דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

דעם רבינ'ס תשפ"ז
בראשיתתשפ"ז
חיי שרה
בס"ד
בס"ד
יע ַזיין
מֹוד ַ
אלט ִאיר ִ
יטאן (שיהר"ן ר"ט)
יערע ִקינְ ֶדער ָז ְַאיֶ ֶ
ָוואס ָּדא ָהאט ִזיְך ִּג ָ
ליכט אס גאוֶעלְ ֶֹּיבט ְער ׁשְ ְטן?
יילְ ןען ָדצ ּום
עדפצֵט ֶמ
וִ וי ַאזוֹי ֶר ָ ְא ּ ְ
3304
גליון 00
גליון
ריינער קוואל
דער
עקעס ֶצענְ ְד ִליגֶ ע ארן ַלאנְ גֶ ע ׁ ְש ְט ֶר ֶ ְמ ִסירוּת נֶ ֶפ ׁש צ ּו ָפ ְ יזת
א ַע
אר ַא ְקר ַ ִּב
טוּן ְ
ידש ַפ
וי ׁ ְ
א וִיְ ִר
ען
ערנְרט ִא ֶמין ַ
ש ַהא ֶלסוֹ ְ ֵח
וען ַעא ָ ּ ַמפ ְר ׁ ָ
אל עדיגֶ
ואכעוֶ ִ
סד ִיאוָיז גֶ ֶ
ין ִ
ִא ֶע
עבן ִאין זֵ יי יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם ֲא ִפיל ּו ִמיט ִקינְ ֶדערַ ,א ַריינְ צוּגֶ ְ ּ
עבן יסגֶ עגֶ ְ ּ ׁ ָשעוֹ ת אוּן ֶטעג ,כּ וֹ חוֹ ת ַה ֶ ּנ ֶפ ׁש אוּן ּגוּף אוּן אוֹ ְ סוֹ ָהֵחםר.
א ְב ָרדַ .
ער ק גֶינְענֶ
על ִוּנְ
אר ִא ַאִידגֶ ׁיש
עד גָעס
היזפגֶוּןעוֶ יֶ ֶ
וען ואס ָּל ִא
ים,ו וָּן ְּת ִפ
מ ַינִֹח פ
ִד ַיה ּ ִכּ
עפער אוּן אש ֶ עדן צוּם ַ ּב ׁ ֶ ויאזוֹ י צ ּו ֶר ְ אוּן ְמ ַח ֵ ּנ ְך זַ יין וִ ַ
אפעל. אר'ן ֶר ִ ּבי'נְ ס ַ ּב ֶ על ֶטער ַפ ְ גֶ ְ עלןט יין גֶזו ְ ְּכאלד גֵאס יילזָן ָ
יעזֶיןר ֵ ֶצער ְ עכעגְטטֱא ִ ׁלש ֶוֹייןר ְקנֶ ְפ ֶל ְ וייטפוַאּןזזַ ֶע ינ ּוי ֶ ּוַבעט ָא ִַב
אזוֹ
ַא ַריינְ צו ֵּלייגְ ן כּ וֹ חוֹ ת ִאין ַדאוֶ וענֶ ען.
גְ ַל ְ ַא ַּכ ָּלה ַפאר יִ ְצ ָחק .גְ ַל ְ
עהאט ִדי ֲעשֶׂ ֶרת יְ ֵמי אבן ִמיר גֶ ַ ייך ֶדערוֹ יף ָה ְ ּ עןס יפֶּמ ְ
ער עקו ֶ
יל ָאענְ גֶ קוֹילער ִאִפיז ֶיעֶזֶ
ועןדיֱא ִל ִפ ֶ עטייךפוֶוּן ִ יטן ִדי ַא ְר ֶ ּב ִאינְ ִמ ְ
אכ ֶדעם "וַ ֵּי ֵצא יִ ְצ ָחק ָלשׂ ו ַּח ַ ּב ּ ָׂש ֶדה יילט נָ ְ ער ֵצ ְ ִדי ּתוֹ ָרה ֶד ְ
וישןֶ ,דער ְּת ׁשו ָּבה ,יוֹ ם ַה ָּקדוֹ ׁשִ ,די ִפיר ֶטעג ִאינְ ְצוִ ׁ ְ ל,יגֶ עצ ּו ייל יש ִ ייןדי ִט ֵ ׁה ְ
ייל זַט ִ ער ֵרצוּם ְ
ם,ען ֶד ַ ְא טאנֶ עשַ ַריִ
עןרםגֶ נַ ׁ ֲ ְה אטענֶ ֲא ַ
ט זֶ
ש ָעועל ְ ֶכ
צוֶוּם ְ ׁ
עדן עלד ֶר ְ ִל ְפנוֹ ת ָע ֶרב" יִ ְצ ָחק ָא ִבינ ּו ִאיז ַארוֹ יס ִאין ֶפ ְ
ייליגֶ ער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת ,שִׂ ְמ ַחת ֵ ּבית ַה ּׁשוֹ ֵא ָבהַ ,א ְר ַ ּבע ֵה ִ יטר
מ ֶע אט הן ִ ש ְ ָט ערזוֹ ׁ ְי יב ַא ְ א.א.ווּ ֶ.
סןיםפוּן אוֹ עטעבה ַד ְִּ אטב גֶים ֶ ֲּ הו ָּל ִ יםָ ,ל ויאתזוֹרוֹי גִ ֶעריפ וִן ֶא ַ ְ ּתוֹ ָקוֹרה ְ
ערנְ ט ֶמען ַא ְרוֹ יס ער ׁ ְש ְטן ,פוּן ֶדעם ּ ָפסוּק ֶל ְ יב ְ צוּם אוֹ ֶ ּ
ערנָ אך ֶדער אר ַצייטֶ ,ד ְ ִמינִ ים ,הוֹ ׁ ַש ְענוֹ תֶ ,דעם ֶר ִ ּבי'נְ ס יָ ְ פנַ ייין ארהן נָ ִאא ְיןל ָ זַ אלק ֵר ְ עה ָםד ַה ְַ ענֶר ָ
ירא ְב ָ
אפי ֶ ַ אךי ּ ַ ֲפאד ֹּנִ ִ אל ֹ ֵ ְק ה'ּן ֱנָאךראו אקט"וַ ּינָ ֶ ְ
ֹאמ ימו ְּת ְּתגֶ ִמ ּ ַ
עפ
ַאז יִ ְצ ָחק ָא ִבינ ּו ָהאט ְמ ַת ֵּקן גֶ עוֶ וען ְּת ִפ ַּלת ִמנְ ָחה ,אוּן ַהיּוֹ ם וַ ֲעשֵׂ ה ֶח ֶסד ִעם ֲאד ֹנִ י ַא ְב ָר ָהם"ִ ,א ְ
יוֹ ם טוֹ ב ׁ ְש ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת – שִׂ ְמ ַחת ּתוֹ ָרה וֶ וען ַא ֶלע ִא ְידן ירר
אטד ֶע עט ִ ער ָה יך ֶ ּב יב
ערזְ ל! וֶ וען ֶדער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת ִאיז ַא ִר ֶ ּ ֶ ּב ְ
"לעוֹ ָלם יְ ֵהא ָא ָדם וארענֶ ען ַאז ְ ֲח ָכ ֵמינ ּו זִ ְכרוֹ נָ ם ִל ְב ָר ָכה וָ ֶ
אבן ַ ּבאקו ֶּמען עפ ֵרייט ִמיט ִדי ּתוֹ ָרהַ ,א ֶלע ָה ְ ּ יך גֶ ְ אבן זִ ְ ָה ְ ּ ירר
ואסמ ֶע שיק ִ ט ִ וָ םׁ , עך ָרגֶ ָה ְ
על אר ֶל ַא ְ ְבעק יין ּ ֶפַה ְ מדייילן ַ ִ אר ֵצפו ְּן הט ער ְַ
עצ ועק ֶגֶדעזֶעפערְ אש ַאוֶ ֶ יךַ ּבזִ ׁ ְֶ
ייער ייער זֵ ֶ זָ ִהיר ִ ּב ְת ִפ ַּלת ַה ּ ִמנְ ָחה"ַ ,א ֶמענְ ְט ׁש זָ אל זֵ ֶ ערנָ ְ
ַאן ֲע ִל ָּיה ְל ּתוֹ ָרה. אך אסיגֶ ע ַּכ ָּלה ַפאר יִ ְצ ָחקֶ .ד ְ יכ ִטיגֶ ע אוּן ּ ַפ ִ ִדי ִר ְ
אר ִדינְ ט. ָהאט ַפ ְ
עבן ִמיט ִדי ְּת ִפ ָּלה פוּן ִמנְ ָחהַ ,דאוֶ וענֶ ען ִמיט ַא ְכטוּנְ ג גֶ ְ ּ
עק ֶל ְ עבן ַא אפן ִר ְב ָקה ָהאט ֶער גֶ עגֶ ְ ּ עט ָר ְ וֶ וען ֶער ָהאט ׁשוֹ ין גֶ ְ
עךיין ִדי ט ּל ֶפזַ ְ עןמ ַ ִבדּ ֵי ישענֶט ְ אל ֶנִע ֶ ׁפ ְ ייט ָמצ ּו קיינְ ה ֵ ַצ ילדיען ָ ִ ּמח ִלעקּןו ֶ ָ
ה ,או יסט ַּכוָ ִאונָיז גֶ עצגְ יֶרוֹ ְ ייען
עצט וֶ ְוען ִמיר ׁ ְש ֵט ֶ ָדאס ִאיז ַא ׁ ֵשיינֶ ע ָמ ׁ ָשל .יֶ ְ
אבן זִ ְ ֹאמר ָ ּברוּך ה' ֱאל ֹ ֵקי ֲאד ֹנִ י ער ׁ ְש ְטן "וַ ּי ֶ יב ְ אר'ן אוֹ ֶ ּ ַדאנְ ק ַפ ְ
יבן ִאין עק ִל ְ ּ אמגֶ ְ יך ַצ ְ די אוֹ ְצרוֹ ת וָ ואס ִמיר ָה ְ ּ ְּת ִפפו ָּּןל ִה. יסגֵ ייןּ ְ ,ב ֵצאתוֹ ִמן ַהקוֹ ֶד ׁש פוּן ֶדער ׁשוֹ ין ַ ּביים ַארוֹ ְ
ַא ְב ָר ָהם ֲא ׁ ֶשר לֹא ָעזַ ב ַח ְס ּדוֹ .
