האבן אים אויפגענומען •••
חסידים און עסקנים ,און צווישן זיי א גערער חסיד, איינע פון די מקורבים ביים צדיק רבי איציק'ל
וואס האט געזאגט אויף וואס חז"ל זאגן )שבת ל"א( מפשעווארסק זי"ע האט דערציילט ,אז אמאל ערב
אז מען פרעגט דעם מענטש "נשאת ונתת באמונה", יום כיפור האט דער שווער רבי איציק'ל געפרעגט
אז דער טייטש איז" ,האסטו געהאנדלט מיט פונעם איידעם רבי יענקעלע זי"ע ,פארוואס ער
מענטשן איינצופלאנצן אין זיי אמונה אין השי"ת, איז נישט פארנומען מיט תשובה ,ווי עס פאסט
אמונת חכמים און אמונת צדיקים". פאר אזא טאג ,האט ר' יענקעלע אין זיין תמימות
געענטפערט" ,תשובה טוט מען נאר אז מען האט
האט דער צדיק רבי יענקעלע געזאגט ,אז פון געזינדיגט – און איך האב קיינמאל נישט
דעמאלט אן האט ער אויף זיך מקבל געווען צו געזינדיגט".
דערציילן סיפורי צדיקים ,כדי איינצופלאנצן אמונה •••
אין אידן ,און ער פלעגט זאגן ,חז"ל זאגן "רצונך ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק רבי
שתכיר מי שאמר והיה העולם – למוד הגדה" ,און יענקעלע מפשעווארסק זי"ע געזאגט ,אז צום ציון
דאס מיינט נישט נאר די אגדות אין גמרא ,נאר אויך קדשו פונעם שווער זאל מען נישט גיין ערב שבת
די ספרים און די מעשיות פון צדיקים ,און אין זיין קודש ,ווייל דער צדיק איז נישט דארט ,ווייל
ענוה האט ער אמאל געזאגט" ,אז אפשר איז ער וויבאלד ער איז געווען גאר שטארק פארנומען
געראטעוועט געווארן פון דער מלחמה נאר כדי ער בחייו מיטן שבת קודש ,איז ער יעצט אויך נישט
זאל דערציילן זיינע מעשיות וואס שטארקן די ביים ציון ערב שבת קודש ,וואס ווי באקאנט האט
אמונה". דער צדיק גאר שטארק געקאכט מיטן קדושת
••• השבת נישט צום באשרייבען.
עס האבן דערציילט אידן פון שטאט ברעסלוי, •••
אז נאך דער מלחמה איז דער צדיק רבי יענקעלע עס ווערט דערציילט א מעשה פלא ,איבער די
מפשעווארסק זי"ע געווען דיין אין שטאט געוואלדיגע מידת האמת פונעם צדיק רבי יענקעלע
ברעסלוי ,און דארט גע'פסק'ט שווערע שאלות פון מפשעווארסק זי"ע ,אין סיביר האבן די אידן ליידער
עגונות ,חליצה און היתר מאה רבנים ,אמאל האט געמוזט ארבעטן אויך שבת און יום טוב ,טייל אידן
מען אים געפרעגט ,וויפיל מאל ער האט שוין האבן זיך געמאכט פאר קראנקע און דורך דעם
דורכגעלערנט שולחן ערוך יורה דעה ,האט דער באקומען א צעטל פון א דאקטער ,אז זיי קענען
צדיק מיט א פשטות געענטפערט" ,פערציג מאל נישט ארבעטן ,און אזוי זיך באפרייט פון ברויכן
זיכער" ,און ער האט צוגעלייגט" ,נאכדעם האב איך ארבעטן שבת.
שוין אויפגעהערט צו ציילן".
