שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — חיי שרה (2026-11-02)

בס"ד
פרשת
חיי שרה
כ"ז מרחשון תשפ"ז
מוצ"ש ר"ת מוצ"ש גאונים הדלקת נרות
5:37 5:16 4:09
שלמה יודא לעפקאוויטש
יבים
ֲח ִב ׂ ִ
ִי ְש ָר ֵאל
די א נאנטע בליק
איבער די
ענערדזשי-
אנגעפילטע
חביבים
מעמבערס
ארנישט וועט זיי
יָפ ָה ש ִי ׂחָת ָן ֶׁשל עַבְדֵי א ָבוֹת //הוּא הָא ִ ׁ ּשָה א ֲ ֶׁשר הֹכִיח ַ ה'
שידוך איז א
צו אז
ישט אפשטעלן
סיפורי צדיקים
איבער שידוכים באשערט עלפן א צווייטן איד.
טעמפאר הילל
אר חביבים
זונטאג–מאנטאג,
נומער // #553פר' חיי שרה תשפ"ז לפ"ק
Unit 4 2a Northfield Road,
London N16 5RN
Tel: 020 39 815 815
Fax: 020 3670 3882
4
Email: shabboslondon@gmail.com
רעדאקטאר'ס טישל
© כל הזכיות שמורות
למעשה גערעדט 6
אפיס שעות:
8
זונטאג ביז מיטוואך :פון 1ביז 4נאכמיטאג,
על הפרק דאנערשטאג :פון 12מיטאג ביז 11ביינאכט
אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש
און מיר וועלן אייך צוריקרופען
10
מודעות דעדליין:
מללו מילא גרייטע מודעות 8:00 :דאנערשטאג נאכט.
מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין:
4:00דאנערשטאג נאכמיטאג
18
עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער
ותימרון חידושא אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס
18
26
לעטר פתורא
אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע
20
וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן:
פארזעצונג
Getters Tannug -
Dunsmure Road St Kildas Road
הילולא דצדיקיא 34 Kol Tov–Dunsmure
Road
Watermint Grocery
Makolet–High St
37
Breuer & Spitser Outside 52 Darenth
חמרא טבא Egg Stores Outside
41 Leadale Road
– Kosher Mart
37
Craven Park Rd 86 Cazenove Road
לעטר פתורא Carmel–111 Craven
סאטמאר
Park Road 42 Craven Walk
סאטמאר
Carmel–143
40
Clapton Common 67 Heathland Road
מחשבות סאטמאר
Hype–Hillwood
סקווירא 47 East Bank
Indigs Bakery
מתיקא כדובשא 56 Kosher Spot
87 Egerton Road
באבוב
Kleins mini market 11 Elm Park Avenue
57
חברה ש''ס
89 Stamford Hill
ווער געדענקט וויזניץ 121 Clapton
ויזניץ לונדון Common
Stamford Lodge
44
26 Lampard Grove
58
Warwick Court פשעווארסק
ואלין מליא 45 Moundfield
Yetev Lev Court
ביאלא Road
Carlton Mansions
60
Vartery area
למען תספר Symour Ct
ביהמ''ד קנה בושם
45 Heathland Road
Fairview Grocery
פינטער'ס
Berrys
ביהמ"ד אבני קודש
Holmwood
34 Theydon Road
Hatzlacha Grocery
קלארשטעלונג :שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען רוזין 33 Paget Road
לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי
מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען. מקואות און געשעפט אייגנטומער :פאר סיי וועלכע
הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און
דיסטריוביושען ביטע רופט07894907879 :
2
ִמִד�ֵַת ַָה ַַרֲחֲִמִים ַעִָל ֵינּו � ִַהֵתְְּגִַל�ְְּגְִל�ִיּ .וְִלִִּפְנ ֵי קּונְֵֹך ְֵת�ְֲחִנ ָ ֵ�ֵתנּו �ַהִַּפִי �ִלִיּ .וְב �ְַעַד ַעִַמ �ְֵך ְ ַַרֲחֲִמִים ַשֲַאֲִלִי.
ְמ ע ֹו תֵ י ֹנ ּו ְְּב ֹנ ֹא ְדְ ָָך ִלִ ְְה י ֹו ת :
ִֹש ֹי ם ִּדִ ְ
ֶׁשֶ ָּתָ ִ
אלופי אלפי ישראל קוקן ארויס צו פועל'ן ישועות ורפואות
וצרכי עמך ישראל המרובים ביים "מופת הדור" הרה"ק
רבינו בעל מנוחת אשר מ'טשענגער זי"ע וואס האט
געהאט דעם "שליסל" לשערי שמים לו ולדורות הבאים
טויזנטער אידן וועלן אויסגיסן דאס הארץ אינעם עיר הישועות טשענגער ביים ציון הקדוש ביומא דהילולא
רבה – השתקקות ביי אידן וועלכע דארפן געהאלפן ווערן מיט זש"ק און אידן וואס קוקן ארויס צו זען פון זייערע
קינדער אידיש נחת – צענדליגער אידן זענען אליינס עדות אויף אויסטערלישע רפואות וואס מען זעט שלא כדרך
הטבע – באקאנטע ישועות בעניני שידוכים וואס זענען גע'פועל'ט געווארן אין טשענגער – פתח שערי שמים!
ֵּט ה ָא ֵׁשֵ " ר
ַמ ֵוְ ַה ח ֹו ִנ ִי ם ָָע ָלָ י ו ַ א יג ר " א דב י ה י ל ו ל א :
שטראם פון הונדערטער אידן
ערווארטעט צום שב"ק פ' תולדות בערב גראנדיעזער "בנין ההילולא"
יומא דהילולא אינעם עיר הישועות צום צו אקאמאדירן גרעסערע
התרגשות'דיגן "שבת טשענגער" מאורעות ומעמדי קודש ווערט
שבת קודש פרשת תולדות ,ערב יומא דהילולא ,וועט ווערן אפגעהאלטן אויף געהויבענעם
פארנעם אינעם עיר הישועות טשענגער – איז ערווארטעט צו זיין א שבת פון ישועות און שוין אויפגעשטעלט אויפ'ן
התרוממות הנפש צוגעשטעלט מיט אלע צרכים בגשמיות וברוחניות אויפן העכסטן ניווא
שטח דורך די ארטיגע פירמעס
"בנין ההילולא" וואס ווערט סעפעציעל געבויט צו דינען די גרעסערע
אייער ישועה ווארט אייך בעז"ה אפ אין טשענגער: כינוסים האלט שוין אינמיטן העפטיגע בוי-ארבעט צו זיין גרייט בעוד
מועד – פילע ארטיגע פירמעס געפונען זיך שוין אויפ'ן שטח צייטליך
ווארט נישט אויף
אהערצושטעלן בשלימות די צרכי ציבור המשטתחים
מינוט לעצטע די
רופט היינט און פארזיכערט אייער פלאץ!
בלויז קלענערע צאל פלעצער נאך אוועילעבל
נאך מאסיווער אפרוף ביים ציבור איבער די גאנצע וועלט
צּו ַרַעזַעַרּוּויַרן ַרּוִּפט ַהיינט:
דרכי צדיקים020.8051.2424 :
3
רעדאקטאר'ס טישל
פונעם רעדאקטאר'ס טישל
ביני ובינך מה הוא //
מען דארף וויסן 'וויאזוי' צו געבן שוחד
עס נישט געלונגען ..שוין ,מאכט זיך אזוינס''... אנגעטון ,א ווארעמע קוטשמע ,א שאל ,שטיוול ,א א נייער מעיאר איז אין יענע טעג אויפגענומען
דערביי נעמט ר' חיים ארויס טויזנט רובל און שירעם וכו'... געווארן אין שטאט בריסק ,און קיין גרויסער אוהב
דערלאנגט דאס פארן מעיאר; ער איז געקומען זעענדיג ווי דער מעיאר וואונדערט זיך רופט זיך ישראל האט ער נישט אויסגעקוקט צו זיין ,כאטש
מקיים זיין דעם וועט .צום ערשט האט דער מעיאר ר' חיים אן'' :איך האף דער מעיאר וועט מיר מוחל וואס ער האט עס נישט ארויסגעזאגט אינגאנצן אפן.
דאס נישט געוואלט נעמען ,זאגנדיג אז דאס איז זיין פארן קומען אזוי ווינטערדיג אנגעטון ,די מעשה פון די ערשטע הוראות וואס ער האט ארויסגעגעבן
בלויז געווען א ווערטל ,אבער נאך צוויי מינוט איז איז אז איך האב געהאט א באבע א גרויסע צדיקת ,זי איז געווען אז ביז דרייסיג טעג מוז די ארטיגע חדר
שוין דאס געלט געלעגן ביי אים אין האנט. איז די נאכט געקומען צו מיר אין חלום און געזאגט ווערן פארמאכט אויף שלאס און ריגל .ער האט
פארן ארויסגיין האט ר' חיים אים געגעבן א זאג אז כאטש עס איז אינמיטן זומער גייט זיך היינט געטראפן פילע תירוצים דערצו; ס'איז צו אנגעפילט,
אזוי דרך אגב'' :פארגעס נישט צו ביטע לאזן אפן אראפלאזן א שלאקס רעגן באגלייט מיט פראסטיגע די מלמדים זענען נישט גענוג געלערנט אא''וו.
דעם חדר''.... קעלט ...דעריבער האב איך זיך אנגעטון אזוי''. די אידן האבן אנגענומען די נייעס זייער שווער,
און דער חדר איז אפן געבליבן! דער מעיאר האט דאס אוודאי נישט געוואלט אבער מען האט זיך גלייך גענומען צום אלטן מיטל
אפקויפן ,און גע'טענה'ט אז דאס איז ריכטיגע 'באבע וואס אידישע קינדער האבן זיך ליידער געמוזט
ווייל די חכמה איז נישט בלויז 'וויפיל' שוחד צו
מעשיות' ..ר' חיים האט זיך אבער געהאלטן ביי אויסלערנען אין גלות; שוחד!
געבן ,נאר בעיקר 'וויאזוי' צו געבן דעם שוחד...
זיינס .נאך אפאר מינוט זיך טענה'ן רופט זיך ר' חיים שוין דעם קומענדיגן טאג איז א דעלעגאציע פון
*** אן'' :דו ווייסט וואס ,איך בין אזוי זיכער מיט מיר ,אז ראשי קהילה ארויף צום מעיאר ,און געפרעגט מיט
מיט אט דעם מעשה איז דער מגיד רבי יענקעלע איך בין גרייט זיך צו וועטן דערויף! איך וועל דיר געבן אפענע רמזים וויפיל געלט ער ברויך האבן צו מבטל
גאלינסקי זצ''ל מסביר די מעשה מיט עפרון אין די טויזנט רובל אויב גייט היינט נישט רעגענען .אויב זיין דעם גזירה .ווי נאר דער מעיאר האט דאס געהערט
וואכעדיגע סדרה. אבער וועט יא רעגענען וועסטו מיר געבן צען רובל''.. איז ער געווארן בייז און זיך אנגערופן'' :טאמער גייט
עפרון האט גע'טענה'ט אז ער וויל בכלל נישט דער מעיאר כאפט נאך איין בליק ארויס פון איינער פרובירן צו מציע זיין שוחד וועט זיך יענער
נעמען קיין געלט ,אבער האט געלאזט פאלן הויך אז פענסטער וואו די זון שיינט מיט אירע שטערקסטע טרעפן אין טורמע! איר זענט פארבליבן מיט בלויז
באמת איז דער פרייז ארבע מאות שקל כסף! שטראלן און גייט תיכף איין אויפן דיעל ,בפרט אז ער 29טעג ביז דער חדר מוז ווערן פארשפארט!''
אברהם אבינו האט פארשטאנען דעם רמז ,און האט כמעט נישט וואס צו דערלייגן; ער לייגט נאר די אידן זענען פון דארט ארויס שטארק צעבראכן,
זיכער געמאכט אז דאס געלט זאל אנקומען צו אים אריין צען רובל אין צייט וואס דער רב וועט געבן און האבן גראד געוואנדן זייערע טריט צום רב,
'עובר לסוחר' – ער האט דאס געגעבן פאר א פיפיגן טויזנט. דער גרויסער גאון רבי חיים בריסקער זצוק''ל ,אים
סוחר ,און אים געבעטן ער זאל זיכער מאכן אז דאס צום סוף געבט זיך דער רב א רוף אן'' :יעצט צום פארציילנדיג די דילעמע אין וואס זיי געפינען זיך .ר'
געלט קומט אן צו עפרונ'ען אויף א שיינע וועג ,און ענין וועגן וואס איך בין געקומען''.. חיים האט זיי אויסגעהערט אבער איז בכלל נישט
די מערת המכפילה איז וואונדערליך געווארן זיינס... דער מעיאר כאפט גלייך און זאגט'' ,אויב וועגן דערשראקן געווארן'' .לאזט דער ענין פאר מיר'',
*** די חדר איז א שאד דיין צייט ,ביז 28טעג איז עס האט ער זיי רואיג געזאגט'' .זאגט מיר נאר וויפיל איז
די חכמה פון אידישע קינדער האט אייביג פארשפארט!'' מען געווען גרייט צו באצאלן פארן מעיאר?''
ארויסגעשטארצט ,ווי מען האט טאקע געזען ''איך האב פארשטאנען אזוי '',זאגט דער רב. ''טויזנט רובל '',איז געווען דער אנטווארט ,און ר'
אין גלות ביי אזעלכע סארט פעלער .אבער ווען ''אבער איך האב געפילט ווי איך דארף טון מיין חיים האט זיי אפגעזעגנט.
די 'חכמה' שטעלט זיך צוזאם מיט 'חסד' ,קומט השתדלות .פיין ,זיי געזונט''. אויפצומארגנס הערט זיך א קלאפ ביים מעיאר'ס
דערפון ארויס א 'חביבים' ארגאניזאציע ,וואס טוען ר' חיים גייט ארויס ,די גאנצע טאג קוקט דער טיר ,און זיין סעקרעטאר קומט אים זאגן אז דער
העלפן אידישע קינדער אין פעלער וואו מען דארף מעיאר ביי פענסטער ,און ווען עס באווייזן זיך דריי אידישער רב וויל אריינקומען .דער מעיאר געבט
האבן דעם אידישן קאפ און פארשטיין צום פאך. שטערנס און קיין זכר פון רעגן איז נישט דא איז ער ערלויבעניש און ר' חיים בריסקער קומט אריין.
אויך שטעלן מיר אהער א רייכער ארטיקל איבער צעפרידן ביי זיך אז ער האט געווינען די וועט. דער מעיאר כאפט א בליק אויפן רב און ער
שידוכים ,לערנענדיג איבער דעם שידוך פון אונזער ויהי ממחרת ,דער אידישער רב איז ווידער דא. מיינט אז עפעס חלומ'ט ער דא; עס איז היינט גאר
טאטן יצחק און מאמע רבקה. ''נא ,וואס טוט זיך מיט דיין באבע? ''...טרייבט דער א הייסע זומער טאג ,די זון אינדרויסן באקט אויף
זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת מעיאר שפאס. אן עקסטרעם הויכע גראד ,און דער רב שפאצירט
דער רעאדקטאר ''איך ווייס נישט פארוואס ,אבער דאס מאל איז אריין ווי אינמיטן א שניי בליזיט; א דיקע מאנטל
4
דאנקט דעם באשעפער און
בעט אויף ווייטער ,איר זאלט
ציפערן וואס איר
ווייסט מעגליך נישט
דערפון קיינמאל נישט וויסן!
20
300 4630
142
55 25
350 52
פלעשער פון פרישע
דזשוס און סמודיס
פאר חולי ישראל
35
קינדער ביי די אק-
בעקעריי
וואוטשער קארטלעך
טיוויטעטן נאך שולע.
אנגעפילט וועכנטליך
71פאמיליעס
דאס אלעס ווערט געטון פאר
מתנות און געשמאקע
פעקעלעך חודשליך 55 35
10אפיס דורך
אונזער
מיטגלידער געטרייע
שטאב פון
ס׳איז ל”ע א
רע דורכגאנג
לייכטע מיט א
ה’ -ו’ כסלו
15 - 16 Nov
| Butterfly children’s club | Meals | Hospital visits | Care packages
Trips & activities | Shabbatons | Respite centre | Crisis support
Campaign Sponsors Media Sponsors
5
למעשה גערעדט
למעשה גערעדט //הרב י.ק.
דער רבי שרייבט
פארן טאכטער
דאס זאגט דער האר"י הקדוש ז"ל. לכבוד די יארצייט פון הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע,
טייטשען אויס א טייל ספרים ,אז עקסטרי גייען אדורך די געשיכטעס, וואס פאלט אויס בעצם יום השבת קודש ,ברענגען מיר דא א
אדער אביסל עהנדליך ביין לעבין פון איטליכען מענטש. בריוו (כתבי קודש ח"א מכתב נ"ב) וואס ער האט געשריבן פאר זיין טאכטער
אין די יונגע יאהרען ,ווען דער מענטש זינדיגט איזט ער ענדליך צום הרבנית חנה ע"ה אשת הרה"צ ר' משה אהרן רייך זצ"ל .דער בריוו
דור המבול. איז דאטירט "יום ב' חיי שרה ,כ' חשון ,תשכ"ו" (מיר האבן מעתיק געווען
שפעטער ווען א מענטש שטרעעבט וועגין פרנסה און כבוד ,איזט ווארט ביי ווארט ,נאר געוויסע אותיות האבן מיר געטוישט עס זאל זיין לייכטער צו ליינען).
ער גלייך צום דור הפלגה. ווען מיר שטייען אין די יארצייט פון דעם צדיק ,איז אוודאי א
אויך זיין שלעכטקייט צו מענטשין וועגן געלד ענינים ,איזט ער גלייך פאסיגע צייט זיך צו מקשר זיין מיט דעם צדיק ,דורך דעם וואס
צו די מענטשען פון סדום. מ'לערנט די תורה וואס דער צדיק האט געשריבן בכתב יד קדשו,
וואס דאס איז אן אמת'ע השתטחות אויף דעם קבר (כידוע ממאור עינים
שפעטער אז השי"ת שיקט זיינע שלוחים צו באצאלעהן אביסעל,
איזט דער מענטש און א ענקשאפט דאס הייסט מצרים. ועוד צדיקים).
שפעטער ווערט דער מענטש אביסעל בעססער ,און שרייט צו
השי"ת "רבונו של עולם זיי מיר מוחל און איך וועל שוין גוט זיין" טייערע הארצידיגע טאכטער שרה חנה פעסיל תחי'
גייעט ער ארויס פון מצרים ,און גייעט שאן אין בית המדרש אריין מען ליינט די סדרות פון די מעשיות פון אינזערע עלטערן ,אברהם
צו בארג סיני מקבל זיין די תורה. יצחק יעקב ,מיינט מען אלס אז דאס מיינט מען נישט אינז.
און אז השי"ת העלפט ,און מען האט שכל ,נעמט מען די תורה מיט [אבער] דער הייליגער בעל שם טוב זכותו יגן עלינו האט געזאגט (עיין
די מצוות יונגער הייט ,ווערט עס ערלעהדיגט פריעהרט. כתר שם טוב ח"ב) אז די גאנצע תורה איז אייביגלעך.
זיי מיר קינד לעבין געזונד די תורה ,די גאנצע ,איזט ביי איטליכען מענטש.
פון דיין פאטער ,יעקב לייזער עס איזט אין איטליכען ארט ,און עס איזט אין יעדער צייט.
*** און די הייליגע ספרים פון די תלמידי בעש"ט ז"ל טייטשן אמאהל
א זייטיגע לימוד קענען מיר זיך ארויסלערנען פון דעם מכתב אויס וויא א טייל געשיכטעס געשיקן זיך ,ביי איטליכן מענטש.
קודש. צום ביישפיעל ,דאס וואס שטייט אין די סדרה בראשית וויא
דער בריוו איז איינס פון גאר אסאך בריוון וואס רבי יענקעלע זי"ע השי"ת פרעגט אדם הראשון "איכה" וויא ביזט דו? טייטשט אויס
האט געשריבן פאר די דערמאנטע טאכטער אין די צייט וואס ער דער הייליגער תניא – דער ערשטער ליבאוויטשער רבי ז"ל – אז
איז נישט געווען אין שטוב. השי"ת פרעגט א מענטש "וויא ביזטו אין די וועלט ,דו ביזט אלט אזוי
ווען מ'קוקט אריין אין אנדערע בריוון וואס ער האט געשריבן ,קען און אזוי ,וויא האלטסט דו עפיס? האסט שוין עפיס געטוען אויף די
מען זען אז צו שרייבן א בריוו פאר דעם צדיק איז נישט געווען קיין וועלט פאר השי"ת? פאר די תורה?"
קלייניגקייט ,עס איז געווען א גאנצע געשעפט און צומאל האט עס מאנכע טייטשען אויס ,לויט ווי עס שטייט פון האר"י הקדוש ז"ל ,אז
געקענט נעמען אפילו עטליכע שעה! (עיין לדוגמא מכתב מ"ג). די מענטשין פון דור המבול ,זענען שפעטער מגולגל געווארן אין דור
זאל דאס זיין א לימוד פאר אונז אלע "העכסט פארנומענע הפלגה ,און אויך אין די מענטשין פון סדום ,און דערנאך אין די יודען
מענטשן" וואס האבן נישט קיין ברעקל צייט צו רעדן אפאר מינוט פון מצרים ,קומט אויס אז דאס וואס מיר לערנען אין חומש פון דור
צו א קינד ,אז אן ערליכער איד האט צייט ,און אסאך צייט ,פאר די המבול און פון דור הפלגה ,וואס האבן געמאכט א גרויסען טארים,
ענינים! און אויך פון די שלעכטע מענטשין פון סדום און עמורה ,לערינט
זכותו יגן עלינו! מען נישט פון קיין פרעמדע מענטשין ,נאר פון אונז אליין.
6
7
על הפרק
על הפרק
על הפרק //הרב ש .שטערן
ווי לאנג נאך?
פיס זענען געווארן באערדיגט .דער טור ברענגט דעם מיר טארן נישט פארגעסן אז בראשית דרכם פון פאריגע וואך האבן מיר געשריבן איבער די
מדרש כדי ארויסצוברענגען די געוואלדיגע חשיבות 'ציונות' ,האבן זיי געזאגט אז א 'אידישע' מדינה וועט שרעקליכע געשעענישן אין ארץ ישראל ,איבער
פון די מצוה ,און ווי גרויס דער זכות פון משמח זיין ראטעווען אידן פון 'שנאת ישראל' ..שוין דעמאלט די רדיפת הדת און שווערע באהאנדלונג וואס דער
האבן גדולי ישראל וואס האבן געהאט א ווייטע בליק חתן וכלה איז. ערליכער ציבור האט אויסצושטיין ביי די מחאות
דער מאנטשעסטער ראש ישיבה ,הגאון רבי געווארנט ,אז אזא זאך וועט נאר ברענגען צרות פאר קעגן די גזירת הגיוס.
יהודה זאב סגל זצ"ל ,האט דערפון ארויסגעברענגט כלל ישראל .אבער היינט זעט מען בחוש ,און יעדער מיר האבן געשריבן איבער וואס עס מיינט פאר א
א געוואלדיגן געדאנק .אפילו די הינט האבן דערקענט איז דאס שוין מודה ,אז נישטא נאך איין אזא פלאץ אידיש הארץ צו זען ווי בני תורה ווערן דערנידערט
אז די אברים וואס האבן זיך באנוצט צו משמח זיין אין די וועלט ווי א איד ליידט פאר זיין אידישקייט אזוי און געמוטשעט אין א לאנד וואס רופט זיך מיטן
חתן וכלה האבן א באזונדערע חשיבות .זיי האבן ווי דארט. נאמען מדינת 'ישראל' .און מיר האבן געענדיגט מיטן
נישט געוואוסט ווער איזבל איז געווען ,זיי האבן באמת ,דאס וואס שנאת ישראל איבער די גאנצע אויסרוף אז ווען אידישע קינדער ליידן ,טאר כלל
נישט געקענט איר גאנצע היסטאריע ,אבער די וועלט שטייגט אויף אזא פארנעם די לעצטע יארן, ישראל נישט שווייגן.
אברים וואס האבן געטון א פעולה פון שמחה פאר איז אויך זיי צו 'פארדאנקען' ..דאס אז מ'קען היינט עס איז נאך נישט פאריבער קיין גאנצע וואך,
א חתן וכלה האבן זיי נישט געגעסן .אפילו די הינט הערן ווערטער וואס ווערן געזאגט דורך 'אפיציעלע' און דער ענין האט שוין באקומען א פרישן ,גאר
מענטשן אין ענגלאנד ,בעלגיע, האבן געוואוסט צו שעצן די ביטערן אויסקוק .די וואך איז באריכטעט געווארן
פראנקרייך און איטאליע ,אפי' אין ניו קדושה פון א חתן וכלה. א געשעעניש וואס לאזט נישט קיין פלאץ פאר קיין
יארק ,אזעלכע סטעיטמענטס וואס שום הסבר :א היימישער יונגערמאן איז ארעסטירט
ליידער זענען און דא שטייט מען און
וואלטן אין רואיגע צייטן געהויבן געווארן אינמיטן די וואך פון זיין שבע ברכות! זיין
ברעמען און עס שמעקט פון טיפע
מיר די וואס מ'ווייסט נישט וואס צו
צאלן די פרייז זאגן .חז"ל דערציילן אונז כלה איז געבליבן שטיין צושוידערט ,אן צו פארשטיין
שנאת ישראל ,זענען אויך זיי שולדיג. ווי אפילו די הינט האבן וואס עס קומט פאר .א חתן אינמיטן די שבע ברכות,
אלעוועלטליך,
און אויב ביז לעצטנס האט מען דערקענט די חשיבות פון ווערט אוועקגעפירט דורך די פאליציי .און וואס
זיך איינגערעדט אז בלויז די 'לינקע'
און מיר דארפן איז זיין 'זינד'? אז ער האט זיך נישט געשטעלט צום
מער אינזינען משמח זיין חתן וכלה.
פליגלען פון די פאליטישע וועלט און אין אונזערע טעג טמא'נעם מיליטער.
זענען די וואס זענען דורכגעווייקט האבן ומלכות
זעט מען ווי א חתן ווערט מ'דארף זיך אפשטעלן און זיך פרעגן :וואו זענען
מיט אנטיסעמיטיזם פון אונטן הרשעה מהרה מיר אנגעקומען? אין וועלכער וועלט לעבט מען,
אוועקגענומען אינמיטן
ביז ארויף ,האט מען די וואך ,נאך תעקר ותשבר זיין שבע ברכות ,ווי די ווען א אידישע שמחה ווערט אזוי צעשטערט,
די פאליטישע פארלוסטן פאר ותמגר ותשפילם שמחה פון א אידישע דאס איז שוין נישט בלויז נאך א באריכט פון א
די רעפובליקאנער פארטיי אין ותכניעם במהרה שטוב ווערט פארוואנדלט פראטעסט .דאס איז עפעס וואס ברענגט ארויס
אמעריקע ,געהערט וויאזוי ביי די בימינו ,אן קיין אין א טאג פון צער און מיט א געוואלדיגע קלארקייט דעם תהום צווישן
'רעכטע' פארטייען גיסט זיך אויך שום אידיש שרעק .דער קאנטראסט די תורה'דיגע וועלט און די וועלט פון די וואס ווילן
איבער שנאת ישראל מיט א פולע בלוט ח''ו צווינגען אידישע קינדער צו גיין קעגן זייערע יסודות.
איז שרייעדיג און לאזט אונז
מויל .אפי' דער אמעריקאנער וויצע-
איבער שפראכלאז ווי ווייט
פרעזידענט האט זיך געלאזט הערן אפילו די הינט ווייסן
אידישע קינדער קענען זיך
ברבים אז 'אידן' זענען שולדיג אין דער טור אין אבן העזר סימן ס"ה ,אין די הלכות
רח''ל דערקייקלען.
די רעפובליקאנער פארלוסטן ..און אפי' ער ברענגט פון שמחת חתן וכלה ,שרייבט איבער די גרויסקייט
ארויס אז ער רעדט וועגן מדינת ישראל ,ווייסט אבער א מדינה וואס רודפ'ט אידן איבער די פון דער מצוה משמח צו זיין חתן וכלה ,און ברענגט
נישט דער אלגעמיינער גוי די חילוק ,און זיין שנאה צו גאנצע וועלט דערויף דעם מדרש" :איתא במדרש :למה לא אכלו
ליידער איז די איינציגסטע פלאץ וואו אידישע יעדן איד שטייגט דורך דעם. הכלבים כפות של איזבל ,לפי שהיתה מרקדת בהן
קינדער גייען היינט צו טאגס אדורך צרות און יסורים ,ליידער זענען מיר די וואס צאלן די פרייז לפני חתן וכלה".