עדע ער ׁ ְש ְטן ַפאר יֶ ֶ יב ְ ֶדעם ח ֶֹד ׁש ,אוּן ַדאנְ ְקן ֶדעם אוֹ ֶ ּ יבט ייליגֶ ער ח ֶֹד ׁש ִּת ׁ ְש ֵריֶ ,דער יֶ ַרח ָה ֵא ָתנִ ים .גֶ עלוֹ ְּ ֵה ִ
ֶר ִ ּבי נָ ָתן זָ אגְ ט אוֹ יף ֶדעם ּ ָפסוּק "וַ ֵּי ֵצא יִ ְצ ָחק ָלשׂ ו ַּח
יט'ן עדן ִמ ְ ַא ָמאל ִאיז ַא ְק ֵליין ִאינְ גְ ל גֶ עגַ אנְ גֶ ען ֶר ְ
ינודּט "פ ַח יףע ִּ ַמ יכ אוֹ ֶ מעז ְט ִל אגר ּ ֵ ֶ עד ִןאיז ָט ְמ ַ עןצ ָ יֶחק ְ עמ יִ ְ ער,ב"נֶ ַא ֶז אזוּנְת ֶד ָע ֶר ש ָּ ֶתדנָהה ִלַ ּב ְפנוֹ ַ ּב ַּ ָׂמ עפער וָ ואס ֶמען ָהאט זוֹ ֶכה גֶ עוֶ וען ִאין אש ֶ ֶדער ַ ּב ׁ ֶ
אוּן זִ ְ עדט ֶמען עפ ֶרעגְ ט וִ וי ַאזוֹ י ֶר ְ ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן אוּן ִאים גֶ ְ ֵה ִ
שןייליגְטׁ ענְ ְ ִ עםֶמ ֵה אראז ֶד ַא אסד ָ ֵאמהיינְ ַפט ַ יטב ׁו ֶָשּר ַבה,ח ָוְדהוֹ ָ עבדןת ִמ ַה ְ ּג יףגֶ ִמ ְַ ּ ּיךאוֹ ָא ּ ְפ יִ ְצ ָחק" ֹאש ַה ׁ ָשנָ הֶ ,עס ִאיז גֶ עוֶ וען ייליגְ ן ח ֶֹד ׁשַ ,א ר ׁ ֶדעם ֵה ִ
ער ׁ ְש ְטן ,וָ ואס ֵמיינְ ט ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת? ָהאט יב ְ צוּם אוֹ ֶ ּ
א ֶ ֶֹדֹפ ׁןש ין ,ע ְ ּבח עכ ּדִטיגֶ את ֶל ַה ְ ִ ען,י ַאִזַמ ַ ּד ּמ ִד ב ֶר
אק ֵ ּו
מ ְת ַ ּג יךן ִַ ּב אב
ואסס ִמ ִאיריז ָהזִ ְּ עטֹד ׁש ַאוָז ֶע זֶ ח ֶ ישט ַ ּביים ֶר ִ ּבי'ן ,וֶ וען ֵקיינֶ ער ָהאט נִ ׁ ְ ִקבּ וּץ ַאזַ א
עדן צוּם אל ְסט ּו ֶר ְ ִאים ֶדער ֶר ִ ּבי גֶ עזָ אגְ טַ ,אזוֹ י זָ ְ
עק ִענְדיט אט גֶ ִא ֶין
ערןמה ְאר ֶ ָ
ען מ ְ הֶ ַ ,פ
ש ְלוָ ֶערארׁ ַףּת,לוֹ ַדם ְוְ
ערל ּי ְ ּוב ׁ ָש
יבכ ָל ִ
א ִר ִ ּב ֶ ּ ְואס ָ ִאא ֶדיז ַ
ער ּ ְפוָ ָר ִטי ע'חלוֹ ְמ'ט ַאז ָדאס יָ אר וֶ ועט זַ יין גֶ ָ
"רבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ָהאבּ ַר ֲח ָמנוּת אוֹ יף ִמיר, ער ׁ ְש ְטןִ : ייב ְ ֵא ֶ ּ
עדןר,שוֹ ְ ָפ
ּת" ֶׁר ערן
תּןבּ וֹ ְ ֶדהדוְ
"האְו טּל ִ
יינְשו יןמ ׁ אסא ֵ יין ִ "לשׂ ו ַּח גֵ" ָד ֲעבוֹ ָדה פוּן ָ אמלוּנְ ג ַ ּביים ארזַ ְ ַאזַ א ֵשיינֶ ער ַפ ְ
על ֶכע יבער גֵ יין ַמיינֶ ע ֶטעג ִמיט ַאזֶ ְ ֲהיִ ָּת ֵכן ֶעס זָ אל ַא ִר ֶ ּ
עפער ,וַ וייל ְּת ִפ ָּלה ִמיט ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת ִאיז ִדי
אש ֶ
צוּם ַ ּב ׁ ֶ אכט עמ ְ אבן גֶ ַ ְ ֶר ִ ּבי'ןִ ,א ְידן ָה ְ ּ
וארן?" אפן גֶ עוָ ְ אש ְ ייטןּ ִ ,בין ִאיך וֶ ועגְ ן ֶדעם ַ ּב ׁ ַ יש ַק ְ אר ׁ ְ נַ ִ
אכן
עס ֶטע ַה ְמ ָּת ָקה ,וָ ואס ֶקען ַמ ְמ ִּתיק זַ יין ,זִ יס ַמ ְ גְ ֶר ְ
עש ַטאנֶ ען אוּנְ ֶטער ִדי וַ ואנְ ט
עטער ִאיז ֶער גֶ ׁ ְ ַא ַצייט ׁ ְש ּ ֶפ ֶ
ַא ֶלע ִ ּדינִ ים ִמיט ְ ּגזֵ רוֹ ת ,אוּן דו ְּר ְך ֶדעם וֶ ועט קו ֶּמען אוּן זִ ְ
עדט ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ֶר ְ
ערט וִ וי ֶדער ֵה ִ עה ְ
ערגֶ ֶ
יך אוּנְ ֶט ְ
ארט ַאז ִדי ְ ּגאו ָּלה
ִדי ְ ּגאו ָּלהַ ,אזוֹ י וִ וי ר' נָ ָתן ְ ּב ֶרענְ גְ ט ָד ְ זִ ְ
על ֶ ּבע
ער ׁ ְש ְטן ִמיט ִדי זֶ ְ
ייב ְ
ארץ צוּם ֵא ֶ ּ
יך אוֹ יס זַ יין ַה ְ
וערן פוּן "יִ ְצ ָחק" -וָ ואס
וֶ ועט קו ֶּמען וֶ וען ֶעס וֶ ועט וֶ ְ
(ח ֵּיי וער ֶטער וָ ואס ֶדער ֶר ִ ּבי ָהאט ִאים גֶ עזָ אגְ ט ַ וֶ ְ
ִאיז ְמ ַר ּ ֵמז אוֹ יף ְ ּגבו ָּרה וֶ ועט וֶ ְ
וערן "יִ שְׂ ָחק" וָ ואס ִאיז ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ָהאט זִ ְ
עבן יך ָא ּ ְפגֶ עגֶ ְ ּ מוֹ ֲה ַר"ן רל"ט)ֶ .דער ֵה ִ
מוהר"ן
ליקוטימוהר"ן
שו"תעלעלליקוטי
נצח,שו"ת
פנינינצח,
הק'פניני
ספרוהק'
לאורספרו
להוציאלאור
בקרובלהוציא
שנזכהבקרוב
לזכותשנזכה
לייב,לזכות
שמחהלייב,
ירוחםשמחה
ז"לבןבןר'ר'ירוחם
יוסףז"ל
משהיוסף
נשמתר'ר'משה
לעילוינשמת
נתנדבלעילוי
נתנדב
עצ ֶטע ְ ּגאו ָּלה וֶ ועט זַ יין ִאין זְ כוּת פוּן יִ ְצ ָחק ָא ִבינ ּו
ֶל ְ אל ְטס וֶ ועט זַ יין
עמ ְ
ְמ ַר ּ ֵמז אוֹ יף ַה ְמ ָּת ָקה אוּן שִׂ ְמ ָחהֶ ,ד ָ
על ְפן ַאז ִמיר
ער ׁ ְש ֶטער זָ אל ֶה ְ
יב ְ
ָע ָליו ַה ּׁ ָשלוֹ םֶ .דער אוֹ ֶ ּ ערגֶ עפו ְּלט
יב ְ
וערן ִא ֶ ּ
"אז יִ ּ ָמ ֵלא שְׂ חוֹ ק ּ ִפינוּ" ֶעס וֶ ועט וֶ ְ
ָ
עבן ְ ּב ָקרוֹ ב ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן.
ער ֶל ְ ּ
אלן ָדאס ֶד ְ
זָ ְ (מ ָּתנָ ה ה' אוֹ ת מ') ִדי
עכ ֶטערַ .
על ְ
אוּנְ זֶ ער מוֹ יל ִמיט גֶ ֶ
עכ ִטיגְ ן ׁ ַש ָ ּבת
ַא ֶל ְ ְ ּג ָמ ָרא זָ אגְ ט ַט ֶ
אקע ִאין ַמ ֶּס ֶכת ׁ ַש ָ ּבת (פ"ט ב') ַאז ִדי
ענען ַ ּביי ֲח ָז ָרה
מיין
ֶק ֶ
אכט ַּביי אּונְ ז ִאין ֵח ֶדר עמ ְ
ָדאס יָ אר ָהאט ֶמען גֶ ַ מעשה'לע
עמיינְ ט ַאז ִאיְך גֵ יי ַא ֲחזָ ָרה אּון ִאיְך ָהאּב גֶ ֵ
עטן ַּבייםעּב ְ
יׁשט ֶקענֶ ען ִדי ֲחזָ ָרהִ ,איְך ָהאּב גֶ ֶ נִ ְ
עפער ִאיְך זָ אל יָ א ֶקענֶ ען אּון ִאיְך ָהאּב אׁש ֶ
ַּב ֶ
אין די ריכטיגע מינוט
ערנֶ ען אּון ֶווען ֶדער ערט צּו ֶל ְ עה ְ
אֹויפגֶ ֶ
ְ יׁשטנִ ְ גֹורלֹות ,אּון
אכט ֶמען ַא ַסאְך ָ ִאין אּונְ זֶ ער ִּכ ָּתה ַמ ְ
ערט ָהאּב ִאיְך אר ֶה ְיח] ָהאט ִמיר ַפ ְ [מ ְׁשּגִ ַ
ְמנַ ֵהל ַ ֶווער ֶעס ָהאט ׁשֹוין גֶ עוואּונֶ ען ִפיר ָמאל ֶקען
עקענְ ט.
ָּברּוְך ַה ֵׁשם ַפיין גֶ ֶ אכ ֶדעם ָוואסעווינֶ ען ,נָ אר נָ ְיׁשט גֶ ִ
ׁשֹוין ֶמער נִ ְ
ַא ֶלע ִקינְ ֶדער גֶ עוואּונֶ ען ִפיר ָמאל
עווינֶ ען.
אכ ַא ָמאל גֶ ִ
עדער נָ ְ ֶקען יֶ ֶ
וארט
וארטַ ,ו ְ
ַו ְ
ֵאיין ָטאג ִדי ָוואְך ָהאט ֶמען
לּוקתעווען ַא ֲח ַ ֶעס ִאיז גֶ ֶ
ּגֹורל ַּביי אּונְ ז ִאין אכט ַא ָ עמ ְגֶ ַ
ְּפ ָר ִסים ַּביי אּונְ ז ִאין ַּת ְלמּוד
עווינֶ ער ִאיז ִּכ ָּתה אּון ֶדער גֶ ִ
עקענְ ט ּתֹורהִ ,ווי ֶמען ָהאט גֶ ֶ ָ
עדער עקּומען אַ .ווייס ,יֶ ֶ ֶ רֹויסגֶ
ַא ְ
נֹורהִ ,איְך עווינֶ ען ַא ֵׁשיינֶ ע ְמ ָגֶ ִ
ְד ֵרייט זִ יְך אֹויס צּו ִאיםָ ,א ֶּבער
עטן
עּב ְ ארק גֶ ֶ ייער ְׁש ַט ְ ָהאּב זֵ ֶ
"איְך ָהאּב ׁשֹוין רּופט זִ יְך ָאןִ :
ֶער ְ
ער ְש ְׁטן ִאיְך זָ אל ֶעס אֹויּב ְ
ֶ ֶדעם
גֶ עוואּונֶ ען ִפיר ָמאל!" ָהאּב ִאיְך
עווינֶ עןְ ,ל ַמ ֲע ֶׂשה ָהאט ֶעס ַא גֶ ִ
עלעגְ נְ ַהייט אּון יצט ִדי גֶ ֶ ֹויסגֶ ענִ ְ
א ְ
וייטער ִאינְ גְ ל גֶ עוואּונֶ ען, ְצ ֵו ֶ
עפער: אׁש ֶ
עטן ַּביים ַּב ֶ עּב ְְׁשנֶ על גֶ ֶ
ער ְׁש ֶטער ָהאט אֹויּב ְ
ֶ ָא ֶּבער ֶדער
עלף ִאיְך זָ אל עפערֶ ,ה ְ אׁש ֶייליגֶ ער ַּב ֶ "ה ִֵ
עטער ערט ַמיין ְּת ִפ ָּלהַ ...א ָּפאר ֶטעג ְׁש ֶּפ ֶ
עה ְ
צּוגֶ ֶ
עטל ,אּון
עמט ַארֹויס ִדי ֶצ ְ עווינֶ ען"ֶ ,מען נֶ ְ גֶ ִ
חּומ ֵׁשי
ָהאּב ִאיך ִאין ֵח ֶדר גֶ עוואּונֶ ען ַא ֲח ִמ ָּׁשה ְ
ארט?! יִ ְׂש ָר ֵאל מ ֶֹׁשה! ָוואס ְׁש ֵטייט ָד ְ
ּתֹורה.
