gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫דעם רבינ'ס‬ ‫תשפ"ז‬ ‫בראשיתתשפ"ז‬ ‫חיי שרה‬ ‫בס"ד‬ ‫בס"ד‬ ‫יע ַזיין‬ ‫מֹוד ַ‬ ‫אלט ִאיר ִ‬ ‫יטאן (שיהר"ן ר"ט)‬ ‫יערע ִקינְ ֶדער ָז ְ‬‫ַאיֶ ֶ‬ ‫ָוואס ָּדא ָהאט ִזיְך ִּג ָ‬ ‫ליכט‬ ‫אס גאוֶעלְ ֶֹּיבט ְער ׁשְ ְטן?‬ ‫יילְ ןען ָדצ ּום‬ ‫עדפצֵט ֶמ‬ ‫וִ וי ַאזוֹי ֶר ָ ְא ּ ְ‬ ‫‪3‬‬‫‪304‬‬ ‫גליון ‪00‬‬ ‫גליון‬ ‫ריינער קוואל‬ ‫דער‬ ‫עקעס ֶצענְ ְד ִליגֶ ע‬ ‫ארן ַלאנְ גֶ ע ׁ ְש ְט ֶר ֶ‬ ‫ְמ ִסירוּת נֶ ֶפ ׁש צ ּו ָפ ְ‬ ‫יזת‬ ‫א ַע‬ ‫אר ַא ְקר ַ ִּב‬ ‫טוּן ְ‬ ‫ידש ַפ‬ ‫וי ׁ ְ‬ ‫א וִיְ ִר‬ ‫ען‬ ‫ערנְרט ִא ֶמין ַ‬ ‫ש ַהא ֶלסוֹ ְ ֵח‬ ‫וען ַעא ָ ּ ַמפ ְר ׁ ָ‬ ‫אל‬ ‫עדיגֶ‬ ‫ואכעוֶ ִ‬ ‫סד ִיאוָיז גֶ ֶ‬ ‫ין ִ‬ ‫ִא ֶע‬ ‫עבן ִאין זֵ יי יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם‬ ‫ֲא ִפיל ּו ִמיט ִקינְ ֶדער‪ַ ,‬א ַריינְ צוּגֶ ְ ּ‬ ‫עבן‬ ‫יסגֶ עגֶ ְ ּ‬ ‫ׁ ָשעוֹ ת אוּן ֶטעג‪ ,‬כּ וֹ חוֹ ת ַה ֶ ּנ ֶפ ׁש אוּן ּגוּף אוּן אוֹ ְ‬ ‫סוֹ ָהֵחםר‪.‬‬ ‫א ְב ָר‬‫ד‪ַ .‬‬ ‫ער‬ ‫ק גֶינְענֶ‬ ‫על ִוּנְ‬ ‫אר ִא ַאִידגֶ ׁיש‬ ‫עד גָעס‬ ‫היזפגֶוּןעוֶ יֶ ֶ‬ ‫וען‬ ‫ואס ָּל ִא‬ ‫ים‪,‬ו וָּן ְּת ִפ‬ ‫מ ַינִֹח פ‬ ‫ִד ַיה ּ ִכּ‬ ‫עפער אוּן‬ ‫אש ֶ‬ ‫עדן צוּם ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫ויאזוֹ י צ ּו ֶר ְ‬ ‫אוּן ְמ ַח ֵ ּנ ְך זַ יין וִ ַ‬ ‫אפעל‪.‬‬ ‫אר'ן ֶר ִ ּבי'נְ ס ַ ּב ֶ‬ ‫על ֶטער ַפ ְ‬ ‫גֶ ְ‬ ‫עלןט‬ ‫יין גֶזו ְ ְּכ‬‫אלד גֵאס‬ ‫יילזָן ָ‬ ‫יעזֶיןר ֵ ֶצער ְ‬ ‫עכעגְטטֱא ִ ׁלש ֶוֹ‬‫ייןר ְקנֶ ְפ ֶל ְ‬ ‫וייטפוַאּןזזַ ֶע‬ ‫ינ ּוי ֶ ּוַבעט‬ ‫ָא ִַב‬ ‫אזוֹ‬ ‫ַא ַריינְ צו ֵּלייגְ ן כּ וֹ חוֹ ת ִאין ַדאוֶ וענֶ ען‪.‬‬ ‫גְ ַל ְ‬ ‫ַא ַּכ ָּלה ַפאר יִ ְצ ָחק‪ .‬גְ ַל ְ‬ ‫עהאט ִדי ֲעשֶׂ ֶרת יְ ֵמי‬ ‫אבן ִמיר גֶ ַ‬ ‫ייך ֶדערוֹ יף ָה ְ ּ‬ ‫עןס‬ ‫יפֶּמ ְ‬ ‫ער‬ ‫עקו ֶ‬ ‫יל ָאענְ גֶ קוֹ‬‫ילער ִאִפיז ֶ‬‫יעֶזֶ‬ ‫ועןדיֱא ִל ִפ ֶ‬ ‫עטייךפוֶוּן ִ‬ ‫יטן ִדי ַא ְר ֶ ּב‬ ‫ִאינְ ִמ ְ‬ ‫אכ ֶדעם "וַ ֵּי ֵצא יִ ְצ ָחק ָלשׂ ו ַּח ַ ּב ּ ָׂש ֶדה‬ ‫יילט נָ ְ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ִדי ּתוֹ ָרה ֶד ְ‬ ‫וישן‪ֶ ,‬דער‬ ‫ְּת ׁשו ָּבה‪ ,‬יוֹ ם ַה ָּקדוֹ ׁש‪ִ ,‬די ִפיר ֶטעג ִאינְ ְצוִ ׁ ְ‬ ‫ל‪,‬יגֶ עצ ּו‬ ‫ייל‬ ‫יש ִ‬ ‫ייןדי ִט ֵ ׁה ְ‬ ‫ייל זַט ִ‬ ‫ער ֵרצוּם ְ‬ ‫ם‪,‬ען ֶד ַ ְא‬ ‫טאנֶ‬ ‫עשַ ַריִ‬ ‫עןרםגֶ נַ ׁ ֲ ְה‬ ‫אטענֶ ֲא ַ‬ ‫ט זֶ‬ ‫ש ָע‬‫ועל ְ ֶכ‬ ‫צוֶוּם ְ ׁ‬ ‫עדן‬ ‫עלד ֶר ְ‬ ‫ִל ְפנוֹ ת ָע ֶרב" יִ ְצ ָחק ָא ִבינ ּו ִאיז ַארוֹ יס ִאין ֶפ ְ‬ ‫ייליגֶ ער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת‪ ,‬שִׂ ְמ ַחת ֵ ּבית ַה ּׁשוֹ ֵא ָבה‪ַ ,‬א ְר ַ ּבע‬ ‫ֵה ִ‬ ‫יטר‬ ‫מ ֶע‬ ‫אט‬ ‫הן ִ‬ ‫ש ְ ָט‬ ‫ערזוֹ ׁ ְי‬ ‫יב ַא ְ‬ ‫א‪.‬א‪.‬וו‪ּ ֶ.‬‬ ‫סןיםפוּן אוֹ‬ ‫עט‬‫עבה ַד ְִּ‬ ‫אטב גֶים ֶ ֲּ‬ ‫הו ָּל ִ‬ ‫ים‪ָ ,‬ל‬ ‫ויאתזוֹרוֹי גִ ֶער‬‫יפ וִן ֶא ַ ְ‬ ‫ּתוֹ ָקוֹרה ְ‬ ‫ערנְ ט ֶמען ַא ְרוֹ יס‬ ‫ער ׁ ְש ְטן‪ ,‬פוּן ֶדעם ּ ָפסוּק ֶל ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫צוּם אוֹ ֶ ּ‬ ‫ערנָ אך ֶדער‬ ‫אר ַצייט‪ֶ ,‬ד ְ‬ ‫ִמינִ ים‪ ,‬הוֹ ׁ ַש ְענוֹ ת‪ֶ ,‬דעם ֶר ִ ּבי'נְ ס יָ ְ‬ ‫פנַ ייין‬ ‫ארהן נָ ִאא ְיןל ָ זַ‬ ‫אלק ֵר ְ‬ ‫עה ָםד ַה ְַ‬ ‫ענֶר ָ‬ ‫ירא ְב ָ‬ ‫אפי ֶ ַ‬ ‫אךי ּ ַ ֲפאד ֹּנִ ִ‬ ‫אל ֹ ֵ ְק‬ ‫ה'ּן ֱנָ‬‫אךראו‬ ‫אקט"וַ ּינָ ֶ ְ‬ ‫ֹאמ‬ ‫ימו ְּת‬ ‫ְּתגֶ ִמ ּ ַ‬ ‫עפ‬ ‫ַאז יִ ְצ ָחק ָא ִבינ ּו ָהאט ְמ ַת ֵּקן גֶ עוֶ וען ְּת ִפ ַּלת ִמנְ ָחה‪ ,‬אוּן‬ ‫ַהיּוֹ ם וַ ֲעשֵׂ ה ֶח ֶסד ִעם ֲאד ֹנִ י ַא ְב ָר ָהם"‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יוֹ ם טוֹ ב ׁ ְש ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת – שִׂ ְמ ַחת ּתוֹ ָרה וֶ וען ַא ֶלע ִא ְידן‬ ‫ירר‬ ‫אטד ֶע‬ ‫עט ִ‬ ‫ער ָה‬ ‫יך ֶ ּב‬ ‫יב‬ ‫ערזְ ל! וֶ וען ֶדער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת ִאיז ַא ִר ֶ ּ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫"לעוֹ ָלם יְ ֵהא ָא ָדם‬ ‫וארענֶ ען ַאז ְ‬ ‫ֲח ָכ ֵמינ ּו זִ ְכרוֹ נָ ם ִל ְב ָר ָכה וָ ֶ‬ ‫אבן ַ ּבאקו ֶּמען‬ ‫עפ ֵרייט ִמיט ִדי ּתוֹ ָרה‪ַ ,‬א ֶלע ָה ְ ּ‬ ‫יך גֶ ְ‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫ירר‬ ‫ואסמ ֶע‬ ‫שיק ִ‬ ‫ט ִ וָ‬ ‫ם‪ׁ ,‬‬ ‫עך ָרגֶ ָה ְ‬ ‫על‬ ‫אר ֶל ַא ְ ְב‬‫עק‬ ‫יין ּ ֶפַה ְ‬ ‫מדי‬‫יילן ַ ִ‬ ‫אר ֵצפו ְּן‬ ‫הט‬ ‫ער ְַ‬ ‫עצ‬ ‫ועק ֶגֶדעזֶ‬‫עפערְ‬ ‫אש ַאוֶ ֶ‬ ‫יך‬‫ַ ּבזִ ׁ ְֶ‬ ‫ייער‬ ‫ייער זֵ ֶ‬ ‫זָ ִהיר ִ ּב ְת ִפ ַּלת ַה ּ ִמנְ ָחה"‪ַ ,‬א ֶמענְ ְט ׁש זָ אל זֵ ֶ‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫ַאן ֲע ִל ָּיה ְל ּתוֹ ָרה‪.‬‬ ‫אך‬ ‫אסיגֶ ע ַּכ ָּלה ַפאר יִ ְצ ָחק‪ֶ .‬ד ְ‬ ‫יכ ִטיגֶ ע אוּן ּ ַפ ִ‬ ‫ִדי ִר ְ‬ ‫אר ִדינְ ט‪.‬‬ ‫ָהאט ַפ ְ‬ ‫עבן ִמיט ִדי ְּת ִפ ָּלה פוּן ִמנְ ָחה‪ַ ,‬דאוֶ וענֶ ען ִמיט‬ ‫ַא ְכטוּנְ ג גֶ ְ ּ‬ ‫עק ֶל ְ‬ ‫עבן ַא‬ ‫אפן ִר ְב ָקה ָהאט ֶער גֶ עגֶ ְ ּ‬ ‫עט ָר ְ‬ ‫וֶ וען ֶער ָהאט ׁשוֹ ין גֶ ְ‬ ‫עך‬‫יין ִדי‬ ‫ט ּל ֶפזַ ְ‬ ‫עןמ ַ ִבדּ ֵי‬ ‫ישענֶט ְ‬ ‫אל ֶנִע ֶ ׁפ ְ‬ ‫ייט ָמצ ּו‬ ‫קיינְ‬ ‫ה ֵ ַצ‬ ‫ילדי‬‫ען ָ ִ‬ ‫ּמח ִל‬‫עקּןו ֶ ָ‬ ‫ה‪ ,‬או‬ ‫יסט ַּכוָ ִאונָיז גֶ‬ ‫עצ‬‫גְ יֶרוֹ ְ‬ ‫ייען‬ ‫עצט וֶ ְוען ִמיר ׁ ְש ֵט ֶ‬ ‫ָדאס ִאיז ַא ׁ ֵשיינֶ ע ָמ ׁ ָשל‪ .‬יֶ ְ‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫ֹאמר ָ ּברוּך ה' ֱאל ֹ ֵקי ֲאד ֹנִ י‬ ‫ער ׁ ְש ְטן "וַ ּי ֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫אר'ן אוֹ ֶ ּ‬ ‫ַדאנְ ק ַפ ְ‬ ‫יבן ִאין‬ ‫עק ִל ְ ּ‬ ‫אמגֶ ְ‬ ‫יך ַצ ְ‬ ‫די אוֹ ְצרוֹ ת וָ ואס ִמיר ָה ְ ּ‬ ‫ְּת ִפפו ָּּןל ִה‪.‬‬ ‫יסגֵ יין‪ּ ְ ,‬ב ֵצאתוֹ ִמן ַהקוֹ ֶד ׁש פוּן ֶדער‬ ‫ׁשוֹ ין ַ ּביים ַארוֹ ְ‬ ‫ַא ְב ָר ָהם ֲא ׁ ֶשר לֹא ָעזַ ב ַח ְס ּדוֹ ‪.‬‬ ‫עדע‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ַפאר יֶ ֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫ֶדעם ח ֶֹד ׁש‪ ,‬אוּן ַדאנְ ְקן ֶדעם אוֹ ֶ ּ‬ ‫יבט‬ ‫ייליגֶ ער ח ֶֹד ׁש ִּת ׁ ְש ֵרי‪ֶ ,‬דער יֶ ַרח ָה ֵא ָתנִ ים‪ .‬גֶ עלוֹ ְּ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫ֶר ִ ּבי נָ ָתן זָ אגְ ט אוֹ יף ֶדעם ּ ָפסוּק "וַ ֵּי ֵצא יִ ְצ ָחק ָלשׂ ו ַּח‬ ‫יט'ן‬ ‫עדן ִמ ְ‬ ‫ַא ָמאל ִאיז ַא ְק ֵליין ִאינְ גְ ל גֶ עגַ אנְ גֶ ען ֶר ְ‬ ‫ינודּט‬ ‫"פ ַח‬ ‫יףע ִּ ַמ‬ ‫יכ‬ ‫אוֹ ֶ‬ ‫מעז ְט ִל‬ ‫אגר ּ ֵ ֶ‬ ‫עד ִןאיז ָט ְמ ַ‬ ‫עןצ ָ יֶחק ְ‬ ‫עמ יִ ְ‬ ‫ער‪,‬ב"נֶ ַא ֶז‬ ‫אזוּנְת ֶד ָע ֶר‬ ‫ש ָּ ֶתדנָהה ִלַ ּב ְפנוֹ‬ ‫ַ ּב ַּ ָׂמ‬ ‫עפער וָ ואס ֶמען ָהאט זוֹ ֶכה גֶ עוֶ וען ִאין‬ ‫אש ֶ‬ ‫ֶדער ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫אוּן זִ ְ‬ ‫עדט ֶמען‬ ‫עפ ֶרעגְ ט וִ וי ַאזוֹ י ֶר ְ‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִ ּבי'ן אוּן ִאים גֶ ְ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫שן‬‫ייליגְ‬‫טׁ‬ ‫ענְ ְ ִ‬ ‫עםֶמ ֵה‬ ‫אראז ֶד ַא‬ ‫אסד ָ ֵאמהיינְ ַפט ַ‬ ‫יטב ׁו ֶָשּר ַבה‪,‬ח ָוְדהוֹ ָ‬ ‫עבדןת ִמ ַה ְ ּג‬ ‫יףגֶ ִמ ְַ ּ ּ‬‫יךאוֹ ָא ּ ְפ‬ ‫יִ ְצ ָחק"‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ֶ ,‬עס ִאיז גֶ עוֶ וען‬ ‫ייליגְ ן ח ֶֹד ׁש‪ַ ,‬א ר ׁ‬ ‫ֶדעם ֵה ִ‬ ‫ער ׁ ְש ְטן‪ ,‬וָ ואס ֵמיינְ ט ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת? ָהאט‬ ‫יב ְ‬ ‫צוּם