עונשים און קנסות ,שווערע געלט שאדנס יעדן אלעוועלטליך ,און מיר דארפן מער אינזינען האבן דער מדרש רעדט פון איזבל ,די ווייב פון אחאב,
חודש ,אלעס צוליב אידישקייט .איז בלויז מדינת ומלכות הרשעה מהרה תעקר ותשבר ותמגר וואס האט געהאט א ביטערן סוף .נאכדעם וואס זי
'ישראל' .טאקע אט די גאווערמענט וואס שטעלט ותשפילם ותכניעם במהרה בימינו ,אן קיין שום איז אומגעקומען ,איז איר גוף איבערגעלאזט געווארן
זיך אהער איינמאל און נאכאמאל ווי די פארטרעטער אידיש בלוט ח''ו. פאר די הינט .אבער די הינט האבן נישט געגעסן די
פארן אידישן פאלק ,זענען די וואס פייניגן אידישע וכל הרשעה כולה בעשן תכלה כי תעביר ממשלת הענט און פיס ,מיט וועלכע זי האט זיך באנוצט צו
זדון מן הארץ. קינדער רח''ל. טאנצן און משמח זיין חתן וכלה ,און אירע הענט און
8
9
מללו מילא
א
ריינע טלית
און זיי דערנידערן ביז צו די טיפסטע ארימעלייט. עס איז שוין א לענגערער צייט וואס
טיפענישן. "פנחס דו האסט שוין עפעס פארזוכט דער געסל וואו עס וואוינט דער אידישער
איבערנעמענדיג די שליטה פון זיין היינט?" .פלעגט ער אפשטעלן אידן אין גביר פון שטאט לעמבערג ר' שבתי
געראטענע טאכטער פלעגט ער איר גאס. לעפלמאן איז ליידיג ,יעדער ציטערט
צושלעפן ביז צו די פענסטער און יעדער ר' שבתי האט נישט געווארט צו הערן אריבערצוגיין נעבן די הויז.
דורכגייער וואס איז אריבער אונטער א יא ,ער האט איינגעלאדנט די אלע אידן ביז נישט לאנג צוריק האט יעדער איד
זיין שטוב האט ער אויפ'ן העכסטן קול צו אים אין שטוב און זיי סערווירט מיט א אין שטאט גוט געקענט דעם אדרעס .ר'
אויסגערעכענט אלע עבירות וואס ער ווארעמער נאכטאמאל. שבתי ,א ווארעמער און הארציגער איד,
האט אפגעטון פון די טאג וואס ער איז אבער לעצטנס האט זיך אלעס איז נישט געווען פון די אידן וואס האבן
געבוירן געווארן אויף די וועלט. געטוישט .יעדער ציטערט צו קומען נאנט געגלייבט אז די געלט וואס השי"ת האט
ווען עס האט פאסירט איינמאל האט צום שטוב פון ר' שבתי .קיין איינער וויל אים געגעבן איז זיינס ,ער האט געזען
מען געמיינט אז עס איז א דורכגאנג נישט ווערן באוואשן מיט א זעקל פון דערינען א פקדון פון הימל און ווען א איד
אבער ווען דער צווייטער דורכגייער און בזיונות ,בושות ,וואס דער מענטשליכער האט אים געבעטן א נדבה האט ער מיט
דער דריטער זענען באוואשן געווארן מענטש איז נישט מסוגל צו דערליידן. ברייטע האנט אים געהאלפן.
מיט א לאנגער מוסר דרשה האבן אידן די צרה האט באטראפן ר' שבתי מיט אויך געסט ביי זיין טיש איז געווען
אויפגעהערט אריבערצוגיין פארנט פון די עטליכע מאנאטן צוריק ווען אין זיין אן אפטער זאך .יעדער נאכט נאך זיין
שטוב פון ר' שבתי. געראטענע טאכטער דינה איז אריין א רוח טעגליכער שיעור אין די לעמבערגער
אן אומעטיגקייט האט זיך רעה .דער רוח איז געווען א שלעכטער שול פלעגט ער זיך אומקערן אהיים ווען
אראפגעלאזט אויפ'ן שטוב פון ר' שבתי. און האט געגליכן צו פארשעמען מענטשן אונטער אים שלענגלען זיך א רייע פון
10
ישמח לב מבקשי השם
ברגשי גיל וחדוה ,הננו לבשר לקהל תושבי עירנו ,חסידים
ואנשי מעשה ,כי בעזהשי"ת האי מלהיב לבבות ישראל
בשלהבת אש השבת ואור האמונה ובנועם אמרותיו
כ"ק אדמו"ר מסקולען ירושלים שליט"א
בא יבוא ברינה מהררי מציון ,לשכון כבוד בעירנו
לעשות את השבת בתוך אמוני עם סגולה
בעי"ת ציריך יצ"ו
בשבת קודש פרשת ויצא הבעל"ט
יהי בואו לברכה להרמת קרן התורה והחסידות
ידידי ומעריצי בית סקולען
ציריך – שווייץ יצ"ו
המעוניינים לנסוע ולהשתתף בשבת המרוממת
ורוצים שיסדרו להם אכסניה בציריך
יפנו ל 07726718231וישאירו הודעה
11
קול אויסשרייען עבירות פון יעדן די פרישע צרה האט צוגערויבט זיין
דורכגייער האט די טאכטער פון ר' רוה .טאג און נאכט האט ער געטראכט
שבתי אנגעהויבן טרייסלען פון שרעק. וואס קען מען טון צו לינדערן די צרה,
מיט איין אטעם איז זי אנטלאפן ער האט באזוכט ביי די מקובלים אין
פון דעם פענסטער און זי האט אזוי שטאט ,ביי די גרויסע לייט און זיך
געטרייסלט פון שרעק ביז ווען אויסגעוויינט פאר יעדן איבער די צרה
דער רב מיט זיין פמליא האבן זיך וואס גייט אריבער אויף אים אבער
דערווייטערט פון דעם שטוב. יעדער האט אים פארשיקט פון דארט
זיך האט סצענע דער מיט ליידיגע הענט ,זאגענדיג אז ער
איבערגע'חזר'ט מערערע מאל. זעהט נישט פאר אים קיין לעזונג.
יעדע מאל ,ווען אימער דער רב האט אין איינער פון די טעג האט א
אריבערשפאצירט דער שטוב פון ר' פרייליכע שטימונג געהערשט אין
שבתי האט די טאכטער זיך אנגעהויבן שטאט ,א נייער רב איז אנגעקומען
ווארפן פון שרעק און איינגערוהט ביז אין שטאט ,דער הייליגער און וועלט
ווען דער צדיק איז פארביי. בארימטער צדיק הגה"ק ר' דוד סגל
מיטאמאל האט ר' שבתי געזעהן באקאנט אומעטום אין די אידישע
אז אויב האט ער געמיינט אז קיין שום וועלט אלץ דער הייליגער טורי זהב.
כח וועט נישט קענען ארויסראטעווען מיט שמחה און פאראדע האבן
זיין טאכטער פון דעם שלעכטן רוח די שטאטסלייט ענטפאנגען דער
האט ער פאר זיך א וועג ,דער רב פון גדול בישראל .א רייכער קבלת
די שטאט האט א שליטה אויף דעם פנים לכבודו של תורה איז געווארן
דיבוק. אפגעראכטן און די ראשי הקהילה
לאנג האט נישט געדויערט און א האבן ארויסגעדינגען א הויז פאר'ן
קלאפ אויפ'ן טיר פון דעם רב האט זיך שטאטס רב.
געהערט .ביים שוועל איז געשטאנען דער הויז איז גראדע געווען
דער עושר פון שטאט ר' שבתי. בשכינות פון דעם נגיד ר' שבתי.
"קומט אריין ר' שבתי" .האט אים דער וועג פון דעם שול צו זיין
דער הייליגער טורי זהב איינגעלאדנט נייער הויז האט מען געקענט מאכן
צו זיך אין שטוב. אריבערגייענדיג דער שטוב פון ר'
אריינקומענדיג אין שטוב האט ר' שבתי אדער דורך א צווייטער וועג.
שבתי אויסגעגאסן זיין ביטער הארץ ווען עס איז אנגעקומען דער
פאר דעם צדיק .נישט אויסלאזנדיג ערשטער טאג און דער טורי זהב האט
קיין שום פרט האט ער אים געדארפט אהיימגיין פון שול האבן
מיטגעטיילט מיט די צרה וואס עס געוויסע געוואלט אויפמערקן דעם רב
האט אים באטראפן און אויך באטאנט ער זאל ליבערשט נוצן דעם צווייטן
אז יעדער מאל וואס דער צדיק גייט וועג ,די אידן האבן מורא געהאט אז די
אריבער זיין שטוב ווערט זיין טאכטער טאכטער פון ר' שבתי וועט באוואשן
גענצליך צוטרייסלט. דעם רב ,אבער ווען דער רב האט
"הייליגער רבי ,אז דער רוח האט גענוצט דעם וועג האט זיך קיין איינער
מורא פון אייך אפשר קען עס דער נישט געוואגט אים אפצושטעלן און
צדיק ארויסטרייבן?" .האט זיך ר' מיט א רואיגער געוויסן האט דער
שבתי געבעטן ביים רבי'ן. נייער רב דורכשפאצירט דער שטוב
דער הייליגער טורי זהב פון ר' שבתי.
האט געהערט די מעשה און דא האט זיך אפגעשפילט אן
קלארגעשטעלט פאר ר' שבתי אז אויסטערלישער זאך .אנשטאט דער
קיינמאל בעפאר האט ער נישט דיבוק זאל בלייבן זיצן שטאלצערהייט
אויסגעפירט אזא זאך ,ער איז נישט נעבן די פענסטער און מיט א הויכער
12
יא"י
וגדיאיא"י
טבא וגדיא מזלא
מזלא טבא
הלו"יי
בביתהלו"
יוס"ף בבית ושמחי ליעק"ב
ליעק"ב יוס"ף רני ושמחי כיאות וכראוי,
וכראוי ,רני עטר"ת כיאות
כליל עטר"תהאי ,כליל
בעידן האי,
בתודה בעידן
שערי בתודה
בואושערי בואויי
ברב מדמדעע
מוסדינו ברב
מייסד מוסדינו
יקירא מייסד
גברא יקירא
האי גברא בבית האי
הגיע ,בבית
הזמיר הגיע,
עת הזמיר ונריע ,עת
אהובים ונריע,
שבחו אהובים על זאת
זאת שבחו על
בעולהבצדבצדקק
נושא בעולה לאמץ ולחזק,
ולחזק ,נושא המוסד לאמץ
עניני המוסד
לכל עניניאדוק ,לכל
אונים אדוק,
ברוב אונים
פעולותברוב
מוסיף פעולות
יעקב מוסיף
ולול יעקבקק
ליעק"בב
יאמרליעק"
כעת יאמר
הטוב ,כעת
הכרת הטוב,ואות הכרת אותות הוקרה
הוקרה ואות הלב ,אותות
חדרי הלב,מעומק חדרי
טוב ,מעומקומזל טוב,
טוב ומזל
סימוטובבבסימן
איש חחיי
פעלים איש
רב פעלים
די ,רב
בלי די,
הצלחתהעדעדבלי
למען הצלחתהאמונהלמעןידיואמונהתמידי,ידיו
חסדתמידי, ברבחסד המשבירברב
הואהמשביר וס"ףהואוס"ףיי
פעולתיוו
במיטבפעולתי
ופעולתהבמיטב
חלקהופעולתה ועזרתו,רברבחלקה
לימינוועזרתו,
העומדתלימינו
ביתו,העומדת אתביתו,ויברך את את יוס"ף
יוס"ף ויברך ה' את יהי ה'וויהי
מתנוססס
התורהמתנוס
בדרךהתורה בנות ישראל
ישראל בדרך מתחנכים בנות
לנס ,מתחנכים עטרת לנס,
מוסדינו עטרת
ושגשוג מוסדינו
פריחת ושגשוג
עלייהו פריחת
הדי עלייהוסהדי ס
ולהניףף
להרים ולהני לבבינו בהערצה
בהערצה להרים ואיחולי לבבינו מיטב ברכותינו
ברכותינו ואיחולי אורה להרעיף,
להרעיף ,מיטב תהלה טללי
טללי אורה מלא תהלה ףףינוינו מלא
אל מעלת כבוד ,ידידינו היקר והנכבד ,הרבני התורני רחים ומוקיר רבנן,
ואיהו גופי' צורב דרבנן ,הוא הגבר אשר זכה לייסד מוסדינו ובהקמת עולה של
הוא
ונפשדרבנן,
צורבלב ואיהו גופי'
במסירת פועל רבנן,
למענה הבריות ,ומוקיר
התורני רחים
הרבניעל והנכבד,
ונערץ חביבהיקר ידיוידידינו
נטיות, מוסדינוכבוד,
אל מעלת
פועל
הרה"ח הבריות,
ה"הונערץ על נטיות ,חביב
התחומים, ידיובכל הטובמוסדינו
והחסד עולה של מוסדינו ובהקמת
במעשה בשערים, נודעלייסד
אשר זכה הגבר
גמורה,
למענה במסירת לב ונפש גמורה ,נודע בשערים ,במעשה הטוב והחסד בכל התחומים ,ה"ה
יוסףיעקביוסף
מוה"ר יעקב הרה"ח מוה"ר
אורזל שליט"א הלוי
הלוי אורזל שליט"א
נאמנהנאמנה
ונפשונפש
לבלב מוסדינובמסירת
במסירת של מוסדינו
בעולהשל
בעולהונושא מייסדמייסד
ונושא
ומנשים באהל תבורך אשת חיל עטרת בעלה זוגתו החשובה תחי'
ומנשים באהל תבורך אשת חיל עטרת בעלה
זוגתו החשובה תחי'
הכלהבנו
תחי' נישואי שמחת
נישואי בתם שמחתלרגל
לרגל
משה ני"והלוי הי"ו
לייבהחתן יהודה
וחסידות המו"ממשה
בתורה עב"ג הבה"ח
אלכסנדר היישריק שליט"א יהודה
שתחי' מוה"רהחשובה בן האי גברא יקירא הרה"ח
עב"ג הכלה
האפפמאן שליט"א
פתח תקוה ישראל
בת הרה"ח מוה"ראב"י
ומוצלחתה ו מ ו צ ל ח ת
ובשעההטובהט ו ב
למזל בטובש ע
למזל טוב ו
עת משוש לבם יושפע ,רב שמחות ונחת כמעיין הנובע ,טובו אהליך יעק"ב נגיל ונריע
עת משוש לבם יושפע ,רב שמחות ונחת כמעיין הנובע ,טובו אהליך יעק"ב נגיל ונריע
באש לוהט טבוון וקשוט ,להמשיך במעשיו לטובת הכלל והפרט ,ולהצלחת מוסדינו באש
מוסדינולוהט טבוון וקשוט ,להמשיך במעשיו לטובת הכלל והפרט ,ולהצלחת
ר
יוס"ף יוס"ף בהרחבה תדיר
תדי בהרחבה אור ,אור,
ביתמלאמלארויחיבית
ומזוני רויחי
חייחייומזוני
בבניבבני
שיתברכו שבח ושיר,
שיתברכו רון שבחרון
ושיר,
עולםורננות
בשיר ורננות לשמחתבשיר
לשמחת עולם
נזכהנזכה
ממללות,עדיעדי
לבבינו ממללות,
לבבינו מקרב תהלות,
מקרב תבענה תבענה
שפתינו שפתינו
תהלות,
המלאים רגשי הוקרה וברכה
הנהלת המוסד
המלאים רגשי הוקרה וברכה
הנהלת המוסד
13
פארלאזן איר קערפער און מער זיך נישט געוואוינט צו טון אזוינע זאכן און ער
אומקערן אין איר. קען זיך נישט אונטערנעמען אזא
אין געציילטע מינוטן שפעטער האט אונטערנעמונג אויף זיינע פלייצעס.
דער וואונדער פאסירט ,דער רוח רעה א נידערגעשלאגענער איז ר' שבתי
האט פארלאזט די טאכטער און זי איז ארויס פון דעם רב'ס שטוב .נישט
צוריק געווארן געזונט ווי יעדע אנדערע וויסנדיג וואו אהין ער זאל זיך ווענדן
מענטש. ווייטער האט ער מיטגעטיילט מיט
ר' שבתי ,באגייסטערט פון וואס אדערע וואס דער רב האט אים געזאגט
עס האט נארוואס פאסירט איז און ווי יעדער מאל ווען דער רב גייט
אריבערגעלאפן צום שטוב פון דעם פארביי זיין שטוב באפאלט זיין טאכטער
הייליגן טורי זהב .פון טיפן הארצן האט א מורא'דיגע פחד.
ער אים באדאנקט זאגענדיג יישר כח גוטע אידן האבן גענומען אויף זיך
פאר די גרויסע הילף און געפרעגט דעם ארויפצוגיין צום רב אין שטוב און
טורי זהב מיט וואס ער קען אים באצאלן. אים איבערצייגן ער זאל זיין וויליג
"איך האב גארנישט געטון" .האט דער אונטערצונעמען זיך אפצוגעבן מיט די
צדיק געזאגט מיט עניוות. טאכטער פון ר' שבתי ,אדער דער טורי
ר' שבתי האט נישט נאכגעלאזט. זהב האט פאר יעדן איינעם געזאגט
זעענדיג אז געלט וועט נישט העלפן האט די זעלבע ,אז ער האט נישט קיין
ער פארגעשלאגן פאר'ן טורי זהב אז ער באקאנטשאפט מיט רוחות רעות און
גייט אים קויפן א מתנה א נייער טלית. וועט וועגן דעם נישט קענען ארויסטרייבן
"רבי איך פאר דאך ארום אין די וועלט, די רוח רעה.
איך קום אן צו די ערטער וואו עס איז דא פאר איינער פון די ראשי הקהילה
גוטע טליתים ,איך וויל קויפן פאר'ן רבי'ן האט אויפגעבליצט אן איינפאל .ער האט
א נייער טלית און דאס וועט זיין מיין פארגעשלאגן פאר'ן טורי זהב אז אפשר
מתנה". זאל דער רב אריבערשיקן דער משמש
דערצו האט דער טורי זהב מסכים מיט א שליחות צום רוח רעה און אים
געווען .ר' שבתי האט געהאלטן ווארט באדראהען זאגנדיג אז אויב ער וועט
און א שטיק צייט שפעטער האט ער זיך נישט פארלאזן די קערפער פון די פרוי
אומגעקערט אהיים מיט א נייער טלית וועט ער האבן א מיאוס'ער סוף.
און עס געגעבן פאר'ן רב. צו דעם האט שוין דער רב
געציילטע טעג שפעטער האט אים צוגעשטימט .מען האט געלאזט רופן
דער טורי זהב געלאזט רופן זאגנדיג אז דער משמש און אים איבערגעגעבן
ער ציט צוריק פון די מתנה ,ער וויל צוריק די שטעקן פון דעם רב זאגנדיג אז
זיין אלטער טלית. בשליחות פון דעם מרא דאתרא זאל ער
"דער מנהג איז אז מען באגראבט א איבערגעגעבן פאר די רוח רעה ער זאל
מענטש מיט א טלית ,איך וויל אז ווען תיכף ומיד פארלאזן די קערפער פון
איך קום ארויף אין יענער וועלט זאל דאס מיידל ווייל אויב נישט וועט אים זיין
איך מיטנעמען מיט מיר מיין טלית ,דער ביטער און פינסטער.
טלית וועט זיין דער עדות אז קיינמאל אין שטוב פון ר' שבתי איז זיך
האט איך מיט איר נישט געטראכט קיין צוזאמענגעקומען אן עולם ,יעדער האט
שלעכטע מחשבות ,איך וויל צוריק מיין געוואלט זעהן וואס דא גייט פאסירן .א
אלטע טלית". שטילקייט האט געהערשט אין צימער
קעגן די טענה האט ר' שבתי נישט ווען דער משמש האט הויעך און קלאר
געהאט קיין ענטפער און דער טורי זהב איבערגעגעבן די שליחות פאר'ן דיבוק.
האט צוריק אנגעטון זיין אלטער טלית ווי עס האט נישט געדויערט לאנג און
אין די אמאליגע יארן. דער דיבוק האט אנגענומען די בקשה
[יהי אור] פארשפרעכנדיג אז תיכף ומיד גייט ער
14
15
++++תור+ה
בס"ד
די +הייליגע
אי+++מפעריע
כ"++א +כס+ליו
הבעל"ט
בלבבינו ובנפשינו ,למען חומות מגדלינ״ו!
16
ש �ג ָב
ש� ם ה ' ב וֺ י ָר ו� ץ ַצ ַ � ִד י ק ו ְנ ִ ְ� מִ ג ְ � ַד ל ֹ
עז ֵ
ווערט געפירט לויט די
הייליגע יסודות
די קינדער
ווערן נתחנך
וואס רביה״ק זי"ע
מיטן ארגינעלן
ערליכן חינוך האט אוועקגעשטעלט!
הטהור אן קיין
פשרות!
תלמוד תורה יטב לב דרב"י מסאטמאר
17
ותימרון חידושא
י .ק .קענווי איילענד
מלאכת צובע
מיר זענען ווייטער ממשיך לויט די סדר פון די ל"ט מלאכות וואס מיר האבן געהאלטן אינמיטן און געמאכט א שטיקל איבעררייס.
די וואך וועלן מיר אריינבליקן אין די מלאכה פון צובע וואס איז נוגע למעשה.
א שאלה פון צובע? אפווישן הענט וואס איז געווארן רויט וכדומה
תשובה :ווי דערמאנט נעמען אן די פוסקים אז צביעה בדרך שאלה :אויב איינער האט געגעסן מילגרוים א.ד.ג .און די הענט
לכלוך איז אסור ,דערפאר זאל מען לכתחלה מאכן קידוש העכער א זענען גוט פארשמירט מיט רויטע זאפט ,צי מעג מען דאס אריינווישן
טאץ /טעלער וכדומה. אין א) א האנטוך ב) אדער נעפקין אד"ג?
תשובה :א) ווען מען ווישט אריין די זאפט אין א האנטוך – אדער
אפווישן בלוט פון פינגער אין יעדע שטאפענע סחורה – כאטש דאס הייסט נישט קיין אויפטו
שאלה :אויב מ'האט זיך ל"ע צושניטן און עס רינט בלוט ,צי מעג אין די האנטוך (-מקלקל) ,און [נאך מער פון דעם] דאס ווערט אנגערופן
מען עס אפהאלטן דורך א האנטוך/ווישטוך וכדומה? "דרך לכלוך" [ער טוט בכלל נישט פארבן ,נאר ער פארשמירט עס],
תשובה :לכתחלה זאל מען נוצן דוקא א נעפקין וכדומה ,א זאך מיט דעם אלעם נעמען די פוסקים אן אז מ'טאר דאס נישט טון שבת,
וואס עס איז נישט דער סדר איבערצופארבן .אבער אויב מ'האט ווייל להלכה נעמען מיר אן אז צובע איז אסור אפילו דרך לכלוך (שו"ע
נישט עפעס אנדערש ("במקום הדחק") קען מען מקיל זיין און זיך סו"ס ש"כ ובמג"א שם).
פארלאזן אויף די פוסקים וואס זאגן אז "צביעה בדרך לכלוך" איז ב) אין א נעפקין אד"ג ,וויבאלד עס איז בכלל נישט דער סדר דאס
מותר (מ"ב סימן שכ"ח ס"ק קמ"ו). צו פארבן אדער איבערפארבן ,איז דערביי נישטא דער איסור צובע
אויב מעגליך זאל מען עס קודם אפוואשן מיט וואסער ,און נאר ווען עס איז בדרך לכלוך ,און עס איז מותר לכתחלה (א).
דערנאך לייגן די שטאפענע מאטריאל ,ווייל אזוי הייסט עס נאר א
גרמא ,ווייל די בלוט הייבט אן צו קומען נאר נאכדעם (עיין בשו"ע סימן גיסן רויטע וויין אויף א טישטוך
שכ"ח סמ"ח ,ובטל ברכה צובע הערה .)23 שאלה :ווען איינער מאכט קידוש מיט התלהבות ..און עס גיסט
לכתחלה זאל מען נישט נוצן א סחורה וואס איז די זעלבע קאליר זיך ארויס פון די בעכער רויטע וויין אויפן שפאגל ווייסע טישטוך
ווי די בלוט ,למשל א רויטע האנטוך וכדומה (ב). [באופן אז עס איז א פסיק רישא אז דאס זאל געשען] ,איז דא דערביי
מקורות והערות
(א) עיין שועה"ר בקונטרס אחרון סימן ש"ב סק"א (דפוס קה"ת עמוד שפ"ז)" :והא דאסור ליגע בידיו צבועות במפה ,היינו משום שהמפה דרכה
בצביעה ,ואילו היה עושה כן שלא בדרך לכלוך היתה מלאכה גמורה והיה מתקן ,ועכשיו הוא ג"כ עושה המלאכה עצמה באותה מפה עצמה אלא שהוא
מקלקל ,ומ"מ מעין מלאכה הוא עושה ,לכן אסור מד"ס" ,ומשם בטל ברכה ח"ב ,105ובהערות בסוף הספר על צובע ,19עיי"ש כמה הוכחות לכך.
(ב) שהרי דעת המג"א בסימן ש"כ ובסימן שכ"ח דבגד אדום חמיר יותר ויש בזה חשש דאורייתא משום דניחא ליה [מיהו בעיקר הענין תלוי לפי
המציאות ,ועיין מה שכתב בספר נימוקי או"ח ,וכן בטל ברכה בהערות .]13
מיהו גם בבגד אדום כתב המ"ב בסימן ש"כ (סקנ"ט) בזה"ל" :ויש מקילין בכל זה כיון שהוא דרך לכלוך ,ויש לסמוך על זה היכא דאי אפשר לו
ליזהר בזה".
לעטר פתורא
נישט קיין 'גר' נאר א 'תושב'
גר ותושב אני עמכם.
עס קען זיין אז וועגן דעם האט אברהם אבינו זיך באנוצט מיט אזא סארט לשון זאגנדיג 'גר ותושב' ,ווייל אברהם אבינו האט
זיך געוואלט היטן פון ארויסזאגן א ליגנט פון מויל.
פון איין זייט ווען ער זאגט ווען אז ער איז א גר איז עס נישט ריכטיג .אברהם אבינו איז געווען גערעכנט אלץ א תושב ווייל
השי"ת האט אים צוגעזאגט ארץ ישראל ,אבער ער האט עס נישט געוואלט זאגן פאר די בני חת .אבער אויך אז ער איז א גר האט
ער נישט געוואלט זאגן ,ווייל דאס איז נישט אמת .האט ער דעריבער גענוצט א לשון וואס האט אין זיך ביידע משמעות'ער ,ווען
דער עיקר איז אז ער זאל נישט ארויסזאגן א שקר פון זיין מויל.
[אוהל יעקב]
18
ברכת מזל"א טב"א
קדם ידידנו היקר והנעלה מגזע שרפי מעלה קובע עיתים
לתורה ולתפלה בהיכלנו איש האשכולות בתורה וחסידות לו עשר ידות
נועם המדות והמעלות מקבל כל אדם בסבר פנים יפות ענף עץ אבות
כ"ק אדמו"ר מאלכסנדר-
אנטוערפען שליט"א
נין ונכד ומ"מ להאי איש אלוקים קדוש הוא רבים השיב מעון
הרה"ק רבי שרגא פייבעל שלום הלוי דעמבינסקי זי"ע
אדמו"ר מאלכסנדר בעיר אנטוערפען ואחרי המלחמה בעיר ניו יורק בעמח"ס מנוחת שלום
נכד חביב ובן ביתו של כ"ק אדמו"ר הזקן מהר"י מאלכסנדר זי"ע
לרגל שמחת
הבר-מצוה של בנו
הבחור כהלכה כלי מחזיק ברכה אשרי העם שלו ככה
הרב אברהם דוד שמואל פארהאנד נ"י
חבר הכולל
יה"ר שכ"ק יראה מהאי חתן הבר-מצוה ומכל יוצ"ח רוב נחת קדושה במדה גדושה לתפארת אבות
מתוך שובע שמחות והמון ברכות וכל טוב סלה
כעתירת וכברכת
הראש הכולל חברי הכולל הנהלת הכולל
לעומתם ברוך יאמרו
אברהם משה אפרים קראוס יודא אריה ליפשיץ יוסף דוד הלוי שליידער
ראב"ד ש' פאטאק גבאי אבד"ק לאנצהוט יו"ר אגודת ישראל אנגליא
יודא מרדכי שמעון לייטנער
אבד"ק מארינבאד
19
פארזעצונג 7
אשר יאקאב פרישע שפאנענדע און
דראמאטישע
צווישן פארזעצונג
צוויי
נעמען
אין קורצן פון פריער:
די מיסטעריע ארום מרת שטיינבערגער ע"ה האט די צוויי ברידער ,גדלי' און יוסי קליין ,שוין לאנג נישט געלאזט רוען.
נאכן אויסהערן די עצה פון יוסי'ס באבא יצחק רומייכי און גדלי'ס רבי'ן ,האבן זיי פארשטאנען אז זיי דארפן זוכן אין דער
פארגאנגענהייט.
פונקט דעמאלט האט זיך יוסי דערמאנט אין אן אלטן שמועס צווישן זייער פאטער ,הרב שלום קליין ,מיט זיין אלטן חבר יוסעלע
רובינשטיין .די ווערטער "איך גלייב דיר נישט ,שלום ,עס קען נישט זיין!" האבן זיך צוריקגעברענגט אין יוסי'ס זכרון.
יוסעלע איז שוין נפטר געווארן ,און זייער פאטער וואוינט אין א נורסינג האום מיט א שוואכן זכרון .די צוויי ברידער האבן יעצט
איין ציל :אויסצוגעפינען וואס זייער טאטע האט דעמאלט דערציילט פאר יוסעלע'ן.
און יעצט ליינט ווייטער:
"פאר דו גייסט אריין ",האט ער זיך צום סוף אויסגעדרייט צו יוסי. מאנסי ,ניו יארק –
"לאמיר איין מינוט זיך צוגרייטן וואס מיר ווילן ארויסנעמען פון
דעם באזוך". טבת תשס"ח
יוסי האט אים אנגעקוקט מיט א שמייכל" .איך האב געמיינט מיר איידער זיי זענען אריינגעגאנגען אין דעם נורסינג האום ,איז גדלי'
קומען צו טאטי"... נאך א וויילע געבליבן זיצן אין די קאר ,בלאנדזשענדיג מיט די אויגן
"דאס זיכער .אבער מיר ווייסן ביידע אז מיר קומען נישט בלויז אויף דעם גרויסן געביידע וואס איז געשטאנען פאר זיי.
