gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק‬ ‫ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק‬ ‫למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב‬ ‫לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל ‪skulen3@gmail.com‬‬ ‫‪copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.‬‬ ‫‪in all countries subscribing to the international copyright union.‬‬ ‫‪PRINTED IN ISRAEL‬‬ ‫יצא לאור העולם ע"י‬ ‫מכון נעימות אליעזר בארה"ק‬ ‫‪053-415-2636‬‬ ‫ב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫בס"ד כ"ז שבט תשפ"א‬ ‫הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר‬ ‫ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען‬ ‫זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו‬ ‫אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל‬ ‫במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה‬ ‫שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח‬ ‫החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של‬ ‫רבים אשר אינם מבינים בלה"ק‬ ‫ונקרא שמו "נעימות אליעזר"‬ ‫ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש‬ ‫וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של‬ ‫ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו‬ ‫להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל‬ ‫מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים‬ ‫אמן‪:‬‬ ‫הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור‪:‬‬ ‫קלונימוס קלמן ווייס‬ ‫ג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם‬ ‫שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א‪:‬‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און‬ ‫מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען"‪,‬‬ ‫און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין‪,‬‬ ‫ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און‬ ‫ליכטיג‪ ,‬און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע‬ ‫עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר‪.‬‬ ‫[והוסיף‪ :‬ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס]‪.‬‬ ‫יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה‬ ‫ד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א‬ ‫הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח‬ ‫יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה‪ ,‬ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו‬ ‫הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם‪,‬‬ ‫ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד‬ ‫לאויושט"א‪:‬‬ ‫ה‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א‬ ‫ה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫ו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א‬ ‫הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם‬ ‫בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי‬ ‫הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען‬ ‫ה"ה שמו הולך לפניו‬ ‫מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א‬ ‫יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב‬ ‫טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים‬ ‫ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א‪:‬‬ ‫ידידו המכבדו בלב טוב‬ ‫ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד‪ ,‬שלפני שהולכים ללמוד צריכים‬ ‫לכוון לקיים מצות לימוד התורה‪ ,‬כי הרי מצות צריכות כוונה‪,‬‬ ‫וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא‪:‬‬ ‫של‬ ‫או ַריְ י ָתא ֶׁ‬ ‫שה ְ ּד ֹ‬ ‫ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ‬ ‫ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם‬ ‫מו ֶׁ‬ ‫לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ‬ ‫שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם‬ ‫עו ֶׁ‬ ‫ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ‬ ‫ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך‬ ‫שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪:‬‬ ‫מו ְּב ֵ‬ ‫ְש ֹ‬ ‫יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו‬ ‫שא ְּב ִר ְ‬ ‫שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ‬ ‫לְ ֵ‬ ‫שם‬ ‫שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ‬ ‫ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו‬ ‫יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אֱ לֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪ִ :‬ו ִ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו‪:‬‬ ‫ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫וכ"ק מרן רבינו זצ"ל‬ ‫היה אומר תמיד בכל הזדמנות‪:‬‬ ‫אז‪" :‬לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט‬ ‫אוועק פון די התעוררות‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך‬ ‫ִ‬ ‫קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר‬ ‫האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ווייל בשעת ווען איר זענט דא‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין‬ ‫אז איר הערט מיך אויס‪ ,‬נאר ווען‬ ‫איר גייט "אוועק"‪ ..‬דעמאלט'ס זאל‬ ‫אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס‬ ‫וואס איר האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫הקדמה‬ ‫י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש‬ ‫מרז"ל קדושים אשר בארץ המה‪ ,‬ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו‬ ‫וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור‬ ‫ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על‬ ‫דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫ותלמידי המגיד זצוק"ל‪ ,‬כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של‬ ‫רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו‪ ,‬וכדי שכל יהודי פשוט‬ ‫יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫והרי כבר ידוע ליודעי חן‪ ,‬כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז‪ ).‬על כל האומר דבר‬ ‫שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬ובספר חסידים (ס' רכ"ד)‬ ‫איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק‪.‬‬ ‫ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר‬ ‫"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר‬ ‫הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע‬ ‫ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה‪.‬‬ ‫וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה‬ ‫בעמלי‪ ,‬אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות‬ ‫את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם‬ ‫יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות‪ ,‬ואכן שמע אלקים מתוך‬ ‫סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר‬ ‫זה‪ ,‬ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני‪ ,‬הנני עומד‬ ‫עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה‬ ‫יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים‪ ,‬ולהוסיף דעת‬ ‫ט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל‪ ,‬ואל יצא מתחת ידי שום‬ ‫מכשול חס ושלום‪ ,‬רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא‬ ‫בתוך כל אחד ואחד מישראל‪ ,‬ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת‬ ‫הרבים‪ ,‬ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים‬ ‫"באידיש"‪ ,‬והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט)‪:‬‬ ‫"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה‬ ‫בפיהם"‪ ,‬פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה‬ ‫שהוא מבין טוב‪.‬‬ ‫וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת‬ ‫והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל‪ ,‬וזהו אינו רק ספר לקריאה‬ ‫גרידא‪ ,‬כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת‪ ,‬יען כי הרי זה משפיע‬ ‫יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל‪.‬‬ ‫וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען‬ ‫הוצאת ספר זה‪ ,‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק‬ ‫תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‪ ,‬ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים‬ ‫בתורה ובמצות באמת לאויושט"א‪.‬‬ ‫ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה‬ ‫ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי‪ ,‬ואזכה לעבוד את השם יתברך‬ ‫בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא‬ ‫תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו‪ ,‬מתוך הרחבת הדעת ומנוחה‪,‬‬ ‫ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא‪ ,‬עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה‬ ‫הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין‬ ‫בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן‪:‬‬ ‫י‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫וַ ִּ ּי ְהי ּו חַ ּיֵּי ָׂש ָׂרה‬ ‫שנִ ים ְשנֵי חַ ּיֵי‬ ‫שבַ ע ָ‬ ‫שנָ ה ְו ֶׁ‬ ‫שנָ ה ְו ֶׁע ְש ִרים ָ‬ ‫ש ָרה מֵ ָאה ָ‬ ‫וַ ִּי ְהי ּו חַ ּיֵי ָ‬ ‫ָש ָרה‪ :‬רש"י הק' זאגט אונז דא‪ ,‬אז די סיבה פארוואס עס ווערט דערמאנט‬ ‫די ווארט‪" :‬שָׁ נָׁה" נאך יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז דא אויס איז‪,‬‬ ‫ווייל די פסוק וויל אונז דא לאזן הערן‪ ,‬אז א יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט‬ ‫אונז דא אויס ווערט גע'דרשנ'ט פאר זיך אליין‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז די פסוק וויל אונז דא‬ ‫לאזן הערן‪ ,‬אז‪" :‬בַּ ת ק' כְּ בַּ ת כ' לְּ חֵ ְּטא" – אז בשעת ווען שרה אמינו איז‬ ‫געווען "הונדערט יאר" אלט‪ ,‬איז זי געווען אזוי ווי א מיידל פון "צוואנציג‬ ‫יאר" אלט וואס האט נאך נישט געזינדיגט‪ ,‬ווייל‪" :‬שֶׁ הֲרֵ י אֵ ינָּׁה בַּ ת עָׁ נ ְִּׁשין" –‬ ‫ווייל א מיידל פון צוואנציג יאר איז דאך נאך נישט קיין‪" :‬בַּ ת עָׁ נ ְִּׁשין"‪ ,‬ווייל‬ ‫נאר העכער צוואנציג יאר איז א‪" :‬בַּ ת עָׁ נ ְִּׁשין"‪.‬‬ ‫‪.‬און‪ּ" :‬ובַּ ת ק' כְּ בַּ ת ז' לְּ יוֹפִׁ י" – און בשעת ווען שרה אמינו איז געווען‬ ‫"הונדערט יאר" אלט‪ ,‬איז זי געווען אזוי ווי א מיידל פון "זיבן יאר" אלט‬ ‫לגבי דעם ענין פון "שיינ'קייט"‪ ,‬און‪ ..‬ניין‪ ,‬שרה אמינו האט נישט פארלוירן‬ ‫איר שיינ'קייט אויף די עלטער'ע יארן‪ ,‬נאר זי איז געבליבן די זעלבע שיין‬ ‫אזוי ווי זי איז געווען אין די יונגע יארן‪.‬‬ ‫אבער לכאורה קען מען דא צו לייגן נאך א פשט פארוואס עס ווערט‬ ‫דערמאנט די ווארט‪" :‬שָׁ נָׁה" נאך א יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט דא אויס‪,‬‬ ‫און די סיבה פון דעם איז‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין פון צדיקים‪ ,‬אז שרה‬ ‫יא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אמינו האט דאך בעצם געהאט גאר גאר א שווערע לעבן‪ ,‬און די סיבה‬ ‫פארוואס מען מוז זאגן אז שרה אמינו האט געהאט גאר גאר א שווערע לעבן‬ ‫איז דאך‪ ,‬וועגן עטליכע סיבות‪ ,‬קודם כל‪ ..‬ווייל שרה אמינו איז דאך געווען‬ ‫א "עקרה" ביז די "ניינציג" יאר‪ ,‬און שרה אמינו האט דאך נישט זוכה‬ ‫געווען צו קיין קינדער ביז גאר גאר שפעט‪.‬‬ ‫און אפילו ווען זי האט שוין יא זוכה געווען צו א קינד‪ ,‬איז זי אבער נפטר‬ ‫געווארן גלייך נאך‪" :‬עֲקֵ ַּדת יִׁצְּ חָׁ ק"‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע‬ ‫באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש‪,‬‬ ‫אז די שטן איז געקומען צו שרה אמינו גלייך נאך‪" :‬עֲקֵ ַּדת יִׁצְּ חָׁ ק"‪ ,‬און די‬ ‫שטן האט דעמאלט'ס דערציילט פאר שרה אמינו‪ ,‬אז אברהם אבינו האט‬ ‫ארויף גענומען איר זוהן יצחק אויף די עקידה געשאכטן צו ווערן פאר א‪:‬‬ ‫"קָׁ ְּרבָׁ ן ע ֹולָׁה"‪.‬‬ ‫און נאך פאר די שטן האט אפילו געקענט ארויס זאגן די ווערטער אז‬ ‫"אברהם אבינו האט למעשה נישט געשאכטן יצחק"‪ ,‬איז שוין שרה אמינו‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬און‪" :‬פָׁ ְּרחָׁ ה נ ְִּׁשמָׁ תָׁ ּה ִׁממֶׁ נָׁה ּומֵ תָׁ ה"‪.‬‬ ‫אבער למעשה נאך אלעמען‪ ..‬איז דאך שרה אמינו געווען גאר גאר א‬ ‫גרויסע‪" :‬בַּ ֲעלַּת חֶׁ סֶׁ ד" בשעת'ן לעבן‪ ,‬און אזוי אויך איז דאך שרה אמינו‬ ‫געווען גאר גאר א גרויסע‪" :‬בַּ ֲעלַּת צְּ ָׁדקָׁ ה" בשעת'ן לעבן‪ ,‬ווייל זי איז דאך‬ ‫געשטאנען א גאנצן טאג אין קאך‪ ,‬און זי איז דאך שטענדיג געווען‬ ‫פארנומען צו קאכן און באקען פאר אלע געסט וואס פלעגן קומען צו זיי אין‬ ‫געצעלט טאג טעגליך‪ ,‬און זי איז דאך געווען דער וואס פלעגט אלעס צו‬ ‫שטעלן פאר די געסט וואס פלעגן איין שטיין ביי זיי אין געצעלט‪ ,‬און זי איז‬ ‫יב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫דאך געווען דער וואס פלעגט שטענדיג צו גרייטן אלע פיינע געשמאקע‬ ‫מאכלים פאר די געסט וואס פלעגן קומען צו זיי אין געצעלט‪ ,‬אזוי ווי א‬ ‫ערליכע יודישע מאמע דארף זיך טאקע פירן‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך פון צדיקים‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד וועט‬ ‫ארויף קומען אויף יענע וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס וועט אמאל אויס קומען‪ ,‬אז די‬ ‫בית דין של מעלה וועט איהם דעמאלט'ס זאגן‪ ,‬אז געב נאר א קוק אהער ר'‬ ‫יוד‪ ,‬דו האסט דאך מקיים געווען די מצוה פון‪" :‬לִׁ מּוד הַּ ּתו ָֹׁרה"‪ ,‬און דו‬ ‫האסט דאך אויך מקיים געווען די מצוה פון‪" :‬צְּ ָׁדקָׁ ה"‪ ,‬און דו האסט דאך‬ ‫אויך מקיים געווען די מצוה פון‪" :‬בִׁ ְּרכַּת ֹכ ֲהנִׁים"‪.‬‬ ‫און ווען דער יוד וועט הערן די דאזיגע ווערטער‪ ,‬וועט ער דאך דעמאלט'ס‬ ‫גלייך געבן א שריי‪ ,‬אז‪ ..‬איין מינוט‪ ,‬וואס גייט דא פָׁ אר‪ !?..