אוֹ ֶ ּ‬ ‫א ֶ ֶֹדֹפ ׁןש‬ ‫ין‪ ,‬ע ְ ּבח‬ ‫עכ ּדִטיגֶ‬ ‫את ֶל ַה ְ ִ‬ ‫ען‪,‬י ַאִזַמ ַ ּד‬ ‫ּמ ִד‬ ‫ב ֶר‬ ‫אק ֵ ּו‬ ‫מ ְת ַ ּג‬ ‫יךן ִַ ּב‬ ‫אב‬ ‫ואסס ִמ ִאיריז ָהזִ ְּ‬ ‫עטֹד ׁש ַאוָז ֶע‬ ‫זֶ ח ֶ‬ ‫ישט‬ ‫ַ ּביים ֶר ִ ּבי'ן‪ ,‬וֶ וען ֵקיינֶ ער ָהאט נִ ׁ ְ‬ ‫ִקבּ וּץ‬ ‫ַאזַ א‬ ‫עדן צוּם‬ ‫אל ְסט ּו ֶר ְ‬ ‫ִאים ֶדער ֶר ִ ּבי גֶ עזָ אגְ ט‪ַ ,‬אזוֹ י זָ ְ‬ ‫עק ִענְדיט‬ ‫אט גֶ ִא ֶין‬ ‫ערן‬‫מה ְ‬‫אר ֶ ָ‬ ‫ען‬ ‫מ ְ‬ ‫ה‪ֶ ַ ,‬פ‬ ‫ש ְלוָ ֶער‬‫ארׁ ַף‬‫ּת‪,‬לוֹ ַדם ְוְ‬ ‫ערל ּי ְ ּוב ׁ ָש‬ ‫יבכ ָל ִ‬ ‫א ִר ִ ּב ֶ ּ ְ‬‫ואס ָ ִאא ֶדיז ַ‬ ‫ער‬ ‫ּ ְפוָ ָר ִטי‬ ‫ע'חלוֹ ְמ'ט ַאז ָדאס יָ אר וֶ ועט זַ יין‬ ‫גֶ ָ‬ ‫"רבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם ָהאבּ ַר ֲח ָמנוּת אוֹ יף ִמיר‪,‬‬ ‫ער ׁ ְש ְטן‪ִ :‬‬ ‫ייב ְ‬ ‫ֵא ֶ ּ‬ ‫עדןר‪,‬‬‫שוֹ ְ ָפ‬ ‫ּת" ֶׁר‬ ‫ערן‬ ‫תּןבּ וֹ ְ ֶדהדוְ‬ ‫"האְו‬ ‫טּל ִ‬ ‫יינְשו‬ ‫יןמ ׁ‬ ‫אסא ֵ‬ ‫יין ִ‬ ‫"לשׂ ו ַּח גֵ" ָד‬ ‫ֲעבוֹ ָדה פוּן ָ‬ ‫אמלוּנְ ג ַ ּביים‬ ‫ארזַ ְ‬ ‫ַאזַ א ֵשיינֶ ער ַפ ְ‬ ‫על ֶכע‬ ‫יבער גֵ יין ַמיינֶ ע ֶטעג ִמיט ַאזֶ ְ‬ ‫ֲהיִ ָּת ֵכן ֶעס זָ אל ַא ִר ֶ ּ‬ ‫עפער‪ ,‬וַ וייל ְּת ִפ ָּלה ִמיט ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת ִאיז ִדי‬ ‫אש ֶ‬ ‫צוּם ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫אכט‬ ‫עמ ְ‬ ‫אבן גֶ ַ‬ ‫ְ ֶר ִ ּבי'ן‪ִ ,‬א ְידן ָה ְ ּ‬ ‫וארן?"‬ ‫אפן גֶ עוָ ְ‬ ‫אש ְ‬ ‫ייטן‪ּ ִ ,‬בין ִאיך וֶ ועגְ ן ֶדעם ַ ּב ׁ ַ‬ ‫יש ַק ְ‬ ‫אר ׁ ְ‬ ‫נַ ִ‬ ‫אכן‬ ‫עס ֶטע ַה ְמ ָּת ָקה‪ ,‬וָ ואס ֶקען ַמ ְמ ִּתיק זַ יין‪ ,‬זִ יס ַמ ְ‬ ‫גְ ֶר ְ‬ ‫עש ַטאנֶ ען אוּנְ ֶטער ִדי וַ ואנְ ט‬ ‫עטער ִאיז ֶער גֶ ׁ ְ‬ ‫ַא ַצייט ׁ ְש ּ ֶפ ֶ‬ ‫ַא ֶלע ִ ּדינִ ים ִמיט ְ ּגזֵ רוֹ ת‪ ,‬אוּן דו ְּר ְך ֶדעם וֶ ועט קו ֶּמען‬ ‫אוּן זִ ְ‬ ‫עדט‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ֶר ְ‬ ‫ערט וִ וי ֶדער ֵה ִ‬ ‫עה ְ‬ ‫ערגֶ ֶ‬ ‫יך אוּנְ ֶט ְ‬ ‫ארט ַאז ִדי ְ ּגאו ָּלה‬ ‫ִדי ְ ּגאו ָּלה‪ַ ,‬אזוֹ י וִ וי ר' נָ ָתן ְ ּב ֶרענְ גְ ט ָד ְ‬ ‫זִ ְ‬ ‫על ֶ ּבע‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ִמיט ִדי זֶ ְ‬ ‫ייב ְ‬ ‫ארץ צוּם ֵא ֶ ּ‬ ‫יך אוֹ יס זַ יין ַה ְ‬ ‫וערן פוּן "יִ ְצ ָחק" ‪ -‬וָ ואס‬ ‫וֶ ועט קו ֶּמען וֶ וען ֶעס וֶ ועט וֶ ְ‬ ‫(ח ֵּיי‬ ‫וער ֶטער וָ ואס ֶדער ֶר ִ ּבי ָהאט ִאים גֶ עזָ אגְ ט ַ‬ ‫וֶ ְ‬ ‫ִאיז ְמ ַר ּ ֵמז אוֹ יף ְ ּגבו ָּרה וֶ ועט וֶ ְ‬ ‫וערן "יִ שְׂ ָחק" וָ ואס ִאיז‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ָהאט זִ ְ‬ ‫עבן‬ ‫יך ָא ּ ְפגֶ עגֶ ְ ּ‬ ‫מוֹ ֲה ַר"ן רל"ט)‪ֶ .‬דער ֵה ִ‬ ‫מוהר"ן‬ ‫ליקוטימוהר"ן‬ ‫שו"תעלעלליקוטי‬ ‫נצח‪,‬שו"ת‬ ‫פנינינצח‪,‬‬ ‫הק'פניני‬ ‫ספרוהק'‬ ‫לאורספרו‬ ‫להוציאלאור‬ ‫בקרובלהוציא‬ ‫שנזכהבקרוב‬ ‫לזכותשנזכה‬ ‫לייב‪,‬לזכות‬ ‫שמחהלייב‪,‬‬ ‫ירוחםשמחה‬ ‫ז"לבןבןר'ר'ירוחם‬ ‫יוסףז"ל‬ ‫משהיוסף‬ ‫נשמתר'ר'משה‬ ‫לעילוינשמת‬ ‫נתנדבלעילוי‬ ‫נתנדב‬ ‫עצ ֶטע ְ ּגאו ָּלה וֶ ועט זַ יין ִאין זְ כוּת פוּן יִ ְצ ָחק ָא ִבינ ּו‬ ‫ֶל ְ‬ ‫אל ְטס וֶ ועט זַ יין‬ ‫עמ ְ‬ ‫ְמ ַר ּ ֵמז אוֹ יף ַה ְמ ָּת ָקה אוּן שִׂ ְמ ָחה‪ֶ ,‬ד ָ‬ ‫על ְפן ַאז ִמיר‬ ‫ער ׁ ְש ֶטער זָ אל ֶה ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫ָע ָליו ַה ּׁ ָשלוֹ ם‪ֶ .‬דער אוֹ ֶ ּ‬ ‫ערגֶ עפו ְּלט‬ ‫יב ְ‬ ‫וערן ִא ֶ ּ‬ ‫"אז יִ ּ ָמ ֵלא שְׂ חוֹ ק ּ ִפינוּ" ֶעס וֶ ועט וֶ ְ‬ ‫ָ‬ ‫עבן ְ ּב ָקרוֹ ב ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן‪.‬‬ ‫ער ֶל ְ ּ‬ ‫אלן ָדאס ֶד ְ‬ ‫זָ ְ‬ ‫(מ ָּתנָ ה ה' אוֹ ת מ') ִדי‬ ‫עכ ֶטער‪ַ .‬‬ ‫על ְ‬ ‫אוּנְ זֶ ער מוֹ יל ִמיט גֶ ֶ‬ ‫עכ ִטיגְ ן ׁ ַש ָ ּבת‬ ‫ַא ֶל ְ‬ ‫ְ ּג ָמ ָרא זָ אגְ ט ַט ֶ‬ ‫אקע ִאין ַמ ֶּס ֶכת ׁ ַש ָ ּבת (פ"ט ב') ַאז ִדי‬ ‫ענען ַ ּביי ֲח ָז ָרה‬ ‫מיין‬ ‫ֶק ֶ‬ ‫אכט ַּביי אּונְ ז ִאין ֵח ֶדר‬ ‫עמ ְ‬ ‫ָדאס יָ אר ָהאט ֶמען גֶ ַ‬ ‫מעשה'לע‬ ‫עמיינְ ט ַאז ִאיְך גֵ יי‬ ‫ַא ֲחזָ ָרה אּון ִאיְך ָהאּב גֶ ֵ‬ ‫עטן ַּביים‬‫עּב ְ‬ ‫יׁשט ֶקענֶ ען ִדי ֲחזָ ָרה‪ִ ,‬איְך ָהאּב גֶ ֶ‬ ‫נִ ְ‬ ‫עפער ִאיְך זָ אל יָ א ֶקענֶ ען אּון ִאיְך ָהאּב‬ ‫אׁש ֶ‬ ‫ַּב ֶ‬ ‫אין די ריכטיגע מינוט‬ ‫ערנֶ ען אּון ֶווען ֶדער‬ ‫ערט צּו ֶל ְ‬ ‫עה ְ‬ ‫אֹויפגֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫יׁשט‬‫נִ ְ‬ ‫גֹורלֹות‪ ,‬אּון‬ ‫אכט ֶמען ַא ַסאְך ָ‬ ‫ִאין אּונְ זֶ ער ִּכ ָּתה ַמ ְ‬ ‫ערט ָהאּב ִאיְך‬ ‫אר ֶה ְ‬‫יח] ָהאט ִמיר ַפ ְ‬ ‫[מ ְׁשּגִ ַ‬ ‫ְמנַ ֵהל ַ‬ ‫ֶווער ֶעס ָהאט ׁשֹוין גֶ עוואּונֶ ען ִפיר ָמאל ֶקען‬ ‫עקענְ ט‪.‬‬ ‫ָּברּוְך ַה ֵׁשם ַפיין גֶ ֶ‬ ‫אכ ֶדעם ָוואס‬‫עווינֶ ען‪ ,‬נָ אר נָ ְ‬‫יׁשט גֶ ִ‬ ‫ׁשֹוין ֶמער נִ ְ‬ ‫ַא ֶלע ִקינְ ֶדער גֶ עוואּונֶ ען ִפיר ָמאל‬ ‫עווינֶ ען‪.‬‬ ‫אכ ַא ָמאל גֶ ִ‬ ‫עדער נָ ְ‬ ‫ֶקען יֶ ֶ‬ ‫וארט‬ ‫וארט‪ַ ,‬ו ְ‬ ‫ַו ְ‬ ‫ֵאיין ָטאג ִדי ָוואְך ָהאט ֶמען‬ ‫לּוקת‬‫עווען ַא ֲח ַ‬ ‫ֶעס ִאיז גֶ ֶ‬ ‫ּגֹורל ַּביי אּונְ ז ִאין‬ ‫אכט ַא ָ‬ ‫עמ ְ‬‫גֶ ַ‬ ‫ְּפ ָר ִסים ַּביי אּונְ ז ִאין ַּת ְלמּוד‬ ‫עווינֶ ער ִאיז‬ ‫ִּכ ָּתה אּון ֶדער גֶ ִ‬ ‫עקענְ ט‬ ‫ּתֹורה‪ִ ,‬ווי ֶמען ָהאט גֶ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫עדער‬ ‫עקּומען א‪ַ .‬ווייס‪ ,‬יֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫רֹויסגֶ‬ ‫ַא ְ‬ ‫נֹורה‪ִ ,‬איְך‬ ‫עווינֶ ען ַא ֵׁשיינֶ ע ְמ ָ‬‫גֶ ִ‬ ‫ְד ֵרייט זִ יְך אֹויס צּו ִאים‪ָ ,‬א ֶּבער‬ ‫עטן‬ ‫עּב ְ‬ ‫ארק גֶ ֶ‬ ‫ייער ְׁש ַט ְ‬ ‫ָהאּב זֵ ֶ‬ ‫"איְך ָהאּב ׁשֹוין‬ ‫רּופט זִ יְך ָאן‪ִ :‬‬ ‫ֶער ְ‬ ‫ער ְש ְׁטן ִאיְך זָ אל ֶעס‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶדעם‬ ‫גֶ עוואּונֶ ען ִפיר ָמאל!" ָהאּב ִאיְך‬ ‫עווינֶ ען‪ְ ,‬ל ַמ ֲע ֶׂשה ָהאט ֶעס ַא‬ ‫גֶ ִ‬ ‫עלעגְ נְ ַהייט אּון‬ ‫יצט ִדי גֶ ֶ‬ ‫ֹויסגֶ ענִ ְ‬ ‫א ְ‬ ‫וייטער ִאינְ גְ ל גֶ עוואּונֶ ען‪,‬‬ ‫ְצ ֵו ֶ‬ ‫עפער‪:‬‬ ‫אׁש ֶ‬ ‫עטן ַּביים ַּב ֶ‬ ‫עּב ְ‬‫ְׁשנֶ על גֶ ֶ‬ ‫ער ְׁש ֶטער ָהאט‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ָא ֶּבער ֶדער‬ ‫עלף ִאיְך זָ אל‬ ‫עפער‪ֶ ,‬ה ְ‬ ‫אׁש ֶ‬‫ייליגֶ ער ַּב ֶ‬ ‫"ה ִ‬‫ֵ‬ ‫עטער‬ ‫ערט ַמיין ְּת ִפ ָּלה‪ַ ...‬א ָּפאר ֶטעג ְׁש ֶּפ ֶ‬ ‫עה ְ‬ ‫צּוגֶ ֶ‬ ‫עטל‪ ,‬אּון‬ ‫עמט ַארֹויס ִדי ֶצ ְ‬ ‫עווינֶ ען"‪ֶ ,‬מען נֶ ְ‬ ‫גֶ ִ‬ ‫חּומ ֵׁשי‬ ‫ָהאּב ִאיך ִאין ֵח ֶדר גֶ עוואּונֶ ען ַא ֲח ִמ ָּׁשה ְ‬ ‫ארט?! יִ ְׂש ָר ֵאל מ ֶֹׁשה!‬ ‫ָוואס ְׁש ֵטייט ָד ְ‬ ‫ּתֹורה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫רֹויסן‬ ‫ְ‬ ‫ייּביג‪ַ .‬א גְ‬ ‫על ְפט ֵא ִ‬ ‫עפער ֶה ְ‬ ‫אׁש ֶ‬‫יָ א‪ֶ ,‬דער ַּב ֶ‬ ‫וארט‬ ‫אמען ִמיט ַה ְמ ֵּתן‪ַ ,‬אז ֶמען ַו ְ‬ ‫ְּת ִפ ָּלה גֵ ייט צּוזַ ֶ‬ ‫עדע ָוואְך ַאזַ א‬ ‫עּבן יֶ ֶ‬‫רֹויסגֶ ְ‬ ‫ארן ַא ְ‬ ‫יׁשר ּכ ַֹח ַפ ְ‬ ‫יִ ַ‬ ‫אקּומט ֶמען ַא ֶלעס‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫יסל ַּב‬ ‫צּו ַא ִּב ְ‬ ‫ער ִמיט‪.‬‬ ‫ֵׁשיינֶ ע ּגִ ְליֹון‪ִ ,‬איְך ִּבין זִ יְך ַמ ָּמׁש ְמ ַחּיֶ ה ֶד ְ‬ ‫הּודה‪.‬‬ ‫יְ ָ‬ ‫‪2‬‬ ‫דער גאס איז געווען מאנטגאמרי‪ .‬דער גאנצער בנין‬ ‫פון אואמן קיין‬ ‫מאנסי קאפיטל ‪#2‬‬ ‫איז געווען נאר שטיבלעך; ס'געווען דער א פוילישער‬ ‫שטיבל‪ ,‬א רוזשאנער שטיבל‪ ,‬און נאך פארשידענע‬ ‫שטיבלעך‪ .‬דער ברסלב'ער שטיבל איז געווען אויפ'ן‬ ‫דריטן שטאק וואס מ'האט געדינגען‪ .