ָ
רֹויסן
ְ ייּביגַ .א גְ
על ְפט ֵא ִ עפער ֶה ְ אׁש ֶיָ אֶ ,דער ַּב ֶ
וארט
אמען ִמיט ַה ְמ ֵּתןַ ,אז ֶמען ַו ְ
ְּת ִפ ָּלה גֵ ייט צּוזַ ֶ
עדע ָוואְך ַאזַ א עּבן יֶ ֶרֹויסגֶ ְ
ארן ַא ְ יׁשר ּכ ַֹח ַפ ְ יִ ַ
אקּומט ֶמען ַא ֶלעס.
ְ יסל ַּב
צּו ַא ִּב ְ
ער ִמיט.
ֵׁשיינֶ ע ּגִ ְליֹוןִ ,איְך ִּבין זִ יְך ַמ ָּמׁש ְמ ַחּיֶ ה ֶד ְ
הּודה.
יְ ָ
2
דער גאס איז געווען מאנטגאמרי .דער גאנצער בנין
פון אואמן קיין
מאנסי קאפיטל #2
איז געווען נאר שטיבלעך; ס'געווען דער א פוילישער
שטיבל ,א רוזשאנער שטיבל ,און נאך פארשידענע
שטיבלעך .דער ברסלב'ער שטיבל איז געווען אויפ'ן
דריטן שטאק וואס מ'האט געדינגען .דער בנין איז
דעם פארגאנגענעם זונטאג ,כ"א חשון איז
געווען אן אלטע בנין ,און יעדע מאל ווען מען איז
אויסגעפאלן די יארצייט פון איינער פון די אנשי
ארויסגעגאנגען אין א ריקוד -איך געדענק עס אזוי
שלמינו פון אומאן פאר'ן קריג .רבי משה לייב
ווי נעכטן ,פלעגט דער גאנצער בנין ציטערן! מ'האט
הערשענאוו זצ"ל איז געווען פון די חשוב'ע
געקענט ממש פילן ווי די ערד האט זיך געהויבן.
ברסלב'ער אידן וועמען דער אויבערשטער האט
ארויף און אראפ .ס'איז אינטערעסאנט ווי מ'האט
איבערגעלאזט פאר אונזער דור ,איבערצופלאנצן
געקענט עקזיסטירן אין אזא פלאץ...
חורבן נאכ'ן אור רבינ'ס דעם
אבער אזוי איז געווען .אין יענע יארן
אייראפע ובפרט אומאן.
איז נישט געווען קיין אנדערע ברירה.
פאריגע וואך האבן מיר באשריבן
מ'איז געווען גליקליך אז מ'האט א
קורצע שטריכן איבער זיין לעבנס
שטיבל! אין דעם שטיבל פלעגט מען זיך
געשיכטע.
צוזאמענקומען ראש השנה ,און במשך די
יאר ,די אלע ימי פגרא ,די אלע הילולא'ס, אצינד וועלן מיר בעזר השם ברענגען
אלע יארצייטן ,איז מען צוזאמגעקומען א שמועס מיט הרב החסיד ר' משה
דארט .דעם רבינ'ס יארצייט ,רבי נתן'ס יעקב ראזען שליט"א פון מאנסי
יארצייט .פארשטייט זיך אז ס'איז געווען וועלכער געדענקט נאך פון גאר
דעמאלטס זייער א קליינע עולם. אסאך פון אונזערע לייט פון לעצטן
דור.
איך געדענק אלס קינד אז ר' משה לייב
הערשינאוו איז געווען איינע פון די ר' משה לייב איז געווען א תושב פון
אידן וועלכער פלעגט קומען אויף ראש אומאן .איך ווייס נישט צי ער איז
השנה ,און אויך צו די אנדערע יארצייט סעודות .צום געבוירן דארט .זיין טאטע האט געהייסן ר' אהרן יוסף
רבי'נס הילולא האט מען געבויט א סוכה .אבער די ז"ל .ער האט איבערגעלאזט אין אוקריינע א טאטע,
שקצים פלעגן אריינווארפן זאכן אינמיטן .ס'איז נישט מאמע ,און א שוועסטער ווען ער איז געקומען קיין
געווען גרינג ,יעדע זאך איז געווען פארבינדן מיט אמעריקע .לכאורה צווישן די ערשטע און צווייטע
שוועריגקייטן .אבער מ'האט דאס געהאלטן אלע וועלט מלחמה .ער האט זיך קודם באזעצט אין
יארן. מאנטריאל און שפעטער איז ער געקומען וואוינען
אין ניו יארק .איך האב זיך באקענט מיט אים אלס
ס'איז געווען אן עלטערע איד ,ר' יצחק מענדל
קינד פון די ברסלב'ער שטיבל אין די איסט סייד.
ראטענבערג ז"ל ,האט ער געהייסן .ער האט אנגעפירט
די שטיבל .ר' בירך רובינזאן ז"ל איז געקומען נאך די יענע יארן איז נישט געווען מער ווי איין ברסלב'ע
צווייטע וועלט מלחמה ,און ער האט זיך אויך משתתף שטיבל אין גאנץ אמעריקע .דאס איז געווען אין
געווען .די צוויי האבן ברסלב'ער אידן האבן אנגעפירט די איסט סייד וואס צוויי פוילישע אידן האבן דאס
דעם שטיבל ביז ר' בירך האט זיך אוועקגעצויגן קיין אנגעפירט .עס איז אינטערעסאנט אז דער שטיבל
3 פלעגט זיין אין אן אלטער בנין ,דער נאמען פון
ער איז געווען א גרויסער תמים ,נישט קיין מאנסי .דער עיקר איז געווען ר' יצחק מענדל,
נארישער מענטש ,אבער א תמים ,ער האט געהאט וועלכער האט אנגעפירט דעם שטיבל.
א מורא'דיגע תמימות אין זיך ,און מענטשן האבן
על כל פנים ,ר' משה לייב פלעגט קומען אין די
געהאט שטארקע צוטרוי צו אים .מען פלעגט
אלע זמנים ווען מען איז זיך צוזאמענגעקומען ער
אסאך קומען צו אים זיך שואל עצה זיין .נישט נאר
איז ליידער געווען אן אלמן ,אן קיין קינדער ה"י.
די אידן ,נאר להבדיל די גוים אויך .ער איז געווארן
ווען ער איז געקומען האט ער זיך אראפגעלאזט
ווי פארהייליגט ביי די גוים אין געגנט ,אז מען האט
צו די קינדער .ער האט זייער ליב געהאט קינדער.
אים געטרויט מיט אלע מיני זאכן ,מיט געלט.
ער פלעגט שפילן און רעדן מיט אונז קינדער,
נישט נאר ביי די געוועוונליכע גוים ,נאר אפילו ביי
דערציילן פארשידענס אד"ג .פון דארט האב איך
די קאמוניסטן!
זיך באקענט מיט אים .אסאך יארן האב איך נישט
ס'געווען קאמוניסטן וועלכע זענען געווען בידידות געוואוסט וואס ער טוט א גאנצע וואך.
מיט אים .אזוי ארום האט ער געקענט אביסל
שפעטער ,נאך מיין חתונה ,בין איך געוואויר געווארן
משחד זיין אז מען זאל נישט טשעפען דעם קלויז.
אז אזוי ווי ס'איז אים געווען שווער צו וואוינען
ס'איז א דבר ידוע אז מ'האט פארמאכט אלע שולן.
אליין ,האט ער באקומען ביי מהדרין א פאסטן צו
די לעצטע קלויז אין אומאן וואס איז געבליבן איז
זיין ביי די פארם אלס א משגיח ווען מען מעלקט די
געווען פון די ברסלב'ער .און דאס איז געווען אין זיין
קוען .דארט איז ער געזעסן א גאנצע וואך ,און אזוי
זכות ,ר' נאשקע ,ווייל ער האט געהאט קשרים מיט
ארום האט ער נישט געדארפט דינגען קיין דירה.
אסאך פון די קאמוניסטן .זיי האבן אים ליב געהאט
איך האב נישט געוואוסט בשעת מעשה אז ער
און האבן אים טובות געטון .ביז ממש אין די לעצטע
פלעגט שיקן אסאך געלט קיין רוסלאנד .בעיקר אין
צייטן ווען ס'געווען מסירות .אבער ס'געווען אסאך
פריערדיגע יארן ווען דער קיבוץ אין אומאן אין נאך
יארן וואס ער האט אנגעהאלטן דעם קיבוץ ראש
אנגעגאנגען ווי געהעריג.
השנה מיט די קלויז א גאנץ יאר .חסידים זענען
ר' נאשקע איז געווען אן אייניקל פון רבי נתן דורך
געקומען צו פארן פון נאנט און ווייט .אפילו די
ר' יצחק .רוב בריוון אין עלים לתרופה האט רבי נתן
שפעטערע יארן איז געווען מער ווי א מנין ,וועלכע
געשריבן צו זיין זון ר' יצחק .ר' נאשקע איז געווען
זענען פארבליבן דאווענען ביים רבי'נס ציון און אין
פון די איינציג פארבליבענע פון די עובדים אין
קלויז .רבי משה לייב האט געוואוסט וועגן דעם ,און
אומאן .ר' משה לייב האט אים געקענט פון דארט,
ער פלעגט אים שיקן פעקלעך און געלט ,נישט נאר
זיי זענען נאך געווען אלטע ידידים .דרך אגב ,ר'
פאר אים ,נאר פאר די גאנצע עולם וואס איז געווען
משה לייב האט נאך געקענט רבי אברהם ברבי
דארט.
נחמן'ס אויך .ער פלעגט דערציילן פארשידענע
דאס איז געווען זייער אן איינגעשטעלטע זאך,
מעשיות פון אים ,אבער דער עיקר איז זיין ידידות
ווייל טאמער די קאמוניסטן האבן אויסגעפונען,
געווען מיט ר' נאשקע.
איז געווען אחת דתו .ר' נאשקע האט געהאט א
ר' נאשקע איז געקומען פון טולטשין ,אבער די
קשר מכתבים מיט אים .ער האט מורא געהאט
לעצטע צייטן איז ער געווען אין אומאן ,ער האט
צו חתמ'ענען אלעמאל זיין אייגענע נאמען ,האט
אויפגעהאלטן די קלויז די לעצטע פאר יאר .ר'
ער אסאך מאל אונטערגעשריבן דעם בריוו מיט
נאשקע האט געהאט א וואנדערליכע כאראקטער.