‬דא איז דאך א‪:‬‬ ‫"ע ֹולָׁם הָׁ אֱמֶׁ ת"‪ !?..‬איך פארשטיי נישט וואס ענק זאגן מיר דא‪ !?..‬ענק זאגן‬ ‫מיר דא אז איך האב מקיים געווען די מצוה פון‪" :‬בִׁ ְּרכַּת ֹכ ֲהנִׁים"‪!?..‬‬ ‫וואס‪ !?..‬עס הייבט זיך דאך נישט ָאן‪ !?..‬ווייל איך בין דאך אפילו נישט‬ ‫געווען קיין "כהן"‪ !?..‬און ממילא ווי אזוי קען זיין אז איך האב מקיים‬ ‫געווען די מצוה פון‪" :‬בִׁ ְּרכַּת ֹכ ֲהנִׁים" בשעת ווען איך האב געלעבט‪!?..‬‬ ‫וועט מען איהם דעמאלט'ס ענטפער'ן‪ ,‬אז דו ביזט גערעכט טאקע אז דו‬ ‫ביזט נישט געווען קיין כהן‪ ,‬אבער דו האסט דאך פריילעך געמאכט דיין‬ ‫חבר וואס איז געזעצן לעבן דיר אין ישיבה אדער אין כולל‪ ,‬און דו האסט‬ ‫דאך געגעבן א גוט ווארט פאר דיין חבר וואס איז געזעצן לעבן דיר אין‬ ‫ישיבה אדער אין כולל‪ ,‬און וויסן זאלסטו ר' יוד‪ ,‬אז בשעת ווען דו האסט‬ ‫מחזק געווען דיין חבר אין ישיבה אדער אין כולל‪ ,‬איז דיין חבר געווען אין‬ ‫יג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫א מצב וואס ער האט שוין כמעט געהאלטן ביים אונטער ברעכן און אויף‬ ‫געבן אויף זיין גאנצע יודיש'קייט‪ ,‬און דיין חבר איז גראדע יא געווען א‬ ‫"כהן"‪.‬‬ ‫און וויסן זאלסטו ר' יוד‪ ,‬אז דורך דיין חיזוק ווערטער האט דיין חבר‬ ‫באקומען דעמאלט'ס א נייע שטראם פון חיות אין עבודת השם יתברך‪ ,‬און‬ ‫דיין חבר האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך געשטארקט איבער זיינע‬ ‫שוועריקייטן וואס זענען דעמאלט'ס אריבער געגאנגען אויף איהם‪ ,‬און דיין‬ ‫חבר איז שפעטער געגאנגען און מקיים געווען די מצוה פון‪" :‬בִׁ ְּרכַּת‬ ‫"מצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה"‪ ,‬און ממילא די אלע‬ ‫ֹכ ֲהנִׁים"‪ ,‬און אזוי אויך נאך אנדערע‪ִׁ :‬‬ ‫מצוות וואס דיין חבר האט שפעטער געטוהן האט ער דאך נאר געטוהן א‬ ‫דאנק "דיר"‪ !..‬ווייל פון זיין זייט האט ער דאך שוין לאנג געהאלטן ביים‬ ‫אויף געגעבן אויף זיין לעבן פון גרויס‪" :‬יִׁאּוש"‪.‬‬ ‫און ממילא וויבאלד דיין חבר האט מקיים געווען די מצוה פון‪" :‬בִׁ ְּרכַּת‬ ‫ֹכ ֲהנִׁים" אין דיין זכות‪ ,‬ממילא וועגן דעם ווערט דאס גערעכנט כאילו דו‬ ‫האסט דאס אליין מקיים געווען‪ ,‬און די אלע מצוות וואס דיין חבר האט‬ ‫שפעטער מקיים געווען‪ ,‬איז אין "דיין" זכות‪.‬‬ ‫און וויסן זאלסטו ר' יוד‪ ,‬אז עס ווארט דיר נאך אפ גאר גאר א גרויסע שכר‬ ‫אויף דעם וואס דו האסט מקיים געווען די מצוה פון‪" :‬בִׁ ְּרכַּת ֹכ ֲהנִׁים"‪ ,‬און‬ ‫עס ווארט דיר דאך אויך אפ גאר גאר א גרויסע שכר אויף די אלע מצוות‬ ‫וואס דיין חבר האט שפעטער מקיים געווען‪ ,‬ווייל ווען נישט דיר‪ ,‬וואלט‬ ‫דאך שוין דיין חבר לאנג געהאלטן איך וויל נישט זאגן וואו‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם קומט זיך דאך "דיר" גאר גאר א גרויסע שכר‪ ,‬ווייל דו האסט דאך‬ ‫יד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫מקיים געווען א‪" :‬נֶׁפֶׁ ש ַאחַּ ת ִׁמיִׁ ְּש ָׁראֵ ל" במילואו ממש צוזאמען מיט אלע‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס ער האט שפעטער מקיים געווען‪.‬‬ ‫זיינע‪ִׁ :‬‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" פון דיין‬ ‫ווייל אויף וועמענ'ס יסוד שטייען די אלע‪ִׁ :‬‬ ‫"חיּות" און די‪" :‬חֵ שֶׁ ק" פאר דיין חבר‬ ‫חבר‪ !?..‬און ווער האט געגעבן די‪ִׁ :‬‬ ‫[וואס האט דאך שוין נעבעך געהאלטן אזוי ווייט] זיך צו האלטן און מקיים‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" און נישט אויף געבן חס ושלום‪!?..‬‬ ‫צו זיין‪ִׁ :‬‬ ‫ווער‪!?..‬‬ ‫"דו" אליין‪ ,‬ווייל דו האסט דאך איהם געגעבן א "גוט ווארט" און דו האסט‬ ‫דאך איהם מחזק געווען מיט דברים של טעם אין זיינע שווערע מינוט'ן‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם קומט זיך דאך "דיר" גאר גאר א גרויסע שכר אויף אלע‪:‬‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס דיין חבר האט מקיים געווען‪.‬‬ ‫ִׁ‬ ‫און עס איז דאך אויך וויכטיג צו בא'צייכענען דא‪ ,‬אז דאס מיינט נישט ח"ו‬ ‫צו זאגן אז דער יוד וואס האט באקומען די גוטע ווערטער וועט נישט‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס ער האט‬ ‫באקומען קיין שכר אויף אלע‪ִׁ :‬‬ ‫שפעטער מקיים געווען‪ ,‬ווייל חס ושלום אזוי צו זאגן‪.‬‬ ‫נאר דאס מיינט סך הכל צו זאגן‪ ,‬אז דער יוד וואס האט גורם געווען אז דער‬ ‫יוד וואס האט געהאט א שוואכ'ע מינוט זאל קענען ָאן גיין ווייטער‪ ..‬וועט‬ ‫"אויך" באקומען גאר גאר א גרויסע שכר אויבן אין הימל אויף אלע מצוות‬ ‫וואס זיין חבר האט שפעטער מקיים געווען‪ ,‬און מיר דארפן זיך נישט זארגן‬ ‫פאר דער יוד וואס האט זיך געשטארקט בשעת ווען ער האט געהאט א‬ ‫שווערע מינוט‪ ,‬ווייל עס איז דאך דא איבער גענוג שכר אויבן אין הימל‪ ,‬און‬ ‫טו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"מצְּ וֹת‬ ‫עס איז דאך דא גענוג אין נאך שכר אויבן אין הימל פאר אלע‪ִׁ :‬‬ ‫ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס א יעדע יודיש קינד איז מקיים‪ ,‬און די גן עדן איז דאך‬ ‫שוין גענוג און נאך גרויס אריין צו נעמען א יעדן‪" :‬י ִָׁׁחיד וְּ י ִָׁׁחיד ִׁמיִׁ ְּש ָׁראֵ ל"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬מיר ווילן דא ארויס ברענגען די נקודה‪ ,‬אז דער יוד וואס‬ ‫האט מחזק געווען דער צובראכענ'ע יוד וואס האט שוין כמעט געהאלטן‬ ‫ביים אונטער ברעכן און אויף געבן‪ ,‬וועט באקומען שכר אויף די אלע‪:‬‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס זיין חבר האט שפעטער מקיים געווען‪.‬‬ ‫ִׁ‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען דא מיט "שרה אמינו"‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז "שרה אמינו" פלעגט דאך שטענדיג‬ ‫געבן צו עסן פאר הונדערט'ער געסט טאג טעגליך‪.‬‬ ‫"חיּות"‪ ,‬און זי פלעגט דאך‬ ‫און זי פלעגט דאך זיי אויך געבן זייער גאנצע‪ִׁ :‬‬ ‫זיי שטענדיג אויף לעבן מיט א נייע גייסט‪ ,‬און זי פלעגט דאך זיי אויך מקרב‬ ‫זיין צו יודיש'קייט‪ ,‬אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש‬ ‫אין פרשת לך לך אויף די ווערטער פון‪" :‬וְּ אֶׁ ת הַּ נֶׁפֶׁ ש אֲשֶׁ ר עָׁ שּו בְּ חָׁ ָׁרן"‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"שָׁ ָׁרה ְּמ ַּגי ֶֶׁׁרת אֶׁ ת הַּ נ ִָׁׁשים" – אז שרה אמינו פלעגט דאך שטענדיג מגייר זיין‬ ‫די פרויען‪.‬‬ ‫און שרה אמינו פלעגט דאך שטענדיג אויס לערנען פאר אלע פרויען וואס‬ ‫פלעגט קומען צו איר עסן ווי אזוי א יודישע מאמע דארף זיך אויף פירן‪ ,‬און‬ ‫זי פלעגט דאך זיי אויך שטענדיג אויס לערנען ווי אזוי מען דארף טוהן‪:‬‬ ‫"חֶׁ סֶׁ ד" און‪" :‬צְּ ָׁדקָׁ ה" מיט אנדערע מענטשן‪ ,‬און זי פלעגט דאך זיי אויך‬ ‫שטענדיג אויס לערנען ווי אזוי צו מאכן "ברכות" מיט כוונה‪ ,‬און זי פלעגט‬ ‫טז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫דאך זיי אויך שטענדיג אויס לערנען ווי אזוי א יודישע מאמע דארף גיין ָאן‬ ‫געטוהן‪ ,‬און זי פלעגט דאך זיי אויך שטענדיג אויס לערנען וואס דאס מיינט‬ ‫אז א יודישע מאמע דארף זיך דאך שטענדיג פירן‪" :‬בִׁ צְּ נִׁיעּות"‪ ,‬און זי האט‬ ‫דאך זיי אלע אינגאנצן מקרב געווען‪ּ" :‬תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה"‪.‬‬ ‫און פון די ווערטער פון חז"ל קומט דאך אויס א מורא'דיגע זאך‪ ,‬ווייל פון‬ ‫די ווערטער פון חז"ל קומט דאך אויס‪ ,‬אז "אברהם אבינו" און "שרה‬ ‫אמינו" זענען דאך געווען דאפעלט'ע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים"‪ ,‬און‪ ..‬יא‪ ,‬זיי האבן‬ ‫צוויי מאל אריין גענומען א יעדע גאסט‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס הייסט אז "אברהם אבינו" און‬ ‫"שרה אמינו" זענען געווען דאפעלט'ע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים"‪ !?..‬ווי אזוי קען‬ ‫זיין אז א מענטש זאל צוויי מאל אריין נעמען א יעדע גאסט וואס קומט צו‬ ‫איהם‪ !?..‬א יעדע גאסט איז דען צוריק געקומען צוויי מאל צו אברהם‬ ‫אבינו‪ !?..‬עס קען דאך נישט זיין אזא זאך‪ !?..‬און ממילא ווי אזוי קען זיין‬ ‫אז עס איז דא אזא זאך ווי א דאפעלט'ע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיס או ַֹּרח"‪!?..‬‬ ‫מען נעמט דאך נאר אריין א גאסט "איין מאל" צו זיך אין שטוב‪ ,‬און‬ ‫פארטיג‪ ,‬און ממילא ווי אזוי קען זיין א "אברהם אבינו" און "שרה אמינו"‬ ‫זענען געווען דאפעלט'ע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים"‪!?..‬‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז דאך שוין בעצם זייער פשוט‪ ,‬ווייל די תירוץ‬ ‫אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬אברהם אבינו און שרה אמינו זענען געווען‬ ‫דאפעלט'ע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים"‪ ,‬אזוי ווי דו הערס'ט‪ ,‬איי‪ ..‬ווי אזוי קען דאס‬ ‫זיין‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס אברהם אבינו און‬ ‫יז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫שרה אמינו זענען געווען דאפעלט'ע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" איז‪ ,‬ווייל קודם‬ ‫האבן זיי אריין געברענגט די געסט ביי זיי אין געצעלט‪ ,‬און זיי האבן זיי‬ ‫דעמאלט'ס גלייך גאר גאר שיין מכבד געווען מיט ווארימ'ע עסן און מיט‬ ‫ווארימ'ע טרינקען און מיט א ווארימ'ע בעט צו שלאפן וכדומה‪.‬‬ ‫און אויף דעם אליין זענען זיי דאך שוין געווען ראוי צו באקומען דעם‬ ‫טיטול‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים"‪ ,‬ווייל זיי האבן דאך שוין מקיים געווען דא די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַּ כְּ נָׁסַּ ת או ְֹּר ִׁחים" וואס איז דאך שוין‪" :‬יוֹתֵ ר‬ ‫ִׁמקַּ בָׁ לַּת פְּ נֵי הַּ ְּשכִׁ ינָׁה"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז די ערשטע סיבה פארוואס אברהם אבינו און שרה אמינו‬ ‫האבן באקומען דעם טיטול‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים"‪.‬‬ ‫און די סיבה פארוואס אברהם אבינו און שרה אמינו האבן באקומען דעם‬ ‫טיטול אז זיי זענען געווען דאפעלט'ע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" איז‪ ,‬ווייל אברהם‬ ‫אבינו און שרה אמינו האבן דאך אויך‪" :‬מַּ כְּ נִׁיס" געווען א יעדע גאסט וואס‬ ‫עס איז געקומען צו זיי‪ּ" :‬תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין‬ ‫טאקע קלאר געברענגט אין רש"י הק' אין פרשת לך לך‪ ,‬אז אברהם אבינו‬ ‫און שרה אמינו זענען געווען דאפעלט'ע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים"‪ ,‬ווייל זיי האבן‬ ‫דאך מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַּ כְּ נָׁסַּ ת או ְֹּר ִׁחים" צוויי‬ ‫מאל מיט א יעדן גאסט‪.‬‬ ‫א) ווייל זיי האבן דאך זיי דעמאלט'ס פשוט "אריין גענומען" צו זיך אין‬ ‫געצעלט‪ ,‬און זיי האבן דאך זיי דעמאלט'ס גאר שיין מכבד געווען מיט‬ ‫ווארימ'ע עסן און מיט ווארימ'ע טרינקען און מיט א ווארימ'ע בעט צו‬ ‫יח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫שלאפן וכדומה‪ ,‬און זיי האבן דאך דעמאלט'ס פשוט מקיים געווען די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַּ כְּ נָׁסַּ ת או ְֹּר ִׁחים בְּ הִׁ ּדּור ַּרב"‪.‬‬ ‫ב) אבער פון די אנדערע זייט‪ ..‬האבן זיי דאך אבער אויך‪" :‬מַּ כְּ נִׁיס" געווען‬ ‫די געסט‪ּ" :‬תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה"‪ ,‬ווייל עס איז דאך שוין ממש איבריג צו‬ ‫דערציילן אז א יעדע גאסט וואס איז נאר ָאן געקומען צו די געצעלט פון‬ ‫אברהם אבינו איז ארויס געגאנגען פון דארטן א אמת'ע‪" :‬גֵר צֶׁ ֶׁדק" וואס‬ ‫האט טאקע באמת מקבל געווען אויף זיך מיט א ערנס'ט קייט אלע‪ּ" :‬תַּ ְּריַּ"ג‬ ‫ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה"‪.‬‬ ‫און עס איז דאך אויך איבריג צו דערציילן אז א יעדע גאסט וואס איז נאר ָאן‬ ‫געקומען צו די געצעלט פון אברהם אבינו איז ארויס געגאנגען פון דארטן א‬ ‫אמת'ע "ערליכע יוד" וואס האט טאקע באמת גע'גלייבט אין דעם הייליגן‬ ‫באשעפער וואס האט באשאפן די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת‬ ‫לך לך אויף די ווערטער פון‪" :‬וְּ אֶׁ ת הַּ נֶׁפֶׁ ש אֲשֶׁ ר עָׁ שּו בְּ חָׁ ָׁרן"‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא אז אברהם אבינו און שרה‬ ‫אמינו האבן "געמאכט" די אלע מענטשן וואס זיי האבן דא מגייר געווען‬ ‫איז‪ ,‬ווייל‪" :‬שֶׁ הִׁ כְּ נִׁיסָׁ ן ּתַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה" – ווייל אברהם אבינו און שרה‬ ‫אמינו זענען דאך געווען די מענטשן וואס האבן דאך זיי אלע‪" :‬מַּ כְּ נִׁיס"‬ ‫געווען‪ּ" :‬תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאגט אונז דער הייליגער תורה הק' אין פרשת לך לך‬ ‫(קפיטל י"ב פסוק ה')‪ ,‬אז‪" :‬וְּ אֶׁ ת הַּ נֶׁפֶׁ ש אֲשֶׁ ר עָׁ שּו בְּ חָׁ ָׁרן" – אז אברהם אבינו‬ ‫יט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און שרה אמינו האבן "געמאכט" די אלע מענטשן‪ ,‬ווייל א "גוי" איז דאך‬ ‫נישט קיין "מענטש"‪ ,‬אזוי ווי די מדרש (תנחומא פרשה כ"ג) זאגט דאך אונז‬ ‫שוין טאקע בפירוש אין פרשת וירא ביי די פרשה פון‪" :‬עֲקֵ ַּדת יִׁצְּ חָׁ ק" אויף‬ ‫"שבּו ָׁלכֶׁם פֹ ה עִׁ ם הַּ חֲמוֹר"‪ ,‬אז די ישמעאלים זענען א‪:‬‬ ‫די ווערטער פון‪ְּ :‬‬ ‫"עַּ ם הַּ ּדוֹמֶׁ ה ַּלחֲמוֹר"‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז אברהם אבינו‬ ‫האט געמאכט אלע גוים וואס זענען געקומען צו איהם פאר "מענטשן"‪.‬‬ ‫און מיר קענען זיך דאך ניט אמאל פָׁ אר שטעלן וואס דאס מיינט "איין‬ ‫ווארט" פון דעם גרויסן הייליגן צדיק "אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫און לאמיר זיך נישט נארן טייערע יודן‪ ,‬ווייל אויב דער גרויסער הייליגער‬ ‫צדיק אברהם אבינו האט געקענט מאכן אז די גאנצע וועלט זאל אויס‬ ‫שרייען אז‪" :‬אֵ ין כֵאֹלקֵ ינּו אֵ ין עוֹד ִׁמלְּ בַּ ּדוֹ"‪ ,‬דעמאלט'ס האט ער דאך שוין‬ ‫זיכער געקענט מאכן אז "איין נידריגע גוי זאל גלייבן אין דעם אייבערשטן"‪.