‬דער בנין איז‬ ‫דעם פארגאנגענעם זונטאג‪ ,‬כ"א חשון איז‬ ‫געווען אן אלטע בנין‪ ,‬און יעדע מאל ווען מען איז‬ ‫אויסגעפאלן די יארצייט פון איינער פון די אנשי‬ ‫ארויסגעגאנגען אין א ריקוד ‪ -‬איך געדענק עס אזוי‬ ‫שלמינו פון אומאן פאר'ן קריג‪ .‬רבי משה לייב‬ ‫ווי נעכטן‪ ,‬פלעגט דער גאנצער בנין ציטערן! מ'האט‬ ‫הערשענאוו זצ"ל איז געווען פון די חשוב'ע‬ ‫געקענט ממש פילן ווי די ערד האט זיך געהויבן‪.‬‬ ‫ברסלב'ער אידן וועמען דער אויבערשטער האט‬ ‫ארויף און אראפ‪ .‬ס'איז אינטערעסאנט ווי מ'האט‬ ‫איבערגעלאזט פאר אונזער דור‪ ,‬איבערצופלאנצן‬ ‫געקענט עקזיסטירן אין אזא פלאץ‪...‬‬ ‫חורבן‬ ‫נאכ'ן‬ ‫אור‬ ‫רבינ'ס‬ ‫דעם‬ ‫אבער אזוי איז געווען‪ .‬אין יענע יארן‬ ‫אייראפע ובפרט אומאן‪.‬‬ ‫איז נישט געווען קיין אנדערע ברירה‪.‬‬ ‫פאריגע וואך האבן מיר באשריבן‬ ‫מ'איז געווען גליקליך אז מ'האט א‬ ‫קורצע שטריכן איבער זיין לעבנס‬ ‫שטיבל! אין דעם שטיבל פלעגט מען זיך‬ ‫געשיכטע‪.‬‬ ‫צוזאמענקומען ראש השנה‪ ,‬און במשך די‬ ‫יאר‪ ,‬די אלע ימי פגרא‪ ,‬די אלע הילולא'ס‪,‬‬ ‫אצינד וועלן מיר בעזר השם ברענגען‬ ‫אלע יארצייטן‪ ,‬איז מען צוזאמגעקומען‬ ‫א שמועס מיט הרב החסיד ר' משה‬ ‫דארט‪ .‬דעם רבינ'ס יארצייט‪ ,‬רבי נתן'ס‬ ‫יעקב ראזען שליט"א פון מאנסי‬ ‫יארצייט‪ .‬פארשטייט זיך אז ס'איז געווען‬ ‫וועלכער געדענקט נאך פון גאר‬ ‫דעמאלטס זייער א קליינע עולם‪.‬‬ ‫אסאך פון אונזערע לייט פון לעצטן‬ ‫דור‪.‬‬ ‫איך געדענק אלס קינד אז ר' משה לייב‬ ‫הערשינאוו איז געווען איינע פון די‬ ‫ר' משה לייב איז געווען א תושב פון‬ ‫אידן וועלכער פלעגט קומען אויף ראש‬ ‫אומאן‪ .‬איך ווייס נישט צי ער איז‬ ‫השנה‪ ,‬און אויך צו די אנדערע יארצייט סעודות‪ .‬צום‬ ‫געבוירן דארט‪ .‬זיין טאטע האט געהייסן ר' אהרן יוסף‬ ‫רבי'נס הילולא האט מען געבויט א סוכה‪ .‬אבער די‬ ‫ז"ל‪ .‬ער האט איבערגעלאזט אין אוקריינע א טאטע‪,‬‬ ‫שקצים פלעגן אריינווארפן זאכן אינמיטן‪ .‬ס'איז נישט‬ ‫מאמע‪ ,‬און א שוועסטער ווען ער איז געקומען קיין‬ ‫געווען גרינג‪ ,‬יעדע זאך איז געווען פארבינדן מיט‬ ‫אמעריקע‪ .‬לכאורה צווישן די ערשטע און צווייטע‬ ‫שוועריגקייטן‪ .‬אבער מ'האט דאס געהאלטן אלע‬ ‫וועלט מלחמה‪ .‬ער האט זיך קודם באזעצט אין‬ ‫יארן‪.‬‬ ‫מאנטריאל און שפעטער איז ער געקומען וואוינען‬ ‫אין ניו יארק‪ .‬איך האב זיך באקענט מיט אים אלס‬ ‫ס'איז געווען אן עלטערע איד‪ ,‬ר' יצחק מענדל‬ ‫קינד פון די ברסלב'ער שטיבל אין די איסט סייד‪.‬‬ ‫ראטענבערג ז"ל‪ ,‬האט ער געהייסן‪ .‬ער האט אנגעפירט‬ ‫די שטיבל‪ .‬ר' בירך רובינזאן ז"ל איז געקומען נאך די‬ ‫יענע יארן איז נישט געווען מער ווי איין ברסלב'ע‬ ‫צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬און ער האט זיך אויך משתתף‬ ‫שטיבל אין גאנץ אמעריקע‪ .‬דאס איז געווען אין‬ ‫געווען‪ .‬די צוויי האבן ברסלב'ער אידן האבן אנגעפירט‬ ‫די איסט סייד וואס צוויי פוילישע אידן האבן דאס‬ ‫דעם שטיבל ביז ר' בירך האט זיך אוועקגעצויגן קיין‬ ‫אנגעפירט‪ .‬עס איז אינטערעסאנט אז דער שטיבל‬ ‫‪3‬‬ ‫פלעגט זיין אין אן אלטער בנין‪ ,‬דער נאמען פון‬ ‫ער איז געווען א גרויסער תמים‪ ,‬נישט קיין‬ ‫מאנסי‪ .‬דער עיקר איז געווען ר' יצחק מענדל‪,‬‬ ‫נארישער מענטש‪ ,‬אבער א תמים‪ ,‬ער האט געהאט‬ ‫וועלכער האט אנגעפירט דעם שטיבל‪.‬‬ ‫א מורא'דיגע תמימות אין זיך‪ ,‬און מענטשן האבן‬ ‫על כל פנים‪ ,‬ר' משה לייב פלעגט קומען אין די‬ ‫געהאט שטארקע צוטרוי צו אים‪ .‬מען פלעגט‬ ‫אלע זמנים ווען מען איז זיך צוזאמענגעקומען ער‬ ‫אסאך קומען צו אים זיך שואל עצה זיין‪ .‬נישט נאר‬ ‫איז ליידער געווען אן אלמן‪ ,‬אן קיין קינדער ה"י‪.‬‬ ‫די אידן‪ ,‬נאר להבדיל די גוים אויך‪ .‬ער איז געווארן‬ ‫ווען ער איז געקומען האט ער זיך אראפגעלאזט‬ ‫ווי פארהייליגט ביי די גוים אין געגנט‪ ,‬אז מען האט‬ ‫צו די קינדער‪ .‬ער האט זייער ליב געהאט קינדער‪.‬‬ ‫אים געטרויט מיט אלע מיני זאכן‪ ,‬מיט געלט‪.‬‬ ‫ער פלעגט שפילן און רעדן מיט אונז קינדער‪,‬‬ ‫נישט נאר ביי די געוועוונליכע גוים‪ ,‬נאר אפילו ביי‬ ‫דערציילן פארשידענס אד"ג‪ .‬פון דארט האב איך‬ ‫די קאמוניסטן!‬ ‫זיך באקענט מיט אים‪ .‬אסאך יארן האב איך נישט‬ ‫ס'געווען קאמוניסטן וועלכע זענען געווען בידידות‬ ‫געוואוסט וואס ער טוט א גאנצע וואך‪.‬‬ ‫מיט אים‪ .‬אזוי ארום האט ער געקענט אביסל‬ ‫שפעטער‪ ,‬נאך מיין חתונה‪ ,‬בין איך געוואויר געווארן‬ ‫משחד זיין אז מען זאל נישט טשעפען דעם קלויז‪.‬‬ ‫אז אזוי ווי ס'איז אים געווען שווער צו וואוינען‬ ‫ס'איז א דבר ידוע אז מ'האט פארמאכט אלע שולן‪.‬‬ ‫אליין‪ ,‬האט ער באקומען ביי מהדרין א פאסטן צו‬ ‫די לעצטע קלויז אין אומאן וואס איז געבליבן איז‬ ‫זיין ביי די פארם אלס א משגיח ווען מען מעלקט די‬ ‫געווען פון די ברסלב'ער‪ .‬און דאס איז געווען אין זיין‬ ‫קוען‪ .‬דארט איז ער געזעסן א גאנצע וואך‪ ,‬און אזוי‬ ‫זכות‪ ,‬ר' נאשקע‪ ,‬ווייל ער האט געהאט קשרים מיט‬ ‫ארום האט ער נישט געדארפט דינגען קיין דירה‪.‬‬ ‫אסאך פון די קאמוניסטן‪ .‬זיי האבן אים ליב געהאט‬ ‫איך האב נישט געוואוסט בשעת מעשה אז ער‬ ‫און האבן אים טובות געטון‪ .‬ביז ממש אין די לעצטע‬ ‫פלעגט שיקן אסאך געלט קיין רוסלאנד‪ .‬בעיקר אין‬ ‫צייטן ווען ס'געווען מסירות‪ .‬אבער ס'געווען אסאך‬ ‫פריערדיגע יארן ווען דער קיבוץ אין אומאן אין נאך‬ ‫יארן וואס ער האט אנגעהאלטן דעם קיבוץ ראש‬ ‫אנגעגאנגען ווי געהעריג‪.‬‬ ‫השנה מיט די קלויז א גאנץ יאר‪ .‬חסידים זענען‬ ‫ר' נאשקע איז געווען אן אייניקל פון רבי נתן דורך‬ ‫געקומען צו פארן פון נאנט און ווייט‪ .‬אפילו די‬ ‫ר' יצחק‪ .‬רוב בריוון אין עלים לתרופה האט רבי נתן‬ ‫שפעטערע יארן איז געווען מער ווי א מנין‪ ,‬וועלכע‬ ‫געשריבן צו זיין זון ר' יצחק‪ .‬ר' נאשקע איז געווען‬ ‫זענען פארבליבן דאווענען ביים רבי'נס ציון און אין‬ ‫פון די איינציג פארבליבענע פון די עובדים אין‬ ‫קלויז‪ .‬רבי משה לייב האט געוואוסט וועגן דעם‪ ,‬און‬ ‫אומאן‪ .‬ר' משה לייב האט אים געקענט פון דארט‪,‬‬ ‫ער פלעגט אים שיקן פעקלעך און געלט‪ ,‬נישט נאר‬ ‫זיי זענען נאך געווען אלטע ידידים‪ .‬דרך אגב‪ ,‬ר'‬ ‫פאר אים‪ ,‬נאר פאר די גאנצע עולם וואס איז געווען‬ ‫משה לייב האט נאך געקענט רבי אברהם ברבי‬ ‫דארט‪.‬‬ ‫נחמן'ס אויך‪ .‬ער פלעגט דערציילן פארשידענע‬ ‫דאס איז געווען זייער אן איינגעשטעלטע זאך‪,‬‬ ‫מעשיות פון אים‪ ,‬אבער דער עיקר איז זיין ידידות‬ ‫ווייל טאמער די קאמוניסטן האבן אויסגעפונען‪,‬‬ ‫געווען מיט ר' נאשקע‪.‬‬ ‫איז געווען אחת דתו‪ .‬ר' נאשקע האט געהאט א‬ ‫ר' נאשקע איז געקומען פון טולטשין‪ ,‬אבער די‬ ‫קשר מכתבים מיט אים‪ .‬ער האט מורא געהאט‬ ‫לעצטע צייטן איז ער געווען אין אומאן‪ ,‬ער האט‬ ‫צו חתמ'ענען אלעמאל זיין אייגענע נאמען‪ ,‬האט‬ ‫אויפגעהאלטן די קלויז די לעצטע פאר יאר‪ .‬ר'‬ ‫ער אסאך מאל אונטערגעשריבן דעם בריוו מיט‬ ‫נאשקע האט געהאט א וואנדערליכע כאראקטער‪.‬‬ ‫א פאלשע נאמען‪ ,‬א נאמען פון א שוועסטער‪ ,‬א‬ ‫‪4‬‬ ‫מאל וואס ער האט געשיקט עפעס א געוויסע חפץ‪,‬‬ ‫נאמען פון א קרוב‪ ,‬אדער סתם א פרעמדע מענטש‪,‬‬ ‫האט אים ר' נאשקע צוריקגעשריבן א בריוו‪ ,‬עפעס א‬ ‫אזוי אז מ'זאל זיך נישט דערוויסן ווער דאס איז וואס‬ ‫דבר תורה וועגן די סארט חפץ‪.‬‬ ‫שיקט די בריוו‪ .‬און אזוי איז געגאנגען בריוון אהין און‬ ‫למשל‪ ,‬ער האט אים געשיקט אמאל א שבת‪-‬גארטל‪.‬‬ ‫צוריק‪ .