gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫אידיש‬ ‫ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'‬ ‫‪020 81917000‬‬ ‫[‪]ex3,1.11.1‬‬ ‫'שגיאות מי יבין' ‪ -‬אי אפשר לבר בלא תבן‬ ‫בבקשה‪ ,‬המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע‬ ‫למו''ל למען יתוקן אי''ה‬ ‫להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל‬ ‫‪levshomeya@gmail.com‬‬ ‫סדר ועימוד‪:‬‬ ‫א‪ .‬י‪ .‬גרינוואלד ‪)972( 054-8494370‬‬ ‫ניקוד‪ :‬ישראל פויגל ‪)972( 054-8435096‬‬ ‫תוכן הענינים‬ ‫טריט א‪  ‬‬ ‫‪‬ריט‬ ‫‪‬אגלייט‪ ‬א‪‬י‪  ‬‬ ‫מלאכי‪    ‬‬ ‫‪‬‬ ‫עבד ‪  ‬‬ ‫נאמ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ה‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬אגלייט‪ ‬אי‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ו‬ ‫מלאכי‪    ‬‬ ‫‪‬‬ ‫גענ‪‬מע‪ ‬מיט ‪ ‬‬ ‫נ‪‬י‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ו‬ ‫געווע‪ ‬אר‪  ‬‬ ‫אליעזר ‪‬איז ‪ ‬‬ ‫‪  ‬‬ ‫המ‪‬ני ‪  ‬‬ ‫מעלה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ז‬ ‫מלאכי‪  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫חנה ‪  ‬‬ ‫מלא‪ ‬ה' ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ח‬ ‫‪‬‬ ‫יצ‪‬ה ‪‬ל‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ט‬ ‫מלאכיו ‪  ‬‬ ‫‪‬י ‪   ‬‬ ‫מענט‪  ‬א ‪  ‬‬ ‫‪‬לא‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬י‬ ‫‪‬א ‪  ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫א‪‬יספיר‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬יא‬ ‫מלאכי‪   ‬‬ ‫העלפ‪‬‬ ‫‪‬די ‪   ‬‬ ‫מ‪‬ליכי‪ ‬א‪‬ת‪ – ‬ל‪  ‬‬ ‫ר‪‬י‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬יא‬ ‫‪ ‬‬ ‫לע‪‬מת ‪‬זה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יב‬ ‫‪‬זה ‪ ‬‬ ‫נ‪‬מ‪‬ת פ‪   ‬‬ ‫צ‪‬יקי‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬יג‬ ‫‪‬‬ ‫מעשיות או‪ ‬הנהגות‬ ‫פו‪ ‬הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע‬ ‫לרגל די יארצייט וואס געפאלט אויס או‪ ‬שבת קודש – כ"ז מרחשו‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬יז‬ ‫‪‬‬ ‫ה‬ ‫לב שומע ‪ ‬מלאכי‪ ‬באגלייט‪ ‬אוי‪ ‬טריט או‪ ‬שריט‬ ‫‪‬רה‬ ‫חיי ָ ָ‬ ‫‪‬ר‪‬ת ַ ֵ‬ ‫ָָ ַ‬ ‫‪‬ריט‬ ‫טריט א‪ִ ְ ‬‬ ‫‪‬אגלייט‪ ‬א‪‬י‪ִ ְ ‬‬ ‫מלאכי‪ְ ֵ ְ ַ ‬‬ ‫ַ ְָ ִ‬ ‫נ‪‬י‪‬‬ ‫גענ‪‬מע‪ִ ‬מיט ִ ִ‬ ‫געווע‪ַ ‬אר‪ֶ ֶ ‬‬ ‫‪‬אגלייט‪ִ ‬אי‪ֶ ֶ ִ ֱ  ‬‬ ‫אליעזר ִאיז ֶ ֶ‬ ‫נאמ‪ִ ָ ְ ַ  ‬‬ ‫מלאכי‪ְ ֵ ְ ַ ‬‬ ‫עבד ֶ ֱ ָ‬‫‪ֶֶ ‬‬ ‫‪‬לא‪‬‬ ‫יצ‪‬ה ָל‪ַ  ‬א ֶ ְ ְ‬ ‫מענט‪ַ  ‬א ַ ְ ָ‬ ‫מלא‪ ‬ה' ‪ִ ‬י ַ ְ ָ ָ‬ ‫מלאכיו ְ ַ ֶ‬ ‫מעלה ‪ֶ ֹ ‬‬ ‫חנה ַ ְ ַ‬ ‫המ‪‬ני ַ ְ ָ‬ ‫מלאכי‪ֵ ֲ ‬‬‫‪ִ ְָ ַ ‬‬ ‫נ‪‬מ‪‬ת‬ ‫לע‪‬מת ֶזה ‪ָ ְ ‬‬ ‫ר‪‬י‪ֶ  ‬זה ְ ַ‬‫מ‪‬ליכי‪ ‬א‪‬ת‪ְ – ‬ל‪ִ ַ ‬‬ ‫א‪‬יספיר‪ִ ִ  ‬‬‫ְִ ְ‬ ‫העלפ‪‬‬ ‫‪ִ ‬די ַ ְ ָ ִ‬ ‫מלאכי‪ְ ְ ֶ ‬‬ ‫צ‪‬יקי‪‬‬ ‫פ‪ִ ִ ַ ‬‬ ‫דארטן‬ ‫דארף ָ ְ ְ‬ ‫‪ï‬לאן ֶוועם ֶער ַ ְ‬‫גענ‪õ‬יע ְ ַ‬ ‫ֶ‬ ‫ָאן ַא ֶ‬ ‫נאמן‬ ‫עבד ֶ ֱ ָ‬ ‫ֶֶ‬ ‫האנדלט ִזי‪ ü‬פ‪ä‬ן‬ ‫נאכדערצ‪ֶ ä‬ווען ֶעס ַ ְ ְ ְ‬ ‫טרעפן‪ְ ֶ ְ ָ ,‬‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫לפני‪) ý‬כד ז(‬ ‫מלאכ‪ֶ ָ ְ õ‬‬ ‫י‪Ł‬לח ַ ְ ָ‬ ‫ה‪ä‬א ִ ְ ַ‬ ‫‪êé‬ה ָוואס ִזי ָזאל ֵזיין‬‫א‪õ‬יסקל‪õ‬י‪à‬ן ַא ַ ָ‬ ‫ְְ ְ‬ ‫ֵגיין‬ ‫עבד ַ ְ ָ ָ‬ ‫אברהם‬ ‫אליעזר ֶ ֶ‬ ‫פארציילט ִווי ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫‪õô‬רה ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ִדי ָ‬ ‫א‪ë‬ה‪õ‬ת‪.‬‬‫א‪õ‬יסדערוועלטער ִ ָ‬ ‫ְֶ ְֶ ְֶ‬ ‫איינער פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫קנעכט ָוואס ָהאט‬ ‫געטרייער ְ ֶ ְ‬ ‫– ֶדער ֶ ְ ֵ ֶ‬ ‫זעלטענער‬ ‫אבינ‪ִ ä‬מיט ַא ֶ ְ ֶ ֶ‬ ‫אברהם ָ ִ‬‫‪à‬אדינט ַ ְ ָ ָ‬ ‫ַ ִ ְ‬ ‫אליעזר ָהאט‬ ‫עבד ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ֶ ְ ֵ ֶ‬ ‫געטרייע ֶ ֶ‬ ‫ֶָ‬ ‫‪à‬אפעל‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ַא ַ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫אי‪à‬ערגעגע‪à‬נקייט ָהאט ַ‬ ‫ִ ֶ ְ ֶ ֶ ְ ְֵ‬ ‫‪à‬נאמנ‪ä‬ת‪,‬‬ ‫‪Ł‬ליח‪ä‬ת ְ ֶ ֱ ָ‬‫א‪õ‬יסגעפירט ֵזיין ְ ִ‬ ‫ְֶ ִ ְ‬ ‫‪êé‬ה ַפאר‬ ‫‪à‬רענג ַא ַ ָ‬ ‫"גיי ְ ֶ ְ‬ ‫אברהם ֵ‬ ‫פ‪ä‬ן ֵזיין ַהאר ַ ְ ָ ָ‬ ‫פלייס ָהאט ֶער ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס‬ ‫ִמיט ְגר‪õ‬יס ְ ֵ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬ו‪õ‬ירן‬ ‫אברהם ָהאט ַ ְ ְ‬ ‫יצחק" ַ ְ ָ ָ‬ ‫ֵמיין ז‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫‪ï‬עקלע‪ ü‬פ‪ä‬ן‬ ‫א‪õ‬יפן ֶוועג ִמיט ֶ ְ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫געלאזט‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫‪Ł‬ב‪ä‬עה‪ַ ,‬אז ֶער ָזאל‬ ‫האר‪à‬ער ְ ָ‬ ‫אליעזר ִמיט ַא ַ ְ ֶ‬ ‫ֱ ִ ֶֶ‬ ‫פאלגן ֵזיין ַהאר א‪ä‬ן‬ ‫‪é‬די צ‪ְ ְ ָ ä‬‬ ‫מ‪ô‬נ‪õ‬ת‪ֵ ְ ,‬‬ ‫טייערע ַ ָ‬ ‫ֵ ֶֶ‬ ‫‪à‬רענגען ֶדער‬‫‪Ł‬ליח‪õ‬ת א‪ä‬ן ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יספירן ֶדעם ְ ִ‬‫ְ ִ ְ‬ ‫געלעגן א‪õ‬יף‬ ‫מיסיע ָוואס ִאיז ֶ ֶ ְ‬‫א‪õ‬יספירן ֶדער ִ ְ ֶ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫אנווייז‪ä‬נגען ָוואס‬ ‫ְֶ‬ ‫‪ï‬אסיגע ִ‪ üäâŁ‬ל‪õ‬יט ִדי ָ ְ ֵ‬ ‫ַ ִ ֶ‬ ‫‪Łà‬למ‪ä‬ת‪.‬‬ ‫ִאים ִ ְ ֵ‬ ‫געזאגט‪.‬‬ ‫פארא‪õ‬יס ֶ ָ ְ‬ ‫אברהם ָהאט ִאים ָ ְ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫אבינ‪ָ ä‬האט ַאר‪õ‬יס‬ ‫אברהם ָ ִ‬‫איידער ַ ְ ָ ָ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫‪à‬כלל ִ ְ‬ ‫אליעזר ִאיז ִ ְ ַ‬ ‫א‪õ‬יפגא‪à‬ע פ‪ä‬ן ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫ְַ ֶ‬ ‫ִדי‬ ‫אליעזר‪ָ ,‬האט‬ ‫עבד ֶ ִ ֶ ֶ‬ ‫גע‪Ł‬יקט ֵזיין ֶ ֶ‬ ‫ֶ ִ‬ ‫‪Ł‬ליח‪ä‬ת צ‪ä‬‬ ‫גרינגער ְ ִ‬ ‫געווען ֵקיין ְ ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫י‪Ł‬לח‬ ‫אנגעווא‪ä‬נט‪Ł‬ען )כד ז( ה‪ä‬א ִ ְ ַ‬ ‫ְְ ֶ‬ ‫ֶער ִאים ָ ְ ֶ‬ ‫געווא‪ä‬סט ֵקיין‬ ‫ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ‬ ‫א‪õ‬יספירן; ֶער ָהאט ִ ְ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫זאלן ִמיט‬‫מלאכים ָ ְ‬ ‫לפני‪ֶ ִ ֵ ý‬‬ ‫הייליגע ַ ְ ָ ִ‬ ‫מלאכ‪ֶ ָ ְ õ‬‬‫ַ ְָ‬ ‫ווענדן‪,‬‬ ‫דארף ִזי‪ְ ְ ֶ ü‬‬ ‫וועמען ֶער ַ ְ‬ ‫נאמען צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫ָ ֶ‬ ‫א‪õ‬יספירן ֵזיין‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫העלפן‬ ‫ֵגיין ִמיט ִדי‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִדי‪ְ ְ ֶ ü‬‬ ‫אנווייז‪ä‬נגען‬ ‫ְֶ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ָ ְ ֵ‬ ‫ֶ‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס ֶער ָהאט ַ‬ ‫ָ ְ‬ ‫געקענט‬ ‫אליעזר ָהאט ָדאס ָנאר ֶ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬ליח‪ä‬ת‪ֶ ֶ ִ ֱ ,‬‬ ‫ְ ִ‬ ‫פארט ָהאט ֶער‬ ‫ז‪ä‬כן‪ְ ָ ,‬‬ ‫אברהם ָוואס צ‪ְ ä‬‬ ‫פ‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫געהאט‬ ‫ווי‪à‬אלד ֶער ָהאט ֶ ַ‬ ‫א‪õ‬יספירן ִ ַ ְ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫אנ‪ä‬נג ִווי ַאז‪õ‬י א‪ä‬ן ווא‪ä‬‬ ‫געהאט ֵקיין ַ ְ‬‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ‬ ‫ִ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ִאים ַ ְ ֵ‬ ‫‪à‬אגלייט‬ ‫הימלי‪Ł‬ע ‪õé‬ח‪õ‬ת ָוואס ָ ְ‬ ‫ִ ְ ִ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬ערטן ִז‪ää‬ג‪ֶ ,‬ער‬ ‫טרעפן ֶדעם ַ ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶער ֵגייט ְ ֶ ְ‬ ‫גאנצע ֶוועג‪.‬‬‫ֶדעם ַ ְ ֶ‬ ‫פרעמד‬ ‫‪ïŁ‬אצירן ִאין ֶדער ְ ֶ ְ‬‫געדארפט ְ ַ ִ ְ‬ ‫ָהאט ֶ ַ ְ ְ‬ ‫פרשת חיי שרה ‪ ‬לב שומע‬ ‫ו‬ ‫מלא‪ֶ ü‬וועט ִאים‬ ‫אבינ‪ַ ä‬אז ַא ַ ְ ָ‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫‪‬אגלייטן ִאים‬ ‫מלאכים ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ַ ְָ ִ‬ ‫געפינען ַא ְפר‪õ‬י ַפאר‬ ‫‪à‬אגלייטן‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ֶוועט ֶ ִ ֶ‬ ‫ַ ְֵ ְ‬ ‫א‪õ‬יפ'ן‬ ‫ְ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט‬ ‫‪à‬ח‪ç‬י ְ ֵ ְ‬ ‫ר‪à‬ינ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫ַאז‪õ‬י ִווי ֶדער ַ ֵ‬ ‫דערי‪à‬ער‬ ‫וועגן‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ִ ֶ‬ ‫הימלי‪Ł‬ע ֶ ְ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ִ ְ ִ ü‬‬ ‫יצחק ְ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫‪êé‬ה‬ ‫טרם ִ ָ‬‫ויהי "ה‪ä‬א" ֶ ֶ‬ ‫ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )כד‪ ,‬טו( ַ ְ ִ‬ ‫טיטל‬ ‫מיט'ן ִ ְ‬ ‫אנגער‪ä‬פן ִ ְ‬ ‫דעמאלטס ָ ְ ֶ ְ‬ ‫ווערט ֶער ֶ ָ ְ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫א‪õ‬יפן‬ ‫ְ‬ ‫מר‪ä‬מז‬ ‫ווארט 'ה‪ä‬א' ִאיז ְ ָ‬ ‫לד‪à‬ר ַאז ָדאס ָ ְ‬ ‫ְַ ֵ‬ ‫מלא‪ָ ü‬וואס‬‫פ‪ä‬נעם ַ ְ ָ‬ ‫נאמען ֶ‬ ‫א‪õ‬יפ'ן ָ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫א‬ ‫ִאי‪, Ł‬‬ ‫צ‪ä‬גע‪Ł‬טעלט‬ ‫ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫וועלכע ָהאט‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טן‪ֶ ְ ֶ ,‬‬ ‫ֶ ְ ְ ְ‬ ‫‪à‬אגלייט‪ ,‬א‪ä‬ן ֶווען ֶדער ֵנס ִאיז‬ ‫ָהאט ִאים ַ ְ ֵ‬ ‫ד‪ä‬רך ֶדעם‬ ‫אליעזר ְ‬ ‫הילף ַפאר ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫הימלי‪Ł‬ע ִ ְ‬ ‫ִ ְ ִ ֶ‬ ‫‪à‬ת‪ä‬אל‬ ‫לבן א‪ä‬ן ְ ֵ‬ ‫געווארן‪ַ ,‬אז ָ ָ‬ ‫פארענדיגט ֶ ָ ְ‬ ‫ַ ְ ְִֶ ְ‬ ‫דערמאנט‪,‬‬ ‫אבינ‪ָ ä‬האט ֶ ְ ַ ְ‬ ‫אברהם ָ ִ‬‫מלא‪ָ ü‬וואס ַ ְ ָ ָ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫ווערן‬ ‫רבקה ָזאל ֶ ְ‬ ‫געווען ַאז ִ ְ ָ‬‫מס‪é‬ים ֶ ֶ‬‫הא‪à‬ן ַ ְ ִ‬ ‫ָ ְ‬ ‫געזאגט‬ ‫אבינ‪ָ ä‬האט ִאים ֶ ָ ְ‬ ‫אברהם ָ ִ‬‫ַאז‪õ‬י ִווי ַ ְ ָ ָ‬ ‫מענט‪ַ ,Ł‬דאן‬ ‫פרעמדן ֶ ְ ְ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ַ ü‬א ְ ֶ ְ ְ‬‫אוועקגעפירט ְ‬ ‫ֶַ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫מלא‪ַ ü‬פאר‬ ‫‪Ł‬יקן ֵזיין ַ ְ ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָזאל ִ ְ‬ ‫"דער ַ ֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ארגינעלן‬ ‫צ‪ä‬ריק‪à‬אק‪ä‬מען ֵזיין ָ ְ ִ ֶ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫אליעזר ִ ְ ַ‬‫ָהאט ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫נעמען ַא ְפר‪õ‬י ַפאר ֵמיין‬ ‫וועסט ֶ ֶ‬ ‫ִדיר‪ ,‬א‪ä‬ן ד‪ְ ֶ ä‬‬ ‫עבד )עיי"ש(‪.‬‬ ‫טיטל ֶ ֶ‬‫ִ ְ‬ ‫חרן"‪.