••• אבער דער צדיק רבי יענקעלע זי"ע אין זיין
עס ווערט דערציילט ,אז מוצאי שבת סליחות תמימות האט נישט געקענט ביי זיך פועל'ן צו זאגן
בשנת תשל"ו ,דאס לעצטע יאר פונעם שווער רבי ליגנט ,אפילו נישט פאר די רשעים ,זיין שווער רבי
איציקל ,איז א איד געקומען צו אים בעטן א ברכה, איציקל האט אים געזאגט" ,דו האסט דאך צו טון
ר' איציקל ,שוין זייענדיג גאר שוואך ,האט געזאגט, מיט א מלכות של שקר ,וואס ארט דיר צו געבן אן
"איך האב נישט קיין כח – ר' יענקעלע ,זעץ זיך אויסרייד" ,אבער רבי יענקעלע האט עס נישט
אויפן בענקל און נעם קוויטלעך ,איך האב שוין געוואלט טון ,און ער איז אוועק צום אויפזעער און
נישט קיין כח" ,און דאס איז געווען ווי א סמיכה פון אים געזאגט גלייך דעם אמת" ,איך בין א פרומער
זיין שווער ,עטליכע טעג שפעטער ,יום כיפור ,איז איד ,און איך ארבעט נישט אום שבת ,איך וועל
דער שווער ר' איציקל נסתלק געווארן. נישט מחלל שבת זיין" ,און עס איז געשען א נס,
מען האט אים נישט נאכגעיאגט ,און ער איז
דערציילט מען ,אז פאר ר' יענקעלע איז עס באפרייט געווארן.
געווען באמת א שאק ,ער האט אין זיין תמימות •••
געזאגט" ,איך האב געמיינט אז די חסידים וועלן דער צדיק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע
זוכן אן ערליכן איד ערגעץ אנדערש און אים מאכן האט דערציילט ,אז ווען ער איז צוריקגעקומען פון
72
לכבוד שבת ,וואו זענען זיינע טשעמאדאנעס ,צי ער פאר א רבי" ,אבער ווען ער האט געזען אז ער קען
דארף הילף" ,ר' דניאל האט זיך געוואונדערט ,ווייל זיך נישט אפזאגן ,האט ער מקבל געווען דעם עול,
ער איז געווען געוואוינט נישט צו רעדן פארן אבער דער צדיק איז געבליבן פשוט ווי פריער,
דאווענען. רעדנדיג מיט יעדן איד גלייך און קיינמאל נישט
געמאכט קיין וועזן פון זיך.
נאכן דאווענען האט ער געבעטן רשות צו •••
פרעגן און ער האט געפרעגט מיט וואונדער, מען דערציילט ,אז ווען מען האט אים
"פארוואס האט דער רבי פארלענגערט דעם שמועס אויפגענומען אלס פשעווארסק'ער רב נאך דער
פארן דאווענען? מען ווייסט דאך די אזהרה פונעם פטירה פון זיין שווער רבי איציקל ,איז דאס געווען
רבי ר' אלימלך נישט צו רעדן דברי חולין פארן ראש חודש ביינאכט ,נאך מעריב איז ער
דאווענען!". צוגעגאנגען צום בימה ,געקלאפט ,און אויסגערופן,
"דער נייער רב האט פארגעסן זאגן יעלה ויבא אין
האט ר' יענקעלע זיך צושמייכלט און געזאגט, שמונה עשרה! ווער עס ווייסט די הלכה וויאזוי איך
"וואס מיינט איר ,אז וואס מיר זאגן פארן דאווענען דארף זיך פירן ,זאל קומען און מיך לערנען דבר ד' –
"הריני מקבל עלי מצות ואהבת לרעך כמוך" איז א זו הלכה" ,דער צדיק האט באמת זיך נישט
סגולה קעגן עין הרע ,א לחש וואס מען מורמלט? געשעמט צו זאגן פאר די אידן ,אז ער אפילו
מען דארף עס מקיים זיין בפועל ממש! דערפאר זייענדיג א רבי האט פארגעסן יעלה ויבא.
האב איך זיך זייער געפרייט מיט דער גרויסער מצוה •••
וואס דער אייבערשטער האט מיר צוגעשיקט עס ווערט דערציילט ,אז בחייו פון זיין גרויסן
אינדערפרי פארן דאווענען ,א חשוב'ן גאסט ,אז די שווער רבי איציקל זי"ע ,האט ר' יענקעלע געדינט
מצוה פון ואהבת לרעך כמוך זאל זיין א הכנה צום אלס גבאי און שמש אין בית המדרש ,און אויך
דאווענען". נאכדעם וואס ער איז געווארן רבי האט ער נישט
••• אויפגעהערט ,יעדן ערב שבת און יום טוב האט ער
עס ווערט דערציילט ,אז אמאל איז א איד צעריסן פאפיר אין די בתי כסאות פון בית המדרש,
געקומען צום צדיק רבי יענקעלע מפשעווארסק און אז ער האט געזען אז מען ברויך ריינמאכן ,האט
זי"ע ,נאכדעם וואס ער איז שוין געווען ביי פילע ער זיך נישט געשעמט עס צו טון.