‬איך האב נישט געוואוסט וועגן די בריוון ביז‬ ‫אין רוסלאנד איז שוין נישט געווען צו באקומען קיין‬ ‫אסאך יארן שפעטער‪.‬‬ ‫שום תשמישי קדושה‪ .‬אפילו א גארטל האט מען‬ ‫אזוי ווי ר' משה לייב איז געווען איינגעשטעלט דארטן‬ ‫נישט געקענט באקומען‪ .‬האט ער געבעטן אז משה‬ ‫ביי מהדרין האט ער זיך באקענט מיט א איד וואס‬ ‫לייב זאל אים שיקן א גארטל און ער האט אים דאס‬ ‫האט געהייסן אזוי ווי אים‪ ,‬ר' משה לייב‪ .‬זיין משפחה‬ ‫טאקע געשיקט‪ .‬האט ער אים צוריקגעשריבן א בריוו‬ ‫נאמען איז געווען וויינבערגער‪ .‬ער איז געווען מיין‬ ‫ווי ער שרייבט‪ :‬עס שטייט ביי אליהו הנביא‪" ,‬איש‬ ‫א שכן דא אין מאנסי‪ ,‬א איד א צדיק נסתר‪ .‬ער איז‬ ‫בעל שער ואזור עור אזור במתניו"‪ ,‬ווי מען זאגט‬ ‫געווען א מורא'דיגע אפגעהיטענער מענטש‪ ,‬דער ר'‬ ‫מוצאי שבת אין די זמירות‪ .‬פרעגט ער א קשיא‪ ,‬וואס‬ ‫משה לייב וויינבערגער‪ .‬און איז געווען א נגיד'ישע‬ ‫איז די גרויסע מעלה אז אליהו הנביא איז‬ ‫איד‪ .‬ער האט געטיילט צדקה מיט‬ ‫געגאנגען מיט עפעס א גארטל‬ ‫א ברייטע האנט‪ .‬ארימעלייט זענען‬ ‫געמאכט פון פעל‪ ,‬איש אזור עור‬ ‫געקומען געגאנגען דארט א גאנצן‬ ‫אזור במתניו‪ .‬וואס איז דער שבח‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫וואס מ'זאגט אויף אליהו הנביא?‬ ‫איך ווייס נישט צי ער איז געווען א‬ ‫פארדעם שטייט שנים עשר דורות‬ ‫שטיקל שותף אין מהדרין צי וואס‪.‬‬ ‫ראו עיניו‪ .‬דאס פארשטייט מען‪,‬‬ ‫ר' משה לייב פלעגט קומען אויף‬ ‫ס'געווען א גרויסע שבח אז א‬ ‫די ימים טובים צו ר' משה לייב‬ ‫מענטש האט געלעבט אזוי לאנג‪.‬‬ ‫וויינבערגער‪ .‬ער האט נישט געוואלט זיין אליין אויף‬ ‫אבער וואס איז עפעס דער שבח פון אזור עור אזור‬ ‫די פארם‪ .‬צומאל פלעגט ער אויך קומען סתם אזוי‬ ‫במתניו? האט ער אים געשריבן‪ ,‬ווייל אליהו הנביא‬ ‫א שבת‪.‬‬ ‫האט געהאט צו טון מיט די נביאי הבעל‪ ,‬און ס'איז‬ ‫איך האב אים געבעטן אז ער זאל קומען צו מיר‬ ‫געווען א מורא'דיגע נסיון דעמאלטס צו דינען עבודה‬ ‫אויף א סעודה‪ .‬ווען ר' משה לייב וויינבערגער האט‬ ‫זרה‪ ,‬האט ער געשריבן צו ר' משה לייב‪ ,‬זעט אויס‬ ‫זיך דערוואוסט דערפון‪ ,‬האט ער מיר בשום אופן‬ ‫אז אליהו הנביא האט געדארפט האבן די ריכטיגע‬ ‫נישט געלאזט‪" .‬ער איז מיין גאסט און איך בין נישט‬ ‫גארטל‪ ,‬זיך גוט אונטערגארטלען‪ ,‬אנטקעגן די נביאי‬ ‫מוותר‪ ",‬האט ער געזאגט‪ .‬ער האט אים אזוי ליב‬ ‫הבעל‪...‬‬ ‫געהאט‪ ,‬אז ער האט נישט געוואלט אפילו אויף איין‬ ‫אזוי האט ער אים אמאל געשיקט א זייגער‪ ,‬האט ער‬ ‫סעודה מוותר זיין‪.‬‬ ‫אים געשריבן א בריוו וועגן די מעלות פון א זייגער‪,‬‬ ‫איך פלעג אים טרעפן‪ ,‬אפילו ער איז נישט געקומען‬ ‫א‪.‬ד‪.‬ג‪ .‬ער האט געהאט א גאנצע רכוש‪ ,‬פון בריוון‪ ,‬פון ר'‬ ‫צו מיר אויף א סעודה‪ ,‬צומאל אין בית המדרש‪ ,‬און ער‬ ‫נאשקע‪ .‬איך האב מזמן לזמן אים געפרעגט דערוועגן‬ ‫האט מיר דערציילט וועגן די מכתבים וואס ער האט‬ ‫פון ר' משה לייב וויינבערגער‪ .‬ער האט געזאגט יא‪ ,‬ער‬ ‫געהאט מיט ר' נאשקע‪ .‬ער פלעגט אים שיקן געלט‬ ‫ווייסט אז ער האט עפעס א גאנצע רכוש‪ ,‬אבער ער‬ ‫און פעקלעך צומאל עסן‪ ,‬אדער אנדערע זאכן‪ .‬יעדע‬ ‫געבט דאס נישט אוועק פאר קיינעם‪.‬‬ ‫ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת‬ ‫‪#57‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫א טפח העכער‪ .‬פארשטייט זיך אז רבי נתן איז אויך‬ ‫אין קורצן פון פריער‪:‬‬ ‫דארט‪ .‬אזוי אויך דעם רבי'נס גרויסע לייט וועלכע‬ ‫דער רבי לאזט זיך ארויס אין וועג קיין טשערין און‬ ‫זענען געקומען צו פארן פון נאנט און ווייט‪.‬‬ ‫מעדוועדיווקע‪ .‬אויפ'ן וועג אנטפלעקט דער הייליגער‬ ‫צווישן די חסידים הערשט א גרויס התעוררות‪ .‬מען‬ ‫רבי די ערשטע מעשה פון סיפורי מעשיות‪ .‬דאס‬ ‫ווארט דער רבי זאל אנהייבן צו זאגן זיינע פארכטיגע‬ ‫איז געווען אינמיטן זומער פון יאר תקס"ו – דער‬ ‫תורות‪ .‬אלע האבן געהאט געוואלדיגע הרהורי‬ ‫פערדער יאר פון רבי נתנ'ס התקרבות‪ .‬דעם פאלגנדן‬ ‫תשובה און ביי פיל זענען דורכגעלאפן מחשבות‪,‬‬ ‫ראש השנה האט דער רבי אריינגעפלאכטן א תורה‬ ‫'ווי קען מען אזוי פארשלאפן די זיבעציג יאר מיט א‬ ‫וואו ער ברענגט ארויס די גרויסקייט פון סיפורי‬ ‫פארשלאפענע עבודה?'‬ ‫מעשיות‪ .‬אז ווי מער א מענטש איז פארזונקען אין א‬ ‫מיטאמאל האט אנגעהויבן צו פליסן פון רבינ'ס‬ ‫שלאף‪ ,‬אלץ א גרעסערע תורה דארף ער האבן אים‬ ‫הייליג מויל די פארכטיגע תורה ס' פון ליקוטי‬ ‫צו ערוועקן‪ .‬אבער ער קען נישט פארנעמען אזויפיל‬ ‫מוהר"ן‪ .‬די חסידים שפיצן אן זייערע אויערן כדי‬ ‫אורות‪ ,‬דארף מען דאס מלבוש זיין אין א מעשה אז‬ ‫נישט צו פארפאסן קיין איין איינציג ווארט‪ .‬ווי‬ ‫ער זאל קענען פארטראגן די הויכע השגות פון די‬ ‫ערשטוינט ווערן זיי צו הערן ווי דער רבי האט אזוי‬ ‫תורות‪.‬‬ ‫קלאר צוגעטראפן צו זייערע געדאנקען‪ .‬דער רבי‬ ‫האט דערמאנט דאס וואס ס'שטייט געשריבן אז‬ ‫אצינד ליינט ווייטער‪:‬‬ ‫דאס קול שופר איז א רוף צום מענטש‪" :‬עורו ישנים‬ ‫משנתכם" – וועקט אייך אויף פון אייער שלאף‪...‬‬ ‫ראש השנה תקס"ז‬ ‫הערנדיג די ווערטער האט דער עולם אויסגעבראכן‬ ‫ס'איז ראש השנה אויף דער וועלט‪ .‬אין הארץ פון‬ ‫אין א שטורעמישע געוויין‪ .‬דער רבי האט זיך‬ ‫יעדן איד הערשט אן אימת הדין וואס מען קען טאפן‬ ‫אפגעשטעלט און געווארט אז דער עולם זאל‬ ‫אין די לופט‪ ,‬אבער ביים רבי'ן אין ברסלב איז מען‬ ‫‪6‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫אלעס וואס איז איר געשטאנען אין וועג‪ .‬די אידן‬ ‫זיך עטוואס בארואיגן און נאר דאן האט ער‬ ‫האבן זיך אפגעהאלטן פון נעמען אן אקטיווע ראלע‬ ‫פארגעזעצט מיט זיינע הייליגע דיבורים‪ .‬אויף‬ ‫און פארלעשן דאס פייער און האבן זיך געמוזט‬ ‫די אויבערדערמאנטע ווערטער האט דער רבי‬ ‫פארלאזן אויף די גוי'שע שכנים אז זיי זאלן טון די‬ ‫אריינגעפלאכטן איבער דעם ענין פון סיפורי‬ ‫מלאכה‪.‬‬ ‫מעשיות‪.‬‬ ‫דאס פייער איז ענדליך געקומען אונטער קאנטראל‪.‬‬ ‫נאך דער תורה האט דער רבי זיך אויסגעדרוקט‪:‬‬ ‫מען האט געמיינט אז מען קען שוין אפאטעמען‪,‬‬ ‫"די וועלט זאגט אז מעשיות זענען א סגולה צו‬ ‫זענען געקומען צו מארשירן די שטאטישע פאליציי‬ ‫איינשלעפן א מענטש‪ ,‬אבער איך זאג אז מעשיות‬ ‫און געצוואונגען די אידן צו קומען ענדיגן פארלעשן‬ ‫קענען אויפפוועקן מענטשן פון זייער שלאף‪"...‬‬ ‫דאס פייער‪.‬‬ ‫דערנאך האט דער רבי צוגעלייגט אז די מעשיות‬ ‫נאך וואס די מהומות האבן זיך איינגעשטילט‪ ,‬זענען‬ ‫זענען מסוגל פאר אן עקרה צו געהאלפן ווערן מיט‬ ‫צוריקגעקומען צום רבי'ן א קארגע מנין צו ענדיגן‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫זאגן די פיוטים‪ .‬רבי נתן איז אויך געווען אין ברסלב‬ ‫יענעם יום כיפור‪.‬‬ ‫יום כיפור אין ברסלב‬ ‫כל נדרי נאכט אין ברסלב ווי יעדע יאר‪ ,‬האבן זיך‬ ‫דער רבי האט מגלה געווען אז דעם יום כיפור‬ ‫אידן צאמגענומען אין זייערע שולן‪ ,‬יעדער וואו ער‬ ‫האט ער געוואלט אויפטון עפעס א גרויסע זאך‪.‬‬ ‫איז געוואוינט‪ ,‬זיך אויסצוגיסן דאס הארץ פאר'ן‬ ‫ער האט זיך צוגעגרייט דערצו פיל טענות מיט‬ ‫אויבערשטן‪ .‬ביים רבי'ן האט מען שוין געהאלטן נאך‬ ‫וואס אויסצו'פועל'ן די זאך אין הימל‪ ,‬וואס אויב‬ ‫די שטילע שמונה עשרה‪ ,‬ווען עס איז דערגאנגען‬ ‫וואלט ער אראפגעשריבן די דאזיגע טענות‪ ,‬וואלט‬ ‫קולות פון גאס‪.‬‬ ‫ער אנגעפילט פילע בלעטער‪" .