‬‬ ‫און אויב אברהם אבינו האט געקענט אויף שטורעמען די גאנצע וועלט מיט‬ ‫זיין ריינע‪" :‬אֱמּונָׁה"‪ ,‬דעמאלט'ס האט ער דאך זיכער געקענט מאכן אז איין‬ ‫"שמַּ ע י ְִּׁש ָׁראֵ ל יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו יהו‪-‬ה‬ ‫פשוט'ע מענטש זאל ָאן הייבן צו זאגן‪ְּ :‬‬ ‫אֶׁ חָׁ ד"‪.‬‬ ‫און אויב אברהם אבינו האט געקענט מאכן אז די גאנצע וועלט זאל אויס‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬דעמאלט'ס האט ער דאך זיכער געקענט‬ ‫שרייען אז‪" :‬יהו‪-‬ה הּוא הָׁ א ִׁ‬ ‫ֱֹלקים"‪,‬‬ ‫מאכן אז איין פשוט'ע מענטש זאל אויס שרייען אז‪" :‬יהו‪-‬ה הּוא הָׁ א ִׁ‬ ‫און אויב אברהם אבינו האט געקענט מאכן אז די גאנצע וועלט זאל אויס‬ ‫כ‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫שרייען אז‪" :‬יֶׁש מַּ נְּהִׁ יג לְּ בִׁ ָׁירה"‪ ,‬דעמאלט'ס האט ער דאך זיכער געקענט‬ ‫מאכן אז איין מענטש זאל אויס שרייען אז‪" :‬יֶׁש מַּ נְּהִׁ יג לְּ בִׁ ָׁירה"‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז דער הייליגער "בעל‬ ‫שם טוב" הק' האט דאך מיט "איין בליק" אויף א מענטש געקענט מחזיר‬ ‫מּורים"‪ ,‬און ממילא ווי אזוי קענען מיר דען משיג זיין‬ ‫בתשובה זיין‪" :‬ג ֹויִׁם גְּ ִׁ‬ ‫וואס דאס מיינט "איין בליק" פון דעם גרויסן הייליגן צדיק "אברהם אבינו"‬ ‫וואס איז דאך געווען דער ערשט'ער מענטש אויף דער וועלט וואס האט זיך‬ ‫מוסר נפש געווען פארן הייליגן באשעפער צענדליגע מאל‪!?..‬‬ ‫אבער על כל פנים קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז אין די זכות פון די צוויי‬ ‫גרויסע הייליגע צדיקים "אברהם אבינו" און "שרה אמינו" זענען דאך ארויס‬ ‫געגאנגען הונדערט'ער הונדערט'ער שטובער‪ֶׁ " :‬נאֱמָׁ נִׁים לַּיהו‪-‬ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו‬ ‫הַּ ְּקדוֹשָׁ ה"‪.‬‬ ‫און פון דעם קומט דאך אויך אויס‪ ,‬אז די אלע צענדליגע טויזנט'ער‬ ‫"ברכות" וואס די אלע צענדליגע טויזנט'ער יודישע פרויען [וואס שרה‬ ‫אמינו האט מגייר געווען] האבן געמאכט אין די שפעטער'ע יארן זענען דאך‬ ‫נאר געווען אין דעם זכות פון "שרה אמינו"‪ ,‬ווייל "שרה אמינו" האט דאך‬ ‫זיי אלע מקרב געווען און מחזק געווען צו "תורה" און צו‪" :‬צְּ נִׁיעּות" און צו‬ ‫"יודיש'קייט"‪.‬‬ ‫און ממילא אויב עס וואלט געשטאנען דא אין פסוק אז דו זאלסט וויסן אז‬ ‫שרה אמינו האט געלעבט "הונדערט זיבן און צוואנציג יאר"‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וואלטן דאך מענטשן געזאגט‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬וואס זאגסטו מיר דא‪ !?..‬דו‬ ‫כא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫זאגס'ט מיר דא אז "שרה אמינו האט געלעבט הונדערט זיבן און צוואנציג‬ ‫יאר"‪!?..‬‬ ‫שרה אמינו האט דאך געהאט אזוי פיל צרות בשעת'ן לעבן‪ ,‬און זי איז דאך‬ ‫אויך אוועק מיט אזא שרעק דורך דעם וואס מען האט זי געלאזט וויסן אז‬ ‫מען האט גענומען איר איינציג באליבט קינד אויפן עקידה‪ ,‬און ממילא דאס‬ ‫הייסט דען "געלעבט"‪ !?..‬אויך מיר "געלעבט"‪ ..‬אויך מיר א "לעבן"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאגט אונז דא דער הייליגער תורה הק' דעם לשון פון‪:‬‬ ‫"וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה מֵ ָאה" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו חַּ ֵיי שָׁ ָׁרה מֵ אָׁ ה" – איז‬ ‫דאך סופי תיבות‪" :‬יהו‪-‬ה"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע‬ ‫ווערטער‪ ,‬אז דער "אייבערשטער" אליין האט דא געזאגט פאר א יעדעם‬ ‫איינעם נאך די פטירה פון דעם גרויסן צדיקת שרה אמינו‪ ,‬אז יא טייערע‬ ‫יודן‪ ,‬עטץ זאלט'ס וויסן טייערע יודן אז‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה מֵ ָאה" – עטץ‬ ‫זאלט'ס וויסן טייערע יודן אז שרה אמינו האט געלעבט א הונדערט‬ ‫פראצענטיג'ע לעבן‪!..‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס הייסט געלעבט‪ ,‬ווייל אויב טוט מען‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" מיט‬ ‫אנדערע מענטשן‪ ,‬דעמאלט'ס האט מען "געלעבט" אויף דער וועלט‪ ,‬אבער‬ ‫משא"כ אויב טוט מען נישט קיין‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" מיט אנדערע מענטשן אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס האט מען נישט געלעבט אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין איינער פון די ספרים‬ ‫ָאדם צָׁ ִׁריְך ַּלעֲשוֹת חֶׁ ְּשבוֹן נֶׁפֶׁ ש עִׁ ם עַּ צְּ מ ֹו כָׁל יוֹם" – אז‬ ‫הק'‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪" :‬כָׁל ָׁ‬ ‫א יעדע מענטש דארף זיך א יעדן טאג מאכן א "חשבון הנפש"‪ ,‬און דו‬ ‫כב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייסט וואס זיין "חשבון הנפש" דארף זיין‪ !?..‬זיין "חשבון הנפש" דארף‬ ‫זיין‪ ,‬אז‪" :‬אֵ יז ֹו ִׁמצְּ וָׁה שֶׁ ל חֶׁ סֶׁ ד עָׁ שָׁ ה הַּ יוֹם" – אז וועלכע‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" האב איך‬ ‫געטוהן היינטיג'ן טאג מיט א צווייטע יוד‪ !?..‬ווייל א טאג וואס מען האט‬ ‫נישט געטוהן קיין‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" מיט א צווייטע יוד איז דאך קיין טאג נישט‪!..‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז א טאג וואס מען האט נישט געטוהן קיין‪:‬‬ ‫"חֶׁ סֶׁ ד" מיט א צווייטע יודיש קינד הייסט בכלל נישט קיין "טאג"‪ ,‬און דאס‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אויב עס איז א דורך געגאנגען‬ ‫א טאג וואס דו האסט נישט געטוהן קיין‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" מיט א צווייטן אין דעם‬ ‫טאג‪ ,‬דעמאלט'ס האסטו נישט "געלעבט" אין דעם טאג‪ ,‬ווייל נישט דאס‬ ‫הייסט "געלעבט"‪ ,‬ווייל "געלעבט" הייסט דאך נאר אויב דו האסט זיך‬ ‫"מתחסד" געווען מיט א צווייטע יודיש קינד אין דעם טאג‪.‬‬ ‫און ממילא יא טייערע יודן‪ ,‬דער אייבערשטער האט דא קלאר אויס גערופן‬ ‫בשעת ווען שרה אמינו איז נסתלק געווארן‪ ,‬אז‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" – אז עס‬ ‫איז אמת טאקע אז שרה אמינו האט טאקע געלעבט א לעבן פון "צער"‪,‬‬ ‫[ווייל די ווארט‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו" איז דאך א לשון "צער" כידוע]‪ ,‬אבער פונדעסוועגן‬ ‫דאך‪ ..‬איז אבער נאך אלץ געווארן גערעכנט אלע אירע יארן פאר‪" :‬מֵ ָאה‬ ‫שָׁ נָׁה וְּ עֶׁ ְּש ִׁרים שָׁ נָׁה וְּ שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים"‪ ,‬און די אלע יארן וואס שרה אמינו האט‬ ‫"שנֵי חַּ יֵי שָׁ ָׁרה"‪ ,‬ווייל אלע אירע יארן‬ ‫געלעבט איז גערעכנט געווארן פאר‪ְּ :‬‬ ‫זענען דאך געווען ָאן געפילט מיט‪" :‬צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד"‪.‬‬ ‫ָאדם ְּשֹלמֹ ה הַּ מֶׁ לְֶׁך עָׁ לָׁיו הַּ שָׁ לוֹם" זאגט דאך‬ ‫און דער גרויסער‪" :‬חָׁ כָׁם ִׁמכָׁל ָׁ‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל כ"א פסוק‬ ‫כ"א)‪ ,‬אז נאר אזא איינער וואס איז‪" :‬רו ֵֹדף צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד"‪ ..‬נאר אזא איינער‬ ‫כג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫איז‪" :‬י ְִּׁמצָׁ א חַּ יִׁ ים" – נאר אזא איינער לעבט אויף דער וועלט‪ ,‬און נאר אזא‬ ‫איינער קען זאגן אויף זיך אז‪ ..‬יא‪ ,‬איך האב "געלעבט" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬מען קען נאר לעבן אויף דער וועלט מיט א צווייטע יודיש‬ ‫קינד ביי זיך אין הארץ‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע מער מסביר‬ ‫געווען פאריגע וואך אין די פרשה באריכות‪ ,‬ווייל נאר דאס הייסט‬ ‫"געלעבט"‪.‬‬ ‫אבער משא"כ אויב א מענטש האט געלעבט א לעבן וואס איז געווען ָאן‬ ‫געפילט מיט דיק'ע פעט'ע בהמה פלייש וכו' וכו' וכו'‪ ,‬און ער האט געהאט‬ ‫דיק'ע טאשן ָאן געפילט מיט געלט‪ ,‬און ער האט נישט געטוהן קיין שום‪:‬‬ ‫"חֶׁ סֶׁ ד" מיט אנדערע מענטשן‪ ,‬אזא איינער האט אויס דרוק'לעך "נישט"‬ ‫געלעבט אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ווייל "געלעבט" הייסט דאך נאר אויב מען טוט‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" מיט אנדערע‬ ‫מענטשן‪ ,‬און נאר אזא איינער איז‪" :‬י ְִּׁמצָׁ א חַּ יִׁ ים" – און נאר אזא איינער‬ ‫"לעבט" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬עָׁ ב" – דיק‪ ,‬ווייל‬ ‫יא ר' יוד‪ ,‬דו קענסט האבן די דיק'סטע טאשן מיט די מערסט'ע געלט‬ ‫אינעווייניג‪ ,‬און דו קענסט זיין די רייכסט'ע מענטש אויף דער וועלט‪ ,‬אבער‬ ‫אויב טוסטו נישט קיין‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" אויף דער וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס לעבסטו נישט‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬נאר דו ביזט א געשטארבענ'ע מענטש‪ ,‬און דו ביזט אזוי‬ ‫ווי א לעבעדיגע מצבה וואס דרייט זיך ארום אין אלע גאסן‪ ,‬ווייל נאר‬ ‫איינער וואס טוט‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" מיט א צווייטן‪" ..‬ער" לעבט אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫כד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און זאג מיר נאר ר' יוד‪ ,‬פארוואס דען האט דיר דער אייבערשטער אריין‬ ‫געלייגט אין א וועלט'ל ָאן געפילט מיט אנדערע מענטשן‪ !?..‬פארוואס‪!?..‬‬ ‫פארוואס האט דיר דער אייבערשטער אריין געלייגט אין א וועלט'ל ָאן‬ ‫געפילט מיט אנדערע מענטשן‪ !?..‬כדי אז דו זאלסט זיי צאפן דאס‬ ‫בלוט‪ !?..‬אדער כדי אז דו זאלסט האבן וועמען וויי צו טוהן‪!?..‬‬ ‫דו זעהס'ט נישט אליין מיט דיינע אייגענ'ע אויגן אז דער אייבערשטער האט‬ ‫דיר ספעציעל אריין געלייגט אין א סביבה צוזאמען מיט אנדערע מענטשן‬ ‫"פאר א סיבה"‪ !?..‬די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט דיר אריין‬ ‫געלייגט אין איין וועלט'ל צוזאמען מיט אנדערע מענטשן איז דאך נאר‪,‬‬ ‫ווייל ער וויל אז דו זאלסט זיך "מתחסד" זיין מיט די אלע מענטשן וואס‬ ‫געפונען זיך ארום דיר‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז די סיבה פארוואס דו געפונס'ט זיך לעבן אנדערע‬ ‫מענטשן‪ ,‬די סיבה פארוואס דו געפונס'ט זיך לעבן אנדערע מענטשן איז‪,‬‬ ‫ווייל דו דארפס'ט זיך דאך אויף פירן‪" :‬בְּ ַאהֲבָׁ ה וְּ ַא ֲחוָׁה וְּ שָׁ לוֹם וְּ רֵ עּות" מיט א‬ ‫יעדעם איינעם‪ ,‬און דו דארפס'ט דאך שטענדיג פראבירן צו טוהן‪" :‬גְּ ִׁמילּות‬ ‫חֲסָׁ ִׁדים" מיט א יעדעם איינעם‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם ווערט דערמאנט די ווארט‪" :‬שָׁ נָׁה" נאך א יעדע צאל‬ ‫וואס די פסוק רעכנט אונז דא אויס‪ ,‬ווייל די פסוק וויל אונז דא ווייזן מיט‬ ‫דעם‪ ,‬אז די יארן וואס שרה אמינו האט געלעבט זענען געווען ָאן געפילט'ע‬ ‫יארן‪ ,‬און דאס איז דאך ממש אזוי ווי א מענטש וואס זאגט פאר זיין חבר אז‬ ‫דער און דער מענטש האט געלעבט הונדערט'ער יארן‪ !..‬צענדילגע יארן‪!..‬‬ ‫ווייל אין די יארן וואס שרה אמינו האט געלעבט האט זי דאך געטוהן אזוי‬ ‫כה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫פיל‪" :‬צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד"‪ ,‬און אלע אירע יארן זענען דאך געווען ָאן געפילט מיט‪:‬‬ ‫"צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד"‪ ,‬און אלע אירע יארן זענען דאך געווען ָאן געפילט מיט אזוי‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים ּוצְּ ָׁדקוֹת"‪.‬‬ ‫פיל‪ִׁ :‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬דארף מען דאך וויסן‪ ,‬אז אין די יארן פון שרה אמינו זענען דאך‬ ‫געווען באהאלטן גאר גאר גרויסע זכותים‪ ,‬ווייל שרה אמינו האט דאך אויף‬ ‫געלעבט צענדליגע טויזנט'ער פרויען מיט עסן און טרינקען‪ ,‬און די אלע‬ ‫פרויען האבן דאך געמוזט בענטשן נאכן עסן און טרינקען‪[ ,‬אדער באצאלן]‪,‬‬ ‫אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר געברענגט אין די ספרים הק'‪.‬‬ ‫און פון דעם איז דאך אויס געקומען‪ ,‬אז די אלע "ברכות" וואס די אלע‬ ‫פרויען האבן געמאכט דורך אויס די אלע שפעטער'ע יארן זענען דאך נאר‬ ‫געווען אין די זכות פון "שרה אמינו"‪ ,‬ווייל זי האט דאך זיי אויס געלערנט‬ ‫ווי אזוי צו מאכן ערליכע "ברכות"‪ ,‬און זי האט דאך זיי מגייר געווען‪ ,‬און זי‬ ‫האט דאך זיי מקרב געווען‪ּ" :‬תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה"‪.‬‬ ‫און נאך מער פון דעם איז געווען די זכותים פון "שרה אמינו"‪ ,‬ווייל די‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס די אלע צענדליגע טויזנט'ער פרויען‬ ‫אלע‪ִׁ :‬‬ ‫האבן געטוהן אין די שפעטער'ע יארן נאך דעם וואס שרה אמינו האט זיי‬ ‫מגייר געווען‪ ,‬זענען דאך אויך געווען אין דעם זכות פון "שרה אמינו"‪ ,‬ווייל‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים"‬ ‫שרה אמינו איז דאך געווען די "יסוד" פון די אלע‪ִׁ :‬‬ ‫וואס די אלע צענדליגע טויזנט'ער פרויען האבן געטוהן אין די שפעטער'ע‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס די אלע צענדליגע‬ ‫יארן‪ ,‬און די אלע‪ִׁ :‬‬ ‫טויזנט'ער פרויען האבן געטוהן אין די שפעטער'ע יארן זענען דאך נאר‬ ‫געווען אין דעם זכות פון "שרה אמינו"‪.‬‬ ‫כו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און נאך מער פון דעם איז געווען די זכותים פון שרה אמינו‪ ,‬ווייל די אלע‬ ‫פרויען וואס שרה אמינו האט מגייר געווען האבן דאך אויך שפעטער אויף‬ ‫געשטעלט ערליכע יודישע דורות פון קינדער און אייניקל'עך און אור‬ ‫אייניקלעך וואס האבן זיך שפעטער אויך אויף געפירט ווי ערליכע יודישע‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫און ממילא לאמיר זיך יעצט אלע אליין פרעגן די פאלגענד'ע שאלה‪ ,‬אין‬ ‫וועמענ'ס זכות האט זיך אויף געשטעלט אזוי פיל יודישע שטובער פון‬ ‫קינדער און אייניקל'עך און אור אייניקל'עך‪ֶׁ " :‬נאֱמָׁ נִׁים לַּיהו‪-‬ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו‬ ‫הַּ ְּקדוֹשָׁ ה"‪!?..‬‬ ‫דאס איז דאך אלעס אויך נאר געווען אין דעם זכות פון "שרה אמינו"‪ ,‬ווייל‬ ‫זי איז דאך געווען דער וואס האט מקרב געווען די אלע "באבע'ס" פון די‬ ‫אלע משפחות יארן יארן פריער‪ ,‬און זי איז דאך געווען דער וואס האט מקרב‬ ‫"ראשֵ י הַּ ִׁמ ְּשפָׁ חוֹת" יארן יארן פריער‪ ,‬און זי האט דאך זיי‬ ‫געווען די אלע‪ָׁ :‬‬ ‫שוין אזוי שיין מקרב געווען יארן יארן פריער‪.