א פאלשע נאמען ,א נאמען פון א שוועסטער ,א
4
מאל וואס ער האט געשיקט עפעס א געוויסע חפץ, נאמען פון א קרוב ,אדער סתם א פרעמדע מענטש,
האט אים ר' נאשקע צוריקגעשריבן א בריוו ,עפעס א אזוי אז מ'זאל זיך נישט דערוויסן ווער דאס איז וואס
דבר תורה וועגן די סארט חפץ. שיקט די בריוו .און אזוי איז געגאנגען בריוון אהין און
למשל ,ער האט אים געשיקט אמאל א שבת-גארטל. צוריק .איך האב נישט געוואוסט וועגן די בריוון ביז
אין רוסלאנד איז שוין נישט געווען צו באקומען קיין אסאך יארן שפעטער.
שום תשמישי קדושה .אפילו א גארטל האט מען אזוי ווי ר' משה לייב איז געווען איינגעשטעלט דארטן
נישט געקענט באקומען .האט ער געבעטן אז משה ביי מהדרין האט ער זיך באקענט מיט א איד וואס
לייב זאל אים שיקן א גארטל און ער האט אים דאס האט געהייסן אזוי ווי אים ,ר' משה לייב .זיין משפחה
טאקע געשיקט .האט ער אים צוריקגעשריבן א בריוו נאמען איז געווען וויינבערגער .ער איז געווען מיין
ווי ער שרייבט :עס שטייט ביי אליהו הנביא" ,איש א שכן דא אין מאנסי ,א איד א צדיק נסתר .ער איז
בעל שער ואזור עור אזור במתניו" ,ווי מען זאגט געווען א מורא'דיגע אפגעהיטענער מענטש ,דער ר'
מוצאי שבת אין די זמירות .פרעגט ער א קשיא ,וואס משה לייב וויינבערגער .און איז געווען א נגיד'ישע
איז די גרויסע מעלה אז אליהו הנביא איז איד .ער האט געטיילט צדקה מיט
געגאנגען מיט עפעס א גארטל א ברייטע האנט .ארימעלייט זענען
געמאכט פון פעל ,איש אזור עור געקומען געגאנגען דארט א גאנצן
אזור במתניו .וואס איז דער שבח טאג.
וואס מ'זאגט אויף אליהו הנביא? איך ווייס נישט צי ער איז געווען א
פארדעם שטייט שנים עשר דורות שטיקל שותף אין מהדרין צי וואס.
ראו עיניו .דאס פארשטייט מען, ר' משה לייב פלעגט קומען אויף
ס'געווען א גרויסע שבח אז א די ימים טובים צו ר' משה לייב
מענטש האט געלעבט אזוי לאנג. וויינבערגער .ער האט נישט געוואלט זיין אליין אויף
אבער וואס איז עפעס דער שבח פון אזור עור אזור די פארם .צומאל פלעגט ער אויך קומען סתם אזוי
במתניו? האט ער אים געשריבן ,ווייל אליהו הנביא א שבת.
האט געהאט צו טון מיט די נביאי הבעל ,און ס'איז
איך האב אים געבעטן אז ער זאל קומען צו מיר
געווען א מורא'דיגע נסיון דעמאלטס צו דינען עבודה
אויף א סעודה .ווען ר' משה לייב וויינבערגער האט
זרה ,האט ער געשריבן צו ר' משה לייב ,זעט אויס
זיך דערוואוסט דערפון ,האט ער מיר בשום אופן
אז אליהו הנביא האט געדארפט האבן די ריכטיגע
נישט געלאזט" .ער איז מיין גאסט און איך בין נישט
גארטל ,זיך גוט אונטערגארטלען ,אנטקעגן די נביאי
מוותר ",האט ער געזאגט .ער האט אים אזוי ליב
הבעל...
געהאט ,אז ער האט נישט געוואלט אפילו אויף איין
אזוי האט ער אים אמאל געשיקט א זייגער ,האט ער סעודה מוותר זיין.
אים געשריבן א בריוו וועגן די מעלות פון א זייגער,
איך פלעג אים טרעפן ,אפילו ער איז נישט געקומען
א.ד.ג .ער האט געהאט א גאנצע רכוש ,פון בריוון ,פון ר'
צו מיר אויף א סעודה ,צומאל אין בית המדרש ,און ער
נאשקע .איך האב מזמן לזמן אים געפרעגט דערוועגן
האט מיר דערציילט וועגן די מכתבים וואס ער האט
פון ר' משה לייב וויינבערגער .ער האט געזאגט יא ,ער
געהאט מיט ר' נאשקע .ער פלעגט אים שיקן געלט
ווייסט אז ער האט עפעס א גאנצע רכוש ,אבער ער
און פעקלעך צומאל עסן ,אדער אנדערע זאכן .יעדע
געבט דאס נישט אוועק פאר קיינעם.
ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת #57 אונטערוועגנס
א טפח העכער .פארשטייט זיך אז רבי נתן איז אויך אין קורצן פון פריער:
דארט .אזוי אויך דעם רבי'נס גרויסע לייט וועלכע דער רבי לאזט זיך ארויס אין וועג קיין טשערין און
זענען געקומען צו פארן פון נאנט און ווייט. מעדוועדיווקע .אויפ'ן וועג אנטפלעקט דער הייליגער
צווישן די חסידים הערשט א גרויס התעוררות .מען רבי די ערשטע מעשה פון סיפורי מעשיות .דאס
ווארט דער רבי זאל אנהייבן צו זאגן זיינע פארכטיגע איז געווען אינמיטן זומער פון יאר תקס"ו – דער
תורות .אלע האבן געהאט געוואלדיגע הרהורי פערדער יאר פון רבי נתנ'ס התקרבות .דעם פאלגנדן
תשובה און ביי פיל זענען דורכגעלאפן מחשבות, ראש השנה האט דער רבי אריינגעפלאכטן א תורה
'ווי קען מען אזוי פארשלאפן די זיבעציג יאר מיט א וואו ער ברענגט ארויס די גרויסקייט פון סיפורי
פארשלאפענע עבודה?' מעשיות .אז ווי מער א מענטש איז פארזונקען אין א
מיטאמאל האט אנגעהויבן צו פליסן פון רבינ'ס שלאף ,אלץ א גרעסערע תורה דארף ער האבן אים
הייליג מויל די פארכטיגע תורה ס' פון ליקוטי צו ערוועקן .אבער ער קען נישט פארנעמען אזויפיל
מוהר"ן .די חסידים שפיצן אן זייערע אויערן כדי אורות ,דארף מען דאס מלבוש זיין אין א מעשה אז
נישט צו פארפאסן קיין איין איינציג ווארט .ווי ער זאל קענען פארטראגן די הויכע השגות פון די
ערשטוינט ווערן זיי צו הערן ווי דער רבי האט אזוי תורות.
קלאר צוגעטראפן צו זייערע געדאנקען .דער רבי
האט דערמאנט דאס וואס ס'שטייט געשריבן אז אצינד ליינט ווייטער:
דאס קול שופר איז א רוף צום מענטש" :עורו ישנים
משנתכם" – וועקט אייך אויף פון אייער שלאף... ראש השנה תקס"ז
הערנדיג די ווערטער האט דער עולם אויסגעבראכן ס'איז ראש השנה אויף דער וועלט .אין הארץ פון
אין א שטורעמישע געוויין .דער רבי האט זיך יעדן איד הערשט אן אימת הדין וואס מען קען טאפן
אפגעשטעלט און געווארט אז דער עולם זאל אין די לופט ,אבער ביים רבי'ן אין ברסלב איז מען
6
אונטערוועגנס
אלעס וואס איז איר געשטאנען אין וועג .די אידן זיך עטוואס בארואיגן און נאר דאן האט ער
האבן זיך אפגעהאלטן פון נעמען אן אקטיווע ראלע פארגעזעצט מיט זיינע הייליגע דיבורים .אויף
און פארלעשן דאס פייער און האבן זיך געמוזט די אויבערדערמאנטע ווערטער האט דער רבי
פארלאזן אויף די גוי'שע שכנים אז זיי זאלן טון די אריינגעפלאכטן איבער דעם ענין פון סיפורי
מלאכה. מעשיות.
דאס פייער איז ענדליך געקומען אונטער קאנטראל. נאך דער תורה האט דער רבי זיך אויסגעדרוקט:
מען האט געמיינט אז מען קען שוין אפאטעמען, "די וועלט זאגט אז מעשיות זענען א סגולה צו
זענען געקומען צו מארשירן די שטאטישע פאליציי איינשלעפן א מענטש ,אבער איך זאג אז מעשיות
און געצוואונגען די אידן צו קומען ענדיגן פארלעשן קענען אויפפוועקן מענטשן פון זייער שלאף"...
דאס פייער. דערנאך האט דער רבי צוגעלייגט אז די מעשיות
נאך וואס די מהומות האבן זיך איינגעשטילט ,זענען זענען מסוגל פאר אן עקרה צו געהאלפן ווערן מיט
צוריקגעקומען צום רבי'ן א קארגע מנין צו ענדיגן קינדער.
זאגן די פיוטים .רבי נתן איז אויך געווען אין ברסלב
יענעם יום כיפור.
יום כיפור אין ברסלב
כל נדרי נאכט אין ברסלב ווי יעדע יאר ,האבן זיך
דער רבי האט מגלה געווען אז דעם יום כיפור
אידן צאמגענומען אין זייערע שולן ,יעדער וואו ער
האט ער געוואלט אויפטון עפעס א גרויסע זאך.
איז געוואוינט ,זיך אויסצוגיסן דאס הארץ פאר'ן
ער האט זיך צוגעגרייט דערצו פיל טענות מיט
אויבערשטן .ביים רבי'ן האט מען שוין געהאלטן נאך
וואס אויסצו'פועל'ן די זאך אין הימל ,וואס אויב
די שטילע שמונה עשרה ,ווען עס איז דערגאנגען
וואלט ער אראפגעשריבן די דאזיגע טענות ,וואלט
קולות פון גאס.
ער אנגעפילט פילע בלעטער" .אבער צוליב די
"פייער! פייער! א ווילדע פייער האט אויסגעבראכן
פייער איז אלעס צונישט געווארן ",האט דער רבי
אין שטאט!"
אויסגעפירט מיט ווייטאג.
"אידן לויפט ראטעווען אייער פאמיליעס! ס'איז
א צייט שפעטער האט דער רבי דערציילט פאר די
סכנת נפשות!"
חסידים אז דאס וואס ער האט געוואלט אויפטון
אין דעם יום כיפור ,האט ערוועקט א גרויסע קטרוג גלייך איז אנטשטאנען א בהלה .די אידן זענען
קעגן אים און די עולמות עליונים ,וואס האט אים אהיימגעלאפן צו זיך אין שטוב צו העלפן די
גורם געווען צו ליידן יסורים" .כאטש מיין כוונה איז פרויען ,קינדער און אלטע לייט זיך ארויסזען פון די
געווען בעיקר פאר די טובה פון די עולמות ",האט הייזער און פראבירן וואס מען קען ראטעווען פון די
ער זיך אויסגערעדט. פארמעגנס לויט די הלכה.