‬אבער צוליב די‬ ‫"פייער! פייער! א ווילדע פייער האט אויסגעבראכן‬ ‫פייער איז אלעס צונישט געווארן‪ ",‬האט דער רבי‬ ‫אין שטאט!"‬ ‫אויסגעפירט מיט ווייטאג‪.‬‬ ‫"אידן לויפט ראטעווען אייער פאמיליעס! ס'איז‬ ‫א צייט שפעטער האט דער רבי דערציילט פאר די‬ ‫סכנת נפשות!"‬ ‫חסידים אז דאס וואס ער האט געוואלט אויפטון‬ ‫אין דעם יום כיפור‪ ,‬האט ערוועקט א גרויסע קטרוג‬ ‫גלייך איז אנטשטאנען א בהלה‪ .‬די אידן זענען‬ ‫קעגן אים און די עולמות עליונים‪ ,‬וואס האט אים‬ ‫אהיימגעלאפן צו זיך אין שטוב צו העלפן די‬ ‫גורם געווען צו ליידן יסורים‪" .‬כאטש מיין כוונה איז‬ ‫פרויען‪ ,‬קינדער און אלטע לייט זיך ארויסזען פון די‬ ‫געווען בעיקר פאר די טובה פון די עולמות‪ ",‬האט‬ ‫הייזער און פראבירן וואס מען קען ראטעווען פון די‬ ‫ער זיך אויסגערעדט‪.‬‬ ‫פארמעגנס לויט די הלכה‪.‬‬ ‫פארזעצונג קומט אי"ה‬ ‫די פייער איז געווען א ווילדע און האט זיך שנעל‬ ‫צעשפרייט פון איין הויז צום צווייטן‪ ,‬אפווישנדיג‬ ‫‪7‬‬ ‫ואלד‬ ‫אר ֹלו ְירן ִא ֶינעם ַו ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫א שטיקל פון ליקוטי תפלות (לויט תפלה‬ ‫מד ח"ב) אויף די וואכעדיגע פרשה‬ ‫"א פאסיגע שידוך"‬ ‫המשך פון זייט ‪12‬‬ ‫יידע‪ִ ,‬איְך ָהאּב ַא ְׁש ֵאלָ ה‪ָ ",‬האט ֶסענְ ֶדער גֶ עזָ אגְ ט‪.‬‬ ‫"זֵ ֶ‬ ‫ערן ַדיין ְׁש ֵאלָ ה‪ָ ",‬האט ר' ֶׁש ַבח‬ ‫אמיר ֶה ְ‬ ‫"פ ֶרעג ַמיין ִקינְ ד‪ ,‬לָ ִ‬ ‫ְ‬ ‫עלף ַא ֶלע‬ ‫ִר ּבוֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪ָ ,‬מ ֵלא ַר ֲח ִמים‪ֶ ,‬ה ְ‬ ‫ערט‪.‬‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫אל ְפן‬ ‫עה ְ‬ ‫אר ְפן ֶג ָ‬‫ועל ֶכע ַד ְ‬‫ישע ִקינְ ֶדער ֶו ְ‬ ‫ִא ִיד ׁ ֶ‬ ‫ייער ֲחתּונָ ה‬ ‫עּבענְ ְקט ַּביי זֵ ֶ‬ ‫אּבן זִ יְך ִדי ִקינְ ֶדער גֶ ֶ‬ ‫ארוָ ואס ָה ְ‬‫"פ ְ‬ ‫ַ‬ ‫וערן ִמיט ַא ִזיווּג ָהגוּן‪ֵ ,‬זיי ִז ְ‬ ‫יך ְמ ַר ֵחם אוֹ יף‬ ‫ֶו ְ‬ ‫עהאט ִאין וַ ואלְ ד? זֵ יי‬ ‫אּבן גֶ ַ‬ ‫נָ אְך ֶדעם ְּברֹויט וָ ואס זֵ יי ָה ְ‬ ‫יסע‬‫ועגן ִדי ְגרוֹ ֶ‬ ‫ועגן אוּן ֶו ְ‬ ‫ֵזיי ַפאר ַדיינֶ עט ֶו ְ‬ ‫עהאט ְפלֵ ייׁש אּון ְּברֹויט ְּב ֶׁש ַפע!‬ ‫עצט גֶ ַ‬ ‫אּבן ָדאְך ׁשֹוין יֶ ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫אל ְסטוּ ִז ְ‬ ‫יך ִפ ְירן ִמיט ַדיין‬ ‫ֱא ֶמ ֶת'ע ַצ ִ ּד ִ‬ ‫יקים‪ָ ,‬ז ְ‬ ‫עטלֶ ער ִאיז ַסייוִ וי‬ ‫אּון נָ אְך ַא ַק ְׁשיָ א ָהאּב ִאיְך‪ :‬אֹויּב ֶדער ֶּב ְ‬ ‫ְגרוֹ יס ַר ֲח ָמנוּת ִל ְפנִ ים ִמ ּ ׁש ַוּרת ַה ִ ּדין‪ַ ,‬אזוֹ י‬ ‫יׁשט ַּבאלְ ד‬ ‫ארוָ ואס ָהאט ֶער זִ יְך נִ ְ‬ ‫גֶ עוֶ וען ַּביי ִדי ֲחתּונָ ה‪ַ ,‬פ ְ‬ ‫יך ׁ ְש ֶטענְ ִדיג ִמיט ַא ֶלע ַדיינֶ ע‬ ‫ִווי ִדי ִפ ְיר ְסט ִז ְ‬ ‫ְמגַ ּלֶ ה גֶ עוֶ וען?"‬ ‫יסע‬ ‫ישן ִמיט ַר ֲח ִמים אוּן ְגרוֹ ֶ‬ ‫עפענִ ׁ ְ‬ ‫אש ֶ‬ ‫ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫ייע ֶרער ֵאיינִ ְיקל‪ָ :‬דאס‬ ‫ערן‪ַ ,‬מיין ַט ֶ‬ ‫"איְך וֶ ועל ִדיר ֶענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ִ‬ ‫ֲח ָס ִדים‪ִ .‬אין ְזכוּת פוּן ַא ְב ָר ָהם ָא ִבינוּ ָע ָליו‬ ‫ְּברֹויט פּון וַ ואלְ ד ִאיז ָדאס ְּברֹויט פּונֶ עם ַצ ִּדיק‪ֶ ,‬דער‬ ‫עווען ֶדעם‬ ‫ַה ּ ׁ ָשלוֹ ם‪ֶ ,‬ו ְ‬ ‫ועל ֶכער ָהאט ְמ ַר ֵּמז ֶג ֶ‬ ‫עש ְ‬ ‫יקט‬ ‫ּסוֹ ד פוּן ַּכוָּ נַ ת ֱאלוּל ֶווען ֶער ָהאט ֶג ׁ ִ‬ ‫עדע‬ ‫עּבן אֹויף יֶ ֶ‬ ‫אֹויפצּוגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ייער ָרצֹון ִאיז גֶ עוֶ וען‬ ‫עטלֶ ער‪ .‬זֵ ֶ‬ ‫ֶּב ְ‬ ‫עפן ִדי ִ ּזוּוּג פוּן‬‫יע ֶזר צוּ ְט ֶר ְ‬ ‫עכט ֱא ִל ֶ‬‫ַזיין ְקנֶ ְ‬ ‫אּבן נָ אר ִדי ְׁש ַּפייז פּונֶ עם‬ ‫ארט ֶע ְסן ּכְ ֵדי צּו ָה ְ‬ ‫ערע ָס ְ‬ ‫ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫ועל ֶכע‬ ‫יקים ֶו ְ‬ ‫ַזיין זוּן ִי ְצ ָחק‪ִ .‬אין ְזכוּת ַה ַ ּצ ִ ּד ִ‬ ‫אר ְפן ִמיר‬‫ּיּות'דיגֶ ע ֶע ְסן‪ַ ,‬ד ְ‬ ‫אּבן ּגַ ְׁש ִמ ִ‬‫ַצ ִּדיק‪ֲ .‬א ִפילּו וֶ וען ִמיר ָה ְ‬ ‫יגן ּסוֹ ד‪,‬‬ ‫אר ְכ ִט ְ‬ ‫אבן ְמ ַג ֶ ּלה ֶג ֶ‬ ‫עווען ֶדעם ָפ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫ֶּבענְ ֶקען ַא גַ אנְ ְצן ָטאג נָ אְך ֶדעם ֶע ְסן פּונֶ עם ַצ ִּדיק‪ָ .‬דאס‬ ‫ערע‬ ‫יצן ֵזיי אוּן אוּנְ ז אוּן אוּנְ ֶז ֶ‬ ‫אש ְ‬ ‫אל ְסטוּ ַ ּב ׁ ִ‬ ‫ָז ְ‬ ‫יּבּורים וָ ואס‬ ‫ערלִ יכֶ ע ִּד ִ‬ ‫ֶע ְסן פּונֶ עם ַצ ִּדיק זֶ ענֶ ען ִדי וואּונְ ֶד ְ‬ ‫ִקינְ ֶדער‪.‬‬ ‫בֹודת ַה ֵּׁשם‪ָ .‬דאס ִאיז ָדאס ֱא ֶמ ֶת'ע‬ ‫ועקן אּונְ ז אֹויף ֲע ַ‬ ‫ֶע ְרוֶ ְ‬ ‫ישע‬ ‫יך ְמ ַר ֵחם אוֹ יף ַדיין ַגאנְ ֶצע ִא ִיד ׁ ֶ‬ ‫ֵזיי ִז ְ‬ ‫גּוטע ְּברֹויט!‬ ‫ֶ‬ ‫וישן ַא ֶלע ִא ְידן‬ ‫אלק אוּן ְ ּב ֶרענְ ג ׁ ָשלוֹ ם ְצ ִו ׁ ְ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫עטן פּון‬ ‫ויסן‪ַ ,‬אז ִמיר מּוזְ ן ֶּב ְ‬ ‫אר ְפ ְסטּו וִ ְ‬‫אּון ַאזֹוי אֹויְך ַד ְ‬ ‫עלף‬ ‫וייב אוּן ֶה ְ‬ ‫וישן ַמאן אוּן ַו ּ‬ ‫ִ ּב ְפ ָרט ְצ ִו ׁ ְ‬ ‫עטלֶ ער ָהאט גֶ עוָ ואלְ ט‬ ‫עדע זַ אְך‪ֶ .‬דער ֶּב ְ‬ ‫עפער אֹויף יֶ ֶ‬ ‫אׁש ֶ‬‫ַּב ֶ‬ ‫ישע ִקינְ ֶדער ָז ְ‬ ‫אלן ֶ ּב ֱא ֶמת ׁ ְשנֶ על‬ ‫ַא ֶלע ִא ִיד ׁ ֶ‬ ‫עּבן נָ אְך‬ ‫ַאז זֵ יי זָ אלְ ן זִ יְך ֶּבענְ ֶקען נָ אְך ִאים‪ ,‬זֵ יי זָ אלְ ן ְׁש ְט ֶר ְ‬ ‫יך ִפ ְירן‬‫אלן ִז ְ‬ ‫ייער ִזיווּג אוּן ָז ְ‬ ‫עפן ֵז ֶ‬ ‫ְט ֶר ְ‬ ‫עמאלְ ְטס ָהאט ֶער זִ יְך צּו זֵ יי ַּבאוִ ויזְ ן‪.‬‬ ‫ער ְׁשט ֶד ָ‬ ‫ִאים‪ ,‬אּון ֶה ְ‬ ‫קוּמען פוּן‬ ‫ֹויס ֶ‬ ‫וּב ָט ֳה ָרה ֶעס ָזאל ַאר ְ‬ ‫ִ ּב ְק ֻד ּ ׁ ָשה ְ‬ ‫עדע‬ ‫ערנְ ט אּונְ ז‪ַ ,‬אז וֶ וען ֶמען ִאיז ִמ ְת ַּפּלֵ ל ַפאר יֶ ֶ‬ ‫ָדאס לֶ ְ‬ ‫וּבנוֹ ת ָח ִ ּיים ְו ַק ָ ּי ִמים‬ ‫ֵזיי ַא ַס ְ‬ ‫אך ּדוֹ רוֹ ת‪ּ ָ ,‬בנִ ים ָ‬ ‫עצ ֶיעלֶ ע אֹורֹות אּון‬ ‫זַ אְך‪ְּ ,‬ב ֶרענְ גְ ט ֶעס ִמיט זִ יְך גָ אר ְס ֶּפ ִ‬ ‫אלן‬ ‫טוּען ַדיין ָרצוֹ ן ֶ ּב ֱא ֶמת אוּן ֵזיי ָז ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ועל ֶכע‬ ‫ֶו ְ‬ ‫עטלֶ ער‬ ‫ערׁש וִ וי ָאנְ ֶדעם‪ֶ .‬דער ֶּב ְ‬ ‫יְ ׁשּועֹות‪ִ ,‬אינְ גַ אנְ ְצן ַאנְ ֶד ְ‬ ‫עוֹ ֵסק ַזיין ִאין ַדיין ּתוֹ ָרה אוּן ַדיין ֲעבוֹ ָדה‬ ‫אּבן ִמ ְת ַּפּלֵ ל‬‫עקּומען נָ אר נָ אכְ ֶדעם וָ ואס זֵ יי ָה ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ִאיז ָאנְ גֶ‬ ‫ייביג‪ ,‬אוּן‬ ‫ייע ֶרע ֶטעג אוֹ יף ֵא ִ ּ‬ ‫ֶ ּב ֱא ֶמת ַא ֶלע ֵז ֶ‬ ‫ייסט‬ ‫אר ְׁש ֵט ְ‬‫עּבענְ ְקט נָ אְך ִאים‪ַ .‬פ ְ‬ ‫גֶ עוֶ וען ֶדערֹויף אּון זִ יְך גֶ ֶ‬ ‫ויסן ַפאר‬‫אזן ִו ְ‬ ‫אלן ְמ ַפ ְר ֵסם ַזיין אוּן ָל ְ‬ ‫ֵזיי ָז ְ‬ ‫יּפּורי ַמ ֲע ִׂשּיֹות?‬‫ערנֶ ען ִס ֵ‬ ‫ארף לֶ ְ‬‫ויאזֹוי ְמ ַ'ד ְ‬ ‫ׁשֹוין‪ֶ ,‬סענְ ֶדער‪ ,‬וִ ַ‬ ‫יכ ֵקייט אוּן ַדיין‬ ‫עט ִל ְ‬ ‫עמען פוּן ַדיין ֶג ְ‬ ‫ַא ֶל ֶ‬ ‫ארף ֶמען זִ יְך‬ ‫עדע ְקלֵ יינֶ ע ְּפ ַרט פּון ִדי ַמ ֲע ִׂשּיֹות ַד ְ‬ ‫פּון יֶ ֶ‬ ‫ועלט ִווי ֶדער ּ ָפסוּק‬ ‫ֶמ ְמ ׁ ָש ָלה אוֹ יף ֶדער ֶו ְ‬ ‫ה'דיגֶ ע ֵעצֹות‬ ‫טּועלֶ ע וֶ ועגְ ן אּון לְ ַמ ֲע ֶׂש ִ‬‫ערנֶ ען ַא ְק ֶ‬ ‫רֹויסלֶ ְ‬‫ַא ְ‬ ‫בוּרת ָ‬ ‫יך‬ ‫ֶ‬ ‫וּג‬ ‫יך ְ‬‫"דוֹ ר ְלדוֹ ר ְי ׁ ַש ַ ּבח ַמ ֲע ֶׂש ָ‬ ‫אגט ּ‬ ‫ָז ְ‬ ‫עּבן‪".