‬‬ ‫אבער וואס איז טאקע פשט פון די ווערטער אז "שרה אמינו האט אזוי שיין‬ ‫מקרב געווען די אלע פרויען"‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דאס‬ ‫מיינט צו זאגן‪ ,‬אז עס איז אמת טאקע אז שרה אמינו האט טאקע צו‬ ‫געשטעלט פיינע ווארימ'ע געשמאקע עסן פאר די אלע געסט וואס זענען‬ ‫געקומען צו איר אין געצעלט‪ ,‬און די געסט האבן טאקע דעמאלט'ס גאר‬ ‫שטארק הנאה געהאט פון די שיינע ווארימ'ע אויפנאמ'ע וואס שרה אמינו‬ ‫האט זיי געוויזן‪ ,‬אבער צום סוף‪ ..‬האט זיי דעמאלט'ס שרה אמינו געבעטן‬ ‫איין קלייניקייט‪ ,‬און די קלייניקייט איז געווען‪ ,‬אז זיי זאלן "בענטשן" און‬ ‫כז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אז זיי זאלן זאגן "יישר כח" פאר דעם הייליגן באשעפער פון די גאנצע‬ ‫וועלט וואס האט זיי געגעבן דאס עסן‪ ,‬און ווען די געסט האבן איר‬ ‫געפרעגט אז וואס הייסט אז מיר זאלן זאגן יישר כח‪ !?..‬פאר וועמען זאלן‬ ‫מיר זאגן יישר כח‪!?..‬‬ ‫האט זיי דעמאלט'ס שרה אמינו גלייך גע'ענטפערט אויף דעם מיט גרויס‬ ‫ליבשאפט און ווארימ'קייט‪ ,‬אז וויסן זאלט איר מיינע טייערע פריינד‪ ,‬אז עס‬ ‫איז נאר דא איין באשעפער אויף דער וועלט‪ ,‬און ער פירט אלעס וואס קומט‬ ‫פָׁ אר אויף דער וועלט‪ ,‬און ער מאכט אז אלע תבואה זאלן וואקסן שיין און‬ ‫פריש טאג טעגליך‪ ,‬און ער מאכט אויך אז אלע עסן וואס איר האט דא היינט‬ ‫געגעסן זאלן האבן אזא גוט'ן טעם‪.‬‬ ‫און ממילא קומט זיך דאך "איהם" די יישר כח נאכן עסן אזא פיינע סעודה‪,‬‬ ‫ניין‪ !?..‬נישט אזוי‪ !?..‬און אזוי האט שרה אמינו מצליח געווען מקרב צו‬ ‫זיין די אלע פרויען‪ּ" :‬תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה"‪.‬‬ ‫און די אלע געסט האבן דאך שפעטער אויף געשטעלט ערליכע ליכטיגע‬ ‫יודישע שטובער פון קינדער און אייניקל'עך און אור אייניקל'עך‪ֶׁ " :‬נאֱמָׁ נִׁים‬ ‫לַּיהו‪-‬ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו הַּ ְּקדוֹשָׁ ה"‪ ,‬און דאס אלעס איז דאך געווען אין דעם זכות‬ ‫פון "שרה אמינו"‪ ,‬און וועגן דעם זאגט אונז טאקע דא רש"י הק'‪ ,‬אז די אלע‬ ‫יארן פון שרה אמינו זענען געווען‪ֻּ " :‬כלָׁן שָׁ וִׁ ין לְּ טוֹבָׁ ה"‪.‬‬ ‫ווייל די אלע יארן פון שרה אמינו זענען דאך געווען ָאן געפילט מיט‪:‬‬ ‫"צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד עַּ ד אֵ ין סוֹף וָׁקֵ ץ"‪ ,‬און די אלע יארן פון שרה אמינו זענען דאך‬ ‫געווען ָאן געפילט מיט גאר גאר גרויסע זכותים‪" :‬עַּ ד אֵ ין סוֹף וָׁקֵ ץ"‪.‬‬ ‫כח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז עס איז‬ ‫אמת טאקע אז‪ּ" :‬תו ַֹּרת חַּ יִׁ ים" – אז עס איז אמת טאקע אז דער הייליגער‬ ‫תורה הק' איז טאקע אונזער לעבן‪ ,‬אבער עס דארף אבער אויך זיין צוזאמען‬ ‫מיט דעם‪" :‬וְּ ַאהֲבַּ ת חֶׁ סֶׁ ד" – מען דארף אבער אויך ליב האבן צו טוהן‪:‬‬ ‫"חֶׁ סֶׁ ד" מיט יודישע קינדער‪ ,‬און דאס איז דאך בעצם די גאנצע לעבן פון א‬ ‫יודיש קינד‪ ,‬צו קענען טוהן‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" מיט יודישע קינדער‪.‬‬ ‫אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ּתו ַֹּרת חַּ יִׁ ים" – אז די "לערנונג" פון דעם לעבן איז‪ ,‬איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪,‬‬ ‫אז‪" :‬וְּ ַאהֲבַּ ת חֶׁ סֶׁ ד ּוצְּ ָׁדקָׁ ה" – אז מען דארף ליב האבן צו טוהן‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" און‪:‬‬ ‫"צְּ ָׁדקָׁ ה" מיט א יעדעם איינעם‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' מוז‬ ‫דאך געלערנט ווערן אויף א אופן פון‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל ל"א פסוק כ"ו)‪ ,‬אז‪" :‬וְּ תו ַֹּרת חֶׁ סֶׁ ד‬ ‫עַּ ל לְּ ש ֹונָּׁה" – אז דער הייליגער‪ּ" :‬תו ָֹׁרה" הק' מוז דאך צו גיין צוזאמען מיט‪:‬‬ ‫"חֶׁ סֶׁ ד"‪.‬‬ ‫און חז"ל (סוטה דף‪ :‬מ"ט ע"א) זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך קלאר‬ ‫"מּתוְֹך‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז דער הייליגער‪ּ" :‬תו ָֹׁרה" הק' מוז דאך געלערנט ווערן‪ִׁ :‬‬ ‫חֶׁ סֶׁ ד"‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע די אמת'ע ריכטיגע‪ּ" :‬תו ָֹׁרה" וואס דער‬ ‫אייבערשטער פארלאנגט פון א יודיש קינד‪ ,‬א‪ּ" :‬תו ָֹׁרה שֶׁ ל חֶׁ סֶׁ ד"‪.‬‬ ‫אשית" איז טאקע‪" :‬בִׁ ְּשבִׁ יל‬ ‫און דו ביזט גערעכט טאקע אז די ווארט‪" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫הַּ ּתו ָֹׁרה"‪ ,‬אבער לאמיר נישט פארגעסן טייערע יודן‪ ,‬אז די ווארט‪:‬‬ ‫כט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אשית"‬ ‫אשית" האט דאך אויך נאך א אפ טייטש‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫"בְּ רֵ ִׁ‬ ‫מיינט דאך אויך‪" :‬בִׁ ְּשבִׁ יל י ְִּׁש ָׁראֵ ל"‪.‬‬ ‫ווייל ניין ר' יוד‪ ,‬עס איז נישט גענוג אז דו הארעוועס'ט אריין אין דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬נאר דו דארפס'ט אויך זעהן אריין צו ברענגען אין דיר א‬ ‫אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַּ ת י ְִּׁש ָׁראֵ ל"‪ ,‬און דו דארפס'ט טאקע באמת ליב האבן א יעדע‬ ‫יודיש קינד אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב‪ ,‬און דו זאלסט חס ושלום‬ ‫קיינמאל נישט וויי טוהן קיין שום יודיש קינד‪ ,‬נאר דו זאלסט שטענדיג‬ ‫פראבירן צו טוהן‪" :‬גְּ ִׁמילּות חֲסָׁ ִׁדים" מיט יודישע קינדער‪.‬‬ ‫ווייל‪ּ" :‬תו ָֹׁרה" ָאן קיין‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" איז דאך נישט קיין‪ּ" :‬תו ָֹׁרה"‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך געגעבן דער הייליגער תורה הק' דוקא‪" :‬בְּ הַּ ְּקהֵ ל" –‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך געגעבן דער הייליגער תורה הק' דוקא‬ ‫ווען אלע יודישע קינדער זענען געווען מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל י"ט פסוק‬ ‫ב')‪ ,‬אז‪" :‬וַּיִׁ חַּ ן" שָׁ ם י ְִּׁש ָׁראֵ ל ֶׁנגֶׁד הָׁ הָׁ ר – אז "ער" האט גערועט ביי דעם בארג‬ ‫סיני‪ ,‬אבער איין מינוט‪ ,‬ווער האט גערועט ביי דעם בארג סיני‪ !?..‬ווער איז‬ ‫דער "ער"‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דער "ער" איז "די יודישע קינדער"‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די יודישע קינדער זענען דאך דעמאלט'ס אלע ממש געווען‪:‬‬ ‫"כְּ אִׁ יש אֶׁ חָׁ ד בְּ לֵב אֶׁ חָׁ ד"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וזאת‬ ‫הברכה (קפיטל ל"ג פסוק ד')‪ ,‬אז דער הייליגער באשעפער האט דאך אונז‬ ‫ל‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫שוין אלע קלאר געזאגט‪ ,‬אז‪ּ" :‬תו ָֹׁרה צִׁ ּוָׁה לָׁנּו מֹ שֶׁ ה" – אז עס איז אמת טאקע‬ ‫אז דער הייליגער תורה הק' איז טאקע געגעבן געווארן דורך א יחיד וואס‬ ‫הייסט "משה רבינו"‪ ,‬אבער עס איז אבער‪" :‬מו ָֹׁרשָׁ ה ְּקהִׁ לַּת ַּיעֲקֹ ב" – אבער‬ ‫עס איז אבער א ירושה פאר גאנץ כלל ישראל צוזאמען‪" :‬בְּ הַּ ְּקהֵ ל"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה‬ ‫הק'‪ ,‬ווייל די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק' איז דאך‪:‬‬ ‫"בְּ הַּ ְּקהֵ ל" – ווייל די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק'‬ ‫איז דאך א יעדער איינער צוזאמען‪" :‬כְּ אִׁ יש אֶׁ חָׁ ד בְּ לֵב אֶׁ חָׁ ד" – מיט א‬ ‫אמת'ע‪ַ" :‬אחֲדּות" און מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַּ ת י ְִּׁש ָׁראֵ ל"‪ ,‬און נישט ח"ו‬ ‫לערנען דער הייליגער תורה הק' און פון די אנדערע זייט טרעטן אויף א‬ ‫צווייטע יוד‪ ,‬ווייל דאס איז דאך נישט קיין‪ּ" :‬תו ָֹׁרה שֶׁ ל חֶׁ סֶׁ ד"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דער הייליגער תורה הק' איז נישט געגעבן געווארן פאר‬ ‫א יעדעם איינעם באזונדער כדי אז ער זאל דאס א דורך לערנען און שוין‪ ,‬און‬ ‫דער אייבערשטער האט אויס דרוק'לעך "נישט" געגעבן דער הייליגער תורה‬ ‫פאר א יעדעם איינעם באזונדער אין זיין אייגענעם וועלט'ל‪ ,‬נאר דער‬ ‫אייבערשטער האט א יעדעם איינעם אריין געלייגט אין דעם זעלב'ן‬ ‫וועלט'ל‪ ,‬און אין דעם זעלב'ן סביבה‪ ,‬ממש איינער לעבן דעם צווייטן‪ ,‬און‬ ‫פארוואס‪!?..‬‬ ‫כדי "אז מען זאל זיך ארויס העלפן איינעם דעם צווייטן"‪ ,‬ממש אזוי ווי‬ ‫צוויי גוטע ברודער'לעך וואס העלפן זיך ארויס איינער דעם צווייטן‪:‬‬ ‫"בְּ ַאהֲבָׁ ה וְּ ַא ֲחוָׁה וְּ שָׁ לוֹם וְּ רֵ עּות"‪.‬‬ ‫לא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער אויב לערנסטו דער הייליגער תורה הק' ָאן קיין‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬און ָאן‬ ‫קיין‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד"‪ ,‬און ָאן קיין‪ַ" :‬אהֲבַּ ת י ְִּׁש ָׁראֵ ל"‪ ,‬דעמאלט'ס טוסטו דאך פונקט‬ ‫פארקערט ווי דער אייבערשטער וויל‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫געוואלט אז דער הייליגער תורה הק' זאל געלערנט ווערן‪" :‬בְּ הַּ ְּקהֵ ל" – ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך געוואלט אז דער הייליגער תורה הק' זאל‬ ‫געלערנט ווערן מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬און מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַּ ת‬ ‫י ְִּׁש ָׁראֵ ל"‪ ,‬און דו טוס'ט דאך דא ממש דאס פארקערט'ע‪ !?..‬און דו ווילס'ט‬ ‫"ּדבֵ קּות הַּ בוֹרֵ א"‪!?..‬‬ ‫נאך דורך דעם זוכה זיין צו‪ְּ :‬‬ ‫מען מוז זיך דאך באנוצן מיט די מדה פון‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" בשעת ווען מען לערנט‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬ווייל ָאן קיין‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" האסטו דאך שוין צו טייל'ט‬ ‫דעם‪" :‬שֵ ם הוי‪-‬ה" ח"ו‪ ,‬ווייל דו האסט זיך דאך אפ געטייל'ט פון א צווייטע‬ ‫יוד‪ ,‬און דו האסט זיך דאך אפ געריסן פון די געפילן פון א צווייטע יוד‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ּ :‬תַּ ְּריַּ"ג‬ ‫[מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אלע‪ּ" :‬תַּ ְּריַּ"ג ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" מוזן דאך געטוהן‬ ‫ווערן אויף די מהלך פון אונזער הייליגע באבע‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" – אלע‪:‬‬ ‫"מּתוְֹך חֶׁ סֶׁ ד"‪ ,‬ווייל עס מוז‬ ‫"ּתַּ ְּריַּ"ג ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" מוזן דאך געטוהן ווערן‪ִׁ :‬‬ ‫דאך זיין א‪ּ" :‬תו ָֹׁרה שֶׁ ל חֶׁ סֶׁ ד"‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬על כרחך מוז מען דא זאגן אז אונזער הייליגע באבע‪" :‬שָׁ ָׁרה‬ ‫אִׁ מֵ ינּו" האט מקיים געווען אלע‪ּ" :‬תַּ ְּריַּ"ג ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה"‪ ,‬ווייל אלע פרויען‬ ‫וואס זי האט מגייר געווען האבן דאך שפעטער געהאט דורי דורות‪ ,‬און די‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס די אלע שפעטער'ע דורות האבן‬ ‫אלע‪ִׁ :‬‬ ‫שפעטער מקיים געווען‪ ,‬איז דאך גערעכנט געווארן כאילו‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"‬ ‫לב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫האט דאס מקיים געווען‪ ,‬ווייל זי האט דאך געהאט מגייר געווען זייער‬ ‫עלטער עלטער עלטער באבע עליה השלום‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז על כרחך מוז מען דאך דא זאגן אז‬ ‫אונזער הייליגע באבע‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט מקיים געווען אלע‪ּ" :‬תַּ ְּריַּ"ג‬ ‫ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" דורך די שפעטער'ע דורות הבאים‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬לויט די חשבון וואס מיר האבן יעצט געמאכט קומט‬ ‫דאך אויס‪ ,‬אז די לעבן פון שרה אמינו איז דאך באמת געווען צענדליג'ער‬ ‫הונדערט'ער טויזנט'ער יארן מער וויפיל מיר מיינען‪ ,‬ווייל אין א יעדע‬ ‫איינציגע יאר וואס שרה אמינו האט געלעבט‪ ,‬האט זי דאך אין אמת'ן אויף‬ ‫געטוהן פאר הונדערט'ער טויזנט'ער דורות שפעטער וואס האט זיך ווייטער‬ ‫געצויגן א המשכה פון ערליכע יודן‪ֶׁ " :‬נאֱמָׁ נִׁים ַּליהו‪-‬ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו הַּ ְּקדוֹשָׁ ה"‬ ‫הונדערט'ער טויזנט'ער יארן שפעטער‪.‬‬ ‫און ממילא ווען דער הייליגער באשעפער האט געזעהן די מצב דא‬ ‫(כביכול)‪ ,‬און ווען דער הייליגער באשעפער האט געזעהן אז מען קען נישט‬ ‫שרייבן דא אין פסוק אז שרה אמינו האט געלעבט הונדערט זיבן און‬ ‫צוואנציג יאר‪ ,‬ווייל אין א יעדן איינציג'ן טאג פון איר לעבן האט זי דאך‬ ‫אויף געטוהן פאר טויזנט'ער יארן‪ ,‬ווייל זי האט דאך מגייר געווען‬ ‫הונדערט'ער טויזנט'ער פרויען וואס האבן שפעטער אויף געשטעלט‬ ‫הונדערט'ער טויזנט'ער שטובער‪ֶׁ " :‬נאֱמָׁ נִׁים לַּיהו‪-‬ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו הַּ ְּקדוֹשָׁ ה"‪.‬‬ ‫און וויבאלד דער אייבערשטער האט געזעהן אז מען קען נישט שרייבן אז‬ ‫שרה אמינו האט געלעבט א געוויסע צאל פון יארן‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט‬ ‫לג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫דער אייבערשטער געשריבן אין דער הייליגער תורה הק' אזוי‪ ,‬אז דו זאלסט‬ ‫וויסן ר' יוד‪ ,‬אז‪ :‬וַּיִׁ הְּ יּו "חַּ יֵי" שָׁ ָׁרה – אז די "לעבן" פון שרה אמינו האט זיך‬ ‫דאך אין אמת'ן פארצויגן פאר‪" :‬מֵ ָאה שָׁ נָׁה וְּ עֶׁ ְּש ִׁרים שָׁ נָׁה וְּ שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים" – די‬ ‫"לעבן" פון שרה אמינו האט זיך דאך אין אמת'ן פארצויגן פאר הונדערט'ער‬ ‫יארן שפעטער נאך איר פטירה‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז די "לעבן" פון שרה איז דאך בעצם ָאן‬ ‫געקומען צו א סך הכל פון צענדליגע הונדערט'ער יארן‪[ ,‬און אפשר אפילו‬ ‫"טויזנט'ער" יארן‪ ,‬אבער דאס שטייט שוין נישט אין פסוק דא]‪ ,‬ווייל איין‬ ‫טאג פון די לעבן פון שרה אמינו האט דאך געמיינט צו זאגן אין אנדערע‬ ‫ווערטער א חשבון פון הונדערט'ער גרים וואס האבן שפעטער אויף‬ ‫געשטעלט טויזנט'ער שטובער‪ֶׁ " :‬נאֱמָׁ נִׁים לַּיהו‪-‬ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו הַּ ְּקדוֹשָׁ ה"‪.