פארזעצונג קומט אי"ה די פייער איז געווען א ווילדע און האט זיך שנעל
צעשפרייט פון איין הויז צום צווייטן ,אפווישנדיג
7
ואלד
אר ֹלו ְירן ִא ֶינעם ַו ְ
ַפ ְ א שטיקל פון ליקוטי תפלות (לויט תפלה
מד ח"ב) אויף די וואכעדיגע פרשה
"א פאסיגע שידוך"
המשך פון זייט 12
יידעִ ,איְך ָהאּב ַא ְׁש ֵאלָ הָ ",האט ֶסענְ ֶדער גֶ עזָ אגְ ט.
"זֵ ֶ
ערן ַדיין ְׁש ֵאלָ הָ ",האט ר' ֶׁש ַבח
אמיר ֶה ְ
"פ ֶרעג ַמיין ִקינְ ד ,לָ ִ ְ
עלף ַא ֶלע
ִר ּבוֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלםָ ,מ ֵלא ַר ֲח ִמיםֶ ,ה ְ
ערט. עענְ ְט ֶפ ְ
גֶ ֶ
אל ְפן
עה ְ
אר ְפן ֶג ָועל ֶכע ַד ְישע ִקינְ ֶדער ֶו ְ ִא ִיד ׁ ֶ
ייער ֲחתּונָ ה עּבענְ ְקט ַּביי זֵ ֶ
אּבן זִ יְך ִדי ִקינְ ֶדער גֶ ֶ
ארוָ ואס ָה ְ"פ ְ ַ וערן ִמיט ַא ִזיווּג ָהגוּןֵ ,זיי ִז ְ
יך ְמ ַר ֵחם אוֹ יף ֶו ְ
עהאט ִאין וַ ואלְ ד? זֵ יי אּבן גֶ ַ
נָ אְך ֶדעם ְּברֹויט וָ ואס זֵ יי ָה ְ יסעועגן ִדי ְגרוֹ ֶ
ועגן אוּן ֶו ְ
ֵזיי ַפאר ַדיינֶ עט ֶו ְ
עהאט ְפלֵ ייׁש אּון ְּברֹויט ְּב ֶׁש ַפע! עצט גֶ ַ אּבן ָדאְך ׁשֹוין יֶ ְ ָה ְ אל ְסטוּ ִז ְ
יך ִפ ְירן ִמיט ַדיין ֱא ֶמ ֶת'ע ַצ ִ ּד ִ
יקיםָ ,ז ְ
עטלֶ ער ִאיז ַסייוִ וי אּון נָ אְך ַא ַק ְׁשיָ א ָהאּב ִאיְך :אֹויּב ֶדער ֶּב ְ ְגרוֹ יס ַר ֲח ָמנוּת ִל ְפנִ ים ִמ ּ ׁש ַוּרת ַה ִ ּדיןַ ,אזוֹ י
יׁשט ַּבאלְ ד ארוָ ואס ָהאט ֶער זִ יְך נִ ְ גֶ עוֶ וען ַּביי ִדי ֲחתּונָ הַ ,פ ְ יך ׁ ְש ֶטענְ ִדיג ִמיט ַא ֶלע ַדיינֶ ע ִווי ִדי ִפ ְיר ְסט ִז ְ
ְמגַ ּלֶ ה גֶ עוֶ וען?" יסע
ישן ִמיט ַר ֲח ִמים אוּן ְגרוֹ ֶ
עפענִ ׁ ְ
אש ֶ
ַ ּב ׁ ֶ
ייע ֶרער ֵאיינִ ְיקלָ :דאס ערןַ ,מיין ַט ֶ "איְך וֶ ועל ִדיר ֶענְ ְט ֶפ ְ ִ ֲח ָס ִדיםִ .אין ְזכוּת פוּן ַא ְב ָר ָהם ָא ִבינוּ ָע ָליו
ְּברֹויט פּון וַ ואלְ ד ִאיז ָדאס ְּברֹויט פּונֶ עם ַצ ִּדיקֶ ,דער עווען ֶדעם ַה ּ ׁ ָשלוֹ םֶ ,ו ְ
ועל ֶכער ָהאט ְמ ַר ֵּמז ֶג ֶ
עש ְ
יקט ּסוֹ ד פוּן ַּכוָּ נַ ת ֱאלוּל ֶווען ֶער ָהאט ֶג ׁ ִ
עדע
עּבן אֹויף יֶ ֶ אֹויפצּוגֶ ְ
ְ ייער ָרצֹון ִאיז גֶ עוֶ וען עטלֶ ער .זֵ ֶ ֶּב ְ
עפן ִדי ִ ּזוּוּג פוּןיע ֶזר צוּ ְט ֶר ְ עכט ֱא ִל ֶַזיין ְקנֶ ְ
אּבן נָ אר ִדי ְׁש ַּפייז פּונֶ עם ארט ֶע ְסן ּכְ ֵדי צּו ָה ְ ערע ָס ְ ַאנְ ֶד ֶ
ועל ֶכע
יקים ֶו ְ ַזיין זוּן ִי ְצ ָחקִ .אין ְזכוּת ַה ַ ּצ ִ ּד ִ
אר ְפן ִמירּיּות'דיגֶ ע ֶע ְסןַ ,ד ְ
אּבן ּגַ ְׁש ִמ ִַצ ִּדיקֲ .א ִפילּו וֶ וען ִמיר ָה ְ
יגן ּסוֹ ד,
אר ְכ ִט ְ אבן ְמ ַג ֶ ּלה ֶג ֶ
עווען ֶדעם ָפ ְ ָה ְ ּ
ֶּבענְ ֶקען ַא גַ אנְ ְצן ָטאג נָ אְך ֶדעם ֶע ְסן פּונֶ עם ַצ ִּדיקָ .דאס
ערע יצן ֵזיי אוּן אוּנְ ז אוּן אוּנְ ֶז ֶ
אש ְ
אל ְסטוּ ַ ּב ׁ ִ
ָז ְ
יּבּורים וָ ואס
ערלִ יכֶ ע ִּד ִ ֶע ְסן פּונֶ עם ַצ ִּדיק זֶ ענֶ ען ִדי וואּונְ ֶד ְ
ִקינְ ֶדער.
בֹודת ַה ֵּׁשםָ .דאס ִאיז ָדאס ֱא ֶמ ֶת'ע ועקן אּונְ ז אֹויף ֲע ַ ֶע ְרוֶ ְ
ישע
יך ְמ ַר ֵחם אוֹ יף ַדיין ַגאנְ ֶצע ִא ִיד ׁ ֶ ֵזיי ִז ְ
גּוטע ְּברֹויט!
ֶ
וישן ַא ֶלע ִא ְידן
אלק אוּן ְ ּב ֶרענְ ג ׁ ָשלוֹ ם ְצ ִו ׁ ְ
ָפ ְ
עטן פּון ויסןַ ,אז ִמיר מּוזְ ן ֶּב ְ אר ְפ ְסטּו וִ ְאּון ַאזֹוי אֹויְך ַד ְ
עלף וייב אוּן ֶה ְ וישן ַמאן אוּן ַו ּ ִ ּב ְפ ָרט ְצ ִו ׁ ְ
עטלֶ ער ָהאט גֶ עוָ ואלְ ט עדע זַ אְךֶ .דער ֶּב ְ עפער אֹויף יֶ ֶ אׁש ֶַּב ֶ
ישע ִקינְ ֶדער ָז ְ
אלן ֶ ּב ֱא ֶמת ׁ ְשנֶ על ַא ֶלע ִא ִיד ׁ ֶ
עּבן נָ אְך ַאז זֵ יי זָ אלְ ן זִ יְך ֶּבענְ ֶקען נָ אְך ִאים ,זֵ יי זָ אלְ ן ְׁש ְט ֶר ְ
יך ִפ ְירןאלן ִז ְ ייער ִזיווּג אוּן ָז ְ עפן ֵז ֶ ְט ֶר ְ
עמאלְ ְטס ָהאט ֶער זִ יְך צּו זֵ יי ַּבאוִ ויזְ ן. ער ְׁשט ֶד ָ ִאים ,אּון ֶה ְ קוּמען פוּן ֹויס ֶ וּב ָט ֳה ָרה ֶעס ָזאל ַאר ְ ִ ּב ְק ֻד ּ ׁ ָשה ְ
עדע ערנְ ט אּונְ זַ ,אז וֶ וען ֶמען ִאיז ִמ ְת ַּפּלֵ ל ַפאר יֶ ֶ ָדאס לֶ ְ וּבנוֹ ת ָח ִ ּיים ְו ַק ָ ּי ִמים ֵזיי ַא ַס ְ
אך ּדוֹ רוֹ תּ ָ ,בנִ ים ָ
עצ ֶיעלֶ ע אֹורֹות אּון זַ אְךְּ ,ב ֶרענְ גְ ט ֶעס ִמיט זִ יְך גָ אר ְס ֶּפ ִ אלן
טוּען ַדיין ָרצוֹ ן ֶ ּב ֱא ֶמת אוּן ֵזיי ָז ְ
ֶ ועל ֶכע
ֶו ְ
עטלֶ ער ערׁש וִ וי ָאנְ ֶדעםֶ .דער ֶּב ְ יְ ׁשּועֹותִ ,אינְ גַ אנְ ְצן ַאנְ ֶד ְ עוֹ ֵסק ַזיין ִאין ַדיין ּתוֹ ָרה אוּן ַדיין ֲעבוֹ ָדה
אּבן ִמ ְת ַּפּלֵ לעקּומען נָ אר נָ אכְ ֶדעם וָ ואס זֵ יי ָה ְ ֶ ִאיז ָאנְ גֶ ייביג ,אוּן
ייע ֶרע ֶטעג אוֹ יף ֵא ִ ּ
ֶ ּב ֱא ֶמת ַא ֶלע ֵז ֶ
ייסט אר ְׁש ֵט ְעּבענְ ְקט נָ אְך ִאיםַ .פ ְ גֶ עוֶ וען ֶדערֹויף אּון זִ יְך גֶ ֶ ויסן ַפאראזן ִו ְ
אלן ְמ ַפ ְר ֵסם ַזיין אוּן ָל ְ
ֵזיי ָז ְ
יּפּורי ַמ ֲע ִׂשּיֹות?ערנֶ ען ִס ֵ ארף לֶ ְויאזֹוי ְמ ַ'ד ְ
ׁשֹויןֶ ,סענְ ֶדער ,וִ ַ יכ ֵקייט אוּן ַדיין עט ִל ְ
עמען פוּן ַדיין ֶג ְ ַא ֶל ֶ
ארף ֶמען זִ יְך עדע ְקלֵ יינֶ ע ְּפ ַרט פּון ִדי ַמ ֲע ִׂשּיֹות ַד ְ פּון יֶ ֶ ועלט ִווי ֶדער ּ ָפסוּק ֶמ ְמ ׁ ָש ָלה אוֹ יף ֶדער ֶו ְ
ה'דיגֶ ע ֵעצֹות טּועלֶ ע וֶ ועגְ ן אּון לְ ַמ ֲע ֶׂש ִערנֶ ען ַא ְק ֶ רֹויסלֶ ְַא ְ בוּרת ָ
יך ֶ וּג
יך ְ"דוֹ ר ְלדוֹ ר ְי ׁ ַש ַ ּבח ַמ ֲע ֶׂש ָ
אגט ּ
ָז ְ
עּבן".