‬‬ ‫ַפאר אּונְ זֶ ער ֵאייגְ ן לֶ ְ‬ ‫ַי ִ ּגידוּ"‪:‬‬ ‫‪8‬‬ ‫מַ עֲ ֶשׂה יג'‬ ‫ִדי זִ ְּיבן ֶּבעטְ לֶ ְערס'‬ ‫אוּן זֵ יי זֶ ענֶ ען ַא ִהין ַא ֶלע ַא ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען – אוּן‬ ‫יסער יְ ִריד‪ִ ,‬אין ַא‬ ‫עווען ַא גְ רוֹ ֶ‬ ‫ַא ָמאל ִאיז גֶ ֶ‬ ‫'חתוּנָ ה' ִדי ִקינְ ֶדער‬ ‫אכט ֲ‬ ‫עמ ְ‬ ‫ארט גֶ ַ‬ ‫אבן ָד ְ‬ ‫זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫יסער ׁ ְש ָטאט – זֶ ענֶ ען ַא ִהינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען ַא ֶלע‬ ‫גְ רוֹ ֶ‬ ‫עלט ַא 'חו ָּּפה' – אוּן‬‫עש ֶט ְ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ׁ ְ‬ ‫– אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ערס'‪ ,‬אוּן ִדי ִקינְ ֶדער זֶ ענֶ ען אוֹ ְ‬ ‫יך‬ ‫עט ֶל ְ‬ ‫'ב ְ‬ ‫ֶּ‬ ‫עווען –‬ ‫ייל ְ‬ ‫עך גֶ ֶ‬ ‫ייער ְפ ֵר ֶ‬ ‫ייער זֵ ֶ‬ ‫ארט זֵ ֶ‬ ‫זֵ יי זֶ ענֶ ען ָד ְ‬ ‫ערס'‬ ‫עט ֶל ְ‬ ‫'ב ְ‬ ‫ַא ִהינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען – ִאיז גֶ עקו ֶּמען ִדי ֶ ּ‬ ‫ייל ְ‬ ‫עך‬ ‫ייער ְפ ֵר ֶ‬ ‫ן־כ ָלה' זֶ ענֶ ען אוֹ ְ‬ ‫יך זֵ ֶ‬ ‫'ח ָת ַּ‬ ‫אוּן ִדי ָ‬ ‫אלן ְמ ׁ ַש ֵד ְך זַ יין ִדי ְצ ֵווי‬ ‫אוֹ יף ֶדער ֵד ָעה‪ַ ,‬אז זֵ יי זָ ְ‬ ‫עווען‪.‬‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ערע‬ ‫אלן זִ ְ‬ ‫יך ֵאיינְ ס ָדאס ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫ִקינְ ֶדער‪ַ ,‬אז זֵ יי זָ ְ‬ ‫ער ַמאנֶ ען‪,‬‬ ‫יבן צ ּו ֶד ְ‬ ‫ן־כ ָלה' ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫'ח ָת ַּ‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫יך ָ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫עמען‪.‬‬ ‫נֶ ֶ‬ ‫ִדי ַח ָס ִדים ָוואס ַה ּׁ ֵשם־יִ ְת ָ ּב ַר ְך ָהאט ִמיט זֵ יי‬ ‫ערפוּן צ ּו‬ ‫'האט ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּבן ֶד ְ‬ ‫יכף ִווי ְמ ָ‬ ‫אוּן ֵּת ֶּ‬ ‫ואלד‪.‬‬ ‫עווען ִאין ַו ְ‬ ‫עטאן‪ַ ,‬אז זֵ יי זֶ ענֶ ען גֶ ֶ‬ ‫גֶ ָ‬ ‫עלן –‬ ‫עפ ְ‬ ‫ייער גֶ ֶ‬ ‫ׁ ְשמו ֶּע ְסן‪ִ ,‬איז ָדאס זֵ יי ַא ֶלע זֵ ֶ‬ ‫יבן צ ּו ֵוויינֶ ען‪ ,‬אוּן זֵ יי‬ ‫אבן ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫[א ֶ ּבער] ִווי‬ ‫ּש ִמיר ָ‬ ‫ָהאט ֶמען זֵ יי ְמ ׁ ַש ֵד ְך גֶ ֶ‬ ‫עווען‪ .‬לו ׁ ְ‬ ‫עמט ֶמען ָדא ֶדעם‬ ‫"ווי נֶ ְ‬ ‫עבענְ ְקט‪ִ :‬‬ ‫ייער גֶ ֶ ּ‬ ‫אבן זֵ ֶ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫אכט ֶמען זֵ יי ֲחתוּנָ ה?‬ ‫ויאזוֹ י] ַמ ְ‬ ‫ִ[ו ַ‬ ‫'ב ִלינְ ְדן'‪ָ ,‬וואס ֶער‬ ‫עט ֶלער'‪ֶ ,‬דעם ְ ּ‬ ‫ן־ב ְ‬ ‫'ע ְר ׁ ְש ְט ֶ ּ‬ ‫ֶ‬ ‫י־ווי]‬ ‫עווען‪ּ ַ ,‬ב ֲא ׁ ֶשר ַ‬ ‫[אזוֹ ִ‬ ‫ישב גֶ ֶ‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫יך ְמיַ ׁ ֵ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫ואלד"?‬ ‫אכט ְ ּברוֹ יט ִאין ַו ְ‬ ‫עב ַר ְ‬ ‫ָהאט אוּנְ ז גֶ ְ ּ‬ ‫'מ ֶל ְך'‬ ‫ִאין ֶדעם אוּן ֶדעם ָטאג‪ֶ ,‬וועט זַ יין ַ ּביים ֶ‬ ‫'ב ִלינְ ְדן־‬ ‫עבענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך ֶדעם ְ ּ‬ ‫אבן ַאזוֹ י גֶ ֶ ּ‬ ‫ִווי זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ועלן ַא ִהינְ גֵ יין ַא ֶלע‬ ‫ִמינִ ינֶ עס [גֶ עבּ ו ְּר ְט ְס ָטאג]‪ֶ ,‬ו ְ‬ ‫"א ְ‬ ‫ער ַווייל רו ְּפט ֶער זִ ְ‬ ‫עטן‬ ‫יס ֶ ּב ְ‬ ‫אר ְטן אוֹ ְ‬ ‫ועלן זֵ יי זִ ְ‬ ‫יך ָד ְ‬ ‫ערס'‪ֶ ,‬ו ְ‬ ‫עט ֶל ְ‬ ‫'ב ְ‬ ‫ֶּ‬ ‫יך ִ ּבין‬ ‫יך ָאן‪ִ :‬‬ ‫עט ֶלער' – ֶד ְ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫יך ִ ּבין גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא ְ‬ ‫ייך אוֹ יף ֶדער ֲחתוּנָ ה‬ ‫ָדא‪ִ ,‬א ְ‬ ‫ערפוּן ֶוועט‬ ‫ייש' – ֶד ְ‬ ‫'פ ֵל ׁ‬ ‫[ח ָלה] אוּן ְ‬ ‫יט ׁש' ַ‬ ‫יל ְ‬ ‫'קוֹ ִ‬ ‫עשאנְ ק'‪ַ ,‬אז ִאיר‬ ‫יך ׁ ֶשענְ ק ַא ְ‬ ‫ייך ְ'ד ָר ׁ ָשה־גֶ ׁ ַ‬ ‫– אוּן ִא ְ‬ ‫אכן ֲחתוּנָ ה‪.‬‬ ‫ֶמען זֵ יי ַמ ְ‬ ‫יער‬ ‫וארן ְפ ִר ֶ‬ ‫יך – ָו ְ‬‫'א ְלט' ִווי ִא ְ‬ ‫אלט זַ יין ַאזוֹ י ַ‬ ‫זָ ְ‬ ‫ערס'‬ ‫עט ֶל ְ‬ ‫'ב ְ‬ ‫עווען – זֶ ענֶ ען ַא ֶלע ֶ ּ‬ ‫ִאיז ַאזוֹ י גֶ ֶ‬ ‫אלט‬ ‫יך ַא ְ‬ ‫ייך ָדאס גֶ עוואוּנְ ְט ׁ ְשן‪ַ ,‬אז ִאיר זָ ְ‬ ‫ָהאבּ ִא ְ‬ ‫גֶ עגַ אנְ גֶ ען אוֹ יף ִדי ִמינִ ינֶ עס [גֶ עבּ ו ְּר ְט ְס ָטאג פוּנֶ עם‬ ‫יך ַא ְ‬ ‫ייך‬ ‫יך – ַהיינְ ט ׁ ֶשענְ ק ִא ְ‬ ‫'א ְלט' ִווי ִא ְ‬ ‫זַ יין ַאזוֹ י ַ‬ ‫ייש'‬ ‫'פ ֵל ׁ‬ ‫עטן ְ‬ ‫עב ְ‬ ‫יסגֶ ֶ ּ‬ ‫יך אוֹ ְ‬‫אבן זִ ְ‬‫ֶקענִ יג]‪ ,‬אוּן ָה ְ ּ‬ ‫עשאנְ ק'‪,‬‬ ‫ָדאס ָדאזִ יגֶ ע‪ּ ְ ,‬ב ַמ ָּתנָ ה גְ מו ָּרה ְ'ד ָר ׁ ָשה־גֶ ׁ ַ‬ ‫ארנו ֶּמען‬ ‫אבן נָ ְ‬ ‫אך ַפ ְ‬ ‫'ברוֹ יט'‪ ,‬אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫אוּן ְ ּ‬ ‫'א ְלט' ִווי ִא ְ‬ ‫יך‪.‬‬ ‫אלט זַ יין ַאזוֹ י ַ‬ ‫ַאז ִאיר זָ ְ‬ ‫יבן פוּן ֶדער‬ ‫עב ִל ְ ּ‬ ‫'איז גֶ ְ ּ‬ ‫אמגֶ ענו ֶּמען] ָוואס ְס ִ‬ ‫[צוּזַ ְ‬ ‫'ב ִלינְ ֶדער'‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך ִ ּבין‬ ‫ִאיר ֵמיינְ ט‪ַ ,‬אז ִא ְ‬ ‫יך ִ ּבין ַא ְ ּ‬ ‫[ח ָלה]‪.‬‬ ‫יט ׁש' ַ‬ ‫יל ְ‬ ‫ייש' אוּן 'קוֹ ִ‬ ‫'פ ֵל ׁ‬ ‫ְסעו ָּדה‪ְ ,‬‬ ‫ועלט‪,‬‬ ‫ט־ב ִלינְ ד' – נָ אר ִדי גַ אנְ ֶצע ֶו ְ‬ ‫יש ְ ּ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫'גָ ְ‬ ‫אבן‬ ‫יסגֶ עגְ ָר ְ ּ‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫יך אוֹ ְ‬ ‫אוּן זֶ ענֶ ען גֶ עגַ אנְ גֶ ען‪ ,‬אוּן ָה ְ ּ‬ ‫ף־עיִ ן ְ(ד ַהיְ ינוּ‪ִ :‬ווי‬ ‫ישט ָאן ְּכ ֶה ֶר ַ‬ ‫עפט ַ ּביי ִמיר נִ ׁ ְ‬ ‫ְט ֶר ְ‬ ‫יסן גְ רוּבּ ‪ָ ,‬וואס ְס'זָ אל ִאין ִאים ֶקענֶ ען‬ ‫ַא גְ רוֹ ְ‬ ‫ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָהאט‬ ‫יב ְ‬ ‫'איין־אוֹ יגְ נְ ְ ּב ִליק' – ִא ֶ ּ‬ ‫ֵ‬ ‫אבן ִאים‬ ‫ערט ֶמענְ ְט ׁ ְשן – אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ַא ַריין הוּנְ ֶד ְ‬ ‫וארן ֶער טוּט גָ אר ַקיין ׁשוּם‬ ‫'ב ִלינְ ד'‪ָ ,‬ו ְ‬ ‫ֶער ַא ּ ָפנִ ים ִווי ְ ּ‬ ‫על ְ‬ ‫עך]‪ ,‬אוּן‬ ‫עק ֶ‬ ‫'פרו ֶּטעס' ׁ ְ‬ ‫[ש ֶט ֶ‬ ‫עקט ִמיט ְּ‬ ‫עד ְ‬ ‫צוּגֶ ֶ‬ ‫וארן ִדי גַ אנְ ֶצע‬ ‫ישט ַא ַריין‪ָ ,‬ו ְ‬ ‫ועלט נִ ׁ ְ‬ ‫'קוּק' ִאין ֶדער ֶו ְ‬ ‫יסט'‪.‬‬ ‫'מ ְ‬ ‫'ע ְרד'‪ ,‬אוּן ִמיט ִ‬ ‫ִמיט ֶ‬ ‫‪9 9‬‬ ‫יילן – ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫ער ֵצ ְ‬‫ייך ֶד ְ‬ ‫יך ַא ְ‬‫"וואס זָ אל ִא ְ‬ ‫זָ ֵקן')‪ָ :‬‬ ‫ישט ָאן‪ֲ ,‬א ִפיל ּו ִווי‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫עפט ַ ּביי ִאים גָ ְ‬‫ועלט ְט ֶר ְ‬ ‫ֶו ְ‬ ‫עדענְ ק נָ ְ‬ ‫יקט זִ ְ‬ ‫יך ַ ּביי ִאים‬ ‫עש ְ‬ ‫ער ֶדעם גֶ ׁ ִ‬ ‫יב ְ‬ ‫'איין־אוֹ יגְ נְ ְ ּב ִליק' – ִא ֶ ּ‬ ‫ֵ‬ ‫יטן ָדאס‬‫עשנִ ְ‬ ‫'האט ָא ּ ְפגֶ ׁ ְ‬ ‫אך‪ַ ,‬אז ְמ ָ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫'צ ַווייג'"‪.‬‬ ‫עלע' פוּן ֶדער ְ‬ ‫'ע ֶּפ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ועלט)‪.‬‬ ‫עהן אוּן ַקיין קוּק ִאין ֶדער ֶו ְ‬ ‫ישט ַקיין זֶ ְ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫גָ ְ‬ ‫יך ִ ּבין‬ ‫ר־א ְלט'‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫ייע ַ‬‫יך ִ ּבין 'זֵ ֶ‬‫וארן ִא ְ‬ ‫ָו ְ‬ ‫אר ׁ ְש ַטאנֶ ען ָוואס ֶער‬ ‫ישט ַפ ְ‬ ‫ָהאט ֵקיינֶ ער נִ ׁ ְ‬ ‫ישט‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫יך ָהאבּ נָ ְ‬ ‫אך גָ ְ‬ ‫אך 'גָ אר־יוּנְ ג'‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫נָ ְ‬ ‫עווען‬ ‫ארט גֶ ֶ‬ ‫'איז ָד ְ‬ ‫זָ אגְ ט – לו ׁ ְּש ִמיר [נָ אר] ְס ִ‬ ‫[א ַהא]‪ָ ,‬דאס‬ ‫"א ַווא ָ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט‪ָ :‬‬ ‫ַח ָכ ִמים‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫ייער־‬ ‫ארט 'זֵ ֶ‬ ‫עבן'‪ ,‬אוּן ִ ּבין ָפ ְ‬ ‫'ל ְ ּ‬ ‫יבן צ ּו ֶ‬ ‫ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫ִאיז ַא גַ אנְ ץ ַא ְל ֶטע ַמ ֲעשֶׂ ה"‪.