צדיקים ,און געבעטן א עצה" ,ער איז א גרויסער
כעסן ,און ער קען זיך נישט איינהאלטן" ,האט רבי ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט א חסיד
יענקעלע אים געזאגט מיט זיין גרויס ענוה" ,אזוי, אים "געכאפט" שטייענדיג אויף א טיש מסדר זיין
איך ליידט אויך פון דעם ,בעט איך דיך א טובה ,ווען די ספרים אדער ריינמאכנדיג דעם בית המדרש,
דו הערסט א גוטע עצה דערויף ,קום צו מיר און זאג אדער צו דערגרייכן א ספר אויף די אויבערשטע
מיר". פאליצעס ,האט דער חסיד געזאגט" ,רבי ,דאס
פאסט נישט פאר א רבי!" ,האט רבי יענקעלע זיך
אן אנדערן מאל איז געקומען א בחור פון פשוט אנטשולדיגט און געזאגט" ,אוי ,איך האב
פראנקרייך צום צדיק רבי יענקעלע מפשעווארסק פארגעסן אז איך בין א רבי".
זי"ע ,און געבעטן" ,אז דער רבי זאל פועל'ן אז זיין •••
פעטער ,וואס פירט זיך נישט ווי א שומר תורה עס ווערט דערציילט ,אז דער מקובל רבי
ומצוות ,זאל תשובה טון" ,האט רבי יענקעלע דניאל פריש בעל מתוק מדבש זי"ע ,איז אמאל
געשמייכלט און געזאגט מיט א תמימות און ענווה, אנגעקומען קיין אנטווערפן פרייטאג פארטאגס,
"ווען איך וואלט דאס געקענט ,וואלט איך דאך און גלייך געגאנגען דאווענען שחרית אין ר'
אנגעהויבן ביי מיר אליין". יענקעלע'ס בית המדרש ,דער צדיק רבי יענקעלע
••• האט זיך זייער געפרייט צום חשוב'ן גאסט ,און אים
עס ווערט דערציילט ,אז איין טאג אינדערפרי אריינגענומען אין שטוב ,אים דערלאנגט א גלאז
איז דער צדיק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע קאווע ,און זיך גענומען אויספרעגן דעם גאסט,
אריין אין בית המדרש ,און צוגעגאנגען צו א "וואו ער שטייט איין ,צי אלעס איז אויסגעשטעלט
73
פארשטאנען ,די רבי האט געזאגט בזה"ל" ,ער זאל יונגערמאן און געזאגט" ,ווייסט ,אין חלום האט זיך
קויפן דאס זאלץ". מיר באוויזן א איד מיט א ווייסע בארד ,און מיר
מוסר געזאגט ,פארוואס איך זאג קיינמאל נישט
אבער דער איד מיט אמונת חכמים איז ער קיין מוסר פאר אידן ,האב איך באשלאסן אז גלייך
געגאנגען צום פארקויפער ,און אינמיטן שמועס אינדערפרי זאג איך מוסר ,און דיך האב איך
איבער די הויז האט ער באמערקט ,אז דער גוי וויל באגעגנט צום ערשט ,אבער איך האב גארנישט
אפלייגן דעם געשעפט ,האט דער איד געפרעגט קעגן דיר ,נאר איך וויל מקיים זיין צו זאגן מוסר".
פונעם גוי" ,איז דא עפעס א חסרון אינעם הויז?",
האט דער גוי מודה געווען און דערציילט" ,מיט זאגט דער צדיק פארן יונגערמאן" ,זאג מיר,
יארן צוריק האב איך געקויפט אסאך זאלץ צו וואס איז דיין סדר היום?" האט דער יונגערמאן
פארקויפן פארן שניי ,אבער שוין עטליכע יאר איז אויסגערעכנט זיין סדר היום" ,אינדערפרי דאווען
נישט געפאלן קיין שווערער שניי ,און דאס זאלץ איך מיטן ערשטן מנין ,נאכדעם גיי איך ארבעטן ביז
ליגט דא ,און איך טראכט ביי מיר ,ווער וויל קויפן א דריי ,און פון דארט גיי איך גלייך אין כולל לערנען",
הויז פול מיט זאלץ?". האט רבי יענקעלע אים געזאגט" ,דאס איז נישט
דער וועג ,דו האסט דאך קליינע קינדער אין שטוב,
יעצט האט דער איד שוין פארשטאנען די נאך דער ארבעט דארפסטו גיין אהיים און פרעגן צי
ווערטער פונעם רבין ,און ער האט געזאגט פארן מען דארף הילף ,און ערשט דערנאך קענסטו גיין
גוי" ,איך וויל קויפן דאס זאלץ" ,און ער האט אין כולל לערנען" ,און דאס איז געווען ר'
געזאגט פארן גוי" ,וועגן דעם הויז וועלן מיר יענקעלע'ס מוסר.
שפעטער זען" ,דער איד האט געקויפט דעם גאנצן •••
זאלץ פאר גאר ביליג ,און יענעם ווינטער איז דער צדיק וקדוש רבי יענקעלע מפשעווארסק
געפאלן א גאר שווערער שניי ,און ער האט זי"ע פלעגט זאגן" ,מען ווייסט אין די וועלט צו זאגן,
פארקויפט דאס זאלץ פאר גאר א טייערע פרייז ,און אז צוזאמלייגן דעם טלית איז א סגולה פאר שלום
פארדינט אזויפיל ,אז עס איז געבליבן געלט צו בית ,און איך זאג ,אז ארויפקארטשן די ארבל און
קויפן דאס הויז. העלפן וואשן די כלים ,דאס איז זיכער א סגולה
••• בדוקה ומנוסה פאר שלום בית".
עס האט דערציילט א חסיד פונעם צדיק רבי
יענקעלע מפשעווארסק זי"ע ,אז ער איז אמאל איז א חתן געקומען פאר דער חתונה
געשטאנען אין דער רייע איין שבת צו זאגן "גוט בעטן א סגולה פאר שלום בית ,דער צדיק רבי
שבת" פארן רבי'ן ,און הינטער אים האט ער יענקעלע האט אים אריינגעפירט אין קיך און
באמערקט א באקאנטן וואס קומט געווענליך געזאגט" ,ווען דו שטייסט אויף אינדערפרי און
נישט דאווענען אין פשעווארסק ,האט ער טרינקסט א גלאז קאווע פארן דאווענען ,לייג נישט
געפרעגט דעם איד" ,פארוואס ביסטו היינט אוועק דעם גלאז און דעם לעפל אין סינק ,נאר וואש
געקומען?". עס אפ ,און אויב קיינער באמערקט נישט ,נעם דעם
האנטעך און וויש עס אפ ,און שטעל עס צוריק אין
האט דער איד דערציילט ,א קרוב פון מיר אין שאנק ריין ווי עס איז געווען ,דאס איז א סגולה פאר
וויען האט באקומען א בריוו פון דער שטייער- שלום בית".
אפיס אז דאנערשטאג וועט קומען א באאמטער צו •••
אובערקוקן צי אלע שטייערן זענען באצאלט ,און א איד האט דערציילט ,אז ער האט געהאט א
דער באאמטער איז אן ערליכער מענטש אן געלעגנהייט צו קויפן א הויז פון א גוי ,און עס האט
חכמות ,וואס קוקט אויף יעדן סעיף ,און מיין קרוב אויסגעזען ווי א גוטער געשעפט ,ער האט
האט שטארק מורא געהאט ,און ער האט מיך אנגעקלונגען צום שטוב פון רבי יענקעלע
געבעטן אים מזכיר צו זיין ,ווען איך בין אריין צום מפשעווארסק זי"ע מזכיר צו זיין ,און פרעגן אויב
רבי'ן ,האט ער געזאגט" ,זאג אים ער זאל נישט ער זאל מאכן דעם געשעפט ,און ער האט באקומען
מורא האבן – ער וועט קוקן און ער וועט נישט זען". אן ענטפער פונעם רבין וואס קיינער האט נישט
74
זיינער האט אים געבעטן אריינצוטראגן א קוויטל דערציילט דער איד ווייטער ,אינעם
צום רבי'ן ,און מזכיר זיין דאס ווייב וואס ברויך א באשטימטן טאג האט ער געווארט און געקוקט
רפואה ,און ער האט עס עטליכע מאל פארגעסן צו דורכן פענסטער און געווארט ווען דער באאמטער
געבן פארן רבין ,ביז ער האט זיך שוין געשעמט קומט שוין ,ערשט אויף דער נאכט איז דער
פארן חבר. באאמטער געקומען ,שוין זייער מיד ,און געזאגט,
"ס'איז שוין שפעט ,איך וועל נישט אויסקומען
איין טאג ווען ער האט זיך סוף כל סוף אלעס דורכצוקוקן ,איך וועל קומען מארגן" ,ער
דערמאנט ,איז שוין געווען ביינאכט ,און דער רבי האט שוין געוואלט ארויסגיין ,אבער פלוצלינג
האט זיך שוין געלייגט שלאפן ,אויפוועקן דעם זאגט ער" ,ווייסט וואס ,איך קען דיך ,דו ביסט אן
צדיק איז נישט געקומען אין באטראכט ,האט ער ערליכער מענטש ,איך וועל שרייבן אז איך בין
שטילערהייט אריינגעלייגט דאס קוויטל אונטערן געווען ביי דיר פרייטאג און אלעס איז געווען אין
רבי'נס קישן ,און אריינגעשעפטשעט די בקשה אין ארדנונג ,און אזוי וועל איך האבן א לאנגע
אויער. וויקענדט".
צומארגנס האט דער חבר אנגעקלונגען מיט פירט אויס דער איד" ,דערפאר בין איך היינט
פרייד און געזאגט" ,א דאנק פארן אריינגעבן דאס געקומען דאס איבערגעבן פארן רבי'ן" ,ווען יענער
קוויטל!" ,האב איך געפרעגט דעם חבר" ,פון וואו איז אדורך ,און האט דערציילט פארן רבין וואס עס
ווייסטו?" ,האט דער חבר מיר געזאגט" ,ברוך השם, האט זיך אויסגעלאזט ,האט רבי יענקעלע אים
מיין ווייב איז אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן!". געזאגט" ,ער זאל נישט פארשפרייטן די מעשה",
••• און דאן האט זיך רבי יענקעלע געוואנדען צו דעם
עס ווערט דערציילט ,אז א איד איז געקומען אנדערן חסיד מיט א שמייכל און געזאגט" ,דו
פאר ראש השנה צום צדיק רבי יענקעלע האסט שוין באוויזן צו הערן די מעשה".
מפשעווארסק זי"ע מיט זיין זון און א קוויטל ,דער •••
צדיק רבי יענקעלע האט געליינט דעם קוויטל און עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי
אויסגערופן א פרעמדע באמערקונג ,און דער צדיק יענקעלע מפשעווארסק זי"ע ,איז אמאל געזעסן
האט געזעצט דעם יונגל נעבן זיך ,אים געגלעט און ביי א סעודה אין שטוב פון זיין מחותן ,בשעת די
געוויינט. יונגסטע שנור איז געווען אין שפיטאל האבן א
קינד ,און דער עולם איז געווען נערוועז ווייל מען
ווען מען האט געבעטן פונעם רבין ,אז ער זאל האט נישט געהערט קיין ידיעה.
בענטשן דעם קינד ,האט ער געזאגט ,אז דער
אייבערשטער וועט העלפן און אלעס וועט זיין גוט, אינמיטן האט רבי יענקעלע א קוק געטון
און ער האט לייכט געקלאפט פאר דעם יונגל אויפן אויפן זייגער און זיך אנגערופן" ,אה ,ס'איז ניין
רעכטן פוס און געזאגט" ,דער פוס אויך" ,עס איז דרייסיג – מזל טוב ,א בן זכר!" ,שפעטער האט מען
געווען א גרויסע וואונדער פארן טאטן און פאר די אים געפרעגט ,פון וואו ער האט געוואוסט ,האט
ארומיגע. ער געענטפערט מיט זיין ענות חן" ,איך האב
געווארפן א גורל צו איך זאגן אדער נישט ,און עס
נאך ראש השנה האט זיך ארויסגעשטעלט ,אז איז געפאלן אויף יא ,דערפאר האב איך געזאגט" ,און
דאס קינד איז ל"ע קראנק ,און אינמיטן די דער צדיק רבי יענקעלע פלעגט שפעטער רופן
באהאנדלונגען האבן די דאקטוירים געזאגט ,אז דאס קינד "מיין מופת" ,און ווען זיין אייניקל האט
דער רעכטער פוס היילט זיך נישט און געוואלט א אים אמאל געפרעגט" ,זיידע ,פארוואס ווייזט מען
שטרענגע באהאנדלונג וואס קען רח"ל ברענגען מופתים?" ,האט ער געענטפערט" ,איך וויל דיר
צו אפשניידן דעם פוס ,דער טאטע האט זיך ווייזן וואס מען קען טון מיטן כח התורה".
דערמאנט אין די ווערטער פונעם רבין" ,דער פוס •••
אויך" און האט געבעטן דעם דאקטאר צו געבן די דער גבאי ביים צדיק רבי יענקעלע
לייכטערע באהאנדלונג ,און לפלא ,דער פוס איז מפשעווארסק זי"ע האט דערציילט ,אז א חבר
75
צו מיר אין אזא שעה ,קען ער אויך טראגן א אינגאנצן אויסגעהיילט געווארן ,צום וואונדער פון
שטריימל!". די דאקטוירים.
•••
דער איד איז געווען א חסיד ,נאר ער האט עס ווערט דערציילט ,אז א איד האט זיך איין
נישט געטראגן קיין שטריימל ,ווי רוב אידן אין טאג מזכיר געווען ביים צדיק רבי יענקעלע זי"ע,
יענעם לאנד ,און דער צדיק רבי יענקעלע האט אז עס גייט אים שווער מיט שידוכים פאר די
געזאגט" ,אז דו וועסט אויף זיך מקבל זיין צו טראגן קינדער ,און האט געבעטן א ברכה און א עצה
א שטריימל פון קומענדיגן שבת ,וועסטו האבן א פונעם רבין פאר שידוכים.
זון" ,דער איז האט טאקע אנגעטון א שטריימל ,און
ניין חדשים שפעטער איז געבוירן געווארן א זון. האט דער צדיק רבי יענקעלע אים געזאגט
בדרך צחות" ,איך האב א ראיה פון דער תורה אז
שידוכים זענען פון הימל ,איך הייס יעקב ,און אין
דער תורה איז אויך דא א יעקב "יעקב אבינו" ,איך
בין אן איידעם ביי ר' איציקל'ן ,און יעקב אבינו איז
געווען אן איידעם ביי לבן .ווען מען וואלט געפרעגט
יעקב אבינו צי ער וויל זיין אן איידעם ביי ר'
איציקל'ן אנשטאט ביי לבן ,וואלט ער זיכער מסכים
געווען ,און פונדעסטוועגן איז ער געבליבן ביי לבן,
און איך ביי ר' איציקל'ן .זעט מען אז א שידוך איז מן
השמים!".
•••
עס ווערט דערציילט ,אז א איד פון א לאנד אין
מיטל-אייראפע האט שוין געהאט דריי קינדער,
איינס פון זיי א זון ,אבער ער האט זייער געוואלט
נאך א זון ,ער איז געפארן צו זיין רבי'ן ,ר' יענקעלע
מפשעווארסק זי"ע ,און ביי דער מלוה מלכה האט
ר' יענקעלע אים דערלאנגט א ביין פון א הינדל און
געזאגט" ,אט האסטו א ביין ,א בן זכר".
דער איד האט זיך זייער געפרייט ,אבער נאך
עטליכע מינוט איז אריינגעקומען א איד וואס האט
שוין פיל יארן נישט געהאט קיין קינדער ,און
געבעטן א ברכה ,האט ר' יענקעלע געבעטן דעם
ערשטן ער זאל אים צוריקגעבן דעם ביין ,און
דערלאנגט די ביין פארן צווייטן ,נאך עטליכע
חדשים האט דער ערשטער געהאט א מיידל ,און
דער צווייטער האט געהאט א זון!.
דער ערשטער איז שפעטער נאכאמאל
געפארן צו ר' יענקעלע'ן בעטן א זון ,אום פיר
אזייגער פארטאגס איז געווען ביי ר' יענקעלע'ן די
צייט פון קבלת קהל ,איז דער איד אריין ,און האט
מזכיר געווען ביים רבין אז ער זאל זוכה זיין צו א
יונגעל ,ר' יענקעלע האט געלייענט דאס קוויטל
און געזאגט" ,אז א ליטוואק ווי דו קען אריינקומען
76