מאכן א באזוך". פון אינדרויסן האט עס אויסגעזען רואיג און אפילו אנגענעם; א
יוסי האט אראפגעלייגט זיין טעלעפאן" .איך ווייס וואס דו ברייטע אריינגאנג ,אפאר גרינע ביימער נעבן די טיר ,און גרויסע
מיינסט". פענסטער וואס האבן אריינגעלאזט די ווינטערדיגע לופט .אבער
גדלי' האט א רגע געשוויגן" .פרעג נישט גלייך וועגן גדלי' האט שוין געלערנט אין די לעצטע וואכן ,אז אמאל קען א
שטיינבערגער ,און אויך נישט וועגן יוסעלע רובינשטיין .טאטי'ס פלאץ וואס זעט אויס אינגאנצן פשוט ,באהאלטן אינעווייניג א
קאפ איז שוין נישט דאס וואס עס איז אמאל געווען; מיר דארפן וועלט פון פארבארגענע זאכן.
20
21
זענען געלעגן עטליכע ספרים און בלעטלעך ,און אויפן אנדערן זייט אים נישט איבערפאלן מיט א גאנצע אויספארשונג .רעד מיט אים
איז געשטאנען א קליין פלעשל וואסער .עס איז נישט געווען קיין ווי א זון רעדט צו א פאטער .דערמאן אים אמאליגע יארן ,חברים,
ספעציעלע אומארדענונג ,אבער עס האט געהאט דעם איינזאמען מענטשן וואס זענען געווען ארום אים .אויב עס ליגט נאך עפעס
אויסזען פון א צימער וואו איין מענטש פארברענגט רוב פון זיינע זכרונות דארטן ,וועט עס אפשר אליין ארויפקומען".
טעג. יוסי האט זיך צושמייכלט" .און אויב נישט?"
נאך עטליכע מינוט איז די נוירס אריינגעקומען מיט ר' שלום "דערנאך וועלן מיר וויסן אז מיר האבן כאטש געטון וואס מיר
אינעם רעדער-שטול. קענען ,און נאכדעם וועלן מיר זיך נעמען צו יוסעלע רובינשטיין".
יוסי איז גלייך אויפגעשטאנען. "דאס איז גרינגער געזאגט ווי געטון ,ווייל מיר ווייסן אפילו נישט
"טאטי ,שלום עליכם". ווער זיינע קינדער זענען".
גדלי' האט זיך אראפגעבויגן צו אים" .טאטי ...עס איז גדלי'". גדלי' האט זיך אנגעכאפט אינעם טיר פונעם קאר ,גרייט
ר' שלום האט געקוקט אויף אים .ער האט אים אריינגעקוקט אין ארויסצוגיין" .נו ",האט ער געזאגט מיט יענעם קוראזשפולן טאן
פנים ,זיך אביסל פארהאלטן דארט ,און דערנאך זענען זיינע אויגן וואס יוסי האט שוין גוט געקענט" .יעדע שווערע זאך הייבט זיך אן
ווידער אראפגעפאלן .די יארן האבן זיך אנגעזען אויף זיין פנים, מיט דעם וואס מ'ווייסט נאך נישט וויאזוי מ'גייט עס אויספירן".
אבער מער פון אלעס האט מען געזען אין די אויגן די שוועריגקייט זיי זענען ארויס פונעם קאר און אריינגעגאנגען.
פון א מענטש וואס פרובירט צו כאפן עפעס וואס לויפט אים דער פלאץ האט געהאט יענעם באקאנטן אלטעס-היים גערוך
אנטקעגן און ער באקומט עס נישט. וואס מ'קען נישט באשרייבן מיט טינט; א געמיש פון אלטע מעבל,
נאך אפאר סעקונדעס האט ער זיך אנגערופן" :גדלי'?" דיקע קארפעט ,רייניגונגס-מיטלען ,מעדעצינען ,הייסע זופ ,און די
גדלי' האט זיך אויסגעצויגן פאר פרייד" .יא ,טאטי .איך בין עס". לייכטע זיסקייט פון געקאכטע עסן וואס קומט שטענדיג ארויס פון
ר' שלום האט א קליין שמייכל געטון .דערנאך האט ער זיך א קאמערציאלע קאך .אויף די ווענט זענען געהאנגען קאלירטע
אויסגעדרייט צו יוסי. בילדער פון פאמיליעס און גרינע לאנדשאפטן ,און אויף א קליינעם
טיש נעבן די טרעפ זענען געלעגן אויסגעשטעלט פארשידענע
"יוסי?"
בראשורן און צייטונגען.
"יא ,טאטי .איך בין יוסי".
יוסי האט זיך אומגעקוקט אויף אלע זייטן .ער האט דעם פלאץ
"אה"... גוט געקענט .ער האט געהאט אן אייגענע פארבינדונג מיט אזעלכע
דאס איז געווען אלעס. מוסדות; ער האט געקענט די ארבעט ,די מענטשן ,די קארידארן ,און
"טאטי ,וויאזוי גייט עס?" אפילו די קליינע דעטאלן וואס אנדערע באמערקן נישט.
ר' שלום האט געמאכט א קליינע תנועה מיט דער האנט" .ב"ה". גדלי' ,אבער ,איז מער געווען פארנומען מיט זיין פאטער .ער האט
א קורצע שטילקייט איז נאכגעקומען .יוסי האט א קוק געטון שווער געקענט גלייבן אז דא פארברענגט דער מענטש וואס האט
אויף גדלי' ,און גדלי' האט אים געגעבן א שאקל מיטן קאפ. אים אמאל געהאלטן אויף די הענט .זיין באליבטער טאטע וואס האט
אנהייבן... אים אויפגעצויגן ,מחנך געווען ,באגלייט און מדריך געווען ,געפינט
"טאטי ",האט יוסי געזאגט מיט א רואיג קול" .מיר האבן געטראכט זיך יעצט צווישן די רויע ווענט פון א מעדעצינישער געביידע.
אז מיר ווילן זיך אביסל דערמאנען פון אמאל ,פון אונזערע קינדער זיין פאטער ,וועלכער פלעגט אמאל זיצן ביים טיש און קענען
יארן .געדענקסטו ווען מיר זענען געווען קליין? וויאזוי עס איז צוזאמענפאסן א גאנצן שמועס אין עטליכע ווערטער; דער מענטש
אמאל געווען אינדערהיים?" וואס האט געוואוסט ווער יעדער אין דער משפחה איז ,ווער עס
ר' שלום האט זיך אנגעכאפט אינעם הענטל פונעם רעדערשטול. איז געבוירן ווען ,ווער עס גייט דורך א שווערע תקופה און ווער עס
"אמאל "...ער האט פארמאכט די אויגן פאר א רגע" .אמאל איז דארף א גוט ווארט — זיצט יעצט אין א צימער און דארף אמאל
געווען אמאל". האבן עטליכע מינוט פשוט צו דערקענען זיינע אייגענע קינדער.
יוסי האט זיך צעשמייכלט" .דאס איז אמת .אבער דו האסט דאך "דארפסט זיך נישט זארגן ,איך ווייס אז ער האט דא אלעס וואס
אסאך זאכן פון אמאל אין קאפ". ער דארף ",האט יוסי געזאגט בשעת זיי זענען ארויפגעגאנגען" ,ער
באקומט גוטע עסן ,די שטאב קוקט אים נאך ,זיי נעמען אים ארויס,
"איך?"
און עס קומען אויך מענטשן פון ארגאניזאציעס וואס זינגען מיט
"זיכער .דו האסט געהאט אזויפיל חברים". אים אלטע ניגונים .דאס איז ביי אים נאך אלץ עפעס וואס ער האט
דער פאטער האט געקוקט אין דער לופט" .חברים"... זייער ליב .ווען ער הערט א ניגון פון אמאל ,זעט מען ממש ווי עפעס
און דא האט זיך עפעס געטוישט. צינדט זיך אן אין אים".
עס איז געווען בלויז א קליינע ענדערונג ,כמעט אומבאמערקבאר, גדלי' האט נישט געענטפערט גלייך .ער האט נאר געקוקט אויף
אבער ביידע ברידער האבן עס אויפגעכאפט .עס איז געווען כאילו א די נאכאנאנדע טירן וואס זענען געשטאנען איינס נעבן דעם צווייטן
נאמען אדער א פנים איז ערגעץ טיף אינעם מח אריבערגעלאפן און אין דעם לאנגן קארידאר.
האט פאר א סעקונדע אנגעקלאפט אין טיר. צימער 313איז געווען אויפן דריטן שטאק .דאס צימער איז
''יוסעלע "...האט ר' שלום שטיל געזאגט. געווען רעלאטיוו קליין מיט א פענסטער וואס האט כמעט נישט
יוסי האט זיך נישט גערירט. אריינגעלאזט קיין דירעקטע זון-שיין .אויף א טישל נעבן דעם בעט
22
קען נישט
אוועקנעמען
די מחלה לב אחד
אבער זיי מאכן
די דורכגאנג
פיל לייכטער
מיר קענען טאקע נישט היילן די ביטערע מחלה,
אבער מיר העלפן מיט די זייטיגע שוועריגקייטן:
די קינדער וואס געפינען זיך אינמיטן פונעם
שטורעם ,די מאלצייטן וואס ווערן פארגעסן ,און די
גאנצע ווירטשאפט וואס האט נישט קיין קאפיטאן.
ס׳איז ל”ע א
רע דורכגאנג
לייכטע מיט א
ה’ -ו’ כסלו
15 - 16 Nov
| Butterfly children’s club | Meals | Hospital visits | Care packages
Trips & activities | Shabbatons | Respite centre | Crisis support
Campaign Sponsors Media Sponsors
23
די ברידער האבן אים אויסגעהערט און אים געלאזט רעדן .אמאל ''ווער?"
דארף מען נישט שלעפן א טיר כדי זי זאל זיך עפענען; אמאל דארף "יוסעלע"...
מען נאר שטיין דערנעבן און ווארטן. גדלי' האט אים געגעבן א שנעלן בליק .זיי האבן ביידע געוואוסט.
נאך א וויילע פארברענגען ,זינגען און משמח זיין דעם טאטן ,האבן ''יוסעלע רובינשטיין?" האט יוסי געפרעגט.
די ברידער פארלאזט דעם צימער ,נישט איידער זיי האבן געקושט ר' שלום האט נאכאמאל אראפגעלאזט דעם קאפ'' .יא,
דעם פאטער'ס האנט און אים געווינטשן לאנגע און געזונטע יארן. רובינשטיין .ער איז געווען א גוטער חבר .א זייער גוטער חבר".
די ווערטער זענען ארויסגעקומען שווער ,אבער קלאר.
אויפן וועג אהיים פונעם טאטן יוסי האט געשפירט ווי עפעס קלאפט אים אין הארץ שטערקער
– מאנסי ניו יארק ווי געווענליך .ער האט זיך מיט אלע כוחות איינגעהאלטן נישט
די אויגן פון די צוויי ברידער האבן זיך מיטאמאל באגעגנט – גלייך אריינצושפרינגען אינעם ענין; ער האט געוואוסט אז אויב מען
שארפע ,טיילווייז בליטשקעדיגע און אפילו פייכטע אויגן. שטופט צו שטארק ,קען דער גאנצער שמועס צופאלן" .וואספארא
יוסי קוקט אריין אין גדלי'ס פנים ,און גדלי' – כמים פנים אל פנים סארט מענטש איז ער געווען?" האט ער פרובירט אנצוהייבן ,אן
– שפיגלט עס אפ און קוקט אים צוריק. דעם וואס מען זאל פארדעכטיגן זיינע מאטיוון פונעם שמועס.
"פארוואס זענען מיר נישט גלייך געקומען צו טאטי?" ברעכט ר' שלום האט זיך אביסל צעשמייכלט" .א גוטער איד .א קלוגער
גדלי' די שטילקייט. מענטש .ער פלעגט אלץ פרעגן".
"וואס איז ,האסט עפעס געהערט חידושים דא היינט?" ענטפערט ''וואס האט ער געפרעגט?"
דער מאנסיער ביזנעסמאן קאלט ,ווי צו פארדעקן זיינע עמאציעס. ''אלעס".
"און וואס האבן מיר געהאט ביז היינט?" רעאגירט גדלי' ר' שלום האט זיך ווידער פארטראכט" .ער האט מיר אמאל
אומגעדולדיג ,ווען יעדע מינוט צייגט אים ווידער אז יוסי טראכט געזאגט "...זיין שטימע האט זיך איבערגעבראכן.
נישט אין די זעלבע ריכטונג ווי אים. "וואס?" האט יוסי געפרעגט זייער שטיל.
"אהא ,זיי טאקע צופרידן "...ווערט יוסי עטוואס צובייזערט, "איך האב אים דערציילט"...
בשעת זיין טעלעפאן קלינגט נאכאנאנד פון זיינע מיטארבעטער יוסי האט געשפירט ווי זיין הארץ קלאפט" .וואס האסטו אים
אין 'גאלדן האומס' ,וואס וואונדערן זיך וואס עס איז געשען מיט דערציילט?"
זייער רואיגן און צוגעלאזענעם אייגנטומער. ר' שלום האט נישט געענטפערט .ער האט געקוקט ערגעץ ווייט,
"איך וועל פרעגן מיין רבי'ן ,און דו זארג דיך טאקע צוליב כאילו ער זעט עפעס וואס זיי קענען נישט זען .נאך א וויילע האט
רומייכי"... ער ארויסגעזאגט איין ווארט" :שטיינבערגער".
"יא ,א נאמען וואס גייט נישט ארויס פון קאפ איז נישט דער צימער איז געווארן שטיל .אפילו די קליינע ווייזערלעך
קיין פשוט'ע זאך ",כאפט יוסי א ציטער זיך דערמאנענדיג די פונעם זייגער וואס האבן שפאצירט געמיטליך אויפן וואנט ,האבן
מיסטעריעזע ווערטער וואס זענען געזאגט געווארן דורך דעם זיך אין יענעם מאמענט געהערט העכער.
אייגנארטיגן מקובל ,באבא יצחק רומייכי. יוסי האט געקוקט אויף גדלי' .גדלי' איז געשטאנען פארגליווערט
נאכן ארויסקומען פון די נורסינג היים ,גייען ביידע צוריק אריין און האט עס אפילו נישט באמערקט .דאס ווארט איז יעצט
אין קאר .יוסי נעמט גדלי' צו זיך אהיים און פרעגט אים ווי לאנג ער ארויסגעקומען פונעם מענטש אליין; נישט פון פיני ,נישט פון די
פלאנט נאך צו בלייבן אין מאנסי ,זייענדיג מרמז אז ער האט זיך שוין צוויי פרויען ביי די לויה ,און נישט פון יענעם אלטן זכרון וואס יוסי
צו לאנג פארזוימט און ער וואלט שוין געוואלט מאכן די מסיבת האט יארן צוריק געהערט ביים טיש .עס איז געקומען פון זייער
פרידה נאך היינט נאכט. טאטן.
גדלי' ,וואס פארשטייט גוט דעם רמז ,זאגט אז ער באשטעלט א "טאטי "...האט יוסי ענדליך געזאגט" .וואס האסטו אים דערציילט
טיקעט אהיימצופארן מארגן ,און מען וועט אוודאי זיין בקשר אפילו וועגן שטיינבערגער?"
מריחוק מקום ,כדי צו קענען דערגיין און ענדגילטיג וויסן ווער די ר' שלום האט געקוקט אויף אים מיט א ליידיגן בליק.
מרת שטיינבערגער איז געווען. "שטיינבערגער?" עס האט אויסגעזען ווי ער הערט דעם נאמען צום
יוסי פארשפרעכט אז ער וועט אים אויפהייבן דעם טעלעפאן, ערשטן מאל" .ווער איז דאס געווען?"
אבער ער פאדערט פון גדלי' זיך צו בארואיגן און נישט איבערטרייבן יוסי האט כמעט אפגעשטעלט דעם אטעם .גדלי' האט אים שנעל
מיט זיינע רופן. געגעבן א סימן נישט צו דרוקן ווייטער.
אזוי שמועסן די ברידער ,ווען פלוצלינג צוקלינגט זיך יוסי'ס "נישט קיין חילוק ,טאטי ",האט יוסי גלייך געזאגט" .לאמיר רעדן
טעלעפאן .ער גלייבט נישט דעם קאנטאקט נאמען וואס ער זעט פון עפעס אנדערש".
אויפן סקרין :נישט קיין צווייטער ווי סמיט קעמלי אליינס! רבי שלום האט זיך צוריקגעלייגט אין זיין רעדערשטול .א מינוט
נע ,עס קען נישט זיין; דאס איז נישט זיין אפיס און נישט שפעטער האט ער ווידער אנגעהויבן רעדן ,אבער שוין וועגן עפעס
זיין סעקרעטאר ,נאר סמיט אליינס – דער מעדעצינישער אינגאנצן אנדערש — וועגן א געוועזענעם געשעפט ,וועגן א שול
וויסנשאפטלער זעלבסט ,דער וועלט-בארימטער ספעציאליסט וואס איז שוין לאנג נישטא ,און איבער א ניגון וואס ער האט אמאל
און באקאנטער העלט-מייסטער! געהערט ביי א חתונה.
פארזעצונג קומט אי"ה
24
בית יעקב לכו ונלכה
מקרב לבבינו מהללים ,עת לחננה כי בא מועד חדות מעוזים ,בשירה וזמרה מאחלימ
זאת נאמרת ברכות נאמנים בגילה ורנה נעלוז ,להאי גברא העומד לימין מבצר מעוז
להנדיב היקר והדגול ,זה רבות בשנים שנושא בעול ,עושה ומעשה ברוב תבונה והשכל
אוצר טיבותא ,ברעותא דליבא ,האי צנתר דדהבא ,כל מעייניו להצלחת מוסדינו יהיבא
טנא ברכות וקול תודה נרים על כל פרט ופרט ,למען פריחתה ושגשגה בטבוון וקשוט
בלב מבין ורחב ,נושא עולה של תורה שם שמים על ידו מתאהב ,פרנס ופטרון האהוב
איש האשכולת מרבה פעולתא ,טובו אהליך יעקב בכל אתרוותא ,בית יעקב בהדרתא
הרבני הנכבד המרומם ,איש חי ורב פעלים ,בונה ומקים עולמות של תורה וחסד,
כביר המעש ,לב טוב לזולתו יעש ,רחים ומוקיר רבנן ,ואיהו גופי' צורבא דרבנן ה"ה
מוה"ר יעקב יוסף
הלוי אורזל שליט"א
עמוד התווך ונושא בעול מוסדינו במסירת רבה ונאמנה
ומנב"ת זוגתו החשובה תחי' העומדת לימין פעולתיו הטובים
לרגל שהשמחה בביתו שורה בחדוה ואורה
נישואי בנו
הבה"ח משה יהודה לייב הלוי הי"ו
עב"ג הכלה הבתולה המהוללה שתחי'
בת הרה"ח מוה"ר ישראל האפפמאן שליט"א
למזל טוב ובשעה טובה ומוצלחת
יערב שיח לבבינו בעידן האי ,שיזכו להתברך בבני הגוני ,חיי ארוכי ,ומזוני רויחי ,עד בלי די
עוד רבות בשנים יזכה ביחד עם בני ביתו ,לראות ולרוות רב נחת ושובע שמחות במעונו
קול יעקב בהרמת קרן התורה והחינוך לתפארת ולנס ,ובמיוחד לטובת מוסדינו לחזק ולבסס
בית יעקב לכו ונלכה בברכה רבה להרים ולהניף ,שפע ברכה והצלחה ושמחות בלי גבולים וחוף
המברכים נאמנה
הנהלת המוסד
25
גלגל שאינו שלמה יודא לעפקאוויטש
חוזר..
די
געווען איז עס א זונטאג אוונט ,איך פארקיר מיין קאר
אויף קייווערדעיל ראוד .ארויסקומענדיג האט עס נאך צו מיר
אויסגעקוקט ווי אלעס איז בסדר ,די קאר האט 4רעדער ,די
רעדער האבן אלע לופט ,כ'מיין ..וואס איז שוין
דא צו זארגן.
ווייניג האב איך דאן געוואוסט וואס עס
האט פאסירט אט דאן ביים פארקירן אדער
אפאר מינוט פריער צום הינטערשטן רעדל.
קוקט אויס ער איז אריינגעפארן אין א קליינס
אבער א גרויסער מזיק; א קליינער שרויפל
שפיציג פון די זייט ,וואס האט משום איזה סיבה
שהוא געוואלט מתקן זיין ניצוצות דווקא אינעם
רעדל פון מיין געבארגטע אויטא...
נאכן וויילן דארט עטליכע שעה האב איך
זיך צוריק אריינגעזעצט אין קאר .עס אנצינדנדיג האט גלייך
געבליצט די ארענדזשע לעמפלעך .כ'בין נישט אזוי באהאוונט,
אבער קוקט נישט אויס צו געפערליך ,איך צינד אים אָן און
הייב אָן מאכן מיין וועג אהיים.
פונדרויסן הער איך ווי א גראז שניידער שניידט זיינע גראז
אינמיטן טונקעלען זונטאג נאכט ,און נאך אויף קייווערדעיל..
כ'שליידער אראפ דעם פענסטער און איך הער אז דער גראז
שניידער איז גאר צוגעטשעפעט צו מיין רעדל פון הינטן..
לאמיר זיין קלאר; דער רעדל איז פוסט פון ליפט ,און קראצט
אריין אויפן שאסיי ערד.
ס'איז נאך 12ביינאכט ,וואס טו איך דא? סטאק אויף
קייווערדעיל ,מיט א צולעכערטן רעדל ,און איך בין בכלל נישט
באקאנט אין הלכות רעדל.
א נאנטע בליק
היימישע באדי איבער די
שאפ..
ענערדזשי-
אנגעפילטע
חביבים
צום ערשט האב איך געפרעגט א משפחה מיינער וואס קען
מעמבערס וואס
זיך אביסל אויס אין די זאכן ,און יענער האט מיר צוגעוויזן צום
וועלן זיך נישט
נענטסן באדי שאפ .זיי האבן געהאט א 24שעה'דיגע טעלעפאן
אפשטעלן פאר
נאמבער ,און דער זיידע אויפן אנדערן זייט טרייבל פרובירט
גארנישט ווען עס
מיר מסביר זיין אז איך מוז דייקא נעמען די טייערע סארט ,און
ער קען יעצט אראפקומען אינמיטן נאכט ,פלאס טעקס ,פלאס קומט צו העלפן
ווייס-איך-וואס ,וויל ער איבער 3מאות. א צווייטן איד //
חביבים ישראל
כ'האלט שוין אינמיטן אפירזוכן מיין קרעדיט קארטל ,נו
26
מעמבער .איך וויל דיר נאר זאגן אז ביז א מינוט צוויי בין איך שוין ..קוקט אויס אז דאס איז שוין פון ראש השנה דהאי שתא
ביי דיר". באשריבן.
פארסאפטערהייט לויף איך צוריק צום ארט וואו די קאר איז אינמיטן געב איך זיך א כאפ; לאמיר פרעגן מיין חבר ראובן,
געווען פארקירט ,און ביז איך בין אהין אנגעקומען האב איך שוין ער איז א טויגליכער ,און קען זיך אויס אין די נושאים .ראובן
געזען דארטן די צוויי טייערע מעמבערס איבערגעבויגן אויפן האט געוויילט מיט אונז אין די זומער וואקאציע ,עפעס א
רעדל ,צוריק אריינבלאזנדיג חיות אין איר. מאשינקעלע האט ער געטראגן ביי זיין זייט ,אפשר קען ער מיט
ביז אפאר מינוט איז דער רעדל געווארן צוריק רעדל .כ'ווייס זיינע קאנעקשענס מיר שאפן עפעס ביליגער.
נישט פונקטליך וויאזוי ,עפעס האט ער דארט מסדר געווען ווען ראובן האט מיר געענטפערט מיט א קאנטאקט נומער .די
ניטאמאל א טיפ וויל ער פון מיך נעמען ,כ'באדאנק זיך פון טיפן
נומער האט זיך געליינט .020-8050-9229 :כ'רוף זיי אן און א
הארצן און איך סעיוו זייער נאמבער און מיין טרייבל.
היימישער יונגערמאן ענטפערט נאך 2קלינגען .כ'האב מיך שוין
בכל עת פארגעשטעלט אז דא גייט די פרייז זיין נאך טייערער ,אבער
ובכל שעה
איך כאפ גלייך אז דאס איז חביבימ'ס נאמבער .אה ,איך האב
אפגעאטעמט ...נאכן הערן די מעשה און אראפשרייבן די מאדעל
און קאליר קאר ,רופט ער זיך אן" ,אוודאי ,אונז העמיר זיין דארט
ס'איז גראדע א פערזענליכע מעשה שהיה ,און לויט ווי די ביז אפאר מינוט".
אפאר מינוט
צוויי מעמבערס פארציילן מיר איז עס נישט איין מעשה אמאל
געשען ,זייער טעלעפאן סיסטעם באקומט אריין איבער 100
מיינט צוויי
קאלס א וואך .לאמיר צוזאמען רעכענען; דאס מיינט ארום 20
קאלס א טאג ,וואס באדייט אז בערך יעדע שעה גייט ארויס א
מעמבער פון זיין אפיס ,פון זיין נאכטמאל מיט די משפחה ,פון
זיין קומזיץ מיט חברים ,צי פון זיין זיך צוגרייטן צו גיין אין מקוה כ'טראכט צו מיר אז ווען ער זאגט אפאר מינוט ,לכאורה
ער"ש .און ער לויפט העלפן א צווייטן איד. רעדט ער פון 10-15מינוט כאטשיג ,לאמיר שנעל אריבערלויפן
האבנדיג די דאזיגע ערפארונג מיט חביבים ,און זעענדיג צו הצלחה פאר א קלייניגקייט .אבער נאך שטייענדיג ביים
אז עס קומט א קאמפיין ,האבן מיר אפגעהאלטן א שטיקל פרידזשידער אויסצעוועלן צווישן די בלויע און רויטע מילך
אינטערוויו מיט עטליכע מעמבערס. צוקלינגט זיך מיין טעלעפאן" .א גוטן דא רעדט דער חביבים
צו יעדע קאל? יונגעלייט וואס מאכן די ענדגילטיגע •וויאזוי האט זיך חביבים
באשלוסן -פארשטייט זיך לויט וויאזוי די אנגעהויבן?
ניין ,קודם כל איז דא א סדר אז עס דעת תורה צייגט זיי אן .די קאמיטע נעמט
גייען בלויז 2מעמבערס צו א געווענליכן אנגעהויבן האט זיך עס מיט איינער
אריין הר"ר סענדער יודא ראזענבערג
צוויי ,אבער היינט איז חביבים א נעץ פון
קאל .אמאל אויב דארף מען א בעקאופ הי"ו ,הר"ר משה לייב לעוו הי"ו און הר"ר
35געלונגענע מעמבערס ,וואס שטייען
קען קומען א דריטער ,איינער וואס איז משה באדנער הי"ו.
גרייט סיי ווען צו טון סיי וואס פאר סיי
מער באהאוונט אין יענעם געביט.
•וואס איז די שטארקייט פון וועלכן איד .צווישן די 35מעמבערס ציילן
בכלל פרובירט מען צו שיקן דעזיגנירטע חביבים? זיך 6בחורים ,צו געבן פאר יעדעם די
מעמבערס צו קאלס וואס זיי זענען פלאץ צו טוען חסד ,און אמאל זענען זיי
די סוקסעס פון חביבים איז די
די מערסטע פאסיג ,למשל איינער איז די וואס זענען גאר מער אוועילעבל צו
ריספאנס טיים .די מעמבערס קומען מיט
בעסער זיך אפצוגעבן מיט קריכעדיגס, לויפן שנעלער אויף קאל'ס.
פולע ענערדזשי ,און זיי שפרינגען ממש
בשעת א צווייטער קען די פראנט פון א ארויס פאר קאלס ..זיי ווארטן ווען קען
קאר אויף אויסנווייניג ,און דער דריטער •ווער שטייט בראש?
איך כאפן א קאל צו גיין העלפן נאך א איד.
פארשטייט צו אויפמאכן פארקנאקנטע ס'איז איין גרויסע טיעם צוזאמען,
שלעסער אא"וו. •יעדער מעמבער קען גיין אבער עס איז דא א קאמיטע פון 3
27
[תרתי משמע ]..צו העלפן א צווייטן הגם יעדער באקומט טרענירונג
איד. פאר אלעס ,האבן אבער די דעזיגנירטע
מעמבערס מער טולס פאר זייערע
•געב מיר א מעשה פון שטארקייטן.
פשוט'ע חסד נישט
אינעם באקס פון
חביבים? •אז מ'העלפט אידן
מיט די סארטן אופנים,
ס'דא מעשיות לרחצה .ס'געווען א מאכט זיך אמאל ווען
איד וואס האט געדרייווט א קאר א מענטשן נוצן חביבים
אפצוטון פאר אנדערע
האלבע שעה אינדרויסן פון שטאט, אומגינסטיגע זאכן?
ער האט אריינגעקראכט אין זייטיגע
צוים ,ב"ה אָן קיין שאדנס פאר נפשות, חלילה ,זיכער אז נישט .חביבים
אבער זיין קאר איז נישט געווען ָפאר נעמט קיינמאל נישט אנטייל אין
בּאַר .ס'געווען טיף אינמיטן די נאכט פאליטיק אדער מחלוקת ,נישט קיין
אדער בעסער געזאגט אין די פריע פריוואטע און נישט קיין ציבור'ישע,
פארטאגס שטונדן ,און ער האט און מיר זענען שטענדיג בקשר מיט
אריינגערופן חביבים. דעת תורה אויף יעדן פאל.