‬‬ ‫ַא ְלט'‪.‬‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫יך ַא ֵליין זָ אג ָדאס‪ ,‬נָ אר ִא ְ‬ ‫יך ָהאבּ ַא‬ ‫ישט ִא ְ‬ ‫אוּן נִ ׁ ְ‬ ‫עווען ֶדעם‬ ‫אך ְמ ַכ ֵ ּבד גֶ ֶ‬ ‫ָהאט ֶמען ֶד ְ‬ ‫עווען יוּנְ גֶ ער פוּן‬ ‫ערן־זָ ֵקן'‪ָ ,‬וואס ֶער ִאיז גֶ ֶ‬ ‫'אנְ ֶד ְ‬ ‫ַ‬ ‫ן־א ְד ֶלער'‬ ‫יס ָ‬‫'ה ְס ָּכ ָמה' ֶדערוֹ יף‪ ,‬פוּן ֶדעם 'גְ רוֹ ְ‬ ‫ַ‬ ‫שה" – ָ(דאס‬ ‫יילן ַא ַמ ֲע ֶ ׂ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫יך ֶוועל ַא ְ‬ ‫ייך ֶד ְ‬ ‫– ִא ְ‬ ‫יילן – ָהאט‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶדעם ֶע ְר ׁ ְש ְטן‪ַ ,‬אז ֶער זָ אל ֶד ְ‬ ‫"אט ָדאס ִאיז‬ ‫ערער ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ָ :‬‬ ‫יך ֶדער ַאנְ ֶד ֶ‬‫זִ ְ‬ ‫עט ֶלער')‪.‬‬ ‫ער־ב ְ‬ ‫ֶּ‬ ‫'ב ִלינְ ֶד‬ ‫עדט ַא ְלץ ֶדער ְ ּ‬ ‫ֶר ְ‬ ‫(מיט ַא ָל ׁשוֹ ן ִווי ֵאיינֶ ער‬‫שה'? ִ‬ ‫ע־מ ֲע ֶ ׂ‬ ‫'א ְל ֶט ַ‬ ‫ַא ַ‬ ‫ַא ָמאל זֶ ענֶ ען גֶ עגַ אנְ גֶ ען ֶמענְ ְט ׁ ְשן אוֹ יף ַא ַס ְ‬ ‫אך‬ ‫שה –‬ ‫עדענְ ק ִדי ַמ ֲע ֶ ׂ‬ ‫יך) – ִא ְ‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫ערט זִ ְ‬ ‫ארוואוּנְ ֶד ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫יפן‪ ,‬אוֹ יף ֶדעם יַ ם – ִאיז גֶ עקו ֶּמען ַא 'רו ַּח־‬ ‫ׁ ִש ְ‬ ‫עכט‬ ‫'ל ְ‬ ‫עדענְ ק נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪ַ ,‬אז ָדאס ֶ‬ ‫אוּן ִא ְ‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫עם־ווינְ ט')‪ ,‬אוּן ָהאט‬ ‫ִ‬ ‫ְס ָע ָרה' ְ(ד ַהיְ ינוּ‪ַ :‬א ׁ ְ‬ ‫'שטו ֶּר‬ ‫עב ֶרענְ ט'"‪.‬‬ ‫ָהאט גֶ ְ ּ‬ ‫יפן – אוּן ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן זֶ ענֶ ען‬ ‫אכן ִדי ׁ ִש ְ‬ ‫צו ְ ּּב ָר ְ‬ ‫"אט ָדאס ִאיז‬ ‫ארט ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ָ :‬‬ ‫יך ָד ְ‬‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫וארן‪.‬‬ ‫עו ְ‬ ‫נִ יצוּל גֶ ָ‬ ‫'ע ְר ׁ ְש ֶטער'"‬ ‫ע־מ ֲעשֶׂ ה' פוּן ֶדער ֶ‬ ‫ער ַ‬ ‫'ע ְל ֶט ֶ‬ ‫אך ַא ֶ‬ ‫נָ ְ‬ ‫זֶ ענֶ ען ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן גֶ עקו ֶּמען צ ּו ַא 'טו ֶּרעם' –‬ ‫עווען‪ָ ,‬וואס ֶדער‬ ‫'איז ַ ּביי זֵ יי ַא ִחידו ּׁש גֶ ֶ‬ ‫– אוּן ְס ִ‬ ‫זֶ ענֶ ען זֵ יי ַארוֹ יף אוֹ יף ֶדעם 'טו ֶּרעם'‪ ,‬אוּן זֵ יי‬ ‫עדענְ ְקט ַא‬ ‫ערער' ִאיז זִ ְ‬ ‫יך 'יוּנְ גֶ ער'‪ ,‬אוּן גֶ ֶ‬ ‫'אנְ ֶד ֶ‬ ‫ַ‬ ‫'מ ֲא ָכ ִלים'‪,‬‬ ‫ארט גֶ עפוּנֶ ען ַא ֶלע ֶע ְר ֵליי ַ‬ ‫אבן ָד ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫'ע ְר ׁ ְש ְטן'‪.‬‬ ‫שה' פוּן ֶדעם ֶ‬ ‫ע־מ ֲע ֶ ׂ‬ ‫ער ַ‬ ‫'ע ְל ֶט ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫'מ ְלבּ ו ׁ ִּשים'‪ ,‬אוּן ָוואס‬ ‫'מ ׁ ְש ָקאוֹ ת'‪ ,‬אוּן ַ‬ ‫אוּן ַ‬ ‫עווען ֶדעם‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫אך ָהאט ֶמען ְמ ַכ ֵ ּבד גֶ ֶ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫'כל־‬ ‫עווען ָּ‬ ‫אר ְטן גֶ ֶ‬ ‫'איז ָד ְ‬ ‫ארף – אוּן ְס ִ‬ ‫אד ְ‬ ‫'ב ַ‬ ‫ְמ ַ ּ‬ ‫יילן – אוּן ֶדער‬ ‫ער ֵצ ְ‬‫יטן־זָ ֵקן'‪ַ ,‬אז ֶער זָ אל ֶד ְ‬ ‫ְ'ד ִר ְ‬ ‫'ת ֲענוּגִ ים' ָוואס ִאין ֶדער‬ ‫טוּב'‪ ,‬אוּן ַא ֶלע ַּ‬ ‫עווען – ָהאט‬ ‫יטער' ִאיז נָ ְ‬ ‫אך 'יוּנְ גֶ ער' גֶ ֶ‬ ‫ְ'ד ִר ֶ‬ ‫ועלט‪.‬‬ ‫ֶו ְ‬ ‫עדענְ ק‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫"א ְ‬ ‫יטער' זִ ְ‬ ‫יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ִ :‬‬ ‫ֶדער ְ'ד ִר ֶ‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫עכער‬ ‫יט ֶל ֶ‬ ‫"אז ִא ְ‬ ‫ַ‬ ‫יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪:‬‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫יבן‬ ‫'האט זִ ְ‬ ‫יך גָ אר ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪ַ ,‬אז ְס ָ‬‫נָ ְ‬ ‫שה'‪ָ ,‬וואס ֶער‬ ‫ע־מ ֲע ֶ ׂ‬‫'א ְל ֶט ַ‬ ‫יילן ַא ַ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫זָ אל ֶד ְ‬ ‫'פ ִרי' ָהאט‬ ‫'פ ִרי'‪ַ ,‬אז ִדי ְּ‬ ‫'בנְ יָ ן' פוּן ֶדער ְּ‬ ‫ֶדער ִ ּ‬ ‫אך פוּן ֶדעם ֶע ְר ׁ ְש ְטן 'זִ ָּכרוֹ ן' –‬‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫'פ ִרי'"‪.‬‬ ‫וערן ַא ּ ְ‬ ‫יבן צ ּו ֶו ְ‬ ‫גָ אר ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫'האט זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫עדענְ ְקט‪ ,‬זִ ינְ ט ְס ָ‬ ‫ְד ַהיְ ינוּ‪ָ :‬וואס ֶער גֶ ֶ‬ ‫"דאס ִאיז זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫ארט‪ָ :‬‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן ָד ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫יבן ֶדער 'זִ ָּכרוֹ ן'"‪.‬‬ ‫ַ ּביי ִאים ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫אך ָהאט זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫ערנָ ְ‬ ‫שה"‪ֶ .‬ד ְ‬ ‫ערע ַמ ֲע ֶ ׂ‬ ‫אך ַא ֶע ְל ֶט ֶ‬ ‫נָ ְ‬ ‫'א ְל ֶטע' אוּן 'יוּנְ גֶ ע' – ָהאט‬ ‫עווען ַ‬ ‫אר ְטן גֶ ֶ‬ ‫ִאיז ָד ְ‬ ‫ער ֶדער־זָ ֵקן' ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ָ ,‬וואס ֶער ִאיז‬ ‫'פ ְ‬‫ֶדער ֶ‬ ‫עס ְטן־זָ ֵקן' ָוואס‬ ‫עווען ֶדעם 'גְ ֶר ְ‬ ‫ֶמען ְמ ַכ ֵ ּבד גֶ ֶ‬ ‫עדענְ ק נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪,‬‬ ‫"א ְ‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫עווען‪ִ :‬‬ ‫נָ ְ‬ ‫אך יוּנְ גֶ ער גֶ ֶ‬ ‫וישן זֵ יי‪ַ ,‬אז ֶער זָ אל צוּם ֶע ְר ׁ ְש ְטן‬ ‫עווען ְצ ִו ׁ ְ‬ ‫ְס'גֶ ֶ‬ ‫ערנְ ְדל'‪ְ ,‬מ'זָ אל‬ ‫'ק ְ‬ ‫עפ ְירט ָדאס ֶ‬ ‫'האט גֶ ִ‬ ‫ַאז ְמ ָ‬ ‫יילן‪.‬‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫'פ ִרי'"‪.‬‬ ‫ְפ ַלאנְ ְצן ִדי ּ ְ‬ ‫ָהאט ֶער זִ ְ‬ ‫יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן ְ(ד ַהיְ ינוּ‪ֶ :‬דער ֶ‬ ‫'ע ְל ְט ְס ֶטער־‬ ‫‪10‬‬ ‫לאמיר זיך‬ ‫פארהערן‬ ‫( ‪)3‬‬ ‫די דרייצנסטע מעשה ‪ -‬די זיבן בעטלערס‬ ‫❑ גאר יונג – בכלל נישט אנגעהויבן צו לעבן‬ ‫א‪ .‬וויאזוי האבן זיי געהאט עסן אויף די חתונה?‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ זיי האבן געבעטן ברויט און פלייש פון די סעודה פון מלך‬ ‫ו‪ .‬וואס האט געדענקט דער גרעסטער זקן?‬ ‫❑ זיי האבן גענומען וואס ס'איז געבליבן פון די סעודה פון‬ ‫❑ ווען מ'האט אפגעשניטן דאס עפעלע פון די צווייג‬ ‫מלך‬ ‫❑ ווען די ליכט האט געברענט‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ ווען ס'האט אנגעהויבן וווערן א פרי‬ ‫ב‪ .‬וואו איז געווען די חתונה?‬ ‫ז‪ .‬וואס האט געדענקט דער פערטער זקן?‬ ‫❑ אין א גרויסע זאל‬ ‫❑ ווען מ'האט געפירט די קערנדל‬ ‫❑ אין א שול‬ ‫❑ די חכמים וואס האבן אויסגעטראכט די קערנדל‬ ‫❑ אין א גרויסע גרוב‬ ‫❑ די טעם פון די פרי נאך פאר ס'איז אריין אין די פרי‬ ‫ג‪ .‬וואס האט דער בלינדער בעטלער געגעבן אלס דרשה‬ ‫ח‪ .‬שאלת זכות‪ :‬וואס האט געדענקט דער אכטער זקן?‬ ‫געשאנק?‬ ‫❑ די ריח פון די פרי נאך פאר ס'איז אריין אין די פרי‬ ‫❑ א שיינע הויז‬ ‫❑ די מראה פון די פרי נאך פאר ס'איז אריין אין די פרי‬ ‫❑ אז זיי זאלן זיין אזוי אלט ווי ער‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ א גרויסע פארמעגן‬ ‫ד‪ .‬פארוואס האט דער בעטלער אויסגעזען בלינד?