‬‬ ‫און ממילא וועלכע מענטש אויף דער וועלט קען זיך דא אוועק שטעלן און‬ ‫זאגן אז‪ ..‬מורי ורבותי‪" ,‬איך ווייס וויפיל יאר שרה אמינו האט באמת‬ ‫געלעבט"‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז קיינער נישט‪!..‬‬ ‫ווייל עס איז דאך נישט דא קיין שום מענטש אויף דער וועלט וואס ווייסט‬ ‫וויפיל צענדליגע טויזנט'ער יודישע קינדער האבן געדינט דעם אייבערשטן‬ ‫עד היום הזה א דאנק אונזער הייליגער באבע‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" וואס האט זיי‬ ‫אזוי שיין מקרב געווען‪" :‬לְּ ּתו ָֹׁרה ּולְּ י ְִּׁרַאת שָׁ מַּ יִׁם וְּ לִׁ צְּ נִׁיעּות וְּ לִׁ בְּ ָׁרכוֹת בְּ ַּכ ָּׁונָׁה"‪.‬‬ ‫און ממילא ווען איינער וועט דיר פרעגן אזא שאלה‪ ,‬אז‪ ..‬זאג מיר נאר ר' יוד‪,‬‬ ‫וויפיל יאר האט שרה אמינו געלעבט‪ !?..‬וועסטו דאך איהם דעמאלט'ס מוזן‬ ‫גלייך ענטפער'ן‪ ,‬אז "איך ווייס נישט" וויפיל יאר שרה אמינו האט באמת‬ ‫לד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"געלעבט"‪ ,‬ווייל די אמת'ע צאל וויפיל שרה אמינו האט געלעבט איז דאך‬ ‫בעצם גאר גאר א גרויסע "סוד"‪ ,‬און עס איז נאר דא איין באשעפער אויף‬ ‫דער וועלט וואס ווייסט וויפיל יאר שרה אמינו האט אין אמת'ן "געלעבט"‪.‬‬ ‫אבער "מיר"‪" !?..‬מיר" ווייסן נאר אז אונזער הייליגער באבע שרה אמינו‬ ‫האט געלעבט‪" :‬מֵ ָאה שָׁ נָׁה וְּ עֶׁ ְּש ִׁרים שָׁ נָׁה וְּ שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים" – מיר ווייסן נאר אז‬ ‫אונזער הייליגער באבע שרה אמינו האט געלעבט צענדליגע הונדערט'ער‬ ‫[און אפשר טויזנט'ער] יארן לויט די חשבון וויפיל דורות זי האט אוועק‬ ‫געשטעלט אין איין טאג פון איר לעבן‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט דיר דא דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬אז עס קען טאקע‬ ‫זיין אז עס איז געווען‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו" חַּ יֵי שָׁ ָׁרה – אז עס קען טאקע זיין אז‪" :‬שָׁ ָׁרה‬ ‫אִׁ מֵ ינּו" האט טאקע נישט געהאט קיין גרינגע לעבן‪ ,‬אבער פונדעסוועגן דאך‬ ‫איז אבער אירע יארן נאך אלץ געווארן גערעכנט פאר‪" :‬מֵ ָאה שָׁ נָׁה וְּ עֶׁ ְּש ִׁרים‬ ‫שָׁ נָׁה וְּ שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים" – פונדעסוועגן דאך איז אבער אירע יארן נאך אלץ‬ ‫געווארן גערעכנט פאר צענדליגע הונדערט'ער טויזנט'ער יארן עד אין‬ ‫שיעור וערך‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועסטו אבער פרעגן‪ ,‬אז איין מינוט ר' יוד‪ ,‬איך פארשטיי נישט וואס‬ ‫דא גייט פָׁ אר‪ !?..‬פון וואו קומט אזוי פיל יארן צו די חשבון פון די יארן‬ ‫וואס‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט געלעבט‪!?..‬‬ ‫ענטפערט אונז אויף דעם די פסוק דא‪ ,‬און דער הייליגער תורה הק' זאגט‬ ‫אונז דא‪ ,‬אז די סיבה פארוואס די חשבון פון די יארן וואס‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"‬ ‫האט געלעבט איז געווען אזוי פיל איז‪ ,‬ווייל די אלע צענדליגע טויזנט'ער‬ ‫לה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫גרים וואס זענען ארויס געקומען פון די גרים וואס‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט‬ ‫געמאכט האבן דאך שפעטער אויך זוכה געווען צו טוהן דעם רצון השם‬ ‫יתברך פאר צענדליגע הונדערט'ער יארן‪.‬‬ ‫און ממילא די אלע צענדליגע טויזנט'ער יארן וואס זענען געטוהן געווארן‪:‬‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים ּוצְּ ָׁדקוֹת"‪ ,‬איז דאך אלעס געווען אין די זכות פון‪:‬‬ ‫ִׁ‬ ‫"שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם ווערט דאס אלעס אריין גערעכנט אין‬ ‫"שנֵי חַּ יֵי שָׁ ָׁרה"‪ ,‬און די אלע יארן פון די אלע מענטשן וואס‬ ‫דעם כלל פון‪ְּ :‬‬ ‫"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים בִׁ זְּ כּות שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ווערן צו‬ ‫האבן מקיים געווען‪ִׁ :‬‬ ‫"שנֵי חַּ יֵי שָׁ ָׁרה"‪.‬‬ ‫געלייגט צו די חשבון פון‪ְּ :‬‬ ‫און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע רש"י הק' אויך אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫גלייך אין די אנהייב פון די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬ווייל רש"י הק' זאגט דאך‬ ‫אונז שוין בפירוש אין די אנהייב פון די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס עס שטייט די ווארט‪" :‬שָׁ נָׁה" נאך א יעדע צאל וואס די פסוק‬ ‫רעכנט אונז דא אויס איז‪ ,‬כדי‪" :‬לוֹמַּ ר לְָׁך" – כדי דיר צו זאגן‪ ,‬אז‪" :‬שֶׁ כָׁל‬ ‫אֶׁ חָׁ ד נ ְִּׁד ַּרש לְּ עַּ צְּ מוֹ" – אז יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז דא אויס‬ ‫ווערט "נאך געזוכט" פאר זיך אליין‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬מיר ווייסן דאך שוין אלע‪ ,‬אז די לשון‪ּ" :‬דוֹרֵ ש" איז דאך אויך‬ ‫א לשון פון "זוכן" כידוע‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת ואתחנן (קפיטל ד' פסוק כ"ט)‪ ,‬אז‪ּ" :‬ובִׁ קַּ ְּשּתֶׁ ם ִׁמשָׁ ם אֶׁ ת‬ ‫יהו‪-‬ה אֱֹלקֶׁ יָך" – אז אויב דו וועסט שטארק וועלן דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס‪ּ" :‬ומָׁ צָׁ אתָׁ " – דעמאלט'ס וועסטו איהם סוף כל סוף טרעפן‪ ,‬און‬ ‫דו ווייסט פארוואס דו וועסט איהם סוף כל סוף טרעפן‪!?..‬‬ ‫לו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל‪ :‬כִׁ י "תִׁ ְּד ְּרשֶׁ נּו" בְּ כָׁל לְּ בָׁ בְּ ָך ּובְּ כָׁל נַּפְּ שֶׁ ָך – ווייל דו האסט דאך איהם‬ ‫אמת'דיג "אויף געזוכט"‪ ,‬און וויבאלד דו האסט טאקע באמת געוואלט זיין‬ ‫נאנט צו איהם‪ ,‬ממילא וועגן דעם וועסטו טאקע סוף כל סוף קענען זוכה זיין‬ ‫ֱֹלקים"‪.‬‬ ‫"ק ְּרבַּ ת א ִׁ‬ ‫צו‪ִׁ :‬‬ ‫און די לשון‪ּ" :‬דוֹרֵ ש" ווערט דאך שוין טאקע אויך דערמאנט אויף דעם‬ ‫הייליגן "בית המקדש"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אויף כמה‬ ‫מקומות אין חז"ל‪ ,‬און ביי די פסוקים פון תיקון חצות שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע אויך דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬הֵ ן כָׁל אֵ לֶׁה אֵ ין "ּדוֹרֵ ש" לְּ נַּפְּ ִׁשי וגו'‪.‬‬ ‫און אין דעם לעצט'ן פסוק פון מגילת אסתר זאגט דאך אונז שוין דארטן די‬ ‫פסוק אויך דעם לשון‪ ,‬אז מרדכי הצדיק איז געווען א‪ּ" :‬דֹרֵ ש" טוֹב לְּ עַּ מ ֹו –‬ ‫אז מרדכי הצדיק פלעגט שטענדיג "זוכן" צו טוהן גוט'ס פאר זיין פאלק‪.‬‬ ‫און ביי די תפילת המוספין פון די שלוש רגלים זאגן מיר דאך שוין טאקע‬ ‫"רחֵ ם‬ ‫אויך דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬מֶׁ לְֶׁך ַּרחֲמָׁ ן" – רחמנות'דיגער באשעפער‪ַּ :‬‬ ‫עָׁ לֵינּו" – האב שוין רחמנות אויף אונז‪ ,‬און‪" :‬טוֹב ּומֵ ִׁטיב" – און גוט'ער‬ ‫באשעפער‪" :‬הִׁ ָּׁד ֶׁרש" לָׁנּו – זוך אונז שוין אויף‪ ,‬און ברענג אונז שוין צוריק‬ ‫צו דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬אבער על כל פנים זעהט מען‬ ‫דאך שוין פון די אלע פלעצער אז די ווארט‪ּ" :‬דוֹרֵ ש" קען מען דאך אויך‬ ‫טייטש'ן "זוכן"‪.‬‬ ‫און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר די ווארט‪ּ" :‬דוֹרֵ ש" מיינט דאך בעצם "שטארק‬ ‫זוכן"‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין פרשת ראה (קפיטל‬ ‫י"ג פסוק ט"ו)‪ ,‬אז משה רבינו האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע‬ ‫לז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫קינדער‪ ,‬אז‪" :‬וְּ ָׁד ַּר ְּשּתָׁ " וְּ חָׁ קַּ ְּרּתָׁ וְּ שָׁ ַאלְּ ּתָׁ הֵ יטֵ ב – אז דו וועסט גוט גוט "דורש‬ ‫וחוקר" זיין אויב עס איז טאקע אמת אז‪" :‬יָׁצְּ אּו ֲאנ ִָׁׁשים בְּ נֵי בְּ לִׁ יַּעַּ ל ִׁמ ִׁק ְּרבֶׁ ָך‬ ‫ַּוי ִַּּׁדיחּו אֶׁ ת י ְֹּשבֵ י עִׁ ָׁירם לֵאמֹ ר נֵלְּ כָׁה וְּ נַּעַּ בְּ ָׁדה אֱֹלהִׁ ים אֲחֵ ִׁרים אֲשֶׁ ר ֹלא י ְַּּדעְּ ּתֶׁ ם"‪,‬‬ ‫און דו וועסט דעמאלט'ס גוט גוט נאך גיין די זאך‪ ,‬און ממילא זעהט מען‬ ‫דאך שוין פון דעם זייער קלאר‪ ,‬אז די ווארט‪ּ" :‬דוֹרֵ ש" מיינט דאך בעצם אז‬ ‫דו וועסט "שטארק זוכן"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס מיינט אונז דא רש"י הק' צו זאגן‪ ,‬אז די סיבה פארוואס עס‬ ‫שטייט די ווארט‪" :‬שָׁ נָׁה" נאך א יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז דא‬ ‫אויס איז‪ ,‬כדי‪" :‬לוֹמַּ ר לְָׁך" – כדי דיר צו זאגן‪ ,‬אז‪" :‬שֶׁ כָׁל אֶׁ חָׁ ד נ ְִּׁד ַּרש לְּ עַּ צְּ מוֹ"‬ ‫– אז יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז דא אויס ווערט "נאך געזוכט"‬ ‫פאר זיך אליין‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז א יעדע צאל וואס די‬ ‫פסוק רעכנט אונז דא אויס ווערט גוט גוט נאך געזוכט און גוט גוט נאך‬ ‫געפארש'ט וואס דאס מיינט צו זאגן‪ ,‬ווייל גיי זיי מברר וואס דאס מיינט‪:‬‬ ‫"מֵ ָאה שָׁ נָׁה"‪ ,‬און גיי זיי מברר וואס דאס מיינט‪" :‬עֶׁ ְּש ִׁרים שָׁ נָׁה"‪ ,‬און גיי זיי‬ ‫מברר וואס דאס מיינט‪" :‬שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים"‪ ,‬ווייל מען רעדט דאך נישט דא פון‬ ‫קיין "זיבן יאר"‪ ,‬און מען רעדט דאך נישט דא פון קיין "צוואנציג יאר"‪ ,‬און‬ ‫מען רעדט דאך נישט דא פון קיין "הונדערט יאר"‪.‬‬ ‫נאר‪" :‬כָׁל אֶׁ חָׁ ד נ ְִּׁד ַּרש לְּ עַּ צְּ מוֹ" – נאר א יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז‬ ‫דא אויס ווערט גוט גוט נאך געזוכט וואס דאס מיינט‪ ,‬ווייל מען רעדט דאך‬ ‫דא פון ריזיג'ע סכומים פון יארן‪.‬‬ ‫לח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז דו קענסט בלייבן ביים זוכן‪ ,‬ווייל דו וועסט‬ ‫קיינמאל נישט צו קומען צו וויסן וויפיל יאר‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט באמת‬ ‫געלעבט‪ ,‬ווייל‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט דאך אויף געטוהן‪" :‬עַּ ד אֵ ין ִׁשיעּור‬ ‫וְּ עֵ ֶׁרְך" פאר יארן יארן לאנג‪" :‬עַּ ד אֵ ין ִׁשיעּור וְּ עֵ ֶׁרְך"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫איז אירע יארן צו געקומען צו גאר גאר א גרויסע חשבון‪ ,‬און נאר איין‬ ‫"שנֵי חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" איז‬ ‫באשעפער אין הימל ווייסט ווי גרויס די חשבון פון‪ְּ :‬‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬שָׁ ָׁרה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬י' [במספר קטן]‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬א יעדע יו"ד קען זיך דאך ארויס לערנען א מורא'דיגע מוסר‬ ‫השכל פון אונזער הייליגע באבע‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"‪ ,‬אז ווען א מענטש איז זוכה‬ ‫"מקרב" צו זיין א חבר בשעת ווען זיין חבר גייט אריבער א שווערע זמן‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס האט ער נישט קיין השגה וויפיל גרויסע זכותים ער קויפט זיך‬ ‫איין לדורי דורות‪" :‬בָׁ ע ֹולָׁם הַּ זֶׁה ּובָׁ ע ֹולָׁם הַּ בָׁ א לְּ עוֹלְּ מֵ י עַּ ד ּולְּ נֵצַּ ח נְּצָׁ ִׁחים"‪.‬‬ ‫ווייל געב נאר א קוק אויף דיין הייליגע באבע‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"‪ ,‬ווייל זי האט‬ ‫דאך מקרב געווען אזוי פיל פרויען‪" :‬לְּ ּתו ָֹׁרה ּולְּ י ְִּׁרַאת שָׁ מַּ יִׁם וְּ לִׁ צְּ נִׁיעּות‬ ‫וְּ לִׁ בְּ ָׁרכוֹת בְּ ַּכ ָּׁונָׁה"‪ ,‬און זי האט דאך זיי אלע אויס געלערנט ווי אזוי א ערליכע‬ ‫יודישע מאמע דארף זיך אויף פירן‪ ,‬און‪ ..‬געב א קוק‪ ,‬דער הייליגער "תורה"‬ ‫הק' ווייסט אפילו נישט כביכול וואס צו שרייבן אויף איר – דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק' ווייסט אפילו נישט כביכול וויפיל יארן צו שרייבן אויף איר‪,‬‬ ‫נאר דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא‪ ,‬אז די יארן פון‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"‬ ‫איז‪" :‬כָׁל אֶׁ חָׁ ד נ ְִּׁד ַּרש לְּ עַּ צְּ מוֹ" – אז א יעדע יאר וואס‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט‬ ‫געלעבט ווערט גוט גוט נאך געזוכט פאר זיך אליין‪ ,‬ווייל‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"‬ ‫לט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫האט דאך "מקרב" געווען הונדערט'ער טויזנט'ער פרויען א יאר‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם איז שווער צו זאגן וויפיל יאר‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט באמת‬ ‫געלעבט‪ ,‬ווייל שרה אמינו האט דאך אין אמת'ן "געלעבט" ָאן א שיעור‬ ‫יארן‪.‬‬ ‫און עס איז דאך‪" :‬אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך" – און עס איז דאך בעצם נישט שייך‬ ‫צו זאגן וויפיל יאר‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט אין אמת'ן "געלעבט"‪ ,‬און עס איז‬ ‫אפשר אביסעל'ע שווער צו זאגן אזעלכע ווערטער אויף אונזער הייליגע‬ ‫באבע‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"‪ ,‬אבער יא טייערע יודן‪ ,‬אויף אונזער הייליגע באבע‪:‬‬ ‫"שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" קען מען זאגן‪" :‬בִׁ ְּמֹלא מּובַּ ן הַּ ִׁמלָׁה" די ווערטער פון אונזערע‬ ‫הייליגע חכמים אז‪" :‬אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנ ֹותַּ יְִׁך"‪!..‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס הייסט‪ !?..‬וואס זאגסטו מיר דא‬ ‫יעצט‪ !?..‬דו זאגס'ט מיר דא יעצט אז אויף‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ליינט מען דעם‬ ‫מאמר חז"ל פון‪" :‬אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך"‪ !?..‬פון וואו נעמסטו דאס‪!?..‬‬ ‫האסטו כאטשיג געטראפן א שטיקל רמז אויף דעם‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬אוודאי האבן מיר געטראפן א רמז‬ ‫אויף דעם אז אויף‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ווערט געליינט דעם מאמר חז"ל פון‪:‬‬ ‫"אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך" – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬כִׁ י זָׁכְּ תָׁ ה שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" – ווייל‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט‬ ‫זוכה געווען צו דעם‪.