ַפאר אּונְ זֶ ער ֵאייגְ ן לֶ ְ ַי ִ ּגידוּ":
8
מַ עֲ ֶשׂה יג'
ִדי זִ ְּיבן ֶּבעטְ לֶ ְערס'
אוּן זֵ יי זֶ ענֶ ען ַא ִהין ַא ֶלע ַא ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן יסער יְ ִרידִ ,אין ַא
עווען ַא גְ רוֹ ֶ
ַא ָמאל ִאיז גֶ ֶ
'חתוּנָ ה' ִדי ִקינְ ֶדער
אכט ֲ
עמ ְ
ארט גֶ ַ
אבן ָד ְ
זֵ יי ָה ְ ּ יסער ׁ ְש ָטאט – זֶ ענֶ ען ַא ִהינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען ַא ֶלע גְ רוֹ ֶ
עלט ַא 'חו ָּּפה' – אוּןעש ֶט ְ
אבן זֵ יי גֶ ׁ ְ
– אוּן זֵ יי ָה ְ ּ ערס' ,אוּן ִדי ִקינְ ֶדער זֶ ענֶ ען אוֹ ְ
יך עט ֶל ְ
'ב ְ
ֶּ
עווען – ייל ְ
עך גֶ ֶ ייער ְפ ֵר ֶ
ייער זֵ ֶ ארט זֵ ֶ זֵ יי זֶ ענֶ ען ָד ְ ערס' עט ֶל ְ
'ב ְ
ַא ִהינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען – ִאיז גֶ עקו ֶּמען ִדי ֶ ּ
ייל ְ
עך ייער ְפ ֵר ֶ ן־כ ָלה' זֶ ענֶ ען אוֹ ְ
יך זֵ ֶ 'ח ָת ַּ
אוּן ִדי ָ אלן ְמ ׁ ַש ֵד ְך זַ יין ִדי ְצ ֵווי
אוֹ יף ֶדער ֵד ָעהַ ,אז זֵ יי זָ ְ
עווען.
גֶ ֶ ערע אלן זִ ְ
יך ֵאיינְ ס ָדאס ַאנְ ֶד ֶ ִקינְ ֶדערַ ,אז זֵ יי זָ ְ
ער ַמאנֶ ען,
יבן צ ּו ֶד ְ
ן־כ ָלה' ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ
'ח ָת ַּ אבן זִ ְ
יך ָ ָה ְ ּ עמען.
נֶ ֶ
ִדי ַח ָס ִדים ָוואס ַה ּׁ ֵשם־יִ ְת ָ ּב ַר ְך ָהאט ִמיט זֵ יי ערפוּן צ ּו
'האט ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּבן ֶד ְ
יכף ִווי ְמ ָ
אוּן ֵּת ֶּ
ואלד.
עווען ִאין ַו ְ
עטאןַ ,אז זֵ יי זֶ ענֶ ען גֶ ֶ
גֶ ָ עלן – עפ ְ
ייער גֶ ֶ ׁ ְשמו ֶּע ְסןִ ,איז ָדאס זֵ יי ַא ֶלע זֵ ֶ
יבן צ ּו ֵוויינֶ ען ,אוּן זֵ יי
אבן ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ
אוּן זֵ יי ָה ְ ּ [א ֶ ּבער] ִווי
ּש ִמיר ָ ָהאט ֶמען זֵ יי ְמ ׁ ַש ֵד ְך גֶ ֶ
עווען .לו ׁ ְ
עמט ֶמען ָדא ֶדעם
"ווי נֶ ְ
עבענְ ְקטִ :
ייער גֶ ֶ ּ
אבן זֵ ֶ
ָה ְ ּ אכט ֶמען זֵ יי ֲחתוּנָ ה?
ויאזוֹ י] ַמ ְ
ִ[ו ַ
'ב ִלינְ ְדן'ָ ,וואס ֶער
עט ֶלער'ֶ ,דעם ְ ּ
ן־ב ְ
'ע ְר ׁ ְש ְט ֶ ּ
ֶ י־ווי] עוועןּ ַ ,ב ֲא ׁ ֶשר ַ
[אזוֹ ִ ישב גֶ ֶ אבן זֵ יי זִ ְ
יך ְמיַ ׁ ֵ ָה ְ ּ
ואלד"?
אכט ְ ּברוֹ יט ִאין ַו ְ
עב ַר ְ
ָהאט אוּנְ ז גֶ ְ ּ 'מ ֶל ְך'
ִאין ֶדעם אוּן ֶדעם ָטאגֶ ,וועט זַ יין ַ ּביים ֶ
'ב ִלינְ ְדן־ עבענְ ְקט נָ ְ
אך ֶדעם ְ ּ אבן ַאזוֹ י גֶ ֶ ּ
ִווי זֵ יי ָה ְ ּ ועלן ַא ִהינְ גֵ יין ַא ֶלע
ִמינִ ינֶ עס [גֶ עבּ ו ְּר ְט ְס ָטאג]ֶ ,ו ְ
"א ְ ער ַווייל רו ְּפט ֶער זִ ְ עטן
יס ֶ ּב ְ
אר ְטן אוֹ ְ ועלן זֵ יי זִ ְ
יך ָד ְ ערס'ֶ ,ו ְ עט ֶל ְ
'ב ְ ֶּ
יך ִ ּבין יך ָאןִ : עט ֶלער' – ֶד ְ ֶ ּב ְ
יך ִ ּבין גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא ְ
ייך אוֹ יף ֶדער ֲחתוּנָ ה ָדאִ ,א ְ ערפוּן ֶוועט
ייש' – ֶד ְ
'פ ֵל ׁ
[ח ָלה] אוּן ְ
יט ׁש' ַ
יל ְ
'קוֹ ִ
עשאנְ ק'ַ ,אז ִאיר יך ׁ ֶשענְ ק ַא ְ
ייך ְ'ד ָר ׁ ָשה־גֶ ׁ ַ – אוּן ִא ְ אכן ֲחתוּנָ ה.
ֶמען זֵ יי ַמ ְ
יער
וארן ְפ ִר ֶ
יך – ָו ְ'א ְלט' ִווי ִא ְ אלט זַ יין ַאזוֹ י ַ
זָ ְ ערס'
עט ֶל ְ
'ב ְ
עווען – זֶ ענֶ ען ַא ֶלע ֶ ּ
ִאיז ַאזוֹ י גֶ ֶ
אלט יך ַא ְ
ייך ָדאס גֶ עוואוּנְ ְט ׁ ְשןַ ,אז ִאיר זָ ְ ָהאבּ ִא ְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען אוֹ יף ִדי ִמינִ ינֶ עס [גֶ עבּ ו ְּר ְט ְס ָטאג פוּנֶ עם
יך ַא ְ
ייך יך – ַהיינְ ט ׁ ֶשענְ ק ִא ְ
'א ְלט' ִווי ִא ְ
זַ יין ַאזוֹ י ַ ייש'
'פ ֵל ׁ
עטן ְ עב ְ
יסגֶ ֶ ּ
יך אוֹ ְאבן זִ ְֶקענִ יג] ,אוּן ָה ְ ּ
עשאנְ ק',
ָדאס ָדאזִ יגֶ עּ ְ ,ב ַמ ָּתנָ ה גְ מו ָּרה ְ'ד ָר ׁ ָשה־גֶ ׁ ַ ארנו ֶּמען אבן נָ ְ
אך ַפ ְ 'ברוֹ יט' ,אוּן זֵ יי ָה ְ ּ
אוּן ְ ּ
'א ְלט' ִווי ִא ְ
יך. אלט זַ יין ַאזוֹ י ַ ַאז ִאיר זָ ְ יבן פוּן ֶדער
עב ִל ְ ּ
'איז גֶ ְ ּ
אמגֶ ענו ֶּמען] ָוואס ְס ִ
[צוּזַ ְ
'ב ִלינְ ֶדער'ִ ,א ְ
יך ִ ּבין ִאיר ֵמיינְ טַ ,אז ִא ְ
יך ִ ּבין ַא ְ ּ [ח ָלה].
יט ׁש' ַ
יל ְ
ייש' אוּן 'קוֹ ִ
'פ ֵל ׁ
ְסעו ָּדהְ ,
ועלט,
ט־ב ִלינְ ד' – נָ אר ִדי גַ אנְ ֶצע ֶו ְ
יש ְ ּ
ארנִ ׁ ְ
'גָ ְ אבן
יסגֶ עגְ ָר ְ ּ אבן זִ ְ
יך אוֹ ְ אוּן זֶ ענֶ ען גֶ עגַ אנְ גֶ ען ,אוּן ָה ְ ּ
ף־עיִ ן ְ(ד ַהיְ ינוִּ :ווי
ישט ָאן ְּכ ֶה ֶר ַ
עפט ַ ּביי ִמיר נִ ׁ ְ
ְט ֶר ְ יסן גְ רוּבּ ָ ,וואס ְס'זָ אל ִאין ִאים ֶקענֶ ען
ַא גְ רוֹ ְ
ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָהאט
יב ְ
'איין־אוֹ יגְ נְ ְ ּב ִליק' – ִא ֶ ּ
ֵ אבן ִאים
ערט ֶמענְ ְט ׁ ְשן – אוּן זֵ יי ָה ְ ּ
ַא ַריין הוּנְ ֶד ְ
וארן ֶער טוּט גָ אר ַקיין ׁשוּם
'ב ִלינְ ד'ָ ,ו ְ
ֶער ַא ּ ָפנִ ים ִווי ְ ּ על ְ
עך] ,אוּן עק ֶ 'פרו ֶּטעס' ׁ ְ
[ש ֶט ֶ עקט ִמיט ְּ
עד ְ
צוּגֶ ֶ
וארן ִדי גַ אנְ ֶצע
ישט ַא ַרייןָ ,ו ְ
ועלט נִ ׁ ְ
'קוּק' ִאין ֶדער ֶו ְ יסט'.
'מ ְ
'ע ְרד' ,אוּן ִמיט ִ
ִמיט ֶ
9 9
יילן – ִא ְ
יך ער ֵצ ְייך ֶד ְ יך ַא ְ"וואס זָ אל ִא ְ
זָ ֵקן')ָ : ישט ָאןֲ ,א ִפיל ּו ִווי ארנִ ׁ ְ
עפט ַ ּביי ִאים גָ ְועלט ְט ֶר ְ ֶו ְ
עדענְ ק נָ ְ יקט זִ ְ
יך ַ ּביי ִאים עש ְ
ער ֶדעם גֶ ׁ ִ יב ְ
'איין־אוֹ יגְ נְ ְ ּב ִליק' – ִא ֶ ּ
ֵ
יטן ָדאסעשנִ ְ
'האט ָא ּ ְפגֶ ׁ ְ אךַ ,אז ְמ ָ גֶ ֶ
'צ ַווייג'".
עלע' פוּן ֶדער ְ
'ע ֶּפ ֶ
ֶ ועלט).
עהן אוּן ַקיין קוּק ִאין ֶדער ֶו ְ
ישט ַקיין זֶ ְ
ארנִ ׁ ְ
גָ ְ
יך ִ ּבין ר־א ְלט' ,אוּן ִא ְ
ייע ַיך ִ ּבין 'זֵ ֶוארן ִא ְ
ָו ְ
אר ׁ ְש ַטאנֶ ען ָוואס ֶער
ישט ַפ ְ
ָהאט ֵקיינֶ ער נִ ׁ ְ
ישט ארנִ ׁ ְ יך ָהאבּ נָ ְ
אך גָ ְ אך 'גָ אר־יוּנְ ג' ,אוּן ִא ְ
נָ ְ
עווען
ארט גֶ ֶ
'איז ָד ְ
זָ אגְ ט – לו ׁ ְּש ִמיר [נָ אר] ְס ִ
[א ַהא]ָ ,דאס
"א ַווא ָ
אבן זֵ יי גֶ עזָ אגְ טָ :
ַח ָכ ִמיםָ ,ה ְ ּ ייער־
ארט 'זֵ ֶ
עבן' ,אוּן ִ ּבין ָפ ְ
'ל ְ ּ
יבן צ ּו ֶ
ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ
ִאיז ַא גַ אנְ ץ ַא ְל ֶטע ַמ ֲעשֶׂ ה". ַא ְלט'.