אזוי דארף צו זיין! ער ווייסט נישט לעצטנס איז געווען דא א פרשה
פונקטליך אויב און וויאזוי מ'וועט אים אין שטאט וואו ס'איז געווען א
קענען העלפן אבער ער איז סטאק… חשש אז מענטשן וועלן קלערן פון
ענגליש איז נישט זיין ערשטע שפראך, נוצן די מעמבערס פאר געוויסע
און ער האט מורא צו רופן אליינס ענינים ,מ'האט דאן ארומגעשיקט
די פייערלעשער און די פאליציי .א מעסעדזשעס זיך דווקא נישט צו
מעמבער איז אראָפגעפארן אהין, דרייען דעמאלט אין די געגנטער ,ווייל
בַאָאבאכט דעם מצב ,געדיעלט מיט מיר טאלערירן נישט קיין מחלוקת
די פאליציי ,מיט די פייערלעשער, אדער סיי וועלכע פאליטיק.
געהאלפן אויספילן אלע צעטלעך און
אים אהיימגעדרייווט. •פאר וועלכע סארט
פראבלעמען קען מען
און פארגעס נישט ,דער חביבים רופן חביבים?
מעמבער האט א דזשאב מארגן ,ער
דארף זיין 9אזייגער אין אפיס .אבער ס'איז נישטא עכט קיין כלל ,לאמיר
גארנישט וועט זיי נישט אפשטעלן צו דיר מסביר זיין דער ציל אויף וואס
ארויסהעלפן א צווייטער איד. חביבים איז געבויט און פון דארט
קענסטו אליינס מחליט זיין ווען צו
•ווער איז דער מענטש, רופן.
א באקאנטער? אונזער ציל איז צו טון גמילות חסד
אָה ,דא רירסטו צו צו נאך פאר א צווייטן איד! פשוט העלפן אידן!
א שטארקייט פון חביבים; א זאל עס זיין סטאק אין א ליפט,
פארשלאסענע מויל ,קאנפידענטשל אדער א ספיידער וואס קריכט זיך
ביזן סוף. געמיטליך אויפן בעט ..אמאל וואס
אן עקסטערע טעכנאלאגישע פאר איינעם איז מינדערוויכטיג קען א
סיסטעם האט מען אויסגעשטעלט, צווייטער זיך ממש נישט אן עצה געבן
אז דער מעמבער באקומט אפילו נישט און פאר יענעם איז עס גאר וויכטיג.
דעם נומער פונעם מענטש וואס האט פארדעם זעמיר דא ,צו העלפן אידן.
גערופן ,נאר ער רופט צוריק אריין די מיר האבן נישט קיין שום כללים ,מיר
חביבים ליין ,און זיין נומער איז שוין וועלן אייביג גיין דעם עקסטערן מייל
28
זאלן קענען צוריקגיין צו זייער באקוועמע קאל אין חביבים ,א איד רופט אז ער אין די סיסטעם אז ער האט גענומען דעם
בעט .פארגעס נישט ,פאר זיי איז אויך איז ארויס צוויי שעה צוריק פונדערהיים קאל .ער דרוקט 1און דאס פארבינדט
אינמיטן נאכט... און ער קומט אהיים זעענדיג ווי מ'האט אים אויטאמאטיש צום מענטש וואס
אריינגעבויט א דריי שטאקיגע מקוה.. האט גערופן.
•איר קענט אויך ראטעווען ס'גיסט זיך וואסער פון אויבן אויף אראפ,
מענטשן וואס זענען נישטא קיין ברודער'ס שכן קרוב…
סטאק אין א ליפט? ער האט נישט קיין מושג וויאזוי עס אהה כ'קען זיין נאמבער ..נישטא.
אפצושטעלן און וויאזוי צו אריינטרעטן
אוודאי ,מיר האבן ספעציעלע געצייג בכלל. •ארבעט איר אמאל מיט
דערפאר .אמאל זענען מיר אנגעקומען צו אנדערע ארגאניזאציעס
זענען מעמבערס גרופע א ווי הצלה וכדו'?
אזא סיטואציע ווען א מאמע מיט צוויי
אריבערגעקומען און דורכגעגאנגען חפץ
קינדערלעך זענען געבליבן שטעקן אין א יא ,פארגעס נישט מיר זענען דא צו
ביי חפץ ,די קארפעט די פורניטשער,
ליפט ,די פייערלעשער האבן נישט מצליח העלפן .נישט קיין חילוק וויאזוי ס'איז.
מ'האט ארויסגעצויגן די וואסער מיט פּאָ
געווען עס צו עפענען ,און זיי האבן בלויז
מפּס ,געטריקנט אלעס ,און אריינגעלייגט אן עלטערער איד איז געווען
געקענט צוקוקן ווי דער יונגערמאן מיט די
פאר א וואך צייט יומידיפייערס אין זיין פארשפארט אין א ביה"כ ,און מ'האט
געקרייזלטע פיאות ,דער וואס איז נישט
הויז. גערופן הצלה צו זען וואס ס'האט
געווען אין קאלעדזש ..ער ברעכט עס
פאסירט צו אים .די דיספעטשער
אויף מיט אזא באהאוונטקייט.
•מ'האט למעשה געקענט הערנדיג דעם קאל ,האט גערופן חביבים
עפעס אפראטעווען?
•פון וואו טאקע פארמאגט זאלן קומען העלפן עפענען דעם טיר ,די
איר די סארט מאטריאל? זיכער ,ב''ה אז חוץ פון אפאר לייטס מעמבערס זענען אנגעקומען צוזאמען און
איז כמעט נישט געווען קיין שאדנס, זיך ארויסגעהאלפן איינער דעם צווייטן.
טולס איז פון די וויכטיגסטע זאכן ביי
אונז .חביבים לייגט אריין שווערע געלטער מ'איז געשטאנען און געארבעט אזוי האבן מיר נאך פילע מעשיות
און כוחות צו קענען זיין אויסשטאפירט אפגעטריקנט און גערייניגט אלעס מיט וויאזוי עס קומט כסדר אויס צו ארבעטן
מיט די בעסטע און שטערקסטע כלים א שנעלקייט .כ'גלייב אז מ'האט דעם מיט אנדערע ארגאניזאציעס.
על כל צרה שלא תבוא .מיר פארמאגן א איד איינגעשפארט אסאך געלט צייט און
עגמ''נ ווי ווען ער זאל ווען דארפן ווארטן •ווען איז די שווערסטע
גאנצע וועירהאוז אנגעפילט מיט כל מיני צייט צו נעמען א קאל?
מאשינען און זאכענעס; ווינטער געצייג, ביז די אינשורענס קאמפאני קומט אראפ
זומער געצייג ,אלעס צו קענען העלפן אידן. באטראכטן די וואסער וואס וואלט שוין ס'ווענדט זיך וועלכע מין קאל ,אבער
און פארגעס נישט דאס איז חוץ פון דעם לאנג געווען איינגעזאפט.. נארמאל אכטע צופרי איז שווער ,א
וואס יעדער מעמבער פארמאגט ביי זיך מעמבער וויל אנהייבן זיין טאג ,גיין
•וויאזוי לויפט מען צו קאלס דאווענען ,ארבעטן ,אבער א איד דארף
טולס אין די ווערד פון א קנאפע 15מאות. אינמיטן נאכט?
הילף ..זאל מען זאגן ניין?..
•דאס איז נישט פשוט ,ווער ס'טאקע נישט לייכט ,און נישט אייביג ערב שבת נאכמיטאג איז אן
באצאלט דאס אלעס? גייט דער זעלבער מענטש .אבער ..אז אנגעשטרענגטע צייט פאר יעדעם און אז
ווער? וואס הייסט ווער? סטעמפארד מ'מוז מוז מען. ביי איינעם האט געפלאצט די רערן ,זאל
הילל! דו ,איך ,דער ליינער ,יעדער איינער. ס'איז געווען איין נאכט 2:06איז מען יעצט לאזן דארט אריין מבּל'ען ביז
ווען דו העלפסט ארויס חביבים צו אריינגעקומען א קאל פון א פלאדינג. מוצאי שבת? חלילה.
ארויסהעלפן אנדערע אידן ,איז פשט אז ס'האט געגאסן וואסער פון א געוויסע
דו האסט א חלק אין די חסד אפעראציע בנין ,ס'נישט געווען ביי א פריוואטער •וואס קענען ענק טון ווען
ס'רינט וואסער פון די
וואס העלפן אידישע קינדער בעת צר. מענטש אינדערהיים ,מ'רעדט דא פון א פייפ?
דו גייסט ארויסנעמען די מייזלעך ביי קאמערציאלע בנין פון צענדליגער מענטשן
דערשראקענע אידענעס אינדערהיים, דערינען ,כ'קען נישט זאגן די נאמען, ביי פלאדינגס קומען טאקע יא מער ווי
דו גייסט ארויפקריכן 4שטאק צו אבער דו וואלסט אויפגעשפרינגען.. 2מעמבערס ,דאס איז פון די אויסנאמען,
אראפנעמען א שטעקן-געבליבענע דראון, מ'האט געדארפט עוואקואירן דעם גאנצן אבער ווענדט זיך אויך ווען ,וואו וויאזוי
דו נישטערסט אין די מיסט קאסטענעס בנין ,אפשטעלן די וואסער ,טריקענען און וואס.
פאר שעות ארוכות צו טרעפן א רינגל און אויפרייניגן דעם פלאץ אז די מענטשן אפאר חדשים צוריק קומט אריין א
29
אין חביבים .שעות אויף שעות זענען אדער א פאר תפילין ,און דו שטייסט
אונזערע געטרייע וואלונטירן געזעצן אויף פירע פארטאגס צו גיין ראטעווען
איבערגעבויגן על האשפה ,געזוכט און א געשטראנדעטער איד אויפן הייוועי.
גענישטערט ,אבער אן ערפאלג. ווייל אן דיך וואלט חביבים נישט
געקענט אנגיין .ס'איז דיין זכות!
שפעט ביינאכט האט מען
אפגעשטעלט די זוך אקציע און •יא ,אמת .חביבים האט
מ'האט פרובירט צו רופן דערנעבנדיגע עפעס אן עקסטרע
ענערדזשי ..זיי פליען
פלעצער ,ביז בהשגחה פרטית צו לויפן..
האט מען עס אפאר טעג שפעטער
גערעכט ,חביבים וועט אייביג גיין
אפגעפינען אין א דערנעבנדיגן האטעל.
מיט איבערמאסיגע ענערדזשי צו זיין
גרייט מיט וואס מ'ברויך נאר ,חביבים
•ס'איז מורא'דיג וואס
איר טוט נאר אלץ. פארמאגט א מאטארבייק וואס קען
זיך דורכגליטשן די טרעפיק פאר ווען
חביבים שטעלט זיך נישט אפ פאר די גאסן זענען אנגעלייגט.
קיין בּאָמפּס ,זאל עס זיין א אינגל וואס למשל פורים ,דו מיינסט אז פורים
וויינט פאר זיין 6פונטיגע דראון וואס באקומען אונז נישט קיין קאלס ,און
איז שטעקן געבליבן אויף א בוים ,זאל דו מיינסט אז דער חביבים מעמבער
עס זיין א מאמע וואס זוכט איר רינגל האלט נישט אינמיטן פארברענגען
וואס איז איינגעוויקלט אין א טישו מיט זיין משפחה ..אבער א איד ווארט,
צווישן אכט מיסטקאסטענעס.. ווי קען מען אים לאזן הילפסלאז .דאס
איז חביבים!
וויאזוי שטייט אויף די עד'ס:
גארנישט וועט זיי נישט אפשטעלן פון •ווי לאנג בלייבן ענקערע
גיין העלפן א צווייטן איד .גארנישט. מעמבערס ביי א קאל?
מען פראבירט נישט אוועקצוגיין
אצינד טייערע אידן. פונעם ארט ,ביז דער רופער איז
ווען חביבים מאכט הונדערט פראצנט בארואיגט און
זייער אלוועלטליכע צופרידן ,וואס דאס קען אמאל מיינען
קאמפיין דעם שעות..
קומענדיגן זונטאג
•וואס הייסט שעות,
און מאנטאג ,לאמיר ווילאנג איז געווען
אנטקעגן קומען די ענקער לענגסטע
העלדן .לאמיר זיי קאל?
ארויסווייזן אונזער יענער האט שוין אויפגעגעבן אויף זיין די לענגסטע איז לכאו' געווען ווען
דאנקבארקייט ,מיר ווילן א איד האט אריינגערופן אז ער איז יעצט
געלט און קליידער ,אבער וואס טוט מען
זיי זאלן ווייטער בלייבן געווען ביי א באן סטאנציע ,עפעס א גוי
אנגיין .לאמיר זיי געבן
מיט די הייליגע תפילין וואס ליגן דארט?!
איז צוגעקומען צו אים בשעת ווען –
א שטופ. דער ערל דארף עס דאך זיכער נישט
לכאורה -האט א צווייטער אפגעיאגט
האבן ,מן הסתם האט ער עס ערגעץ
א גאנץ יאר בעטן זיי מיט זיין רענצל .ער געבט זיך א דריי אויס
וואו אראפגעלאזט אין א דערנעבנדיגן
נישט קיין געלט פון אונז, און נישט דער גוי און נישט זיין רענצל
זיי טוען אלעס נאר
מיסטקאסטן. זענען דארט .א פאלנער גניבה אינמיטן
מעגליך אונז צו העלפן. נו גיי הייב אן זוכן .אין די געגנט פון העלן טאג.
לאמיר יעצט זיי העלפן. א טרעין סטעישען .אין א מיסט .א פאר
•און וואס קענען ענק טון,
לאנדאן דארף חביבים. תפילין..
מ'קען דען טרעפן דעם
חביבים דארף לאנדאן. פארגעס נישט' ,ניין' באשטיייט נישט גנב?
30
תפע מצו
ת
פילין
מש
ברכת
ו
מזלא טבא
נביע בזה ַ ּ
אל כבוד מורינו ומדריכנו מאיר
ְ
נתיבותינו בהליכות והלכות
יחזקאל
מגדולי רבני הלכה ורפואה בעירנו
הרב הגאון רבי
ה"ה
רייך
שליט"א
רב אירגוננו רעים מתוקים,
ומרבני בית הוראה תורה ורפואה
לרגל שמחת היכנס בנו
הבה"ח משה אשר אנשיל ני"ו
לעול התורה והמצוות
למזל טוב ובשעה טובה ומוצלחת
יהי רצון שיזכה לרוות
רק נחת מכל יוצאי חלציו ,אך
טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו,
ויזכה ללמד תורה לעם ישראל
עוד רבות בשנים מתוך בריות
גופא ונהורא מעליא
31
מזמור
בלים נפלו לנו בנעימים לשבח ,מזמור לתו ח
עימות מעשיו המה מעידין ,התיצב לימיננו ב נ
להגיד אדם ישרו ,מה רב חלקו וחבלו ,בגבור ו
י הביאנו חדרה המלך ,לרומם קרן הבנין מנת ך
עין נובע מים נוזלים ,זה הבנין אשר בשערים מ
דיו רב לו ברב פעלים איש חי ,במעשים טובים י
בי"ת יוס"ף צב"י וחמיד ורגיג ברחימא ליבאי ו ל
ישרי לב שמחה נטיו כנחל ,בהערכה וכבוד ה ל
ל זאת שבחו ונריע ,מגן ומיטיב בסיוע ,מאזין ע
אשון למקראי קודש לבו בוער ,לתורה וחנו"ך מ ר
הרבני היקר נודע בשערים ,איש אמונים ביתו
במעשיו הכבירים ,ברוב אהבה ומסירות מישרים
נימי נפשו ולבו בלי מיצרים ,וגם לרבות ,לבו הז
חנוך מ מוה"ר
מנכ"ל מוסדות ו
אשר אזר כגבור חלציו ובט
למען מסיבות המפוארות ולמ
ֲאס ּו ַה ּב ֹו ִנים ָה ְי ָתה ְ
בוני ה ל ֹרא
ש ִּפ ָּנה
ֶבן ָמ
ׁ
תלמוד תורה
ֶא
בית יוסף צבי
להקים ולבנות בנין החדש ו דושינסקיא
בראשות כבוד קדושת מר
מעמד אדיר וכינוס אנ''ש
בוני
מראש צורים נטיו כנחלים ,האיר נתיבותינו בר
ְּבחָ כְ מָ ה
יִ ָּבנֶה בָ יִ ת
העתיד בראשות כ''ק אדוננו
ָּברוּ ְך הַ ָּבא
ְּב ֵׁשם ה׳
וּ בִ תְ בוּ נָה מורנו ורבינו שליט''א ֵּב ַרכְ נוּ כֶ ם
בכשרונותיו הברוכים ,ופרי מעלליו מצליחים ,נ יִ תְ כּ וֹ נָן מִ ֵּבית ה׳
לעורר ולחזק נדיבי לב בגודל זכות אשר נפלה בנ
להקים ולבנות
בנין החדש
והמפואר
ה ב ֹו
ֶז ה
לכן את ברכותינו נשגרה ,כי יחד נגיע אל המטרה ,נוצ
ְ ׂש ְמ
ם ָע ָ ׂש ה ה ' ָנ ִג י ָל ה ְו
ַה ּי ֹו
יזכה ביחד עם בני ביתו לראות ולרוות רב נחת מכל
ָח
ִנ
דבוקים ,בבריות גופא ונהורא מעליא וכוחות חזקים
מספיקים ,להרבות מים ליוצקים ,דברי התורה ברוך א
בתי מדרשות בא"י בב
אלו הדברים ,מקרב לבבינו א
הנהלת התלמוד תור
32
לתודה
ודה בכל לשון צח ,חנוך לשמים ולבריות נח
בכל עת ועידן ,בכל נימי נפשו ולבו ברוח נכונ
רות ארי ח"ם לבו ,חנו"ך לנערים על פי דרכו
ת חלקך ,במסיבות פרטיות וכלליות ברך בוניך
ם מהללים ,בכשרונותיו הברוכים מרעיף טללימ
ונשגבות עד בלי די ,חנו"ך בנינים לאורייתא לעי
והשכל ,לנאום לעורר הלבבות ויט שכמו לסבול
התורה ורב חסד גומל ,לעצמו מאומה אין נוחל
ן למוסדות התורה ומשקיע ,מוסיף כמעיין נובע
מוקיר ,הוצק חן בשפתותיו רב שלום דורש תדיר
ועד לחכמים וצדיקים ,זכה ליכנס לפני ולפנים
ם ,מתמסר בכח בכל איברים ,עושה ומעשה בכל
זהב לטובת כל יחיד ,כביר המעש לצדקה וחסד
הי"ו מיללער
וויזשניץ לאנדאן
טוב לבו ואוות חפצו התמסר
מען מסיבה הגדולה והמפוארה
ֲאס ּו ַה ּב ֹו ִנים ָה ְי ָתה ְ
ל ֹרא
העתיד
ש ִּפ ָּנה
ֶבן ָמ
ׁ
תלמוד תורה
ֶא
בית יוסף צבי
דושינסקיא
והמפואר של התלמוד תורה
רן אדמו"ר עט"ר שליט"א
מעמד אדיר וכינוס אנ''ש
בוני
ְּבחָ כְ מָ ה
יִ ָּבנֶה בָ יִ ת
העתיד בראשות כ''ק אדוננו
ָּברוּ ְך הַ ָּבא
ְּב ֵׁשם ה׳ רב פעלים ,להדריך ולנהל דבר דבר ברוב תבונה
וּ בִ תְ בוּ נָה מורנו ורבינו שליט''א ֵּב ַרכְ נוּ כֶ ם
יִ תְ כּ וֹ נָן מִ ֵּבית ה׳
נאם במיטב לשון לימודים במסיבות המוקדמות
נעימים ,ודבריו עשו רושם לטובה ,במדה מרובה.
להקים ולבנות
בנין החדש
והמפואר
ה ב ֹו
ֶז ה
צר תאנה יאכל פריה ,וזכות הרמת קרן התלמוד תורה,
ְ ׂש ְמ
ם ָע ָ ׂש ה ה ' ָנ ִג י ָל ה ְו
ַה ּי ֹו
יוצ"ח לתפארה ,דורות ישרים להקים ,בעמל התורה
ָח
ִנ
ם ,ולהמשיך לעמוד לימין בית צדיקים ,מתוך הרחבה
אשר יקים ,עץ חיים היא למחזיקים ,עדי נזכה יקבעו
ביאת גואל צדק בב"א.
אמורים ,ברגשי כבוד והערכה
ועד קרן הבנין רה
33
הילולא דצדיקיא יארצייטן פון די קומענדיגע וואך
זי"ע ,תקל"א ,ומנו"כ בבארדיטשוב
יום ב' -כ"ט חשון שב"ק פרשת חיי
רבי אריה ישראל (אשכנזי) שרה -כ"ז חשון
רבי יצחק שלמה (גאלדבערג) מסערעט -ירושלים בן רבי יואל
מזלאטשוב זי"ע ,תרע"ז ,ומנו"כ רבי צבי הירש מסטרעליסק -
מזשעליכאוו בן רבי יחיאל מיכל
בהה"ז קיטוב בן רבי אברהם (לאנדמאן)
מזוועהיל זי"ע ,תרל"ב ,ומנו"כ
רבי ארון אריה בן רבי מתתיהו מבילקאמין זי"ע ,תרכ"ח
בזשעליכאוו
(קטן) ממאנאסטריטש זי"ע, רבי אברהם יוזפא מפילאוו בן רבי
רבי אברהם דוד (מרבינו - תשל"ד ,ומנו"כ בביה"ח אליהו (לערמאן) מוויסקוט זי"ע,
קויפמאן) ממיראפאלע בן רבי 'וואשינגטאן' בניו דזשערזי תרנ"א
משה מקאמינקא זי"ע ,תרע"א, רבי משה מרדכי (העשיל)
ומנו"כ במיראפאלע מפלאצוויזנא בן רבי אברהם יהושע
העשיל ממעזיבוזש זי"ע ,תרע"ז,
ומנו"כ בווארשא
סגולה גדולה ונפלאה רבי אריה לייבוש מרדכי בן רבי
משה (הלברשטאם) משינאווא זי"ע,
תרצ"א ,ומנו"כ בצאנז
מאת מופת הדור רבי אהרן מנחם נחום בן רבי ברוך
מאיר (טווערסקי) מאזארניץ זי"ע
הגה"ק מטשענגער זי"ע הי"ד ,תש"א ,בקעשינאוו
רבי דוד (פרידמאן) מפלויעשט בן
רבי שלום יוסף מבאהוש שפיקוב
זי"ע הי"ד ,תש"א ,ומנו"כ בנחלת
לומר בכל יום יצחק
רבי יעקב בן רבי דוד יצחק (לייזער)
שני מזמורי מפשעווארסק זי"ע ,תשנ"ט ,ומנו"כ
בפיטע -האלאנד
רבי מנחם מענדל בן רבי בנימין
תהלים
קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב
(מענדלזאהן) מקוממיות זי"ע,
תשע"ב ,ומנו"כ בהה"מ
יום א' -כ"ח חשון
רבינו יונה בן ר' אברהם "החסיד"
להצלחה ולשמירה ולכ"ט מגירונדי זי"ע ,ה'כ"ד ,ומנו"כ
בטאלעדא אשר בספרד
נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון רבי אליעזר ליבר 'הגדול' בן רבי
אברהם (אשכנזי) מבארדיטשוב
34
כולל עיון
זכרון עקיבא
שע“י היכל התורה
תפארת שלום
"ל "
כי ז לונדון יצ“ו
שה
ע
מרד
מו ה " ר ב ר חרה"
י עקיבא בן
מה טובו אהליך יעק"ב -יוס"ף ה' עליכם
יגל יעק"ב ישמח ישרא"ל כיאות וכראוי ,יברך את יוס"ף נודה בתוך אמוני ,נעימות יזמרו בית הלוי
עת הזמיר הגיע ,קול גילת ורנן נריע ,מאהלי יעק"ב להביע ,בית יוס"ף להבה ידוע ,בתורה להשקיע
קול יעק"ב בקשר עליון אדוק ,שעשעין לאורייתא עוסק ,אור מוסיף והולך ומבהיק ,יוס"ף אומץ בצדק
בהדרת הכבוד והכרת הטוב ,לכו ונלכה בית יעק"ב ,שם שמים ע"י מתאהב ,יוס"ף יקח מצות חכם לב
ישרש יעק"ב רב פעלים באורייתא לעי ,בן פורת יוס"ף זכאי ,יכבד אב זכרון משנת רבי עקיבא קב ונקי
ובעת שהשמחה במעונו ,דיצה וחדוה בארמונו ,כלולת בנו ,ישמח מש"ה במתנת חלקו ,יהוד"ה יודו
סימנא טבא להודות ולקלס ,מביני עמודי דגירסא יסוד מבוסס ,הוגי ריתחא דאורייתא נתיבות הש"ס
פארותיו ריבוי לומדי עומקא של הלכה בלי הרף ,יבא לגנו ויאכל פרי מגדיו מתוקים מדבש ונופת צוף
הנה שכרו אתו ותהלתו לפניו ערוכה ,לקראת שבת בשמחת עלי' לתורה מקור הברכה ,פותחין תחלה
לעלות לתורה בשמחה וגיל ,לס' וה' ברך וכו' ויגדל ,יזל משמי מעל ,יריק מעדנים ישפעת אורה כטל
ושמחת אפריון לס' ויעקב יושב אהלים דבר בעתו ,יום ד' לס' והרבתי את זרעך וכו' ,ויתן משאלות לבו
יום ב' לחודש כסלו יובילו לו מנחת שי ,שפתי רננות בשפר אמרי ,מזלא טבא וגדיא יא"ה ממללין מילי
ביקרא דאורייתא ,נשדר ברכתא ,שבח דא שירתא ,מלא חפני טיבותא ,מעמקי חדרי ליבאי ,יושפע בהדרתא,
לרום מע"כ האי מעלתא ,המעוטר ברב פעלתא ,רחים ומוקיר רבנן ואיהו גופי' צורבא דרבנן ,מוכתר בנימוסין,
יקר הערכין ,גריס באורייתא ומעלה פנינים יקרים ,נודע בשערים המציינים ,כל מגמתו להרים מוסדות התורה
והחינוך ,במיוחד חיבה יתירה נודעת לו בהחזקת כוללינו במסירת רבה ונאמנה ,ויהי ידיו אמונה ,בלב ורוח נכונה,
יעקב יוסף
הרבני הנגיד הנכבד המרומם איש חי ורב פעלים לתורה
מוה"ר
ארזעל
שליט"א
עמוד התווך ופטרון כוללינו
הלוי
לרגל שמחת כלולת בנו היקר והחשוב
מו"מ בתוי"ש פאר המעלות והמדות
משה יהודה לייב ני"ו עב"ג תחי'
ל
ת
מז
בת הרה"ח ר' ישראל
ח
צ
ל
ל
מ ו ט
ו ב האפפמאן שליט"א ו
ב ה ו
ט ו ב ש ע ה
מקרב לבבינו נאמנים ,ברכותינו שלוחות בגילת ורננים ,שיזכו לבנות בית נאמן מוצקת איתנימ
זיווגם יעלה יפה יפה בקשר אמיץ ועוז ,בבא משה אל אהלי יעקב לשמוח ולעלוז ,בחדוה ומעוז
להתברך משמי מעל ,ענבי הגפן בענבי הגפן דבר נאה ומתקבל ,רב ששון ושובע שמחות כנחל
אך טוב וחסד ירדפוהו מלא חפניא ,בברכת בני הגוני זרעא חיא וקימא ,חיי אריכי ומזוני רויחא
טיבותא לשקי' להמשיך להשקות באר מים חיים בקשוט ,מגדל מעוז בעיון התורה באש לוהט
בהרחבת הדעת ורוב אונים להעמיד נתיבות רב ,להרים קרן התורה בברכה והצלחה ושפע רב
אוצר הטוב ביחד עם ב"ב תחי' העומדת לעזרתא ,רב נחת דקדושה וכל מילי דמיטב בהדרתא
המברכים בלב ונפש חפיצה
הרב ברוך יהושע הלברשטאם
הרב פלטיאל הכהן שווארטץ -הרב שמואל שמעלקא קארניאל
ראשי הכוללים
הרב יהושע לאנדא הרב אלי' דוד עסטרייכער
רבני הכולל
35 חברי לומדי הכולל
הילולא דצדיקיא יארצייטן פון די קומענדיגע וואך
רבי אליהו בן רבי ישראל ארי' רבי ישראל יוסף שמואל בן רבי צבי רבי ישראל בן רבי שלום דוד
זאלמאנאוויטש מגארליץ-עכו, הירש זי"ע אב"ד פראנקפורט דמיין (אונגאר) מזאבנא זי"ע ,תרצ"ז,
תשע"ה ,ומנו"כ בפתח תקוה בעל מסורת הש"ס ,תס"ד ומנו"כ בביה"ח 'בית דוד' בעלמאנט
ער"ש -ג' כסלו רבי משה בן רבי גרשון זי"ע בעל -ניו יארק
מלאכת מחשבת ,תע"ב רבי אלטער מנחם מענדיל בן רבי
רבי נחמיה (שליט) מסאסוב זי"ע, רבי אברהם בן רבי עקיבא אייגער פנחס (האגער) מבארשא זי"ע הי"ד,
תר"י ,ומנו"כ בסאסוב זי"ע מפוזנא ,תרי"ד תש"ג
רבי אברהם יהושע העשיל בן רבי רבי משה בן רבי יוסף אלתר רבי ירוחם פישל יהושע בן
יצחק (טווערסקי) מסקווירא זי"ע, (האגער) מראדאוויץ זי"ע ,תרס"ב, רבי משה ישראל (בערנשטיין)
תרמ"ז ,ומנו"כ מסקווירא ומנו"כ בצפת מירושלים זי"ע ,תש"ט ,ומנו"כ
רבי ירוחם פישל בן רבי אהרן יודא רבי ישראל בן רבי שלום דוד בשערי צדק י-ם
אריה אריק זי"ע ,תרפ"ח ,ומנו"כ (אונגאר) מזאבנא זי"ע ,תרצ"ז, רבי אברהם אביש בן רבי יעקב
במיראן -איטאליע ומנו"כ בניו יארק שמשון הלוי (קאנער) מטשעחוב
רבי חיים יהושע בן רבי בן ציון חיפה זי"ע ,תשמ"ד ,ומנו"כ בטבריה
(האלבערשטאם) מבאבוב זי"ע, רבי ישכר בער (לייפער) מזשעלין
יום ה' -ב' כסלו
תש"ג ,ומנו"כ בטאשקענט בן רבי יעקב מדעברעצין זי"ע,
רבי משולם ישכר בן רבי צבי הירש רבי שמריהו (שמערל) תשס"ט ,ומנו"כ בהר הזיתים
(אשכנזי) מסטאניסלאוו לאנדאן זי"ע מווערחיווקא זי"ע ,תקל"ו ,ומנו"כ בירושלים
תשנ"ה ,ומנו"כ בביה"ח ענפילד- בווערחיווקא
לאנדאן רבי ישראל יצחק בן רבי דוב בער יום ג' -ל' חשון -אדר"ח כסלו
רבי יששכר דוב בן רבי חיים יעקב (באראן) מראדאשיץ זי"ע ,תרי"ח,
(סאפרין) מקאמארנא גאולה ומנו"כ בווארשא רבי צבי הירש בן רבי יהודה ליב
זי"ע ,תשס"ז ,ומנו"כ בהר הזיתים רבי עקיבא בן רבי שמחה בונם הכהן (כ"ץ) מרימינוב זי"ע ,תר"ז,
בירושלים (סופר) מפרעשבורג ירושלים זי"ע, ומנו"כ רימינוב
תש"כ ,ומנו"כ בהה"מ רבי אברהם מרדכי מבאריסלוב
שב"ק פרשת תולדות -ד' כסלו רבי נחום בן רבי יעקב זי"ע בן רבי אליעזר צבי (סאפרין)
וויידענפעלד אב"ד דאמבראווא מקאמארנא זי"ע ,תש"ב ומנו"כ
רבי שמואל (פאלאנסקי) בעל שו"ת חזון נחום ,ת"ש ,ומנו"כ בבאריסלוב
מקאלניבלאט בן רבי מרדכי זי"ע, בשינאווא רבי ראובן (אונגער) מקוזמיר הן
תקע"ב ,ומנו"כ בקאלניבלאט רבי אהרן בן רבי שניאור זלמן רבי ישראל יוסף מטורנא זאבנא
רבי יעקב דוד (קאליש) מאמשינוב (קאטלער) מקלעצק-לעיקוואוד זי"ע הי"ד ,תש"ג
בן רבי ישראל יצחק מווארקא זי"ע, זי"ע ,תשכ"ג ,ומנו"כ בהה"מ
תרל"ח ,ומנו"כ באמשינוב רבי אליעזר בן רבי גרשון זי"ע יום ד' -א' כסלו -בדר"ח כסלו
רבי יעקב מרדכי בן רבי ישראל פאזען דומ"ץ פראנקפורט-
(בראנדוויין) מסטרעטין זי"ע תשט"ז, לאנדאן ,תש"ל ,ומנו"כ בביה"ח רבי שלום שכנא בן רבי יוסף זי"ע
ומנו"כ בהה"מ ענפילד-לאנדאן אב"ד לובלין ,שי"ט
36
חמרא טבא
א בנן של קדושים אבער נישט דער גאון אליינס
ולקחת אשה לבני ליצחק.