‬‬ ‫מ‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אויב איינער וועט דיר‬ ‫אמאל פרעגן אז‪ ..‬זאג מיר נאר ר' יוד‪ ,‬פון וואו נעמסטו דאס אז אויף‪" :‬שָׁ ָׁרה‬ ‫אִׁ מֵ ינּו" ווערט געליינט דעם מאמר חז"ל פון‪" :‬אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך"‪!?..‬‬ ‫וועסטו איהם דעמאלט'ס ענטפער'ן‪ ,‬אז יא ר' יוד‪" :‬כִׁ י זָׁכְּ תָׁ ה שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" –‬ ‫אונזער הייליגע באבע‪" :‬שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט זוכה געווען אז מען זאל ליינען‬ ‫אויף איר דעם מאמר חז"ל פון‪" :‬אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך" דורך דעם וואס זי‬ ‫האט מקרב געווען טאג טעגליך אזוי פיל יודישע קינדער‪" :‬לְּ ּתו ָֹׁרה וְּ ַּלעֲבו ָֹׁדה‬ ‫ּולְּ י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה ְּטהו ָֹׁרה"‪:‬‬ ‫ְו ַא ְב ָׂר ָׂהם זָׂ ֵּקן ּ ָׂבא ּ ַב ּי ִָּׂמים‬ ‫ְו ַא ְב ָרהָ ם ז ֵָקן ּ ָבא ּ ַב ָ ּי ִמים וַ יהו‪-‬ה ּ ֵב ַר ְך ֶׁאת ַא ְב ָרהָ ם ּ ַב ּכֹל‪ :‬לכאורה‬ ‫דארף מען דאך פארשטיין‪ ,‬אז וואו קומט אריין די פסוק פון‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן‬ ‫בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" וגו' גלייך פאר די שידוך פון יצחק‪!?..‬‬ ‫און בכלל איז דאך שווער‪ ,‬ווייל אויב די פסוק זאגט אונז שוין דא אז‪:‬‬ ‫"וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן" – אויב די פסוק זאגט אונז שוין דא אז אברהם אבינו איז‬ ‫אל ט געווארן‪ ,‬איז פארוואס פעלט דעמאלט'ס אויס צו זאגן אז‪" :‬בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים"‬ ‫– איז פארוואס פעלט דעמאלט'ס אויס צו זאגן אז אברהם אבינו איז אויך‬ ‫געקומען צוזאמען מיט זיינע אלע טעג‪ !?..‬אוודאי איז אברהם אבינו‬ ‫געקומען צוזאמען מיט זיינע אלע טעג‪ !?..‬וואס דען‪ !?..‬ער איז געקומען‬ ‫ָאן זיינע טעג‪!?..‬‬ ‫מא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט דעם באקאנט'ן כלל‬ ‫וואס עס שטייט דאך שוין אין חז"ל (קידושין דף‪ :‬ל"ב ע"א)‪ ,‬אז וואו עס‬ ‫שטייט נאר די ווארט‪" :‬זָׁקֵ ן"‪ ,‬מיינט עס דעמאלט'ס‪" :‬זִׁ ְּקנּות לִׁ ְּשבַּ ח" – מיינט‬ ‫עס דעמאלט'ס עלטער'קייט וואס איז א "לויב"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך‬ ‫שוין טאקע בפירוש אין פסוק ביי יצחק אבינו אין פרשת וישלח (קפיטל ל"ה‬ ‫ּושבַּ ע י ִָׁׁמים"‪ ,‬און‬ ‫פסוק כ"ט)‪ ,‬אז‪ :‬וַּיִׁ גְּ וַּע יִׁצְּ חָׁ ק ַּויָׁמָׁ ת ַּויֵָאסֶׁ ף אֶׁ ל עַּ מָׁ יו "זָׁקֵ ן ְּ‬ ‫ממילא ווען דו זאגס'ט מיר די ווארט‪" :‬זָׁקֵ ן"‪ ,‬דעמאלט'ס פארשטיי איך דאך‬ ‫שוין פון דעם אליין אז מען רעדט דא פון‪" :‬זִׁ ְּקנּות לִׁ ְּשבַּ ח" – דעמאלט'ס‬ ‫פארשטיי איך דאך שוין פון דעם אליין אז מען רעדט דא פון א עלטער'קייט‬ ‫וואס איז א "לויב"‪.‬‬ ‫און ממילא פארוואס דארף שטיין דא אין פסוק די ווערטער‪" :‬בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" –‬ ‫און ממילא פארוואס דארף שטיין דא אין פסוק די ווערטער אז אברהם אבינו‬ ‫איז געקומען מיט ָאן געפילט'ע טעג‪ ,‬פון די ווארט‪" :‬זָׁקֵ ן" אליין פארשטיי‬ ‫ּושבַּ ע‬ ‫איך דאך שוין אז מען רעדט דאך דא פון א מענטש וואס איז‪" :‬זָׁקֵ ן ְּ‬ ‫י ִָׁׁמים"‪!?..‬‬ ‫און נאך א קשיא איז דאך שווער דא‪ ,‬ווייל וואס איז בכלל די ברכה פון‪:‬‬ ‫וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם "בַּ ֹכל" – וואס איז בכלל די ברכה דא אז דער‬ ‫אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו מיט "אלעס"‪ ,‬לאמיר דיר‬ ‫פרעגן ר' יוד‪ ,‬איז דען א גוטע זאך פאר א יודיש קינד ווען ער פארמאגט‬ ‫"אלעס" אויף דער וועלט און ער דארף שוין גארנישט טוהן‪!?..‬‬ ‫עס איז דאך די גרעסטע "קללה" ווען א מענטש פארמאגט אלעס וואס ער‬ ‫דארף נאר‪ ,‬ווייל אויב א מענטש פארמאגט שוין אלעס וואס ער דארף נאר‪,‬‬ ‫מב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך זיין "יודיש'קייט" אין גאר גאר א גרויסע סכנה‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב א מענטש האט אלעס‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך נאך ח"ו פארלירן זיין‪:‬‬ ‫"אֱמּונָׁה"‪ ,‬און ער קען דאך נאך דעמאלט'ס ח"ו ָאן הייבן צו מיינען אז‪" :‬כ ִֹׁחי‬ ‫וְּ עֹ צֶׁ ם י ִָׁׁדי עָׁ שָׁ ה לִׁ י אֶׁ ת הַּ חַּ יִׁל הַּ זֶׁה"‪ ,‬און ער קען דאך נאך שפעטער אראפ‬ ‫ווארפן פון זיך דעם‪" :‬עֹ ל מַּ לְּ כּות שָׁ מַּ יִׁם" מֵ רֹב ע ֲִׁשירּות‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת האזינו (קפיטל ל"ב פסוק ט"ו)‪ ,‬אז‪" :‬וַּיִׁ ְּשמַּ ן ְּישֻּרּון וַּיִׁ בְּ עָׁ ט"‬ ‫– אז ווען מען זעטיגט זיך ָאן מיט אסאך "גשמיות"‪ ,‬דעמאלט'ס קען מען‬ ‫דאך נאך שפעטער צו קומען אראפ צו ווארפן פון זיך דעם‪" :‬עֹ ל מַּ לְּ כּות‬ ‫שָׁ מַּ יִׁם"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬דאס פאסירט ווען מען האט צו פיל געלט‪ ,‬און‬ ‫ער קען דאך נאך שפעטער פארגעסן ח"ו אז עס איז דא א באשעפער אויף‬ ‫דער וועלט‪.‬‬ ‫און ממילא עס איז דאך בכלל נישט קיין "ברכה" פאר א מענטש ווען ער‬ ‫פארמאגט "אלעס"‪ ,‬און ממילא ווי אזוי קען דעמאלט'ס זיין אז דער‬ ‫אייבערשטער האט געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל" –‬ ‫און ממילא ווי אזוי קען דעמאלט'ס זיין אז דער אייבערשטער האט‬ ‫געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה אז ער וועט האבן "אלעס"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די ווערטער פון‪ :‬וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם‬ ‫"בַּ כֹל" מיינט נישט צו זאגן אז דער אייבערשטער האט געבענטש'ט אברהם‬ ‫אבינו מיט "אלעס" – די ווערטער פון‪ :‬וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם "בַּ כֹל" מיינט‬ ‫נישט צו זאגן אז דער אייבערשטער האט געבענטש'ט אברהם אבינו "אז ער‬ ‫וועט האבן אלעס אויף דער וועלט"‪.‬‬ ‫מג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫נאר די ווארט‪" :‬בַּ כֹל" מיינט צו זאגן‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט ביי יעקב אבינו‪,‬‬ ‫ווייל ביי יעקב אבינו שטייט דאך שוין‪ ,‬אז יעקב אבינו האט דעמאלט'ס‬ ‫געזאגט פאר זיין ברודער עשיו‪ ,‬אז‪ :‬יֶׁש לִׁ י "כֹ ל" – אז איך האב "אלעס"‪,‬‬ ‫אבער איין מינוט ר' יוד‪ ,‬איך פארשטיי נישט וואס דו זאגס'ט מיר דא‪!?..‬‬ ‫יעקב אבינו האט דען געהאט דעמאלט'ס "אלעס אויף דער וועלט"‪!?..‬‬ ‫בכלל נישט‪ ,‬ווייל יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס געהאט גאר אסאך‬ ‫שאף און רינדער‪ ,‬אבער ער האט דען געהאט דעמאלט'ס "אלעס אויף דער‬ ‫וועלט"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬יעקב אבינו האט נישט געהאט‬ ‫דעמאלט'ס "אלעס אויף דער וועלט"‪ ,‬נאר די ווערטער פון‪ :‬יֶׁש לִׁ י "כֹ ל" [ביי‬ ‫יעקב אבינו] מיינט סך הכל צו זאגן‪ ,‬אז יעקב אבינו האט דעמאלט'ס‬ ‫געמיינט צו זאגן מיט דעם פאר זיין ברודער עשיו‪ ,‬אז איך בין "צופרידן"‬ ‫מיט אלעס וואס איך פארמאג‪ ,‬ווייל יעקב אבינו איז דאך שטענדיג געווען‬ ‫א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪ ,‬און האט ער דאך שטענדיג געדאנקט דעם אייבערשטן‬ ‫"מּתַּ חַּ ת יָׁד ֹו הָׁ ְּרחָׁ בָׁ ה‬ ‫אויף דאס וואס ער האט יא זוכה געווען צו באקומען‪ִׁ :‬‬ ‫וְּ הַּ ְּמלֵָאה"‪.‬‬ ‫און ממילא די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל" מיינט צו זאגן‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט‬ ‫דא געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה אז ער זאל שטענדיג קענען זיין‬ ‫א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬דער אייבערשטער האט דא‬ ‫געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה אז וואס דער אייבערשטער וועט‬ ‫איהם נאר געבן‪ ,‬זאל ער שטענדיג זוכה זיין זיך צו פרייען מיט דעם‪.‬‬ ‫מד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא די ברכה פון‪" :‬בַּ ֹכל" מיינט נישט צו זאגן אז אברהם אבינו וועט‬ ‫פארמאגן "אלעס אויף דער וועלט"‪ ,‬ווייל פארמאגן "אלעס אויף דער‬ ‫וועלט" איז דאך בכלל נישט קיין "ברכה"‪ ,‬נאר א "קללה"‪ ,‬נאר די ברכה‬ ‫פון‪" :‬בַּ כֹל" מיינט‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם‬ ‫אבינו מיט די ברכה אז ער זאל שטענדיג קענען זיין א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪.‬‬ ‫און אויף די קשיא וואס מיר האבן פריער געפרעגט אז וואו קומט אריין די‬ ‫פסוק פון‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" וגו' גלייך פאר די שידוך פון יצחק איז‬ ‫די תירוץ‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬א יעדע חתן וואס האלט פאר די חתונה דארף זיך דאך אין‬ ‫אמת'ן וואונטש'ן מיט די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל" – א יעדע חתן פאר די חתונה‬ ‫דארף זיך דאך אין אמת'ן וואונטש'ן צו קענען זוכה זיין צו זיין א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ‬ ‫בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" מיט וואס ער גייט נאר דא באקומען אין די קומענדיגע שטיק צייט‪,‬‬ ‫און א יעדע חתן פאר די חתונה דארף זיך דאך אין אמת'ן וואונטש'ן צו‬ ‫קענען זוכה זיין זיך צו פרייען מיט סיי וואס דער אייבערשטער וועט איהם‬ ‫נאר געבן‪.‬‬ ‫און וויבאלד פאר די חתונה דארף מען דאך האבן גרויסע כוחות צו קענען‬ ‫זיין א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪ ,‬און וויבאלד פאר די חתונה דארף מען דאך האבן‬ ‫גרויסע כוחות צו קענען פארשטיין וואס דאס מיינט אז וואס איך באקום נאר‬ ‫קומט נאר פון דעם אייבערשטן‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער‬ ‫אריין געלייגט די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל" גלייך פאר די שידוך פון יצחק – ממילא‬ ‫וועגן דעם האט דער אייבערשטער אריין געלייגט די ברכה פון זיין א‪:‬‬ ‫" ָֹׁשמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" גלייך פאר די שידוך פון יצחק‪.‬‬ ‫מה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און אברהם אבינו איז דאך שוין איינמאל געווען א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫מיר געפונען דאך שוין טאקע בפירוש אין דער הייליגער תורה הק' אז‬ ‫אברהם אבינו איז געווען א‪ּ" :‬תָׁ ִׁמים"‪ ,‬און ער האט קיינמאל נישט געפרעגט‬ ‫דעם אייבערשטן אז‪" :‬לָׁמָׁ ה" ֹלא נָׁתַּ ּתָׁ ה לִׁ י ז ַָּׁרע – און ער האט קיינמאל נישט‬ ‫געפרעגט דעם אייבערשטן אז "פארוואס" האסטו מיר נישט געגעבן קיין‬ ‫קינדער‪!?..‬‬ ‫נאר ער האט זיך אזוי הויעך אויס געשמועס'ט פארן אייבערשטן‪ ,‬און ער‬ ‫האט דא געזאגט פארן אייבערשטן דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬הֵ ן" לִׁ י ֹלא נָׁתַּ ּתָׁ ה ז ַָּׁרע –‬ ‫אז דו האסט דאך מיר נישט געגעבן קיין קינדער‪ ,‬און ער האט זיך אזוי הויעך‬ ‫אויס געשמועס'ט מיטן אייבערשטן‪ ,‬און ער האט דא געזאגט פארן‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אז פון דעם וואס איך האב נישט קיין קינדער וועט דאך אויס‬ ‫קומען אז‪" :‬וְּ הִׁ נֵה בֶׁ ן בֵ יתִׁ י יוֹרֵ ש אֹ תִׁ י" – פון דעם וואס איך האב נישט קיין‬ ‫קינדער וועט דאך אויס קומען אז "ישמעאל" וועט מיר ירשנ'ען‪ !?..‬אבער‬ ‫אויב ווילסטו אזוי‪ ,‬דעמאלט'ס זאל זיין אזוי‪.‬‬ ‫אבער ער האט חס ושלום קיינמאל נישט געפרעגט דעם אייבערשטן אז‪:‬‬ ‫"לָׁמָׁ ה" ֹלא נָׁתַּ ּתָׁ ה לִׁ י ז ַָּׁרע – אבער ער האט חס ושלום קיינמאל נישט‬ ‫געפרעגט דעם אייבערשטן אז" פארוואס" האסטו מיר נישט געגעבן קיין‬ ‫קינדער‪ !?..‬ווייל מען פרעגט נישט קיין קשיות אויפן אייבערשטן אז‬ ‫"פארוואס" האסטו געטוהן אזוי און אזוי‪ !?..‬אדער "פארוואס" האסטו‬ ‫נישט געטוהן אזוי און אזוי‪!?..‬‬ ‫ווייל א ערליכע יוד פרעגט דאך נישט קיין קשיות אויפן רבונו של עולם‪ ,‬נאר‬ ‫א ערליכע יוד לעבט דאך שטענדיג מיט‪" :‬אֱמּונָׁה פְּ שּוטָׁ ה" אין דעם הייליגן‪:‬‬ ‫מו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"בוֹרֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" אז וואס דער אייבערשטער טוט איז זיכער נאר גוט פאר‬ ‫מיר‪ ,‬און א ערליכע יוד ווייסט דאך שטענדיג בידיעה גמורה אז וואס דער‬ ‫אייבערשטער געבט מיר איז דאך זיכער די בעסטע וואס עס איז נאר שייך‬ ‫פאר מיר צו באקומען‪.‬‬ ‫און א ערליכע יוד רעדט זיך דאך קיינמאל נישט אפ אויפן אייבערשטן‪ ,‬נאר‬ ‫א ערליכע יוד איז שטענדיג‪" :‬מַּ צְּ ִּׁדיק" אֶׁ ת הַּ ִּׁדין‪ ,‬און א ערליכע יוד זאגט‬ ‫דאך שטענדיג אז‪" :‬צַּ ִּׁדיק יהו‪-‬ה בְּ כָׁל ְּּד ָׁרכָׁיו" – און א ערליכע יוד זאגט דאך‬ ‫שטענדיג אז דער אייבערשטער איז דאך זיכער גערעכט מיט אלע זיינע וועגן‬ ‫וואס ער טוט נאר‪ ,‬און דער אייבערשטער איז דאך זיכער גערעכט מיט אלע‬ ‫זיינע זאכן וואס ער טוט נאר פאר מיר‪.‬‬ ‫און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר א ערליכע יוד איז א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" – א ערליכע‬ ‫יוד "פריידט" זיך דאך שטענדיג מיט דאס וואס דער אייבערשטער האט‬ ‫איהם געגעבן‪ ,‬און ערליכע יוד דאנקט דאך שטענדיג דעם אייבערשטן אויף‬ ‫אלע גוטע זאכן וואס ער האט יא זוכה געווען צו באקומען פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬און ער פרעגט נישט ח"ו דעם אייבערשטן אז "פארוואס"‬ ‫האסטו מיר נישט געגעבן דאס‪ !?..‬און "פארוואס" האסטו מיר יא געגעבן‬ ‫דאס‪!?..‬‬ ‫ֹאמרּו הַּ ג ֹויִׁם" – ווייל א גוי פרעגט "פארוואס"‪ ,‬אבער א יודיש‬ ‫ווייל‪" :‬לָׁמָׁ ה י ְּ‬ ‫קינד פרעגט נישט "פארוואס"‪ ,‬נאר א יודיש קינד לעבט שטענדיג מיט‪:‬‬ ‫"אֱמּונָׁה" און‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז אלעס וואס פאסירט‬ ‫נאר צו מיר איז אויס דרוק'לעך נאר‪ַּ " :‬ל ֲהנָָׁאתִׁ י ּולְּ טוֹבָׁ תִׁ י מַּ מָׁ ש מַּ מָׁ ש מַּ מָׁ ש"‪.