‬ ‫ט‪ .‬האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך?‬ ‫❑ ווייל ער איז באמת געווען בלינד‬ ‫❑ יא‬ ‫❑ ווייל ער איז געווען אלט און האט שוין נישט‬ ‫❑ ניין‬ ‫געקענט גוט זעהן‬ ‫❑ א חלק‬ ‫❑ ווייל ער קוקט נישט אין דער וועלט‬ ‫ה‪ .‬וואס איז דער בלינדער בעטלער געווען ?‬ ‫❑ זייער אלט‬ ‫טיפער געטראכט‬ ‫אויף וועמען איז געזאגט געווארן? ִאי ְך ִבין ֵזיי ֶער ַא ְלט‪ ,‬אויף וועמען איז געזאגט געווארן? ִאי ְך ִבין ָנא ְך ָגאר יו ְנג‪ ,‬אויף וועמען איז געזאגט‬ ‫געווארן? ִאי ְך ָהאב ָנא ְך ָגאר ִניט ָא ְנ ִגיה ֹוי ְבן צו ֶלע ְבן‪.‬‬ ‫וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין סיפורי מעשיות א "חתונה" ?‬ ‫וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין סיפורי מעשיות א "שיף" ?‬ ‫וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין סיפורי מעשיות אן "עפעלע" ?‬ ‫תשובות אויף די פריערדיגע וואך‬ ‫וואו נאך ווערט דערמאנט אין סיפורי מעשיות א "יריד"? אין מעשה י"א דער בן מלך ובן שפחה שנתחלפו‬ ‫ביי וועלכע מעשה ווערט דערמאנט א אינגל מיט א מיידל וועלכע זענען אלט פיר יאר? אין מעשה ה' דער בן מלך פון אבנים טובות‬ ‫אלע בעטלערס האבן זיי געבענטש אז זיי זאלן זיין אזוי ווי זיי – ביי וועלכע בעטלער האט דער רבי מפרט געווען וואס ער האט זיי געבענטש ? דער בלינדער‬ ‫בעטלער – ִ"איר זָ אלְ ט זַ יין ַאזוֹ י ַאלְ ט ִווי ִא ְיך"‬ ‫זיי זענען געגאנגען אויף אלע שמחות – וועלכע שמחות איז דער רבי מפרט? אוֹ יף ְּב ִרית'ן אוּן אוֹ יף ַחתוּנוֹ ת‬ ‫צו ענטפערן די בחינות‪ ,‬רופט‬ ‫‪02-5-3333-72‬‬ ‫‪11‬‬ ‫עדע ַזאךְ‬ ‫אויף ֶי ֶ‬ ‫אש ֶ‬ ‫עפער ֹ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫עטן פ ּון ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫אּוק ַריינָ א ִאיז‬ ‫אּפאל ִאין ְ‬ ‫ער ָ‬ ‫ימ ֶּפ ַ‬ ‫ִאין ֶדער ְׁש ָטאט ִס ְ‬ ‫וארן ִאין‬ ‫אר ְּב ָלאנְ ְדזְ ֶׁשעט גֶ עוָ ְ‬‫ועלכע זֶ ענֶ ען ַפ ְ‬ ‫ִדי ִקינְ ֶדער וֶ ְ‬ ‫עפנֶ ען‬‫ויׁשן זֵ יי גֶ ִ‬ ‫יׁשע ְק ִהילָ ה‪ְ .‬צוִ ְ‬ ‫ָדא ַא ְקלֵ יינֶ ע ִא ִיד ֶ‬ ‫לּוצ ִלינְ ג ִאיז‬ ‫עּב ִל ְיּבן ַא ֵליין ָאן ֵקיין ֶע ְסן‪ְּ .‬פ ְ‬ ‫ואלד זֶ ענֶ ען גֶ ְ‬ ‫וַ ְ‬ ‫ערט צּום‬ ‫ערנֶ ענְ ֶט ְ‬ ‫אּבן זִ יְך ֶד ְ‬ ‫זִ יְך ִפילֶ ע ִא ְידן וֶ ועלְ כֶ ע ָה ְ‬ ‫עּפט‬ ‫עׁש ֶל ְ‬ ‫עט ֶלער‪ ,‬וָ ואס ָהאט גֶ ְ‬ ‫עּבן זֵ יי ַא ֶּב ְ‬ ‫עקּומען נֶ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ָאנְ גֶ‬ ‫עהֹויּבן‬ ‫ְ‬ ‫אּבן ָאנְ גֶ‬ ‫עּבנְ ְס ְׁש ֵטייגֶ ער‪ ,‬אּון ָה ְ‬ ‫יׁשן לֶ ְ‬ ‫ֵהיילִ יגְ ן ִא ִיד ְ‬ ‫רֹויסע זֶ עק פּול ִמיט ְּברֹויט‪ֶ .‬ער ִאיז צּוגֶ עגַ אנְ גֶ ען‬ ‫ִמיט זִ יְך גְ ֶ‬ ‫יטן ִמ ְצוֹות אּון גֵ יין ִאין ֶדעם זִ ְיסן וֶ ועג פּון ֶדער‬ ‫צּו ִה ְ‬ ‫עּבן צּו ֶע ְסן פּונֶ עם ְּברֹויט‪ִ .‬די‬ ‫צּו זֵ יי אּון ֶער ָהאט זֵ יי גֶ עגֶ ְ‬ ‫ערער ִאיד‪ַ ,‬א ַּתלְ ִמיד‬ ‫דֹוׁשה‪ .‬ר' ֶׁש ַבח‪ַ ,‬אן ֶעלְ ֶט ֶ‬‫ּתֹורה ַה ְּק ָ‬ ‫ָ‬ ‫עמען ִמיט‬ ‫עטן ַאז ֶער זָ אל זֵ יי ִמ ְיטנֶ ֶ‬ ‫עּב ְ‬ ‫אּבן ִאים גֶ ֶ‬ ‫ִקינְ ֶדער ָה ְ‬ ‫וארן ַא ִהין‬ ‫עׁש ְיקט גֶ עוָ ְ‬ ‫ָחכָ ם ִמיט ַא ַה ְד ַרת ָּפנִ ים‪ִ ,‬איז גֶ ִ‬ ‫אּבן זֵ יי‬ ‫לּוצ ִלינְ ג ָה ְ‬ ‫ואלט‪ְּ .‬פ ְ‬ ‫יׁשט גֶ עוָ ְ‬ ‫זִ יְך‪ָ ,‬א ֶּבער ֶער ָהאט נִ ְ‬ ‫ארט ַפאר ְצוֵ ויי יָ אר‪ּ ,‬כְ ֵדי ְמ ַחּזֵ ק צּו זַ יין‬ ‫צּו וואֹוינֶ ען ָד ְ‬ ‫ֹלא‪-‬ע ֵלינּו‪ֶ .‬ער ָהאט‬ ‫ָ‬ ‫ער ְקט ַאז ֶער ִאיז ַא ְּב ִלינְ ֶדער‬ ‫אמ ְ‬ ‫ַּב ֶ‬ ‫ִדי ְק ִהילָ ה אּון זֵ יי ַמ ְד ִריְך זַ יין ִאין ֲהלָ כָ ה‪ .‬ר' ֶׁש ַבח ָהאט‬ ‫אלן זֹוכֶ ה זַ יין ַמ ֲא ִריְך יָ ִמים צּו זַ יין‬ ‫עּבענְ ְט ְׁשט ַאז זֵ יי זָ ְ‬‫זֵ יי גֶ ֶ‬ ‫עקענְ ט ַּפ ְס ֶק'ענֶ ען ְׁש ֵאלֹות אּון ֶער ָהאט ֲא ִפילּו‬ ‫גּוט גֶ ֶ‬ ‫עלאזְ ט נָ אְך ֶע ְסן‪ ,‬אּון‬ ‫ערגֶ ָ‬ ‫ּפּונְ ְקט וִ וי ִאים‪ֶ ,‬ער ָהאט זֵ יי ִא ֶיּב ְ‬ ‫וערע אּון‬ ‫ַמכְ ִר ַיע זַ יין ִאין ְׁשוֶ ֶ‬ ‫עק ענְ ט‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫וייטער גֶ עגַ אנְ גֶ ען זַ יין וֶ ועג‪.‬‬ ‫ִאיז זִ יְך וַ ֶ‬ ‫אמ ְּפלִ ִיצ ְיר ֶטע ִענְ יָ נִ ים‪.‬‬‫ָק ְ‬ ‫ִדי‬‫עטער‪ ,‬זֶ ענֶ ען‬ ‫ְׁש ֶּפ ֶ‬ ‫ִדי ִא ְידן פּון ֶדער‬ ‫עקּומען‬ ‫ֶ‬ ‫ִקינְ ֶדער ָאנְ גֶ‬ ‫אּבן זִ יְך‬ ‫ְק ִהילָ ה ָה ְ‬ ‫ִאין ַא ְׁש ָטאט‬ ‫עפ ֵרייט‬ ‫ייער גֶ ְ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫עהֹויּבן‬ ‫ְ‬ ‫ָאנְ גֶ‬ ‫אּון‬ ‫קּומען‪,‬‬‫ִמיט זַ יין ָאנְ ֶ‬ ‫עלט‪,‬‬ ‫גֵ יין נָ אְך גֶ ְ‬ ‫אּון ֶדער ַמ ָּצב פּון ֶדער ְק ִהילָ ה ָהאט‬ ‫זֵ י י‬ ‫ְמ ָ'האט‬ ‫וֶ וען‬ ‫ִּביז‬ ‫אּבן זִ יְך‬ ‫ערט‪ ,‬אּון זֵ יי ָה ְ‬ ‫עס ְ‬‫אר ֶּב ֶ‬ ‫אס ִטיׁש ַפ ְ‬‫אקע ְד ַר ְ‬ ‫זִ יְך ַט ֶ‬ ‫וייטן – ֶדעם יּונְ גְ ל ִמיט ֶדער‬ ‫ע'ׁש ְדכְ נְ 'ט ֵאיינֶ ער ִמ ְיטן ְצוֵ ְ‬ ‫ָאנְ גֶ ַ‬ ‫ּיּות'דיגֶ ע‬ ‫ִ‬ ‫רּוחנִ‬ ‫ייע ֶרע ָ‬ ‫ערט צּו זֵ ֶ‬ ‫עק ְ‬ ‫צּור ְיקגֶ ֶ‬ ‫ֶמער אּון ֶמער ִ‬ ‫ארט‬ ‫רֹויסע גְ רּוּב אּון ָד ְ‬ ‫אּבן ַא גְ ֶ‬ ‫אֹויסגֶ עגְ ָר ְ‬‫יידל‪ֶ .‬מען ָהאט ְ‬ ‫ֵמ ְ‬ ‫ּתֹורה אּון יִ ְר ַאת ָׁש ַמיִ ם‪.‬‬ ‫עׁש ִטיגְ ן ִאין ָ‬ ‫ׁשֹור ִׁשים‪ ,‬אּון גֶ ְ‬ ‫ָ‬ ‫ייער ֲחתּונָ ה ִמיט גְ רֹויס ְפ ֵרייד‪.‬‬ ‫עראכְ ְטן זֵ ֶ‬ ‫אּבן זֵ יי ָא ְּפגֶ ָ‬ ‫ָה ְ‬ ‫ייליְך‪,‬‬ ‫ייער ְפ ֵר ִ‬ ‫ִאינְ ִמ ְיטן ִדי ֲחתּונָ ה‪ ,‬וֶ וען זֵ יי זֶ ענֶ ען גֶ עוֶ וען זֵ ֶ‬ ‫ייער‬‫ֶסענְ ֶדער‪ֶ ,‬דער ֵאיינִ ְיקל פּון ר' ֶׁש ַבח‪ָ ,‬האט זִ יְך זֵ ֶ‬ ‫רֹויסע ֲח ָס ִדים‬‫ער ַמאנֶ ען ִאין ִדי גְ ֶ‬ ‫עהֹויּבן ֶד ְ‬ ‫ְ‬ ‫אּבן זֵ יי זִ יְך ָאנְ גֶ‬ ‫ָה ְ‬ ‫ארן‪,‬‬ ‫ארן ַא ִהינְ ָפ ְ‬‫יידן‪ַ .‬פ ְ‬ ‫עּבענְ ְקט צּו זַ יין זֵ ְ‬‫ארק גֶ ֶ‬ ‫ְׁש ַט ְ‬ ‫ארט ִאין‬ ‫אל ְטס ָד ְ‬‫עמ ְ‬‫עטּוהן ִמיט זֵ יי ֶד ָ‬‫ְ‬ ‫וָ ואס ַה ֵּׁשיִ "ת ָהאט גֶ‬ ‫עצט ִאיז ׁשֹוין‬ ‫עדע ַׁש ָּבת‪ ,‬אּון יֶ ְ‬ ‫ְפלֶ עגְ ט ֶער ִאים זֶ ען יֶ ֶ‬ ‫ארק צּו ֶּבענְ ֶקען‪ ,‬אּון‬ ‫עהֹויּבן ְׁש ַט ְ‬ ‫ְ‬ ‫אּבן זֵ יי זִ יְך ָאנְ גֶ‬ ‫ואלד‪ָ .‬ה ְ‬ ‫וַ ְ‬ ‫ַא ִר ֶיּבער ַא לַ אנְ גֶ ע ַצייט ָאן ֶער זָ אל ִאים זֶ ען‪ .‬לְ כָ בֹוד‬ ‫עמט ֶמען ָדא ֶדעם ֶע ְר ְׁש ְטן‬ ‫עט ַראכְ ט‪" :‬וִ וי נֶ ְ‬ ‫אּבן גֶ ְ‬ ‫זֵ יי ָה ְ‬ ‫רּודער‪ִ ,‬איז‬ ‫ערן ְּב ֶ‬‫ֶדער ַּבר ִמ ְצוָ ה פּון ֶסענְ ֶדער'ס ֶעלְ ֶט ְ‬ ‫עט ֶלער ֶדעם ְּב ִלינְ ְדן צּו ִדי ֲחתּונָ ה!" ּפּונְ ְקט ִאין יֶ ענֶ ע‬ ‫ֶּב ְ‬ ‫ארוַ ויילְ ן‬‫עקּומען ַקיין ֶא ֶרץ יִ ְׂש ָר ֵאל צּו ַפ ְ‬‫ֶ‬ ‫ר' ֶׁש ַבח ָאנְ גֶ‬ ‫עּבענְ ְקט נָ אְך‬ ‫ארק גֶ ֶ‬ ‫אּבן זִ יְך ַאזֹוי ְׁש ַט ְ‬ ‫ִמינּוט וֶ וען זֵ יי ָה ְ‬ ‫ארט ַפאר ֶע ְטלִ יכֶ ע ֶטעג‪.‬‬ ‫ָד ְ‬ ‫ִאים‪ָ ,‬האט ֶער זִ יְך ַּבאוִ ויזְ ן צּו זֵ יי אּון זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט‪ִ " :‬איְך‬ ‫עפ ֵרייט ִמיט ֶדער‬ ‫ייער גֶ ְ‬ ‫ֶסענְ ֶדער ָהאט זִ יְך זֵ ֶ‬ ‫ייליגְ ן] אֹויף‬ ‫אט ִ‬‫עקּומען צּו ַאייְך [זִ יְך ַּב ֵ‬ ‫ֶ‬ ‫ִּבין ָדא! ִאיְך ִּבין גֶ‬ ‫גֶ עלֶ עגְ נְ ֵהייט‪ ,‬אּון ֶער ָהאט זִ יְך ֵאיין נַ אכְ ט‬ ‫ֶדער ֲחתּונָ ה‪".‬‬ ‫ערנֶ ען ֶדעם‬ ‫יידן לֶ ְ‬ ‫עצט ִאינְ ֵאיינֶ עם ִמיט זַ יין זֵ ְ‬ ‫ועקגֶ עזֶ ְ‬‫ַאוֶ ְ‬ ‫חלק מהוצאת הגליון נתנדב ע"י‬ ‫יּפּורי ַמ ֲע ִׂשּיֹות"‪.‬‬ ‫"ס ֵ‬ ‫ֵס ֶפר ַה ָּקדֹוׁש ִ‬ ‫הר"ר יעקב ווייספיש הי"ו‬ ‫לרגל אירוסי בנו הח' עם בת‬ ‫הר"ר משה אנשין הי"ו למזל טוב‬ ‫המשך אויף זייט ‪9‬‬