אין די וואכענדיגע פרשה לערנען מיר וויאזוי אליעזר עבד אברהם איז געגאנגען זוכן א חתן פאר יצחק אבינו.
אין די פרשה זאגט אברהם אבינו אן פאר אליעזר ער זאל אים אהיימברענגען פון זיין משפחה א פרוי פאר יצחק .די
לשון וואס אברהם אבינו נוצט ביים אנזאגן אליעזר איז 'ולקחת אשה לבני ליצחק' .אבער ווען מען קוקט אריין אין פסוק
וויאזוי אליעזר האט גערעדט צו בתואל און צו לבן ווערט נאר דערמאנט 'ולקחתי אשה לבני' ,דער 'ליצחק' פעלט.
וואו איז דער 'ליצחק' אהינגעקומען?
נאר עס קען זיין מיט א משל :אין א געוויסער שטאט האט געוואוינט א גרויסער גביר .דער גביר האט געהאט א
געראטענע טאכטער .ווען זי איז אונטערגעוואקסן האט מען פארגעשלאגן פאר איר די בעסטע שידוכים אין שטאט ,אבער
דער גביר איז געווען פאר'עקשנ'ט אז ער וויל זיך משדך זיין מיטן זון פון דעם גדול הדור.
האט אים איינער פון די שדכנים פארגעהאלטן זאגנדיג דו זוכסט דער זון פון דעם גדול הדור? איך ברענג דיר א בחור
וואס ער אליינס איז א גאון בתורה ,ער אליין וועט אויסוואקסן דער קומענדיגער גדול הדור.
זאגט אים דער גביר :ניין ,דו פארשטייסט נישט ,איך וויל נישט אז מיין טאכטער זאל ליידן! אז זי וועט חתונה האבן מיטן
גדול הדור אליינס וועט ער זיצן אגאנצן טאג אין שול ,בעסער וועל איך נעמען דער זון פון דעם גדול הדור...
קען זיין אז דער זעלבער דערהער באהאלט זיך דא אין דער פסוק .ווען אברהם אבינו האט אנגעזאגט פאר אליעזר ער
זאל אים אהיימברענגען א כלה ,האט ער גערעדט צו אים פון ברענגען א כלה פאר דער קומענדיגער גדול הדור .אבער ווען
אליעזר איז אנגעקומען קיין חרן און געזען מיט וועמען ער האט דא צו טון אז מען רעדט פון א לבן און א בתואל האט ער
געטוישט דעם נוסח ,ער האט זיך גענומען רעדן פון דער טאטע וואס איז א גדול הדור ווען ער רעדט ווייניגער פון דעם חתן,
ווייל אז ער וועט רעדן פון דעם גדול הדור אליין וועלן זיי נישט וועלן טון דעם שידוך.
[בית הלוי]
לעטר פתורא
די מעלות פון אלט און יונג
בת ק' כבת כ'.
יעדער צייט אין לעבן האט זיך זיין מעלה.
אין די עלטערע יארן איז דער מענטש מער מיושב און ער זעט זאכן קלארער און רואיגער ,אבער מצד שני
פעלט אים דער ברען וואס ער האט אין די יונגע יארן.
דאגעגן אין די יונגע יארן איז דער מענטש ווייניגער מיושב ,אבער ער איז פול מיט ענערגיע ,אלעס וואס ער
טוט ווערט געטון מיט אן אויסטערלישע התלהבות.
קעגן די צוויי כאראקטערס רעדט די תורה אז ביי שרה אמנו איז געווען ביידע נאטורן אין ביידע צייטן.
אין די יונגע יארן איז איר דעת געווען מיושב ,און אויך אין די עלטערע יארן איז געווען די פרישקייט.
די בחינה איז מרומז אין דער בת ק' כבת כ'.
[מעינה של תורה]
37
ִמִד�ֵַת ַָה ַַרֲחֲִמִים ַעִָל ֵינּו � ִַהֵתְְּגִַל�ְְּגְִל�ִיּ .וְִלִכ ָּלִּפְנ ֵיהַג ּקּוֹולנֵָֹהְך ְכ ִֵּת �ְמֲחִנ ְָדו ּ ֵ�ֵתרנַתּו �ַהאִַּפֵׁשִי �ִלִיּ .וְב �ְַעַד ַעִַמ �ְֵך ְ ַַרֲחֲִמִים ַשֲַאֲִלִי.
טויזנטער אידן
בייִלִ ְְה י ֹו ת :
ערווארטונגֹנ ֹא ְדְ ָָך
ְמ ע ֹו תֵ י ֹנ ּו ְְּב פייערדיגעָּתָ ִ
ִֹש ֹי ם ִּדִ ְ ֶׁשֶ
ישועותישועות
ורפואות פועל'ןפועל
הייליגן ארויס צויארצייט פון ישראל קוקן גרויסן
צוםאלפי
אלופי
כסלו ויצא ה'
הרה"ק זונטאגהדור"
ביים "מופת קומענדיגן זי"ע המרובים ישראל מטשענגער
וצרכי עמך
רבינו בעל מנוחת אשר מ'טשענגער זי"ע וואס האט
געהאט דעם "שליסל" לשערי שמים לו ולדורות הבאים
טויזנטער אידן וועלן אויסגיסן דאס הארץ אינעם עיר הישועות טשענגער ביים ציון הקדוש ביומא דהילולא
רבה – השתקקות ביי אידן וועלכע דארפן געהאלפן ווערן מיט זש"ק און אידן וואס קוקן ארויס צו זען פון זייערע
קינדער אידיש נחת – צענדליגער אידן זענען אליינס עדות אויף אויסטערלישע רפואות וואס מען זעט שלא כדרך
הטבע – באקאנטע ישועות בעניני שידוכים וואס זענען גע'פועל'ט געווארן אין טשענגער – פתח שערי שמים!
ֵּט ה ָא ֵׁשֵ " ר
ַמ ֵוְ ַה ח ֹו ִנ ִי ם ָָע ָלָ י ו ַ א יג ר " א דב י ה י ל ו ל א :
שטראם פון הונדערטער אידן
ערווארטעט צום שב"ק פ' תולדות בערב גראנדיעזער "בנין ההילולא"
טשענגער"מצוםִיד
"שבתעיראֵׁש תָּ
הישועות יומא דהילולא אינעם צו אקאמאדירן גרעסערע
התרגשות'דיגן מאורעות ומעמדי קודש ווערט
ּתוּק ַד
שבת קודש פרשת תולדות ,ערב יומא דהילולא ,וועט ווערן אפגעהאלטן אויף געהויבענעם
פארנעם אינעם עיר הישועות טשענגער – איז ערווארטעט צו זיין א שבת פון ישועות און שוין אויפגעשטעלט אויפ'ן
התרוממות הנפש צוגעשטעלט מיט אלע צרכים בגשמיות וברוחניות אויפן העכסטן ניווא
שטח דורך די ארטיגע פירמעס
בנין קבוע פונעם
המדרש נייעםאיןבית
טשענגער: אייער ישועה ווארט אייך בעז"ה אפ "בנין ההילולא" וואס ווערט סעפעציעל געבויט צו דינען די גרעסערע
כינוסים האלט שוין אינמיטן העפטיגע בוי-ארבעט צו זיין גרייט בעוד
אויפן מקום
מועד – פילע ארטיגע פירמעס געפונען זיך שוין אויפ'ן שטח צייטליך
ווארט נישט אויף
אהערצושטעלן בשלימות די צרכי ציבור המשטתחים
קדוש ווערט אין
פלאץ!אויפן
די לעצטע מינוט
די יעצטיגע טעג
פארענדיגט
רופט היינט און פארזיכערט אייער
אוועילעבל פארנעם
שענסטן בלויז קלענערע צאל פלעצער נאך
נאך מאסיווער אפרוף ביים ציבור איבער די גאנצע וועלט
צּו ַרַעזַעַרּוּויַרן ַרּוִּפט ַהיינט:
38
רִיתְחָא דְאֹורַי ְיתָא שׁל ַׁ
שב ָ ּת נֵר ֶ
פייערליכער מעמד הכנסת הונדערטער אידן זיך שוין
ספר תורה וועט פארקומען איינגעשריבן מיטצוהאלטן זעלטן
בעצם יום השבת פאר דערהויבענעם ווארעמען
קריאת התורה שבת באתרא דמר
וְהָאֹה ֶל בֹּוע ֵר בָּאֵׁש לִמְקֹום אֵׁש
שׁלְהֶב ֶת
לַהֶב ֶת ַ
גיגאנטישע אוהל ווערט
אויפגעשטעלט צו קענען נאך ריזן שטראם אידן – בפרט תושבי
אקאמאדירן ריזן ערווארטערטער
לאנדאן און אייראפע – וועלן קומען צו פארן
ציבור צום יום היארצייט –
ספעציעל אום זונטאג יום היארצייט וואו
דארט וועט פארקומען גרויסע
סעודת הילולא און אנדערע ס'וועט פארקומען א מעמד בוקע רקיעים וואו
הצטרכות'ער מען וועט איינרייסן לישועות הכלל והפרט
ספעציעלע באקוועמע נסיעה ווערט
צוגעשטעלט פאר תושבי ענגלאנד
דורך בארימטע 'דרכי צדיקים'
39
טייטלבוים הרב שלמה
מחשבות
יו"ר מכון מחשבת החינוך
וואס האט
אסתר מיט שרה?
לכאורה דארף מען פארשטיין די גאנצע ענין ,אליעזר ווערט דער מדרש דערציילט אז רבי עקיבא האט פארגעלערנט א
דאך אנגערופן "דמשק אליעזר" ווייל ער האט אויסגעלערנט פאר שיעור און די תלמידים זענען איינגעשלאפן .רבי עקיבא האט
די תלמידים די תורה פון אברהם אבינו ,דאס הייסט אז אליעזר איז זיי געוואלט אויפוועקן האט ער אנגעהויבן צו רעדן פון אסתר
געווען א גאנצער ראש ישיבה מיט תלמידים וואס זענען געקומען המלכה און געזאגט אזוי:
לערנען ביי אים תורה .מיר טרעפן אויך אין די פרשה אז ער איז פארוואס האט אסתר זוכה געווען צו זיין א מלכה אויף הונדערט
געווען זייער אן ערליכער מענטש ,און יעדע זאך וואס איז אים גוט זיבן און צוואנציג לענדער? ווייל זי איז געווען אן אייניקל פון שרה
געגאנגען איז "ויקוד וישתחוה" -ער האט גלייך געדאנקט און זיך אמנו וואס האט געלעבט הונדערט זיבן און צוואנציג יאר.
געביקט צום באשעפער ,דאס הייסט אז ער האט די גאנצע צייט
מ'דארף פארשטיין עטליכע זאכן אין דעם מדרש .ערשטנס,
געלעבט מיטן באשעפער.
וואס האט דא רבי עקיבא געמיינט צו זאגן?
און די אלע מעלות פון אליעזר האבן אים גארנישט געהאלפן צו
און וויאזוי האט ער זיי געוואלט אויפוועקן דורך די ווערטער?
ווערן א ברוך ,ביז יעצט ווען לבן האט אים אריינגערופן אין שטוב,
וואס איז פשט פון דעם? און די גאנצע מעלה אזוי אויך ,וואס האט צו טון די לעבן פון שרה
אמנו מיט די מלוכה פון אסתר המלכה?
וואס דער מדרש טרעפט אויף אים ,איז אז ער די גאנצע מעלה
איז געווען א געטרייער עבד פאר אברהם ,נישט וואס דער מדרש און בכלל ,וואס איז די גרויסע מתנה וואס
מער פון דעם ,וויאזוי קען דאס זיין ער האט דאך אסתר האט באקומען אז זי האט געקעניגט אויף טרעפט אויף אים,
פארמאגט אסאך מער מעלות פון דעם? איז אז ער איז אסאך מדינות ,מיר ווייסן דאך אז זי האט בכלל
* געווען א געטרייער נישט געוואלט זיין א מלכה פון אחשורוש?
פרייטאג אינדערפרי האט זיך יענקל שפעטער אין די פרשה לערנען מיר וויאזוי עבד פאר אברהם,
אויפגעוועקט פון שטארקע קלאפערייען אויף די נישט מער פון אליעזר עבד אברהם איז געפארן צו ארם נהרים
טיר פון זיין הויז. דעם ,וויאזוי קען ברענגען א כלה פאר יצחק .די תורה דערציילט
ער האט נישט געדארפט קיין סאך טראכטן און אז ווען לבן האט געזען די שיינע צירונגען אויף דאס זיין ער האט
גלייך פארשטאנען וואס דאס מיינט. דאך פארמאגט רבקה'ס הענט ,איז ער ארויסגעלאפן צו אליעזר
"די ברויך איז אנגעקומען ",האט ער געזאגט און אים גערופן" :בא ברוך ה'!" זאגט דער מדרש אסאך מער מעלות
פאר זיין ווייב" .דער מצב איז ביטער". פון דעם? אויף דעם אז אין יענע מינוט איז אליעזר ארויס
פון זיין אן "ארור" און איז אריין אין כלל פון
שוין יארן לאנג וואס יענקל דינגט די
"ברוך" .דאס הייסט אז אליעזר וואס איז געווען
קרעטשמע פון דעם פריץ ,דאס איז געווען א
אן אייניקל פון כנען און איז געווען פארשאלטן דורך נח ,איז יעצט
שיינע און א גרויסע קרעטשמע מיט אפאר צימערן וואס מ'קען
נאך ארייננעמען געסט צו שלאפן .אין די גאנצע געגנט איז געווען ארויס פון א מצב פון א פארשאלטענער און אריין אין א מצב פון
באקאנט יענקל'ס קרעטשמע ,און מענטשן האבן זייער ליב א געבענטשטער.
געהאט אריין צו קומען עסן עפעס ,באקומען א גוטע טרינק ,און זאגט דער מדרש אין וועלכע זכות האט אליעזר זוכה געווען
אסאך מאל איבערנעכטיגן אויפן וועג צום יריד. צו ווערן א געבענטשטער? ווייל ער האט באדינט אברהם מיט
אמונה און געטריישאפט.
40
-ווער קען מיר דא ארויס העלפן? וואס טוט מען? יארן לאנג האט יענקל געהאט שיין פרנסה פון די קרעטשמע,
"וואס טוט מען?" פרעגט ער זיין ווייב" .וויאזוי קריכט מען די געסט האבן שטארק הנאה געהאט פון אים און ליב געהאט
ארויס פון די צרה?" צוריקצוקומען יעדע מאל ווען זיי זענען געווען אין די געגנט.
נאך אסאך טראכטן איז איר איינגעפאלן א געדאנק" .פארוואס אין די שטילע חדשים ביי די קאלטע געפרוירענע ווינטער,
זאלסטו נישט פארן קיין זעליחוב צום צדיק? דו ביסט דאך גאנץ האבן די נאנטע דארפ'ס מענטשן ליב געהאט אריינצוקומען
היימיש מיט אים ,דו פלעגסט אים געבן אסאך צדקה ,אפשר איז זיך אנווארעמען מיט א פיינע גלעזל בראנפן און דערצו עפעס
געקומען די צייט ער זאל דיר צוריק העלפן". צובייסן.
אין יענע יארן איז דער הייליגער רבי לוי יצחק – דער די קרעטשמע איז געווען א שיינע מכובד'יגע פרנסה ביז די
שפעטערדיגער בארדיטשובער רב -געווען דער רב פון זעליחוב, לעצטע האלבע יאר ,ווען די קרעטשמע אין די נאנטע דארף האט
פאר ווען ער איז אריבער צו זיין דער רב פון בארדיטשוב .ער איז זיך געעפנט .דאס איז געווען א נייע שיינע קרעטשמע וואס האט
נאך געווען אין זיינע ערשטע יארן פון די רבנות ,און ער פלעגט צוגעשטעלט פיינע בעטן און א שיינע רעסטוראנט ,די געסט
אריבערפארן אין די שטעטלעך זאמלען צדקה און ארויסהעלפן האבן זיך אהין געצויגן און יענקל איז געבליבן מיט א ליידיגע
די ארימעלייט פון די געגנט. קרעטשמע.
ווען יענקל איז אנגעקומען קיין זעליחוב האט אים דער רבי זייער די ערשטע חדשים האט ער נאך געגעסן פון די געלט וואס ער
שיין אויפגענומען ,און דערמאנט די גרויסע הכרת הטוב וואס ער האט אוועקגעלייגט ,אבער שפעטער האט זיך אנגעהויבן זייער א
שווערע ווינטער וואס קיין איינער האט נישט אריין געטרויטן אין
האט צו אים אויף די גרויסע צדקות וואס ער פלעגט געבן.
די קרעטשמע ,און יענקל האט נישט געהאט פון וואס צו קויפן
"רבי לעבן ,יעצט בין איך ליידער אין די אנדערע זייט פון די
עסן אינדערהיים.
געלט ",האט זיך יענקל צואוויינט" .יעצט בין איך געקומען בעטן
פארשטייט זיך אז ער האט אויך נישט געהאט צו צאלן די
הילף ווייל מיין מצב איז ביטער און שלעכט".
רענט פארן פריץ ,און עס איז שוין אריבער אפאר
רבי יענקל האט דערציילט פארן רבי'ן די גאנצע
מעשה מיט די קרעטשמע וואס ס'איז שוין זייער חדשים פון ווען ער האט געדארפט באצאלן די יענקל מיט זיין ווייב
לאנג ליידיג פון געסט און דער בייזער פריץ וואס יערליכע רענט .אנהייב האט ער געבעטן פונעם האבן זיך צוזאמען
פארלאנגט זיין געלט ,און די גרויסע סכנה וואס ער פריץ זאל ווארטן אפאר וואכן ,די פאר וואכן געזעצט צום טיש
און זיך מחזק זענען שוין לאנג אריבער אבער דער מצב איז נאר
שטייט פאר דעם אויב ער וועט נישט אויסצאלן געווארן שווערער.
די געלט ביז קומענדיגע וואך. געווען מיט אמונה
פשוטה אז דאס יענקל האט פארשטאנען אז דער פריץ וועט
רבי לוי יצחק האט געהערט די גאנצע מעשה אים נישט פארשווייגן ,אבער קיין סאך איז נישט
און זיך פארטראכט מיט זארג .נאך אפאר מינוט דארף מען טון
געווען וואס צו טון.
רופט זיך דער רבי אן" ,איך וועל דיר שרייבן א יעצט האט זיך יענקל אויפגעוועקט פון דעם
בריוו צום פריץ און ס'וועט זיין בסדר". פריצ'ס סאלדאטן.
רבי לוי יצחק האט זיך פארמאכט אין די קליינע צימער ,אין "דו האסט א וואך צייט צו ברענגען די געלט צום פריץ ",האבן
צייט וואס יענקל איז געשטאנען און געווארט אינדרויסן. זיי אים געווארנט" .אויב נישט ווילסטו נישט וויסן וואס ס'גייט
נאך אפאר מינוט איז דער רבי ארויס מיט א פארמאכטע בריוו געשען".
און געגעבן פאר יענקל" :געב דעם בריוו פארן פריץ אין מיין יענקל האט טאקע נישט געוואלט וויסן ,אבער ער האט
נאמען ,און דער אויבערשטער וועט דיר שיקן די ישועה בקרוב". געוואוסט זייער קלאר וואס איז דער סוף פון איינער וואס צאלט
יענקל נעמט די בריוו און געזעגנט זיך מיט גרויס דאנק פאר דער נישט פארן פריץ; די טיפע גרוב אין זיין גארטן וואס האט גענוצט
רבי און גייט ארויס שנעל אהיים צו פארן צום פריץ. פאר א טורמע איז געווען באקאנט פאר יעדן ,און מער ווי איין
אזוי ווי ער איז געשטאנען ביים טיר האט אים דער רבי שנעל מענטש האט שוין דארט געענדיגט זיין לעבן פון קעלט און הונגער.
צוריק גערופן און געזאגט" :יענקל ,די בריוו איז פארן פריץ און נאר ביים פריץ איז נישט געווען אזא ווארט וואס הייסט רחמנות.
פארן פריץ ,נישט פאר דיר און נישט פאר קיינעם אנדערש". יענקל איז געשטאנען ביים טיר און געטראכט "מאין יבוא עזרי"
41
אויב דער רבי האט דאס געהייסן טון מיינט עס אז דאס וויל דער יענקל האט זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג .אינמיטן וועג האבן
באשעפער און אפילו מ'פארשטייט גארנישט טוט מען וואס דער זיך אנגעהויבן די מחשבות ביי יענקל' ,וואס האט דער רבי מיטן
אויבערשטער וויל און ער וועט ווייטער העלפן. פריץ? וואס קען ער אים שוין שרייבן דארט? און אפשר האט
"ווייסטו וואס ,איך גיי צום פריץ ",האט זיך יענקל אויפגעשטעלט דער רבי געשריבן צו שטרענג און נישט גענוג בכבוד'יג צום פריץ
און אנגעטון זיין מאנטל ,דער אויבערשטער ווייסט וואס ער טוט און ס'וועט מיר נאר שלעכט מאכן?'
און איך פארלאז מיך אויף אים. 'בכלל ',האט זיך יענקל פלוצלינג דערמאנט' .דער רבי האט
מיט ציטערדיגע פיס איז יענקל געשטאנען פארן פריץ און דאך נישט געהאט קיין פעדער אין די האנט ,און די צימער איז
אים דערלאנגט די בריוו" .דער רב פון זעליחוב וואס איז זייער א אויך געווען טונקל ווען דער רבי איז ארויס .וואס טוט זיך דא?
גרויסער מענטש האט מיר געבעטן איבערצוגעבן דעם בריוו". עפעס שמעקט מיר נישט'...
דער פריץ עפנט די בריוו און פארטיפט זיך דערין א לאנגע צייט, יענקל איז געווען זייער נייגעריג פון איין זייט און זייער פארזארגט
ס'זעט אויס אז ער ליינט דארט עפעס זייער וויכטיג. פון די אנדערע זייט .ער האט געוואלט עפענען די בריוו וואס
נאך אפאר מינוט ליינען הייבט דער פריץ אויף זיינע אויגן פונעם דער רבי האט געשיקט זיכער צו מאכן אז ס'וועט נישט מאכן
ברייו און רופט זיך אן צו יענקל" :למעשה ,אויב איך וועל דיר גרעסערע פראבלעמען ,אבער ער האט זיך דערמאנט אז דער
ארויסווארפן פון די קרעטשמע איז גארנישט אזוי זיכער אז איך רבי האט געהייסן נישט עפענען די בריוו.
וועל טרעפן א צווייטן וואס איז בעסער פון דיר ,אפשר וועל איך וואס טוט מען? די גאנצע וועג האט יענקל געפירט א מלחמה
גאר אריינפאלן מיט א שלעכטער מענטש און פארלירן געלט"... אין זיך אויב ער זאל יא עפענען די בריוו אדער נישט .צום סוף
דער פריץ פארטראכט זיך נאך אפאר מינוט און זאגט פאר האט ער זיך נישט געקענט איינהאלטן און ער האט געעפנט די
יענקל" .הער מיך צו יענקל ,וואס ס'איז געווען איז געווען ,לאמיר בריוו.
אנהייבן א נייע בלעטל .איך פארוויש דיר אלע חובות ביז יעצט, די בריוו איז געווען ליידיג......
און פון יעצט הייבט מען אן א פרישע געשעפט .אבער דו מוזט יענקל איז געווארן בלאס און דערשראקן; דאס זאל איך געבן
געדענקען יעדן יאר אריינצוברענגען די געלט אן קיין חכמות". פארן פריץ?! איך וועל דאך נישט ארויסגיין לעבעדיג פון דארט
יענקל איז ארויס גליקליך און צופרידן פונעם פריץ ,ער האט אין אזא פאל! איך גיי דאס נישט געבן אזוי פארן פריץ! האט ער
זיך נישט געראכטן אז דאס וועט גיין אזוי שנעל און גרינג .ער איז באשלאסן ביי זיך.
שנעל אהיים געלאפן דערציילן זיין ווייב איבער די גרויסע ישועה. ווען יענקל איז אהיים געקומען האט אים זיין ווייב שוין
"דו מוזסט שוין צוריקפארן זיך באדאנקען פארן רבי'ן ",האט אפגעווארט ביים טיר.
זי אים געזאגט ,און ר' יענקל איז טאקע גלייך געפארן. "נו ,וואס האט דער רבי געזאגט?"
"דער פריץ האט מיר געלאזט אויף מיין פלאץ "גארנישט מיט נישט ",ענטפערט יענקל
און אויך אפגעמעקט די אלטע חובות ",האט יענקל יענקל איז געווארן מיט א טרויעריגע פנים.
דערציילט פארן רבי'ן מיט גרויס שמחה. אינגאנצן בלאס "וואס הייסט גארנישט?" האט זי נישט
"נאר דאס?" האט דער רבי געפרעגט. און דערציילט נאכגעלאזט.
"וואס הייסט ",האט זיך יענקל געוואונדערט" .וואס פארן רבי'ן די "דער רבי האט מיר געגעבן א בריוו
נאך האט געדארפט געשען?" וואס מחשבות איבערצוגעבן פארן פריץ ,אבער קוק וואס
"זאג מיר דעם אמת ",האט אים דער רבי געפרעגט. האבן אים ארום ס'שטייט דא אין בריוו ",האט ער איר
"וואס האסטו געטון מיט דעם בריוו אונטערוועגנס?" גענומען די גאנצע דערלאנגט די ליידיגע פאפיר.
יענקל איז געווארן אינגאנצן בלאס און דערציילט "אויב דער רבי האט דיר דאס געגעבן ,וועג ,די שרעק וואס
פארן רבי'ן די מחשבות וואס האבן אים ארום גענומען ער האט געהאט דעמאלט וועסטו דאס געבן פארן פריץ!"
די גאנצע וועג ,די שרעק וואס ער האט געהאט ווען ער געזען האט ער ווען "אבער ס'שטייט דאך גארנישט דארטן!"