‬‬ ‫מז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב גייט מיר אמאל עפעס שווער‪ ,‬דעמאלט'ס בעט איך גלייך דעם‬ ‫הייליגן באשעפער אז דער הייליגער באשעפער זאל מיר שוין ווייזן אז דאס‬ ‫איז אלעס בלויז‪" :‬כָׁל כֻּל ֹו חֶׁ סֶׁ ד בְּ רֹב ַּרחֲמָׁ יו ַּוחֲסָׁ ָׁדיו הַּ גְּ דוֹלִׁ ים וְּ הַּ ְּמרֻּ בִׁ ים"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬לָׁמָׁ ה"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫ר' יוד‪ ,‬אויב‪" :‬לָׁמָׁ ה" – אויב האסטו חס ושלום קשיות אויפן אייבערשטן‪,‬‬ ‫און דו האלטס'ט און איין פרעגן "פארוואס" און "פארוואס" און‬ ‫"פארוואס" און "פארוואס"‪ ,‬זאלסטו דעמאלט'ס זעהן צו ארבעטן אויף צו‬ ‫לעבן מיט‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" אז אלעס וואס‬ ‫דער אייבערשטער טוט פאר מיר איז אויס דרוק'לעך נאר‪ַּ " :‬ל ֲהנָָׁאתִׁ י ּולְּ טוֹבָׁ תִׁ י‬ ‫מַּ מָׁ ש מַּ מָׁ ש מַּ מָׁ ש"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬מַּ ה יִׁהְּ יֶׁה" –‬ ‫וואס וועט זיין‪ !?..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב געפונסטו זיך ח"ו אמאל אין א‬ ‫שווערע ביטער'ע מצב‪ ,‬און דו ביזט דעמאלט'ס ארום גענומען מיט כל מיני‬ ‫שווערע פראבלעמען פון אלע זייטן‪ ,‬און עס שרייט דעמאלט'ס ארויס פון‬ ‫דיין הארץ א וויי געשריי אז אוי טאטע אין הימל‪ ..‬זאג מיר שוין‪" :‬מַּ ה יִׁהְּ יֶׁה"‬ ‫– זאג מיר שוין וואס וועט דא זיין‪ !?..‬און זאג מיר שוין‪" :‬מַּ ה יִׁהְּ יֶׁה‬ ‫הַּ סוֹף"‪!?..‬‬ ‫האסטו דעמאלט'ס איין תירוץ וואס קומט דיר דעמאלט'ס בארואיגן‪ ,‬און‬ ‫דאס איז‪ ,‬אונזער הייליגער קרוין וואס רופט זיך‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן"‪ ,‬און עס גייט‬ ‫דעמאלט'ס ארויס א בת קול פון הימל וואס רופט דיר דעמאלט'ס און זאגט‬ ‫דיר דעמאלט'ס‪ ,‬אז שטארק זיך יודעל'ע מיט אביסעל'ע‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם‬ ‫גרויסן הייליגן‪" :‬מֶׁ לְֶׁך טוֹב ּומֵ ִׁטיב"‪ ,‬און ברענג אריין אביסעל'ע‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן"‬ ‫מח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אין דיין פאר ווייטאגט'ע יודישע הערצעל'ע‪ ,‬און לאז זיך נישט פאר כאפן‬ ‫אין דעם טיפעניש פון דעם גרוב וואס רופט זיך‪" :‬יִׁאּוש"‪.‬‬ ‫און דוקא אין דיין הארץ רייסענ'דע ווייטאג וואס שרייט ארויס דעם וויי‬ ‫געשריי פון‪" :‬מַּ ה יִׁהְּ יֶׁה" – און דוקא אין דיין הארץ רייסענ'דע ווייטאג וואס‬ ‫שרייט ארויס דעם וויי געשריי פון "וואס וועט זיין"‪ !?..‬דוקא דארטן‬ ‫זאלסטו אריין ברענגען קליינע טראפע'לעך פון‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם הייליגן‬ ‫באשעפער וואס פאר לאזט דיר נישט קיינמאל‪ ,‬און דוקא פון דיין פאר‬ ‫ווייטאגט'ע מצב זאלסטו ארויס שרייען די ווערטער פון‪" :‬בִׁ ְּטחּו בַּ יהו‪-‬ה ע ֲֵדי‬ ‫עַּ ד כִׁ י בְּ ָׁי‪ּ-‬ה יהו‪-‬ה צּור ע ֹול ִָׁׁמים"‪ ,‬און יא ר' יוד‪ ,‬דו קענסט דאס באווייזן‪.‬‬ ‫ְּסּורים" וואס דו מאכס'ט דא מיט איז דאך נאר א‬ ‫ווייל אלע‪" :‬צָׁ רוֹת" און‪" :‬י ִׁ‬ ‫בלויז'ע "נסיון" פון הימל‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער וויל דאך דיר דא נאר‬ ‫אויס פראבירן מיט דעם צו זעהן אויב דו וועסט ווערן אינגאנצן פארלוירן‬ ‫ווען דו וועסט באקומען אזא און אזא שוועריקייט‪.‬‬ ‫אבער א קלוג'ער יוד‪ ..‬ווערט נישט פארלוירן פון גארנישט‪ ,‬נאר א קלוגע יוד‬ ‫טאנצט אריין אין דעם "נסיון" אריין‪ ,‬און א קלוגע יוד זאגט דעמאלט'ס‬ ‫פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬אז הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬דו האסט‬ ‫דאך מיר געגעבן די און די שוועריקייט‪.‬‬ ‫און יא הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬איך ווייס אז מיין צרה קומט נאר פון‬ ‫"דיר"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם זוך איך טאקע נישט קיין אנדערע מענטשן‬ ‫וואס זאלן מיר העלפן מיט דעם‪ ,‬נאר איך גיי גלייך צו "דיר"‪ ,‬און איך גיס‬ ‫זיך גלייך אויס דאס הארץ פאר "דיר"‪ ,‬און איך זאג שוין גלייך פאר דיר‬ ‫מט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬אז‪ ..‬געב נאר א קוק‪" ,‬דו" האסט דאך‬ ‫מיר געשיקט דעם און דעם צרה‪ ,‬אבער אפילו אזוי לאז איך דיר אבער נאך‬ ‫אלץ נישט אפ הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫און עס איז געווען אפילו צדיקים וואס האבן זיך ָאן גערופן צום אייבערשטן‬ ‫בשעת ווען זיי האבן געהאט אמאל א גרויסע צרה‪ ,‬אז‪ ..‬הייליגער באשעפער‪,‬‬ ‫עס איז דיר נישט געלונגען‪ ,‬ווייל דו האסט דאך מיר געגעבן אזא און אזא‬ ‫צרה‪ ,‬און דו האסט דאך געמיינט מיט דעם [כביכול]‪ ,‬אז אפשר ווען איך‬ ‫וועל האבן אזא גרויסע צרה‪ ,‬וועל איך דיר שוין דעמאלט'ס געבן א ווארף‬ ‫אוועק און איך וועל שוין דעמאלט'ס ָאן הייבן צו טוהן דאס וואס דער גוי‬ ‫טוט ווען ער ווערט אין כעס‪ ,‬אבער‪ ..‬עס איז דיר נישט געלונגען הייליגער‬ ‫גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬ווייל איך האב ווייטער‪" :‬אֱמּונָׁה" אין דעם‬ ‫הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" וואס איז‪" :‬בוֹרֵ א ּומַּ נְּהִׁ יג" די גאנצע בריאה‬ ‫מתחילה ועד סוף‪.‬‬ ‫און ווען דער אייבערשטער זעהט אז דער יוד בלייבט סיי ווי סיי מיט זיין‬ ‫הייליגע‪" :‬אֱמּונָׁה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים"‪ ,‬רופט ער זיך‬ ‫דעמאלט'ס [כביכול] ָאן‪ ,‬אז‪" :‬נִׁצְּ חּונִׁי בָׁ נַּי" – אז מיין קינד האט מיר מנצח‬ ‫געווען‪ ,‬און דער אייבערשטער נעמט דעמאלט'ס אינגאנצן אוועק די גאנצע‬ ‫שוועריקייט פון דעם יוד וואס לעבט מיט‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן"‪.‬‬ ‫ווייל דער יוד איז דאך שוין סיי ווי סיי ביי געשטאנען די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫נסיון פון בלייבן מיט א ריינע‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן" טראץ דעם וואס מען גייט אריבער‬ ‫גאר גאר א שווערע צרה‪.‬‬ ‫נ‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און אברהם אבינו האט דאך טאקע נישט געפרעגט דעם אייבערשטן‬ ‫"פארוואס" ער האט נישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪ ,‬נאר ער איז געווען‬ ‫א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪ ,‬און ער האט זיך טאקע באמת "געפריידט" מיט די אלע‬ ‫גוטע זאכן וואס ער האט יא זוכה געווען צו באקומען פון דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫און וויבאלד אברהם אבינו איז דאך טאקע געווען א אמת'ע‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ‬ ‫בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט איהם טאקע דער אייבערשטער‬ ‫געבענטש'ט אזא סארט ברכה וואס זאל זיך ציען ווייטער אויף "יצחק"‬ ‫אויך‪ ,‬און שפעטער אויף "יעקב"‪ ,‬און שפעטער אויף די קומענדיגע דורות‬ ‫וואס וועלן ארויס קומען פון יעקב אבינו‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ..‬עד היום הזה‪,‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געבענטש'ט אברהם אבינו אז אלע‬ ‫זיינע קינדער און אייניקל'עך זאלן שטענדיג קענען האבן די סייעתא דשמיא‬ ‫צו קענען שטענדיג זיין א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪.‬‬ ‫און ווי אזוי וועלן מיר אלע בעזרת השם יתברך קענען זוכה זיין צו האבן די‪:‬‬ ‫"סִׁ יַּעְּ ּתָׁ א ִּׁד ְּשמַּ יָׁא" צו קענען זיין שטענדיג א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬דורך די לאנגע המשכה פון די "ברכה"‬ ‫וואס דער אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו אז‪ :‬וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך‬ ‫אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם "בַּ כֹל" – דורך די לאנגע המשכה פון די "ברכה" וואס דער‬ ‫אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו אז אלע זיינע קינדער‬ ‫וועלן נאך גיין זיין שיינע אויס געטרעטענ'ע וועג פון זיין א‪ָֹׁ " :‬שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"‬ ‫אין א יעדע צייט‪.‬‬ ‫און עס איז דאך טאקע אויך כדאי ָאן צו מערקן דא‪ ,‬אז עס שטייט נישט אין‬ ‫די משנה אין אבות דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬אֵ יזֶׁהּו עָׁ ִׁשיר" – אז ווער איז א‬ ‫נא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫רייכער‪ !?..‬דער וואס איז א‪" :‬הַּ ִׁמסְּ ּתַּ פֵ ק" בְּ חֶׁ לְּ ק ֹו – דער וואס איז "צופרידן"‬ ‫מיט זיין חלק וואס דער אייבערשטער האט איהם געגעבן‪ ,‬נאר עס שטייט‬ ‫אין די משנה אין אבות דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬אֵ יזֶׁהּו עָׁ ִׁשיר" – אז ווער איז א‬ ‫רייכער‪ !?..‬דער וואס איז א‪" :‬הַּ שָׁ מֵ חַּ " בְּ חֶׁ לְּ ק ֹו – דער וואס "פריידט" זיך‬ ‫מיט זיין חלק וואס דער אייבערשטער האט איהם געגעבן‪ ,‬ווייל א יודיש‬ ‫קינד דארף זיך דאך טאקע באמת "פרייען" מיט דאס וואס דער‬ ‫אייבערשטער האט איהם געגעבן‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז עס ליגט דאך בעצם באהאלטן גאר גאר גרויסע‬ ‫סודות אין דעם הייליגן פסוק פון‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" וגו'‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין‬ ‫חז"ל (זוהר הקדוש בראשית דף‪ :‬נ"ה ע"א)‪ ,‬אז ביז א מענטש האט נישט‬ ‫חתונה‪ ,‬ווערט ער דעמאלט'ס ָאן גערופן א‪" :‬פְּ לַּג גּוף" – ווערט ער‬ ‫דעמאלט'ס ָאן גערופן א "א האלבע גוף"‪.‬‬ ‫ווייל בשעת ווען דער אייבערשטער שיקט אראפ א‪" :‬נְּשָׁ מָׁ ה" אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬צו טייל'ט ער דאס דעמאלט'ס אין "צוויי" מענטשן‪ ,‬ווייל א האלבע‪:‬‬ ‫"נְּשָׁ מָׁ ה" לייגט ער דעמאלט'ס אריין אין א "מאן"‪ ,‬און א האלבע‪" :‬נְּשָׁ מָׁ ה"‬ ‫לייגט ער דעמאלט'ס אריין אין א "פרוי"‪.‬‬ ‫און ווען עס קומט די ריכטיגע מינוט‪ ,‬טרעפן זיך דעמאלט'ס צוזאם די‬ ‫"מאן" מיט די "פרוי"‪ ,‬און זיי האבן חתונה‪ ,‬און ערשט דעמאלט'ס באקומט‬ ‫די‪" :‬נְּשָׁ מָׁ ה" איר ריכטיג'ן "שלימות" און זי ווערט דעמאלט'ס צוריק איינס‬ ‫אזוי ווי זי איז געווען פאר ווען זי איז אראפ געקומען אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫נב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת בראשית‬ ‫(קפיטל ב' פסוק כ"ד)‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר‬ ‫אלע יודישע קינדער לדורות עולם‪ ,‬אז‪ :‬עַּ ל כֵן ַּי ֲעזָׁב אִׁ יש אֶׁ ת ָאבִׁ יו וְּ אֶׁ ת אִׁ מ ֹו‬ ‫וְּ ָׁדבַּ ק בְּ אִׁ ְּשּת ֹו "וְּ הָׁ יּו לְּ בָׁ שָׁ ר אֶׁ חָׁ ד"‪ ,‬ווייל איינמאל די מאן מיט די פרוי האבן‬ ‫חתונה און זיי זענען זוכה צו געבוירן א קינד‪ ,‬ווערן זיי דאך דעמאלט'ס‬ ‫צוריק אזוי ווי איין מענטש‪.‬‬ ‫און ביי "יצחק אבינו" איז דאך אויך געווען די זעלבע זאך‪ ,‬ווייל ווי לאנג‬ ‫"יצחק אבינו" האט נישט חתונה געהאט מיט "רבקה אמינו"‪ ,‬איז ער דאך‬ ‫נאך געווען דעמאלט'ס א‪" :‬פְּ לַּג גּוף" – איז ער דאך נאך געווען דעמאלט'ס‬ ‫א "האלבע גוף"‪.‬‬ ‫און די אנדערע חלק פון זיין‪ְּ " :‬נשָׁ מָׁ ה" איז דאך נאך אפילו נישט געבוירן‬ ‫געווארן ביז ווען יצחק אבינו איז ערשט געווארן זיבן און דרייסיג יאר אלט‪,‬‬ ‫און נאר ווען יצחק אבינו איז ערשט געווארן זיבן און דרייסיג יאר אלט‪ ,‬איז‬ ‫ערשט רבקה אמינו געבוירן געווארן‪.‬‬ ‫און ווען עס איז שוין ָאן געקומען די ריכטיגע מינוט אז יצחק אבינו זאל‬ ‫שוין א חתן ווערן‪ ,‬האט דעמאלט'ס דער אייבערשטער כאילו געגעבן א‬ ‫"נייע קינד" פאר אברהם אבינו‪ ,‬ווייל ביז יעצט איז דאך נאך יצחק געווען‬ ‫א‪" :‬פְּ לַּג גּוף" – ווייל ביז יעצט איז דאך נאך יצחק געווען א "האלבע גוף"‪.‬‬ ‫און ביז "יצחק אבינו" האט נישט חתונה געהאט מיט "רבקה אמינו" איז‬ ‫דאך נאך אפילו נאך נישט נתקיים געווארן אינגאצן די ברכה פון דעם‬ ‫אייבערשטן וואס ער האט צו געזאגט פאר שרה אמינו אז שרה אמינו וועט‬ ‫נג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫האבן א "זוהן"‪ ,‬ווייל יצחק איז דאך נאך געווען ביז די חתונה א‪" :‬פְּ לַּג גּוף"‬ ‫– ווייל יצחק איז דאך נאך געווען ביז די חתונה א "האלבע גוף"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם איז דאך נאך נישט נתקיים געווארן אינגאנצן די צו‬ ‫זאג פון דעם אייבערשטן וואס דער אייבערשטער האט צו געזאגט פאר שרה‬ ‫אמינו אז זי וועט האבן א "זוהן"‪ ,‬ווייל יצחק איז דאך נאך געווען דא א‪:‬‬ ‫"פְּ לַּג גּוף" – ווייל יצחק איז דאך נאך געווען דא א "האלבע מענטש"‪.‬‬ ‫אבער איינמאל עס איז שוין ָאן געקומען די ריכטיגע צייט אז יצחק אבינו‬ ‫זאל חתונה האבן‪ ,‬דעמאלט'ס איז‪" :‬וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם" – האט‬ ‫דעמאלט'ס דער אייבערשטער געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה פון‪:‬‬ ‫"בַּ כֹל"‪ ,‬און וואס איז די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל"‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל" איז דאך א "זוהן"‪,‬‬ ‫אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע דא בפירוש‪ ,‬אז די ווארט‪:‬‬ ‫"בַּ כֹל" – איז דאך טאקע גימטריא‪" :‬בֵ ן" – א "זוהן"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪,‬‬ ‫דאס איז דאך טאקע געווען די ברכה פון‪" :‬וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם" – דאס‬ ‫איז דאך טאקע געווען די ברכה וואס דער אייבערשטער האט דא‬ ‫געבענטש'ט אברהם אבינו‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז‪" :‬בַּ כֹל" – אז ער וועט יעצט‬ ‫געבענטש'ט ווערן מיט א "נייע זוהן"‪.‬‬ ‫אבער דאס מאל וועט שוין זיין זוהן זיין א אמת'ע ריכטיגע זוהן – אבער‬ ‫דאס מאל וועט שוין זיין זוהן זיין א "גאנצע" זוהן‪ ,‬און נישט קיין‪" :‬פְּ לַּג‬ ‫גּוף" אזוי ווי פריער‪ ,‬ווייל "יצחק אבינו" גייט דאך שוין דא יעצט ווערן א‬ ‫גאנצע מענטש דורך דעם וואס ער וועט חתונה האבן מיט "רבקה אמינו"‪.