‬‬ ‫ז‪ä‬ן פ‪ä‬ן ָ ָ‬ ‫דערי‪à‬ער ֶזעען ִמיר‪ַ ,‬אז ִ‪à‬יז ֶווען ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫אליעזר‬ ‫ֶ ִ ֶ‬ ‫געווען ַאר‪‬ם‬ ‫אליעזר ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ֱ ִ ֶֶ‬ ‫ר‪ä‬פט ִאים‬ ‫רבקה‪ְ ,‬‬ ‫געפ‪ä‬נען ִ ְ ָ‬ ‫ָהאט ֶ ֶ‬ ‫נ‪‬ים‬ ‫גענ‪‬מען ִמיט ִ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫א‪à‬ער פ‪ä‬ן‬ ‫'עבד'‪ֶ ָ ,‬‬‫טיטל ֶ ֶ‬ ‫מיטן ִ ְ‬‫‪õô‬רה ָאן ִ ְ‬ ‫ִדי ָ‬ ‫אסא‪ü‬‬ ‫חז"ל )פרקי דרבי אליעזר טז( ֶ ְ ֵ ְ‬ ‫דערציילן ַ ַ‬ ‫ֲַ‬ ‫‪à‬ר‪ä‬נעם‬‫אנגעק‪ä‬מען צ‪ä‬ם ְ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫רבקה ִאיז ָ ֶ‬ ‫ֶווען ִ ְ ָ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫נ‪í‬ים ָוואס ָ ְ‬ ‫ווא‪ä‬נדערליכע ִ ִ‬ ‫ְֶ ְ ִ ֶ‬ ‫טיטל‬ ‫מיטן ִ ְ‬ ‫‪õô‬רה ִ ְ‬ ‫אנגער‪ä‬פן ִאין ִדי ָ‬ ‫ווערט ֶער ָ ְ ֶ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫גאנצע ֶוועג‪ ,‬הקב"ה‬ ‫אליעזר ֶדער ַ ְ ֶ‬ ‫‪à‬אגלייט ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫ַ ְֵ‬ ‫געענדיגט ֵזיין‬ ‫ווידער ֶווען ֶער ָהאט ֶ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫'אי‪ֶ ִ ,'Ł‬‬ ‫ִ‬ ‫אליעזר א‪ä‬ן‬ ‫צ‪ä‬געפירט ַפאר ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫ִֶ ְ‬ ‫‪à‬ה‪áŁ‬חה‬ ‫ָהאט ְ ַ ְ ָ ָ‬ ‫מס‪é‬ים‬‫הא‪à‬ן ַ ְ ִ‬‫לבן ָ ְ‬ ‫‪à‬ת‪ä‬אל א‪ä‬ן ָ ָ‬‫‪Ł‬ליח‪ä‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ְ ֵ‬ ‫ְ ִ‬ ‫מלאכים ַאז ֶדער ִ‪ָ üäâŁ‬זאל‬ ‫צ‪ä‬גע‪Ł‬טעלט ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ר‪ä‬פט ִדי‬ ‫רבקה‪ְ ,‬‬ ‫געווען צ‪ֶ ä‬דער ִ‪ üäâŁ‬פ‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫ק‪ä‬מען‪ַ .‬א ֶוועג ָוואס ִאין‬ ‫ֶ‬ ‫צ‪Łä‬טאנד‬ ‫ְ ַ ְ‬ ‫'עבד'‪,‬‬ ‫טיטל ֶ ֶ‬ ‫מיט'ן ִ ְ‬ ‫ווידער ִ ְ‬ ‫‪õô‬רה ִאים ִ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫זי‪à‬עצן ֶטעג‪,‬‬‫געד‪õ‬יערט צ‪ֵ ä‬גיין ִ ֶ ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫אלגעמיין ֶ‬ ‫ַ ְֶ ֵ‬ ‫גער‪ä‬פן ִאי‪ַ ,Ł‬אז‪õ‬י‬ ‫ווערט ֶ ְ‬ ‫מלא‪ְ ֶ ü‬‬ ‫ִווי‪à‬אלד ַא ַ ְ ָ‬ ‫ַ ְ‬ ‫דריי‬ ‫געד‪õ‬יערט ְ‪à‬ל‪õ‬יז ְ ֵ‬ ‫ְֶ‬ ‫אליעזר ֶ‬ ‫ָהאט ַפאר ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫עטליכע ָמאל ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק ֶדער‬ ‫‪Ł‬טייט ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫ִווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫געטראגן פ‪ä‬ן‬ ‫מלא‪ָ ü‬האט ִאים ֶ ְ ָ ְ‬ ‫‪Ł‬עה‪ַ ,‬א ַ ְ ָ‬ ‫ָָ‬ ‫מלא‪) ,ü‬דניאל ט‪ ,‬כא(‬ ‫'אי‪ Ł‬א‪õ‬יף ַא ַ ְ ָ‬ ‫טיטל ִ‬ ‫ִ ְ‬ ‫ה‪â‬ר‪ַ .ü‬אז‪õ‬י א‪õ‬י‪ü‬‬ ‫קפיצת ַ ֶ ֶ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ַ ִ ְ ü‬‬ ‫חרן ְ‬ ‫חבר‪õ‬ן ִ‪à‬יז ָ ָ‬‫ְֶ‬ ‫האי‪Ł‬‬ ‫'ו‪ç‬אמר ָ ִ‬ ‫‪á‬בריאל'‪) ,‬בראשית לז‪ ,‬יז( ַ ֹ ֶ‬ ‫'והאי‪ֵ ִ ְ ַ Ł‬‬‫ְִָ‬ ‫רבקה ָוואס ִזי ִאיז ָדא‪ü‬‬ ‫געווען ַא ֵנס ַאז ִ ְ ָ‬ ‫ִאיז ֶ ֶ‬ ‫געזען ִווי‬ ‫אליעזר ָהאט ֶ ֶ‬ ‫מ‪å‬ה'‪ ,‬א‪ä‬ן ֶווען ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫נסע‪ֶ ִ ä‬‬ ‫ְָ‬ ‫יענעם ָטאג‬ ‫מלכים ִאיז ֶ ֶ‬ ‫געווען ַא ַ‪à‬ת ְ ָ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫אר‪õ‬יפגעק‪ä‬מען‬ ‫ֶ‬ ‫‪à‬ר‪ä‬נעם ִאיז ַ ְ ֶ‬ ‫וואסער ִאין ְ ֶ‬ ‫ִדי ַ ֶ‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס‬ ‫וואסער‪ְ ָ ,‬‬‫‪Ł‬ע‪ï‬ן ַ ֶ‬ ‫אר‪õ‬יסגעגאנגען ֶ ְ‬ ‫ַ ְ ֶ ַ ְֶ‬ ‫פאר‪Ł‬טאנען‬ ‫א‪ë‬נ‪ָ ,ä‬האט ֶער ַ ְ ְ ַ ֶ‬ ‫רבקה ִ ֵ‬‫אקעגן ִ ְ ָ‬‫ֶַ ְ‬ ‫אר‪õ‬יסגיין‪.‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ֵ‬ ‫קיינמאל ִ ְ‬ ‫פלעגט ֵ ְ ָ‬ ‫ִזי ְ ֶ ְ‬ ‫‪à‬רכה פ‪ä‬ן‬ ‫געווארן ִדי ְ ָ ָ‬‫מק‪ç‬ם ֶ ָ ְ‬ ‫ַאז ֶעס ִאיז ְ ֻ ָ‬ ‫א‪ .‬הגה"צ רבי יעקב מאיר שעכטער שליט"א ברענגט אי‪ ‬זיי‪ ‬ספר 'לקט אמרי‪) '‬עמוד קי(‪ ,‬אז‬ ‫די ערשטע אות פו‪ ‬די ווארט 'איש' איז די אות אל"‪ ,‬ראשי תיבות א'ר‪ ,‬או‪ ‬די לעצטע‬ ‫אות פו‪ ‬די ווארט 'איש' איז די אות שי"‪ ,‬ראשי תיבות ש'מי‪ ,‬או‪ ‬אינדערמיט איז דא א‬ ‫יו"ד‪ .‬דאס קומט צו ווייז‪ ‬אז דער עבודה פו‪ ‬א איד איז צו מעלה זיי‪ ‬די ארציו"ת צו‪‬‬ ‫רוחניות‪ ,‬אלע זאכ‪ ‬וואס געפינע‪ ‬זי‪ ‬אוי‪ ‬דער וועלט‪ ,‬דאר‪ ‬דער מענטש דאס אויסנוצ‪ ‬אלס‬ ‫א הייליג מיטל‪.‬‬ ‫ז‬ ‫לב שומע ‪ ‬מלאכי‪ ‬באגלייט‪ ‬אוי‪ ‬טריט או‪ ‬שריט‬ ‫אייגענע ָרצ‪õ‬ן‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫פארקערט ִווי ֵזיין ֵ ֶ ֶ‬‫ַ ְֶ ְ‬ ‫געווען ַא ֵנס ַאז ִזי ָהאט‬ ‫א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י א‪õ‬י‪ִ ü‬איז ֶ ֶ‬ ‫אמת ִאיז‬ ‫‪ł‬פת ֱ ֶ‬ ‫זאגט ֶדער ְ ַ‬ ‫דערי‪à‬ער ָ ְ‬ ‫ֶ ִ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ִמיט ַא‬‫חת‪ä‬נה צ‪ְ ָ ä‬‬ ‫געווען ֲ ָ‬ ‫מס‪é‬ים ֶ ֶ‬‫ְַ ִ‬ ‫ס‪ï‬עציעלע‬ ‫געווארן פ‪ä‬ן ֶדעם ַא ְ ֶ ִ ֶ‬‫‪à‬א‪Ł‬אפן ֶ ָ ְ‬ ‫ַ ַ ְ‬ ‫געזען‪ ,‬א‪ä‬ן‬‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬ ‫קיינמאל ִ ְ‬ ‫ַמאן ָוואס ִזי ָהאט ֵ ְ ָ‬ ‫געקענט‬ ‫מלא‪ָ ,ü‬וואס ָהאט ֶ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬טארקע ַ ְ ָ‬ ‫ְ ַ ְֶ‬ ‫צ‪ä‬גע‪Ł‬טימט ַאז‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ְ ִ ְ‬ ‫‪à‬ת‪ä‬אל ָ ְ‬ ‫לבן א‪ä‬ן ְ ֵ‬ ‫אפ‪ָ ָ äê‬‬ ‫ֲִ‬ ‫חרן ִאין ֵאיין ָטאג‪.‬‬ ‫רבקה פ‪ä‬ן ָ ָ‬ ‫אר‪õ‬יסנעמען ִ ְ ָ‬ ‫ַ ְֶ ֶ‬ ‫יצחק‪,‬‬ ‫הא‪à‬ן ִמיט ִ ְ ָ‬ ‫חת‪ä‬נה ָ ְ‬ ‫ִרבקה ָזאל ֵגיין ֲ ָ‬ ‫ְָ‬ ‫ווערט‬ ‫אלעס ֶ ְ‬ ‫אנערקענט ַאז ַ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ַ ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ֵווייל ֵזיי ָ ְ‬ ‫א‪õ‬יבן ַאז‪õ‬י ִווי ֵזיי‬ ‫ְ‬ ‫צ‪ä‬געפירט פ‪ä‬ן‬ ‫ִֶ ְ‬ ‫‪ï‬ינקטלי‪ü‬‬ ‫ִ ְְ ְ ִ‬ ‫מעלה‬ ‫המ‪‬ני ַ ְ ָ‬ ‫מלאכים ֲ ֵ‬ ‫ַ ְָ ִ‬ ‫ו‪ç‬אמר‪ä‬‬ ‫‪ä‬בת‪ä‬אל ַ ֹ ְ‬ ‫לבן ְ ֵ‬ ‫ויען ָ ָ‬ ‫געזאגט )כד נ( ַ ַ ַ‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ָ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫ה‪‬ם‪ָ ,‬וואס ֶווען‬ ‫יעדער ִאיד ִאיז ַאן ֶ ֶ‬ ‫'עבד' ַ ֵ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫אלי‪ַ ý‬רע א‪õ‬‬ ‫‪àâ‬ר ֵ ֶ‬ ‫נ‪ä‬כל ַ ֵ‬‫ה‪â‬בר ֹלא ַ‬ ‫יצא ַ ָ ָ‬ ‫ֵמה' ָ ָ‬ ‫מצוה‬ ‫מקיים ַא ִ ְ ָ‬‫אימער ֶמען ִאיז ְ ַ ֵ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫צ‪ä‬געפירט‬ ‫ִֶ ְ‬ ‫הימל ָהאט ֶמען‬ ‫ט‪õ‬ב ַ ְ‬ ‫ִווי‪à‬אלד פ‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ריכטיג‪,‬‬ ‫מאכט ֶדעם ְרצ‪õ‬ן ה' ִ ְ ִ‬ ‫‪Łà‬למ‪ä‬ת‪ֶ ,‬מען ַ ְ‬ ‫ִ ְ ֵ‬ ‫סימן ַאז‬‫ווערן‪ִ ,‬איז ַא ִ ָ‬ ‫ַאז ֶדער ִ‪ָ üäâŁ‬זאל ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬נטערטעניגט‬ ‫פ‪ä‬ל‪Ł‬טענדיג ְ ֶ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫ְ ְ ֶ ְִ‬ ‫א‪ä‬ן ֶמען ִאיז‬ ‫גארני‪Ł‬ט‬ ‫קענען ָ ְ ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬ערט‪ ,‬א‪ä‬ן ִמיר ֶ ֶ‬ ‫ַאז‪õ‬י ִאיז ַ ֶ ְ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ֶמען‬ ‫ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ַ ,‬דאן ַ‬ ‫צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫קאמאנטירן ֶדער‪õ‬יף‪.‬‬ ‫ָ ָ ְִ ְ‬ ‫‪Ł‬טעלט‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ְ ֶ ְ‬ ‫הימלי‪Ł‬ע ‪õé‬ח‪õ‬ת‪ֶ ,‬דער ַ ֶ ֶ‬ ‫ִ ְ ִ ֶ‬ ‫טריט‬ ‫יעדן ְ ִ‬ ‫‪à‬אגלייטן א‪õ‬יף ֶ ְ‬ ‫מלאכים ָוואס ַ ְ ֵ ְ‬‫צ‪ִ ָ ְ ַ ä‬‬ ‫אלע‬‫געווען צ‪ָ ä‬אט ִדי ַ ֶ‬ ‫ז‪õ‬כה ֶ ֶ‬ ‫אליעזר ָהאט ֶ‬ ‫ֱ ִ ֶֶ‬ ‫ס‪ç‬יע‪ô‬א‬ ‫‪Ł‬ריט‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ָהאט ֶמען ִדי ִ ַ ְ ָ‬ ‫א‪ä‬ן ְ ִ‬ ‫‪ï‬רטית‪,‬‬ ‫ה‪áŁ‬חה ְ ָ ִ‬ ‫נ‪í‬ים א‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫ִִ‬ ‫ה‪õà‬רא‪.‬‬‫קענען ט‪ä‬ן ֶדעם ְרצ‪õ‬ן ַ ֵ‬ ‫‪Łâ‬מ‪ç‬א צ‪ֶ ֶ ä‬‬‫ִ ְ ַָ‬ ‫געדרייט‬‫הא‪à‬ן ִזי‪ֵ ְ ֶ ü‬‬ ‫מלאכים ָ ְ‬ ‫ליגע ַ ְ ָ ִ‬ ‫ווי‪à‬אלד ֵהיי ִ ֶ‬ ‫ִ ַ ְ‬ ‫צ‪ä‬געהאלפן ַאז‬ ‫הא‪à‬ן ִאים ֶ ָ ְ ְ‬ ‫ַאר‪ä‬ם ִאים א‪ä‬ן ֵזיי ָ ְ‬ ‫חד‪Ł‬‬ ‫)ז‪õ‬הר ָ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬‬ ‫ז‪õ‬הר ַ ָ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ַ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫‪Ł‬ליח‪ä‬ת‪ָ .‬וואס‬ ‫א‪õ‬יספירן ֶדער ְ ִ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫קענען‬ ‫ֶער ָזאל ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬מע‪õ‬ן‬ ‫ר‪à‬י ִ ְ‬ ‫אמר ַ ִ‬ ‫‪ô‬ר‪ä‬מה(‪ַ ָ ,‬‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ת ְ ָ‬ ‫אנפאנג ָ ָ ַ‬ ‫ְַָ ְ‬ ‫‪â‬בר‬‫‪Ł‬טרענגט ִזי‪ָ ü‬אן צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ַא ָ ָ‬ ‫ֶמער ֶמען ְ ְ ֶ ְ ְ‬ ‫‪Ł‬טייט א‪õ‬יף‬ ‫י‪õ‬חאי‪ֶ :‬ווען ַא ִאיד ְ ֵ‬ ‫ַ‬ ‫ַ‪à‬ר‬ ‫‪Łà‬למ‪ä‬ת‪,‬‬ ‫ריכטיג ִ ְ ֵ‬ ‫מצוה ִ ְ ִ‬ ‫מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָ‬ ‫ט‪õ‬ב צ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫א‪õ‬יפ'ן ָקא‪ï‬‬ ‫ְ‬ ‫‪ô‬פילין‬ ‫לייגט ְ ִ ִ‬ ‫אינדערפרי א‪ä‬ן ֶער ֵ ְ‬ ‫ִ ְֶ ְ ְ ִ‬ ‫העכערע א‪ä‬ן‬ ‫דערפ‪ä‬ן ֶ ֶ ֶ‬ ‫ק‪ä‬מט ַאר‪õ‬יס ֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫וויקלט ִזי‪ֵ ü‬איין‬‫האנט א‪ä‬ן ֶער ִ ְ ְ‬ ‫א‪ä‬ן א‪õ‬יף ִדי ַ ְ‬ ‫אמת‬ ‫‪ł‬פת ֱ ֶ‬ ‫מלאכים‪ֶ .‬דער ְ ַ‬ ‫‪Ł‬טארקערע ַ ְ ָ ִ‬ ‫ְ ַ ְֶ ֶ‬ ‫אר‪õ‬יסצ‪ä‬גיין‬ ‫גרייט ִזי‪ֵ ְ ַ ü‬‬ ‫טלית‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ְ ֵ‬ ‫ִאין ַא ַ ִ‬ ‫ערקלערט ל‪õ‬יט ָדאס‬ ‫)תרל"ח ד"ה ברש"י אלי( ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫‪à‬אהעפטן ִזי‪ ü‬צ‪ִ ä‬אים‬ ‫פ‪ä‬ן ֵזיין ְ‪Ł‬ט‪ַ ,àä‬דאן ַ ֶ ְ ְ‬ ‫אליעזר ָהאט‬ ‫חז"ל ַאז ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫ס'‪Ł‬טייט ִאין ַ ַ‬ ‫ָוואס ְ ְ ֵ‬ ‫גייען ַאר‪õ‬יס‬ ‫מלאכים‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ֵ ֶ‬ ‫הייליגע ַ ְ ָ ִ‬ ‫ִפיר ֵ ִ ֶ‬ ‫טאכטער‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער‬ ‫פיינע ָ ְ ֶ‬ ‫געהאט ַא ֵ ֶ‬ ‫ָדא‪ַ ֶ ü‬‬ ‫פירן‬ ‫צ‪ä‬זאמען ִמיט ִאים פ‪ä‬ן ֵזיין ה‪õ‬יז‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ִ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫נעמען‬‫אבינ‪ָ ä‬זאל ֶ ֶ‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫געוואלט ַאז ַ ְ ָ ָ‬ ‫ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ר‪ä‬פן א‪õ‬יס‪:‬‬ ‫ה‪ë‬דר‪ ,Ł‬א‪ä‬ן ֵזיי ְ‬ ‫ִאים צ‪ä‬ם ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫יצחק‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫טאכטער ַפאר ִ ְ ָ‬ ‫אייגענע ָ ְ ֶ‬ ‫ֵזיין ֵ ֶ ֶ‬ ‫ק‪â‬י‪Ł‬א ֲהב‪ä‬‬ ‫‪â‬מל‪é‬א ַ ִ ָ‬ ‫לדי‪ä‬קנא ְ ַ ְ ָ‬ ‫יקרא ִ ְ ְ ָ‬ ‫ֲהב‪ָ ָ ְ ä‬‬ ‫א‪õ‬יפגעגע‪à‬ן‬ ‫ְֶ ֶ ְ‬ ‫אליעזר‬ ‫פ‪ä‬נדעסט‪‬וועגן ָהאט ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫יקירא‬ ‫לפרצ‪ä‬פא ַ ִ ָ‬‫‪â‬מל‪é‬א ְ ַ ְ ָ‬ ‫לברי‪ָ ְ ַ ְ ã‬‬ ‫יקרא ִ ְ ֵ‬ ‫ְָ ָ‬ ‫געגאנגען‬ ‫נגיע‪ä‬ת א‪ä‬ן ֶער ִאיז ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫אייגענע ְ ִ‬ ‫זיינע ֵ ֶ ֶ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫פ‪ä‬נעם‬‫צ‪ä‬רה ֶ‬ ‫גי‪à‬ט ָ‪é‬ב‪õ‬ד ַפאר ִדי ָ‬ ‫‪â‬מל‪é‬א ִ ְ‬ ‫ְ ַ ְָ‬ ‫‪é‬ונה צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ָנאר ֶדעם‬ ‫מצוה ִמיט ַא ַ ָ ָ‬ ‫ט‪ä‬ן ִדי ִ ְ ָ‬ ‫פ‪ä‬נעם‬‫פאר'ן ז‪ä‬ן ֶ‬ ‫גי‪à‬ט ָ‪é‬ב‪õ‬ד ַ ְ‬ ‫קעניג‪ְ ִ ,‬‬ ‫הייליגן ֶ ִ‬ ‫ֵ ִ ְ‬ ‫‪Ł‬ליח‪ä‬ת ִווי ַא‬ ‫פאלגן ֵזיין ְ ִ‬ ‫ה‪âð‬יק‪ְ ְ ָ ,‬‬ ‫ְרצ‪õ‬ן ַ ַ ִ‬ ‫גע‪Ł‬טאלט‪ .‬ב‬ ‫הייליגע ֶ ְ ַ ְ‬ ‫קעניג‪ַ ,‬פאר ִדי ֵ ִ ֶ‬ ‫ֶ ִ‬ ‫געווען‬‫אפ‪ָ äê‬דאס ִאיז ֶ ֶ‬ ‫עבד‪ִ ֲ ,‬‬ ‫געטרייע ֶ ֶ‬ ‫ֶ ְֵ ֶ‬ ‫ב‪ .‬נא‪ ‬שטייט אי‪ ‬זוהר )זוה"ח רות כו‪ (.‬יעדע אות תורה וואס א מענטש לערנט‪ ,‬ווערט דערפו‪‬‬ ‫פרשת חיי שרה ‪ ‬לב שומע‬ ‫ח‬ ‫מ‪ê‬חטא‬ ‫‪ðëŁ‬ילין א‪õ‬ת‪ֹ ְ ַ ִ õ‬‬ ‫ה‪ë‬לאכים ֶ ַ ִ ִ‬ ‫ְוהן ֵהם ַ ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֵ‬ ‫מלא‪ ‬ה'‬ ‫חנה ַ ְ ַ‬ ‫ֶֹ‬ ‫מלאכים‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ַ ְ ָ ִ‬ ‫ווערן ַ ַ ְ‬ ‫מצו‪õ‬ת ֶ ְ‬ ‫פ‪ä‬ן ִדי ִ ְ‬ ‫‪Ł‬טארקער ִל‪äë‬ד ָוואס‬ ‫ֶדער ְיס‪õ‬ד ִאיז ַא ְ ַ ְ ֶ‬ ‫ראטעווען ִאים‬ ‫מלאכים ָוואס ַ ֶ ֶ‬ ‫זענען ִדי ַ ְ ָ ִ‬ ‫ָדאס ֶ ֶ‬ ‫חזר'ן א‪ä‬ן‬ ‫‪Ł‬טענדיג ַ ֶ ְ‬ ‫דארפן ְ ֶ ְ ִ‬‫ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‬ ‫זינדיגן‪ַ .‬אז‪õ‬י ִווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫פ‪ä‬ן צ‪ְ ִ ְ ִ ä‬‬ ‫מצ‪õ‬ת ה'‬ ‫מקיים ִ ְ‬ ‫געדענקען‪ֶ .‬ווען ֶמען ִאיז ְ ַ ֵ‬ ‫ֶ ֶ ְֶ‬ ‫ליראיו‬ ‫סביב ִ ֵ ָ‬‫מלא‪ ü‬ה' ָ ִ‬ ‫חנה ַ ְ ַ‬ ‫)תהלים לד‪ ,‬ח( ֶֹ‬ ‫גר‪õ‬יסן‬ ‫פאלגט ֶדעם ְ ְ‬ ‫‪Łà‬למ‪ä‬ת‪ֶ ,‬מען ָ ְ ְ‬ ‫ִ ְ ֵ‬ ‫ר‪ä‬הט ַאר‪ä‬ם‬ ‫ה‪Ł‬י"ת ְ‬ ‫מלא‪ ü‬פ‪ä‬ן ַ ֵ‬ ‫ויח‪ê‬צם ֶדער ַ ְ ָ‬ ‫ְַַ ְ ֵ‬ ‫מלאכים ָוואס‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ֶמען ַ ְ ָ ִ‬ ‫ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ַ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫ט‪ä‬ען ָדאס ָוואס ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ִדי ָוואס ֶ‬ ‫העלפן‬ ‫מענט‪ Ł‬א‪ä‬ן ֶ ְ ְ‬ ‫דרייען ִזי‪ַ ü‬אר‪ä‬ם ֶדעם ֶ ְ ְ‬ ‫ְֵ ֶ‬ ‫אלעם‬‫ראטעוועט ֵזיי פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫פארלאנגט‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ַ ֶ ֶ‬ ‫ַ ְ ַ ְְ‬ ‫ס'פעלט ִזי‪ָ ü‬נאר א‪õ‬יס‪.‬‬ ‫ִאים צ‪ֶ ä‬ווען ְ ֶ ְ‬ ‫‪à‬ייזן‪.‬‬ ‫ֵ ְ‬ ‫ווערטער‬ ‫צ‪ä‬צייכענען ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫‪é‬דאי צ‪ֶ ֶ ֵ ä‬‬ ‫ֶעס ִאיז ְ ַ‬ ‫רמ‪"à‬ם )סוף הלכות מזוזה פרק ו‬ ‫פ‪ä‬נעם ַ ְ ַ‬ ‫ֶ‬ ‫‪õô‬רה פ‪ä‬ן‬ ‫ד‪ä‬ר‪ִ ü‬די ָ‬ ‫‪à‬אקאנט ַאז ְ‬ ‫ֶעס ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫הרא‪Ł‬ונים' ָ ְ‬ ‫'חכמים ָ ִ ֹ ִ‬ ‫הלכה י"ג( ִדי ֲ ָ ִ‬ ‫געווארן‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ֶ ָ ְ‬‫י‪õ‬סף ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫ֶדער ֵ‪à‬ית ֵ‬ ‫‪ô‬פילין א‪õ‬יף ֵזיין‬ ‫לייגט ְ ִ ִ‬ ‫יעדע ָוואס ֵ ְ‬ ‫געזאגט‪ֶ ֶ :‬‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫געווען ֶדער‬ ‫מלא‪ִ ü‬איז ֶ ֶ‬‫מלא‪ ,ü‬א‪ä‬ן ֶדער ַ ְ ָ‬ ‫ַא ַ ְ ָ‬ ‫קלייד‪ ,‬א‪ä‬ן ַא‬ ‫ציצית א‪õ‬יף ֵזיין ְ ֵ‬ ‫ָקא‪ ,ï‬א‪ä‬ן ִ ִ‬ ‫פלעגט‬ ‫י‪õ‬סף‪ֶ ,‬ער ְ ֶ ְ‬ ‫ֵ‬ ‫'מ‪á‬יד' ַפארן ֵ‪à‬ית‬ ‫ִַ‬ ‫פארזיכערט ַאז ֶער‬ ‫מז‪ä‬זה א‪õ‬יף ֵזיין ִטיר‪ִ ,‬איז ַ ְ ִ ֶ ְ‬ ‫ְ ָ‬ ‫‪õô‬רה‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫י‪õ‬סף ָ‬ ‫א‪õ‬יסלערנען ַפאר ֶדער ֵ‪à‬ית ֵ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫פארמאגט‬ ‫ווי‪à‬אלד ֶער ַ ְ ָ ְ‬‫זינדיגן‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ִ ְ ִ ְ‬ ‫ֶוועט ִ ְ‬ ‫הימל‪,‬‬‫פארציילן ס‪õ‬ד‪õ‬ת פ‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫פלעגט ִאים ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ֶער ְ ֶ ְ‬ ‫דערמאנען ִאים ִאין‬‫מצ‪õ‬ת ָוואס ֶ ְ ַ ֶ‬ ‫אסאך ִ ְ‬ ‫ַַ ְ‬ ‫ארא‪ï‬גע‪Ł‬רי‪à‬ן‬ ‫ֶ ְִ ְ‬ ‫אלעס ַ ָ‬‫י‪õ‬סף ָהאט ַ ֶ‬‫ֶדער ֵ‪à‬ית ֵ‬ ‫מצ‪õ‬ת‬ ‫מיינט ָדאס ֶדער ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ָ ,‬וואס ֵ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫מי‪Ł‬רים'‪ .‬ג‬ ‫'מ‪á‬יד ֵ ָ ִ‬‫ספר ַ ִ‬ ‫אינעם ֵ ֶ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫רמ‪"à‬ם‬‫זאגט ֶדער ַ ְ ַ‬ ‫מענט‪ְ ָ ?Ł‬‬ ‫דערמאנען ֶדעם ֶ ְ ְ‬ ‫ֶ ְ ַ ֶ‬ ‫באשאפ‪ ‬א מלא‪ ‬אלקי‪ ,‬וואס דער מלא‪ ‬גיבט צו פארשטיי‪ ‬די תורה וואס דער מענטש‬ ‫לערנט‪.‬‬ ‫ג‪ .‬דער בית יוס‪ ‬שרייבט אז ווע‪ ‬ער האט געלערנט משניות‪ ,‬פלעגט דער מלא‪ ‬מיט זאג‪‬‬ ‫מיט אי‪ ‬די הייליגע משניות‪ .‬אזוי אוי‪ ‬שרייבט ר' שלומיל מדרעזני‪  ‬איש צפת‪ ,‬אי‪ ‬זיי‪‬‬ ‫בריוו חודש מרחשו‪ ‬שנת שס"ז ווי פאלגענד‪ :‬יעדע מאל ווע‪ ‬דער בית יוס‪ ‬האט גע'חזר'ט‬ ‫משניות אויסווייניג‪ ,‬האט דער מלא‪ ‬זי‪ ‬אנטפלעקט צו אי‪ ‬או‪ ‬אי‪ ‬געזאגט "שלו‪ ‬עלי‪ ‬רבי‬ ‫יוס‪ ‬קארו‪ ,‬אי‪ ‬בי‪ ‬די משנה וואס דו האסט איצט געלערנט‪ ,‬אויב‪ ‬אי‪ ‬הימל שעפט מע‪‬‬ ‫הויפנס נחת פו‪ ‬דיי‪ ‬לערנע‪ ,‬או‪ ‬אי‪ ‬האב געזע‪ ‬דיי‪ ‬הייליג ארט וואס מע‪ ‬האט צוגעגרייט‬ ‫פאר דיר אי‪ ‬ג‪ ‬עד‪ ‬בזכות דע‪ ‬וואס דו לערנסט פלייסיג משניות" נא‪ ‬שרייבט ער דארט אז‬ ‫די שכני‪ ‬פלעג‪ ‬הער‪ ‬די מלא‪ ‬דאס זאג‪.‬‬ ‫בנוגע דער גרויסע וויכטיגקייט פו‪ ‬לערנע‪ ‬משניות‪ ,‬האב אי‪ ‬געהערט א מעשה פו‪ ‬כ"ק מר‪‬‬ ‫רבי יענקלע מפשעווארסק זי"ע‪ :‬עסטריי‪ ‬איז געווע‪ ‬א ריזיגע אימפעריע‪ ,‬אונטער די ממשלה‬ ‫פו‪ ‬דע‪ ‬קייסער 'פראנ‪ ‬יאזע‪ ,'‬די לאנד עסטריי‪ ‬האט דא‪ ‬געהערשט אוי‪ ‬אונגאר‪ ‬או‪ ‬אוי‪‬‬ ‫די לענדער וואס זענע‪ ‬שפעטער געוואר‪ ‬טשעכאסלאוואקיע‪ ,‬או‪ ‬אוי‪ ‬טייל‪ ‬פו‪ ‬פויל‪ ‬או‪ ‬נא‪,‬‬ ‫או‪ ‬דא‪ ‬איז אויפגעשטאנע‪ ‬א גרויסער אונגארישער שר וואס האט געוואלט מאכ‪ ‬א‪‬‬ ‫אויפשטאנד אקעג‪' ‬פראנ‪ ‬יאזע‪ ,'‬או‪ ‬אפטייל‪ ‬אונגאר‪ ‬פו‪ ‬די עסטרייכישע אימפעריע‪.‬‬ ‫ט‬ ‫לב שומע ‪ ‬מלאכי‪ ‬באגלייט‪ ‬אוי‪ ‬טריט או‪ ‬שריט‬ ‫‪Ł‬טייגן‬ ‫צ‪ä‬העלפן צ‪ְ ֵ ְ ä‬‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫נעמען‪ ,‬א‪ä‬ן ִאים‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫מ‪ïŁ‬טים(‬ ‫אפרים ָ ָ ַ‬ ‫)‪ï‬ר‪Ł‬ת ִ ְ ָ ִ‬ ‫מחנה ֶ ְ ַ ִ‬ ‫‪â‬גל ַ ֲ ֵ‬ ‫ִאין ֵ ֶ‬ ‫ספר ֶ ֶ‬ ‫זענען ִדי‬‫מלאכים ֶ ֶ‬ ‫‪à‬עב‪õ‬דת השי"ת‪ִ ,‬די ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֲַ ַ‬ ‫'מ‪õ‬כיח' פ‪ä‬ן‬ ‫ִ ַ‬ ‫‪Łà‬ם ֶדעם‬ ‫‪à‬רענגט ֶער ְ ֵ‬ ‫ְֶ ְְ‬ ‫נאנטער‬ ‫נ‪Ł‬מה ָ ְ ֶ‬ ‫‪à‬רענגן ִדי ְ ָ ָ‬ ‫פארמיטלער ָוואס ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ַ ְ ִ ְ ֶ‬ ‫טייט‪ִ Ł‬אין ֶדעם‬ ‫‪Ł‬יינעם ַ ְ ְ‬ ‫‪õï‬לנאה זי"ע ַא ֵ ֶ‬ ‫ְָ ָ‬ ‫‪Ł‬ל‪ä‬חים‬ ‫ג‪ä‬טע ְ ִ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ה‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי ֶ‬ ‫‪Ł‬כינה ַ ְ ָ‬ ‫צ‪ä‬ם ְ ִ ָ‬ ‫'מלאכיו'‬ ‫‪à‬רכ‪ ä‬ה' ַ ְ ָ ָ‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ים )קג‪ ,‬כ( ָ ְ‬ ‫ָ‪ï‬ס‪ä‬ק ִאין ְ ִ ִ‬ ‫וועלט א‪ä‬ן‬ ‫צ‪ä‬ניץ א‪õ‬יף ֶדער ֶ ְ‬ ‫ק‪ä‬מען ִ‬ ‫מלאכים ֶ‬‫‪ִ ְָ ַ ‬‬ ‫‪â‬בר‪õ‬‬‫ל‪Ł‬מע ְ‪à‬ק‪õ‬ל ְ ָ‬ ‫דבר‪ַ ֹ ְ ִ õ‬‬ ‫ע‪ł‬י ְ ָ‬ ‫כח ֹ ֵ‬ ‫‪àá‬רי ֹ ַ‬ ‫ִ ֵֹ‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫יענע ֶ ְ‬ ‫א‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫צ‪â‬יקים ָוואס‬ ‫כח ִדי ַ ִ ִ‬ ‫‪àá‬רי ֹ ַ‬ ‫אריין ִ ֵֹ‬ ‫טייט‪ֶ Ł‬ער ַ ֵ‬ ‫ְַ ְ ְ‬ ‫דבר‪õ‬‬‫ע‪ł‬י ְ ָ‬‫הרע‪ֵ ֹ ,‬‬ ‫יצר ָ ַ‬ ‫א‪õ‬יפן ֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫זענען ִזי‪ֵ ַ ְ ִ ü‬‬ ‫מת‪àá‬ר‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫ק‪ä‬מט‬‫קינד ְ‬ ‫‪à‬עפאר ַא ִ ְ‬ ‫זאגן )נדה ל‪ַ (:‬אז ֶ ָ‬ ‫חז"ל ָ ְ‬‫ֲַ‬ ‫ל‪Ł‬מע‬ ‫‪õô‬רה ִ ְ ֹ ַ‬ ‫די‪äà‬רי ָ‬‫זייערע ִ ֵ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ֶ ֵ ü‬‬ ‫מאכן ְ‬ ‫ֵזיי ַ ְ‬ ‫ליכט‬ ‫‪à‬רענט ַא ִ ְ‬‫וועלט ְ ֶ ְ‬ ‫ארא‪ ï‬א‪õ‬יף ִדי ֶ ְ‬ ‫ַָ‬ ‫הערן‬ ‫מלא‪ָ ü‬וואס ֶמען ֶקען ֶ ְ‬ ‫‪â‬בר‪ַ õ‬א ַ ְ ָ‬ ‫ְ‪à‬ק‪õ‬ל ְ ָ‬ ‫לערנט ִמיט ִאים ִדי‬ ‫א‪õ‬יף ַזיין ָקא‪ ,ï‬א‪ä‬ן ֶמען ֶ ְ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן‬ ‫לערנען פ‪ä‬ן ִאים‪ֵ ,‬זיי ַ ַ ְ‬ ‫פ‪ä‬ן ִאים א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ‬ ‫מ‪‬מ‪ä‬אל )תרעו ד"ה‬‫‪õô‬רה ד‪ֶ .‬דער ֵ‪Ł‬ם ִ ְ ֵ‬ ‫גאנצע ָ‬‫ַ ְֶ‬ ‫דינען ֶדעם‬ ‫העלפן ִ ֶ‬ ‫‪Ł‬ל‪ä‬חים צ‪ֵ ä‬זיי ֶ ְ ְ‬ ‫ג‪ä‬טע ְ ִ‬ ‫ֶ‬ ‫מל‪é‬יאל'‪ַ ,‬א‬ ‫'ספר ַ ְ ִ ֵ‬‫‪Łà‬ם ֶדער ֵ ֶ‬ ‫‪à‬רענגט ְ ֵ‬ ‫ובזה( ְ ֶ ְ ְ‬ ‫דערפ‪ä‬ן ַאז‬ ‫פארדינען ֶ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ַ ְ ִ ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫דארף‬ ‫נ‪Ł‬מה ַ ְ‬ ‫פארוואס ִדי ְ ָ ָ‬ ‫הס‪à‬ר ֶדער‪õ‬יף ַ ְ ָ‬ ‫ְֵַ‬ ‫דערגרייכן צ‪ä‬‬ ‫קענען ֵזיי ֶ ְ ְ ֵ ְ‬ ‫מלאכים ֶ ֶ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ִ ü‬די ַ ְ ָ ִ‬ ‫ְ‬ ‫לערנען ִמיט ִאיר‬ ‫זאלן ֶ ְ ֶ‬‫צ‪ä‬ק‪ä‬מען ַאז ֶמען ָ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫‪õô‬רה‪.‬‬‫הייליגע ָ‬‫פאר‪Ł‬טיין ִדי ֵ ִ ֶ‬ ‫ַ ְ ְ ֵ‬ ‫ארא‪ ï‬א‪õ‬יף ִדי‬ ‫ק‪ä‬מט ַ ָ‬ ‫ְ‬ ‫איידער ִזי‬ ‫‪õô‬רה ֵ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫ווי‪à‬אלד ִדי‬ ‫מס‪à‬יר ִ ַ ְ‬ ‫וועלט‪ִ ,‬איז ֶער ַ ְ ִ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ה‪é‬ב‪õ‬ד ִ‪à‬יז‬ ‫‪íé‬א ַ ָ‬ ‫א‪ä‬נטער ִדי ִ ֵ‬ ‫ארי‪à‬ערגאנג פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫ִַ ֶ ְ ַ ְ‬ ‫יצ‪‬ה ָל‪‬‬ ‫מלאכיו ְ ַ ֶ‬ ‫ִ‪‬י ַ ְ ָ ָ‬ ‫שווער‬ ‫זייער ְ ֶ‬ ‫וועלט ִאיז ֵ ֶ‬ ‫ט‪ä‬נקעלע ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬נזער ְ ֶ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫צ‪ä‬ק‪ä‬מען צ‪ä‬‬ ‫ֶ‬ ‫נ‪Ł‬מה ְ‪à‬ר‪õ‬י‪ü‬‬ ‫יעדע ִ ִ ֶ‬ ‫אידי‪Ł‬ע ְ ָ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫דערי‪à‬ער‬ ‫ה‬ ‫ד‪ä‬רכצ‪ä‬גיין ‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ִ ֶ‬ ‫נ‪Ł‬מה ְ ְ ֵ‬ ‫ַפאר ִדי ְ ָ ָ‬ ‫זאלן ִאים ַאר‪ä‬ם‬ ‫מלאכים ָ ְ‬ ‫הייליגע ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֵ ִֶ‬ ‫דער צאנזער רב זי"ע האט דעמאלטס געהאלט‪ ‬אז דאס איז א גוטע זא‪ ,‬וויבאלד עס איז‬ ‫נישט אזוי גוט אז מע‪ ‬זאל זיי‪ ‬אונטערטעניגט אונטער דער קייסער פראנ‪ ‬יאזע‪ ,‬וועלכער‬ ‫האט אריינגעברענגט אסא‪' ‬השכלה' אי‪ ‬די אידישע קהילות‪) ,‬עטליכע יאר‪ ‬שפעטער איז געווע‪ ‬די‬ ‫באקאנטע 'אונגערישע טיילונג'‪ ,‬וועלכע איז געווע‪ ‬כדי איבערצוקומע‪ ‬א גזירה וואס די משכילי‪ ‬האב‪ ‬מצליח געווע‪‬‬ ‫דורכצופיר‪ ‬אי‪ ‬די עסטרייכישע פארלאמענט‪ ,‬ואכמ"ל( אבער הרה"ק רבי אליעזר'ל דז'יקוב'ער זי"ע האט‬ ‫געהאלט‪ ‬פארקערט‪ ,‬או‪ ‬ער האט געזאגט פאר דער צאנזער רב "מע‪ ‬פאפט איי‪ ,‬איר מיינט‬ ‫אז די ווידער‪‬שפענונג איז גוט‪ ,‬זיי – די אונגארישער ‪ ‬זענע‪ ‬נא‪ ‬פיל ערגער‪ ,‬אי‪ ‬מיט מיי‪‬‬ ‫משניות פארטאגס‪ ,‬וועל אי‪ ‬פארטרייב‪ ‬דע‪ ‬שר"! או‪ ‬כ‪ ‬הוה‪ ,‬מיט אמאל איז דער שר‬ ‫געשטארב‪ ‬או‪ ‬אלע פלענער האב‪ ‬זי‪ ‬אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫ד‪ .‬דער נוע‪ ‬אלימל‪) ‬בד"ה או יאמר ואברה‪ ‬זק‪ ‬וכו'( ערקלערט דער סיבה פארוואס עס פעלט אויס‬ ‫אז א מלא‪ ‬זאל לערנע‪ ‬דער 'גאנצע' תורה בעפאר מע‪ ‬ווערט געבויר‪ ,‬זאגט ער נאר דור‪‬‬ ‫דע‪ ‬וואס מע‪ ‬האט שוי‪ ‬געלערנט די תורה הק' בעפאר מע‪ ‬איז געבויר‪ ,‬אזוי קע‪ ‬מע‪‬‬ ‫דערגרייכ‪ ‬צו פארשטיי‪ ‬די גאנצע תורה‪ ,‬או‪ ‬אלע סודות וואס ליג‪ ‬באהאלט‪ ‬אי‪ ‬איר‪] .‬זע אי‪‬‬ ‫ספר ליקוטי שושנה ווי רבי ר' אלימל‪ ‬זי"ע איז מארי‪ ‬דערי‪.[‬‬ ‫ה‪ .‬דער דברי ישראל פו‪ ‬מודזי‪ ‬זי"ע ברענגט פו‪ ‬א פריערדיגע ספר 'עבודת הקודש'‪ ,‬אז‬ ‫דעריבער זעע‪ ‬מיר אז א קליי‪ ‬קינד שלאפט איי‪ ‬ווע‪ ‬מע‪ ‬זינגט א ליד‪ ,‬אבער ביי א‪‬‬ ‫פרשת חיי שרה ‪ ‬לב שומע‬ ‫י‬ ‫מל‪ֶ ,õôŁà‬עס ִאיז‬ ‫וה‪ñ‬ד‪‬ה ַ ְ ַ ְ‬ ‫ָקד‪ָ ֻ ְ ַ ְ ,Łõ‬‬ ‫נ‪Ł‬מה‬ ‫צ‪ä‬גע‪Ł‬טעלט ַפאר ִדי ְ ָ ָ‬ ‫ה‪Ł‬י"ת ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ָהאט ַ ֵ‬ ‫ווי‪à‬אלד‬ ‫עדן‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫זיצט ִאין ַ‪á‬ן ֵ ֶ‬ ‫פאררעכנט ִווי ֶער ִ ְ‬ ‫ַ ְֶ ְְ‬ ‫לערנען ִמיט ִאיר ִדי‬‫זאלן ֶ ְ ֶ‬ ‫מלאכים ָוואס ָ ְ‬ ‫ַ ְָ ִ‬ ‫סארט ַזא‪ֶ ,ü‬עס‬ ‫העכערע ָ ְ‬ ‫מצוה ִאיז ַא ֶ ֶ ֶ‬ ‫ַא ִ ְ ָ‬ ‫נ‪Ł‬מה‬ ‫‪à‬אגלייטן ִדי ְ ָ ָ‬ ‫מלאכים ַ ְ ֵ ְ‬ ‫‪õô‬רה‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי ַ ְ ָ ִ‬‫ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫פ‪ä‬נעם ַ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬אפעל ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָנאר ַא ַ ֶ‬ ‫ִאיז ִ ְ‬ ‫גע‪õà‬ירן‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫ווערט ֶ‬ ‫קינד ֶ ְ‬ ‫ִ‪à‬יז ָדאס ִ ְ‬ ‫וועלט‪,‬‬ ‫מקיים ָדא א‪õ‬יף ֶדער ֶ ְ‬ ‫ָוואס ֶמען ִאיז ְ ַ ֵ‬ ‫לייגט צ‪ֶ ä‬דערויף‪,‬‬ ‫מ‪‬מ‪ä‬אל ֵ ְ‬‫א‪ä‬ן ֶדער ֵ‪Ł‬ם ִ ְ ֵ‬ ‫ר‪õ‬חני‪ä‬ת'דיגע ַזא‪ָ ü‬וואס‬ ‫מצוה ִאיז ְ ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ָנאר ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫פארוואס ִדי‬ ‫סי‪à‬ה ַ ְ ָ‬ ‫ַאז ָדאס ִאיז ִדי ִ ָ‬ ‫מענט‪ִ Ł‬מיט ַא‬‫נעמט ַאר‪ä‬ם ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫ָדאס ֶ ְ‬ ‫צוויי‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֵ ְ ü‬‬‫‪à‬אגלייט ְ‬ ‫ווערט ַ ְ ֵ‬ ‫יתירה ֶ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מה ְ ֵ ָ‬‫ְָָ‬ ‫הייליגקייט‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י‬ ‫גר‪õ‬יסע ֵ ִ ְ ֵ‬ ‫געוואלדיגע ְ ֶ‬ ‫ֶ ַ ְִ ֶ‬ ‫גע‪à‬רענגט ִאין‬ ‫ווערט ֶ ְ ֶ ְ ְ‬ ‫מלאכים‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי ֶעס ֶ ְ‬ ‫ַ ְָ ִ‬ ‫ע‪õ‬סק ֵזיין‬ ‫הימל צ‪ֵ ä‬‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ֶמען ‪õé‬ח‪õ‬ת פ‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ַ‬ ‫יתירה ִאיז‬‫נ‪Ł‬מה ְ ֵ ָ‬ ‫ווי‪à‬אלד ִדי ְ ָ ָ‬ ‫ז‪õ‬הר‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫‪ô‬יק‪ä‬ני ַ‬ ‫ִ ֵ‬ ‫‪Łà‬למ‪ä‬ת‪.‬‬‫‪à‬מצ‪õ‬ת ִ ְ ֵ‬‫ְִ ְ‬ ‫דערי‪à‬ער‬ ‫וועלט‪ֶ ִ ֶ ,‬‬‫א‪ä‬נזער ֶ ְ‬ ‫העכער ִווי ְ ֶ‬ ‫אז‪õ‬יפיל ֶ ֶ‬ ‫ַ ִ‬ ‫עצה‪ִ ,‬ווי‬‫געוואלדיגע ֵ ָ‬ ‫ענדיגט צ‪ִ ä‬מיט ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶער ֶ ְ ִ ְ‬ ‫‪à‬אגלייטן‬ ‫זאלן ִאיר ַ ְ ֵ ְ‬ ‫מלאכים ָ ְ‬‫פעלט א‪õ‬יס ַאז ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫הרע‪ִ ,‬אין‬ ‫יצר ָ ַ‬ ‫מיטן ֵ ֶ‬ ‫‪à‬אגיין ִ ְ‬ ‫ַאז‪õ‬י ִזי‪ ü‬צ‪ֵ ַ ä‬‬ ‫וועלט צ‪ä‬‬‫העכערע ֶ ְ‬‫ארי‪à‬ערפירן פ‪ä‬ן ִדי ֶ ֶ ֶ‬‫א‪ä‬ן ַ ִ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫‪é‬מע‪ł‬ה‬ ‫מע‪õ‬ן ְ ַ ֲ ֵ‬ ‫לה‪ì‬צל ֵ ָ‬ ‫י‪õ‬תר ָ‪á‬ד‪õ‬ל ְ ִ ָ ֵ‬ ‫ָמנ‪õ‬ס ֵ‬ ‫מאכן‬ ‫לייכטער צ‪ְ ַ ä‬‬ ‫וועלט‪ֶ ְ ֵ ,‬‬ ‫נידריגע ֶ ְ‬‫א‪ä‬נזער ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫רעטעני‪ִ Ł‬ווי‬ ‫ני‪Ł‬טא ָנא‪ַ ü‬א ֶ ֶ ִ‬ ‫ה‪ë‬צ‪õ‬ת‪ֶ ,‬עס ִאיז ִ ְ ָ‬ ‫ִַ ְ‬ ‫פארנעמען‬ ‫קענען ַ ֶ ֶ‬ ‫‪é‬די ִזי ָזאל ֶ ֶ‬ ‫נ‪Ł‬מה ְ ַ‬ ‫ַפאר ִדי ְ ָ ָ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ü‬‬ ‫הרע‪ָ ,‬נאר ְ‬ ‫יצר ָ ַ‬ ‫‪à‬ייק‪ä‬מען ִדי ֵ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ַאז‪õ‬י צ‪ֵ ä‬‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫ג‪Ł‬מי‪õ‬ת'דיגע ֶ ְ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫ִדי ַ ְ ִ‬ ‫מס‪ä‬כ‪ü‬‬ ‫‪à‬מצ‪õ‬ת‪éִ ,‬י ַעל ָיד‪ õ‬ה‪ä‬א ְ ָ‬ ‫ע‪õ‬סק ֵזיין ְ ִ ְ‬ ‫ֵ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ü‬דעם ָוואס ֶמען‬ ‫ווי‪à‬אלד ְ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪‬ה‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫‪à‬צל ַ ְ ֻ ָ‬ ‫ְֵ‬ ‫‪‬לא‪‬‬ ‫מענט‪ַ  ‬א ַ ְ ָ‬ ‫ַא ֶ ְ ְ‬ ‫גענ‪ä‬מען‬ ‫נ‪Ł‬מה ַאר‪ä‬ם ֶ ֶ‬ ‫מצוה‪ִ ,‬איז ִדי ְ ָ ָ‬ ‫ט‪ä‬ט ַא ִ ְ ָ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ִאין ֵזיין‬ ‫זצ"ל ְ ֵ ְ‬ ‫וואלאז'ינער ַ ַ‬ ‫ח‪ç‬ים ַ ָ ִ ֶ‬ ‫ר‪à‬י ַ ִ‬ ‫ִַ‬ ‫נכנס‬ ‫עדן ִ ְ ַ‬‫וריח ַ‪á‬ן ֵ ֶ‬ ‫גייסט‪ַ ֵ ְ ,‬‬ ‫העכערע ֵ ְ‬‫ִמיט ַא ֶ ֶ ֶ‬ ‫ח‪ç‬ים )אבות פרק א משנה א(‬ ‫ר‪ä‬ח ַ ִ‬ ‫ספר ַ‬ ‫ֵֶ‬ ‫הרע ִדי ְ ָ ָ‬ ‫נ‪Ł‬מה‬ ‫יצר ָ ַ‬‫ל‪Ł‬ל‪õ‬ט ‪ֶ ֵ õà‬‬ ‫ואין ָמק‪õ‬ם ִ ְ‬ ‫‪ֵ ְ õà‬‬ ‫פאלגענד‪ֶ :‬ווען‬ ‫געוואלדיגע ִח‪äå‬ק ֵרייד ִווי ָ ְ ֶ ְ‬ ‫ֶ ַ ְִ ֶ‬ ‫דארטן ָהאט‬ ‫עדן ָוואס ָ ְ ְ‬ ‫געפ‪ä‬נט ִזי‪ִ ü‬אין ַ‪á‬ן ֵ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ווערט ָדאס‬ ‫מצוה‪ְ ֶ ,‬‬‫מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָ‬ ‫איינער ֵגייט ְ ַ ֵ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫ווירק‪ä‬נג‪.‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ‪äŁ‬ם ִ ְ ְ‬ ‫הרע ִ ְ‬ ‫יצר ָ ַ‬ ‫ִדי ֵ ֶ‬ ‫ליכטיגע‬ ‫נ‪Ł‬מה‪ ,‬א‪ä‬ן ַא ִ ְ ִ ֶ‬ ‫‪à‬אצייכנט א‪õ‬יף ֵזיין ְ ָ ָ‬ ‫ַ ֵ ְְ‬ ‫נ‪Ł‬מה‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס‬ ‫וויקלט ַאר‪ä‬ם ֵזיין ְ ָ ָ‬ ‫ֵ‪Ł‬יין ִ ְ ְ‬ ‫געוואלדיגע ִח‪äå‬ק‪,‬‬ ‫זענען ָדא‪ֶ ִ ְ ַ ֶ ü‬‬ ‫ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫ווערטער ֶ ֶ‬ ‫ריכטיג‪,‬‬ ‫מצוה ִ ְ ִ‬ ‫א‪õ‬יספירן ֵזיין ִ ְ ָ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫העלפט ִאים צ‪ä‬‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫דארפן ָנאר‬ ‫מענט‪ִ .Ł‬מיר ַ ְ ְ‬ ‫יעדן ֶ ְ ְ‬ ‫ַפאר ֶ ְ‬ ‫מ‪ָ Łë‬מק‪õ‬ם‬ ‫עדן ַ ָ‬ ‫‪à‬גן ֵ ֶ‬‫י‪Łõ‬ב ְ‪é‬מ‪ַ ְ õ‬‬ ‫ִ‪é‬י ה‪ä‬א ֵ‬ ‫ערוואקסענער מענטש איז פונקט פארקערט‪ ,‬ער וועקט זי‪ ‬אוי‪ ‬ווע‪ ‬ער הערט א ליד‪ ,‬דאס‬ ‫איז צוליב א קינד איז צוגעוואוינט צו די זמירות פו‪ ‬די מלאכי השרת‪ ,‬או‪ ‬דעריבער ווערט ער‬ ‫בארוהיגט ווע‪ ‬ער הערט א ניגו‪ ,‬ווידער ווע‪ ‬א מענטש ווערט עלטער איז שוי‪ ‬נישט אזוי‬ ‫שטארק איינגעקריצט ביי אי‪ ‬די רוש‪ ‬פו‪ ‬יענע וועלט‪ ,‬או‪ ‬דעריבער ווערט ער אויפגעוועקט‬ ‫ווע‪ ‬ער הערט א ניגו‪.‬‬ ‫מעני‪ ‬לעני‪ ‬באותו עני‪ – ‬עס ווערט געברענגט אי‪ ‬ספר 'מעבר יבק'‪ ,‬אז צוליב דע‪ ‬דאר‪‬‬ ‫מע‪ ‬זייער אכטונג געב‪ ‬אז די קינדער זאל‪ ‬הער‪ ‬נאר הייליגע ניגוני‪ ,‬וואס האב‪ ‬כאטש א‪‬‬ ‫ענליכקייט צו די ניגוני‪ ‬פו‪ ‬די מלאכי השרת‪ ,‬ווייל ניגוני‪ ‬וואס קומע‪ ‬פו‪ ‬נישט ערליכע‬ ‫מקורות‪ ,‬זענע‪ ‬אי‪ ‬זייער א שטארקע קאנטראסט צו די טבע פו‪ ‬די נשמה‪.‬‬ ‫יא‬ ‫לב שומע ‪ ‬מלאכי‪ ‬באגלייט‪ ‬אוי‪ ‬טריט או‪ ‬שריט‬ ‫פארדינסט‪ָ ,‬וואס‬ ‫געוואלדיגע ַ ְ ִ ְ ְ‬ ‫ָדאס ִאיז ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫‪à‬עפאר ֶמען‬ ‫דערין‪ָ ֶ ,‬‬ ‫טראכטן ֶ ִ‬ ‫אריין ְ ַ ְ ְ‬ ‫א‪à‬יסל ַ ֵ‬ ‫ִַ ְ‬ ‫א‪ä‬נז‪.‬‬ ‫‪Ł‬ענקט ְ‬ ‫השי"ת ֶ ְ ְ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫מצוה; ִמיר ָ ְ‬ ‫מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָ‬ ‫גרייט ִזי‪ ü‬צ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫ְֵ‬ ‫צענדליגע ָמאל ַא ָטאג צ‪ä‬‬ ‫געלעגנהייט ֶ ְ ְ ִ ֶ‬ ‫ַא ֶ ֶ ְ ְ ֵ‬ ‫ר‪‬ים‬ ‫מ‪‬ליכין א‪‬ת‪ְ – ‬ל‪‬ן ַ ִ‬ ‫ִ ִ‬ ‫עדן‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיין‬ ‫‪ïŁ‬אצירן ִאין ַ‪á‬ן ֵ ֶ‬ ‫אריין ְ ַ ִ ְ‬ ‫ֵַ‬ ‫חז"ל )מכות י‪(:‬‬ ‫מאמר ֲ ַ‬ ‫‪à‬אקאנט ִדי ַ ֲ ַ‬ ‫ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫ֶעס‬ ‫יצר‬‫פעריי פ‪ä‬ן ִדי ֵ ֶ‬‫‪à‬לא ֶ ֵ‬‫א‪ï‬געז‪ä‬נדערט פ‪ä‬ן ִדי ְ ָ‬ ‫ָ ְ ֶ ְֶ ְ‬ ‫"מ‪õ‬ליכין‬ ‫ִ ִ‬ ‫ליל‪ü‬‬ ‫'ר‪õ‬צה' ֵ ֵ‬ ‫ֶ‬ ‫‪Ł‬אדם‬ ‫‪à‬דר‪ָ ָ ֶ ü‬‬ ‫ְֶֶ‬ ‫סארט‬‫אזא ָ ְ‬ ‫לע‪à‬ט ִמיט ַ ַ‬ ‫הרע‪ֶ .‬ווען ֶמען ֶ ְ‬ ‫ַָ‬ ‫‪Ł‬טרע‪à‬ט צ‪ä‬‬ ‫מענט‪ְ ֶ ְ ְ Ł‬‬‫דארט ווא‪ֶ ä‬דער ֶ ְ ְ‬ ‫א‪õ‬ת‪ְ ָ "õ‬‬ ‫ווייסט ֶמען ִווי ֵ‪Ł‬יין א‪ä‬ן ִווי‬ ‫מח‪Ł‬בה‪ַ ,‬דאן ֵ ְ‬‫ֲַָָ‬ ‫אהין‪ֶ .‬דער‬ ‫פירט ֶמען ִאים ַ ִ‬ ‫דערגרייכן‪ְ ִ ,‬‬ ‫ֶ ְ ְֵ ְ‬ ‫ט‪õ‬בים‪,‬‬‫ִ‬ ‫‪ä‬מע‪ł‬ים‬ ‫מצ‪õ‬ת ַ ֲ ִ‬ ‫ט‪ä‬ען ִ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ג‪ä‬ט ִאיז צ‪ä‬‬ ‫ערקלערט ָדאס‬ ‫א‪á‬ד‪õ‬ת שם( ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫מהר‪"Ł‬א ִ ֵ‬ ‫)חיד‪Łä‬י ַ ָ‬ ‫ַ ְַ ָ‬ ‫‪à‬אהעפט ֶמען ִזי‪ ü‬צ‪ä‬ם א‪õ‬ר‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ü‬דעם ַ ֶ ְ‬ ‫ָוואס ְ‬ ‫‪à‬אנ‪ä‬צט ִזי‪ִ ü‬מיט ִדי ָל‪õŁ‬ן‬ ‫‪á‬מרא ַ ְ‬ ‫ָוואס ִדי ְ ָ ָ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪‬ה‪ .‬ו‬ ‫ְַֻ ָ‬ ‫ר‪à‬ים‪,‬‬ ‫‪à‬ל‪õŁ‬ן ַ ִ‬ ‫פירט ִאים' ִ ְ‬ ‫'מ‪õ‬ליכין – ֶמען ִ ְ‬ ‫ִ ִ‬ ‫מענט‪?Ł‬‬ ‫פירן ֶדעם ֶ ְ ְ‬ ‫ֶווער ִאיז ֶדער ֵ'זיי' ָוואס ִ ְ‬ ‫א‪‬יספירן‬ ‫ְִ ְ‬ ‫העלפן‬ ‫מלאכים ֶ ְ ְ‬ ‫ִדי ַ ְ ָ ִ‬ ‫מהר‪"Ł‬א ַאז ָדאס ֵגייט ַאר‪õ‬יף‬ ‫זאגט ֶדער ַ ַ ְ ָ‬ ‫ָ ְ‬ ‫ז‪õ‬כה ַאז‬ ‫א‪õ‬יסער ֶדעם ָוואס ֶמען ִאיז ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ü‬‬‫‪à‬א‪Ł‬אפן ְ‬ ‫ווערן ַ ַ ְ‬ ‫מלאכים ָוואס ֶ ְ‬ ‫א‪õ‬יף ִדי ַ ְ ָ ִ‬ ‫‪à‬אהעפטן ִזי‪ü‬‬ ‫מלאכים ַ ֶ ְ ְ‬ ‫הייליגע ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֵ ִֶ‬ ‫מענט‪,Ł‬‬ ‫פ‪ä‬נעם ֶ ְ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת א‪ä‬ן ְ'רצ‪õ‬נ‪õ‬ת'‬ ‫ִדי ַ ֲ ָ‬ ‫מ'לערנט‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ü‬דעם ָוואס ְ ֶ ְ ְ‬ ‫מענט‪ְ Ł‬‬ ‫צ‪ä‬ם ֶ ְ ְ‬ ‫‪ä‬מע‪ł‬ה פ‪ä‬ן‬ ‫מח‪Ł‬בה א‪ä‬ן ִדי‪äà‬ר ַ ֲ ֶ‬ ‫יעדע ַ ֲ ָ ָ‬ ‫ֵווייל ֶ ֶ‬ ‫ט‪õ‬בים‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי‬ ‫מעשים ִ‬ ‫‪õô‬רה‪ ,‬א‪ä‬ן ֶמען ט‪ä‬ט ַ ֲ ִ‬ ‫ָ‬ ‫מלא‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִדי ַנאט‪ä‬ר‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפט ַא ַ ְ ָ‬ ‫ַא ִאיד ַ ַ ְ‬ ‫צייטן‪ֶ ,‬דער‬‫אלע ֵ ְ‬ ‫מענט‪ִ Ł‬אין ַ ֶ‬ ‫‪à‬אגלייטן ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫ַ ְֵ ְ‬ ‫מלא‪ִ ü‬איז ל‪õ‬יט ִדי ַמה‪ä‬ת פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫פ‪ä‬נעם ַ ְ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫טראכט ַאז ֶמען‬ ‫זעל‪à‬ע ִאיז א‪õ‬י‪ֶ ü‬ווען ֶמען ְ ַ ְ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫‪ä‬מע‪ł‬ה ָוואס ָהאט ִאים‬ ‫מח‪Ł‬בה ִדי‪äà‬ר ַ ֲ ֶ‬ ‫ֲַָ ָ‬ ‫דערגרייכן‬ ‫‪Ł‬טרע‪à‬ט צ‪ְ ֵ ְ ְ ֶ ä‬‬ ‫ֵגייט ֵזיין ג‪ä‬ט‪ֶ ,‬מען ְ ְ ֶ ְ‬ ‫פירט ֶדעם‬ ‫מלא‪ְ ִ ü‬‬‫‪à‬א‪Ł‬אפן‪ ,‬א‪ä‬ן ֶדער ַ ְ ָ‬ ‫ַ ַ ְ‬ ‫‪à‬אמת ֵזיין ווא‪õ‬יל‪ַ ,‬דאן‬ ‫ג‪ä‬טן ִציל‪ֶ ,‬מען ִוויל ֶ ֱ ֶ‬ ‫ַא ְ‬ ‫מענט‪Ł‬‬ ‫מענט‪ִ Ł‬אין ֶדעם ֶוועג ָוואס ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫‪à‬רענגען‬ ‫מלאכים צ‪ ,ä‬א‪ä‬ן ֵזיי ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫העלפן ִדי ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ִ ü‬די‬ ‫געטראכט צ‪ֵ ä‬גיין‪ָ ,‬וואס ְ‬ ‫ָהאט ֶ ְ ַ ְ‬ ‫מענט‪ַ Ł‬אז ֶער‬ ‫פ‪ä‬נעם ֶ ְ ְ‬ ‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת ֶ‬ ‫ַאר‪õ‬יס ִדי ַ ֲ ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ֶ ָ ְ‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫מלא‪ְ ַ ַ ü‬‬ ‫מח‪Ł‬בה ִאיז ֶדער ַ ְ ָ‬ ‫ֲַָ ָ‬ ‫מקיים ֵזיין‪.