האט געזען די ליידיגע בריוו ,און וויאזוי ער האט זיך די ליידיגע בריוו, "איך ווייס נישט וואס דאס מיינט ,אבער
שפעטער געשטארקט און געגאנגען געבן דעם בריוו. ער וויאזוי און ווען דער רבי זאגט טוט מען!" האט זי
"א שאד א שאד ",האט דער רבי געגעבן א קרעכץ. שפעטער זיך האט אויסגעפירט מיט א פשוט'ע אמונה.
"זאלסטו וויסן אז ווען דו ביסט דא אנגעקומען און געשטארקט יענקל מיט זיין ווייב האבן זיך צוזאמען
האב איך נישט געהאט קיין וועג דיר צו העלפן .די געגאנגען געבן געזעצט צום טיש און זיך מחזק געווען מיט
איינציגסטע זאך וואס האט דיר געקענט ברענגען בריוו דעם אמונה פשוטה אז דאס דארף מען טון און
42
געווען א מלכה אויף הונדערט זיבן און צוואנציג לענדער? וויאזוי א ישועה איז די כח פון די אמונה ,אויב דו וואלסט געהאט א
האלט מען זיך שטארק אויך ווען ס'קומען שווערע צייטן? שטארקע אמונה און דו וואלסט אוועקגעלייגט דיין אייגענע שכל
אויף דעם זאגט ער אז דער כח האט אסתר באקומען בזכות אין די זייט און נישט געעפנט דעם בריוו ,וואלסטו באקומען פון
שרה אמנו .וואס איז געווען די כח פון שרה אמנו? וויאזוי האט זי דעם פריץ די קרעטשמע פאר א מתנה אויף אייביג .אבער ווייל
זיך געהאלטן די אלע יארן אן קינדער און מיט אלע שוועריגקייטן? דיין אמונה איז נישט געווען גענוג שטארק ,און דו האסט געעפנט
מיט די כח פון די אמונה! זי האט זיך אינגאנצן מבטל געווען צום די בריוו ,האסטו פארלוירן די געלעגנהייט און זיך געדארפט
רצון ה' און געגלייבט אז ער פירט די וועלט און וואס ער טוט איז באגענוגן מיט א קלענערע ישועה".
די ריכטיגע ,אזוי ווי רש"י זאגט אויפן פסוק "שניי חיי שרה -כולן *
שווין לטובה" -אלע יארן האט שרה געזען נאר גוטס ,ווייל זי אין די צייטן פון רבי עקיבא האט זיך אנגעהויבן די גלות אין
האט געגלייבט באמונה שלמה אז דאס איז רצון ה' און זי האט כלל ישראל אויף א שטארקע פארנעם .עס האבן זיך אנגעהויבן
זיך אינגאנצן מבטל געווען צום רצון ה' באמונה די רדיפות פון די רומאים און ס'איז שוין נישט
שלימה. רבי עקיבא האט געווען אזוי גרינג צו זיין אן ערליכער איד.
דאס איז אויך געווען שפעטער ביי אליעזר עבד די תלמידים פון רבי עקיבא האבן שוין נישט זיי געוואלט מחזק
אברהם .אליעזר איז געווען א גרויסער תלמיד זיין און זיי געבן געקענט לערנען מיט אזא רואיגקייט אזוי ווי ביז
חכם און א גרויסער עובד ה' ,אבער ער איז די כוחות זיך צו יעצט" .התחילו להתנמנם" -ס'איז שוין געווען א
געבליבן אן "ארור" ,ווייל אין זיין מציאות איז ער האלטן שטארק פארשלאפענע מצב.
געווען אן אייניקל פון כנען. אויך ווען ס'איז רבי עקיבא האט זיי געוואלט מחזק זיין און
אבער וויבאלד ער איז געווען אזוי געטריי צו נישט אזוי גרינג זיי געבן די כוחות זיך צו האלטן שטארק אויך
אברהם און ער האט זיך אינגאנצן מבטל געווען צו צו לערנען און ווען ס'איז נישט אזוי גרינג צו לערנען און זיין אן
אברהם ,אזוי ווייט אז ווען מ'האט אים געפרעגט זיין אן ערליכער ערליכער איד .האט זיי רבי עקיבא דערמאנט די
ווער ביסטו האט ער נישט דערציילט אז ער איז איד .האט זיי רבי מעשה פון אסתר המלכה ,און זיי געזאגט לאמיר
אליעזר און אז ער איז א רבי און א "דולה ומשקה" עקיבא דערמאנט זען און זיך אפלערנען פון אסתר.
און אן עובד ה' ,נאר איין זאך האט ער געזאגט: די מעשה פון אסתר המלכה איז געווארן מלכה ביי
"עבד אברהם אנוכי" -איך בין גארנישט פון מיך, אסתר המלכה, אחשוורוש נישט ווייל זי האט געוואלט ,נאר
מיין גאנצע מהות איז נאר אברהם .מיט אט די כח און זיי געזאגט פארקערט ,מ'האט איר גענומען מיט געוואלד
האט ער אינגאנצן מבטל געווען זיין ארור און זיך לאמיר זען און און געמאכט קעניגין ,זי האט געוויינט און געבעטן
אריין געברענגט צו א מצב פון ברוך. זיך אפלערנען פון ארויסצוגיין פון דארט.
דאס האט רבי עקיבא געזאגט פאר זיינע אסתר די גמרא זאגט "אסתר מן התורה מנין" -וואו
תלמידים ,ווען ס'קומט אויף א מענטש שווערע איז מרומז אסתר אין די תורה? זאגט די גמרא אז
צייטן און ס'גייט נישט אזוי גרינג ,א מצב פון דאס איז אין פסוק "ואנוכי הסתר אסתיר פני" -אז
"אסתר" ,אז דער אויבערשטער איז פארדעקט דער אויבערשטער וועט זיך פארדעקן פון אונז.
פון אונז ,דעמאלט דארף מען נעמען די כח פון די אבות ,די כח דאס מיינט אז די גאנצע מצב פון אסתר איז געווען א טונקעלע
פון די אמונה פשוטה ,דעמאלט קען יעדער איד אויסרופן ביי זיך און א שווערע מצב ,און פונדעסטוועגן האט אסתר מצליח געווען
"עבד אברהם אנוכי" -איך בין מיך מבטל אינגאנצן פארן בורא זיך צו האלטן ערליך.
עולם ,דעמאלט קען מען ארויסגיין פון א מצב פון ארור און זיך זאגט זיי רבי עקיבא" :מה זכתה אסתר" – ווי אזוי האט אסתר
"ברוּך השם".אריינברענגען צו א מצב פון ְּ זוכה געווען זיך צו האלטן שטארק אין איר מדרגה אפילו זי איז
צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת
43
יָפ ָה ש ִי ׂחָת ָן ֶׁשל עַבְדֵי א ָבוֹת //הוּא הָא ִ ׁ ּשָה א ֲ ֶׁשר הֹכִיח ַ ה'
לערנענדיג די וואך
אין די סדרה איבער
די שידוך פון יצחק
סיפורי צדיקים
אבינו ,און זעענדיג
איבער
שידוכים
די גרויסקייט פון
'שיחתן של עבדי
אבות' ,ברענגען
מיר אייך עטליכע
סיפורי צדיקים
איבער דעם ענין
פון שידוכים
קיין נדן איז נישטא קיין חתונה .אזוי איז שעות האט ער געדאוונט יעדן טאג, מ ֵה' יָצ ָא הַדָב ָר
נתן געווארן אן עלטערער בחור און קיין
שידוך האט זיך נישט געמאכט.
און דערנאך איז ער געבליבן אין שול
לערנען מיט גרויס חשק און התמדה. אז א שידוך
איין טאג האט דער מגיד אריינגערופן
נתן ,ער האט אים אנגעכאפט די הענט
אזוי איז נתן געשטיגן אין רוחניות'דיגע
מדריגות העכער און העכער. איז באשערט
און געזאגט :נתן טייערער ,ס'איז איין פראבלעם האט אבער נתן
געקומען די צייט זאלסט אויפשטעלן א
בית נאמן בישראל ,ס'איז צייט זאלסט
געהאט; ער איז שוין געווען א בחור אין גיי ארויס אין וועג
די יארן ,אבער קיין שידוך האט זיך אים
חתונה האבן מיט דיין באשערטע .גיי נישט געמאכט ,ליידער איז ער געווען ביים הייליגן הרה"ק ר' אברהם
ארויס אין וועג ,און דער ערשטער א קיילעכיגער יתום ,ער האט נישט סטרעטינער זצוק"ל אין שטוב ,האט
שידוך וואס מ'טראגט דיר אן זאלסטו געהאט קיין טאטע מאמע ,דעריבער געוואוינט א בחור מיטן נאמען נתן.
גלייך מסכים זיין. איז נישט געווען ווער עס זאל זיך נתן איז געווען א געהויבענער בחור,
נתן האט נישט געפרעגט קיין קשיות, אונטערנעמען א מכובד'יגער נדן ,און אן א תלמיד חכם און א ירא שמים ,לאנגע
44
א פרייליכן געדאנק; לאמיר מאכן אביסל קליין שטעטל .ער האט גלייך געוואנדן נאכן זיין ביים מגיד אין שטוב אזויפיל
לעבעדיג ,דא איז דא א בחור ,און דער זיינע מידע פיס צום אידישן גאסט הויז, יארן איז ער שוין געווען צוגעוואוינט
גביר האט א טאכטער ,לאמיר שפילן א מיטן ציל אפצורוען זיינע מידע ביינער. אז דעם מגיד'ס ווערטער ווערן אן קיין
חתונה ...מ'וועט פראווען א סעודה ,עסן דער בעל הבית פונעם גאסט הויז איז צווייפל מקוים .האט ער איינגעפאקט
און טרינקען ,און ס'וועט זיין פרייליך... געווען דער גרעסטער גביר פון שטעטל, זיין ביסל ארעמע האב און גוטס ,און
אומר ועושה ,אלע איבריגע באדינער א מכובד'יגער איד ,א תלמיד חכם און א היידע! מ'לאזט זיך ארויס אויפן וועג.
האבן זיך צוגעכאפט צום געדאנק, גרויסער עושר .צוליב זיינע געשעפטן
איינער איז צוגעגאנגען צו נתן און
געפרעגט" :אפשר וואלסטו געוואלט
איז ער פונקט נישט געווען אין שטוב
יענע נאכט ,נאר זיין איינציגסטע
לאמיר שפילן 'טאטע-
חתונה האבן מיטן גביר'ס טאכטער?" טאכטער ,א בת יחידה ,איז געבליבן אין מאמע'...
נתן האט געדענקט וואס דער מגיד גאסט הויז אויפנעמען די געסט. די נאכט האט אנגעהויבן צופאלן ,די
האט אים אנגעזאגט ,צו טון דעם ווען נתן איז אריינגעקומען ,איז זון האט זיך געריקט מער און מער צו
ערשטן שידוך וואס מ'טראגט אים איינגעפאלן פאר איינעם פון די באדינער מערב זייט ,און נתן איז אנגעקומען צו א
45
גארנישט געווען קיין שפיל ,איז ער
צוגעגאנגען צום חתן און שיינערהייט
געבעטן" ,איך בעט דיר ,דו פארשטייסט
דאך אליינס אז דא איז פארגעקומען א
מיספארשטענדעניש ,לאמיר מארגן
גלייך צופרי צוגיין צום בי"ד און מסדר
זיין א גט".
נתן האט זיך אבער נישט געוואלט
לאזן" ,איך האב חתונה געהאט מיט
אן ערליכע געלונגענע אידיש מיידל,
פארוואס זאל איך איר סתם אזוי
אפ'גט'ן?"
מען גייט צום רבי'ן
דער גביר האט פרובירט צו צוזאגן א
סכום געלט ,און ער האט געלייגט גרויס
דרוק ,האט אים נתן געזאגט" ,הער געטאנצן און געשפרינגען ביז אינמיטן אן ,און נאכדערצו מיט אזא גביר'יש
אויס מחותן טייערער ,איך בין געקומען די נאכט אריין. קינד" .זיכער ",האט ער געענטפערט.
אהער אויפן באפעל פון מיין רבי'ן, "ס'וועט מיר זיין א גרויס כבוד".
דער הייליגער ר' אברהם סטרעטינער,
לאמיר גיין צו אים און הערן וואס ער איך גיי נישט אין ערגעץ! דאס מיידל האט זיך אויך צוגעכאפט
זאגט". צום געשעפט ,פארוואס נישט האבן
ווען ס'איז געווארן שפעט זענען
אביסל פאן ...מ'האט געדעקט די טישן,
דער גביר האט נישט געהאט קיין די באדינער צוגעגאנגען צום חתן און
פארשאפט א חופה ,אבער נתן האט
ברירה ,גלייך אויפצומארגנס האט מען געמאלדן" ,דער שפיל איז געענדיגט,
געזאגט אז ער דארף קודם אפשרייבן
איינגעשפאנט דעם פערד און וואגן ,און יעצט פאק פעק און ציה אפ פון דאנעט!"
א כתובה .נו ,זאל זיין אזוי ,וועט עס
מ'איז געפארן צום מגיד. "איך גיי נישט אן מיין כלה ",האט אויסקוקן ממש עכט...
ביים מגיד אין שטוב האבן ביידע דער חתן שטייף געענטפערט ,איך האב
נתן איז נישט געווען קיין נאר ,ער
פארגעלייגט זייערע טענות .דער גביר חתונה געהאט כדת משה וישראל און
האט גע'טענה'ט אז די גאנצע מעשה איז זי איז מיין ווייב ,איך וועל איר נישט האט פארשטאנען פונקטליך וואס דא
געווען א טעות ,און ער פארלאנגט אז איבערלאזן שוין די ערשטע נאכט נאך קומט פאר ,און ער האט אפגעשריבן
נתן זאל שטילערהייט געבן א גט פאר די חתונה"... א כשר'ע כתובה .דער חתן און די כלה
זיין טאכטער ,נאך פאר די גאס ווערט האבן עס אונטערגעשריבן ,דערנאך
דער גביר ר' נטע קומט אהיים נאך א
געוואויר וואס דא איז פארגעקומען. צוויי עדים ,און מ'גייט שוין צו די
גאנצן טאג האנדלען און וואנדלען ,ער
נתן פון צווייטן זייט האט גע'טענה'ט אז חופה...
האט געמאכט אפאר גוטע געשעפטן
ער האט כשר חתונה געהאט כדת משה היינט ,זיין געמיט איז דערהויבן ,ער מוזיק האט אונטערגעשפילט ,נתן
וישראל ,און נאך מיט אזא געלונגענע איז היבש רייכער געווארן די לעצטע האט זיכער געמאכט אלעס זאל זיין
מיידל ,איז פארוואס זאל ער געבן א גט. שטיקל צייט. אויסגעהאלטן להלכה ,מ'האט אים
דער הייליגער מגיד האט זיך אבער ווען ער האט אריינשפאצירט געגעבן א רינגל ,און ער האט מקדש
פארטראכט ,און ער האט פארגעשלאגן אין שטוב אריין איז ער שוין גארנישט געווען דעם גביר'ס טאכטער כדת משה
אזוי :דער גביר זאל צאלן צען טויזנט געווען אזוי גליקליך ..ווען ער האט וישראל...
רובל "אפטריט געלט" פאר נתן ,און אין געפרעגט וואס איז די שמחה אזוי גרויס וויין האט זיך געגאסן ווי וואסער,
פיר וואכן ארום זאל ער צוריק קומען דא ,האבן אים די באדינער דערציילט אלע באדינער און איינגעשטעלטע
און אפנעמען דעם גט פון נתן. אז מ'האט געשפילט חתונה ...דער פונעם גאסט הויז האבן זיך געלאזט
דער גביר האט תיכף ומיד מסלק גביר האט גלייך געזען אז ס'איז צרות, וואויל גיין ,מ'האט סערווירט א
געווען דעם סכום ,און ער האט ער האט פארשטאנען אז ס'איז שוין נארהאפטיגע חתונה סעודה ,מ'איז
46
מ'זאל צופירן דער שידוך זאל געשלאסן אים בכלל נישט דערקענט .דער גביר געזאגט אז ער וועט צוריקקומען אין די
ווערן אן דיין וויסן ,כדי דו זאלסט בלייבן האט זיך גענומען שמועסן מיט אים אין באשטימטע צייט אפנעמען דעם גט.
רייך און ביים לעבן. לערנען ,און דער בחור האט אים גאר
געפאלן.
א רייכער בחור אנשטאט
אפאר שעה האט דער גביר
וְהָאִישׁ מ ִ ְׁשתָּא ֵה לָדַע ַת הַהִצ ְליִח ַ ה' דַּר ְכו ּ ֹ פארברענגט מיט נתן ,און דערנאך
א שלעפער
די ריכטיגע וועט האט ער געמאלדן פארן מגיד" ,ווי נאר
איך באקום דעם גט פונעם ארעמען
דער מגיד האט גענומען דאס געלט,
און ער האט געלאזט אויפנייען א
צוריקקומען שלעפער ,בין איך גרייט צו שליסן שידוך
מיט דעם געלונגענעם רייכן בחור".
הערליכן אנצוג פאר נתן .אין די 4וואכן
האט דער מגיד אנגעזאגט נתן ער זאל
און אצינד ברענגען מיר אייך נאך א דער מגיד האט אים געמאלדן" :דיין עסן צו די זעט 3מאל א טאג ,אז ער
מעשה וואו מען זעט סיי אז די ריכטיגע טאכטער דארף בכלל נישט קיין גט, זאל אויסזען גוט און באלעבאטיש.
שידוך איז באשערט און קיינער קען און מ'דארף נישט שליסן שידוך ,דער ווען דער טאג איז געקומען איז
דאס נישט צונעמען .אזוי אויך די רייכער בחור -וואס פארמאגט צען טאקע דער גביר געקומען צו רייטן אין
גרויסע שכר וואס מען באקומט ווען טויזנט גילדן -איז שוין דיין איידעם".... זיין רייכע קארעטע ,גרייט צו נעמען
מען טוט א שידוך וואס איז נישט אזוי דעם גט פאר זיין טאכטער.
צום הארצן. דער גביר וואס האט שוין איינגעזען
אויסערגעווענליכער וואספארא דער מגיד האט אים אויפגענומען
ערליכער און פיינער בחור דער נתן איז, מיט א שמייכל" .הערט זיך צו ר' נטע,
דער חסיד נעבן קצב האט אים מיט פרייד אהיימגעטראגן צו איך האב פאר אייך א גאלדענעם שידוך,
עס איז געווען מיט יארן צוריק א זיין טאכטער ,און צוגעשטעלט א פעטן דא ביי מיר איז דא א רייכער בחור ,ער
גרויסער תלמיד חכם ,וואס איז אויך נדן פארן יונגן פארפאלק. פארמאגט אסאך געלט ,און דערצו איז
פארן זיך געזעגענען האט דער מגיד ער א בעל מידות ,א תלמיד חכם ,און
געווען א חסיד און א גרויסער עניו.
געזאגט פארן גביר" ,איך האב געזען זייער אן איידעלער .איך מיין ס'וואלט
ער איז געזעצן און געלערנט טאג און
געווען א געלונגענער שידוך פאר דיין
נאכט ,און כמעט נישט געהאט קיין אז נתן איז דער ריכטיגער באשערטער
טאכטער".
שייכות מיט עולם הזה ענינים. זיווג פאר דיין טאכטער .נאר אזוי ווי דו
וואלסט פונעם אייגענעם ווילן נישט "לאמיר זען דעם בחור פון וועם
ווען עס פלעגט אים שווער זיין אן
געטון דעם שידוך ,איז געווען א גזירה מ'רעדט ",האט דער גביר געענטפערט.
ענין אין לערנען פלעגט ער כסדר מאכן
א שאלת חלום ,און על פי רוב פלעגט אז דו דארפסט דערלייגן דיין גאנץ מ'האט אריינגעברענגט נתן מיט זיין
מען אים פון הימל ענטפערן אויף אלע פארמעגן און נפטר ווערן פון די וועלט שיינעם נייעם אנצוג ,און דערצו האט
זיינע שאלות. פריצייטיג ,כדי ס'זאל זיין א פאסיגער ער אויסגעזען אסאך בעסער ווי מיט
שידוך .איך האב אויסגע'פועל'ט אז 4וואכן פריער ,אזוי אז דער גביר האט
איינמאל האט ער מחליט געווען צו
פרעגן אין הימל נעבן וועמען ער וועט
זיצן אין עולם הבא לאחר מאה ועשרים
שנה .צו באקומען א תשובה האט ער
געמוזט פאסטן פיל תעניתים ביז ער
זאל געענטפערט ווערן פון הימל אויף
דעם .ביז ס'איז געקומען די ריכטיגע
צייט ,און מ'האט אים געענטפערט פון
הימל אין חלום אינמיטן נאכט ,אז פלוני
הקצב וועט זיצן נעבן אים אין גן עדן.
ער שטייט אויף אינדערפרי ,ער
געדענקט דעם חלום ,און ווערט זייער
באזארגט; ווי קען דאס זיין אז ער זאל
זיצן נעבן א פשוט'ער קצב אין גן עדן,
ער קען דאך דעם קצב פאר גאר א
פשוט'ער מענטש .ער האט געטראכט
47
וויל פון אים און זאגט" ,איך ארבעט הויך ,און דו האסט די זכיה צו קענען אפשר איז גאר געווען א געוויסע טעות
זייער שווער א גאנצן טאג ,און די געלט זיצן נעבן אים. אין דעם ענטפער ,האט ער ווידער
וואס איך לייז יעדן טאג ,טו איך האלב ווי דער חסיד הערט די ווערטער איז געפראוועט געוויסע תעניתים און
פון די געלט געבן פאר צדקה און די ער בארואיגט געווארן .אבער ער האט ווייטער אנגעפרעגט בשאלת חלום אין
אנדערע האלב נעם איך פאר מיר און דאך געוואלט וויסן די גוטע זאכן וואס הימל ווער עס וועט זיין זיין חבר נעבן
מיין פאמיליע אויף צו לעבן". וועמען ער וועט זיצן אין גן עדן? האט
יענער קצב האט געטון ,וואס דעריבער
רופט זיך אן דער חסיד און טראכט, האט ער זוכה געווען צו אזא הויכע ארט מען אים געענטפערט ,מ'האט דאך דיר
עס קען נישט זיין אז וועגן דעם איז זיין אין גן עדן. שוין געזאגט איינמאל אז פלוני הקצב
מעלה אזוי גרויס ,גענוג מענטשן געבן וועט זיין דיין חבר און זיצן נעבן דיר אין
מער צדקה ווי אים ,נאר עס מוז זיין אז גן עדן!
ער האט אמאל געטון א געוויסע זאך דערצייל מיר דיין לעבן
ער שטייט ווייטער אויף אינדערפרי
וואס פון הימל איז מען זייער צופרידן דער חסיד שטייט אויף אינדערפרי און נעמט זיך וויינען אויף דעם וואס זיין
געווען וועגן דעם .און וועגן דעם האט און לאזט זיך ארויס צו פלוני הקצב ,ער
ער אזא חשוב'ע ארט אין גן עדן. גן עדן וועט זיין נעבן א גאר פשוט'ער
וויל כאפן א שמועס מיט אים און זען קצב .ער וויינט אזוי שטארק ,ביז
מיט וואס איז זיין גרויסקייט אזוי חשוב. מ'האט אים מודיע געווען פון הימל,
פדיון שבויים ער טרעפט דעם קצב ,וואס האט באמת "אויב דו וואלסט נישט געווען אזא
אויסגעזען ווי א ריכטיגער קצב ,מ'האט גרויסער חסיד וואלט דיר געקומען
דער קצב איז שטיל געבליבן און
גארנישט געקענט באמערקען אויף אים מיתה אויף דעם וואס דו וויינסט וועגן
נעמט זיך טראכטן וועגן א געוויסע
עקסטער מער ווי אנדערע מענטשן. דיין ארט אין גן עדן ,פארוואס ווילסטו
גוטע זאך וואס ער האט געטון .ער
טראכט אזוי א לענגערע צייט ביז דער חסיד געבט אים שלום עליכם נישט זיצן נעבן דעם קצב ,ווייסטו דען
עס איז אים ארויפגעקומען אויף זיין און זאגט צו אים" ,איך וויל דו זאלסט ווער ער איז? ער האט געטון אזעלכע
געדאנק א געוויסע מעשה וואס איז מיר דערציילן אביסל וועגן דיין ארבעט, מעשים טובים וואס קיין מענטש אין
געשען מיט יארן צוריק. דיין לעבן און דיינע מעשים טובים". דער וועלט האט דאס נאך נישט געטון,
ער רופט זיך אן צום חסיד און זאגט, דער קצב פארשטייט נישט וואס ער דעריבער איז זיין מעלה אין גן עדן גאר
48
גוים ,און איר נעמען פאר א ווייב! אידישע הענט וואס זענען רחמנים בני
[לאמיר נישט פארגעסן אז אן עלנדע רחמנים איך זאל ווייטער קענען לעבן
מיידל וואס קיינער ווייסט נישט פון ווי א איד און נישט דארפן ביישטיין
וואו זי שטאמט ,און נאך דערצו איז די שווערע נסיונות צווישן די טמא'נע
זי געווען געפאנגען ביי גוים ,איז נישט גוים ",האט זי געזאגט מיט טרערן אין
אזוי גרינג צו טרעפן א שידוך] און איך די אויגן.
וועל פאר אייך געבן די שענסטע און ווי נאר איך האב געהערט די ווערטער,
בעסטע קליידער ,און צירונגען פון די האב איך איר געזאגט אז זי זאל ווארטן
טייערסטע". א וויילע ביז איך וועל איר אויסלייזן.
מיין זון האט גלייך מסכים געווען און איך בין גלייך געגאנגען צו איר פאנגער
געזאגט אז ער איז גרייט אויף דעם .מיין איר האר ,און זיך געדינגען אויפן פרייז,
הארץ האט זיך זייער געפריידט מיט זיין ביז מ'איז זיך אדורך געקומען אויף גאר
ענטפער ,איך האב שנעל געלאזט רופן א הויכע פרייז פאר מער געלט וואס איך
די בעסטע שניידערס פון שטאט ,איך האב פארמאגט .איך האב געגעבן מיין
האב זיי אנגעזאגט זיי זאלן צוגרייטן די גאנצן פארמעגן ,און די איבריגע געלט
שענסטע קליידער פאר די חתן און כלה, האב איך צוזאם געבארגט .עס האט
אזוי האב איך צוגעגרייט אלצדונג וואס גענומען יארן לאנג ביז איך האב דאס
מ'דארף צוגרייטן פאר א יונג פארפאלק אפגעצאלט פאר די בעלי חובות .אזוי
וואס האבן חתונה; א שטוב צו וואוינען האב איך איר אויסגעלייזט פון די גוים.
מיט מעבל ,א.ד.ג. דעמאלט איז די מיידל אלט געווען
שוין א וואך פאר די חתונה האט מען 12יאר ,איך האב איר אריין געברענגט
גענומען פראווען די סעודות עניים; יעדן צו מיר אין שטוב ,און זי האט געוואוינט
נאכט איז פארגעקומען סעודות פאר די ביי מיר .איך האב איר געקליידעט פון "איך טו זיך דערמאנען א געוויסע זאך
ארימעלייט פון נאנט און ווייט( ,ווי דער
די בעסטע און די שענסטע ,אזוי אויך וואס איז געשען מיט מיר יארן צוריק,
איר געגעבן צום עסן פון די בעסטע און קען אפשר זיין אז דאס איז וואס איר
מנהג איז געווען אמאל) .מ'האט געמאכט
געשמאקסטע ,ביז זי האט זיך געשפירט מיינט".
סעודות פאר די רייכע מענטשן אויך,
ווי מיינ'ס אן אייגענע קינד. זאגט דער חסיד" ,אדרבא דערצייל
און מ'האט געזעצט די ארעמע מענטשן
צוויישן די רייכע זיי זאלן נישט ווערן די זאך וועל איך זען אויב דאס איז דאס
פארשעמט ,און יעדער איינער זאל ענבי הגפן בענבי.. וואס איך האב געוואלט הערן".
זיך פילן ווי א מחותן ביי די סעודות. ווען זי איז אונטערגעוואקסן ,האב דער קצב נעמט זיך דערציילן אזוי:
מ'האט געשטעלט די בעסטע און איך געהאט א זון וואס איז אלט געווען עס איז געווען מיט יארן לאנג צוריק,
געשמאקסטע עסן ,מ'האט געגעבן צו 21יאר ,האב איך מיין זון צוגערופן צו א איך בין געווען זייער פארנומען מיט מיין
טרינקען די געשמאקסטע גאר אלטע זייט און גערעדט מיט אים ווייכע רייד, ארבעט ,איז אננגעקומען אין מארק א
וויינען ,יעדער איינער וואס איז געווען ער זאל אננעמען מיין באגער וואס איך גרופע גוים מיט געפאנגענע מענטשן
ביי די סעודות האט זיך אנגעגעסן און וויל רעדן מיט אים. צום פארקויפן אדער אויסגעלייזט
געטרינקען און איז ארויס פון דארט
איך זאג אים" ,מיין קינד ,איך בעט ווערן .צווישן די געפאנגענע האב איך
מיט א גוט הארץ און געבענטשט
דיר נעם אן מיין עצה און טו מיין באפעל באמערקט א מיידל וואס וויינט זייער
אלעמען פאר דעם.
און באגער וועט דיר זיין גוט אויף דער שטארק .איך האב זיך דערנענטערט צו
וועלט און אויף יענער וועלט". איר און איר געפרעגט" ,מיין טאכטער!
והנה העני בוכה זאגט מיין זון" ,טאטע! וואס דו פארוואס וויינסטו און שרייסט אזוי
ביי איינע פון די סעודות איין נאכט ווילסט איך זאל טון וועל איך טון ,און שטארק?"