‬‬ ‫נד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין חז"ל (סוטה דף‪ :‬ב' ע"א)‪,‬‬ ‫"ַארבָׁ עִׁ ים יוֹם קֹ ֶׁדם יְּצִׁ ַּירת הַּ וְּ לַּד" – אז פערציג טעג פאר ווען א קינד‬ ‫אז‪ְּ :‬‬ ‫ווערט באשאפן בכלל‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬בַּ ת קוֹל יוֹצֵ את וְּ אוֹמֶׁ ֶׁרת בַּ ת פְּ ל ֹונִׁי‬ ‫לִׁ פְּ ל ֹונִׁי" – גייט דעמאלט'ס ארויס א בת קול פון הימל‪ ,‬און די בת קול רופט‬ ‫דעמאלט'ס אויס הויעך‪ ,‬אז דער און דער מענטש וואס גייט שפעטער אראפ‬ ‫קומען אויף דער וועלט‪ ,‬וועט חתונה האבן מיט דער און דער מענטש‪.‬‬ ‫[און עס איז דאך טאקע אויך כדאי ָאן צו מערקן דא‪ ,‬אז עס שטייט דא אין‬ ‫חז"ל דעם לשון‪ ,‬אז עס גייט ארויס א בת קול פון הימל פערציג טעג‪ :‬קֹ ֶׁדם‬ ‫"יְּצִׁ ַּירת" הַּ וְּ לַּד – אז עס גייט ארויס א בת קול פון הימל פערציג טעג פאר‬ ‫ווען דאס קינד ווערט בכלל "נוצר"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך נישט צו זאגן אז עס גייט ארויס א בת קול פון הימל‬ ‫פערציג טעג פאר דאס קינד ווערט "געבוירן"‪ ,‬נאר דאס מיינט צו זאגן אז עס‬ ‫גייט ארויס א בת קול פון הימל פערציג טעג פאר די "יצירה" פון דעם קינד‪,‬‬ ‫און פשטות איז דאך נישט דא קיין חילוק אין טייטש צווישן‪ :‬אַּ ּתָׁ ה‬ ‫"בְּ ָׁראתָׁ ּה" מיט‪ :‬אַּ ּתָׁ ה "יְּצַּ ְּרּתָׁ ּה"‪ ,‬ווייל ביידע מיינען דאך בעצם אז "דו האסט‬ ‫איר באשאפן"‪.‬‬ ‫אבער על פי קבלה איז דאך אין אמת'ן יא דא א חילוק צווישן‪ :‬אַּ ּתָׁ ה‬ ‫"בְּ ָׁראתָׁ ּה" מיט‪ :‬אַּ ּתָׁ ה "יְּצַּ ְּרּתָׁ ּה"‪ ,‬און די חילוק קלאפט אויס‪ ,‬לגבי דעם ענין‬ ‫פון די פיר עולמות וואס א יעדע יודישע‪" :‬נְּשָׁ מָׁ ה" איז מקושר אהין‪.‬‬ ‫אבער עס איז דא אנדערע מפרשים וואס ווילן זאגן‪ ,‬אז עס איז יא דא א‬ ‫פשוט'ע נפקא מינה צווישן‪ :‬אַּ ּתָׁ ה "בְּ ָׁראתָׁ ּה" מיט‪ :‬אַּ ּתָׁ ה "יְּצַּ ְּרּתָׁ ּה"‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫נה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אַּ ּתָׁ ה "בְּ ָׁראתָׁ ּה" מיינט דאך צו זאגן‪ ,‬אז דו האסט איר פשוט "באשאפן"‪ ,‬און‪:‬‬ ‫אַּ ּתָׁ ה "יְּצַּ ְּרּתָׁ ּה" מיינט דאך צו זאגן‪ ,‬אז דו האסט איר געגעבן א "צורה" מיט‬ ‫ֱֹלקים"]‪.‬‬ ‫א‪" :‬צֶׁ לֶׁם א ִׁ‬ ‫און ביידע נשמות [וואס זענען דאך בעצם איינס] ווערן טאקע לכתחילה‬ ‫אראפ געשיקט צוזאמען‪ ,‬און ווען עס קומט ָאן די ריכטיגע מינוט‪ ,‬טרעפן זיי‬ ‫זיך דעמאלט'ס צוזאמען‪ ,‬און זיי האבן דעמאלט'ס חתונה‪.‬‬ ‫און ממילא‪" :‬וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם" – און ממילא דאס איז טאקע געווען‬ ‫די ברכה וואס דער אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו‪ ,‬אז‬ ‫וואס‪ !?..‬אז‪" :‬בַּ כֹל" – אז ער וועט יעצט נאך אמאל זוכה זיין צו א‪" :‬בֵ ן" –‬ ‫אז ער וועט יעצט נאך אמאל זוכה זיין צו א ניי געבוירן קינד‪ ,‬ווייל יצחק‬ ‫אבינו וועט דאך שוין יעצט א "חתן" ווערן בשעה טובה ומוצלחת‪ ,‬און א‬ ‫"חתן" איז דאך‪" :‬כְּ קָׁ טָׁ ן שֶׁ נ ֹולַּד ָׁד ִׁמי" כידוע‪ ,‬איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪,‬‬ ‫אז פארוואס טאקע ווערט א חתן‪" :‬כְּ קָׁ טָׁ ן שֶׁ נ ֹולַּד ָׁד ִׁמי"‪!?..‬‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז דאך שוין זייער פשוט‪ ,‬ווייל די תירוץ אויף‬ ‫דעם איז דאך‪ ,‬אז די סיבה פארוואס א חתן ווערט‪" :‬כְּ קָׁ טָׁ ן שֶׁ נ ֹולַּד" איז‪ ,‬ווייל‬ ‫ווען א חתן האט חתונה מיט זיין ריכטיג'ן בת זוג‪ ,‬קומט דאך דעמאלט'ס‬ ‫אויס‪ ,‬אז עס שאפט זיך דאך דא יעצט א "נייע מענטש"‪ ,‬ווייל דורך דעם‬ ‫וואס די חתן און כלה האבן חתונה‪ ,‬שאפט זיך דאך דורך דעם א נייע‪:‬‬ ‫"נְּשָׁ מָׁ ה" – שאפט זיך דאך דורך דעם א נייע גאנצע‪" :‬נְּשָׁ מָׁ ה"‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם ווערן זיי דעמאלט'ס ביידע גערעכנט‪" :‬כִׁ ְּקטַּ נִׁים שֶׁ נוֹלְּ דּו"‪.‬‬ ‫נו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ווי נאר אברהם אבינו האט געהערט אז דער אייבערשטער בענטש'ט‬ ‫איהם דא מיט די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל" – און ווי נאר אברהם אבינו האט‬ ‫געהערט אז דער אייבערשטער בענטש'ט איהם דא מיט די ברכה אז ער וועט‬ ‫יעצט נאך אמאל זוכה זיין צו א‪" :‬בֵ ן" – אז ער וועט יעצט נאך אמאל זוכה‬ ‫זיין צו א ניי געבוירן קינד‪ ,‬האט ער שוין דא גלייך פארשטאנען וואס דער‬ ‫אייבערשטער וויל איהם דא מרמז זיין‪ ,‬ער האט שוין דא גלייך פארשטאנען‬ ‫אז דער אייבערשטער וויל איהם דא מרמז זיין אז עס איז שוין געקומען די‬ ‫צייט אז יצחק זאל א "חתן" ווערן‪.‬‬ ‫[און פארשטייט זיך‪ ..‬אז עס איז דאך נאך דא נאך פארשידענ'ע‬ ‫באהאלטענ'ע סודות וואס ליגט באהאלטן אין דעם ווארט‪" :‬בַּ כֹל" וואס‬ ‫האט מרמז געווען פאר אברהם אבינו אז ער דארף שוין ָאן הייבן צו טוהן‬ ‫"השתדלות" פון זיין זייט אז יצחק זאל א "חתן" ווערן‪ ,‬אבער מיר וועלן‬ ‫נישט יעצט אלעס ארויף ברענגען דא אויפן טיש]‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬ווען אברהם אבינו האט געהערט אז דער אייבערשטער‬ ‫גייט איהם דא בענטשן מיט א נייע זוהן‪ ,‬דעמאלט'ס האט ער שוין גלייך‬ ‫פארשטאנען וואס דער אייבערשטער וויל איהם דא מרמז זיין מיט דעם‪ ,‬און‬ ‫ער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו טוהן "השתדלות" אז יצחק‬ ‫זאל א "חתן" ווערן‪ ,‬און ער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך געטוהן די פעולה‬ ‫פון‪ַּ " :‬ויֹאמֶׁ ר ַאבְּ ָׁרהָׁ ם אֶׁ ל עַּ בְּ ּד ֹו זְּ קַּ ן בֵ ית ֹו הַּ מֹ שֵ ל בְּ כָׁל אֲשֶׁ ר ל ֹו ִׁשים נָׁא י ְָּׁדָך‬ ‫ּתַּ חַּ ת יְּרֵ כִׁ י" – און אברהם אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר‬ ‫זיין קנעכט אליעזר אז ער זאל איהם שווער'ן אז ער וועט נישט נעמען א‬ ‫נז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"מבְּ נוֹת הַּ כְּ ַּנ ֲענִׁי אֲשֶׁ ר ָאנֹ כִׁ י יוֹשֵ ב בְּ ִׁק ְּרבוֹ"‪ ,‬נאר ער וועט גיין‪" :‬אֶׁ ל א ֲַּרם‬ ‫פרוי‪ִׁ :‬‬ ‫ַּנה ֲַּריִׁם אֶׁ ל עִׁ יר נָׁחוֹר" כדי צו טרעפן א "כלה" פאר יצחק‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די פסוק פון‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א‬ ‫בַּ י ִָׁׁמים" וגו' קומט שוין איינמאל אריין פאר די שידוך פון יצחק‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫איז דאך געווען די זאך וואס האט מרמז געווען אברהם אבינו אז ער מוז‬ ‫שוין גיין אויף זוכן א "שידוך" פאר זיין זוהן יצחק‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬בַּ כֹל" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬יהו‪-‬ה יהו‪-‬ה" –‬ ‫צוויי מאל דעם שם הוי‪-‬ה‪ ,‬און דאס גייט דאך אוודאי ארויף אויף דעם איין‬ ‫איינציג'ן מאל‪" :‬יהו‪-‬ה יהו‪-‬ה" וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה‬ ‫"שֹלש עֶׁ ְּשרֵ ה ִׁמּדוֹתֶׁ יָך שֶׁ ל ַּרח ֲִׁמים‬ ‫הק'‪ ,‬און דאס איז דאך אוודאי די הייליגע‪ְּ :‬‬ ‫הַּ כְּ תּובִׁ ים בְּ תו ָֹׁרתֶׁ ָך כְּ מ ֹו שֶׁ ֶׁנאֱמַּ ר"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש‬ ‫אין פסוק אין פרשת כי תשא (קפיטל ל"ד פסוק ו')‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫איז דאך‪" :‬יהו‪-‬ה יהו‪-‬ה אֵ ‪-‬ל ַּרחּום וְּ חַּ נּון" וגו'‪ ,‬און די פסוק זאגט דאך אונז‬ ‫"רב חֶׁ סֶׁ ד‬ ‫שוין טאקע דארטן בפירוש‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דאך א‪ַּ :‬‬ ‫ֶׁואֱמֶׁ ת" פאר די אלע וואס פירן זיך אויף מיט די הייליגע מדה פון‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד"‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז אברהם אבינו האט‬ ‫דאך שוין געהאלטן דא נאך אזעלכע שווערע נסיונות פון די "עקידה" און‬ ‫"מיתת שרה" [לויט כמה שיטות‪ ,‬אזוי ווי מיר האבן דאך שוין ערקלערט אין‬ ‫פרשת לך לך מער באריכות]‪ ,‬און אברהם אבינו האט דאך שוין געהאלטן דא‬ ‫נאך כמה וכמה שווערע נסיונות וואס דער אייבערשטער האט איהם דא אויס‬ ‫פראבירט‪.‬‬ ‫נח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און וויבאלד אברהם אבינו איז געבליבן מיט זיין ריינע‪" :‬אֱמּונָׁה" אין דעם‬ ‫הייליגן באשעפער אז די אלע נסיונות וואס ער איז אריבער געגאנגען זענען‬ ‫טאקע בלויז געווען‪" :‬אַּ ְך וְּ ַּרק ַּל ֲהנָָׁאת ֹו ּולְּ טוֹבָׁ תוֹ"‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט‬ ‫איהם דער אייבערשטער דא געזאגט‪ ,‬אז דו זעהס'ט‪ַ" :‬אבְּ ָׁרהָׁ ם עַּ בְּ ִּׁדי"‪!?..‬‬ ‫איך בענטש דיר דא יעצט מיט די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל" – איך בענטש דיר דא‬ ‫יעצט מיט די ברכה אז עס וועט דיר שטענדיג באגלייטן מיין הייליגע מדה‬ ‫פון‪" :‬יהו‪-‬ה יהו‪-‬ה אֵ ‪-‬ל ַּרחּום וְּ חַּ נּון אֶׁ ֶׁרְך אַּ פַּ יִׁם וְּ ַּרב חֶׁ סֶׁ ד ֶׁואֱמֶׁ ת"‪ ,‬און איך‬ ‫וועל שטענדיג גיין מיט דיר און מיט דיינע אייניקל'עך עד סוף כל הדורות‪:‬‬ ‫בְּ ִׁמ ַּּדת "הַּ חֶׁ סֶׁ ד" ּובְּ ִׁמ ַּּדת "הָׁ ַּרח ֲִׁמים"‪.‬‬ ‫און‪ּ" :‬ובְּ טּובְּ ָך הַּ גָׁדוֹל יָׁשּוב חֲרוֹן אַּ פְּ ָך" – און איך וועל טאקע אויך שטענדיג‬ ‫גיין מיט דיר און מיט דיינע אייניקל'עך עד סוף כל הדורות מיט מיין הייליגע‬ ‫מדה פון‪" :‬אֶׁ ֶׁרְך אַּ פַּ יִׁם"‪ ,‬און איך וועל פאר לענגער'ן מיין צארן אויף זיי‪ ,‬און‬ ‫איך וועל זיי נישט שטראפן אזוי שנעל אפילו אויב עס וועט ח"ו זיין אויף‬ ‫זיי גאר גאר א גרויסע‪" :‬חֲרוֹן ַאף"‪ ,‬איי‪ ..‬פארוואס‪!?..‬‬ ‫"מ ַּּדת הָׁ ַּרח ֲִׁמים"‬ ‫"מ ַּּדת הַּ חֶׁ סֶׁ ד" און דיין‪ִׁ :‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל דיין‪ִׁ :‬‬ ‫קען מען דאך נישט אפ שאצן אברהם מיין קנעכט‪ ,‬ווייל דו האסט זיך דאך‬ ‫אזוי שיין אפ געגעבן מיט די אלע געסט וואס זענען געקומען ביי דיר אין‬ ‫געצעלט אזוי פיל יארן‪ ,‬און דו האסט דאך זיי נאך אפילו מקרב געווען‪:‬‬ ‫"ּתַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה"‪ ,‬און דו האסט דאך זיי נאך אפילו געמאכט פאר‬ ‫ּומצְּ וֹת"‪.‬‬ ‫ערליכע יודן‪" :‬שו ְֹּמרֵ י ּתו ָֹׁרה ִׁ‬ ‫נט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"שכ ְָּׁרָך‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאג איך דיר צו אברהם מיין קנעכט‪ ,‬אז‪ְּ :‬‬ ‫הַּ ְּרבֵ ה ְּמאֹ ד"‪ ,‬און איך וועל דיר שטענדיג באשיצן צוזאמען מיט אלע דיינע‬ ‫קינדער און אייניקל'עך‪" :‬כְּ נֶׁשֶׁ ר יָׁעִׁ יר ִׁקנ ֹו עַּ ל ג ֹו ָׁזלָׁיו י ְַּּרחֵ ף"‪ ,‬און‪" :‬נֵצַּ ח‬ ‫י ְִּׁש ָׁראֵ ל ֹלא יְּשַּ קֵ ר"‪ ,‬און די גרעסטע שונאי ישראל וועלן קיינמאל נישט‬ ‫מצליח זיין אויס צו מעקן דיינע קינדער‪ ,‬זאל דער שונא ישראל הייסן‪:‬‬ ‫"לָׁבָׁ ן"‪ ,‬אדער‪" :‬עֲמָׁ לֵק"‪ ,‬אדער‪" :‬הָׁ מָׁ ן הָׁ ָׁרשָׁ ע"‪ ,‬אדער א אנדערע שונא‬ ‫ישראל‪ ,‬עס איז נישט קיין שום נפקא מינה ווי אזוי ער זאל נאר הייסן‪.‬‬ ‫ווייל‪" :‬שֶׁ בְּ כָׁל ּדוֹר וָׁדוֹר עו ְֹּמ ִׁדים עָׁ לֵינּו לְּ כַּלוֹתֵ נּו" – ווייל אין א יעדע דור‬ ‫וועט טאקע שטענדיג אויף שטיין א אנדערע שונא ישראל וואס וועט מיינען‬ ‫אז ער וועט שוין מצליח זיין צו מאכן א סוף צו דעם יודיש'ן פאלק‪ ,‬אבער‬ ‫אלעמאל וועט זיך דאס אויס לאזן מיט דעם זעלב'ן סוף אז‪" :‬וְּ הַּ קָׁ דוֹש בָׁ רּוְך‬ ‫הּוא מַּ צִׁ ילֵנּו ִׁמי ָָׁׁדם"‪ ,‬און דער אייבערשטער וועט מיט זיינע גרויסע‪:‬‬ ‫"חֲסָׁ ִׁדים" שטענדיג באשיצן אלע אייניקל'עך פון אברהם אבינו‪" :‬הַּ נ ְִּׁק ָׁרא‬ ‫אִׁ יש הַּ חֶׁ סֶׁ ד"‪.‬‬ ‫ווייל אויב דו האסט באשיצט אויף מיינע באשעפעניש'ן‪ ,‬דעמאלט'ס וועל‬ ‫"מ ָּׁדה כְּ ֶׁנגֶׁד ִׁמ ָּׁדה" און‪ָ" :‬אנֹ כִׁ י מָׁ גֵן לְָׁך" – און איך‬ ‫איך דיר צוריק באצאלן‪ִׁ :‬‬ ‫וועל דיר אויך באשיצן פון אלעם בייזען און פון אלעם שלעכט'ן‪.‬‬ ‫און ממילא‪ַ" :‬אל ּתִׁ ָׁירא" – און ממילא האב נישט מורא אברהם מיין קנעכט‬ ‫פון קיינעם‪ ,‬ווייל מיינע גרויסע‪" :‬חֲסָׁ ִׁדים וְּ ַּרח ֲִׁמים" וועלן דאך דיר שטענדיג‬ ‫באשיצן עד סוף כל הדורות‪ ,‬און עס וועט מקיום ווערן ביי דיר דעם פסוק‬ ‫פון‪ַּ " :‬ועֲשֵ ה חֶׁ סֶׁ ד עִׁ ם ֲא ֹדנִׁי ַאבְּ ָׁרהָׁ ם"‪ ,‬און איך וועל דיר שטענדיג ארויס ווייזן‬ ‫ס‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"מ ַּּדת הַּ חֶׁ סֶׁ ד"‬ ‫מיין הייליגע נאמען‪" :‬יהו‪-‬ה" וואס איז דאך רומז אויף‪ִׁ :‬‬ ‫כידוע‪.‬‬ ‫און אויף דעם חלק וואס מיר האבן פריער געפרעגט אז פארוואס שטייט דא‬ ‫אין פסוק די ווערטער‪" :‬בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים"‪ ,‬עס שטייט דאך שוין‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן"‪..‬‬ ‫איז די תירוץ‪ ,‬ווייל די פסוק האט אונז דא געוואלט מגלה זיין‪ ,‬אז מיר זאלן‬ ‫וויסן‪ ,‬אז אברהם אבינו איז געווען‪" :‬בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים"‪ ,‬און די "טעג" פון אברהם‬ ‫אבינו [און די "יארן" פון אברהם אבינו] זענען געווען ָאן געפילט מיט‪:‬‬ ‫"כְּ בוֹד שָׁ מַּ יִׁם"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך געווען די גאנצע ציל פון "אברהם‬ ‫אבינו"‪ ,‬אז עס זאל נתקדש ווערן‪" :‬שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם בָׁ ע ֹולָׁם"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬בָׁ א" איז דאך די זעלבע אותיות ווי די ווארט‪ָ" :‬אב"‪ ,‬ווייל די‬ ‫פסוק וויל דאך אונז דא זאגן‪ ,‬אז דער הייליגער‪ָ" :‬אב" הָׁ ַּרחֲמָׁ ן איז געווען די‬ ‫איינציגסט'ע זאך וואס עס האט זיך געפונען‪" :‬בַּ י ִָׁׁמים" – אין די "טעג" פון‬ ‫אברהם אבינו‪[ ,‬און אין די "יארן" פון אברהם אבינו]‪ ,‬ווייל די גאנצע ציל‬ ‫פון אברהם אבינו אויף דער וועלט איז דאך נאר געווען איין זאך‪ ,‬און דאס‬ ‫איז‪ ,‬צו פאר שאפן א‪" :‬נַּחַּ ת רּוחַּ " פאר זיין הייליגן טאטן אין הימל‪ ,‬און‬ ‫"שמ ֹו הַּ גָׁדוֹל בָׁ ע ֹולָׁם"‪.‬‬ ‫מקדש זיין‪ְּ :‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז נו‪ ..‬דו ביזט גערעכט טאקע אז אברהם‬ ‫אבינו איז טאקע געווען א מורא'דיגע יוד‪ ,‬ווייל ער האט זיך דאך ממש אריין‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה"‪ ,‬נו שוין‪ ,‬איך‬ ‫געווארפן אין א הייסע קאלעך אויווען‪ :‬עַּ ל ִׁ‬ ‫פארשטיי‪ ,‬איך הער וואס דו זאגס'ט מיר דא‪ ,‬אבער "איך" בין דאך אבער‬ ‫אזוי ווייט פון די מדריגה פון "אברהם אבינו"‪ ,‬און איך בין דאך יעצט‬ ