לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

אידיש
ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'
020 81917000
[]ex3,1.11.1
'שגיאות מי יבין' -אי אפשר לבר בלא תבן
בבקשה ,המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע
למו''ל למען יתוקן אי''ה
להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל
levshomeya@gmail.com
סדר ועימוד:
א .י .גרינוואלד )972( 054-8494370
ניקוד :ישראל פויגל )972( 054-8435096
תוכן הענינים
טריט א
ריט אגלייט אי
מלאכי
עבד
נאמ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ה
אגלייט אי . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ו
מלאכי
גענמע מיט
ני . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ו געווע אר
אליעזר איז
המני
מעלה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ז מלאכי
חנה
מלא ה' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ח
יצה ל . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ט
מלאכיו
י
מענט א
לא . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . י א
איספיר . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . יא מלאכי
העלפ די
מליכי את – ל
רי . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . יא
לעמת זה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יב
זה
נמת פ
ציקי . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . יג
מעשיות או הנהגות
פו הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע
לרגל די יארצייט וואס געפאלט אויס או שבת קודש – כ"ז מרחשו . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . יז
ה לב שומע מלאכי באגלייט אוי טריט או שריט
רה
חיי ָ ָ
רת ַ ֵ
ָָ ַ
ריט
טריט אִ ְ
אגלייט איִ ְ
מלאכיְ ֵ ְ ַ
ַ ְָ ִ
ני
גענמעִ מיט ִ ִ
געוועַ ארֶ ֶ אגלייטִ איֶ ֶ ִ ֱ
אליעזר ִאיז ֶ ֶ נאמִ ָ ְ ַ
מלאכיְ ֵ ְ ַ עבד ֶ ֱ ֶֶָ
לא יצה ָלַ א ֶ ְ ְ
מענטַ א ַ ְ ָ מלא ה' ִ י ַ ְ ָ ָ
מלאכיו ְ ַ ֶ מעלה ֶ ֹ
חנה ַ ְ ַ המני ַ ְ ָ
מלאכיֵ ֲ ִ ְָ ַ
נמת לעמת ֶזה ָ ְ
ריֶ זה ְ ַמליכי אתְ – לִ ַ איספירִ ִ ְִ ְ העלפ ִ די ַ ְ ָ ִ
מלאכיְ ְ ֶ
ציקי
פִ ִ ַ
דארטן
דארף ָ ְ ְ ïלאן ֶוועם ֶער ַ ְגענõיע ְ ַ
ֶ ָאן ַא ֶ נאמן
עבד ֶ ֱ ָ
ֶֶ
האנדלט ִזי üפäן
נאכדערצֶ äווען ֶעס ַ ְ ְ ְ
טרעפןְ ֶ ְ ָ ,
ְֶ ְ לפני) ýכד ז(
מלאכֶ ָ ְ õ
יŁלח ַ ְ ָ
הäא ִ ְ ַ
êéה ָוואס ִזי ָזאל ֵזייןאõיסקלõיàן ַא ַ ָ
ְְ ְ ֵגיין
עבד ַ ְ ָ ָ
אברהם אליעזר ֶ ֶ
פארציילט ִווי ֱ ִ ֶ ֶ
õôרה ַ ְ ֵ ְ ִדי ָ
אëהõת.אõיסדערוועלטער ִ ָ
ְֶ ְֶ ְֶ איינער פäן ִדי
ֵ ֶ
קנעכט ָוואס ָהאט געטרייער ְ ֶ ְ
– ֶדער ֶ ְ ֵ ֶ
זעלטענער
אבינִ äמיט ַא ֶ ְ ֶ ֶ אברהם ָ ִàאדינט ַ ְ ָ ָ
ַ ִ ְ
אליעזר ָהאט
עבד ֱ ִ ֶ ֶ אàער ֶדער ֶ ְ ֵ ֶ
געטרייע ֶ ֶ ֶָ àאפעל
àאקäמען ַא ַ ֶ ֶ איàערגעגעàנקייט ָהאט ַ
ִ ֶ ְ ֶ ֶ ְ ְֵ
àנאמנäת,
Łליחäת ְ ֶ ֱ ָאõיסגעפירט ֵזיין ְ ִ
ְֶ ִ ְ êéה ַפאר àרענג ַא ַ ָ
"גיי ְ ֶ ְ אברהם ֵ פäן ֵזיין ַהאר ַ ְ ָ ָ
פלייס ָהאט ֶער ִזיַ üארõיס ִמיט ְגרõיס ְ ֵ àאŁוõירן
אברהם ָהאט ַ ְ ְ יצחק" ַ ְ ָ ָ ֵמיין זäן ִ ְ ָ
ïעקלע üפäן
אõיפן ֶוועג ִמיט ֶ ְ ֶ ְ געלאזט
ֶ ָ ְ Łבäעהַ ,אז ֶער ָזאל הארàער ְ ָ אליעזר ִמיט ַא ַ ְ ֶ ֱ ִ ֶֶ
פאלגן ֵזיין ַהאר אäן
éדי צְ ְ ָ ä מôנõתֵ ְ ,
טייערע ַ ָ
ֵ ֶֶ àרענגען ֶדערŁליחõת אäן ְ ֶ ְ ֶ אõיספירן ֶדעם ְ ְִ ִ ְ
געלעגן אõיף
מיסיע ָוואס ִאיז ֶ ֶ ְאõיספירן ֶדער ִ ְ ֶ
ְ ִ ְ אנווייזäנגען ָוואס
ְֶ ïאסיגע ִ üäâŁלõיט ִדי ָ ְ ֵ ַ ִ ֶ
Łàלמäת.
ִאים ִ ְ ֵ געזאגט.
פאראõיס ֶ ָ ְ אברהם ָהאט ִאים ָ ְ ַ ְָ ָ
אבינָ äהאט ַארõיס אברהם ָ ִאיידער ַ ְ ָ ָ ֵ ֶ ניŁטàכלל ִ ְ
אליעזר ִאיז ִ ְ ַ
אõיפגאàע פäן ֱ ִ ֶ ֶ
ְַ ֶ ִדי
אליעזרָ ,האט
עבד ֶ ִ ֶ ֶ געŁיקט ֵזיין ֶ ֶ
ֶ ִ Łליחäת צä גרינגער ְ ִ
געווען ֵקיין ְ ִ ְ ֶ ֶ ֶ
יŁלח
אנגעוואäנטŁען )כד ז( הäא ִ ְ ַ
ְְ ֶ ֶער ִאים ָ ְ ֶ געוואäסט ֵקיין
ְ ניŁט ֶ
אõיספירן; ֶער ָהאט ִ ְ
ְ ִ ְ
זאלן ִמיטמלאכים ָ ְ לפניֶ ִ ֵ ý
הייליגע ַ ְ ָ ִ מלאכֶ ָ ְ õַ ְָ ווענדן,
דארף ִזיְ ְ ֶ ü וועמען ֶער ַ ְ
נאמען צֶ ֶ ä ָ ֶ
אõיספירן ֵזיין
ְ ִ ְ העלפן
ֵגיין ִמיט ִדי ,üאäן ִדיְ ְ ֶ ü אנווייזäנגען
ְֶ àאקäמען ָ ְ ֵ
ֶ כאטָ Łוואס ֶער ָהאט ַ ָ ְ
געקענט
אליעזר ָהאט ָדאס ָנאר ֶ ֶ ְ Łליחäתֶ ֶ ִ ֱ , ְ ִ פארט ָהאט ֶער זäכןְ ָ ,
אברהם ָוואס צְ ä פäן ַ ְ ָ ָ
געהאט וויàאלד ֶער ָהאט ֶ ַ אõיספירן ִ ַ ְ ְ ִ ְ אנäנג ִווי ַאזõי אäן וואä געהאט ֵקיין ַ ְניŁט ֶ ַ ִ ְ
האàן ִאים ַ ְ ֵ
àאגלייט הימליŁע õéחõת ָוואס ָ ְ ִ ְ ִ ֶ àאŁערטן ִזääגֶ ,ער
טרעפן ֶדעם ַ ֶ ְ ֶ ֶער ֵגייט ְ ֶ ְ
גאנצע ֶוועג.ֶדעם ַ ְ ֶ פרעמד
ïŁאצירן ִאין ֶדער ְ ֶ ְגעדארפט ְ ַ ִ ְ
ָהאט ֶ ַ ְ ְ
פרשת חיי שרה לב שומע ו
מלאֶ üוועט ִאים אבינַ äאז ַא ַ ְ ָ אברהם ָ ִ
ַ ְָ ָ אגלייטן ִאים
מלאכים ַ ְ ֵ ְ
ַ ְָ ִ
געפינען ַא ְפרõי ַפאר
àאגלייטן ,אäן ֶער ֶוועט ֶ ִ ֶ
ַ ְֵ ְ אõיפ'ן
ְ Łרייàט
àחçי ְ ֵ ְ
רàינֵ ַ ְ ä ַאזõי ִווי ֶדער ַ ֵ
דעריàער
וועגן ,אäן ֶ ִ ֶ הימליŁע ֶ ְ
דäרֶ ִ ְ ִ ü יצחק ְ ְִ ָ êéה טרם ִ ָויהי "הäא" ֶ ֶ ָïסäק )כד ,טו( ַ ְ ִ
טיטל
מיט'ן ִ ְ
אנגערäפן ִ ְ
דעמאלטס ָ ְ ֶ ְ
ווערט ֶער ֶ ָ ְ ְ ֶ ְ אõיפן
ְ מרäמז
ווארט 'הäא' ִאיז ְ ָ לדàר ַאז ָדאס ָ ְ ְַ ֵ
מלאָ üוואספäנעם ַ ְ ָ נאמען ֶ אõיפ'ן ָ ֶ
ְ א
ִאי, Ł צäגעŁטעלט
ֶ ְ ֶ ְ וועלכע ָהאט אõיàערŁטןֶ ְ ֶ ,
ֶ ְ ְ ְ
àאגלייט ,אäן ֶווען ֶדער ֵנס ִאיז ָהאט ִאים ַ ְ ֵ דäרך ֶדעם אליעזר ְ
הילף ַפאר ֱ ִ ֶ ֶ הימליŁע ִ ְ
ִ ְ ִ ֶ
àתäאל
לבן אäן ְ ֵ געווארןַ ,אז ָ ָ
פארענדיגט ֶ ָ ְ
ַ ְ ְִֶ ְ דערמאנט,
אבינָ äהאט ֶ ְ ַ ְ אברהם ָ ִמלאָ üוואס ַ ְ ָ ָ ַ ְָ
ווערן
רבקה ָזאל ֶ ְ געווען ַאז ִ ְ ָמסéים ֶ ֶהאàן ַ ְ ִ
ָ ְ געזאגט
אבינָ äהאט ִאים ֶ ָ ְ אברהם ָ ִַאזõי ִווי ַ ְ ָ ָ
מענטַ ,Łדאן
פרעמדן ֶ ְ ְ
דäרַ üא ְ ֶ ְ ְאוועקגעפירט ְ
ֶַ ְ ֶ ִ ְ מלאַ üפאר Łיקן ֵזיין ַ ְ ָ
àאŁעפער ָזאל ִ ְ "דער ַ ֶ ֶ ֶ
ארגינעלן
צäריקàאקäמען ֵזיין ָ ְ ִ ֶ ְ
ֶ אליעזר ִ ְ ַָהאט ֱ ִ ֶ ֶ נעמען ַא ְפרõי ַפאר ֵמיין וועסט ֶ ֶ ִדיר ,אäן דְ ֶ ä
עבד )עיי"ש(.
טיטל ֶ ִֶ ְ חרן".
זäן פäן ָ ָ
דעריàער ֶזעען ִמירַ ,אז ִàיז ֶווען ֱ ִ ֶ ֶ
אליעזר ֶ ִ ֶ
געווען ַארם
אליעזר ִאיז ֶ ֶ
ֱ ִ ֶֶ רäפט ִאים רבקהְ , געפäנען ִ ְ ָ
ָהאט ֶ ֶ
נים
גענמען ִמיט ִ ִ
ֶ ֶ אàער פäן 'עבד'ֶ ָ ,טיטל ֶ ֶ מיטן ִ ְõôרה ָאן ִ ְ ִדי ָ
אסאü חז"ל )פרקי דרבי אליעזר טז( ֶ ְ ֵ ְ
דערציילן ַ ַ ֲַ àרäנעםאנגעקäמען צäם ְ ֶ ֶ רבקה ִאיז ָ ֶ ֶווען ִ ְ ָ
האàן
נíים ָוואס ָ ְ וואäנדערליכע ִ ִ
ְֶ ְ ִ ֶ טיטל
מיטן ִ ְ õôרה ִ ְ אנגערäפן ִאין ִדי ָ
ווערט ֶער ָ ְ ֶ ְ ֶ ְ
גאנצע ֶוועג ,הקב"ה אליעזר ֶדער ַ ְ ֶ àאגלייט ֱ ִ ֶ ֶ
ַ ְֵ געענדיגט ֵזיין
ווידער ֶווען ֶער ָהאט ֶ ֶ ְ ִ ְ 'איֶ ִ ,'Ł ִ
אליעזר אäן
צäגעפירט ַפאר ֱ ִ ֶ ֶ
ִֶ ְ àהáŁחה
ָהאט ְ ַ ְ ָ ָ מסéיםהאàן ַ ְ ִלבן ָ ְ àתäאל אäן ָ ָŁליחäת ,אäן ְ ֵ ְ ִ
מלאכים ַאז ֶדער ִָ üäâŁזאל צäגעŁטעלט ַ ְ ָ ִ
ֶ ְ ֶ ְ רäפט ִדי רבקהְ , געווען צֶ äדער ִ üäâŁפäן ִ ְ ָ ֶ ֶ
קäמעןַ .א ֶוועג ָוואס ִאין ֶ צŁäטאנד
ְ ַ ְ 'עבד',
טיטל ֶ ֶ מיט'ן ִ ְ ווידער ִ ְ õôרה ִאים ִ ֶ ָ
זיàעצן ֶטעג,געדõיערט צֵ äגיין ִ ֶ ְ ְֶ אלגעמיין ֶ
ַ ְֶ ֵ גערäפן ִאיַ ,Łאזõי ווערט ֶ ְ מלאְ ֶ ü ִוויàאלד ַא ַ ְ ָ
ַ ְ
דריי
געדõיערט ְàלõיז ְ ֵ
ְֶ אליעזר ֶ
ָהאט ַפאר ֱ ִ ֶ ֶ עטליכע ָמאל ִאין ָïסäק ֶדער Łטייט ֶ ְ ִ ֶ ִווי ֶעס ְ ֵ
געטראגן פäן
מלאָ üהאט ִאים ֶ ְ ָ ְ Łעהַ ,א ַ ְ ָ ָָ מלא) ,üדניאל ט ,כא( 'אי Łאõיף ַא ַ ְ ָ טיטל ִ ִ ְ
הâרַ .üאזõי אõיü קפיצת ַ ֶ ֶ
דäרַ ִ ְ ü חרן ְ חברõן ִàיז ָ ְֶָ האיŁ 'וçאמר ָ ִ
áבריאל') ,בראשית לז ,יז( ַ ֹ ֶ 'והאיֵ ִ ְ ַ Łְִָ
רבקה ָוואס ִזי ִאיז ָדאü געווען ַא ֵנס ַאז ִ ְ ָ ִאיז ֶ ֶ געזען ִווי
אליעזר ָהאט ֶ ֶ מåה' ,אäן ֶווען ֱ ִ ֶ ֶ נסעֶ ִ ä ְָ
יענעם ָטאג מלכים ִאיז ֶ ֶ געווען ַא ַàת ְ ָ ִ ֶ ֶ ארõיפגעקäמען
ֶ àרäנעם ִאיז ַ ְ ֶ וואסער ִאין ְ ֶ ִדי ַ ֶ
כאטָ Łוואס וואסערְ ָ ,Łעïן ַ ֶ ארõיסגעגאנגען ֶ ְ
ַ ְ ֶ ַ ְֶ פארŁטאנען
אëנָ ,äהאט ֶער ַ ְ ְ ַ ֶ רבקה ִ ֵאקעגן ִ ְ ֶַָ ְ
ארõיסגיין.
ניŁט ַ ְ ֵ קיינמאל ִ ְ
פלעגט ֵ ְ ָ ִזי ְ ֶ ְ àרכה פäן געווארן ִדי ְ ָ ָמקçם ֶ ָ ְ ַאז ֶעס ִאיז ְ ֻ ָ
א .הגה"צ רבי יעקב מאיר שעכטער שליט"א ברענגט אי זיי ספר 'לקט אמרי) 'עמוד קי( ,אז
די ערשטע אות פו די ווארט 'איש' איז די אות אל" ,ראשי תיבות א'ר ,או די לעצטע
אות פו די ווארט 'איש' איז די אות שי" ,ראשי תיבות ש'מי ,או אינדערמיט איז דא א
יו"ד .דאס קומט צו ווייז אז דער עבודה פו א איד איז צו מעלה זיי די ארציו"ת צו
רוחניות ,אלע זאכ וואס געפינע זי אוי דער וועלט ,דאר דער מענטש דאס אויסנוצ אלס
א הייליג מיטל.
ז לב שומע מלאכי באגלייט אוי טריט או שריט
אייגענע ָרצõן ,אäן
פארקערט ִווי ֵזיין ֵ ֶ ֶַ ְֶ ְ געווען ַא ֵנס ַאז ִזי ָהאט אäן ַאזõי אõיִ üאיז ֶ ֶ
אמת ִאיז łפת ֱ ֶ זאגט ֶדער ְ ַ דעריàער ָ ְ
ֶ ִ ֶ האàן ִמיט ַאחתäנה צְ ָ ä געווען ֲ ָ מסéים ֶ ְֶַ ִ
סïעציעלע
געווארן פäן ֶדעם ַא ְ ֶ ִ ֶàאŁאפן ֶ ָ ְ
ַ ַ ְ געזען ,אäןניŁט ֶ ֶ קיינמאל ִ ְ ַמאן ָוואס ִזי ָהאט ֵ ְ ָ
געקענט
מלאָ ,üוואס ָהאט ֶ ֶ ְ Łטארקע ַ ְ ָ
ְ ַ ְֶ צäגעŁטימט ַאז
האàן ֶ ְ ִ ְ àתäאל ָ ְ לבן אäן ְ ֵ אפָ ָ äê ֲִ
חרן ִאין ֵאיין ָטאג.
רבקה פäן ָ ָ
ארõיסנעמען ִ ְ ָ
ַ ְֶ ֶ יצחק,
האàן ִמיט ִ ְ ָ חתäנה ָ ְ ִרבקה ָזאל ֵגיין ֲ ָ ְָ
ווערט
אלעס ֶ ְ אנערקענט ַאז ַ ֶ
האàן ַ ֶ ְ ֶ ְ ֵווייל ֵזיי ָ ְ
אõיבן ַאזõי ִווי ֵזיי
ְ צäגעפירט פäן
ִֶ ְ ïינקטליü
ִ ְְ ְ ִ
מעלה
המני ַ ְ ָ
מלאכים ֲ ֵ
ַ ְָ ִ וçאמרä
äבתäאל ַ ֹ ְ
לבן ְ ֵ ויען ָ ָ
געזאגט )כד נ( ַ ַ ַ
האàן ֶ ָ ְ ָ ְ
הםָ ,וואס ֶווען יעדער ִאיד ִאיז ַאן ֶ ֶ
'עבד' ַ ֵ ֶ ֶ אליַ ýרע אõ àâר ֵ ֶ נäכל ַ ֵהâבר ֹלא ַ יצא ַ ָ ָ ֵמה' ָ ָ
מצוה
מקיים ַא ִ ְ ָאימער ֶמען ִאיז ְ ַ ֵ ִ ֶ צäגעפירט
ִֶ ְ הימל ָהאט ֶמען טõב ַ ְ
ִוויàאלד פäן ִ ְ
ריכטיג,
מאכט ֶדעם ְרצõן ה' ִ ְ ִ Łàלמäתֶ ,מען ַ ְ ִ ְ ֵ סימן ַאזווערןִ ,איז ַא ִ ָ ַאז ֶדער ִָ üäâŁזאל ֶ ְ
אäנטערטעניגט
פäלŁטענדיג ְ ֶ ְ ֶ ִ ְ
ְ ְ ֶ ְִ אäן ֶמען ִאיז גארניŁט
קענען ָ ְ ִ ְ àאŁערט ,אäן ִמיר ֶ ֶ ַאזõי ִאיז ַ ֶ ְ
àאקäמט ֶמען ְ àאŁעפערַ ,דאן ַ צäם ַ ֶ ֶ קאמאנטירן ֶדערõיף.
ָ ָ ְִ ְ
Łטעלט
àאŁעפער ְ ֶ ְ הימליŁע õéחõתֶ ,דער ַ ֶ ֶ ִ ְ ִ ֶ
טריט יעדן ְ ִ
àאגלייטן אõיף ֶ ְ
מלאכים ָוואס ַ ְ ֵ ְצִ ָ ְ ַ ä אלעגעווען צָ äאט ִדי ַ ֶ זõכה ֶ ֶ אליעזר ָהאט ֶ ֱ ִ ֶֶ
סçיעôא
Łריט ,אäן ַאזõי ָהאט ֶמען ִדי ִ ַ ְ ָ אäן ְ ִ ïרטית, הáŁחה ְ ָ ִ נíים אäן ַ ְ ָ ָ ִִ
הõàרא.קענען טäן ֶדעם ְרצõן ַ ֵ Łâמçא צֶ ֶ äִ ְ ַָ געדרייטהאàן ִזיֵ ְ ֶ ü מלאכים ָ ְ ליגע ַ ְ ָ ִ וויàאלד ֵהיי ִ ֶ
ִ ַ ְ
צäגעהאלפן ַאז
האàן ִאים ֶ ָ ְ ְ ַארäם ִאים אäן ֵזיי ָ ְ
חדŁ
)זõהר ָ ָ
ַ הñדŁõ זõהר ַ ָ Łטייט ִאין ַ ֶעס ְ ֵ Łליחäתָ .וואס אõיספירן ֶדער ְ ִ ְ ִ ְ קענען
ֶער ָזאל ֶ ֶ
Łמעõן רàי ִ ְ אמר ַ ִ ôרäמה(ַ ָ , ïרŁת ְ ָ אנפאנג ָ ָ ַ
ְַָ ְ âברŁטרענגט ִזיָ üאן צ äטäן ַא ָ ָ ֶמער ֶמען ְ ְ ֶ ְ ְ
Łטייט אõיף יõחאיֶ :ווען ַא ִאיד ְ ֵ ַ ַàר Łàלמäת, ריכטיג ִ ְ ֵ
מצוה ִ ְ ִ מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָ טõב צֵ ַ ְ ä
אõיפ'ן ָקאï
ְ ôפילין
לייגט ְ ִ ִ אינדערפרי אäן ֶער ֵ ְ ִ ְֶ ְ ְ ִ העכערע אäן דערפäן ֶ ֶ ֶ קäמט ַארõיס ֶ ְ ְ
וויקלט ִזיֵ üאייןהאנט אäן ֶער ִ ְ ְ אäן אõיף ִדי ַ ְ אמת łפת ֱ ֶ מלאכיםֶ .דער ְ ַ Łטארקערע ַ ְ ָ ִ ְ ַ ְֶ ֶ
ארõיסצäגיין
גרייט ִזיֵ ְ ַ ü טלית ,אäן ֶער ְ ֵ ִאין ַא ַ ִ ערקלערט לõיט ָדאס )תרל"ח ד"ה ברש"י אלי( ֶ ְ ְ ֶ ְ
àאהעפטן ִזי üצִ äאים פäן ֵזיין ְŁטַ ,àäדאן ַ ֶ ְ ְ אליעזר ָהאט חז"ל ַאז ֱ ִ ֶ ֶ ס'Łטייט ִאין ַ ַ ָוואס ְ ְ ֵ
גייען ַארõיס מלאכים ,אäן ֵזיי ֵ ֶ הייליגע ַ ְ ָ ִ
ִפיר ֵ ִ ֶ טאכטער ,אäן ֶער פיינע ָ ְ ֶ געהאט ַא ֵ ֶ ָדאַ ֶ ü
פירן
צäזאמען ִמיט ִאים פäן ֵזיין הõיז ,אäן ֵזיי ִ ְ ַ ֶ נעמעןאבינָ äזאל ֶ ֶ אברהם ָ ִ
געוואלט ַאז ַ ְ ָ ָ ָהאט ֶ ָ ְ
רäפן אõיס: הëדר ,Łאäן ֵזיי ְ ִאים צäם ֵàית ַ ִ ְ ָ יצחק ,אäן טאכטער ַפאר ִ ְ ָ אייגענע ָ ְ ֶ ֵזיין ֵ ֶ ֶ
קâיŁא ֲהבä âמלéא ַ ִ ָ לדיäקנא ְ ַ ְ ָ יקרא ִ ְ ְ ָ ֲהבָ ָ ְ ä אõיפגעגעàן
ְֶ ֶ ְ אליעזר
פäנדעסטוועגן ָהאט ֱ ִ ֶ ֶ
ְֶ ְ ֶ ְ
יקירא
לפרצäפא ַ ִ ָâמלéא ְ ַ ְ ָ לבריָ ְ ַ ְ ã יקרא ִ ְ ֵ ְָ ָ געגאנגען
נגיעäת אäן ֶער ִאיז ֶ ַ ְ ֶ אייגענע ְ ִ
זיינע ֵ ֶ ֶ ַ ֶ
פäנעםצäרה ֶ גיàט ָéבõד ַפאר ִדי ָ âמלéא ִ ְ ְ ַ ְָ éונה צ äטäן ָנאר ֶדעם מצוה ִמיט ַא ַ ָ ָ טäן ִדי ִ ְ ָ
פäנעםפאר'ן זäן ֶ גיàט ָéבõד ַ ְ קעניגְ ִ ,
הייליגן ֶ ִ ֵ ִ ְ Łליחäת ִווי ַא פאלגן ֵזיין ְ ִ הâðיקְ ְ ָ , ְרצõן ַ ַ ִ
געŁטאלט .ב
הייליגע ֶ ְ ַ ְ קעניגַ ,פאר ִדי ֵ ִ ֶ ֶ ִ געוועןאפָ äêדאס ִאיז ֶ ֶ עבדִ ֲ , געטרייע ֶ ֶ
ֶ ְֵ ֶ
ב .נא שטייט אי זוהר )זוה"ח רות כו (.יעדע אות תורה וואס א מענטש לערנט ,ווערט דערפו
פרשת חיי שרה לב שומע ח
מêחטא
ðëŁילין אõתֹ ְ ַ ִ õ
הëלאכים ֶ ַ ִ ִ ְוהן ֵהם ַ ַ ְ ָ ִ ֵ מלא ה'
חנה ַ ְ ַ
ֶֹ
מלאכים ,אäן
àאŁאפן ַ ְ ָ ִ
ווערן ַ ַ ְ מצוõת ֶ ְ פäן ִדי ִ ְ Łטארקער ִלäëד ָוואס ֶדער ְיסõד ִאיז ַא ְ ַ ְ ֶ
ראטעווען ִאים
מלאכים ָוואס ַ ֶ ֶ זענען ִדי ַ ְ ָ ִ ָדאס ֶ ֶ חזר'ן אäן Łטענדיג ַ ֶ ְ דארפן ְ ֶ ְ ִִמיר ַ ְ ְ
Łטייט ִאין ָïסäק זינדיגןַ .אזõי ִווי ֶעס ְ ֵ
פäן צְ ִ ְ ִ ä מצõת ה' מקיים ִ ְ געדענקעןֶ .ווען ֶמען ִאיז ְ ַ ֵ
ֶ ֶ ְֶ
ליראיו
סביב ִ ֵ ָמלא üה' ָ ִ חנה ַ ְ ַ )תהלים לד ,ח( ֶֹ גרõיסן
פאלגט ֶדעם ְ ְ Łàלמäתֶ ,מען ָ ְ ְ ִ ְ ֵ
רäהט ַארäם הŁי"ת ְ מלא üפäן ַ ֵ ויחêצם ֶדער ַ ְ ָ ְַַ ְ ֵ מלאכים ָוואס àאקäמט ֶמען ַ ְ ָ ִ ְ àאŁעפער ַ
ַ ֶ ֶ
àאŁעפער
טäען ָדאס ָוואס ֶדער ַ ֶ ֶ ִדי ָוואס ֶ העלפן
מענט Łאäן ֶ ְ ְ דרייען ִזיַ üארäם ֶדעם ֶ ְ ְ
ְֵ ֶ
אלעםראטעוועט ֵזיי פäן ַ ֶ
פארלאנגט ,אäן ֶער ַ ֶ ֶ ַ ְ ַ ְְ ס'פעלט ִזיָ üנאר אõיס. ִאים צֶ äווען ְ ֶ ְ
àייזן.
ֵ ְ ווערטער
צäצייכענען ִדי ֶ ְ ֶ
éדאי צֶ ֶ ֵ ä ֶעס ִאיז ְ ַ
רמ"àם )סוף הלכות מזוזה פרק ו פäנעם ַ ְ ַ ֶ
õôרה פäן דäרִ üדי ָ àאקאנט ַאז ְ ֶעס ִאיז ַ ַ ְ האàן
הראŁונים' ָ ְ
'חכמים ָ ִ ֹ ִ הלכה י"ג( ִדי ֲ ָ ִ
געווארן
àאŁאפן ֶ ָ ְיõסף ִאיז ַ ַ ְ ֶדער ֵàית ֵ ôפילין אõיף ֵזיין
לייגט ְ ִ ִ
יעדע ָוואס ֵ ְ געזאגטֶ ֶ : ֶ ָ ְ
געווען ֶדער מלאִ üאיז ֶ ֶמלא ,üאäן ֶדער ַ ְ ָ
ַא ַ ְ ָ קלייד ,אäן ַא ציצית אõיף ֵזיין ְ ֵ ָקא ,ïאäן ִ ִ
פלעגט
יõסףֶ ,ער ְ ֶ ְ ֵ 'מáיד' ַפארן ֵàית ִַ פארזיכערט ַאז ֶער
מזäזה אõיף ֵזיין ִטירִ ,איז ַ ְ ִ ֶ ְ ְ ָ
õôרה ,אäן יõסף ָ אõיסלערנען ַפאר ֶדער ֵàית ֵ
ֶ ְֶ פארמאגט
וויàאלד ֶער ַ ְ ָ ְזינדיגןְ ַ ִ ,
ניŁט ִ ְ ִ ְ ֶוועט ִ ְ
הימל,פארציילן סõדõת פäן ִ ְ
פלעגט ִאים ַ ְ ֵ ְ
ֶער ְ ֶ ְ דערמאנען ִאים ִאיןמצõת ָוואס ֶ ְ ַ ֶ אסאך ִ ְ
ַַ ְ
אראïגעŁריàן
ֶ ְִ ְ אלעס ַ ָיõסף ָהאט ַ ֶֶדער ֵàית ֵ מצõת מיינט ָדאס ֶדער ִ ְ àאŁעפערָ ,וואס ֵ ְ ַ ֶ ֶ
מיŁרים' .ג
'מáיד ֵ ָ ִספר ַ ִ
אינעם ֵ ֶ
ִ ֶ רמ"àםזאגט ֶדער ַ ְ ַ
מענטְ ָ ?Ł
דערמאנען ֶדעם ֶ ְ ְ ֶ ְ ַ ֶ
באשאפ א מלא אלקי ,וואס דער מלא גיבט צו פארשטיי די תורה וואס דער מענטש
לערנט.
ג .דער בית יוס שרייבט אז ווע ער האט געלערנט משניות ,פלעגט דער מלא מיט זאג
מיט אי די הייליגע משניות .אזוי אוי שרייבט ר' שלומיל מדרעזני איש צפת ,אי זיי
בריוו חודש מרחשו שנת שס"ז ווי פאלגענד :יעדע מאל ווע דער בית יוס האט גע'חזר'ט
משניות אויסווייניג ,האט דער מלא זי אנטפלעקט צו אי או אי געזאגט "שלו עלי רבי
יוס קארו ,אי בי די משנה וואס דו האסט איצט געלערנט ,אויב אי הימל שעפט מע
הויפנס נחת פו דיי לערנע ,או אי האב געזע דיי הייליג ארט וואס מע האט צוגעגרייט
פאר דיר אי ג עד בזכות דע וואס דו לערנסט פלייסיג משניות" נא שרייבט ער דארט אז
די שכני פלעג הער די מלא דאס זאג.
בנוגע דער גרויסע וויכטיגקייט פו לערנע משניות ,האב אי געהערט א מעשה פו כ"ק מר
רבי יענקלע מפשעווארסק זי"ע :עסטריי איז געווע א ריזיגע אימפעריע ,אונטער די ממשלה
פו דע קייסער 'פראנ יאזע ,'די לאנד עסטריי האט דא געהערשט אוי אונגאר או אוי
די לענדער וואס זענע שפעטער געוואר טשעכאסלאוואקיע ,או אוי טייל פו פויל או נא,
או דא איז אויפגעשטאנע א גרויסער אונגארישער שר וואס האט געוואלט מאכ א
אויפשטאנד אקעג' פראנ יאזע ,'או אפטייל אונגאר פו די עסטרייכישע אימפעריע.
ט לב שומע מלאכי באגלייט אוי טריט או שריט
Łטייגן
צäהעלפן צְ ֵ ְ ä ֶ ְְ נעמען ,אäן ִאים ֶ ֶ מïŁטים( אפרים ָ ָ ַ
)ïרŁת ִ ְ ָ ִ מחנה ֶ ְ ַ ִ
âגל ַ ֲ ֵ ִאין ֵ ֶ
ספר ֶ ֶ
זענען ִדימלאכים ֶ ֶ
àעבõדת השי"תִ ,די ַ ְ ָ ִ ֲַ ַ 'מõכיח' פäן
ִ ַ Łàם ֶדעם àרענגט ֶער ְ ֵ ְֶ ְְ
נאנטער
נŁמה ָ ְ ֶ
àרענגן ִדי ְ ָ ָ
פארמיטלער ָוואס ְ ֶ ְ ְ
ַ ְ ִ ְ ֶ טייטִ Łאין ֶדעם Łיינעם ַ ְ ְ õïלנאה זי"ע ַא ֵ ֶ ְָ ָ
Łלäחים
גäטע ְ ִ הñדŁõה ,אäן ִדי ֶ Łכינה ַ ְ ָ
צäם ְ ִ ָ 'מלאכיו'
àרכ äה' ַ ְ ָ ָ ôהêים )קג ,כ( ָ ְ ָïסäק ִאין ְ ִ ִ
וועלט אäן
צäניץ אõיף ֶדער ֶ ְ קäמען ִ
מלאכים ִֶ ְָ ַ âברõלŁמע ְàקõל ְ ָ דברַ ֹ ְ ִ õ עłי ְ ָ כח ֹ ֵ àáרי ֹ ַ ִ ֵֹ
וועלט.
יענע ֶ ְ אõיף ֶ ֶ צâיקים ָוואס כח ִדי ַ ִ ִ àáרי ֹ ַ
אריין ִ ֵֹ טייטֶ Łער ַ ֵ
ְַ ְ ְ
דברõעłי ְ ָהרעֵ ֹ , יצר ָ ַ אõיפן ֵ ֶ
ְ זענען ִזיֵ ַ ְ ִ ü
מתàáר ֶ ֶ
קäמטקינד ְ àעפאר ַא ִ ְ זאגן )נדה לַ (:אז ֶ ָ חז"ל ָ ְֲַ לŁמע
õôרה ִ ְ ֹ ַ דיäàרי ָזייערע ִ ֵ דäרֶ ֶ ֵ ü מאכן ְ ֵזיי ַ ְ
ליכט
àרענט ַא ִ ְוועלט ְ ֶ ְ
ארא ïאõיף ִדי ֶ ְ ַָ
הערן
מלאָ üוואס ֶמען ֶקען ֶ ְ âברַ õא ַ ְ ָ ְàקõל ְ ָ
לערנט ִמיט ִאים ִדי אõיף ַזיין ָקא ,ïאäן ֶמען ֶ ְ ְ
àאŁאפן
לערנען פäן ִאיםֵ ,זיי ַ ַ ְ פäן ִאים אäן ֶ ְ ֶ
ממäאל )תרעו ד"הõôרה דֶ .דער ֵŁם ִ ְ ֵ גאנצע ַָ ְֶ
דינען ֶדעם העלפן ִ ֶ
Łלäחים צֵ äזיי ֶ ְ ְ גäטע ְ ִ ֶ
מלéיאל'ַ ,א
'ספר ַ ְ ִ ֵŁàם ֶדער ֵ ֶ àרענגט ְ ֵ
ובזה( ְ ֶ ְ ְ
דערפäן ַאז פארדינען ֶ ְ
àאŁעפער ,אäן ֵזיי ַ ְ ִ ֶ ַ ֶ ֶ
דארף
נŁמה ַ ְ פארוואס ִדי ְ ָ ָ הסàר ֶדערõיף ַ ְ ָ ְֵַ
דערגרייכן צä
קענען ֵזיי ֶ ְ ְ ֵ ְ מלאכים ֶ ֶ דäרִ üדי ַ ְ ָ ִ ְ
לערנען ִמיט ִאיר זאלן ֶ ְ ֶצäקäמען ַאז ֶמען ָ ְ ֶ
õôרה.הייליגע ָפארŁטיין ִדי ֵ ִ ֶ ַ ְ ְ ֵ
ארא ïאõיף ִדי קäמט ַ ָ ְ איידער ִזי
õôרה ֵ ֶ ָ
וויàאלד ִדי
מסàיר ִ ַ ְ וועלטִ ,איז ֶער ַ ְ ִ ֶ ְ
הéבõד ִàיז íéא ַ ָ אäנטער ִדי ִ ֵ
אריàערגאנג פäן ְ ֶ
ִַ ֶ ְ ַ ְ יצה ָל
מלאכיו ְ ַ ֶ
ִי ַ ְ ָ ָ
שווער זייער ְ ֶ
וועלט ִאיז ֵ ֶ טäנקעלע ֶ ְ
אäנזער ְ ֶ ֶ ְֶ צäקäמען צä
ֶ נŁמה ְàרõיü יעדע ִ ִ ֶ
אידיŁע ְ ָ ָ ֶ ֶ
דעריàער ה
דäרכצäגיין ,אäן ֶ ִ ֶ נŁמה ְ ְ ֵ ַפאר ִדי ְ ָ ָ זאלן ִאים ַארäם
מלאכים ָ ְ
הייליגע ַ ְ ָ ִ
ֵ ִֶ
דער צאנזער רב זי"ע האט דעמאלטס געהאלט אז דאס איז א גוטע זא ,וויבאלד עס איז
נישט אזוי גוט אז מע זאל זיי אונטערטעניגט אונטער דער קייסער פראנ יאזע ,וועלכער
האט אריינגעברענגט אסא' השכלה' אי די אידישע קהילות) ,עטליכע יאר שפעטער איז געווע די
באקאנטע 'אונגערישע טיילונג' ,וועלכע איז געווע כדי איבערצוקומע א גזירה וואס די משכילי האב מצליח געווע
דורכצופיר אי די עסטרייכישע פארלאמענט ,ואכמ"ל( אבער הרה"ק רבי אליעזר'ל דז'יקוב'ער זי"ע האט
געהאלט פארקערט ,או ער האט געזאגט פאר דער צאנזער רב "מע פאפט איי ,איר מיינט
אז די ווידערשפענונג איז גוט ,זיי – די אונגארישער זענע נא פיל ערגער ,אי מיט מיי
משניות פארטאגס ,וועל אי פארטרייב דע שר"! או כ הוה ,מיט אמאל איז דער שר
געשטארב או אלע פלענער האב זי אפגעשטעלט.
ד .דער נוע אלימל) בד"ה או יאמר ואברה זק וכו'( ערקלערט דער סיבה פארוואס עס פעלט אויס
אז א מלא זאל לערנע דער 'גאנצע' תורה בעפאר מע ווערט געבויר ,זאגט ער נאר דור
דע וואס מע האט שוי געלערנט די תורה הק' בעפאר מע איז געבויר ,אזוי קע מע
דערגרייכ צו פארשטיי די גאנצע תורה ,או אלע סודות וואס ליג באהאלט אי איר] .זע אי
ספר ליקוטי שושנה ווי רבי ר' אלימל זי"ע איז מארי דערי.[
ה .דער דברי ישראל פו מודזי זי"ע ברענגט פו א פריערדיגע ספר 'עבודת הקודש' ,אז
דעריבער זעע מיר אז א קליי קינד שלאפט איי ווע מע זינגט א ליד ,אבער ביי א
פרשת חיי שרה לב שומע י
מלֶ ,õôŁàעס ִאיז והñדה ַ ְ ַ ְ ָקדָ ֻ ְ ַ ְ ,Łõ נŁמה
צäגעŁטעלט ַפאר ִדי ְ ָ ָ
הŁי"ת ֶ ְ ֶ ְ ָהאט ַ ֵ
וויàאלד
עדןְ ַ ִ ,
זיצט ִאין ַáן ֵ ֶ פאררעכנט ִווי ֶער ִ ְ
ַ ְֶ ְְ לערנען ִמיט ִאיר ִדיזאלן ֶ ְ ֶ
מלאכים ָוואס ָ ְ ַ ְָ ִ
סארט ַזאֶ ,üעס העכערע ָ ְ מצוה ִאיז ַא ֶ ֶ ֶ ַא ִ ְ ָ נŁמה
àאגלייטן ִדי ְ ָ ָ
מלאכים ַ ְ ֵ ְ
õôרה ,אäן ִדי ַ ְ ָ ִָ
àאŁעפער
פäנעם ַ ֶ ֶ àאפעל ֶ ניŁט ָנאר ַא ַ ֶ ִאיז ִ ְ געõàירן.
ְ ווערט ֶ
קינד ֶ ְ
ִàיז ָדאס ִ ְ
וועלט,
מקיים ָדא אõיף ֶדער ֶ ְ ָוואס ֶמען ִאיז ְ ַ ֵ
לייגט צֶ äדערויף, ממäאל ֵ ְאäן ֶדער ֵŁם ִ ְ ֵ
רõחניäת'דיגע ַזאָ üוואס
מצוה ִאיז ְ ִ ְ ִ ֶ ָנאר ֶדער ִ ְ ָ
פארוואס ִדי סיàה ַ ְ ָ ַאז ָדאס ִאיז ִדי ִ ָ
מענטִ Łמיט ַאנעמט ַארäם ֶדער ֶ ְ ְ ָדאס ֶ ְ
צוויי
דäרֵ ְ üàאגלייט ְ ווערט ַ ְ ֵ יתירה ֶ ְ נŁמה ְ ֵ ְָָָ
הייליגקייט ,אäן ַאזõי
גרõיסע ֵ ִ ְ ֵ געוואלדיגע ְ ֶ
ֶ ַ ְִ ֶ
געàרענגט ִאין
ווערט ֶ ְ ֶ ְ ְ מלאכיםַ ,אזõי ִווי ֶעס ֶ ְ ַ ְָ ִ
עõסק ֵזיין
הימל צֵ ä àאקäמט ֶמען õéחõת פäן ִ ְ ְ ַ
יתירה ִאיזנŁמה ְ ֵ ָ
וויàאלד ִדי ְ ָ ָ
זõהרְ ַ ִ , ôיקäני ַ
ִ ֵ
Łàלמäת.àמצõת ִ ְ ְִֵ ְ
דעריàער
וועלטֶ ִ ֶ ,אäנזער ֶ ְ העכער ִווי ְ ֶ אזõיפיל ֶ ֶ
ַ ִ
עצהִ ,וויגעוואלדיגע ֵ ָ
ענדיגט צִ äמיט ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ ֶער ֶ ְ ִ ְ àאגלייטן
זאלן ִאיר ַ ְ ֵ ְ מלאכים ָ ְפעלט אõיס ַאז ַ ְ ָ ִ ֶ ְ
הרעִ ,אין יצר ָ ַ
מיטן ֵ ֶ
àאגיין ִ ְ ַאזõי ִזי üצֵ ַ ä וועלט צäהעכערע ֶ ְאריàערפירן פäן ִדי ֶ ֶ ֶאäן ַ ִ ֶ ְ ִ ְ
éמעłה
מעõן ְ ַ ֲ ֵ להìצל ֵ ָ יõתר ָáדõל ְ ִ ָ ֵ ָמנõס ֵ מאכן
לייכטער צְ ַ ä וועלטֶ ְ ֵ , נידריגע ֶ ְאäנזער ִ ְ ִ ֶ
ְֶ
רעטעניִ Łווי
ניŁטא ָנאַ üא ֶ ֶ ִ הëצõתֶ ,עס ִאיז ִ ְ ָ ִַ ְ פארנעמען
קענען ַ ֶ ֶ éדי ִזי ָזאל ֶ ֶ נŁמה ְ ַ
ַפאר ִדי ְ ָ ָ
דäרü
הרעָ ,נאר ְ יצר ָ ַ àייקäמען ִדי ֵ ֶ
ֶ ַאזõי צֵ ä וועלט.
גŁמיõת'דיגע ֶ ְ
ִ ֶ ִדי ַ ְ ִ
מסäכü
àמצõתéִ ,י ַעל ָיד õהäא ְ ָ עõסק ֵזיין ְ ִ ְ ֵ
דäרֶ üדעם ָוואס ֶמען וויàאלד ְ הñדהְ ַ ִ , àצל ַ ְ ֻ ָ ְֵ לא
מענטַ א ַ ְ ָ
ַא ֶ ְ ְ
גענäמען
נŁמה ַארäם ֶ ֶ מצוהִ ,איז ִדי ְ ָ ָ טäט ַא ִ ְ ָ Łרייàט ִאין ֵזיין
זצ"ל ְ ֵ ְ וואלאז'ינער ַ ַ
חçים ַ ָ ִ ֶ רàי ַ ִ
ִַ
נכנס
עדן ִ ְ ַוריח ַáן ֵ ֶ
גייסטַ ֵ ְ , העכערע ֵ ְִמיט ַא ֶ ֶ ֶ חçים )אבות פרק א משנה א( רäח ַ ִ
ספר ַ ֵֶ
הרע ִדי ְ ָ ָ
נŁמה יצר ָ ַלŁלõט ֶ ֵ õà ואין ָמקõם ִ ְ ֵ ְ õà פאלגענדֶ :ווען
געוואלדיגע ִחäåק ֵרייד ִווי ָ ְ ֶ ְ ֶ ַ ְִ ֶ
דארטן ָהאט עדן ָוואס ָ ְ ְ געפäנט ִזיִ üאין ַáן ֵ ֶ ֶ ְ ווערט ָדאס מצוהְ ֶ ,מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָ
איינער ֵגייט ְ ַ ֵ
ֵ ֶ
ווירקäנג.
ניŁט ֵקיין äŁם ִ ְ ְ הרע ִ ְ יצר ָ ַ ִדי ֵ ֶ ליכטיגע
נŁמה ,אäן ַא ִ ְ ִ ֶ àאצייכנט אõיף ֵזיין ְ ָ ָ
ַ ֵ ְְ
נŁמה ,אäן ָדאס וויקלט ַארäם ֵזיין ְ ָ ָ ֵŁיין ִ ְ ְ
געוואלדיגע ִחäåק,
זענען ָדאֶ ִ ְ ַ ֶ ü ִדי ֶ ְ ֶ
ווערטער ֶ ֶ ריכטיג,
מצוה ִ ְ ִ
אõיספירן ֵזיין ִ ְ ָ
ְ ִ ְ העלפט ִאים צä ֶ ְְ
דארפן ָנאר
מענטִ .Łמיר ַ ְ ְ
יעדן ֶ ְ ְ
ַפאר ֶ ְ מָ Łëמקõם עדן ַ ָ àגן ֵ ֶיŁõב ְéמַ ְ õ ִéי הäא ֵ
ערוואקסענער מענטש איז פונקט פארקערט ,ער וועקט זי אוי ווע ער הערט א ליד ,דאס
איז צוליב א קינד איז צוגעוואוינט צו די זמירות פו די מלאכי השרת ,או דעריבער ווערט ער
בארוהיגט ווע ער הערט א ניגו ,ווידער ווע א מענטש ווערט עלטער איז שוי נישט אזוי
שטארק איינגעקריצט ביי אי די רוש פו יענע וועלט ,או דעריבער ווערט ער אויפגעוועקט
ווע ער הערט א ניגו.
מעני לעני באותו עני – עס ווערט געברענגט אי ספר 'מעבר יבק' ,אז צוליב דע דאר
מע זייער אכטונג געב אז די קינדער זאל הער נאר הייליגע ניגוני ,וואס האב כאטש א
ענליכקייט צו די ניגוני פו די מלאכי השרת ,ווייל ניגוני וואס קומע פו נישט ערליכע
מקורות ,זענע אי זייער א שטארקע קאנטראסט צו די טבע פו די נשמה.
יא לב שומע מלאכי באגלייט אוי טריט או שריט
פארדינסטָ ,וואס
געוואלדיגע ַ ְ ִ ְ ְ
ָדאס ִאיז ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ àעפאר ֶמען דעריןָ ֶ , טראכטן ֶ ִ
אריין ְ ַ ְ ְ
אàיסל ַ ֵ
ִַ ְ
אäנז.
Łענקט ְ
השי"ת ֶ ְ ְ האàן
מצוה; ִמיר ָ ְ מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָ
גרייט ִזי üצֵ ַ ְ ä
ְֵ
צענדליגע ָמאל ַא ָטאג צä געלעגנהייט ֶ ְ ְ ִ ֶ
ַא ֶ ֶ ְ ְ ֵ
רים
מליכין אתְ – לן ַ ִ
ִ ִ עדן ,אäן ֵזיין ïŁאצירן ִאין ַáן ֵ ֶ אריין ְ ַ ִ ְ ֵַ
חז"ל )מכות י(:
מאמר ֲ ַ
àאקאנט ִדי ַ ֲ ַ
ִאיז ַ ַ ְ ֶעס יצרפעריי פäן ִדי ֵ ֶàלא ֶ ֵאïגעזäנדערט פäן ִדי ְ ָ
ָ ְ ֶ ְֶ ְ
"מõליכין
ִ ִ לילü
'רõצה' ֵ ֵ ֶ Łאדם
àדרָ ָ ֶ ü ְֶֶ סארטאזא ָ ְ לעàט ִמיט ַ ַ הרעֶ .ווען ֶמען ֶ ְ ַָ
Łטרעàט צä מענטְ ֶ ְ ְ Łדארט וואֶ äדער ֶ ְ ְ אõתְ ָ "õ ווייסט ֶמען ִווי ֵŁיין אäן ִווי מחŁבהַ ,דאן ֵ ְֲַָָ
אהיןֶ .דער פירט ֶמען ִאים ַ ִ דערגרייכןְ ִ ,
ֶ ְ ְֵ ְ טõבים,ִ äמעłים
מצõת ַ ֲ ִ טäען ִ ְ
ֶ גäט ִאיז צä
ערקלערט ָדאס אáדõת שם( ֶ ְ ְ ֶ ְ מהר"Łא ִ ֵ
)חידŁäי ַ ָ ַ ְַ ָ àאהעפט ֶמען ִזי üצäם אõר דäרֶ üדעם ַ ֶ ְ ָוואס ְ
àאנäצט ִזיִ üמיט ִדי ָלõŁן áמרא ַ ְ ָוואס ִדי ְ ָ ָ הñדה .ו
ְַֻ ָ
רàים, àלõŁן ַ ִ פירט ִאים' ִ ְ 'מõליכין – ֶמען ִ ְ ִ ִ
מענט?Ł פירן ֶדעם ֶ ְ ְ ֶווער ִאיז ֶדער ֵ'זיי' ָוואס ִ ְ איספירן
ְִ ְ העלפן
מלאכים ֶ ְ ְ
ִדי ַ ְ ָ ִ
מהר"Łא ַאז ָדאס ֵגייט ַארõיף זאגט ֶדער ַ ַ ְ ָ ָ ְ זõכה ַאז אõיסער ֶדעם ָוואס ֶמען ִאיז ֶ ֶ
דäרüàאŁאפן ְ ווערן ַ ַ ְ מלאכים ָוואס ֶ ְ אõיף ִדי ַ ְ ָ ִ àאהעפטן ִזיü
מלאכים ַ ֶ ְ ְ הייליגע ַ ְ ָ ִ
ֵ ִֶ
מענט,Ł פäנעם ֶ ְ ְ ֶ מחŁבõת אäן ְ'רצõנõת' ִדי ַ ֲ ָ מ'לערנט
דäרֶ üדעם ָוואס ְ ֶ ְ ְ מענטְ Ł צäם ֶ ְ ְ
äמעłה פäן מחŁבה אäן ִדיäàר ַ ֲ ֶ יעדע ַ ֲ ָ ָ ֵווייל ֶ ֶ טõבים ,אäן ֵזיי מעשים ִ õôרה ,אäן ֶמען טäט ַ ֲ ִ ָ
מלא ,üאäן ִדי ַנאטäר àאŁאפט ַא ַ ְ ָ ַא ִאיד ַ ַ ְ צייטןֶ ,דעראלע ֵ ְ מענטִ Łאין ַ ֶ
àאגלייטן ֶדער ֶ ְ ְ
ַ ְֵ ְ
מלאִ üאיז לõיט ִדי ַמהäת פäן ִדי פäנעם ַ ְ ָ ֶ טראכט ַאז ֶמען זעלàע ִאיז אõיֶ üווען ֶמען ְ ַ ְ ֶ ְֶ
äמעłה ָוואס ָהאט ִאים מחŁבה ִדיäàר ַ ֲ ֶ ֲַָ ָ דערגרייכן
Łטרעàט צְ ֵ ְ ְ ֶ ä ֵגייט ֵזיין גäטֶ ,מען ְ ְ ֶ ְ
פירט ֶדעם מלאְ ִ üàאŁאפן ,אäן ֶדער ַ ְ ָ ַ ַ ְ àאמת ֵזיין וואõילַ ,דאן גäטן ִצילֶ ,מען ִוויל ֶ ֱ ֶ
ַא ְ
מענטŁ מענטִ Łאין ֶדעם ֶוועג ָוואס ֶדער ֶ ְ ְ ֶ ְְ àרענגען
מלאכים צ ,äאäן ֵזיי ְ ֶ ְ ֶ העלפן ִדי ַ ְ ָ ִ
ֶ ְְ
דäרִ üדי געטראכט צֵ äגייןָ ,וואס ְ ָהאט ֶ ְ ַ ְ מענטַ Łאז ֶער פäנעם ֶ ְ ְ מחŁבõת ֶ ַארõיס ִדי ַ ֲ ָ
àאŁאפן ֶ ָ ְ
געווארן. מלאְ ַ ַ ü מחŁבה ִאיז ֶדער ַ ְ ָ ֲַָ ָ מקיים ֵזיין.
àפעל ְ ַ ֵ
קענען ְ ֹ ַ
ָזאל ָדאס ֶ ֶ
טראכט צֵ äזיין דעריàער ֶווען ַא ֶ ְ ְ
מענטְ ַ ְ Ł ֶ ִ ֶ אלçה) äזוטא פרק ג(
דבי ֵ ִ ָ
ìôא ְ ֵ ֶעס ְ ֵ
Łטייט ִאין ַ ָ
ווערן
ערלי üאäן וואõילְ ֶ , ְֶ ִ טראכט צä מענטְ ַ ְ Ł
אלעס ָוואס ֶדער ֶ ְ ְ ֶַ
מלאכים
גäטע ַ ְ ָ ִמחŁבõת ֶ àאŁאפן פäן ִדי ַ ֲ ָ
ַ ַ ְ מלאü
העלפט ֶדער ַ ְ ָ ֵזייןֶ ,גענõי ַאזõי ֶ ְ ְ
מענט Łצä העלפן ַארõיס ֶדעם ֶ ְ ְ ָוואס ֵזיי ֶ ְ ְ למעłהֶ ,ווען ֶמען
מחŁבõת ְ ַ ַ ֶ
אõיסצäפירן ֵזיין ֲ ַ ָ
ִ ְ
àאגלייטן
מלאכים ַ ְ ֵ ְ דערגרייכן ֵזיין ִצילִ ,די ַ ְ ָ ִ
ֶ ְ ְֵ ְ רעדן
פארàעסערן אäן ָנאר ֶ ְ
טראכט ִזי üצְ ֶ ֶ ְ ַ ä ְַ ְ
מחŁבה'לע
קליינע ַ ֲ ָ ָ ֶ יעדע ְ ֵ ֶ Łטענדיג .פäן ֶ ֶ
ִאים ְ ֶ ְ ִ Łטייען ִדי
אõיסגעהאלטענע ֵריידַ ,דאן ְ ֵ ֶ
ְֶ ַ ְֶ ֶ
מלאכים,
àאŁאפן ָנא üאäן ָנאִ ָ ְ ַ ü ווערט ַ ַ ְ ֶ ְ זיכער ַאז מאכן ִ ֶ
אõיפן ַווא ,üאäן ֵזיי ַ ְ
ְ מלאכים
ַ ְָ ִ
ïלענער ִוויגäטע ְ ֶ ֶ
טראכט ֶ מëילא ֶווען ֶמען ְ ַ ְִֵ ָ מחŁבõת, גäטע ַ ֲ ָ
אנהאלטן ִמיט ִדי ֶ
ֶמען ָזאל ָ ְ ַ ְ ְ
ו .דער חזו איש שרייבט אי א בריוו )קוב אגרות חלק א' יג( "ווע א איד זיצט או לערנט תורה,
ווערט ער ווי א מלא ממש ,אפילו ער גייט צוויש מענטשע או עס זעט אויס ווי ער איז
א מענטש ,אבער אי ווארהייט איז ער א מלא וואס דרייט זי צוויש דער געזעלשאפט"!
פרשת חיי שרה לב שומע יב
àאŁעפער
מלא üפäן ַ ֶ ֶ יłראל ֶדער ַ ְ ַ
מחנה ִ ְ ָ ֵַ ֲֵ מצõת טראכט צ äטäן ִ ְ Łטייגןֶ ,מען ְ ַ ְ
ַאזõי צְ ֵ ְ ä
מחŁבõתגעווארן פäן ִדי ַ ֲ ָ
àאŁאפן ֶ ָ ְ
ָוואס ִאיז ַ ַ ְ דאזיגע
ווערן ִמיט ִדי ָ ִ ֶ טõביםְ ֶ , ִ äמעłים
ֲַ ִ
גייען טäן,
אידן אõיף ֶדעם ָוואס ֵזיי ֵ ֶ פäן ִדי ִ ְ מלאכים ָוואס ֵזיי àאŁאפן ִפיל ַ ְ ָ ִ
הרהäרים ַ ַ ְ ְִ ִ
הינטער מאחריהם ָהאט ִזיְ ֶ ֶ ü
געŁטעלט ִ ְ ֶ וçלֶ ֵ ֲ ַ ֵ üֵַ ֶ טאקעהילף ַאז ֶמען ָזאל ָדאס ַ ֶ Łטייען צְ ִ äְ ֵ ֶ
àייזן.
אלעם ֵ ְ היטן פäן ַ ֶ
éדי ֵזיי צְ ִ ä
ֵזיי ְ ֵ געוואלדיגע
ערפילן ,אäן ָדאס ִאיז ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ קענען ֶ ְ ִ ְֶ ֶ
אייàערŁטער ָהאט éח ָוואס ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ ַֹ
אפäê עניניםִ ֲ ,
געוואלדיגע ִ ְ ָ ִ
דערפäן ֶ ַ ְ ִ ֶ ֶזעט ֶמען ֶ ְ àריאה ,אäן ָדאס ִאיז אריינגעלייגט ִאין ִדי ְ ִ ָ
ֵַ ְֶ ֵ ְ
àמחŁבה ַאטראכט ָנאר ְ ַ ְ ָ ָ ֶווען ֶמען ְ ַ ְ מענטָ Łוואס יעדע ֶ ְ ְ מõרא'דיגע ִחäåק ַפאר ֶ ֶ
ַא ָ ִ ֶ
àאŁאפן פäן
àאלד ַ ַ ְ ווערט õŁין ַ ְ גäטע ַזאְ ֶ ,ü ֶ àאŁעפערַ ,אז ֶערדערנענטערן צäם ַ ֶ ֶ
ִוויל ִזיְ ֶ ְ ֶ ְ ֶ ü
מענט,ŁàאŁיצן ֶדער ֶ ְ ְ מלאכים ָוואס ַ ִ ְ ֶדעם ַ ְ ָ ִ פארהאנען
זענען ַ ְ ַ ֶ אלייןֵ ,ווייל ֶעס ֶ ֶ ניŁט ַ ֵ ִאיז ִ ְ
Łטענדיג
וויסן אäן ְ ֶ ְ ִ דארף ֶמען ִ ְ ָדאס ַ ְ הימל ָוואס מלאכים פäן ִ ְ מסçעים – ַ ְ ָ ִגרõיסע ְ ַ ְ ִ
ְ ֶ
זענען
מצõת ָוואס ִמיר ֶ ֶ געדענקעןַ ,אז ִדי ִ ְ ֶ ֶ ְֶ àאŁאפן לõיט ֵזיין ָרצõן .ז
ווערן ַ ַ ְ ֶ ְ
טעכניָ Łוואס ִמיר ניŁט ָנאר ֶ ְ ִ זענען ִ ְ מקçים ֶ ֶ
ְ ֵַ
וíçעŁטייט ִאין ָïסäק )שמות יד יט( ַ ִ ַ ֶעס ְ ֵ
מצוה
יעדע ִ ְ ָאõיגןָ ,נאר ֶ ֶ פלייŁיגע ְ
ֶזען ִמיט ִדי ְ ֵ ִ ֶ
מחנה
לפני ַ ֲ ֵ ההלֵ ְ ִ ü האלקים ַ ֹ ֵ מלאִ ֹ ֱ ָ ü ַ ְַ
אדער מחŁבה אäן ִדיäàר ָ ֶ יעדע ַ ֲ ָ ָ אפלֶ ֶ ä אäן ַ ִ
מלאִ üאיז מאחריהם ַא ַ ְ ָ וçלֶ ֵ ֲ ַ ֵ ü יłראל ַ ֵ ֶ ִ ְָ ֵ
מלא ,üאäן ִדי àאŁאפן ַא ַ ְ ָ ïעäלה ,טäט ַ ַ ְ ְ ָ
ר"Łי יłראלִ ַ , éלל ִ ְ ָ ֵ הינטער ְ ַ געגאנגען פäן ִ ְ ֶ ֶ ַ ְֶ
הïŁעה
געוואלדיגע ַ ְ ָ ָ
האàן ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ מלאכים ָ ְ ַ ְָ ִ
מלאָ üהאט ִזיü ערקלערט ַאז ֶדער ַ ְ ַ ְֶ ְ ֶ ְ
אלעס ַארäם ִאים מענט Łאäן אõיף ַ ֶ אõיפ'ן ֶ ְ ְְ
מצרçם
אידן אäן ִדי ִ ְ ִ ִ צוויŁן ִדי ִ ְ געŁטעלט ְ ִ ְֶ ְ ֶ ְ
çŁכäת ִמיט ִאיםְ ,לטõב האàן ַא ַ ָ ָוואס ָ ְ
äלמäטב.
ְ ָ Łווערע
פיילן אäן ִדי ְ ֶ ֶ אריינצäכאפן ִדי ֵ ְ
éדי ַ ֵ ְ ַ ְ ְֵ
געווארפן
האàן ֶ ָ ְ ְ מצרçם ָ ְ Łטיינער ָוואס ִדי ִ ְ ִ ִ ְ ֵ ֶ
'אמרי
פרעגט אõיף ֶדעם ֶדער ִ ְ ֵ אידןְ ֶ ְ . אõיף ִדי ִ ְ
לעמת ֶזה
ֶזה ְ ַ
מלאִ üאיז וועלכע ַ ְ ָ )êŁàח אõת כ'(ֶ ְ ֶ , אברהם' ְ ַ ַ ַ ְָ ָ
זאכן
גäטע ַ ְ äïנקט ִווי ֶווען ֶמען טäט ֶ ְְ וועלכע ְזכäת ִאיז ֶדער געווען ,אäן ִאין ֶ ְ ֶ ָדאס ֶ ֶ
מלאכים,
גäטע ַ ְ ָ ִ ֶ àאŁאפט ֶמען
ַ ַ ְ האàן ָדאü אידן ָ ְ געווארן? ִדי ִ ְ àאŁאפן ֶ ָ ְ
מלאְ ַ ַ ü ַ ְָ
פארקערט אõיֶ àמען טäט ַאזõי אõיִ üאיז ַ ְ ֶ ְ
הõôרה? אäן ֶער קàלת ַ ָ געהאלטן ָנאַ üפאר ַ ָ ַ ֶ ַ ְְ
פארטרייàט ֶמען
מעłים ַ ְ ֵ ְ גäטע ַ ַ ִ
ניŁט ֶ ליידער ִ ְ
ֵ ֶ
àאŁאפן
מלאִ üאיז ַ ַ ְ ענטפערטַ ,אז ֶדער ַ ְ ָ ְְֶ ֶ ְ
àאŁאפט
מלאכים ,אäן ֶמען ַ ַ ְ גäטע ַ ָ ִ ֶ ִדי
טõבה ָוואס ִדי ָ מחŁבה
דäרִ üדי ַ ֲ ָ ָ געווארן ְ ֶ ָ ְ
מלאכים רח"ל ָוואס ֵזיי ְŁטïäן צä Łלעכטע ַ ְ ָ ִ
ְ ֶ ְֶ
מקàל ֵזיין'ווילן' ְ ַ ֵ
געהאטַ ,אז ֵזיי ִ ְ האàן ֶ ַ אידן ָ ְ ִ ְ
זינדיגן.
חלילה ִ ְ ִ ְ
ַאז ֶמען ָזאל ָ ִ ָ
õôרה.ִדי ָ
קäמען
עבירõתֶ , דäרֶ üדעם ָוואס ֶמען טäט ֲ ֵ
ְ אינעם ָïסäק:אריין ִ ֶ אäן ֶער ֵ ְ ְ
טייטŁט ָדאס ַ ֵ
ווערן
מלאכים אäן ֵזיי ֶ ְ
Łלעכטע ַ ְ ָ ִ
ִדי ְ ֶ ְ ֶ לפני
'ההלֵ ְ ִ 'ü
האלקים ַ ֹ ֵ מלאִ ֹ ֱ ָ ü
וíçע ַ ְ ַ
ִַ ַ
ז .לויט דע פארשטייט מע די לשו וואס חז"ל זאג) יומא לח( הבא לטהר 'מסייעי אותו'
בלשו רבי א איד וואס וויל זי הייליג או רייניג ,העלפט מע אי] .זע שפעטער די
ווערטער פונע' תפארת שלמה' אוי די מאמר חז"ל[.
יג לב שומע מלאכי באגלייט אוי טריט או שריט
אנדערע
חäŁב'ער ִווי ַ ְ ֶ ֶ
גרעסער אäן ָ ֶ ָוואס ִאיז ְ ֶ ֶ Łעדיגן
ïרàäירן צְ ִ ֶ äמחôןֵ ...זיי ְ ִ ְהõיïט ְ ֻ ְָ ֶדער
àאŁעפער ִמיט
דינט ֶער ֶדעם ַ ֶ ֶ נŁמõת ,אõיְ ִ à ְָ Łלעכטע
זייער ְ ֶ ְ ֶ מענט ,Łאäן ִמיט ֵ ֶ ֶדעם ֶ ְ ְ
גרõיסע
àאהעפטן ִזיֶ ְ ü
éונהַ ,דאן ַ ֶ ְ ְ גäטע ַ ָ ָ
ַא ֶ פאלטŁע
אõיספירן ִדי ַ ְ ְ ֶ
ְ ִ ְ ïרàäירן ֵזיי צä
õéחõת ְ ִ ְ
נŁמה ,אäן ֵזיי צâיקים צֵ äזיין ְ ָ ָנŁמõת פäן ַ ִ ִ ְָ וויסן ָוואס
דארף ֶמען ִ ְ דעריàער ַ ְ
מחŁבõתֶ ִ ֶ , ֲַָ
קענען
נŁמה ַאז ִזי ָזאל ֶ ֶ העלפן ַארõיס ֵזיין ְ ָ ָ
ֶ ְְ עבירה,
קäמען פäן ַאן ֲ ֵ ָ אלס ַארõיס ֶ ֶעס ֶקען ַ ְ
העכערע
àאŁעפער ִמיט ַא ֶ ֶ ֶ דינען ֶדעם ַ ֶ ֶ ִ ֶ אלע õéחõת ,אäן אנטלõיפן ֶדערפäן ִמיט ַ ֶ
אäן ַ ְ ְ ְ
נŁמõת פäן הילף פäן ִדי ְ ָ
דäרִ üדי ִ ְ גייסט ,אäן ְֵ ְ סçיעôא
àעטן אõיף ִ ַ ְ ָ Łטענדיג ֶ ְ
דארף ְ ֶ ְ ִ ֶמען ַ ְ
Łâמçא .ח
ִ ְ ַָ
Łטייגן
נŁמה ְ ֵ ְ צâיקים ֶקען ֵזיין ְ ָ ָ גרõיסע ַ ִ ִ
ִדי ְ ֶ
הõיע.ü
ֶ צווייטן ָגאר
מדריגה צäם ְ ֵ ְ פäן ֵאיין ַ ְ ֵ ָ
ציקים
נמת פן ַ ִ ִ
ְָ
מרëז ִאין Łלמה ִאיז ָדאס ְ ַ ֵ ôפארת ְ ֹ ֹ ֶדער ִ ְ ֶ ֶ ספריםגעפינען ִמיר ִאין ִדי ְ ָ ִ ָנאַ üא ֶ ַ ְ
געדאנק ֶ ִ ֶ
חז"ל )יומא לח(: חז"לַ ֲ :מאמרי ֲ ַ
עטליכע ַ ֲ ָ ֵ
ְֶ ִ ֶ אõיסער ֶדעם ָוואס ֶדער ֶ הñדŁõיםַ ,אז
ְַ ִ
מסייעין אõתַ ,"õא ִאיד לæהר ְ ַ ְ ִ "הàא ִ ַ ֵ זאגן ַ ָָ ְ מלאכים ַאז ֵזיי ממìה ַ ְ ָ ִ
אõיàערŁטער ִאיז ְ ַ ֶ
ְ ְֶ ְ ֶ
העלפן ֵ'זיי' ִאים ,אäן רייניגן ֶ ְ ְ
קäמט ִזיְ ִ ֵ ü ָוואס ְ מצוõתִ ,איז אידן צ äטäן ִ ְ צäהעלפן ַפאר ִ ְ
זאלן ֶ ְ ְ ָ ְ
פרעגן õŁין אõיף ֶדעם ַאז ֶעס מפרŁים ְ ֶ ְ פילע ְ ָ ְ ִ
ִ ֶ זõכה
אזא ַזאַ üאז ַא ִאיד ִאיז ֶ פארהאן ַ ַ
אõיַ ְ ַ ü
יחיד àלõŁן ָ ִ Łטיין ִ ְגעדארפט ְ ֵ
לכאõרה ֶ ַ ְ ְ וואלט ִ ְ ָ ָ ְ קלעàן ִזי üצ äצִ äאים צâיקים ְ ֶ ְ
נŁמõת פäן ַ ִ ִ ַאז ְ ָ
אõיàערŁטער
ְ ְֶ ְ ֶ אותַ ,'õאז ֶדער 'מסייע ְֹ ֵַ ַ âרüהעלפן ִאים צֵ äגיין ִאין ֶדעם ֶ ֶ אäן ֵזיי ֶ ְ ְ
דערפäן Łïט ֶ ְ העלפט ִאים ַארõיסָ ,נאר ֶדער ְ ַ ֶ ְְ הŁçר.
ַָָ
áמראŁלמה ִ די ְ ָ ָ ôפארת ְ ֹ ֹ זאגט ֶדער ִ ְ ֶ ֶ ְ ָ
צâיקים ָוואס נŁמõת פäן ַ ִ ִ àאציעט ִזי üצִ äדי ְ ָ ַ ִ ֶ Łלמה
ôפארת ְ ֹ ֹזעען ֶדעם ְיסõד ִאין ִ ְ ֶ ֶ ִמיר ֶ ְ
זאלן ִזיü
Łיקט ֵזיי ַאז ֵזיי ָ ְ אõיàערŁטער ִ ְ
ְ ְֶ ְ ֶ ֶדער àרענגט ָדאס פäן ויחי( ָוואס ְ ֶ ְ ְ )ïרŁת ַ ְ ִ
ָָ ַ
אידן
äŁïט'ע ִ ְ נŁמõת פäן ָ ֶ àאהעפטן צִ äדי ְ ַָ ֶ ְְ מקàäלים ,אäן ֶער ִאיז ָדאס פריערדיגע ְ ָ ְִִ ְֶ ִ ֶ
àאמת,àאŁעפער ֶ ֱ ֶ דינען ֶדעם ַ ֶ ֶ ווילן ִ ֶָוואס ִ ְ זõכה ַאז ֶערצäמאל ִאיז ַא ִאיד ֶ מסàירַ ,אז ָ ְַ ִ
áמרא ַאז ֵזיי זאגט ִדי ְ ָ ָ נŁמõת ָ ְ אäן אõיף ִדי ְ ָ גלייֶ üווען ֶער נŁמהֵ ְ ,הõיכע ְ ָ ָ
ֶ àאקäמט ַא
ְ ַ
העלפן ַארõיס ֶדעם ִאיד ָוואס ִוויל ִזיü ֶ ְְ אפילַ äאוועלט ,אäן ֲ ִארא ïאõיף ִדי ֶ ְ קäמט ַ ָ
ְ
רייניגן.
ֵ ִ ְ נŁמה
àאקäמען ַא ְ ָ ָ
ֶ ניŁט ִַאיד ָוואס ָהאט ִ ְ
ח .עס שטייט אי רמ"א )יורה דעה סימ רפח סעי טו( אז מע זאל מאכ א לא אי די האלטער
פו די מזוזה ,כדי מע זאל ארויסזע די ש שד"י וואס שטייט אוי די דרויסנדיגע זייט
פו די מזוזה.
דער ביאור הגר"א צייכנט דארט צו א זוהר הקדוש )ואתחנ ד רסו ,(.וואס זאגט אז עס זענע
פארהא פילע שלעכטע כוחות וואס וויל שעדיג דע איד ,או ווע זיי קומעָ א צו די טיר
פו א אידישע הויז הייב זיי אוי זייערע קעפ או זיי זעע די ש שד"י וואס איז
ארויפגעשריב אוי די דרויסנדיגע זייט פונע מזוזה ,או דא דערשרעק זיי זי או זיי
אנטלויפ או זיי קומע נישט נאנט צו טיר.
פרשת חיי שרה לב שומע יד
צâיקים
õôרה פäן ִדי ַ ִ ִ לערנען ִדי ָ וועסט ֶ ְ ֶֶ ְ מאמר
מרëז ִאין ִדי ַ ֲ ַ ַאזõי אõיִ üאיז ֶער ָדאס ְ ַ ֵ
טרינקט,
דארŁטיגער ָוואס ְ ִ ְ ְ
äïנקט ִווי ַא ָ ְ ְ ִ ֶ ְְ סימן ו'(
עקב ִ ָ ïרŁת ֵ ֶ
ôנחäמא ָ ָ ַ חז"לָ ְ ִ ,
)מדרָ ְ ַ Ł ֲַ
וועלן ִדיר
צâיקים ֶ ְ
נŁמõת פäן ִדי ַ ִ ִ ִוויàאלד ִדי ְ ָ
ַ ְ אõמרים לְ õגמõר" – ַא ְִ àמצוה
"הëתחיל ְ ִ ְ ָ
ְַַ ִ
õôרה אäן צ äטäן לערנען ִדי ָ מעõרר ֵזיין צֶ ְ ֶ ä
ְ ֵ זאגן
מצוהְ ָ , פאנגט ָאן צ äטäן ַא ִ ְ ָ ִאיד ָוואס ַ ְ ְ
הõôŁקקäת.
éונה אäן ִ ְ ְ
ֶדעם ָרצõן ה' ִמיט ִפיל ַ ָ ָ מצוה,
ענדיגן ִדי ִ ְ ָ ֵ'זיי' ִאים ַאז ֶער ָזאל ֶ ְ ִ ְ
זענען ִדי ֵ'זיי'? אäן שווערֶ ,ווער ֶ ֶ לכאõרה ִאיז ְ ֶ
ְִ ָ
פארציילטַ ,אז ֶעס
Łלמה ַ ְ ֵ ְ אäן ֶדער ִ ְ ֶ ֶ
ôפארת ְ ֹ ֹ זעלàע
ענטפערט ַא ֵôרõץ ִמיט ֶדער ֶ ְ ֶ ֶער ֶ ְ ְ ֶ ְ
אריז"ל ָהאט àאקאנט ַאז ֶדער ַ ִ ַ
ִאיז ַ ַ ְ נŁמõת ְיסõדַ ,אז ָדאס ֵגייט ַארõיף אõיף ִדי ְ ָ
מיגא Łטַ ,אז געזאגט אõיף ֶדער ִר"י ִ ֵַעדäת ֶ ָ ְ àאהאפטן צä
האàן ִזיְ ְ ָ ַ ü צâיקים ָוואס ָ ְ פäן ַ ִ ִ
נŁמה
àאהאפטן צֵ äזיין ְ ָ ָ
האàן ִזיְ ְ ָ ַ ü ֶעס ָ ְ אנגעפאנגען ִדי
ֶדעם ִאיד ֶווען ֶער ָהאט ָ ְ ֶ ַ ְ ֶ
ôנאים.
גרõיסע ְ ָ ִ
נŁמõת פäן ְ ֶ עטליכע ְ ָ
ְֶ ִ ֶ àעטן ִאים ַאז ֶער ָזאל מצוה ,אäן ֵזיי ֶ ְ ִ ְָ
מצוה.
אõיספירן ִדי ִ ְ ָ
ְ ִ ְ אינגאנצן
ִ ְַ ְ ְ
געŁיכטעִ ,ווי ֶדער àאקאנט ַא ֶ ִ ְ ֶ ֶעס ִאיז ַ ַ ְ
אמאל ַָ ִזיü ָהאט אריז"ל
ֲִ ַ מרëז
Łלמה ִאיז ָדאס אõיֵ ַ ְ ü ôפארת ְ ֹ ֹ ֶדער ִ ְ ֶ ֶ
Łמäאל
רàי ְ ֵ ôלמיד ַ ִאõיפגעŁטעלט ַפאר ֵזיין ַ ְ ִ
ְֶ ְ ֶ ְ מíכת ָאבõת )א ,ד(, מŁנה ִאין ַ ֶ ֶ ִאין ִדי ִ ְ ָ
אäזידא זי"ע ]בעל מדרש שמואל[ אäן ִדי ִ ָ לחכמים" – ַדיין הõיז ועד ַ ֲ ָ ִ àיתàֵ ýית ַ ַ "יהי ֵ ְ
ְִ
האàן ָדאס ôלמידים ָ ְ אנדערע ַ ְ ִ ִ ֶווען ִדי ַ ְ ֶ ֶ נעמען ִזיü חכמים ֶ ֶ ארט ִווי ֲ ָ ִ ָזאל ֵזיין ַאן ָ ְ
אריז"ל
געפרעגט ֶדער ֲ ִ ַ האàן ֵזיי ֶ ְ ֶ ְ àאמערקט ָ ְַ ֶ ְ ְ מרëז אõיף ִדי 'àית' ִאיז ְ ַ ֵ ווארט ַ ִ צäזאמעןִ ,די ָ ְ ַ ֶ
אõיפגעŁטעלטָ ,האט
ְֶ ְ ֶ ְ פארוואס ֶער ָהאט ִזיü ַ ְָ Łטייט ִאין ָïסäק )משלי כד, נפַ ,Łאזõי ִווי ֶעס ְ ֵ ֶֶ
"ער ָהאט ִזיü ֶ געענטפערט
ֶער ֵזיי ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ àית" )עיין רלב"ג שם( ,אäן יàנה ָ ִ "àחכמה ִ ָ ֶ ג( ְ ָ ְ ָ
רàי
ìôא ַ ִהייליגער ַ ָ
אõיפגעŁטעלט ַפאר ֶדער ֵ ִ ֶ ְֶ ְ ֶ ְ àיתàֵ ýית
יהי ֵ ְ àאפõילן ְ ִ
ְ חכמים ַ האàן ִדי ֲ ָ ִ ָדאס ָ ְ
ôלמידים
האàן ִזיִ üדי ַ ְ ִ ִ יאיר"! ַדאן ָ ְ ïנחס ֶàן ָ ִ
ְִָ אנגרייטן אäן
זאלסט ָ ְ ְ ֵ ְ לחכמים ,דְ ְ ָ ä ועד ַ ֲ ָ ִ ַַ
Łמäאל ִדירàי ְ ֵ חבר ַ ִ זייער ָ ֵ געוואנדן צֶ ֵ ä ֶ ָ ְְ נŁמõת פäן נŁמה ַאז ִדי ְ ָ פארעכטן ֵדיין ְ ָ ָ ַ ֶ ְְ
געàעטן ַאז ֶערהאàן ִאים ֶ ֶ ֶ ִווידא ,Łאäן ֵזיי ָ ְ ַ זאלן ִזיüצâיקים ָ ְ חכמים אäן ַ ִ ִ אסאִ ָ ֲ ü ַַ
מצוה ֶער ָהאט וועלכע ִ ְ ָפארציילן ֶ ְ ֶ
ָזאל ֵזיי ַ ְ ֵ ְ מëילא ֶוועט ֵדיין àאהעפטן ִאין ִדיר ,אäן ִ ֵ ָ ַ ֶ ְְ
àאגלייט ִאים,יאיר ַ ְ ֵ ïנחס ֶàן ָ ִ
רàי ִ ְ ֶָגעטäען ַאז ַ ִ נעמען ִזיüצâיקים ֶ ֶ ארט ִווי ַ ִ ִ נŁמה ֵזיין ַאן ָ ְ ְָָ
אäזידא זי"ע ִ ָ Łמäאל ִדי רàי ְ ֵ ָהאט ַ ִ זõכה ֵזיין
וועסטֶ ä דעמאלטס ֶ ְ צäזאמען ,אäן ֶ ָ ְ ְ ַ ֶ
אריז"ל
הייליגן ֲ ִ ַ
קäמענדיג צäם ֵ ִ ְ ֶ ְִ פארציילט:
ַ ְ ֵ ְ Łטייט ִאין ִדי סõף פäן ִדי צָ äדאס ָוואס ֶעס ְ ֵ
דäרכגעגאנגען ַא ְŁט àäפäן וואֶ äעס ִאיז ֶער ְ ְ ֶ ַ ְ ֶ âבריהם ,דä
ðàמא ֶאת ִ ְ ֵ ֶ õŁתה ַ ָ ָ ֶ והוי
מŁנה ֶ ֱ ִֵ ְָ
ט.דאס איז רבי יוס ב ר' מאיר הלוי אב מיגאש ,א תלמיד פו דער הייליגער רי" ,או דער
רבי פו רבי מימו דער טאטע פונע רמב" .דער רמב" האט זי זעלבסט פאררעכנט אלס
א תלמיד פו דער ר"י מיגאש ,ווי דער רמב" דרוקט זי אויס אוי אי אי הקדמה צו זיי
פירוש אוי משניות' ,וכמוהו לא היה לפניו מל כמנהגו ודרכו' .דער ר"י מיגאש האט
איבערגענומע די ישיבה פונע רי" ,ווע דער רי" איז אוועק פו די וועלט ,או ער איז
געווע דער מנהיג פאר די איד אי שפאניע.
טו לב שומע מלאכי באגלייט אוי טריט או שריט
אàער ֶווען ֶדער געטרינקעןֶ ָ ,
געגעסן אäן ֶ ְ ִ ְ ֶֶ ֶ ְ ווייןגעŁריי,
געהערט ַא ֵ ֶ ְ ֵ ָהאט ִזיַ üארõיס ֶ ֶ ְ
צäריקגיין ִאין ֵàית
ִ ְֵ געוואלט
ָàחäר ָהאט ֶ ָ ְ אנגעפאלן אõיף ִדי הõיז, זענען ָ ְ ֶ ַ ְ "רõיàער'ס ֶ ֶ
ֶ ְ
געàעטן ַאז
מאמע ִאים ֶ ֶ ֶ הëדרָ ,Łהאט ֵזיין ַ ֶ ַ ִ ְָ האàן
אõיסגעליידיגט ִדי הõיז" ָ ְְֶ ֵ ִ ְ האàן
אäן ֵזיי ָ ְ
õàידעםאראïנעמען פäן ֶ
àיטע ַ ָ ְ ֶ ֶ ֶער ָזאל ִאיר ִ ֶ געŁריגןִ ,ווי ָנאר ִאיü ŁטàäמענטŁען ֶ ְ ִ ְ
ֶ ְְ ֶ ִדי ְ
ïראàירט
Łטרõי ַפאר ִדי קäהֶ ,ער ָהאט ְ ָ ִ ְ ְ ְ געגאנגען
Łנעל ֶ ַ ְ ֶ געהערט ִàין ִאיֶ ְ ü ָהאָ àדאס ֶ ֶ ְ
מאמע ַאז ֶער ָהאט מסàיר צֵ äזיין ַפאר ֵזיין ַ ֶ ְַ ִ אלעס ָוואס פארŁאפט ַ ֶ אäן ִאיָ üהאֵ àזיי ַ ְ ַ ְ
אינמיטן ִŁיעäר,
ארõיסגעכאïט ִ ְ ִ ְ
ִזיäŁïָ üט ַ ְ ֶ ַ ְ געŁיר ,אäן קליידäנגִ ֶ ,
געפעלטְ ֵ ְ , ֶעס ָהאט ֵזיי ֶ ֶ ְ
אõיפכאïן אäן
ְַ ְ רàי ֶוועט ִזיüאäן אõיֵ àזיין ֶ ִ אנדערע
האàן ִדי ַ ְ ֶ ֶ יעצט ָ ְ ערŁט ֶ ְ עסןְ ְ ֶ ... ְֶ
ניŁט ָדאַ ,דאן ֶוועט ֶער ֵזיין ֶזען ַאז ֶער ִאיז ִ ְ פארוואס ֶדער פארŁטאנען ַ ְ ָ ôלמידים ַ ְ ְ ַ ֶ ְִַ ִ
זייער ֵàייז אõיף ִאים. ֵ ֶ יאיר ָוואס ָהאט ïנחס ֶàן ָ ִרàי ִ ְ ָ
ìôא ַ ִ
גרõיסער ַ ָ
ְ ֶ
ארõיסצäהעלפן ִאידן ִאין נõיט,
געווען ַ ְ ֶ ְ ְ עõסק ֶ ֶ ֵ
הëדר,Łלõיפנדיג צäם ֵàית ַ ִ ְ ָ ְ ְִ אõיפן ֶוועג ְ זייער
פאמיליעס פäן ֵ ֶ ארõיסגענäמען ַ ִ ְ ֶ
ֶ ֶ אäן ַ
געטראכט צִ äזי:ü ָהאט ֶדער ָàחäר ֶ ְ ַ ְ פארציילט
ווערט ַ ְ ֵ ְ)אזõי ִווי ֶעס ֶ ְ Łווערע ְ ַ ְ
צŁäטאנד ַ ְֶ ֶ
éדי ִאיָ üזאל àכלל? ְ ֵ
לערן ִאיָ ְ ִ ü פארוואס ֶ ְ ַ ְָ אõיסגעקליàן ִזי üצä
ְֶ ְ ִ ְ חäלין זָ (.האטִ ִאין ְ ָ ָ
áמרא
õôרה! אõי, מקçים צֵ äזיין ִדי ָ ִוויסן ִווי ַאזõי ְ ַ ֵ ְ Łמäאל ִדירàי ְ ֵ חבר ַ ִ זייער ָ ֵàאהעפטן ִאין ֵ ֶ
ַ ֶ ְְ
אנטזאגן
געקענט ַ ְ ְ ָ ְ ִווי ַאזõי ָהאִ àאיִ üזיְ ֶ ֶ ü אäזידאזי"ע) .ספר עמק המלך הקדמה ג' פרק ד(. ִ ָ
מצוה פäן ִéיäàד ֵאם? מקçים ֵזיין ִדי ִ ְ ָ פäן צֵ ַ ְ ä
צäריקגעדרייט
ִ ְֶ ְֵ אäן ֶדער ָàחäר ָהאט ִזיü הñד Łõפäן יהäדי ַ ָ
אõיפ'ן ְ ְִ ֶמען ַ ְ ֵ ְ
פארציילט
אראïגענäמען ַפאר
אהיים ,אäן ֶער ָהאט ַ ָ ְ ֶ ֶ ֵַ איינמאל ִאיז Łïיסחא זי"עַ ,אז ֵ ְ ָ ְ ִ ְָ
õàידעם ,אäן ֶ Łטרõי פäן מאמע ִדי ְ ְ ֵזיין ַ ֶ זייער
געווען ֵ ֶ ôלמידים ֶ ֶזיינע ַ ְ ִ ִאיינער פäן ֵ ֶ ֵ ֶ
געלאפן ִאין
צäריק ֶ ָ ְ Łנעל ִ דערנאִ üאיז ֶער ְ ֶ ֶ ְָ מŁë הäנגעריג ֵàיים ִŁיעäר ,אäן ֶער ָהאט ַ ָ ְֶ ִ
ארייןהëדרִ ,Łווי ָנאר ֶער ָהאט ַ ֵ ֵàית ַ ִ ְ ָ ניŁטהאלט ֶעס ֶמער ִ ְ געïŁירט ַאז ֶער ַ ְ ֶ ְ ִ ְ
Łיעäרצימער ָהאט ִזיֶ üדער ִ ֶ ïŁאצירט ִאין ִ ְ ַ ִ ְ אינמיטן ִדי ִŁיעäר ָהאט ִזיֶ üדער אõיס ,אäן ִ ְ ִ ְ
אõיפגעכאïטֵ ,ווייל ֶער ָהאט ְֶ ַ ְ הñדŁõ יהäדי ַ ָ
ְ ִ פארטראכטֵ ,ווייל ֶעס ִאיז הñדְ ַ ְ ְ ַ Łõ יהäדי ַ ָ
ְ ִ
סäגיא ,אäן Łïט ִאין ִדי ְ ָ געווען ִדי ְ ַ מfiיג ֶ ֶ ַ ִ סäגיאָ ,האט Łïט ִאין ַא ְ ָ שווער ְ ַ געווען ְ ִֶאים ֶ ֶ
ôלמידפäנעם ַ ְ ִ געפרעגט ֶ גלייְ ֶ ְ ֶ ü ֶער ָהאט ְ ֵ Łנעל געטראכט ַאז ֶער ֶוועט ְ ֶ ôלמיד ֶ ְ ַ ְ ֶדער ַ ְ ִ
ôלמידגעוועןֶ ,דער ַ ְ ִ אצינד ֶ ֶ וואֶ äער ִאיז ַ ִ ְ טõעם ֵזיין,
עïעס ֵ אהיימלõיפן ,אäן ֶער ֶוועט ֶ ֶ
ֵַ ְ ְ
אõיסוואל אäן ֶער ְַ געהאט ֵקיין ניŁט ֶ ַ ָהאט ִ ְ רàי ֶוועט ִזיü געהאפט ַאז ֵזיין ַ ִ ֶער ָהאט ֶ ָ ְ
געŁיכטע וואä גאנצע ֶ ִ ְ ֶ פארציילט ִדי ַ ְ ֶ ָהאט ַ ְ ֵ ְ סגיא ,אäן עטליכע ִמינäט ִאין ֶדער ֻ ְ ָ ïלא ְגן ֶ ְ ִ ְֶָ
געווען אäן ָוואס ֶער ָהאט ֶגעטäן, ֶער ִאיז ֶ ֶ טיפע
אõיפכאïן פäן ֵזיין ִ ֶ ְַ ְ ִàיז ֶער ֶוועט ִזיü
געזאגטַ ,אזהñדִ Łõאים ֶ ָ ְ יהäדי ַ ָ ָהאט ֶדער ְ ִ ïלאץ אõיפן ְ ַ
ְ צäריק
ִעיäןֶ ,וועט ֶער õŁין ֵזיין ִ
פארוואס ֶדער פארŁטייט ֶער õŁין ַ ְ ָ יעצט ַ ְ ְ ֵ ֶ ְ רàי ָזאל אנדעם ָוואס ֵזיין ַ ִ ֵàיים ִŁיעäרֶ ְ ָ ,
מיטגעקäמען ִמיט ִאים, ֶ אçàי ִאיז ִ ְ ֶ אמõרא ַ ַ ֵ ַ ָ אõיפכאïן ַאז ֶער ָהאט ִזיַ üארõיס ְַ ְ
מצוה
געווען ִדי ִ ְ ָ מקçים ֶ ֶ ִוויàאלד ֶער ָהאט ְ ַ ֵ ַ ְ מינäטןֶ ,דער געציילטע ִ ְ געגליטŁט ַפאר ֶ ֵ ְ ֶ ֶ ְִ ְ ְ
אמõרא
הייליגער ַ ָ פäן ִéיäàד ֵאםָ ,האט ֶדער ֵ ִ ֶ געטäען אäן ֶער ִאיז ֶ טאקע ַאזõי ֶ ָàחäר ָהאט ַ ֶ
מדàק
געווען ַא ָיתõם ִזיֵ ַ ְ ü אçàי ָוואס ִאיז ֶ ֶ ַ ֵַ עïעס Łנעל ֶ ֶ אהיימגעלאפן אäן ֶער ָהאט ְ ֶ ֵַ ְֶ ָ ְ
פרשת חיי שרה לב שומע טז
Łïט הñדַ ְ Łõיהäדי ַ ָ
פאר'ן ְ ִ
געווען ַ ְ
מסàיר ֶ ֶ
ְַ ִ וויàאלד ֶער ָהאט אõיü געווען ִאין ִאיםְ ַ ִ ,
ֶ ֶ
יהäדי
וועלכע ֶדער ְ ִ סäגיא אõיף ֶ ְ ְֶָ ִאין ִדי מצוה ,אäן
çŁכäת צִ äדי ִ ְ ָ האàן ַא ַ ָ
געוואלט ָ ְ
ֶ ָ ְ
געïלאגט
געהאט ֶ ְ ָ ְ הñדָ Łõהאט ִזיõŁ üין ֶ ַ ַָ צäריקגעקäמען ִאין ֵàית
ֶ יעצט ֶווען ֶער ִאיז ִ ְ ֶ
ֶ ְ
צייט .ילענגערע ַ
ַפאר ַא ֶ ְ ֶ ֶ אçàי
אçàיָ ,האט ַ ַ ֵצäזאמען ִמיט ַ ַ ֵ
הëדרֶ ַ Łַ ִ ְָ
י .עס איז באקאנט אז ביי דער מעמד קר הצלה אי אמעריקא ,האט רביה"ק מסאטמאר זי"ע
געזאגט אינמיט זיי דרשה "עס איז נישט קיי שו ספק אז די עלטער קומע אראפ פו
עול העליו ,או זיי געפינע זי יעצט דא מיט אונז"
יז לב שומע מעשיות או הנהגות
מעשיות או הנהגות
פו הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע
לרגל די יארצייט וואס געפאלט אויס או שבת קודש – כ"ז מרחשו
וועלכער
געפרעגט ַא ִאידֶ ְ ֶ ,
אמאל ֶ ְ ֶ ְיענקעלע זי"ע ָהאט ַ ָ
רי ַ ְ ֶ ֶ
געדענקַ ,אז הרה"ק ַ ִִאיְ ֶ ֶ
קינדערֶ .דער
זיינע ִ ְ ֶ
לערנט ִמיט ֵ ֶ
יעריִ ,צי ֶער ֶ ְ ְ
זיינע ִ ִ
קמע צֶ ֵ
פלעגט פֵ צייט צֵ צייט ְֶֶ ְ
געענטפערט ֵניי.
ִאיד ָהאט ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ
"יא!" ָהאט ֶדער ִאיד
פארהערסטֵ זיי?" ָ
"כאטיג ַ ְ ֶ ְ ְ
געפרעגטִ ְ ָ , ָהאט ִאיֶ דער ֶ ִ
רי ֶ ְ ֶ ְ
געענטפערט.
ֶ ְֶ ְ ֶ ְ
וואלסט
ניט טֶ !ווע דְ ְ ָ
טארסטְ ִ
"דאס ָ ְ ְ אנגערפ צִ איָ :
יענקעלע ִזיְ ֶ ְ ָ ָהאט ַ ִ
רי ַ ְ ֶ ֶ
אער ַאז ד
פארהערֶ ָ ,
געמעגט ַ ְ ֶ ְ
וואלסטֵ זיי איְ ֶ ֶ
קביעתְ ְ ָ ,
קינדער ְ ְ ִ
דיינע ִ ְ ֶ
געלערנט ִמיט ֵ ֶ
ֶ ֶ ְְ
פארהער.
ניט ַ ְ ֶ ְ
זאלסטֵ זיי ִ ְ
ניט ִמיט ֵזייְ ְ ָ ,
כלל ִ ְ
לערנסט ִ ְ ַ
ֶ ְְְ
עת
ירט ַא ְדרק ִ ְ ַ
מרא פִ דיר אְ ִ ְ
קינד ָהאט ָ פארטייסטֶ דעְ ִ
ניטַ ,אז ָדאס ִ ְ ַ ְ ְ ֵ ְ
טארק ,אַ א
ניט ֶגענג ְ ַ ְגעמיט ָנאְ ִ
קינדער ִאיז ָדאס ֶ ִ
פארהערסט ִאיֵ ?יי רב ִ ְ ֶ
דְ ְ ֶ ְ ַ
חק...
אוואכֵ זייער ֵ ֶ
ווערע ְדרק ֶקעֵ זיי ָ ְ ַ ְ
ְֶ ֶ
חק ענג אַ א ֵ ֶ
האַ א ַ ֲ
זאלְ ָ
אפַ אז ֵזיי ָ ְ
אזא ָ
לערנעִ מיט ֵזיי איַ ַ דְ ְ ְ ַ
דארפסט ֶ ְ ֶ
קענסטֵ זיי
פארהערְ ְ ֶ ,
קמט ִדי ֵצייט ֵזיי צְ ֶ ְ ַ
נאכדעֶ ,וועֶ עס ְ
רה ִמיט ִדירֶ ְ ָ .
לערנעָ צֶ ְ ֶ
פארהער"...
ַ ְֶ ְ
מעה פ
יינע ַ ֲ ֶ
יענקעלע זי"ע ַא ֵ ֶ
רי ַ ְ ֶ ֶ
געהערט פ הרה"ק ַ ִ ִאיָ האֶ ִ ְ ֶ
עטליכע ָמאל ֶ ֶ ְ
מינאווא זי"ע.
יחזקאל ִ ִ ָ ָ
רי ְ ֶ ְ ֵ
הרה"ק ַ ִ
אנטערוועגנסֶ ,וועַ א ִאיד ָהאט
וואגְ ְ ֶ ְ ֶ ְ
געזעסִ איֵ זייְ ָ
אמאל ֶ ֶ ְ ֶדער ִ ָ ֶ
ינאווער ָרב ִאיז ַ ָ
"אי
געענטפערט ִ
רי ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ
רי?" ָהאט ֶדער ֶ ִ
פארט ֶדער ֶ ִגעפרעגט" ,וואְ ָ
אגעטעלט אְ ֶ ְ ֶ
ִאיְ ֶ ְ ֶ ְ ָ
גאלאנטא".
ָפאר ֵקייָ ְ ַ ַ
געעטֶ דער
גאלאנטאָ ,האט ֶ ֶ ֶ
אנקמעֵ קייָ ְ ַ ַ
געדארפט ָ ְ ֶ ֶדער ִאידֶ ְ ֶ ,
וועלכער ָהאט איְ ְ ַ ֶ
וואג.
רי'ס ָ ְאינעִ ֶ
מיטפארֶ ִ
רי איֶ ער ֶקעְ ָ ְ ִ
ִֶ
פרשת חיי שרה לב שומע יח
קאסט ,אִ איֶ וועל ִדיר
אהיְ ָ
נסיעה ַ ִ
וויפיל ִדי ְ ִ ָ
"זאג ִמיר ִ ִ
געזאגטָ , ָהאט ִאיֶ דער ֶ ִ
רי ֶ ָ ְ
געגעַ פאר ֶדעִ איד אִ אי
געלט פַ טאֶ ,עס ֶ ֶ ְ אריסגענמעְ ֶ
אצאלֶ "ער ָהאט ַ ְ ֶ ֶ ַ ָ ְ
ווייטער.
געלאזט ֵגייֶ ַ
ֶ ָ ְ
געדארפט
רי ָהאט ֶ ַ ְ ְ
פארוואס ֶדער ֶ ִנדערטָ ְ ַ ,
אגלייטער ִזיֶ געוואְ ֶ ְ עטער ָ ְ
האִ די ַ ְ ֵ ֶ ְֶ ֶ
גאלאנטאָ ,האט
פארט ָדאֵ סיי ִווי ֵקייָ ְ ַ ַ
רי ָ ְ
נסיעהֶ ,דער ֶ ִגעלט ַפאר ַא ְ ִ ָ
געֶ דעִ איד ֶ ְ
ֶ ְ
מיטנעמע.
געקענט ִ ְ ֶ ֶ
ֶער ִאיְ ֶ ֶ
מחבר ָרע',
מאדָ רע ֵ ָ ֵ
'והרחיקנָ ָ ֵ
יעדָ טאגֵ ִ ְ ַ ְ ,
עטָ דאְ ֶ
געזאגטִ :מיר ֶ ְ ָהאט ֵזיי ֶדער ֶ ִ
רי ֶ ָ ְ
לעכט
מענט א פַ א ְ ֶ ְ ְלעכטְ ְ ֶ
דערווייטער פַ א ְ ֶ ְ ְ
אנז ֶ ְ ַ ֶ ְ
איערטער ָזאל ְ
ֶ ְ ְֶ ֶדער
חבר.
ֵָ
דערווייטער פַ א
ה ִזי צְ ֶ ַ ְ ֶ הִ .איֶ דער ַ ָ ָ לכארה ִאיז ָדאס ַא ָ ְ ְ ֶ
דאלטע ַ ָ ָ ְִ ָ
דארֶ מעָ דאס פארוואס ַ ְ
חברָ ְ ַ . לעכטער ָ ֵ
ליגט ָדא י איַ א ְ ֶ ְ ֶ מענטְ ִ ,
לעכטְ ְ ֶ
ְֶ ְְ
כלל
מענטַ ְ ִ ,
גטער ֶ ְ ְ
עצַ א ֶ מענטָ וואס ִאיז ְ ֶ ֶ
עטָ ?נאר ֶעס ֶקעֵ זייַ א ֶ ְ ְ אזנדער ֶ ְ
ַ ְֶ
חבר .איִ איֶ וועל ִזי
אסיגע ָ ֵ
ניט ֵקייֶ ִ ַ אער ַפאר ִמיר ִאיז ֶער ִ ְ אדָ רעֶ ָ ,ניט ֵקייָ ָ
ִ ְ
איערטער
עטִ מירַ ,אז ֶדער ֶ ְ ְ ֶדעריער ֶ ְ
אדֶ ִ ֶ .
רענגעְ ָ
חבר'ֶ ,קעָ דאס ִמיר ְ ֶ ְ ִֶמיט ִאיֵ ַ
אנז
מענטָ וואס ִאיז ַפאר ְ אזא ֶ ְ ְ'אדָ רע' ,אֵ סיי פַ ַ
דערווייטערֵ סיי פַ אָ ָ
אנז ֶ ְ ַ ֶ ְָזאל ְ
'חבר ָרע'.
ַא ָ ֵ
אסיג
זענעִ ַ חבריָ וואס ֶ ֶ
מענטָ האט ֲ ֵ ִ"יעדער ֶ ְ ְאיסגעפירטֶ ֶ ,
ְֶ ִ ְ ֶדער ִ ָ ֶ
ינאווער ָרב ָהאט
אסיג ַפאר ִמיר, זענעִ ַ
חבריָ וואס ֶ ֶ געווע פִ די ֲ ֵ ִ
ניט ֶ ֶ
יענער ִאיד ִאיז ִ ְ
ַפאר ִאיֶ ֶ .
פארגרינגער,
די ִאי צְ ֶ ְ ִ ְ ְ ַ אער ְ ֵוואגֶ ָ .
מיטגענמעִ איֵ מייְ ָ
ניט ִ ְ ֶ ֶ
דעריער ָהאִ איִ איְ ִ
ֶ ִ ֶ
נסיעה".
געלט ַפאר ֶדער ְ ִ ָ געגעְ ֶ
דארפֵ גיי צפסָ ,האִ איִ איְ ֶ ֶ
ניט ַ ְ ְ
ַאז ֶער ָזאל ִ ְ
איסגעגאס
ְֶ ָ ְ יענקעלע זי"ע אִ זי
רי ַ ְ ֶ ֶ
געקמע צ הרה"ק ַ ִ אמאל ִאיז ַא ִ ְ ֶ ְ ַ
אינגערמאֶ ֶ ַָ
זכה
ניט ָ
האָ נאְ ִ
געהאט ,אִ מיר ָ ְ
חתנה ֶ ַ
אכצָ יאר ֲ ָ
"ריִ ,איִ י יְ ְ ַ
הארִ ַ ,
ָדאס ַ ְ
קמא".
זרע ֶל ַ ָ ָגעווע צַ ֶ
ֶ ֶ
הימל ָהאט ֶמעִ דיר דח .פְ ִ יסט ָדאַ א ַ ְ ָ געזאגט" ,דְ ִ
ציק ִאיְ ָ ֶ ָהאט ֶדער ַ ִ
טאלאנט
איסצנצֶ דעְ ַ ַ
ְ ְ ניט ֵקייְ רת
האסט ִ ְ
דחנת .דְ ָ טאלאנט פָ ְ ַ
געאנקֶ דעְ ַ ַ
ֶ ָ ְְ
איסנצ
ְ ְ דארפסט ֶעס
טבה ,דְ ְ ְ ַ אייגענעָ
הנאה אַ פאר ֵדייֶ ֶ ֵ אייגענער ֲ ָ ָ
ָנאר ַפאר ֵדייֶ ֶ ֵ
פריילי
רנת ְ ֵ ִ
דיינע ִ ְאיסנצֶ ֵ
ְ ְ וועסט
וכהֶ ,ווע דְ ֶ
חתָ ַ ְ
מח צֵ זייָ ָ
עבדת ה'ַ ֵ ַ ְ ,ַפאר ֲ ַ
מה ,אֶ מעֶ וועט נגד ִ ָ
מה ְ ֶ ֶ
הימל ִ ָ
פיר פְ ִ
אנדערעֶ ,וועט ֶמעִ זיִ מיט ִדיר ִ ְ מאכֶ ֶ ְ ַ
צְ ַ
מאכ."
פרייליְ ַ
ִדי איִ ֵ ְ
יט לב שומע מעשיות או הנהגות
וכה,
חתָ ַ ְ
מח צֵ זייָ ָ
אנגעהיַ ֵ ַ ְ
ְ נאכדעָ וואס ֶער ָהאט ָ ְ ֶ
קרצע ֵצייט ָ ְ ֶ אֶ ַ
טאקעַ ,א ְ ֶ
קמא.
זרע ֶל ַ ָ ָגעווע צַ ֶ
זכה ֶ ֶ
ָהאט ֶער ֶ
אינע
זאגט ִ ֶ
ווערטער ָוואס ֶמעְ ָ
ערקלערט ִדי ֶ ְ ֶ
אמאל ֶ ְ ְ ֶ ְ
יענקעלע זי"ע ָהאט ַ ָ הרה"ק ַ ִ
רי ַ ְ ֶ ֶ
הרה
כרֵ ְ ַ
מחלָ ְ ,
ת ֵ ַ ְ
ת ַ ָ
מר ַ ָ
ראי לָ ,ל ֵ ביעי ָ ָ
מקִ ִ ְ
"ל ְ ַ ֵ
מקָ :''ל ְ ַ ֵ
זמר ֶֶָ
על."
מאד ַעל ִי ָ ֳ
ְ ֹ
כר הרה ְ ֹ
מאד'ֵ ,זייַ ְ 'כרֵ ְ ַ
זאגטָ ְ ,
סתירהֶ .מעְ ָ
ווערטער איס ִווי ַא ְ ִ ָ לכארה ֶ ֶ
זעעִ די ֶ ְ ֶ ְִ ָ
מעיָ ,וואס
זיינע ַ ֲ ִ
על ,'ליט ֵ ֶ'על ִי ָ ֳ
זאגט ֶמעַ ,דערנאְ ָ
גלייָ ְ ֶ זייער ְגריס ,אֵ ְ
ִאיז ֵ ֶ
קמט ִאי.
וויפיל ֶעס ְ אקמט ְליז ִ ִ
ְ מיינט ַאז ֶער ַ
ֵ ְ
תגעזאגט – ִאיז ַאזיֶ :ווער ֶעס ִהיט ַ ָ
יענקעלע ֶ ָ ְ
דערפָ – האט ר' ַ ְ ֶ ֶ ָנאר ֶדער ְ ַ
ט ֶ ְ
ת ,איִ אי מחל ֵזייֶ דעָ ַ
ניט ְ ַ ֵ
מחב ַעל ִי ִדיַ ,אז ֶער ָזאל ִ ְ
וויפיל ֶער ִאיז ְ ָ
ְליז ִ ִ
על,'
'על ִי ָ ֳ
כר ַאקמט ֵזייָ ָ
ְ איינער ַ
אזא ֵ ֶמחלַ ַ ,'
ת ֵ ַ ְת ַ ָמר ַ ָ
'ל ֵ ֵגייט ַאריָ
וויפיל ֶער ָהאט ֶגעט.
ליט ִ ִ
אליי,
ת פִ זיֵ ַ הייליגט ֶדעָ ַ
ראי לֶ 'ער ֵ ִ ְ ביעי ָ ָ אער ֶדער ָוואס ִאיז ַא ְ ַ ֵ
'מקִ ִ ְ ֶָ
ת אֵ סיי א הכנת צָ ַ זיינע ַ ָ
נמהֵ ,סיי ִאיֶ ֵ
גאנצע ְ ָ ָ
האר אִ מיט ִדי ַ ְ ֶ
גאנצְ ַ
מיטְ ְ ַ
ִ ְ
כר ִאיז ָגאר ְגריס.
מאד'ֵ ,זייָ ָ
הרה ְ ֹ
'כרֵ ְ ַ
זאגט ֶמעָ ְ אליי ,איִ איְ ָ ת ַ ֵ ַָ
זכותו יג עלינו אמ