ערנָ ְ יך ַא ֵליין זָ אג ָדאס ,נָ אר ִא ְ
יך ָהאבּ ַא ישט ִא ְ
אוּן נִ ׁ ְ
עווען ֶדעם
אך ְמ ַכ ֵ ּבד גֶ ֶ ָהאט ֶמען ֶד ְ
עווען יוּנְ גֶ ער פוּן
ערן־זָ ֵקן'ָ ,וואס ֶער ִאיז גֶ ֶ
'אנְ ֶד ְ
ַ ן־א ְד ֶלער'
יס ָ'ה ְס ָּכ ָמה' ֶדערוֹ יף ,פוּן ֶדעם 'גְ רוֹ ְ
ַ
שה" – ָ(דאס יילן ַא ַמ ֲע ֶ ׂ
ער ֵצ ְ יך ֶוועל ַא ְ
ייך ֶד ְ – ִא ְ
יילן – ָהאט
ער ֵצ ְ
ֶדעם ֶע ְר ׁ ְש ְטןַ ,אז ֶער זָ אל ֶד ְ
"אט ָדאס ִאיז
ערער ָאנְ גֶ ערו ְּפןָ :
יך ֶדער ַאנְ ֶד ֶזִ ְ עט ֶלער').
ער־ב ְ
ֶּ 'ב ִלינְ ֶד
עדט ַא ְלץ ֶדער ְ ּ
ֶר ְ
(מיט ַא ָל ׁשוֹ ן ִווי ֵאיינֶ ערשה'? ִ ע־מ ֲע ֶ ׂ
'א ְל ֶט ַ ַא ַ ַא ָמאל זֶ ענֶ ען גֶ עגַ אנְ גֶ ען ֶמענְ ְט ׁ ְשן אוֹ יף ַא ַס ְ
אך
שה – עדענְ ק ִדי ַמ ֲע ֶ ׂ יך) – ִא ְ
יך גֶ ֶ ערט זִ ְ ארוואוּנְ ֶד ְ
ַפ ְ יפן ,אוֹ יף ֶדעם יַ ם – ִאיז גֶ עקו ֶּמען ַא 'רו ַּח־
ׁ ִש ְ
עכט
'ל ְ עדענְ ק נָ ְ
אך ֲא ִפילוַּ ,אז ָדאס ֶ אוּן ִא ְ
יך גֶ ֶ עם־ווינְ ט') ,אוּן ָהאט
ִ ְס ָע ָרה' ְ(ד ַהיְ ינוַּ :א ׁ ְ
'שטו ֶּר
עב ֶרענְ ט'".
ָהאט גֶ ְ ּ יפן – אוּן ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן זֶ ענֶ ען
אכן ִדי ׁ ִש ְ
צו ְ ּּב ָר ְ
"אט ָדאס ִאיז ארט ָאנְ גֶ ערו ְּפןָ :
יך ָד ְאבן זֵ יי זִ ְ
ָה ְ ּ וארן.
עו ְ
נִ יצוּל גֶ ָ
'ע ְר ׁ ְש ֶטער'"
ע־מ ֲעשֶׂ ה' פוּן ֶדער ֶ
ער ַ 'ע ְל ֶט ֶ
אך ַא ֶ נָ ְ
זֶ ענֶ ען ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא 'טו ֶּרעם' –
עוועןָ ,וואס ֶדער 'איז ַ ּביי זֵ יי ַא ִחידו ּׁש גֶ ֶ
– אוּן ְס ִ זֶ ענֶ ען זֵ יי ַארוֹ יף אוֹ יף ֶדעם 'טו ֶּרעם' ,אוּן זֵ יי
עדענְ ְקט ַא ערער' ִאיז זִ ְ
יך 'יוּנְ גֶ ער' ,אוּן גֶ ֶ 'אנְ ֶד ֶ
ַ 'מ ֲא ָכ ִלים',
ארט גֶ עפוּנֶ ען ַא ֶלע ֶע ְר ֵליי ַ
אבן ָד ְ
ָה ְ ּ
'ע ְר ׁ ְש ְטן'.
שה' פוּן ֶדעם ֶ
ע־מ ֲע ֶ ׂ
ער ַ
'ע ְל ֶט ֶ
ֶ 'מ ְלבּ ו ׁ ִּשים' ,אוּן ָוואס
'מ ׁ ְש ָקאוֹ ת' ,אוּן ַ
אוּן ַ
עווען ֶדעם ערנָ ְ
אך ָהאט ֶמען ְמ ַכ ֵ ּבד גֶ ֶ ֶד ְ 'כל־
עווען ָּ
אר ְטן גֶ ֶ
'איז ָד ְ
ארף – אוּן ְס ִ
אד ְ
'ב ַ
ְמ ַ ּ
יילן – אוּן ֶדער
ער ֵצ ְיטן־זָ ֵקן'ַ ,אז ֶער זָ אל ֶד ְ
ְ'ד ִר ְ 'ת ֲענוּגִ ים' ָוואס ִאין ֶדער
טוּב' ,אוּן ַא ֶלע ַּ
עווען – ָהאט יטער' ִאיז נָ ְ
אך 'יוּנְ גֶ ער' גֶ ֶ ְ'ד ִר ֶ ועלט.
ֶו ְ
עדענְ ק יך גֶ ֶ "א ְ יטער' זִ ְ
יך ָאנְ גֶ ערו ְּפןִ : ֶדער ְ'ד ִר ֶ אבן זֵ יי זִ ְ
עכער
יט ֶל ֶ
"אז ִא ְ
ַ יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן: ָה ְ ּ
יבן 'האט זִ ְ
יך גָ אר ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ אך ֲא ִפילוַּ ,אז ְס ָנָ ְ
שה'ָ ,וואס ֶער ע־מ ֲע ֶ ׂ'א ְל ֶט ַ
יילן ַא ַ
ער ֵצ ְ
זָ אל ֶד ְ
'פ ִרי' ָהאט 'פ ִרי'ַ ,אז ִדי ְּ 'בנְ יָ ן' פוּן ֶדער ְּ
ֶדער ִ ּ אך פוּן ֶדעם ֶע ְר ׁ ְש ְטן 'זִ ָּכרוֹ ן' –עדענְ ְקט נָ ְ
גֶ ֶ
'פ ִרי'".
וערן ַא ּ ְ
יבן צ ּו ֶו ְ
גָ אר ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ 'האט זִ ְ
יך עדענְ ְקט ,זִ ינְ ט ְס ָ
ְד ַהיְ ינוָּ :וואס ֶער גֶ ֶ
"דאס ִאיז זִ ְ
יך ארטָ : אבן זֵ יי זִ ְ
יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן ָד ְ ָה ְ ּ יבן ֶדער 'זִ ָּכרוֹ ן'".
ַ ּביי ִאים ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ
אך ָהאט זִ ְ
יך ערנָ ְ
שה"ֶ .ד ְ ערע ַמ ֲע ֶ ׂ אך ַא ֶע ְל ֶט ֶ נָ ְ
'א ְל ֶטע' אוּן 'יוּנְ גֶ ע' – ָהאט
עווען ַ
אר ְטן גֶ ֶ
ִאיז ָד ְ
ער ֶדער־זָ ֵקן' ָאנְ גֶ ערו ְּפןָ ,וואס ֶער ִאיז
'פ ְֶדער ֶ עס ְטן־זָ ֵקן' ָוואס
עווען ֶדעם 'גְ ֶר ְ
ֶמען ְמ ַכ ֵ ּבד גֶ ֶ
עדענְ ק נָ ְ
אך ֲא ִפילוּ, "א ְ
יך גֶ ֶ עוועןִ : נָ ְ
אך יוּנְ גֶ ער גֶ ֶ וישן זֵ ייַ ,אז ֶער זָ אל צוּם ֶע ְר ׁ ְש ְטן
עווען ְצ ִו ׁ ְ
ְס'גֶ ֶ
ערנְ ְדל'ְ ,מ'זָ אל
'ק ְ
עפ ְירט ָדאס ֶ
'האט גֶ ִ
ַאז ְמ ָ יילן.
ער ֵצ ְ
ֶד ְ
'פ ִרי'".
ְפ ַלאנְ ְצן ִדי ּ ְ ָהאט ֶער זִ ְ
יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן ְ(ד ַהיְ ינוֶּ :דער ֶ
'ע ְל ְט ְס ֶטער־
10
לאמיר זיך
פארהערן
( )3 די דרייצנסטע מעשה -די זיבן בעטלערס
❑ גאר יונג – בכלל נישט אנגעהויבן צו לעבן א .וויאזוי האבן זיי געהאט עסן אויף די חתונה?
❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג ❑ זיי האבן געבעטן ברויט און פלייש פון די סעודה פון מלך
ו .וואס האט געדענקט דער גרעסטער זקן? ❑ זיי האבן גענומען וואס ס'איז געבליבן פון די סעודה פון
❑ ווען מ'האט אפגעשניטן דאס עפעלע פון די צווייג מלך
❑ ווען די ליכט האט געברענט ❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג
❑ ווען ס'האט אנגעהויבן וווערן א פרי ב .וואו איז געווען די חתונה?
ז .וואס האט געדענקט דער פערטער זקן? ❑ אין א גרויסע זאל
❑ ווען מ'האט געפירט די קערנדל ❑ אין א שול
❑ די חכמים וואס האבן אויסגעטראכט די קערנדל ❑ אין א גרויסע גרוב
❑ די טעם פון די פרי נאך פאר ס'איז אריין אין די פרי ג .וואס האט דער בלינדער בעטלער געגעבן אלס דרשה
ח .שאלת זכות :וואס האט געדענקט דער אכטער זקן? געשאנק?
❑ די ריח פון די פרי נאך פאר ס'איז אריין אין די פרי ❑ א שיינע הויז
❑ די מראה פון די פרי נאך פאר ס'איז אריין אין די פרי ❑ אז זיי זאלן זיין אזוי אלט ווי ער
❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג ❑ א גרויסע פארמעגן
ד .פארוואס האט דער בעטלער אויסגעזען בלינד?
ט .האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך? ❑ ווייל ער איז באמת געווען בלינד
❑ יא ❑ ווייל ער איז געווען אלט און האט שוין נישט
❑ ניין געקענט גוט זעהן
❑ א חלק ❑ ווייל ער קוקט נישט אין דער וועלט
ה .וואס איז דער בלינדער בעטלער געווען ?
❑ זייער אלט
טיפער געטראכט
אויף וועמען איז געזאגט געווארן? ִאי ְך ִבין ֵזיי ֶער ַא ְלט ,אויף וועמען איז געזאגט געווארן? ִאי ְך ִבין ָנא ְך ָגאר יו ְנג ,אויף וועמען איז געזאגט
געווארן? ִאי ְך ָהאב ָנא ְך ָגאר ִניט ָא ְנ ִגיה ֹוי ְבן צו ֶלע ְבן.
וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין סיפורי מעשיות א "חתונה" ?
וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין סיפורי מעשיות א "שיף" ?
וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין סיפורי מעשיות אן "עפעלע" ?
תשובות אויף די פריערדיגע וואך
וואו נאך ווערט דערמאנט אין סיפורי מעשיות א "יריד"? אין מעשה י"א דער בן מלך ובן שפחה שנתחלפו
ביי וועלכע מעשה ווערט דערמאנט א אינגל מיט א מיידל וועלכע זענען אלט פיר יאר? אין מעשה ה' דער בן מלך פון אבנים טובות
אלע בעטלערס האבן זיי געבענטש אז זיי זאלן זיין אזוי ווי זיי – ביי וועלכע בעטלער האט דער רבי מפרט געווען וואס ער האט זיי געבענטש ? דער בלינדער
בעטלער – ִ"איר זָ אלְ ט זַ יין ַאזוֹ י ַאלְ ט ִווי ִא ְיך"
זיי זענען געגאנגען אויף אלע שמחות – וועלכע שמחות איז דער רבי מפרט? אוֹ יף ְּב ִרית'ן אוּן אוֹ יף ַחתוּנוֹ ת
צו ענטפערן די בחינות ,רופט
02-5-3333-72
11
עדע ַזאךְ
אויף ֶי ֶ אש ֶ
עפער ֹ ֶ ּב ְ
עטן פ ּון ַ ּב ׁ ֶ
אּוק ַריינָ א ִאיז אּפאל ִאין ְ ער ָ ימ ֶּפ ַ
ִאין ֶדער ְׁש ָטאט ִס ְ וארן ִאין אר ְּב ָלאנְ ְדזְ ֶׁשעט גֶ עוָ ְועלכע זֶ ענֶ ען ַפ ְ ִדי ִקינְ ֶדער וֶ ְ
עפנֶ עןויׁשן זֵ יי גֶ ִ יׁשע ְק ִהילָ הְ .צוִ ְ ָדא ַא ְקלֵ יינֶ ע ִא ִיד ֶ לּוצ ִלינְ ג ִאיז
עּב ִל ְיּבן ַא ֵליין ָאן ֵקיין ֶע ְסןְּ .פ ְ ואלד זֶ ענֶ ען גֶ ְ
וַ ְ
ערט צּום ערנֶ ענְ ֶט ְ
אּבן זִ יְך ֶד ְ
זִ יְך ִפילֶ ע ִא ְידן וֶ ועלְ כֶ ע ָה ְ עּפט עׁש ֶל ְ
עט ֶלער ,וָ ואס ָהאט גֶ ְ עּבן זֵ יי ַא ֶּב ְ עקּומען נֶ ְ
ֶ ָאנְ גֶ
עהֹויּבן
ְ אּבן ָאנְ גֶ
עּבנְ ְס ְׁש ֵטייגֶ ער ,אּון ָה ְ
יׁשן לֶ ְ
ֵהיילִ יגְ ן ִא ִיד ְ רֹויסע זֶ עק פּול ִמיט ְּברֹויטֶ .ער ִאיז צּוגֶ עגַ אנְ גֶ ען ִמיט זִ יְך גְ ֶ
יטן ִמ ְצוֹות אּון גֵ יין ִאין ֶדעם זִ ְיסן וֶ ועג פּון ֶדער צּו ִה ְ עּבן צּו ֶע ְסן פּונֶ עם ְּברֹויטִ .די צּו זֵ יי אּון ֶער ָהאט זֵ יי גֶ עגֶ ְ
ערער ִאידַ ,א ַּתלְ ִמיד דֹוׁשה .ר' ֶׁש ַבחַ ,אן ֶעלְ ֶט ֶּתֹורה ַה ְּק ָ ָ עמען ִמיט עטן ַאז ֶער זָ אל זֵ יי ִמ ְיטנֶ ֶ עּב ְ
אּבן ִאים גֶ ֶ ִקינְ ֶדער ָה ְ
וארן ַא ִהין עׁש ְיקט גֶ עוָ ְ ָחכָ ם ִמיט ַא ַה ְד ַרת ָּפנִ יםִ ,איז גֶ ִ אּבן זֵ יי
לּוצ ִלינְ ג ָה ְ
ואלטְּ .פ ְ יׁשט גֶ עוָ ְ זִ יְךָ ,א ֶּבער ֶער ָהאט נִ ְ
ארט ַפאר ְצוֵ ויי יָ ארּ ,כְ ֵדי ְמ ַחּזֵ ק צּו זַ יין צּו וואֹוינֶ ען ָד ְ ֹלא-ע ֵלינּוֶ .ער ָהאט ָ ער ְקט ַאז ֶער ִאיז ַא ְּב ִלינְ ֶדער אמ ְ
ַּב ֶ
ִדי ְק ִהילָ ה אּון זֵ יי ַמ ְד ִריְך זַ יין ִאין ֲהלָ כָ ה .ר' ֶׁש ַבח ָהאט אלן זֹוכֶ ה זַ יין ַמ ֲא ִריְך יָ ִמים צּו זַ יין עּבענְ ְט ְׁשט ַאז זֵ יי זָ ְזֵ יי גֶ ֶ
עקענְ ט ַּפ ְס ֶק'ענֶ ען ְׁש ֵאלֹות אּון ֶער ָהאט ֲא ִפילּו גּוט גֶ ֶ עלאזְ ט נָ אְך ֶע ְסן ,אּון ערגֶ ָ ּפּונְ ְקט וִ וי ִאיםֶ ,ער ָהאט זֵ יי ִא ֶיּב ְ
וערע אּון ַמכְ ִר ַיע זַ יין ִאין ְׁשוֶ ֶ עק ענְ ט גֶ ֶ וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען זַ יין וֶ ועג. ִאיז זִ יְך וַ ֶ
אמ ְּפלִ ִיצ ְיר ֶטע ִענְ יָ נִ ים.ָק ְ ִדיעטער ,זֶ ענֶ ען ְׁש ֶּפ ֶ
ִדי ִא ְידן פּון ֶדער עקּומען ֶ ִקינְ ֶדער ָאנְ גֶ
אּבן זִ יְך ְק ִהילָ ה ָה ְ ִאין ַא ְׁש ָטאט
עפ ֵרייט ייער גֶ ְ זֵ ֶ עהֹויּבן
ְ ָאנְ גֶ אּון
קּומען,ִמיט זַ יין ָאנְ ֶ עלט, גֵ יין נָ אְך גֶ ְ
אּון ֶדער ַמ ָּצב פּון ֶדער ְק ִהילָ ה ָהאט זֵ י י ְמ ָ'האט וֶ וען ִּביז
אּבן זִ יְך
ערט ,אּון זֵ יי ָה ְ עס ְאר ֶּב ֶ
אס ִטיׁש ַפ ְאקע ְד ַר ְ
זִ יְך ַט ֶ וייטן – ֶדעם יּונְ גְ ל ִמיט ֶדער ע'ׁש ְדכְ נְ 'ט ֵאיינֶ ער ִמ ְיטן ְצוֵ ְ ָאנְ גֶ ַ
ּיּות'דיגֶ ע
ִ רּוחנִ
ייע ֶרע ָ ערט צּו זֵ ֶ עק ְ
צּור ְיקגֶ ֶ
ֶמער אּון ֶמער ִ ארט רֹויסע גְ רּוּב אּון ָד ְ
אּבן ַא גְ ֶ אֹויסגֶ עגְ ָר ְיידלֶ .מען ָהאט ְ ֵמ ְ
ּתֹורה אּון יִ ְר ַאת ָׁש ַמיִ ם.
עׁש ִטיגְ ן ִאין ָ
ׁשֹור ִׁשים ,אּון גֶ ְ
ָ ייער ֲחתּונָ ה ִמיט גְ רֹויס ְפ ֵרייד. עראכְ ְטן זֵ ֶ אּבן זֵ יי ָא ְּפגֶ ָ ָה ְ
ייליְך,
ייער ְפ ֵר ִ ִאינְ ִמ ְיטן ִדי ֲחתּונָ ה ,וֶ וען זֵ יי זֶ ענֶ ען גֶ עוֶ וען זֵ ֶ
ייערֶסענְ ֶדערֶ ,דער ֵאיינִ ְיקל פּון ר' ֶׁש ַבחָ ,האט זִ יְך זֵ ֶ
רֹויסע ֲח ָס ִדיםער ַמאנֶ ען ִאין ִדי גְ ֶ עהֹויּבן ֶד ְ ְ אּבן זֵ יי זִ יְך ָאנְ גֶ ָה ְ
ארן, ארן ַא ִהינְ ָפ ְיידןַ .פ ְ עּבענְ ְקט צּו זַ יין זֵ ְארק גֶ ֶ ְׁש ַט ְ
ארט ִאין אל ְטס ָד ְעמ ְעטּוהן ִמיט זֵ יי ֶד ְָ וָ ואס ַה ֵּׁשיִ "ת ָהאט גֶ
עצט ִאיז ׁשֹוין עדע ַׁש ָּבת ,אּון יֶ ְ ְפלֶ עגְ ט ֶער ִאים זֶ ען יֶ ֶ
ארק צּו ֶּבענְ ֶקען ,אּון עהֹויּבן ְׁש ַט ְ
ְ אּבן זֵ יי זִ יְך ָאנְ גֶ ואלדָ .ה ְ
וַ ְ
ַא ִר ֶיּבער ַא לַ אנְ גֶ ע ַצייט ָאן ֶער זָ אל ִאים זֶ ען .לְ כָ בֹוד
עמט ֶמען ָדא ֶדעם ֶע ְר ְׁש ְטן עט ַראכְ ט" :וִ וי נֶ ְ אּבן גֶ ְ זֵ יי ָה ְ
רּודערִ ,איז ערן ְּב ֶֶדער ַּבר ִמ ְצוָ ה פּון ֶסענְ ֶדער'ס ֶעלְ ֶט ְ
עט ֶלער ֶדעם ְּב ִלינְ ְדן צּו ִדי ֲחתּונָ ה!" ּפּונְ ְקט ִאין יֶ ענֶ ע ֶּב ְ
ארוַ ויילְ ןעקּומען ַקיין ֶא ֶרץ יִ ְׂש ָר ֵאל צּו ַפ ְֶ ר' ֶׁש ַבח ָאנְ גֶ
עּבענְ ְקט נָ אְך ארק גֶ ֶ אּבן זִ יְך ַאזֹוי ְׁש ַט ְ ִמינּוט וֶ וען זֵ יי ָה ְ
ארט ַפאר ֶע ְטלִ יכֶ ע ֶטעג. ָד ְ
ִאיםָ ,האט ֶער זִ יְך ַּבאוִ ויזְ ן צּו זֵ יי אּון זֵ יי גֶ עזָ אגְ טִ " :איְך
עפ ֵרייט ִמיט ֶדער ייער גֶ ְ ֶסענְ ֶדער ָהאט זִ יְך זֵ ֶ
ייליגְ ן] אֹויף אט ִעקּומען צּו ַאייְך [זִ יְך ַּב ֵ ֶ ִּבין ָדא! ִאיְך ִּבין גֶ
גֶ עלֶ עגְ נְ ֵהייט ,אּון ֶער ָהאט זִ יְך ֵאיין נַ אכְ ט
ֶדער ֲחתּונָ ה".
ערנֶ ען ֶדעם
יידן לֶ ְ
עצט ִאינְ ֵאיינֶ עם ִמיט זַ יין זֵ ְ
ועקגֶ עזֶ ְַאוֶ ְ
חלק מהוצאת הגליון נתנדב ע"י
יּפּורי ַמ ֲע ִׂשּיֹות".
"ס ֵ ֵס ֶפר ַה ָּקדֹוׁש ִ הר"ר יעקב ווייספיש הי"ו
לרגל אירוסי בנו הח' עם בת
הר"ר משה אנשין הי"ו למזל טוב
המשך אויף זייט 9