בעפאר די חופה ,ווען אלע מענטשן איך וועל זיך נישט קערן פון דעם אויף האט זי מיר געענטפערט אז זי איז א
ארעמע און רייכע האבן געגעסן און רעכטס אדער אויף לינקס". אידישע מיידל ,און האט זייער מורא אז
געטרינקען און זיך געלאזט וואויל גיין, זאג איך פאר מיין זון" ,הער צו מיין זי זאל נישט אנקומען צו די גוים וועלכע
איז אבער געווען איין טיש וואס מ'האט געטרייער זון ,איך וויל אז דו זאלסט וועלן ח"ו איר שמד'ן איר מטמא זיין
דארט גארנישט געגעסן ,אלע וואס חתונה האבן מיט די אידישע מיידל און איר ארויסנעמען פון כלל ישראל.
זענען געזעצן ביי יענעם טיש האבן וואס איך האב אויסגעלייזט פון די "איך וואלט זייער געוואלט אנקומען אין
49
שטאט ,זי איז געווען מיין כלה און נאכגעגאנגען ,און אינדרויסן האט ער נישט צוגערירט צו די עסן און וויין
איך האב געהאלטן ביים חתונה האבן אויפגעהערט פאר א וויילע צו וויינען. וואס זענען געלעגן אויף יענעם טיש.
מיט איר ,אבער בעפאר די חתונה איז איך זאג צו אים" ,מיין ברודער! איך גיי צו נענטער צו יענעם טיש
זי געפאנגען געווארן דורך רויבערס, פארוואס טוסט דו דאס פאר מיר און זען פארוואס מ'עסט גארנישט פון די
ביז זי איז אנגעקומען דא צו דיר אין דו טוסט שטערן מיין שמחה דורך דיין עסן וואס ליגן אויפן טיש .איך פרעג
שטוב .......און אויב דו גלייבסט געוויין און זיפצן ביים עסן? איך בעט די מענטשן פארוואס עסט איר נישט,
נישט ,דא האסטו די תנאים וואס איז דיר לאז מיר וויסן וואס עס קרענקט אפשר האט איר געטראפן עפעס א
געשריבן געווארן צווישן מיר און איר". דיר אויפן הארץ ,און טו גארנישט פעלער אין די עסן אדער אין די וויין?
פארהוילן פון מיר .אויב דו האסטו
פרעג איך ווייטער דעם ארימאן זאגן זיי חס ושלום ,מיר האבן
עפעס א חוב אויף מיר בין איך גרייט
אויב ער ווייסט פון א געוויסע סימן נישט געזען קיין בעסערע עסן אין
דאס אפצוצאלן ,אויב דו ווילסט גאר
אין די כלה וואס אנדערע ווייסן נישט? אונזער לעבן ווי די געשמאקע עסן.
א הלואה בין איך אויך גרייט אויף דעם,
האט ער מיר געגעבן א געוויסע סימן. נאר וואס? דא ביים טיש -ווייזן זיי
דער עיקר זאלסט מיר אנטפלעקן
איך האב גלייך געלאזט שיקן מ'זאל וואס עס קרענקט דיר אזוי שטארק מיט דעם פינגער -זיצט א געוויסער
נאכקוקן אויב ס'איז אמת די סימנים אויפן הארץ". אפגעריסענער ארימאן און וויינט די
וואס ער האט געזאגט. גאנצע צייט ,און נעמט אוועק פון אונז
ענטפערט דער ארעמען און זאגט,
ווי איך האב געזען אז זיינע "נישט וואס דו ביסט מיר שולדיג דעם אפעטיט פון צו עסן און טרינקען.
ווערטער זענען באמת ריכטיגע און אדער פארקערט ,נישט וואס איך ער קרעכצט און זיפצט די גאנצע צייט,
אז ער איז באמת געווען איר חתן דארף א הלואה וויין איך ,נאר איך וויין מיר פראבירן רעדן צו אים ,אבער ער
מיט עטליכע יאר צוריק ,און וועגן וועגן די מיידל די כלה וואס גייט מארגן ענטפערט גארנישט.
דעם האט ער געוויינט צוקוקנדיג חתונה האבן מיט דיין זון". האב איך צוגערופן דעם ארימאן אין
ווי זי האט חתונה מיט מיינעם א זון. פרעג איך אים" ,וואס האסטו צו א זייט און אים ארויסגערופן אינדרויסן
האב איך אים געזאגט אז ער זאל זיך וויינען וועגן די מיידל ,דו קענסט דען פון דעם זַאל ,ער זָאל מיר דערציילן
בארואיגן און זאל צואווארטן ביז איך די מיידל?" פארוואס ער וויינט אזוי שטארק און
וועל איבעררעדן די זאך מיט מיין זון. ענטפערט ער מיר מיט א געוויין, זיפצט אן אויפהער .אפשר קען איך
דער ארימאן איז געגאנגען אויף "די מיידל איז פון יענע און יענע אים העלפן מיט דעם .ער איז מיר
50
און מיר האבן שוין פאר א לענגערע ביי איר און איר מאן ,און מיט דעם א זייט און געווארט ביז איך וועל זיך
צייט נישט געהערט פון זיי. באשעפער'ס הילף וועל איך טרעפן פאר צוריקקערן צו אים.
אזוי אויך מיין זון האט גלייך נאך די דיר א כלה וואס איז דיין באשערטע פון
מעשה געטראפן זיין באשערטע ,א כלה הימל".
כל אשר תאמר אעשה!
א מושלמת במעלות ובמידות טובות, מיין זון האט געהערט די ווערטער,
און נאך דערצו א שווער א רייכער וואס האט ער זיך ווייטער אנגערופן און דערווייל האב איך צוגערופן מיין
האט זיך געלאזט קאסטן א שיינעם נדן געזאגט" ,טייערער פאטער! איך האב זון אין א זייט און אים געזאגט" ,מיין
פאר זיין טאכטער ,און ב"ה איך זע פיל געהערט דיינע רייד ביז יעצט ,וועל טייערער זון! דו האסט געטון מיין ווילן
נחת פון מיין געטרייער זון און זיינע איך ווייטער הערן דיינע רייד ,און נאך דורך נעמען די מיידל פאר א כלהָ ,אן
קינדער. דערצו אז דער שידוך איז נישט מיינע צו וויסן ווער זי איז ,ווייל דו האסט
באשערטע ווי קען איך אזא זאך צוריק געוואלט טון מיין רצון! יעצט וויל איך
דערמיט האט דער קצב געענדיגט
האלטן .פארקערט ,וויבאלד די מיידל מיין זון זאלסט ווייטער טון מיין רצון.
פארציילן זיין מעשה.
האט דאך נישט קיין עלטערן און אזוי ביסטו גרייט אויף דעם?!"
ווי דער חסיד האט געהערט די גאנצע
אויך דער חתן ,לאמיר דא אויפן ארט מיין זון ענטפערט מיט א שטאלץ
מעשה האט ער זיך אויפגעשטעלט און
זיי חתונה מאכן און שטעלן חופה ,און אז ער איז גרייט אויף אלצדונג .אזוי ווי
געזאגט ,געלויבט ביסטו באשעפער
נוצן די אלע קליידער און צירונגען וואס ער האט געהערט צו מיינע ווערטער
וואס דו האסטו מיר געגעבן אן ארט
איז געווען צוגעגרייט פאר מיר ,אזוי ביז יעצט וועט ער צוהערן צו מיינע
אין גן עדן נעבן אזא טייערער חשוב'ער
אויך די הויז מיט די מעבל און אלע ווערטער ווייטער ,און גארנישט טון
איד.
אנדערע זאכן וואס מ'האט צוגעגרייט אנטקעגן מיין ווילן.
פאר מיר זאל זיין פאר די פארפאלק .דו ווי איך הער זיינע ווערטער ,ווערט
וְא ָנֹכיִ עָפ ָר וָאֵפ ֶר ביסט דאך געווען ווי א פאטער צו איר, מיין הארץ פיל מיט פרייד ,און איך זיך די
וועסטו ווייטער זיין א פאטער צו איר, פאסיגע ווערטער וואס ארויס צו זאגן
און פאר מיר וועט שוין דער באשעפער
וואס איז שוין זארגן".
פון מויל ,אים צו לאזן וויסן אז ער וועט
זיך מוזן שיידן פון זיין כלה ,ווייל זי איז
א מענטש? צוריק צום אלטן
שוין א כלה צו א צווייטן בעפאר זי איז
אריינגעקומען אין אונזער שטוב.
איך נעם זיך זאגן פאר מיין זון" ,וויסן
ווי איך האב געהערט די ווערטער
און צום לעצט ,האבן מיר דאך געלערנט זאלסט מיין געטרייער זון ,אז אלעס
פון מיין זון האט דאס זייער דערפריידט
פאריגע וואך אין די סדרה אז אברהם ווערט געפירט פון הימל ,דיין כלה וואס
מיין הארץ .איך האב גלייך געלאזט רופן
אבינו האט געזאגט 'ואנכי עפר ואפר'. האט געוואוינט ביי מיר אין שטוב איז
די כלה ,און איר געלאזט וויסן אז איר
יא ,דער גרויסער הייליגער אברהם אבינו נישט דיין באשערטע פון הימל ,זי
ערשטער חתן געפונט זיך דא.
וואס איז געווען דער ערשטער מאמין איז שוין געווען א כלה בעפאר זי איז
און מפרסם געווען אלקותו יתברך אויפן דערווייל האבן מיר גענומען אריינגעקומען אין אונזער שטוב ,און
וועלט ,האט נאכאלץ געפילט ביי זיך אז דעם ערשטן חתן ,מען האט אים דא איז איר שטר תנאים מיט וועמען
ער איז גארנישט מיט נישט .נו ,וואס ארומגעוואשן ,אנגעטון שיינע נייע זי איז געווען א כלה מיט עטליכע יאר
זאלן מיר דען זאגן.... קליידער ווי א חתן דארף גיין אנגעטון, צוריק בעפאר מ'האט איר געפאנגען .זי
אט ליינט א שיינע מעשה מיטן און ווי נאר די כלה האט אים געזען איז טאקע געפאנגען געווארן און איך
הייליגן בעש"ט ,וואס ברענגט ארויס האט זי גע'חלש'ט .מ'האט איר גלייך האב איר אויסגעלייזט ,אבער מיט דעם
וויאזוי א מענטש איז באמת גארנישט, דערמונטערט ,און זי האט זיך שטארק אלעמען איז זי נאך אלץ געבינדן צו איר
עפר ואפר כפשוטו. געפריידט זיך צו טרעפן מיט אים .עס ערשטן חתן דורך די תנאים .דעריבער
האט נישט גענומען קיין לאנגע צייט, מיין זון בעט איך דיר אז דו זאלסט
ביז צוויי וואכן האט מען געשטעלט מיט דיין גאנצן הארצן זיין באוויליגט
צדקה מיט גאוה חופה וקידושין פאר די חתן און כלה, אפצולאזן די כלה כדי זי זאל קענען
אין די צייטן פון דעם הייליגן בעל- און זיי זענען געזעצן ביי מיר אין שטוב פרייערהייט צוריקגיין צו איר ערשטע
שם-טוב הק' ,האט אין א געוויסער און געוואוינט דארט פאר עטליכע יאר חתן וואס מיר האבן יעצט געטראפן
שטעטל געלעבט א גרויסער גביר .דער ווי אייגענע קינדער. ווער דאס איז .און נישט נאר דאס ,נאר
גביר איז געווען א גרויסער בעל-צדקה, מיט די צייט זענען זיי אוועק פון אויך די אלע קליידער און צירונגען וואס
ווער ס'איז אריין צו אים אין הויז א דאנען וואוינען אין אן אנדערע שטאט, מ'האט פאר איר צוגעגרייט זאל בלייבן
51
קיין געשמאקער ריח פון די געלט ".און הענט ,און אז ער האט שוין יענעם טאג הונגעריגער איז ארויס א זאטער ,מיט
האט געפרעגט דעם משולח פון וועמען געטון די און יענע גוטע זאכן ,און אזוי א פיינע נדבה דערצו .ווער עס האט זיך
ער האט דאס באקומען .דער משולח ווייטער ,ווי זיין שטייגער איז געווען. גענויטיגט אין א גמילות-חסד האט עס
האט דעם בעש"ט דערציילט ,אז ער דער משולח האט ביי אים גענומען באקומען פונם גביר מיט א פריינטליכן
האט דאס באקומען פון יענעם גביר. די נדבה און ער האט צוגעוואונטשן, פנים .און אויב האט עמיצער געדארפט
"ס'איז א רחמנות אויף יענעם איד", אז דער אויבערשטער זאל אים העלפן האבן פון אים סתם א טובה ,האט אים
ער זאל קענען ווייטער טון צדקה און דער גביר דאס גערן געטון.
האט דער בעש"ט געזאגט" .אין הימל
איז געווארן א קטרוג צוליב דאס וואס מעשים-טובים מיט א ברייטער האנט. נאר איין שוואכקייט האט דער גביר
זיין עשירות האט אים אריינגעבראכט דער משולח איז געווען פון די צדיקים געהאט; ער איז געווען א בארימער ,ער
אין גאווה ,און מ'וויל ביי אים צונעמען נסתרים פון דעם בעל-שם-טוב ,דורך האט ליב געהאט זיך צו בארימען מיט
זיין גאנצע עשירות ,סיידן ער וועט וועלכע דער בעש"ט פלעגט דורכפירן די אלע גוטע מעשים טובים וואס ער
תשובה טון .מ'דארף אים העלפן". פארשידענע ענינים שטילערהייט ,אז פלעגט טון.
קיינער זאל נישט וויסן דערפון .ווען ער אז עס איז אריינגעקומען צו אים
דאן האט דער בעש"ט געזאגט פאר
האט זיך צוריקגעקערט צום בעל-שם- א משולח קלייבן געלט פאר א ישיבה,
זיין משולח ,אז ער זאל צוריקפארן צו טוב און האט אויפן טיש אוועקגעלייגט פלעגט ער אים געבן א שיינע נדבה,
יענעם גביר ,און זאל נישט פארלאזן זיין די געלט וואס ער האט אנגעזאמלט, אבער דערביי פלעגט ער זיך בארימען
הויז ביז ער וועט ווערן אויסגעהיילט פון האט ער אין א באזונדער טיכל אויך אז ער האט מיט אפאר טעג פריער
זיין מיאוס'ער תאווה צו גאווה. אוועקגעלייגט דעם גביר'ס נדבה, געגעבן א משולח אזא נדבה פאר אן
"אז ער וועט זיך נעמען בארימען וועלכע איז טאקע געווען די גרעסטע אנדער ישיבה ,אבער ער געבט מיטן
מיט זיין עשירות ,זאלסטו אים וואס ער האט פון עמיצן באקומען. פולן הארצן.
איבערהאקן די רייד און זאגן ,אז מ'וועט דער בעש"ט האט געווארפן א בליק איז אריינגעקומען אן ארעמער
נאך שמועסן "...האט אים דער בעש"ט אויף דאס טיכל מיטן געלט און האט קרעמער בעטן א גמילות-חסד ,פלעגט
אנגעזאגט" .און אזוי כסדר ,ביז ער זיך פארטראכט .דאן האט ער א זאג ער א צופרידענער א זאג געבן "דאס איז
וועט אויפהערן זיך צו בארימען". געטון" :עס טראגט זיך עפעס נישט שוין היינט די דריטע מצוה וואס דער
אויבערשטער האט מיר צוגעשטעלט"..
אדער ענליכע ווערטער .אט אזא תאווה
האט ער געהאט צו גאווה .און האט
אפילו נישט געפילט ווי מיאוס און נישט
שיין דאס איז.
דער בעש"ט וויל העלפן
דעם איד
אין א געוויסן טאג איז צום גביר
אריינגעקומען א איד א דורכפארער .ער
האט דעם גביר געזאגט אז ער קלייבט
געלט פאר אן ענין פון "פדיון שבויים",
אויסצולייזן אן ארעמען קרעטשמער,
וועמען דער פריץ האט אריינגעזעצט
אין תפיסה ,ווייל ער האט די ארענדע
נישט געקענט באצאלן.
דער גביר האט אים געגעבן א שיינע
נדבה ,און דערביי אים געזאגט ווי
געשמאק ס'איז פאר אים צו געבן אויף
צדקה און גמילות-חסדים ,קיינער גייט
נישט ארויס פון זיין הויז מיט ליידיגע
52
טיי .דער גובערנאטאר האט אבער גרויסע געשעפטן און אונטערנעמונגען
נישט באוויזן אויסצוטרינקען דאס פאר דער מלוכה ,ער האט וועלדער,
יעצט בין איך מיד..
גאנצע גלאז טיי ,ווען ער איז פלוצלונג פעלדער ,מילן אא"וו. דער משולח איז געקומען צום
געפאלן א טויטער. ווידער האט אים דער משולח גביר ,און דער גביר האט אים ווידער
"דו האסט פאר'סמ'ט דעם איבערגעהאקט די רייד" :מ'וועט נאך פריינטליך אויפגענומען ,און געפרעגט
גובערנאטאר!" האבן די באגלייטער שמועסן"... אויב עס פעלט אים נאך אויס געלט
אויסגערופן מיט גרויס צארן" .דו צו דער נוטיגער סומע פאר דעם ענין
אין אוונט צו וועטשערע ,האט
וועסט טייער באצאלן פאר דעם!" פון "פדיון שבויים" .דער משולח האט
זיך דער גביר ווידער נישט געקענט
אים געענטפערט ,אז ער איז דאס מאל
געשמידט אין קייטן האט מען דעם איינהאלטן ,און האט צו זיין גאסט
נישט געקומען בעטן געלט ,נאר ער וויל
גביר אוועקגעפירט ,און מ'האט אים געזאגט" :יעדן טאג זאגן מיר ביים
געשטעלט צו א געריכט .דער געריכט זיך אויסרוען אביסל פון וועג.
דאוונען -והעושר והכבוד מלפניך –
האט אים געפינען שולדיג אין מארד עשירות און כבוד איז ביים אויבערשטן "וועל איך דאך קענען פראווען
און האט אים פאר'משפט צם טויט אין די הענט .אוודאי אזוי ,אוודאי, די מצוה פון הכנסת אורחים!" האט
דורך הענגען. אבער עס פאלט מיר איין א געדאנק, זיך דער גביר דערפריידט ,און האט
קען דען אמאל זיין די מציאות ,אז איך אנגעהויבן דערציילן ווי שטארק ער
האט ליב די דאזיגע מצוה...
א וואנדערער אויפן זאל מיטאמאל פארלירן מיין 'גאנצע'
עשירות און כבוד? טאמער חלילה דער משולח האט זיינע ווערטער
אויוון ברענט אפ א וואלד ,אדער א מיל, איבערגעהאקט ,און געזאגט אז איצט
אט שטייט ער שוין ביי די תלי', האב איך דאך נאך וועלדער און מילן איז ער מיד פון וועג ,און מ'וועט נאך
און דער הענגער איז גרייט דורכצופירן און מיאנטקעס ,און"... שמועסן וועגן דעם.
דעם טויט אורטייל .פלוצלונג האט דער משולח האט אים ווידער ווען זיי האבן זיך געזעצט צום
אויסגעבראכן אן ערד-ציטערניש... נאך "מ'וועט איבערגעהאקט: טיש עסן ,האט דער גביר גענומען
די הייזער ארום האבן זיך גענומען שמועסן ...איצט בין איך מיד ,מ'דארף דערציילן ווי דער אויבערשטער האט
וואקלען ,פלאמען האבן ארומגעכאפט גיין שלאפן". אים מצליח געווען ,און אז ער פירט
די הייזער ארום .עס איז געווארן א דער גביר האט דעם אורח געגעבן
פאניק ,מענטשן האבן גענומען שרייען א פיינעם צימער ,און איז אליין אוועק
און לויפן. צו זיך אין שלאפצימער און האט זיך
אין דעם גאנצן טומל האט מען געלייגט שלאפן.
פארגעסן וועגן די תלי' ,און דער גביר
האט זיך אויסגעמישט מיטן המון עם
און איז ענדליך אנטלאפן וואו די פיס
דו וועסט טייער באצאלן!
האבן אים געטראגן. אינעם שלאף חלומ'ט זיך דער גביר,
ווי לאנג ער איז געלאפן האט דער אז ער הערט א קלאפ אין טיר.
גביר נישט געוואוסט ,אבער ענלדיך ער איז אראפ פון בעט ,ער האט
איז ער אנגעקומען אין א דארף. אויפגעעפנט די טיר ,און האט דערזען
פלוצלינג האט ער באמערקט א הויז פאר זיך דעם גובערנאטאר מיט א
מיט א מזוזה אויף דער טיר ,און איז גאנצער סוויטע באגלייטער.
אריינגעגאנגען אין הויז. זיי זענען פארבייגעפארן זיין
אין שטוב האט ער געטראפן א הויז ,האט אים דער גובערנאטאר
אידענע מיט קינדערלעך ,דער בעל- פארציילט ,און ער האט באשלאסן צו
הבית איז נישט געווען אינדערהיים .די אפשטאטן ביי אים א באזוך און זיך
אידענע האט דעם אויסגעמאטערטן דערווארעמען מיט א גלאז טיי .אגב
אורח געגעבן עפעס איבערצובייסן, האט ער מיט אים צו רעדן וועגן א
און דערביי זיך גענומען אויספרעגן, וויכטיגע געשעפטלעכע ענין.
ווער ער איז און פון וואנעט ער קומט. דער גביר האט גערן אויפגענומען
דער גביר האט מורא געהאט צו די חשוב'ע געסט ,און האט דעם
זאגן ווער ער איז ,האט ער געזאגט אז גובערנאטאר אליין דערלאנגט א גלאז
53
א וויילע איז ער געבליבן ליגן אין זיין ווייב" .עס טומלט זיך אין שטאט ער איז א פארבייגייער ,א וואנדערער,
בעט און האט דורכגעלעבט דעם בייזן מיט דעם גביר וואס איז אנטלאפן פון און ער זוכט צו פארדינען זיין ברויט
חלום מיט א שוידער .עס האט שוין דער תלי' .ספעציעלע פאליציאנטן מיט סיי וואספארא ארבעט עס מאכט
גענומען טאגן ,ער איז אראפ פון בעט, מיט הונט זענען אנגעקומען און זיך ,און אפשר וואלט ער אויך דא
געוואשן נעגל-וואסער ,זיך אנגעטון, מ'האט אויסגערופן אין אלע גאסן אז געקענט געפינען עפעס אן ארבעט צו
און איז ארויס אין גאסט-צימער. ווער עס וועט ברענגען א ידיעה וועגן פארדינען זיין ברויט.
דארט האט ער שוין געפינען דעם דעם אנטלאפענעם פארברעכער, די דארפס-אידענע האט אים
משולח ,וועלכער איז ארומגעגאנגען וועט באקומען א גרויסע באלוינונג געענטעפרט ,אז איר מאן פארנעמט
און האט אונטערגעזונגען "לבד פון דער מלוכה .מ'האט אויך געוויזן זיך מיטן פירן האלץ אין שטאט ,און
הנשמה הטהורה "..צוגרייטנדיג זיך צום אן אנגעצייכענטן בילד ווי דער אז ער דארף טאקע אינגיכן אהיים
דאווענען. פארברעכער זעט אויס .ווען איך קען קומען .מסתם וועט ער זיין צופרידן
פאקן דעם חברה-מאן ,וואלטן מיר שוין אז עמיצער זאל אים צוהעלפן אין דער
דערזעענדיג דעם גביר ,האט צו אים געווען באזארגט מיט פרנסה כיד המלך
דער משולח געזאגט" :און איצט ,אויב שווערער ארבעט .דערוויילע האט זי
ביז די הונדערט און צוואנציג יאר!" געזאגט דעם אורח – דער גביר – ער
איר ווילט ,קען מען שמועסן"...
דער גביר הערט זיך צו אויפן אויוון, זאל ארויפקריכן אויפן אויוון און זיך
"מה נאמר ומה נדבר ,איך האב שוין און איז פארציטערט געווארן... אנווארעמען ביז דער מאן וועט קומען.
איינמאל געהאט א שמועס!" האט
'דא בין איך א פארפאלענער ',האט דער גביר האט טאקע אזוי געטון.
אים דער גביר געענטפערט ,און האט
ער געטראכט צו זיך' .איך מוז וואס די ווארעמקייט איז זיך צוגאנגען איבער
אים דערציילט זיין חלום מיט אלע
שנעלער אנטלויפן פון דאנעט'. אלע זיינע גלידער ,און כאטש דער
שוידערליכע פרטים ,ווען טרערן האבן
ער האט זיך קוים דערווארט ביז אויוון איז געווען הארט ,האט ער נאך
זיך געגאסן פון זיינע אויגן.
דער דארפסמאן און זיין ווייב זענען קיינמאל נישט געהאט אזא הנאה פון
איצט האט אים דער משולח ענדליך געגאנגען שלאפן .אינמיטן נאכט איז ער זיין געלעגער ,אפילו ווען ער פלעגט
דערציילט זיין שליחות" :זיי וויסן אז שטילערהייט אראפגעקראכן פון אויוון זיך לייגן אין זיינע ווייכע פערענעס און
דער בעל-שם-טוב הקדוש האט מיך און האט זיך ארויסגעשארט פון שטוב. קישנס אין זיין גבירישער היים ..ער
געשיקט אהער דיר צו העלפן ווערן האט באלד איינגעדרימלט.
ער האט ווידער גענומען לויפן וואו
א בעל-תשובה .דאס וואס מ'האט
די פיס האבן אים געטראגן .ער איז
דיר באוויזן אין חלום ,האט דאך
געקענט פאסירן גענוי אזוי אין דער
געלאפן און איז געפאלן ,און ווידער הלוואי ווען איך קען אים
ווירקליכקייט .איצט פארשטייסטו
געלאפן ,עס האט זיך אים שטענדיג
געדאכט אז מ'לויפט אים נאך ,און אט
ווען כאפן...
שוין דעם פשט פון "והעושר והוכבוד אט כאפט מען אים און מ'פירט אים עס האט נישט לאנג געדויערט ביז
מלפניך" ,אלץ איז דאך א מתנה פון דעם ווידער צו דער תלי'... דער דארפסמאן איז אהיים געקומען.
אויבערשטן ,איז מיט וואס קען זיך א זיין ווייב האט פאר אים צוגעגרייט דעם
א פארצווייפלטער לויפט ער מיט
מענטש בארימען?"..... טיש צום עסן ,און דערביי האט זי דעם
די לעצטע כוחות ,עס נעמט זיך
ס'איז איבעריג צו זאגן ,אז דער גיסן א שלאקס-רעגן און ער ווערט מאן דערציילט אז עפעס א בעטלער
גביר איז פון דאן אן פולשטענדיג דורכגעווייקט .עס ווארפט אים אין איז געקומען מיט אפאר שעה צוריק און
אויסגעהיילט געווארן פון זיין קעלט און אין היץ. זי האט אים געגעבן עסן און האט אים
בארימעריי-קרענק .ער האט ווייטער געהייסן גיין שלאפן אויפן אויוון" .ער
פלוצלונג דערזעט ער פאר זיך דעם
געטון ,און נאך מער ,צדקה און מעשים וואלט געוואלט דיר ארויסהעלפן אין
משולח ,ער פאלט צו אים צו און בעט
טובים ,אבער קיין איין ווארט פון דיין ארבעט און פארדינען זיין ברויט",
זיך רחמים" :ראטעוועט מיך!!!"
בארימעריי איז נישט אריבער זיינע האט זי צוגעגעבן.
ליפן ,און איז אים אפילו אין געדאנק דער גביר האט זיך דערווייל
נישט איינגעפאלן ,ער האט געטון אלע יעצט קען מען שמועסן... אויפגעכאפט און האט זיך צוגעהערט
גוטע זאכן מיט דער גרעסטער עניוות ביי דעם פונקט האט זיך דער גביר צום שמועס.
און האט זיך ספעציעל אפגעגעבן מיט אויפגעכאפט פון זיין בייזן חלום, "הער זיך צו א מעשה נורא ",האט
צדקה בסתר. באגאסן מיט א קאלטן שווייס.... דער דארפסמאן גענומען דערציילן
54
ן נאנט צום
ב יי
א ז
ש
ט
ע
?
לס
פער
ווי
התבודדות!
מיט וואס די עצה
טויזנטער פון גרויס
אידן ארום ביז קליין
די וועלט מהמוהר"ן
דערקוויקן מברסלב
זיך שוין זצוק"ל
פוסק הדור בעל שבט הלוי זצ"ל
55
מתיקא כדובשא
י .אריק
לא תקח אשה לבני מבנות הכנעני
האט ער פארשטאנען איר צדקות אן א שיעור אברהם אבינו האט געבעטן מיט רעכט
און ער איז תיכף געלאפן צו איר פון אליעזר זיין געטרייען קנעכט
לכאורה אויב ער האט געזען אזא נס ער זאל זוכן פאר יצחק א שידוך כדבעי
האט ער שוין געהאט אין איר אינטערעס א מיידל וואס זאל זיין פאר אים ראוי
און געקענט תיכף צום שידוך צוטרעטן ער האט געמוזט צוזאגן און שווערן אפילו
פארוואס האט ער אביסל וואסער געבעטן נישט צו נעמען פון די כנענ'ישע טעכטער
חלילה
ענטפערט דער ישמח ישראל אז אפילו נאכ'ן
זען אברהם אבינו האט אים געוואונטשן הצלחה
אז פאר רבקה זענען נסים געשען ער זאל טרעפן א שידוך דווקא פון די משפחה
האט ער נאך געוואלט מאכן זעכער לכאורה דארף מען פארשטיין די סברא
ווייל "מדות טובות" איז נאך העכער בתואל איז געווען אן עובד עבודה זרה
און זעענדיג אז זי איז גומלת חסדים און מיט וואס טוט זיין משפחה בעסער זיין
קען מען שליסן דעם שידוך כי זה כל האדם ווי די משפחות פון בנות כנען
מדות טובות איז דער יסוד ענטפערט דער "כלי יקר" א הסבר א קלארע
אן דעם קען אלעס גיין באנקראט אמת זיי זענען געווען עובדי עבודה זרה
צדיקים האבן געזאגט בהשכל ודעת זיי האבן געהאט דעות כוזבות באשטימט
עס איז גרינגער צו לערנען גאנץ ש"ס זייער אמונה איז געווען פארקרומט
ווי אויסצוארבעטן איין מדה אבער דאס קען מען לטובה איבערקערן
דאס איז שוין א שווערע נקודה מ'קען זיי מסביר זיין און אויפקלערן
דער רבי ר' אלימלך אין צעטיל קטן ווידער ביי די כנעניות איז אנדערע נקודות
טוט פאר יעדן איד ראטן זיי האבן געהאט פארדארבענע מדות
ווען מען האט א שלעכטע נאטור וואס דאס גייט אריבער צו די קינדער בירושה
זאל מען 40טעג ארבעטן ביז גאר און עס שטערט זייער צו די קדושה
און טון אלעס פונקט פארקערט מדות רעות זענען גאר געפערליך
דאס האט א גרויסע ווערט מען קען נישט אויפשטעלן דורות ערליך
און צוביסלעך וועט מען מיט סייעתא דשמיא מיר זעען ווען אלעזר האט רבקה'ן געטראפן
פאררעכטן אלע מדות אין די רייע איז ער איר תיכף אנטקעגן געלאפן
און זוכה זיין זיך צו היטן פון אן עבירה זאגט רש"י אז אליעזר'ן האט באנומען
בין אדם למקום און בין אדם לחבירו אז די וואסער איז איר אנטקעגן געקומען
56
ווער
די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך:
לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם #225
020 39 815 815 #5
געדענקט?!
ווער
אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס
Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN
שיקן אן אימייל צו:
ווער געדענקט
sbsvergedenkt@gmail.com
אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן
אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם געדענקט?!
ענטפער פון ווער געדענקט #224
די הערליכע בילד איז פון די שמחת
החתונה פון הרה"ח ר' משה אפרים שנעק
ז"ל ,וועלכער האט חתונה געהאט מיט די
טאכטער פון ר' עמרם יוסף ברוין.
די חתונה איז פארגעקומען אין חודש תמוז
תשכ"ז ,אינעם אשל זאל ביי מענאר האוז.
מען דערקענט אויפן בילד:
)1הגה"צ ר' הערשל דיימאנט זצ"ל –
ר"י מתיבתא
)2הרה"ג ר' משה דייטש ז"ל
)3הרה"ח ר' חיים ישעי' שווארץ ז"ל
)4הרה"ח ר' אליעזר דוד שנעק ז"ל
)5דער חתן הרה"ח ר' משה אפרים שנעק ז"ל
)6הרה"ח ר' משה מרדכי לעבאוויטש ז"ל
)7הרה"ח ר' שלמה שטראה ז"ל
)8הרה"ח ר' יהושע מרדכי דיימאנט ז"ל
)9הרה"ח ר' בערל דיימאנט הי"ו
)10הרה"ח ר' זלמן מאטיאש ז"ל
)11הרה"ח ר' חיים ארי' שנעק הי"ו
)12הרה"ח ר' דוד שפיטצער ז"ל
א דאנק פאר ידידנו הרה"ח ר' ישעי' גראס הי"ו פארן אונז צושטעלן דעם שיינעם בילד )13הרה"ח ר' שלמה גערטנער ז"ל
)14הרה"ח ר' יעקב זאב באלל הי"ו
57
שיקט אריין אייער בריוו צו:
Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN
ואלין מליא Fax: 020 3670 3882
Tel: 020 39 815 815 Ext. 6
Email: sbsbriven@gmail.com
אין ביהמ"ד צו "צאלן שכ''ל פאר מיינע קינדער"? אלע דורות זענען געווען מען דארף נישט זיין ביז אזוי שפעט!
קאסעס און קופת הקהל צו צוהעלפן פאר די ארימע אידן אין שטאט ,און לכבוד שבת בשבתו
דאס איז די ארבעט פון א פאנדרעיזער .ליידער פירן זיך היינט די מוסדות
איך שרייב אין נאמען פון זייער אסאך עלטערן וואס האבן ב"ה גרויסע
ווי א ביזנעס ,און מען האט פארגעסן די ציל פונעם מוסד :צו מחנך זיין די מיידלעך וואס גייען צו תנאימ'ס פון חבר'טעס.
קומענדיגע דורות!
עס איז א מורא'דיגע עוולה אז מיידלעך זאלן זיין אין גאס אזוי שפעט ווי עלף
ישר כח פארן אריינלייגן מיין בריוו אזייגער ביינאכט און שפעטער!
מיטן האפענונג אז עס וועט עפעס אויפטון
חשוב'ע עלטערן ,לאמיר מאכן א סטאפ צו דעם! מיידלעך זאלן נאר זיין
()- ביי א תנאים פון א חבר'טע די ערשטע שעה וואס מען רופט .דאס איז פון
8:30ביז 9:30און נישט לענגער .עס פעלט נישט אויס ,עס האט נישט קיין
געניאלע געדאנק פאר די זויערטייג חלות טעם" ,קיינער" דארף עס נישט ,און עס איז אוודאי נישט קיין טובה פאר די
לכבוד מערכת שבת בשבתו מיידלעך.
ברשותכם וויל איך מיטטיילן א געדאנק וואס איך האב געטון מיט מיינע ביטע עלטערן האט רחמנות פאר יעדנ'ס טובה און שטייטס פעסט אויף די
סאוערדאו חלות וואס איך פארקויף שוין איבער א האלבע יאר אין א טויש ,אזוי וועט דאס קענען ארבעטן מיטן אויבערשטנ'ס הילף.
רייע געשעפטן ווי אויך זענען דא מענטשן וואס קויפן עס דירעקט ביי מיר הצלחה רבה
(הנקרא ר' מיילעך'ס חלות) ,וואס איך קלער אז מענטשן וועלן הנאה האבן ש.י.מ.
עס צו הערן און עס קען זיין א גוטע געדאנק אויף נאך ענליכע זאכן.
כידוע איז פארהאנען א מנהג צו הענגען פירות ,מעל ,אויל און נאך אינם האט רחמנות אויף די טענענטס
סוכה .דער מקור פונם מנהג איז א ברייתא ,געברענגט אויף עטליכע ערטער לכבוד די רעדאקציע פון שבת בשבתו
אין ש"ס ,ביניהם סוכה דף י ,.וואס מיט דעם באשיינט מען דעם סוכה. איך קען שוין פשוט נישט שווייגן!!!
האב איך געקלערט אז היות איך לאז אלץ איבער א שטיק טייג פון איין אין די גאנצע וועלט פראבירן אלע רבנים און עסקנים צו טון וואס זיי קענען
מאל באקן ,וואס מיט דעם בין איך מחמיץ דעם טייג פארן קומענדיגע מאל כדי נידעריג צו מאכן די הויכע דירות פרייזן וואס די לענדלארדס הייבן
(דערפאר איז עס זויערטייג חלות) ,האב איך אריינגעלייגט מעל ,אויל און טאג טעגליך ווי באקאנט פאר יעדן ,אבער אזוי ווי דא אין לאנדאן איז נאך
האניג פון נוי סוכה אינעם טייג .אזוי ארום וועלן מיינע חלות ענטהאלטן דערווייל גארנישט געטון געווארן דערצו ,געשעט עס אז יעדער וואס האט
שיירי מצוה א גאנץ יאר (אדער עכ"פ ביז פסח). נאר געלט קען טון וואס ער וויל ,בעטן וויפיל רענט עס לאזט זיך און זיין א
דאס אויסמישן איין מצוה מיטן אנדערע האט אויך א קלארע מקור טאקע פוסע על ראשי עם קודש ,ואין פוצה פה ומצפצף.
ביי הלכות שבת ,וואס מען מישט אויס דעם וויין פון קידוש מיט דאס וואס "יעדער" ווייסט אז דא אין לאנדאן זענען די דירות פרייזן מער ווי מען קען
בלייבט אינעם פלאש ,כדי צו קענען מקיים זיין מצות הבדלה (און ברכת דערהייבן .פאר א קליין צוקראכטע לעכל אויפן דריטן שטאק אן קיין ליפט
המזון) אויף די שיירי מצוה. בעט מען אלפים חודש'ליך! פון וואו זאל א יונגערמאן נעמען די געלט
ואגב ,אז איך האב שוין דעם פענע אין האנט ,וועל איך זיך אייסערן נאך דערפאר?! די געהאלט וואס מען צאלט פאר די איינגעשטעלטע אין די
א קורצע מינוט .ב"ה כהיום יום קען איך זאגן אז מיינע סאוערדאו חלות מוסדות זענען פיאסטערס וואס קלעקן קוים אויף אייער און קארטאפל,
זענען די געשמאקסטע אין שטאט ,כה יתן השי"ת וכה יוסיף כח אויף וואס די פרייזן אין די געשעפטן הייבן זיך אויך כסדר.
ווייטער .אבער עס האט געדויערט צייט און מיה אנצוקומען צו דעם פונקט. ב"ה דא אין לאנדאן צאלט די רעגירונג זייער שיין פאר די דירה געלט ,דאפלט
מען האט געדארפט כסדר מאכן קליינע שינויים אינם רעסעפי ,פראבירן אדער נאך מער ווי אנדערע פלעצער ,אויב אזוי פארוואס דארפן די בעה"ב
אנדערע טעכניקן ,און זיך לערנען ווי יעדע סארט מעל און יעדער סעזאן ארויסצאפן די ביסן פון מויל פון די חשוב'ע יונגעלייט וואס הארעווען על
אפעקטירט דאס פראדוקט .דאס קען אויך זיין א לימוד פאר מענטשן אז התורה ועל העבודה צו צולייגן נאך אפאר הונדערט פונט א חודש?
קיין שום זאך געשעט נישט פון זיך אליינס ,נאר מען דארף משקיע זיין צייט זאלן אלע זיך אפלערנען פון הרה"ח המפורסם הרבני הנגיד ר' שמואל
און כח צו זען גינסטיגע רעזולטאטן. בנימין אליעזר בערגער ז"ל ,וואס האט קיינמאל נישט געהעכערט די פרייזן
אבער אזוי עס האט ווי געזאגט גענומען צייט אנצוקומען צום היינטיגן אויף זיינע דירות מער ווי די רעגירונג צאלט ,די זכות טוט אים אוודאי
געשמאקע רעסעפי ,טו איך זיך דא ווענדן צו מיינע געטרייע קונים ,אז אויב ביישטיין לעולמי עד.
עמיצער האט אמאל געקויפט א חלה און עס איז נישט געווען אינגאנצן לויט איך וויל בעטן א.ז - .דער שרייבער פונעם בריוו אין מועד במועדו וועלכער
אונזער הויכע סטאנדארט ,זאל ער זיך ביטע ווענדן צו מיר ביזן קומנדיגן האט בארעכטיגט די בעלי בתים אז זיי מעגן בעטן וויפיל זיי ווילן -ער זאל
שב"ק (תולדות) ,און איך וועל בל"נ אפגעבן א פרישע חלה אומזיסט. מיר ברענגען איין רב וואס האט אים געגעבן א הסכמה אויף זיין בריוו ...חז"ל
ייש"כ פארן אריינשטעלן מיין בריוו. זאגן אונז שוין דעת בעל הבית היפך דעת תורה.
מיילעך לנדא איין ווארט פארן ענדיגן וואס מען קען נישט שטיל בלייבן דערויף; ווי לאזט
07734-652-560 מען ביליג מאכן עלטערן וואס מוטשען זיך צו צאלן שכ''ל צו גיין קלעטערן
58
59
פרשת
שרה חיי
ת
שפ"ז
למען תספר
דער שדכן קומט אריין .א גוטן ר' שמעלקא. טייערע לעכטיגע קינדערלעך!
יא ,א גוטן אייך. ס'שטייט אין די וואכעדיגע סדרה ,אז אברהם האט געשיקט זיין
איך וויל אייך אנטראגן זייער א געראטענער בחור ,אזא הערליכע קנעכט אליעזר זאל גיין זוכן א שידוך פאר זיין זון יצחק .שטייט אין
דימאנט וואס וועט זיכער פאסן פאר דיין פערעלע. פסוק ,ויאמר אברהם אל עבדו זקן ביתו – אברהם האט געזאגט פאר
אליעזר גיי זוך מיר א גוטן שידוך פאר מיין זון יצחק .און ווי מען זעט
נו ,ווער איז שוין די דיאמאנט? יעדן טאג קומט מען דאך אנטראגן
גוטע שידוכים. סוף סדרה ,אוי איז דאס געווען א גוטע שידוך אז מען האט געטראפן
רבקה ,און יצחק און רבקה האבן חתונה געהאט און פון דעם האט זיך
יא ,אבער ר’ שמעלקע דאס איז שוין זיכער די ריכטיגע שידוך ווייל ווייטער געצויגן די גאלדענע קייט.
דאס איז א זון פונעם גרויסן גאון דער גרויסער רב פון שטאט פויזנא
ר’ בצלאל. וועלן מיר פארציילן א שיינע מעשה וועגן א שידוך.
ר’ בצלאל האט דאך פיר זון ,דער יונגסטער ,מיטן נאמען ר' לייב, אין דעם יאר ה’ אלפים רצ"ה ,פאר פיר הונדערט צוויי און ניינציג
ער איז יעצט אויף די רייע ,ער איז טאקע נאך פופצן יאר אלט אבער א יאר צוריק ,איז געווען אינעם שטאט ווירמייזא אין דייטשלאנד
ער שמ’ט פאר אן עילוי ,פאר אזא דיאמאנט ,ער לערנט ביים גרויסן גביר מיטן נאמען ר’ שמעלקא רייך.
הייליגן מהרש"ל אין פוילן ,ער וועט זיין ממש איינמאל זיצט ר' שמעלקא ביי זיך אין
די פאסיגסטע שידוך פאר דיין בת יחידה. שטוב ,ער האלט אינמיטן לערנען זיינע
ר’ שמעלקא איז זייער איבערראשט וויכטיגע שיעורים און פון צייט צו צייט
געווארן פון די שיינע שידוך ,און האט אויפן פלעגן אריינקומען ביזנעסלייט ,און געמאכט
פלאץ אריבערגעשיקט א שליח מען זאל גיין גוטע געשעפטן .און אזוי יעצט אויכעט;
ברענגען דעם בחור. איינער קלאפט אויף זיין טיר.
אין ממש געציילטע טעג האט מען יא ,ווער איז דא?
געשלאסן די שידוך "מזל טוב" און ער האט א שדכן איז דא.
צוגעזאגט אסאך געלט פאר נדן אז דער חתן אוהה ,א שדכן ,יא יא.
זאל קענען זיצן און לערנען פאר לאנגע יארן. זייט זיין טאכטער איז געווארן אין די
די צייט פון די חתונה איז געווען יארן הערט מען דאך נישט אויף צו קלאפן
אפגעשמועסט אז עס וועט זיין אין דריי די גאנצע צייט ,א שדכן פון דא ,א שדכן
יאר ארום ווען דער חתן וועט ווערן אכצן, פון דארטן .ר’ שמעלקא האט געהאט א
בן שמונה עשרה לחופה ,אזוי שטייט אין די געראטענע בת יחידה מיטן נאמען פערעלע,
משנה מסכת אבות פרק ה' משנה כ"א ,ביי די פערעלע כשמה כן היא זי איז טאקע
די אכצן האט מען חתונה ,איי פארוואס האט געווען א פערל און פאר איר האט מען געזוכט
ער אים גענומען אזוי פרי? אמאל פלעגט מען א דיאמאנט ,איינער וואס זאל באלייכטן די
טון אזוי ,מען פלעגט שוין מאכן אפילו ביי וועלט מיט זיין תורה ,אן ערליכער בחור ,א
די צען יאר א שידוך ווייל מען האט נישט דער אידישער קווארטל אין ווירמייזא בחור ווי עס דארף צו זיין.
60
שרייבט אים אזוי: געוואלט אז א צווייטער זאל עס אויסכאפן
איך גיי חס ושלום נישט צושטערן די האט מען געמאכט וואס פריער די שידוך,
שידוך צוליב געלט ,און איך האף און איך בעט אזוי האט מען שוין געשריבן א תנאים און
ביים אויבערשטן אז דער באשעפער זאל דיר מען קען שוין נישט אוועקכאפן ,און ביי
העלפן .טאמער דער מחותן ר’ שמעלקא וויל די אכצן האט מען חתונה געהאט ,עס איז
טון א צווייטע שידוך וואס געפעלט בעסער געווען אזעלכע וואס האבן חתונה געהאט
פון מיר בין איך מסכים אויפצוגעבן און איך פריער אויך .על כל פנים דא האט מען געהאט
וועל מיר שוין טרעפן א צווייטע שידוך. אפגעשמועסט אז ביי די אכצן דעמאלט וועט
רש''י הקדוש'ס פארלערנען צימער אין ווירמייזא-
אבער טאמער דער מחותן איז מסכים צו דייטשלאנד -פון אינעווייניג
זיין די גרויסע חתונה.
גיין ווייטער מיט מיר בין איך מסכים ,איך בין איבעראל האט מען געשמועסט אז ר’
מסכים צו ווארטן אפילו. בצלאל האט זיך משדך געווען מיטן גרויסן
אזוי האט דער גרויסער גאון ר’ לייב גביר ר’ שמעלקא און אז דער ר’ לייב איז
געשריבן אז ער איז מוותר פון זיין זייט ,ער געווארן א חתן צו ר’ שמעלקא רייך דער גביר
איז מסכים צו טון די שידוך ער איז גרייט פון ווירמייזא.
אפילו צו ווארטן ,פון זיין זייט איז נישטא ר’ לייב איז צוריק געפארן אין ישיבה
קיין שום פראבלעם ,נאר אויב דער מחותן ר’ לערנען ביים גרויסן גאון דער הייליגער
שמעלקא וויל טון אן אנדערע שידוך קען ער מהרש"ל און אזוי האט דער חתן געלערנט
טון אן אנדערע שידוך. דארטן ביז די צייט פון די חתונה .ער איז
מורא’דיגע גוטע מדות ,מוותר איינער ווייטער געזיצן און געהארעוועט אין תורה,
פאר דער אנדערער ,יעדער איז גרייט צו פון ווירמייזא אין צימער פארלערנען רש''י'ס ער האט זיך אריינגעווארפן אין תורה,
מוותר זיין פארן צווייטן. אינדרויסן פארגעסן פון די גאנצע וועלט ,ער האט
געלערנט פלייסיג יומם ולילה.
שוין ,אזוי ווי ר’ שמעלקא האט באקומען
די בריוו האט ער זיך זייער געפריידט; גיב במשך די פאר יאר האט פאסירט א
א קוק ,דער חתן איז גרייט אפילו צו גיין שרעקליכע זאך .די רשעים אין ווירמייזא
ווייטער אזוי מיט דעם שידוך ,אפילו אן די האבן געלייגט א האנט אויף ר' שמעלקע'ס
געלט ,און ער איז גרייט אפילו צו ווארטן, פארמעגן און אים אויסגעזעקלט .דער
דער אויבערשטער וועט העלפן. גרויסער נגיד ר’ שמעלקא רייך איז געווארן א
גרויסער ארימאן!
למעשה ,עס איז דורכגעגאנגען א שטיק
צייט און עס איז נאך אלס נישט געווען קיין דער ר’ שמעלקא רייך ,אזוי ווי ער האט
געלט .אזוי ווי די כלה האט געזען אז דעם געוואוסט אז אט אט דערנענטערט זיך דער
טאטנ'ס פרנסה האט זיך נאכאלס נישט צוריק די אלטע שול אין ווירמייזא טאג וואס דער חתן גייט שוין ווערן אכצן,
אויפגעבויט און עס איז נאך אלס זייער שווער האט ער מיט טרערן אין די אויגן אפגעשריבן
עס איז נאך אלס נישטא קיין געלט ,האט זי א בריוו צום חתן זיינער וואס לערנט ביים
אליינס אויפגעשטעלט אזא געשעפטל און זי גרויסן מהרש"ל און אים געשריבן אזוי:
האט פארקויפט היימישע געבעקסן ,חלות זאלסט וויסן זיין ,מיין גורל איז לא עלינו
מיט ראגעלעך מיט ברויט וואס זי האט אליינס איבערגעדרייט געווארן און איך בין געווארן
געבאקן און אזוי וועט זי באקומען געלט וועט א גרויסער ארימאן ,די רשעים אין ווירמייזא
זי קענען העלפן איר ארימער טאטע נעבעך, האבן מיר בא'גנב'עט מיין גאנצער פארמעגן,
וואס איז אמאל געווען רייך. איך האב נישט דאס געלט אפילו אויף האלב
פון די נדן וואס איך האב דיר צוגעזאגט צו
אזוי איז זי אפגעזעצן צען יאר אין דעם
געבן ,אפילו איך וועל פארקויפן מיין הויז
בעקעריי .דערווייל איז דער ר’ לייב געזעצן
דער פארצייטישער שטעטל פוזנא אין פולין וועל איך אויך נישט האבן דאס געלט ,איך
אין ישיבה ער האט נישט געוואלט טון קיין
האב לא עלינו זייער זייער ווייניג געלט קוים
שום אנדערע שידוך אפילו מען האט אים
אויף צום לעבן .איך וויל דיר נישט פייניגן חס
אנגעטראגן דאס בעסטע ,בשום אין אופן ,איך האב שוין א כלה .ער
ושלום אז זאלסט דארפן ווארטן ביז איך גיי מיר צוריק אויפשטעלן,
איז געזעצן ווייטער און געלערנט פלייסיג אין ישיבה .ער איז געווארן
ווער ווייסט צי עס וועט נאך אפילו אמאל געשען ,ממילא ,אונז זענען
מפורסם פאר א ריזיגער גאון נאך אלס בחור ,ער האט אזויפיל קונה
מוחל די שידוך און אונז געבן דיר רשות אויב דו ווילסט קענסטו גיין
געווען אין די צייט.
טון א צווייטע שידוך וואס דארטן וועט מען דיך יא שיין באצאלן א
די צענטע יאר נאכדעם וואס די טאכטער די כלה האט געעפנט נדן.
די בעקעריי ,האט אויסגעבראכן א קליינע מלחמה אין דייטשלאנד
זייער אן איידעלע און שיינע בריוו האט ער געשריבן.
מיט די שכנות'דיגע שטעט .די שטעטל ווירמייזא איז געווארן
איבערגעפילט מיט סאלדאטן וואס זענען דארטן דורכגעלאפן. אזוי ווי ר' לייב דער חתן האט באקומען אין ישיבה די בריוו און
ער זעט עס ,איז אים אויסגעגאנגען דאס הארץ פארן גרויסן גביר ר’
איינמאל איז איינער פון די סאלדאטן אדורכגעלאפן שמעלקא און פארשטייט זיך פאר זיין כלה .וואס?! אפלאזן א שידוך
די בעקעריי פון די מיידל די כלה מיט זיין פערד .אזוי ווי וועגן עס איז נישטא קיין געלט? חס ושלום!
ער איז דורכגעפארן האט אים געשמעקט א גוט שטיקל האט ער אפגעשריבן א בריוו פאר זיין מחותן ר’ שמעלקא און ער
61
זיך אראפגעבויגן צו די ערד און עס ברויט ,נאך א גאנצע ברויט דערצו,
אויפגעהויבן אפילו עס איז נישט און זיצנדיג אויף זיין פערד ,ער איז
ווערד ,אפשר אפאר פרוטות וועט זי פויל אראפצוקומען און ווער רעדט
קענען מאכן פון דעם. נאך פון באצאלן ,איך בין א סאלדאט.
שוין ,זי בייגט זיך אראפ און זי ער נעמט ארויס זיין שווערד (שפיז),
באמערקט פון די זייטן פון די קישן ער שטעכט עס אריין אין א גאנצע
דארט ווי עס איז צאמגענייט איז געשמאקע ברויט און ער הייבט עס
דא אזעלכע שפאלטענעס און עס אויף ,ער נעמט עס אין זיין האנט ,און
בליטשקעט עפעס אינעווייניג אזוי לויפט ער זיך ווייטער.
דארטן .זי הייבט אויף די קישן עס די כלה האט זיך נישט דערשראקן
איז געווען היבש שווער. און זי הייבט אים אן נאכלויפן און זי
יאוי ,זי נעמט עס אריין אין די דער הייליגער מהרש''ל (רבי שלמה לוריא) זי''ע - שרייט" ,גנב! דו גנב!"
געשעפט און זי מאכט עס אויף פון זיין '453סטע יארצייט געפאלט אויס י''ב כסלו
זי האט געכאפט די וויידל פונעם
פערד ,און געשריגן" ,דו מוזט מיר
באצאלן!" און זי הייבט אן וויינען,
"איך ארבעט זייער שווער פאר מיין
געלט און דו קומסט און דו גנב’עסט
זיך א ברויט ,דו מוזט מיר באצאלן".
אבער דער סאלדאט זאגט" ,וואס
זאל איך טון ,איך האב גארנישט קיין
געלט דיר צו באצאלן ,שוין דריי טעג
וואס איך האב גארנישט געגעסן,
איך בין אזוי הונגעריג".
אבער די מיידל שרייט ווייטער,
"וואס זאל איך דיך טון ,איך מוז אויך
האבן געלט צו קענען לעבן ,אז דו
וועסט נעמען ברויט אן צו באצאלן
און א צווייטער וועט אויך קומען
נעמען אן צו באצאלן איז געענדיגט
דער ציון פון דעם הייליגן מהרש''ל אין לובלין פולין -די אלטע מציבה איז פון פארנט
מיט די געשעפט".
רופט זיך אן דער סאלדאט" ,גוט,
די זייט ,זי האט געטראפן דארטן פיין ,ווייסטו וואס ,זעסט איך זיץ
א גרויסע ריזיגע אוצר ,זי האט אויף צוויי קישענעס ",אויפן פערד
פארמאכט שנעל די געשעפט און האט ער געהאט אזא קושן וואס
זי איז אהיימגעלאפן און דערציילט אויף דעם איז ער געזעצן" ,דא
פאר איר טאטן. האסטו איין קושן".
דער טאטע ר’ שמעלקא האט זיך ער געבט א ווארף אראפ דעם
אזוי געפריידט ,אויפן פלאץ האט ער קושן" ,נעם דיר און גיי דיר פון
אפגעשריבן א בריוו פאר זיין חתן ר’ דאנעט ".און דער סאלדאט לויפט
לייב וואס לערנט שוין אזויפיל יאר זיך ווייטער.
דארט אין ישיבה ביי דעם גרויסן גאון די מיידל איז געווען זייער
דער מהרש"ל אז מען קען שוין גיין צובראכן ,א קישן וואס מען זיצט
צו די חתונה ער האט שוין גענוג און אויף א פערד ,וואס איז דאס
נאך געלט ,ער האט שוין געלט פאר דער סאלדאט האט געכאפט א ברויט מיט זיין ווערד .זי האט דאך אבער נישט
די נדן אפצוצאלן די גאנצע זאך. שווערד און אנטלאפן געהאט עפעס בעסערס ,האט זי
62
די שול פון דעם הייליגן מהר''ל אין פראג 131יאר צוריק
פון וואו האט ר’ יצחק כ"ץ
געהערט די מעשה? ווייל עס איז
געווען אמאל א מעשה אז עס איז
געקומען צו דער מהר"ל עפעס א
מחותן וואס האט געוואלט אפלאזן
א שידוך ווייל דער אנדערער מחותן
איז לא עלינו געווארן א יורד ער
האט מער נישט געהאט קיין געלט
און האט נישט געהאט קיין געלט צו
באצאלן די נדן .האט דעמאלט דער
מהר"ל פארציילט די מעשה.
ער האט זיך קיינמאל נישט
געוואלט משתתף זיין אין אזא
פסק פון אפלאזן א שידוך ,ווייל
ער האט אלעמאל געהאלטן אז
דער אויבערשטער קען העלפן, ציון הקדוש פון הייליגן מהר''ל מפראג -אמאל ציון הקדוש פון הייליגן מהר''ל מפראג -היינט
אזוי ווי דער אויבערשטער האט
דער אויבערשטער האט געהאלפן
אים געהאלפן אזוי העלפט דער
אויף אזא וואונדערליכער וועג.
אויבערשטער יעדן איינעם ,און
ער האט קיינמאל נישט געוואלט דער חתן איז טאקע גלייך
פסק’נען אויף אזא דין. געקומען ,דער ר’ לייב האט חתונה
געהאט ,ער איז געוואקסן דער
זאל דער אויבערשטער העלפן
גרויסער גאון דער הייליגער מהר"ל
אין די זכות פון די הייליגע צדיקים
פון פראג זי"ע ,ער איז געווען רב אין
זאל מען שוין געהאלפן ווערן אז
פראג און אין נאך שטעט.
יעדער איינער זאל קענען טון גוטע
שידוכים און האבן אסאך געלט דאס איז דער גרויסער גאון ר’
און מען זאל האבן אלע גוטע זאכן לייב ,מיט די גוטע מדות ,ער האט
אויף די וועלט און מיר זאלן שוין געווארט און ווי וואונדערליך האט
אויסגעלייזט ווערן פון די ביטערע דער אויבערשטער געהאלפן.
גלות און מיר זאלן אלע אנטקעגן די מעשה האט פארציילט דער
גיין משיח צדקינו מיט אלע צדיקים איידעם פונעם הייליגן מהר"ל ,ר’
אינאיינעם במהרה בימינו אמן. א סטאטוע אין פראג פון הייליגן מהר''ל זי''ע יצחק כ"ץ זי"ע.
63
64