‬‬ ‫‪à‬פעל ְ ַ ֵ‬ ‫קענען ְ ֹ ַ‬ ‫ָזאל ָדאס ֶ ֶ‬ ‫טראכט צ‪ֵ ä‬זיין‬ ‫דערי‪à‬ער ֶווען ַא ֶ ְ ְ‬ ‫מענט‪ְ ַ ְ Ł‬‬ ‫ֶ ִ ֶ‬ ‫אל‪ç‬ה‪) ä‬זוטא פרק ג(‬ ‫דבי ֵ ִ ָ‬ ‫‪ìô‬א ְ ֵ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ַ ָ‬ ‫ווערן‬ ‫ערלי‪ ü‬א‪ä‬ן ווא‪õ‬יל‪ְ ֶ ,‬‬ ‫ְֶ ִ‬ ‫טראכט צ‪ä‬‬ ‫מענט‪ְ ַ ְ Ł‬‬ ‫אלעס ָוואס ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫ֶַ‬ ‫מלאכים‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ְ ָ ִ‬‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן פ‪ä‬ן ִדי ַ ֲ ָ‬ ‫ַ ַ ְ‬ ‫מלא‪ü‬‬ ‫העלפט ֶדער ַ ְ ָ‬ ‫ֵזיין‪ֶ ,‬גענ‪õ‬י ַאז‪õ‬י ֶ ְ ְ‬ ‫מענט‪ Ł‬צ‪ä‬‬ ‫העלפן ַאר‪õ‬יס ֶדעם ֶ ְ ְ‬ ‫ָוואס ֵזיי ֶ ְ ְ‬ ‫למע‪ł‬ה‪ֶ ,‬ווען ֶמען‬ ‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת ְ ַ ַ ֶ‬ ‫א‪õ‬יסצ‪ä‬פירן ֵזיין ֲ ַ ָ‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪à‬אגלייטן‬ ‫מלאכים ַ ְ ֵ ְ‬ ‫דערגרייכן ֵזיין ִציל‪ִ ,‬די ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֶ ְ ְֵ ְ‬ ‫רעדן‬ ‫פאר‪à‬עסערן א‪ä‬ן ָנאר ֶ ְ‬ ‫טראכט ִזי‪ ü‬צ‪ְ ֶ ֶ ְ ַ ä‬‬ ‫ְַ ְ‬ ‫מח‪Ł‬בה'לע‬ ‫קליינע ַ ֲ ָ ָ ֶ‬ ‫יעדע ְ ֵ ֶ‬ ‫‪Ł‬טענדיג‪ .‬פ‪ä‬ן ֶ ֶ‬ ‫ִאים ְ ֶ ְ ִ‬ ‫‪Ł‬טייען ִדי‬ ‫א‪õ‬יסגעהאלטענע ֵרייד‪ַ ,‬דאן ְ ֵ ֶ‬ ‫ְֶ ַ ְֶ ֶ‬ ‫מלאכים‪,‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ָנא‪ ü‬א‪ä‬ן ָנא‪ִ ָ ְ ַ ü‬‬ ‫ווערט ַ ַ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫זיכער ַאז‬ ‫מאכן ִ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפן ַווא‪ ,ü‬א‪ä‬ן ֵזיי ַ ְ‬ ‫ְ‬ ‫מלאכים‬ ‫ַ ְָ ִ‬ ‫‪ï‬לענער ִווי‬‫ג‪ä‬טע ְ ֶ ֶ‬ ‫טראכט ֶ‬ ‫מ‪ë‬ילא ֶווען ֶמען ְ ַ ְ‬‫ִֵ ָ‬ ‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת‪,‬‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ֲ ָ‬ ‫אנהאלטן ִמיט ִדי ֶ‬ ‫ֶמען ָזאל ָ ְ ַ ְ ְ‬ ‫ו‪ .‬דער חזו‪ ‬איש שרייבט אי‪ ‬א בריוו )קוב‪ ‬אגרות חלק א' יג( "ווע‪ ‬א איד זיצט או‪ ‬לערנט תורה‪,‬‬ ‫ווערט ער ווי א מלא‪ ‬ממש‪ ,‬אפילו ער גייט צוויש‪ ‬מענטשע‪ ‬או‪ ‬עס זעט אויס ווי ער איז‬ ‫א מענטש‪ ,‬אבער אי‪ ‬ווארהייט איז ער א מלא‪ ‬וואס דרייט זי‪ ‬צוויש‪ ‬דער געזעלשאפט"!‬ ‫פרשת חיי שרה ‪ ‬לב שומע‬ ‫יב‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫מלא‪ ü‬פ‪ä‬ן ַ ֶ ֶ‬ ‫י‪ł‬ראל ֶדער ַ ְ ַ‬ ‫מחנה ִ ְ ָ ֵ‬‫ַ ֲֵ‬ ‫מצ‪õ‬ת‬ ‫טראכט צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫‪Ł‬טייגן‪ֶ ,‬מען ְ ַ ְ‬ ‫ַאז‪õ‬י צ‪ְ ֵ ְ ä‬‬ ‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת‬‫געווארן פ‪ä‬ן ִדי ַ ֲ ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ֶ ָ ְ‬ ‫ָוואס ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫דאזיגע‬ ‫ווערן ִמיט ִדי ָ ִ ֶ‬ ‫ט‪õ‬בים‪ְ ֶ ,‬‬ ‫ִ‬ ‫‪ä‬מע‪ł‬ים‬ ‫ֲַ ִ‬ ‫גייען ט‪ä‬ן‪,‬‬ ‫אידן א‪õ‬יף ֶדעם ָוואס ֵזיי ֵ ֶ‬ ‫פ‪ä‬ן ִדי ִ ְ‬ ‫מלאכים ָוואס ֵזיי‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ִפיל ַ ְ ָ ִ‬ ‫הרה‪ä‬רים ַ ַ ְ‬ ‫ְִ ִ‬ ‫הינטער‬ ‫מאחריהם ָהאט ִזי‪ְ ֶ ֶ ü‬‬ ‫גע‪Ł‬טעלט ִ ְ ֶ‬ ‫ו‪ç‬ל‪ֶ ֵ ֲ ַ ֵ ü‬‬‫ֵַ ֶ‬ ‫טאקע‬‫הילף ַאז ֶמען ָזאל ָדאס ַ ֶ‬ ‫‪Ł‬טייען צ‪ְ ִ ä‬‬‫ְ ֵ ֶ‬ ‫‪à‬ייזן‪.‬‬ ‫אלעם ֵ ְ‬ ‫היטן פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫‪é‬די ֵזיי צ‪ְ ִ ä‬‬ ‫ֵזיי ְ ֵ‬ ‫געוואלדיגע‬ ‫ערפילן‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס ִאיז ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫קענען ֶ ְ ִ ְ‬‫ֶ ֶ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט‬ ‫‪é‬ח ָוואס ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ַֹ‬ ‫אפ‪äê‬‬ ‫ענינים‪ִ ֲ ,‬‬ ‫געוואלדיגע ִ ְ ָ ִ‬ ‫דערפ‪ä‬ן ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶזעט ֶמען ֶ ְ‬ ‫‪à‬ריאה‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס ִאיז‬ ‫אריינגעלייגט ִאין ִדי ְ ִ ָ‬ ‫ֵַ ְֶ ֵ ְ‬ ‫‪à‬מח‪Ł‬בה ַא‬‫טראכט ָנאר ְ ַ ְ ָ ָ‬ ‫ֶווען ֶמען ְ ַ ְ‬ ‫מענט‪ָ Ł‬וואס‬ ‫יעדע ֶ ְ ְ‬ ‫מ‪õ‬רא'דיגע ִח‪äå‬ק ַפאר ֶ ֶ‬ ‫ַא ָ ִ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן פ‪ä‬ן‬ ‫‪à‬אלד ַ ַ ְ‬ ‫ווערט ‪õŁ‬ין ַ ְ‬ ‫ג‪ä‬טע ַזא‪ְ ֶ ,ü‬‬ ‫ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ַ ,‬אז ֶער‬‫דערנענטערן צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫ִוויל ִזי‪ְ ֶ ְ ֶ ְ ֶ ü‬‬ ‫מענט‪,Ł‬‬‫‪à‬א‪Ł‬יצן ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫מלאכים ָוואס ַ ִ ְ‬ ‫ֶדעם ַ ְ ָ ִ‬ ‫פארהאנען‬ ‫זענען ַ ְ ַ ֶ‬ ‫אליין‪ֵ ,‬ווייל ֶעס ֶ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ֵ‬ ‫ִאיז ִ ְ‬ ‫‪Ł‬טענדיג‬ ‫וויסן א‪ä‬ן ְ ֶ ְ ִ‬ ‫דארף ֶמען ִ ְ‬ ‫ָדאס ַ ְ‬ ‫הימל ָוואס‬ ‫מלאכים פ‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫מס‪ç‬עים – ַ ְ ָ ִ‬‫גר‪õ‬יסע ְ ַ ְ ִ‬ ‫ְ ֶ‬ ‫זענען‬ ‫מצ‪õ‬ת ָוואס ִמיר ֶ ֶ‬ ‫געדענקען‪ַ ,‬אז ִדי ִ ְ‬ ‫ֶ ֶ ְֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ל‪õ‬יט ֵזיין ָרצ‪õ‬ן‪ .‬ז‬ ‫ווערן ַ ַ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫טעכני‪ָ Ł‬וואס ִמיר‬ ‫ני‪Ł‬ט ָנאר ֶ ְ ִ‬ ‫זענען ִ ְ‬ ‫מק‪ç‬ים ֶ ֶ‬ ‫ְ ֵַ‬ ‫ו‪íç‬ע‬‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )שמות יד יט( ַ ִ ַ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫מצוה‬ ‫יעדע ִ ְ ָ‬‫א‪õ‬יגן‪ָ ,‬נאר ֶ ֶ‬ ‫פליי‪Ł‬יגע ְ‬ ‫ֶזען ִמיט ִדי ְ ֵ ִ ֶ‬ ‫מחנה‬ ‫לפני ַ ֲ ֵ‬ ‫ההל‪ֵ ְ ִ ü‬‬ ‫האלקים ַ ֹ ֵ‬ ‫מלא‪ִ ֹ ֱ ָ ü‬‬ ‫ַ ְַ‬ ‫אדער‬ ‫מח‪Ł‬בה א‪ä‬ן ִדי‪äà‬ר ָ ֶ‬ ‫יעדע ַ ֲ ָ ָ‬ ‫אפל‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫א‪ä‬ן ַ ִ‬ ‫מלא‪ִ ü‬איז‬ ‫מאחריהם ַא ַ ְ ָ‬ ‫ו‪ç‬ל‪ֶ ֵ ֲ ַ ֵ ü‬‬ ‫י‪ł‬ראל ַ ֵ ֶ‬ ‫ִ ְָ ֵ‬ ‫מלא‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִדי‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ַא ַ ְ ָ‬ ‫‪ï‬ע‪ä‬לה‪ ,‬ט‪ä‬ט ַ ַ ְ‬ ‫ְ ָ‬ ‫ר‪"Ł‬י‬ ‫י‪ł‬ראל‪ִ ַ ,‬‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬ ‫הינטער ְ ַ‬ ‫געגאנגען פ‪ä‬ן ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה‬ ‫געוואלדיגע ַ ְ ָ ָ‬ ‫הא‪à‬ן ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫מלאכים ָ ְ‬ ‫ַ ְָ ִ‬ ‫מלא‪ָ ü‬האט ִזי‪ü‬‬ ‫ערקלערט ַאז ֶדער ַ ְ ַ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫אלעס ַאר‪ä‬ם ִאים‬ ‫מענט‪ Ł‬א‪ä‬ן א‪õ‬יף ַ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפ'ן ֶ ְ ְ‬‫ְ‬ ‫מצר‪ç‬ם‬ ‫אידן א‪ä‬ן ִדי ִ ְ ִ ִ‬ ‫צווי‪Ł‬ן ִדי ִ ְ‬ ‫גע‪Ł‬טעלט ְ ִ ְ‬‫ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫‪çŁ‬כ‪ä‬ת ִמיט ִאים‪ְ ,‬לט‪õ‬ב‬ ‫הא‪à‬ן ַא ַ ָ‬ ‫ָוואס ָ ְ‬ ‫‪ä‬למ‪ä‬טב‪.‬‬ ‫ְ ָ‬ ‫‪Ł‬ווערע‬ ‫פיילן א‪ä‬ן ִדי ְ ֶ ֶ‬ ‫אריינצ‪ä‬כאפן ִדי ֵ ְ‬ ‫‪é‬די ַ ֵ ְ ַ ְ‬ ‫ְֵ‬ ‫געווארפן‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ָ ְ ְ‬ ‫מצר‪ç‬ם ָ ְ‬ ‫‪Ł‬טיינער ָוואס ִדי ִ ְ ִ ִ‬ ‫ְ ֵ ֶ‬ ‫'אמרי‬ ‫פרעגט א‪õ‬יף ֶדעם ֶדער ִ ְ ֵ‬ ‫אידן‪ְ ֶ ְ .‬‬ ‫א‪õ‬יף ִדי ִ ְ‬ ‫לע‪‬מת ֶזה‬ ‫ֶזה ְ ַ‬ ‫מלא‪ִ ü‬איז‬ ‫וועלכע ַ ְ ָ‬ ‫)‪êŁà‬ח א‪õ‬ת כ'(‪ֶ ְ ֶ ,‬‬ ‫אברהם' ְ ַ ַ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫זאכן‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ְ‬ ‫‪äï‬נקט ִווי ֶווען ֶמען ט‪ä‬ט ֶ‬ ‫ְְ‬ ‫וועלכע ְזכ‪ä‬ת ִאיז ֶדער‬ ‫געווען‪ ,‬א‪ä‬ן ִאין ֶ ְ ֶ‬ ‫ָדאס ֶ ֶ‬ ‫מלאכים‪,‬‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ְ ָ ִ‬ ‫ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפט ֶמען‬ ‫ַ ַ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ָדא‪ü‬‬ ‫אידן ָ ְ‬ ‫געווארן? ִדי ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ֶ ָ ְ‬ ‫מלא‪ְ ַ ַ ü‬‬ ‫ַ ְָ‬ ‫פארקערט א‪õ‬י‪ֶ à‬מען ט‪ä‬ט‬ ‫ַאז‪õ‬י א‪õ‬י‪ִ ü‬איז ַ ְ ֶ ְ‬ ‫ה‪õô‬רה? א‪ä‬ן ֶער‬ ‫ק‪à‬לת ַ ָ‬ ‫געהאלטן ָנא‪ַ ü‬פאר ַ ָ ַ‬ ‫ֶ ַ ְְ‬ ‫פארטריי‪à‬ט ֶמען‬ ‫מע‪ł‬ים ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ַ ִ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ‬ ‫ליידער ִ ְ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן‬ ‫מלא‪ִ ü‬איז ַ ַ ְ‬ ‫ענטפערט‪ַ ,‬אז ֶדער ַ ְ ָ‬ ‫ְְֶ ֶ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפט‬ ‫מלאכים‪ ,‬א‪ä‬ן ֶמען ַ ַ ְ‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ָ ִ‬ ‫ֶ‬ ‫ִדי‬ ‫ט‪õ‬בה ָוואס ִדי‬ ‫ָ‬ ‫מח‪Ł‬בה‬ ‫ד‪ä‬ר‪ִ ü‬די ַ ֲ ָ ָ‬ ‫געווארן ְ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫מלאכים רח"ל ָוואס ֵזיי ְ‪Ł‬ט‪ïä‬ן צ‪ä‬‬ ‫‪Ł‬לעכטע ַ ְ ָ ִ‬ ‫ְ ֶ ְֶ‬ ‫מק‪à‬ל ֵזיין‬‫'ווילן' ְ ַ ֵ‬ ‫געהאט‪ַ ,‬אז ֵזיי ִ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ַ‬ ‫אידן ָ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫זינדיגן‪.‬‬ ‫חלילה ִ ְ ִ ְ‬ ‫ַאז ֶמען ָזאל ָ ִ ָ‬ ‫‪õô‬רה‪.‬‬‫ִדי ָ‬ ‫ק‪ä‬מען‬ ‫עביר‪õ‬ת‪ֶ ,‬‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ü‬דעם ָוואס ֶמען ט‪ä‬ט ֲ ֵ‬ ‫ְ‬ ‫אינעם ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‪:‬‬‫אריין ִ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֶער ֵ ְ ְ‬ ‫טייט‪Ł‬ט ָדאס ַ ֵ‬ ‫ווערן‬ ‫מלאכים א‪ä‬ן ֵזיי ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬לעכטע ַ ְ ָ ִ‬ ‫ִדי ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫לפני‬ ‫'ההל‪ֵ ְ ִ 'ü‬‬ ‫האלקים ַ ֹ ֵ‬ ‫מלא‪ִ ֹ ֱ ָ ü‬‬ ‫ו‪íç‬ע ַ ְ ַ‬ ‫ִַ ַ‬ ‫ז‪ .‬לויט דע‪ ‬פארשטייט מע‪ ‬די לשו‪ ‬וואס חז"ל זאג‪) ‬יומא לח( הבא לטהר 'מסייעי‪ ‬אותו'‬ ‫בלשו‪ ‬רבי‪ ‬א איד וואס וויל זי‪ ‬הייליג‪ ‬או‪ ‬רייניג‪ ,‬העלפט מע‪ ‬אי‪] .‬זע שפעטער די‬ ‫ווערטער פונע‪' ‬תפארת שלמה' אוי‪ ‬די מאמר חז"ל[‪.‬‬ ‫יג‬ ‫לב שומע ‪ ‬מלאכי‪ ‬באגלייט‪ ‬אוי‪ ‬טריט או‪ ‬שריט‬ ‫אנדערע‬ ‫ח‪äŁ‬ב'ער ִווי ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫גרעסער א‪ä‬ן ָ ֶ‬ ‫ָוואס ִאיז ְ ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬עדיגן‬ ‫‪ï‬ר‪àä‬ירן צ‪ְ ִ ֶ ä‬‬‫מח‪ô‬ן‪ֵ ...‬זיי ְ ִ ְ‬‫ה‪õ‬י‪ï‬ט ְ ֻ ָ‬‫ְ‬ ‫ֶדער‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִמיט‬ ‫דינט ֶער ֶדעם ַ ֶ ֶ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת‪ ,‬א‪õ‬י‪ְ ִ à‬‬ ‫ְָ‬ ‫‪Ł‬לעכטע‬ ‫זייער ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫מענט‪ ,Ł‬א‪ä‬ן ִמיט ֵ ֶ‬ ‫ֶדעם ֶ ְ ְ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫‪à‬אהעפטן ִזי‪ֶ ְ ü‬‬ ‫‪é‬ונה‪ַ ,‬דאן ַ ֶ ְ ְ‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ָ ָ‬ ‫ַא ֶ‬ ‫פאלט‪Ł‬ע‬ ‫א‪õ‬יספירן ִדי ַ ְ ְ ֶ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫‪ï‬ר‪àä‬ירן ֵזיי צ‪ä‬‬ ‫‪õé‬ח‪õ‬ת ְ ִ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מה‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי‬ ‫צ‪â‬יקים צ‪ֵ ä‬זיין ְ ָ ָ‬‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת פ‪ä‬ן ַ ִ ִ‬ ‫ְָ‬ ‫וויסן ָוואס‬ ‫דארף ֶמען ִ ְ‬ ‫דערי‪à‬ער ַ ְ‬ ‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת‪ֶ ִ ֶ ,‬‬ ‫ֲַָ‬ ‫קענען‬ ‫נ‪Ł‬מה ַאז ִזי ָזאל ֶ ֶ‬ ‫העלפן ַאר‪õ‬יס ֵזיין ְ ָ ָ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫עבירה‪,‬‬ ‫ק‪ä‬מען פ‪ä‬ן ַאן ֲ ֵ ָ‬ ‫אלס ַאר‪õ‬יס ֶ‬ ‫ֶעס ֶקען ַ ְ‬ ‫העכערע‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִמיט ַא ֶ ֶ ֶ‬ ‫דינען ֶדעם ַ ֶ ֶ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫אלע ‪õé‬ח‪õ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫אנטל‪õ‬יפן ֶדערפ‪ä‬ן ִמיט ַ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַ ְ ְ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת פ‪ä‬ן‬ ‫הילף פ‪ä‬ן ִדי ְ ָ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ִ ü‬די ִ ְ‬ ‫גייסט‪ ,‬א‪ä‬ן ְ‬‫ֵ ְ‬ ‫ס‪ç‬יע‪ô‬א‬ ‫‪à‬עטן א‪õ‬יף ִ ַ ְ ָ‬ ‫‪Ł‬טענדיג ֶ ְ‬ ‫דארף ְ ֶ ְ ִ‬ ‫ֶמען ַ ְ‬ ‫‪Łâ‬מ‪ç‬א‪ .‬ח‬ ‫ִ ְ ַָ‬ ‫‪Ł‬טייגן‬ ‫נ‪Ł‬מה ְ ֵ ְ‬ ‫צ‪â‬יקים ֶקען ֵזיין ְ ָ ָ‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ִ ִ‬ ‫ִדי ְ ֶ‬ ‫ה‪õ‬יע‪.ü‬‬ ‫ֶ‬ ‫צווייטן ָגאר‬ ‫מדריגה צ‪ä‬ם ְ ֵ ְ‬ ‫פ‪ä‬ן ֵאיין ַ ְ ֵ ָ‬ ‫צ‪‬יקים‬ ‫נ‪‬מ‪‬ת פ‪‬ן ַ ִ ִ‬ ‫ְָ‬ ‫מר‪ë‬ז ִאין‬ ‫‪Ł‬למה ִאיז ָדאס ְ ַ ֵ‬ ‫‪ô‬פארת ְ ֹ ֹ‬ ‫ֶדער ִ ְ ֶ ֶ‬ ‫ספרים‬‫געפינען ִמיר ִאין ִדי ְ ָ ִ‬ ‫ָנא‪ַ ü‬א ֶ ַ ְ‬ ‫געדאנק ֶ ִ ֶ‬ ‫חז"ל )יומא לח‪(:‬‬ ‫חז"ל‪ַ ֲ :‬‬‫מאמרי ֲ ַ‬ ‫עטליכע ַ ֲ ָ ֵ‬ ‫ְֶ ִ ֶ‬ ‫א‪õ‬יסער ֶדעם ָוואס ֶדער‬ ‫ֶ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ים‪ַ ,‬אז‬ ‫ְַ ִ‬ ‫מסייעין א‪õ‬ת‪ַ ,"õ‬א ִאיד‬ ‫ל‪æ‬הר ְ ַ ְ ִ‬ ‫"ה‪à‬א ִ ַ ֵ‬ ‫זאגן ַ ָ‬‫ָ ְ‬ ‫מלאכים ַאז ֵזיי‬ ‫ממ‪ì‬ה ַ ְ ָ ִ‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ִאיז ְ ַ ֶ‬ ‫ְ ְֶ ְ ֶ‬ ‫העלפן ֵ'זיי' ִאים‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫רייניגן ֶ ְ ְ‬ ‫ק‪ä‬מט ִזי‪ְ ִ ֵ ü‬‬ ‫ָוואס ְ‬ ‫מצו‪õ‬ת‪ִ ,‬איז‬ ‫אידן צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫צ‪ä‬העלפן ַפאר ִ ְ‬ ‫זאלן ֶ ְ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫פרעגן ‪õŁ‬ין א‪õ‬יף ֶדעם ַאז ֶעס‬ ‫מפר‪Ł‬ים ְ ֶ ְ‬ ‫פילע ְ ָ ְ ִ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫ז‪õ‬כה‬ ‫אזא ַזא‪ַ ü‬אז ַא ִאיד ִאיז ֶ‬ ‫פארהאן ַ ַ‬ ‫א‪õ‬י‪ַ ְ ַ ü‬‬ ‫יחיד‬ ‫‪à‬ל‪õŁ‬ן ָ ִ‬ ‫‪Ł‬טיין ִ ְ‬‫געדארפט ְ ֵ‬ ‫לכא‪õ‬רה ֶ ַ ְ ְ‬ ‫וואלט ִ ְ ָ‬ ‫ָ ְ‬ ‫קלע‪à‬ן ִזי‪ ü‬צ‪ ä‬צ‪ִ ä‬אים‬ ‫צ‪â‬יקים ְ ֶ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת פ‪ä‬ן ַ ִ ִ‬ ‫ַאז ְ ָ‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער‬ ‫ְ ְֶ ְ ֶ‬ ‫אות‪ַ ,'õ‬אז ֶדער‬ ‫'מסייע ֹ‬‫ְ ֵַ ַ‬ ‫‪â‬ר‪ü‬‬‫העלפן ִאים צ‪ֵ ä‬גיין ִאין ֶדעם ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֵזיי ֶ ְ ְ‬ ‫דערפ‪ä‬ן‬ ‫‪Łï‬ט ֶ ְ‬ ‫העלפט ִאים ַאר‪õ‬יס‪ָ ,‬נאר ֶדער ְ ַ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫ה‪Łç‬ר‪.‬‬ ‫ַָָ‬ ‫‪á‬מרא‬‫‪Ł‬למה ‪ִ ‬די ְ ָ ָ‬ ‫‪ô‬פארת ְ ֹ ֹ‬ ‫זאגט ֶדער ִ ְ ֶ ֶ‬ ‫‪ְ ָ ‬‬ ‫צ‪â‬יקים ָוואס‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת פ‪ä‬ן ַ ִ ִ‬ ‫‪à‬אציעט ִזי‪ ü‬צ‪ִ ä‬די ְ ָ‬ ‫ַ ִ ֶ‬ ‫‪Ł‬למה‬ ‫‪ô‬פארת ְ ֹ ֹ‬‫זעען ֶדעם ְיס‪õ‬ד ִאין ִ ְ ֶ ֶ‬ ‫ִמיר ֶ ְ‬ ‫זאלן ִזי‪ü‬‬ ‫‪Ł‬יקט ֵזיי ַאז ֵזיי ָ ְ‬ ‫א‪õ‬י‪à‬ער‪Ł‬טער ִ ְ‬ ‫ְ ְֶ ְ ֶ‬ ‫ֶדער‬ ‫‪à‬רענגט ָדאס פ‪ä‬ן‬ ‫ויחי( ָוואס ְ ֶ ְ ְ‬ ‫)‪ï‬ר‪Ł‬ת ַ ְ ִ‬ ‫ָָ ַ‬ ‫אידן‬ ‫‪äŁï‬ט'ע ִ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת פ‪ä‬ן ָ ֶ‬ ‫‪à‬אהעפטן צ‪ִ ä‬די ְ ָ‬‫ַ ֶ ְְ‬ ‫מק‪àä‬לים‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ִאיז ָדאס‬ ‫פריערדיגע ְ ָ ִ‬‫ְִ ְֶ ִ ֶ‬ ‫‪à‬אמת‪,‬‬‫‪à‬א‪Ł‬עפער ֶ ֱ ֶ‬ ‫דינען ֶדעם ַ ֶ ֶ‬ ‫ווילן ִ ֶ‬‫ָוואס ִ ְ‬ ‫ז‪õ‬כה ַאז ֶער‬‫צ‪ä‬מאל ִאיז ַא ִאיד ֶ‬ ‫מס‪à‬יר‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫ְַ ִ‬ ‫‪á‬מרא ַאז ֵזיי‬ ‫זאגט ִדי ְ ָ ָ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת ָ ְ‬ ‫א‪ä‬ן א‪õ‬יף ִדי ְ ָ‬ ‫גליי‪ֶ ü‬ווען ֶער‬ ‫נ‪Ł‬מה‪ֵ ְ ,‬‬‫ה‪õ‬יכע ְ ָ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ַא‬ ‫ְ‬ ‫ַ‬ ‫העלפן ַאר‪õ‬יס ֶדעם ִאיד ָוואס ִוויל ִזי‪ü‬‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫אפיל‪ַ ä‬א‬‫וועלט‪ ,‬א‪ä‬ן ֲ ִ‬‫ארא‪ ï‬א‪õ‬יף ִדי ֶ ְ‬ ‫ק‪ä‬מט ַ ָ‬ ‫ְ‬ ‫רייניגן‪.‬‬ ‫ֵ ִ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מה‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ַא ְ ָ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ‬‫ִאיד ָוואס ָהאט ִ ְ‬ ‫ח‪ .‬עס שטייט אי‪ ‬רמ"א )יורה דעה סימ‪ ‬רפח סעי‪ ‬טו( אז מע‪ ‬זאל מאכ‪ ‬א לא‪ ‬אי‪ ‬די האלטער‬ ‫פו‪ ‬די מזוזה‪ ,‬כדי מע‪ ‬זאל ארויסזע‪ ‬די ש‪ ‬שד"י וואס שטייט אוי‪ ‬די דרויסנדיגע זייט‬ ‫פו‪ ‬די מזוזה‪.‬‬ ‫דער ביאור הגר"א צייכנט דארט צו א זוהר הקדוש )ואתחנ‪ ‬ד‪ ‬רסו‪ ,(.‬וואס זאגט אז עס זענע‪‬‬ ‫פארהא‪ ‬פילע שלעכטע כוחות וואס וויל‪ ‬שעדיג‪ ‬דע‪ ‬איד‪ ,‬או‪ ‬ווע‪ ‬זיי קומע‪ָ ‬א‪ ‬צו די טיר‬ ‫פו‪ ‬א אידישע הויז הייב‪ ‬זיי אוי‪ ‬זייערע קעפ או‪ ‬זיי זעע‪ ‬די ש‪ ‬שד"י וואס איז‬ ‫ארויפגעשריב‪ ‬אוי‪ ‬די דרויסנדיגע זייט פונע‪ ‬מזוזה‪ ,‬או‪ ‬דא‪ ‬דערשרעק‪ ‬זיי זי‪ ‬או‪ ‬זיי‬ ‫אנטלויפ‪ ‬או‪ ‬זיי קומע‪ ‬נישט נאנט צו‪ ‬טיר‪.‬‬ ‫פרשת חיי שרה ‪ ‬לב שומע‬ ‫יד‬ ‫צ‪â‬יקים‬ ‫‪õô‬רה פ‪ä‬ן ִדי ַ ִ ִ‬ ‫לערנען ִדי ָ‬ ‫וועסט ֶ ְ ֶ‬‫ֶ ְ‬ ‫מאמר‬ ‫מר‪ë‬ז ִאין ִדי ַ ֲ ַ‬ ‫ַאז‪õ‬י א‪õ‬י‪ִ ü‬איז ֶער ָדאס ְ ַ ֵ‬ ‫טרינקט‪,‬‬ ‫דאר‪Ł‬טיגער ָוואס ְ ִ ְ ְ‬ ‫‪äï‬נקט ִווי ַא ָ ְ ְ ִ ֶ‬ ‫ְְ‬ ‫סימן ו'(‬ ‫עקב ִ ָ‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ת ֵ ֶ‬ ‫‪ô‬נח‪ä‬מא ָ ָ ַ‬ ‫חז"ל‪ָ ְ ִ ,‬‬ ‫)מדר‪ָ ְ ַ Ł‬‬ ‫ֲַ‬ ‫וועלן ִדיר‬ ‫צ‪â‬יקים ֶ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת פ‪ä‬ן ִדי ַ ִ ִ‬ ‫ִווי‪à‬אלד ִדי ְ ָ‬ ‫ַ ְ‬ ‫א‪õ‬מרים ל‪ְ õ‬גמ‪õ‬ר" – ַא‬ ‫ְִ‬ ‫‪à‬מצוה‬ ‫"ה‪ë‬תחיל ְ ִ ְ ָ‬ ‫ְַַ ִ‬ ‫‪õô‬רה א‪ä‬ן צ‪ ä‬ט‪ä‬ן‬ ‫לערנען ִדי ָ‬ ‫מע‪õ‬רר ֵזיין צ‪ֶ ְ ֶ ä‬‬ ‫ְ ֵ‬ ‫זאגן‬ ‫מצוה‪ְ ָ ,‬‬ ‫פאנגט ָאן צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ַא ִ ְ ָ‬ ‫ִאיד ָוואס ַ ְ ְ‬ ‫ה‪õôŁ‬קק‪ä‬ת‪.‬‬ ‫‪é‬ונה א‪ä‬ן ִ ְ ְ‬ ‫ֶדעם ָרצ‪õ‬ן ה' ִמיט ִפיל ַ ָ ָ‬ ‫מצוה‪,‬‬ ‫ענדיגן ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ֵ'זיי' ִאים ַאז ֶער ָזאל ֶ ְ ִ ְ‬ ‫זענען ִדי ֵ'זיי'? א‪ä‬ן‬ ‫שווער‪ֶ ,‬ווער ֶ ֶ‬ ‫לכא‪õ‬רה ִאיז ְ ֶ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫פארציילט‪ַ ,‬אז ֶעס‬ ‫‪Ł‬למה ַ ְ ֵ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֶדער ִ ְ ֶ ֶ‬ ‫‪ô‬פארת ְ ֹ ֹ‬ ‫זעל‪à‬ע‬ ‫ענטפערט ַא ֵ‪ô‬ר‪õ‬ץ ִמיט ֶדער ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶער ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫אריז"ל ָהאט‬ ‫‪à‬אקאנט ַאז ֶדער ַ ִ ַ‬ ‫ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת‬ ‫ְיס‪õ‬ד‪ַ ,‬אז ָדאס ֵגייט ַאר‪õ‬יף א‪õ‬יף ִדי ְ ָ‬ ‫מיגא‪ Ł‬ט‪ַ ,‬אז‬ ‫געזאגט א‪õ‬יף ֶדער ִר"י ִ ַ‬‫ֵעד‪ä‬ת ֶ ָ ְ‬ ‫‪à‬אהאפטן צ‪ä‬‬ ‫הא‪à‬ן ִזי‪ְ ְ ָ ַ ü‬‬ ‫צ‪â‬יקים ָוואס ָ ְ‬ ‫פ‪ä‬ן ַ ִ ִ‬ ‫נ‪Ł‬מה‬ ‫‪à‬אהאפטן צ‪ֵ ä‬זיין ְ ָ ָ‬ ‫הא‪à‬ן ִזי‪ְ ְ ָ ַ ü‬‬ ‫ֶעס ָ ְ‬ ‫אנגעפאנגען ִדי‬ ‫ֶדעם ִאיד ֶווען ֶער ָהאט ָ ְ ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫‪ô‬נאים‪.‬‬ ‫גר‪õ‬יסע ְ ָ ִ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫עטליכע ְ ָ‬ ‫ְֶ ִ ֶ‬ ‫‪à‬עטן ִאים ַאז ֶער ָזאל‬ ‫מצוה‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ֶ ְ‬ ‫ִ ְָ‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫א‪õ‬יספירן ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫אינגאנצן‬ ‫ִ ְַ ְ ְ‬ ‫גע‪Ł‬יכטע‪ִ ,‬ווי ֶדער‬ ‫‪à‬אקאנט ַא ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫ֶעס ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫אמאל‬ ‫ַָ‬ ‫ִזי‪ü‬‬ ‫ָהאט‬ ‫אריז"ל‬ ‫ֲִ ַ‬ ‫מר‪ë‬ז‬ ‫‪Ł‬למה ִאיז ָדאס א‪õ‬י‪ֵ ַ ְ ü‬‬ ‫‪ô‬פארת ְ ֹ ֹ‬ ‫ֶדער ִ ְ ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל‬ ‫ר‪à‬י ְ ֵ‬ ‫‪ô‬למיד ַ ִ‬‫א‪õ‬יפגע‪Ł‬טעלט ַפאר ֵזיין ַ ְ ִ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫מ‪í‬כת ָאב‪õ‬ת )א‪ ,‬ד(‪,‬‬ ‫מ‪Ł‬נה ִאין ַ ֶ ֶ‬ ‫ִאין ִדי ִ ְ ָ‬ ‫א‪ä‬זידא זי"ע ]בעל מדרש שמואל[ א‪ä‬ן‬ ‫ִדי ִ ָ‬ ‫לחכמים" – ַדיין ה‪õ‬יז‬ ‫ועד ַ ֲ ָ ִ‬ ‫‪à‬ית‪àֵ ý‬ית ַ ַ‬ ‫"יהי ֵ ְ‬ ‫ְִ‬ ‫הא‪à‬ן ָדאס‬ ‫‪ô‬למידים ָ ְ‬ ‫אנדערע ַ ְ ִ ִ‬ ‫ֶווען ִדי ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫נעמען ִזי‪ü‬‬ ‫חכמים ֶ ֶ‬ ‫ארט ִווי ֲ ָ ִ‬ ‫ָזאל ֵזיין ַאן ָ ְ‬ ‫אריז"ל‬ ‫געפרעגט ֶדער ֲ ִ ַ‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫‪à‬אמערקט ָ ְ‬‫ַ ֶ ְ ְ‬ ‫מר‪ë‬ז א‪õ‬יף ִדי‬ ‫'‪à‬ית' ִאיז ְ ַ ֵ‬ ‫ווארט ַ ִ‬ ‫צ‪ä‬זאמען‪ִ ,‬די ָ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפגע‪Ł‬טעלט‪ָ ,‬האט‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫פארוואס ֶער ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫ַ ְָ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )משלי כד‪,‬‬ ‫נפ‪ַ ,Ł‬אז‪õ‬י ִווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫ֶֶ‬ ‫"ער ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫ֶ‬ ‫געענטפערט‬ ‫ֶער ֵזיי ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫‪à‬ית" )עיין רלב"ג שם(‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫י‪à‬נה ָ ִ‬ ‫"‪à‬חכמה ִ ָ ֶ‬ ‫ג( ְ ָ ְ ָ‬ ‫ר‪à‬י‬ ‫‪ìô‬א ַ ִ‬‫הייליגער ַ ָ‬ ‫א‪õ‬יפגע‪Ł‬טעלט ַפאר ֶדער ֵ ִ ֶ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫‪à‬ית‪àֵ ý‬ית‬ ‫יהי ֵ ְ‬ ‫‪à‬אפ‪õ‬ילן ְ ִ‬ ‫ְ‬ ‫חכמים ַ‬ ‫הא‪à‬ן ִדי ֲ ָ ִ‬ ‫ָדאס ָ ְ‬ ‫‪ô‬למידים‬ ‫הא‪à‬ן ִזי‪ִ ü‬די ַ ְ ִ ִ‬ ‫יאיר"! ַדאן ָ ְ‬ ‫‪ï‬נחס ֶ‪à‬ן ָ ִ‬ ‫ְִָ‬ ‫אנגרייטן א‪ä‬ן‬ ‫זאלסט ָ ְ ְ ֵ ְ‬ ‫לחכמים‪ ,‬ד‪ְ ְ ָ ä‬‬ ‫ועד ַ ֲ ָ ִ‬ ‫ַַ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל ִדי‬‫ר‪à‬י ְ ֵ‬ ‫חבר ַ ִ‬ ‫זייער ָ ֵ‬ ‫געוואנדן צ‪ֶ ֵ ä‬‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫נ‪Ł‬מ‪õ‬ת פ‪ä‬ן‬ ‫נ‪Ł‬מה ַאז ִדי ְ ָ‬ ‫פארעכטן ֵדיין ְ ָ ָ‬ ‫ַ ֶ ְְ‬ ‫גע‪à‬עטן ַאז ֶער‬‫הא‪à‬ן ִאים ֶ ֶ ֶ‬ ‫ִווידא‪ ,Ł‬א‪ä‬ן ֵזיי ָ ְ‬ ‫ַ‬ ‫זאלן ִזי‪ü‬‬‫צ‪â‬יקים ָ ְ‬ ‫חכמים א‪ä‬ן ַ ִ ִ‬ ‫אסא‪ִ ָ ֲ ü‬‬ ‫ַַ‬ ‫מצוה ֶער ָהאט‬ ‫וועלכע ִ ְ ָ‬‫פארציילן ֶ ְ ֶ‬ ‫ָזאל ֵזיי ַ ְ ֵ ְ‬ ‫מ‪ë‬ילא ֶוועט ֵדיין‬ ‫‪à‬אהעפטן ִאין ִדיר‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ֵ ָ‬ ‫ַ ֶ ְְ‬ ‫‪à‬אגלייט ִאים‪,‬‬‫יאיר ַ ְ ֵ‬ ‫‪ï‬נחס ֶ‪à‬ן ָ ִ‬ ‫ר‪à‬י ִ ְ ָ‬‫ֶגעט‪ä‬ען ַאז ַ ִ‬ ‫נעמען ִזי‪ü‬‬‫צ‪â‬יקים ֶ ֶ‬ ‫ארט ִווי ַ ִ ִ‬ ‫נ‪Ł‬מה ֵזיין ַאן ָ ְ‬ ‫ְָָ‬ ‫א‪ä‬זידא זי"ע‬ ‫ִ ָ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל ִדי‬ ‫ר‪à‬י ְ ֵ‬ ‫ָהאט ַ ִ‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין‬ ‫וועסט‪ֶ ä‬‬ ‫דעמאלטס ֶ ְ‬ ‫צ‪ä‬זאמען‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ָ ְ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫אריז"ל‬ ‫הייליגן ֲ ִ ַ‬ ‫ק‪ä‬מענדיג צ‪ä‬ם ֵ ִ ְ‬ ‫ֶ ְִ‬ ‫פארציילט‪:‬‬ ‫ַ ְ ֵ ְ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ִדי ס‪õ‬ף פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫צ‪ָ ä‬דאס ָוואס ֶעס ְ ֵ‬ ‫ד‪ä‬רכגעגאנגען ַא ְ‪Ł‬ט‪ àä‬פ‪ä‬ן ווא‪ֶ ä‬עס‬ ‫ִאיז ֶער ְ ְ ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫‪â‬בריהם‪ ,‬ד‪ä‬‬ ‫‪ðà‬מא ֶאת ִ ְ ֵ ֶ‬ ‫‪õŁ‬תה ַ ָ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫והוי‬ ‫מ‪Ł‬נה ֶ ֱ ֵ‬‫ִ ְָ‬ ‫ט‪.‬דאס איז רבי יוס‪ ‬ב‪ ‬ר' מאיר הלוי אב‪ ‬מיגאש‪ ,‬א תלמיד פו‪ ‬דער הייליגער רי"‪ ,‬או‪ ‬דער‬ ‫רבי פו‪ ‬רבי מימו‪ ‬דער טאטע פונע‪ ‬רמב"‪ .‬דער רמב"‪ ‬האט זי‪ ‬זעלבסט פאררעכנט אלס‬ ‫א תלמיד פו‪ ‬דער ר"י מיגאש‪ ,‬ווי דער רמב"‪ ‬דרוקט זי‪ ‬אויס אוי‪ ‬אי‪ ‬אי‪ ‬הקדמה צו זיי‪‬‬ ‫פירוש אוי‪ ‬משניות‪' ,‬וכמוהו לא היה לפניו מל‪ ‬כמנהגו ודרכו'‪ .‬דער ר"י מיגאש האט‬ ‫איבערגענומע‪ ‬די ישיבה פונע‪ ‬רי"‪ ,‬ווע‪ ‬דער רי"‪ ‬איז אוועק פו‪ ‬די וועלט‪ ,‬או‪ ‬ער איז‬ ‫געווע‪ ‬דער מנהיג פאר די איד‪ ‬אי‪ ‬שפאניע‪.‬‬ ‫טו‬ ‫לב שומע ‪ ‬מלאכי‪ ‬באגלייט‪ ‬אוי‪ ‬טריט או‪ ‬שריט‬ ‫א‪à‬ער ֶווען ֶדער‬ ‫געטרינקען‪ֶ ָ ,‬‬ ‫געגעסן א‪ä‬ן ֶ ְ ִ ְ ֶ‬‫ֶ ֶ ְ‬ ‫וויין‪‬גע‪Ł‬ריי‪,‬‬ ‫געהערט ַא ֵ ֶ ְ ֵ‬ ‫ָהאט ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס ֶ ֶ ְ‬ ‫צ‪ä‬ריקגיין ִאין ֵ‪à‬ית‬ ‫ִ ְֵ‬ ‫געוואלט‬ ‫ָ‪à‬ח‪ä‬ר ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫אנגעפאלן א‪õ‬יף ִדי ה‪õ‬יז‪,‬‬ ‫זענען ָ ְ ֶ ַ ְ‬ ‫"ר‪õ‬י‪à‬ער'ס ֶ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫גע‪à‬עטן ַאז‬ ‫מאמע ִאים ֶ ֶ ֶ‬ ‫ה‪ë‬דר‪ָ ,Ł‬האט ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ַ ִ ְָ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫א‪õ‬יסגעליידיגט ִדי ה‪õ‬יז" ָ ְ‬‫ְֶ ֵ ִ ְ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫א‪ä‬ן ֵזיי ָ ְ‬ ‫‪õà‬ידעם‬‫ארא‪ï‬נעמען פ‪ä‬ן ֶ‬ ‫‪à‬יטע ַ ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫ֶער ָזאל ִאיר ִ ֶ‬ ‫גע‪Ł‬ריגן‪ִ ,‬ווי ָנאר ִאי‪ü‬‬ ‫‪Ł‬ט‪àä‬מענט‪Ł‬ען ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ֶ ְְ ֶ‬ ‫ִדי ְ‬ ‫‪ï‬רא‪à‬ירט‬ ‫‪Ł‬טר‪õ‬י ַפאר ִדי ק‪ä‬ה‪ֶ ,‬ער ָהאט ְ ָ ִ ְ‬ ‫ְ ְ‬ ‫געגאנגען‬ ‫‪Ł‬נעל ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫געהערט ִ‪à‬ין ִאי‪ֶ ְ ü‬‬ ‫ָהא‪ָ à‬דאס ֶ ֶ ְ‬ ‫מאמע ַאז ֶער ָהאט‬ ‫מס‪à‬יר צ‪ֵ ä‬זיין ַפאר ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ְַ ִ‬ ‫אלעס ָוואס‬ ‫פאר‪Ł‬אפט ַ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ִאי‪ָ ü‬הא‪ֵ à‬זיי ַ ְ ַ ְ‬ ‫אינמיטן ִ‪Ł‬יע‪ä‬ר‪,‬‬ ‫אר‪õ‬יסגעכא‪ï‬ט ִ ְ ִ ְ‬ ‫ִזי‪äŁïָ ü‬ט ַ ְ ֶ ַ ְ‬ ‫גע‪Ł‬יר‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫קלייד‪ä‬נג‪ִ ֶ ,‬‬ ‫געפעלט‪ְ ֵ ְ ,‬‬ ‫ֶעס ָהאט ֵזיי ֶ ֶ ְ‬ ‫א‪õ‬יפכא‪ï‬ן א‪ä‬ן‬ ‫ְַ ְ‬ ‫ר‪à‬י ֶוועט ִזי‪ü‬‬‫א‪ä‬ן א‪õ‬י‪ֵ à‬זיין ֶ ִ‬ ‫אנדערע‬ ‫הא‪à‬ן ִדי ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫יעצט ָ ְ‬ ‫ער‪Ł‬ט ֶ ְ‬ ‫עסן‪ְ ְ ֶ ...‬‬ ‫ְֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָדא‪ַ ,‬דאן ֶוועט ֶער ֵזיין‬ ‫ֶזען ַאז ֶער ִאיז ִ ְ‬ ‫פארוואס ֶדער‬ ‫פאר‪Ł‬טאנען ַ ְ ָ‬ ‫‪ô‬למידים ַ ְ ְ ַ ֶ‬ ‫ְִַ ִ‬ ‫זייער ֵ‪à‬ייז א‪õ‬יף ִאים‪.‬‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫יאיר ָוואס ָהאט‬ ‫‪ï‬נחס ֶ‪à‬ן ָ ִ‬‫ר‪à‬י ִ ְ ָ‬ ‫‪ìô‬א ַ ִ‬ ‫גר‪õ‬יסער ַ ָ‬ ‫ְ ֶ‬ ‫אר‪õ‬יסצ‪ä‬העלפן ִאידן ִאין נ‪õ‬יט‪,‬‬ ‫געווען ַ ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ע‪õ‬סק ֶ ֶ‬ ‫ֵ‬ ‫ה‪ë‬דר‪,Ł‬‬‫ל‪õ‬יפנדיג צ‪ä‬ם ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫ְ ְִ‬ ‫א‪õ‬יפן ֶוועג‬ ‫ְ‬ ‫זייער‬ ‫פאמיליעס פ‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫אר‪õ‬יסגענ‪ä‬מען ַ ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַ‬ ‫געטראכט צ‪ִ ä‬זי‪:ü‬‬ ‫ָהאט ֶדער ָ‪à‬ח‪ä‬ר ֶ ְ ַ ְ‬ ‫פארציילט‬ ‫ווערט ַ ְ ֵ ְ‬‫)אז‪õ‬י ִווי ֶעס ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬ווערע ְ ַ ְ‬ ‫צ‪Łä‬טאנד ַ‬ ‫ְֶ ֶ‬ ‫‪é‬די ִאי‪ָ ü‬זאל‬ ‫‪à‬כלל? ְ ֵ‬ ‫לערן ִאי‪ָ ְ ִ ü‬‬ ‫פארוואס ֶ ְ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫א‪õ‬יסגעקלי‪à‬ן ִזי‪ ü‬צ‪ä‬‬ ‫ְֶ ְ ִ ְ‬ ‫ח‪ä‬לין ז‪ָ (.‬האט‬‫ִ‬ ‫ִאין ְ ָ ָ‬ ‫‪á‬מרא‬ ‫‪õô‬רה! א‪õ‬י‪,‬‬ ‫מק‪ç‬ים צ‪ֵ ä‬זיין ִדי ָ‬ ‫ִוויסן ִווי ַאז‪õ‬י ְ ַ ֵ‬ ‫ְ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל ִדי‬‫ר‪à‬י ְ ֵ‬ ‫חבר ַ ִ‬ ‫זייער ָ ֵ‬‫‪à‬אהעפטן ִאין ֵ ֶ‬ ‫ַ ֶ ְְ‬ ‫אנטזאגן‬ ‫געקענט ַ ְ ְ ָ ְ‬ ‫ִווי ַאז‪õ‬י ָהא‪ִ à‬אי‪ִ ü‬זי‪ְ ֶ ֶ ü‬‬ ‫א‪ä‬זידאזי"ע‪) .‬ספר עמק המלך הקדמה ג' פרק ד(‪.‬‬ ‫ִ ָ‬ ‫מצוה פ‪ä‬ן ִ‪é‬י‪äà‬ד ֵאם?‬ ‫מק‪ç‬ים ֵזיין ִדי ִ ְ ָ‬ ‫פ‪ä‬ן צ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫צ‪ä‬ריקגעדרייט‬ ‫ִ ְֶ ְֵ‬ ‫א‪ä‬ן ֶדער ָ‪à‬ח‪ä‬ר ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫ה‪ñ‬ד‪ Łõ‬פ‪ä‬ן‬ ‫יה‪ä‬די ַ ָ‬ ‫א‪õ‬יפ'ן ְ ִ‬‫ְ‬ ‫ֶמען ַ ְ ֵ ְ‬ ‫פארציילט‬ ‫ארא‪ï‬גענ‪ä‬מען ַפאר‬ ‫אהיים‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ָהאט ַ ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫ֵַ‬ ‫איינמאל ִאיז‬ ‫‪Łï‬יסחא זי"ע‪ַ ,‬אז ֵ ְ ָ‬ ‫ְ ִ ְָ‬ ‫‪õà‬ידעם‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫ֶ‬ ‫‪Ł‬טר‪õ‬י פ‪ä‬ן‬ ‫מאמע ִדי ְ ְ‬ ‫ֵזיין ַ ֶ‬ ‫זייער‬ ‫געווען ֵ ֶ‬ ‫‪ô‬למידים ֶ ֶ‬‫זיינע ַ ְ ִ ִ‬‫איינער פ‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫געלאפן ִאין‬ ‫צ‪ä‬ריק ֶ ָ ְ‬ ‫‪Ł‬נעל ִ‬ ‫דערנא‪ִ ü‬איז ֶער ְ ֶ‬ ‫ֶ ְָ‬ ‫מ‪Łë‬‬ ‫ה‪ä‬נגעריג ֵ‪à‬יים ִ‪Ł‬יע‪ä‬ר‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ָהאט ַ ָ‬ ‫ְֶ ִ‬ ‫אריין‬‫ה‪ë‬דר‪ִ ,Ł‬ווי ָנאר ֶער ָהאט ַ ֵ‬ ‫ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫האלט ֶעס ֶמער ִ ְ‬ ‫גע‪ïŁ‬ירט ַאז ֶער ַ ְ‬ ‫ֶ ְ ִ ְ‬ ‫‪Ł‬יע‪ä‬ר‪‬צימער ָהאט ִזי‪ֶ ü‬דער‬ ‫ִ ֶ‬ ‫‪ïŁ‬אצירט ִאין ִ‬ ‫ְ ַ ִ ְ‬ ‫אינמיטן ִדי ִ‪Ł‬יע‪ä‬ר ָהאט ִזי‪ֶ ü‬דער‬ ‫א‪õ‬יס‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ ִ ְ‬ ‫א‪õ‬יפגעכא‪ï‬ט‪ֵ ,‬ווייל ֶער ָהאט‬ ‫ְֶ ַ ְ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬‬ ‫יה‪ä‬די ַ ָ‬ ‫ְ ִ‬ ‫פארטראכט‪ֵ ,‬ווייל ֶעס ִאיז‬ ‫ה‪ñ‬ד‪ְ ַ ְ ְ ַ Łõ‬‬ ‫יה‪ä‬די ַ ָ‬ ‫ְ ִ‬ ‫ס‪ä‬גיא‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫‪Łï‬ט ִאין ִדי ְ ָ‬ ‫געווען ִדי ְ ַ‬ ‫מ‪fi‬יג ֶ ֶ‬ ‫ַ ִ‬ ‫ס‪ä‬גיא‪ָ ,‬האט‬ ‫‪Łï‬ט ִאין ַא ְ ָ‬ ‫שווער ְ ַ‬ ‫געווען ְ ֶ‬‫ִאים ֶ ֶ‬ ‫‪ô‬למיד‬‫פ‪ä‬נעם ַ ְ ִ‬ ‫געפרעגט ֶ‬ ‫גליי‪ְ ֶ ְ ֶ ü‬‬ ‫ֶער ָהאט ְ ֵ‬ ‫‪Ł‬נעל‬ ‫געטראכט ַאז ֶער ֶוועט ְ ֶ‬ ‫‪ô‬למיד ֶ ְ ַ ְ‬ ‫ֶדער ַ ְ ִ‬ ‫‪ô‬למיד‬‫געווען‪ֶ ,‬דער ַ ְ ִ‬ ‫אצינד ֶ ֶ‬ ‫ווא‪ֶ ä‬ער ִאיז ַ ִ ְ‬ ‫ט‪õ‬עם ֵזיין‪,‬‬ ‫ע‪ï‬עס ֵ‬ ‫אהיימל‪õ‬יפן‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ֶוועט ֶ ֶ‬ ‫ֵַ ְ ְ‬ ‫א‪õ‬יסוואל א‪ä‬ן ֶער‬ ‫ְַ‬ ‫געהאט ֵקיין‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ‬ ‫ָהאט ִ ְ‬ ‫ר‪à‬י ֶוועט ִזי‪ü‬‬ ‫געהאפט ַאז ֵזיין ַ ִ‬ ‫ֶער ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫גע‪Ł‬יכטע ווא‪ä‬‬ ‫גאנצע ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫פארציילט ִדי ַ ְ ֶ‬ ‫ָהאט ַ ְ ֵ ְ‬ ‫סגיא‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫עטליכע ִמינ‪ä‬ט ִאין ֶדער ֻ ְ ָ‬ ‫‪ï‬לא ְגן ֶ ְ ִ ֶ‬‫ְָ‬ ‫געווען א‪ä‬ן ָוואס ֶער ָהאט ֶגעט‪ä‬ן‪,‬‬ ‫ֶער ִאיז ֶ ֶ‬ ‫טיפע‬ ‫א‪õ‬יפכא‪ï‬ן פ‪ä‬ן ֵזיין ִ ֶ‬ ‫ְַ ְ‬ ‫ִ‪à‬יז ֶער ֶוועט ִזי‪ü‬‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז‬‫ה‪ñ‬ד‪ִ Łõ‬אים ֶ ָ ְ‬ ‫יה‪ä‬די ַ ָ‬ ‫ָהאט ֶדער ְ ִ‬ ‫‪ï‬לאץ‬ ‫א‪õ‬יפן ְ ַ‬ ‫ְ‬ ‫צ‪ä‬ריק‬ ‫ִעי‪ä‬ן‪ֶ ,‬וועט ֶער ‪õŁ‬ין ֵזיין ִ‬ ‫פארוואס ֶדער‬ ‫פאר‪Ł‬טייט ֶער ‪õŁ‬ין ַ ְ ָ‬ ‫יעצט ַ ְ ְ ֵ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ר‪à‬י ָזאל‬ ‫אנדעם ָוואס ֵזיין ַ ִ‬ ‫ֵ‪à‬יים ִ‪Ł‬יע‪ä‬ר‪ֶ ְ ָ ,‬‬ ‫מיטגעק‪ä‬מען ִמיט ִאים‪,‬‬ ‫ֶ‬ ‫א‪çà‬י ִאיז ִ ְ ֶ‬ ‫אמ‪õ‬רא ַ ַ ֵ‬ ‫ַ ָ‬ ‫א‪õ‬יפכא‪ï‬ן ַאז ֶער ָהאט ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס‬ ‫ְַ ְ‬ ‫מצוה‬ ‫געווען ִדי ִ ְ ָ‬ ‫מק‪ç‬ים ֶ ֶ‬ ‫ִווי‪à‬אלד ֶער ָהאט ְ ַ ֵ‬ ‫ַ ְ‬ ‫מינ‪ä‬טן‪ֶ ,‬דער‬ ‫געציילטע ִ ְ‬ ‫געגליט‪Ł‬ט ַפאר ֶ ֵ ְ ֶ‬ ‫ֶ ְִ ְ ְ‬ ‫אמ‪õ‬רא‬ ‫הייליגער ַ ָ‬ ‫פ‪ä‬ן ִ‪é‬י‪äà‬ד ֵאם‪ָ ,‬האט ֶדער ֵ ִ ֶ‬ ‫געט‪ä‬ען א‪ä‬ן ֶער ִאיז‬ ‫ֶ‬ ‫טאקע ַאז‪õ‬י ֶ‬ ‫ָ‪à‬ח‪ä‬ר ָהאט ַ ֶ‬ ‫מד‪à‬ק‬ ‫געווען ַא ָית‪õ‬ם ִזי‪ֵ ַ ְ ü‬‬ ‫א‪çà‬י ָוואס ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ַ ֵַ‬ ‫ע‪ï‬עס‬ ‫‪Ł‬נעל ֶ ֶ‬ ‫אהיימגעלאפן א‪ä‬ן ֶער ָהאט ְ ֶ‬ ‫ֵַ ְֶ ָ ְ‬ ‫פרשת חיי שרה ‪ ‬לב שומע‬ ‫טז‬ ‫‪Łï‬ט‬ ‫ה‪ñ‬ד‪ַ ְ Łõ‬‬‫יה‪ä‬די ַ ָ‬ ‫פאר'ן ְ ִ‬ ‫געווען ַ ְ‬ ‫מס‪à‬יר ֶ ֶ‬ ‫ְַ ִ‬ ‫ווי‪à‬אלד ֶער ָהאט א‪õ‬י‪ü‬‬ ‫געווען ִאין ִאים‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫יה‪ä‬די‬ ‫וועלכע ֶדער ְ ִ‬ ‫ס‪ä‬גיא א‪õ‬יף ֶ ְ ֶ‬‫ְָ‬ ‫ִאין ִדי‬ ‫מצוה‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫‪çŁ‬כ‪ä‬ת צ‪ִ ä‬די ִ ְ ָ‬ ‫הא‪à‬ן ַא ַ ָ‬ ‫געוואלט ָ ְ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫גע‪ï‬לאגט‬ ‫געהאט ֶ ְ ָ ְ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪ָ Łõ‬האט ִזי‪õŁ ü‬ין ֶ ַ‬ ‫ַָ‬ ‫צ‪ä‬ריקגעק‪ä‬מען ִאין ֵ‪à‬ית‬ ‫ֶ‬ ‫יעצט ֶווען ֶער ִאיז ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫צייט‪ .‬י‬‫לענגערע ַ‬ ‫ַפאר ַא ֶ ְ ֶ ֶ‬ ‫א‪çà‬י‬ ‫א‪çà‬י‪ָ ,‬האט ַ ַ ֵ‬‫צ‪ä‬זאמען ִמיט ַ ַ ֵ‬ ‫ה‪ë‬דר‪ֶ ַ Ł‬‬‫ַ ִ ְָ‬ ‫‪‬‬ ‫י‪ .‬עס איז באקאנט אז ביי דער מעמד קר‪ ‬הצלה אי‪ ‬אמעריקא‪ ,‬האט רביה"ק מסאטמאר זי"ע‬ ‫געזאגט אינמיט‪ ‬זיי‪ ‬דרשה "עס איז נישט קיי‪ ‬שו‪ ‬ספק אז די עלטער‪ ‬קומע‪ ‬אראפ פו‪‬‬ ‫עול‪ ‬העליו‪ ,‬או‪ ‬זיי געפינע‪ ‬זי‪ ‬יעצט דא מיט אונז"‬ ‫יז‬ ‫לב שומע ‪ ‬מעשיות או‪ ‬הנהגות‬ ‫מעשיות או‪ ‬הנהגות‬ ‫פו‪ ‬הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע‬ ‫לרגל די יארצייט וואס געפאלט אויס או‪ ‬שבת קודש – כ"ז מרחשו‪‬‬ ‫וועלכער‬ ‫געפרעגט ַא ִאיד‪ֶ ְ ֶ ,‬‬ ‫אמאל ֶ ְ ֶ ְ‬‫יענקעלע זי"ע ָהאט ַ ָ‬ ‫ר‪‬י ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫געדענק‪ַ ,‬אז הרה"ק ַ ִ‬‫ִאי‪ְ ֶ ֶ ‬‬ ‫קינדער‪ֶ .‬דער‬ ‫זיינע ִ ְ ֶ‬ ‫לערנט ִמיט ֵ ֶ‬ ‫‪‬יע‪‬רי‪ִ ,‬צי ֶער ֶ ְ ְ‬ ‫זיינע ִ ִ‬ ‫ק‪‬מע‪ ‬צ‪ֶ ֵ ‬‬ ‫פלעגט פ‪ֵ ‬צייט צ‪ֵ ‬צייט ֶ‬‫ְֶ ְ‬ ‫געענטפערט ֵניי‪.‬‬ ‫ִאיד ָהאט ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫"יא!" ָהאט ֶדער ִאיד‬ ‫פארהערסט‪ֵ ‬זיי?" ָ‬ ‫"כאט‪‬יג ַ ְ ֶ ְ ְ‬ ‫געפרעגט‪ִ ְ ָ ,‬‬ ‫ָהאט ִאי‪ֶ ‬דער ֶ ִ‬ ‫ר‪‬י ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫ֶ ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫וואלסט‬ ‫ני‪‬ט ט‪ֶ !‬ווע‪ ‬ד‪ְ ְ ָ ‬‬ ‫טארסט‪ְ ִ ‬‬ ‫"דאס ָ ְ ְ‬ ‫אנגער‪‬פ‪ ‬צ‪ִ ‬אי‪ָ :‬‬ ‫יענקעלע ִזי‪ְ ֶ ְ ָ ‬‬ ‫ָהאט ַ ִ‬ ‫ר‪‬י ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫א‪‬ער ַאז ד‪‬‬ ‫פארהער‪ֶ ָ ,‬‬ ‫געמעגט ַ ְ ֶ ְ‬ ‫וואלסט‪ֵ ‬זיי א‪‬י‪ְ ֶ ֶ ‬‬ ‫‪‬קביע‪‬ת‪ְ ְ ָ ,‬‬ ‫קינדער ְ ְ ִ‬ ‫דיינע ִ ְ ֶ‬ ‫געלערנט ִמיט ֵ ֶ‬ ‫ֶ ֶ ְְ‬ ‫פארהער‪.‬‬ ‫ני‪‬ט ַ ְ ֶ ְ‬ ‫זאלסט‪ֵ ‬זיי ִ ְ‬ ‫ני‪‬ט ִמיט ֵזיי‪ְ ְ ָ ,‬‬ ‫‪‬כלל ִ ְ‬ ‫לערנסט ִ ְ ַ‬ ‫ֶ ְְְ‬ ‫‪‬עת‬ ‫‪‬ירט ַא ְדר‪‬ק ִ ְ ַ‬ ‫מ‪‬רא פ‪ִ ‬דיר א‪ְ ִ ְ ‬‬ ‫קינד ָהאט ָ‬ ‫פאר‪‬טייסט‪ֶ ‬דע‪ְ ִ ‬‬ ‫ני‪‬ט‪ַ ,‬אז ָדאס ִ ְ‬ ‫ַ ְ ְ ֵ ְ‬ ‫‪‬טארק‪ ,‬א‪ַ ‬א‬ ‫ני‪‬ט ֶגענ‪‬ג ְ ַ ְ‬‫געמיט ָנא‪ְ ִ ‬‬ ‫קינדער ִאיז ָדאס ֶ ִ‬ ‫פארהערסט ִאי‪ֵ ?‬יי ר‪‬ב ִ ְ ֶ‬ ‫ד‪ְ ְ ֶ ְ ַ ‬‬ ‫ח‪‬ק‪...‬‬ ‫א‪‬וואכ‪ֵ ‬זייער ֵ ֶ‬ ‫‪‬ווערע ְדר‪‬ק ֶקע‪ֵ ‬זיי ָ ְ ַ ְ‬ ‫ְֶ ֶ‬ ‫ח‪‬ק‬ ‫‪‬ענ‪‬ג א‪ַ ‬א ֵ ֶ‬ ‫הא‪ַ ‬א ַ ֲ‬ ‫זאל‪ְ ָ ‬‬ ‫א‪‬פ‪ַ ‬אז ֵזיי ָ ְ‬ ‫אזא ָ‬ ‫לערנע‪ִ ‬מיט ֵזיי א‪‬י‪ַ ַ ‬‬ ‫ד‪ְ ְ ְ ַ ‬‬ ‫דארפסט ֶ ְ ֶ‬ ‫קענסט‪ֵ ‬זיי‬ ‫פארהער‪ְ ְ ֶ ,‬‬ ‫ק‪‬מט ִדי ֵצייט ֵזיי צ‪ְ ֶ ְ ַ ‬‬ ‫נאכדע‪ֶ ,‬ווע‪ֶ ‬עס ְ‬ ‫‪‬רה ִמיט ִדיר‪ֶ ְ ָ .‬‬ ‫לערנע‪ָ ‬‬‫צ‪ֶ ְ ֶ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫פארהער‪"...‬‬ ‫ַ ְֶ ְ‬ ‫מע‪‬ה פ‪‬‬ ‫‪‬יינע ַ ֲ ֶ‬ ‫יענקעלע זי"ע ַא ֵ ֶ‬ ‫ר‪‬י ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫געהערט פ‪ ‬הרה"ק ַ ִ‬ ‫ִאי‪ָ ‬הא‪ֶ ִ ְ ֶ ‬‬ ‫עטליכע ָמאל ֶ ֶ ְ‬ ‫מ‪‬ינאווא זי"ע‪.‬‬ ‫יחזקאל ִ ִ ָ ָ‬ ‫ר‪‬י ְ ֶ ְ ֵ‬ ‫הרה"ק ַ ִ‬ ‫א‪‬נטערוועגנס‪ֶ ,‬ווע‪ַ ‬א ִאיד ָהאט‬ ‫וואג‪ְ ְ ֶ ְ ֶ ְ ‬‬ ‫געזעס‪ִ ‬אי‪ֵ ‬זיי‪ְ ָ ‬‬ ‫אמאל ֶ ֶ ְ‬ ‫ֶדער ִ ָ ֶ‬ ‫‪‬ינאווער ָרב ִאיז ַ ָ‬ ‫"אי‪‬‬ ‫געענטפערט ִ‬ ‫ר‪‬י ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ר‪‬י?" ָהאט ֶדער ֶ ִ‬ ‫פארט ֶדער ֶ ִ‬‫געפרעגט‪" ,‬ווא‪ְ ָ ‬‬ ‫א‪‬גע‪‬טעלט א‪ְ ֶ ְ ֶ ‬‬ ‫ִאי‪ְ ֶ ְ ֶ ְ ָ ‬‬ ‫גאלאנטא"‪.‬‬ ‫ָפאר ֵקיי‪ָ ְ ַ ַ ‬‬ ‫גע‪‬עט‪ֶ ‬דער‬ ‫גאלאנטא‪ָ ,‬האט ֶ ֶ ֶ‬ ‫אנק‪‬מע‪ֵ ‬קיי‪ָ ְ ַ ַ ‬‬ ‫געדארפט ָ ְ ֶ‬ ‫ֶדער ִאיד‪ֶ ְ ֶ ,‬‬ ‫וועלכער ָהאט א‪‬י‪ְ ְ ַ ֶ ‬‬ ‫וואג‪.‬‬ ‫ר‪‬י'ס ָ ְ‬‫אינע‪ִ ֶ ‬‬ ‫מיטפאר‪ֶ ִ ‬‬ ‫ר‪‬י א‪‬י‪ֶ ‬ער ֶקע‪ְ ָ ְ ִ ‬‬ ‫ִֶ‬ ‫פרשת חיי שרה ‪ ‬לב שומע‬ ‫יח‬ ‫קאסט‪ ,‬א‪ִ ‬אי‪ֶ ‬וועל ִדיר‬ ‫אהי‪ְ ָ ‬‬ ‫נסיעה ַ ִ‬ ‫וויפיל ִדי ְ ִ ָ‬ ‫"זאג ִמיר ִ ִ‬ ‫געזאגט‪ָ ,‬‬ ‫ָהאט ִאי‪ֶ ‬דער ֶ ִ‬ ‫ר‪‬י ֶ ָ ְ‬ ‫געגע‪ַ ‬פאר ֶדע‪ִ ‬איד א‪ִ ‬אי‪‬‬ ‫געלט פ‪ַ ‬טא‪ֶ ,‬עס ֶ ֶ ְ‬ ‫אר‪‬יסגענ‪‬מע‪ְ ֶ ‬‬ ‫‪‬אצאל‪ֶ "‬ער ָהאט ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ַ ָ ְ‬ ‫ווייטער‪.‬‬ ‫געלאזט ֵגיי‪ֶ ַ ‬‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫געדארפט‬ ‫ר‪‬י ָהאט ֶ ַ ְ ְ‬ ‫פארוואס ֶדער ֶ ִ‬‫נדערט‪ָ ְ ַ ,‬‬ ‫‪‬אגלייטער ִזי‪ֶ ‬געווא‪ְ ֶ ְ ‬‬ ‫‪‬עטער ָ ְ‬ ‫הא‪ִ ‬די ַ ְ ֵ ֶ‬ ‫ְֶ ֶ‬ ‫גאלאנטא‪ָ ,‬האט‬ ‫פארט ָדא‪ֵ ‬סיי ִווי ֵקיי‪ָ ְ ַ ַ ‬‬ ‫ר‪‬י ָ ְ‬ ‫נסיעה‪ֶ ,‬דער ֶ ִ‬‫געלט ַפאר ַא ְ ִ ָ‬ ‫גע‪ֶ ‬דע‪ִ ‬איד ֶ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫מיטנעמע‪.‬‬ ‫געקענט ִ ְ ֶ ֶ‬ ‫ֶער ִאי‪ְ ֶ ֶ ‬‬ ‫‪‬מחבר ָרע'‪,‬‬ ‫מאד‪ָ ‬רע ֵ ָ ֵ‬ ‫'והרחיקנ‪ָ ָ ֵ ‬‬ ‫יעד‪ָ ‬טאג‪ֵ ִ ְ ַ ְ ,‬‬ ‫‪‬עט‪ָ ‬דא‪ְ ֶ ‬‬ ‫געזאגט‪ִ :‬מיר ֶ ְ‬ ‫ָהאט ֵזיי ֶדער ֶ ִ‬ ‫ר‪‬י ֶ ָ ְ‬ ‫‪‬לעכט‪‬‬ ‫מענט‪ ‬א‪ ‬פ‪ַ ‬א ְ ֶ ְ ְ‬‫‪‬לעכט‪ְ ְ ֶ ‬‬ ‫דערווייטער‪ ‬פ‪ַ ‬א ְ ֶ ְ ְ‬ ‫א‪‬נז ֶ ְ ַ ֶ ְ‬ ‫א‪‬י‪‬ער‪‬טער ָזאל ְ‬ ‫ֶ ְ ְֶ‬ ‫ֶדער‬ ‫חבר‪.‬‬ ‫ֵָ‬ ‫דערווייטער‪ ‬פ‪ַ ‬א‬ ‫‪‬ה ִזי‪ ‬צ‪ְ ֶ ַ ְ ֶ ‬‬ ‫‪‬ה‪ִ .‬אי‪ֶ ‬דער ַ ָ ָ‬ ‫לכא‪‬רה ִאיז ָדאס ַא ָ ְ ְ ֶ‬ ‫דא‪‬לטע ַ ָ ָ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫דאר‪ֶ ‬מע‪ָ ‬דאס‬ ‫פארוואס ַ ְ‬ ‫חבר‪ָ ְ ַ .‬‬ ‫‪‬לעכטער ָ ֵ‬ ‫ליגט ָדא‪ ‬י‪ ‬א‪‬י‪ַ ‬א ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫מענט‪ְ ִ ,‬‬ ‫‪‬לעכט‪ְ ְ ֶ ‬‬ ‫ְֶ ְְ‬ ‫‪‬כלל‬ ‫מענט‪ַ ְ ִ ,‬‬ ‫ג‪‬טער ֶ ְ ְ‬ ‫‪‬עצ‪ַ ‬א ֶ‬ ‫מענט‪ָ ‬וואס ִאיז ְ ֶ ֶ‬ ‫‪‬עט‪ָ ?‬נאר ֶעס ֶקע‪ֵ ‬זיי‪ַ ‬א ֶ ְ ְ‬ ‫‪‬אז‪‬נדער ֶ ְ‬ ‫ַ ְֶ‬ ‫חבר‪ .‬א‪‬י‪ִ ‬אי‪ֶ ‬וועל ִזי‪‬‬ ‫‪‬אסיגע ָ ֵ‬ ‫ני‪‬ט ֵקיי‪ֶ ִ ַ ‬‬ ‫א‪‬ער ַפאר ִמיר ִאיז ֶער ִ ְ‬ ‫אד‪ָ ‬רע‪ֶ ָ ,‬‬‫ני‪‬ט ֵקיי‪ָ ָ ‬‬ ‫ִ ְ‬ ‫א‪‬י‪‬ער‪‬טער‬ ‫‪‬עט‪ִ ‬מיר‪ַ ,‬אז ֶדער ֶ ְ ְ ֶ‬‫דערי‪‬ער ֶ ְ‬ ‫‪‬אד‪ֶ ִ ֶ .‬‬ ‫‪‬רענגע‪ְ ָ ‬‬ ‫חבר'‪ֶ ,‬קע‪ָ ‬דאס ִמיר ְ ֶ ְ ֶ‬‫ִמיט ִאי‪ֵ ַ ‬‬ ‫א‪‬נז‬ ‫מענט‪ָ ‬וואס ִאיז ַפאר ְ‬ ‫אזא ֶ ְ ְ‬‫'אד‪ָ ‬רע'‪ ,‬א‪ֵ ‬סיי פ‪ַ ַ ‬‬ ‫דערווייטער‪ֵ ‬סיי פ‪ַ ‬א‪ָ ָ ‬‬ ‫א‪‬נז ֶ ְ ַ ֶ ְ‬‫ָזאל ְ‬ ‫'חבר ָרע'‪.‬‬ ‫ַא ָ ֵ‬ ‫‪‬אסיג‬ ‫זענע‪ִ ַ ‬‬ ‫חברי‪ָ ‬וואס ֶ ֶ‬ ‫מענט‪ָ ‬האט ֲ ֵ ִ‬‫"יעדער ֶ ְ ְ‬‫א‪‬יסגעפירט‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫ְֶ ִ ְ‬ ‫ֶדער ִ ָ ֶ‬ ‫‪‬ינאווער ָרב ָהאט‬ ‫‪‬אסיג ַפאר ִמיר‪,‬‬ ‫זענע‪ִ ַ ‬‬ ‫חברי‪ָ ‬וואס ֶ ֶ‬ ‫געווע‪ ‬פ‪ִ ‬די ֲ ֵ ִ‬ ‫ני‪‬ט ֶ ֶ‬ ‫יענער ִאיד ִאיז ִ ְ‬ ‫ַפאר ִאי‪ֶ ֶ .‬‬ ‫פארגרינגער‪,‬‬ ‫‪‬די ִאי‪ ‬צ‪ְ ֶ ְ ִ ְ ְ ַ ‬‬‫א‪‬ער ְ ֵ‬‫וואג‪ֶ ָ .‬‬ ‫מיטגענ‪‬מע‪ִ ‬אי‪ֵ ‬מיי‪ְ ָ ‬‬ ‫ני‪‬ט ִ ְ ֶ ֶ‬ ‫דערי‪‬ער ָהא‪ִ ‬אי‪ִ ‬אי‪ְ ִ ‬‬ ‫ֶ ִ ֶ‬ ‫נסיעה"‪.‬‬ ‫געלט ַפאר ֶדער ְ ִ ָ‬ ‫געגע‪ְ ֶ ‬‬ ‫דארפ‪ֵ ‬גיי‪ ‬צ‪‬פ‪‬ס‪ָ ,‬הא‪ִ ‬אי‪ִ ‬אי‪ְ ֶ ֶ ‬‬ ‫ני‪‬ט ַ ְ ְ‬ ‫ַאז ֶער ָזאל ִ ְ‬ ‫‪‬‬ ‫א‪‬יסגעגאס‪‬‬ ‫ְֶ ָ ְ‬ ‫יענקעלע זי"ע א‪ִ ‬זי‪‬‬ ‫ר‪‬י ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫געק‪‬מע‪ ‬צ‪ ‬הרה"ק ַ ִ‬ ‫אמאל ִאיז ַא ִ ְ ֶ ְ ַ‬ ‫אינגערמא‪ֶ ֶ ‬‬ ‫ַָ‬ ‫ז‪‬כה‬ ‫ני‪‬ט ָ‬ ‫הא‪ָ ‬נא‪ְ ִ ‬‬ ‫געהאט‪ ,‬א‪ִ ‬מיר ָ ְ‬ ‫חת‪‬נה ֶ ַ‬ ‫אכצ‪ָ ‬יאר ֲ ָ‬ ‫"ר‪‬י‪ִ ,‬אי‪ִ ‬י‪ ‬י‪ְ ְ ַ ‬‬ ‫האר‪ִ ַ ,‬‬ ‫ָדאס ַ ְ‬ ‫ק‪‬מא"‪.‬‬ ‫זרע ֶ‪‬ל ַ ָ ָ‬‫געווע‪ ‬צ‪ַ ֶ ‬‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫הימל ָהאט ֶמע‪ִ ‬דיר‬ ‫‪‬דח‪ .‬פ‪ְ ִ ‬‬ ‫‪‬יסט ָדא‪ַ ‬א ַ ְ ָ‬ ‫געזאגט‪" ,‬ד‪ְ ִ ‬‬ ‫צ‪‬יק ִאי‪ְ ָ ֶ ‬‬ ‫ָהאט ֶדער ַ ִ‬ ‫טאלאנט‬ ‫א‪‬יסצ‪‬נ‪‬צ‪ֶ ‬דע‪ְ ַ ַ ‬‬ ‫ְ‬ ‫ְ‬ ‫ני‪‬ט ֵקיי‪ְ ‬ר‪‬ת‬ ‫האסט ִ ְ‬ ‫‪‬דחנ‪‬ת‪ .‬ד‪ְ ָ ‬‬ ‫טאלאנט פ‪ָ ְ ַ ‬‬ ‫גע‪‬אנק‪ֶ ‬דע‪ְ ַ ַ ‬‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫א‪‬יסנ‪‬צ‪‬‬ ‫ְ ְ‬ ‫דארפסט ֶעס‬ ‫ט‪‬בה‪ ,‬ד‪ְ ְ ְ ַ ‬‬ ‫אייגענע‪ָ ‬‬ ‫הנאה א‪ַ ‬פאר ֵדיי‪ֶ ֶ ֵ ‬‬ ‫אייגענער ֲ ָ ָ‬ ‫ָנאר ַפאר ֵדיי‪ֶ ֶ ֵ ‬‬ ‫פריילי‪‬‬ ‫‪‬ר‪‬נ‪‬ת ְ ֵ ִ‬ ‫דיינע ִ ְ‬‫א‪‬יסנ‪‬צ‪ֶ ֵ ‬‬ ‫ְ ְ‬ ‫וועסט‬ ‫וכ‪‬ה‪ֶ ,‬ווע‪ ‬ד‪ְ ֶ ‬‬ ‫חת‪ָ ַ ְ ‬‬ ‫מ‪‬ח צ‪ֵ ‬זיי‪ָ ָ ‬‬ ‫עב‪‬דת ה'‪ַ ֵ ַ ְ ,‬‬‫ַפאר ֲ ַ‬ ‫מ‪‬ה‪ ,‬א‪ֶ ‬מע‪ֶ ‬וועט‬ ‫‪‬נגד ִ ָ‬ ‫מ‪‬ה ְ ֶ ֶ‬ ‫הימל ִ ָ‬ ‫פיר‪ ‬פ‪ְ ִ ‬‬ ‫אנדערע‪ֶ ,‬וועט ֶמע‪ִ ‬זי‪ִ ‬מיט ִדיר ִ ְ‬ ‫מאכ‪ֶ ֶ ְ ַ ‬‬ ‫צ‪ְ ַ ‬‬ ‫מאכ‪."‬‬ ‫פריילי‪ְ ַ ‬‬ ‫ִדי‪ ‬א‪‬י‪ִ ֵ ְ ‬‬ ‫יט‬ ‫לב שומע ‪ ‬מעשיות או‪ ‬הנהגות‬ ‫וכ‪‬ה‪,‬‬ ‫חת‪ָ ַ ְ ‬‬ ‫מ‪‬ח צ‪ֵ ‬זיי‪ָ ָ ‬‬ ‫אנגעה‪‬י‪ַ ֵ ַ ְ ‬‬ ‫ְ‬ ‫נאכדע‪ָ ‬וואס ֶער ָהאט ָ ְ ֶ‬ ‫ק‪‬רצע ֵצייט ָ ְ ֶ‬ ‫א‪ֶ ַ ‬‬ ‫טאקע‪ַ ,‬א ְ ֶ‬ ‫ק‪‬מא‪.‬‬ ‫זרע ֶ‪‬ל ַ ָ ָ‬‫געווע‪ ‬צ‪ַ ֶ ‬‬ ‫ז‪‬כה ֶ ֶ‬ ‫ָהאט ֶער ֶ‬ ‫‪‬‬ ‫אינע‪‬‬ ‫זאגט ִ ֶ‬ ‫ווערטער ָוואס ֶמע‪ְ ָ ‬‬ ‫ערקלערט ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫אמאל ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫יענקעלע זי"ע ָהאט ַ ָ‬ ‫הרה"ק ַ ִ‬ ‫ר‪‬י ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫הר‪‬ה‬ ‫‪‬כר‪ֵ ְ ַ ‬‬ ‫מח‪‬ל‪ָ ְ ,‬‬ ‫‪‬ת ֵ ַ ְ‬ ‫‪‬ת ַ ָ‬ ‫‪‬מר ַ ָ‬ ‫‪‬רא‪‬י ל‪ָ ,‬ל ֵ‬ ‫‪‬ביעי ָ ָ‬ ‫מק‪ִ ִ ְ ‬‬ ‫"‪‬ל ְ ַ ֵ‬ ‫מק‪ָ :'‬‬‫'‪‬ל ְ ַ ֵ‬ ‫זמר ָ‬‫ֶֶ‬ ‫‪‬על‪."‬‬ ‫מאד ַעל ִ‪‬י ָ ֳ‬ ‫ְ ֹ‬ ‫‪‬כר‬ ‫הר‪‬ה ְ ֹ‬ ‫מאד'‪ֵ ,‬זיי‪ַ ְ ‬‬ ‫'‪‬כר‪ֵ ְ ַ ‬‬ ‫זאגט‪ָ ְ ,‬‬ ‫סתירה‪ֶ .‬מע‪ְ ָ ‬‬ ‫ווערטער א‪‬יס ִווי ַא ְ ִ ָ‬ ‫לכא‪‬רה ֶ ֶ‬ ‫זעע‪ִ ‬די ֶ ְ ֶ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫מע‪‬י‪ָ ,‬וואס‬ ‫זיינע ַ ֲ ִ‬ ‫‪‬על‪ ,'‬ל‪‬יט ֵ ֶ‬‫'על ִ‪‬י ָ ֳ‬ ‫זאגט ֶמע‪ַ ,‬‬‫דערנא‪ְ ָ ‬‬ ‫גליי‪ָ ְ ֶ ‬‬‫זייער ְגר‪‬יס‪ ,‬א‪ֵ ְ ‬‬ ‫ִאיז ֵ ֶ‬ ‫ק‪‬מט ִאי‪.‬‬ ‫וויפיל ֶעס ְ‬ ‫‪‬אק‪‬מט ְ‪‬ל‪‬יז ִ ִ‬ ‫ְ‬ ‫מיינט ַאז ֶער ַ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫‪‬ת‬‫געזאגט – ִאיז ַאז‪‬י‪ֶ :‬ווער ֶעס ִהיט ַ ָ‬ ‫יענקעלע ֶ ָ ְ‬ ‫דערפ‪ָ – ‬האט ר' ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ָנאר ֶדער ְ ַ‬ ‫‪‬ט ֶ ְ‬ ‫‪‬ת‪ ,‬א‪‬י‪ִ ‬אי‪‬‬ ‫מח‪‬ל ֵזיי‪ֶ ‬דע‪ָ ַ ‬‬ ‫ני‪‬ט ְ ַ ֵ‬ ‫מח‪‬ב ַעל ִ‪‬י ִדי‪ַ ,‬אז ֶער ָזאל ִ ְ‬ ‫וויפיל ֶער ִאיז ְ ָ‬ ‫ְ‪‬ל‪‬יז ִ ִ‬ ‫‪‬על‪,'‬‬ ‫'על ִ‪‬י ָ ֳ‬ ‫‪‬כר ַ‬‫‪‬אק‪‬מט ֵזיי‪ָ ָ ‬‬ ‫ְ‬ ‫איינער ַ‬ ‫אזא ֵ ֶ‬‫מח‪‬ל‪ַ ַ ,'‬‬ ‫‪‬ת ֵ ַ ְ‬‫‪‬ת ַ ָ‬‫‪‬מר ַ ָ‬ ‫'‪‬ל ֵ‬ ‫ֵגייט ַאר‪‬י‪ָ ‬‬ ‫וויפיל ֶער ָהאט ֶגעט‪.‬‬ ‫ל‪‬יט ִ ִ‬ ‫אליי‪,‬‬ ‫‪‬ת פ‪ִ ‬זי‪ֵ ַ ‬‬‫הייליגט ֶדע‪ָ ַ ‬‬ ‫‪‬רא‪‬י ל‪ֶ '‬ער ֵ ִ ְ‬ ‫‪‬ביעי ָ ָ‬ ‫א‪‬ער ֶדער ָוואס ִאיז ַא ְ ַ ֵ‬ ‫'מק‪ִ ִ ְ ‬‬ ‫ֶָ‬ ‫‪‬ת א‪ֵ ‬סיי א‪‬‬ ‫הכנ‪‬ת צ‪ָ ַ ‬‬ ‫זיינע ַ ָ‬ ‫נ‪‬מה‪ֵ ,‬סיי ִאי‪ֶ ֵ ‬‬ ‫גאנצע ְ ָ ָ‬ ‫האר‪ ‬א‪ִ ‬מיט ִדי ַ ְ ֶ‬ ‫גאנצ‪ְ ַ ‬‬ ‫מיט‪ְ ְ ַ ‬‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪‬כר ִאיז ָגאר ְגר‪‬יס‪.‬‬ ‫מאד'‪ֵ ,‬זיי‪ָ ָ ‬‬ ‫הר‪‬ה ְ ֹ‬ ‫'‪‬כר‪ֵ ְ ַ ‬‬ ‫זאגט ֶמע‪ָ ְ ‬‬‫אליי‪ ,‬א‪‬י‪ִ ‬אי‪ְ ָ ‬‬‫‪‬ת ַ ֵ‬ ‫ַָ‬ ‫זכותו יג‪ ‬עלינו אמ‪‬‬ ‫‪‬‬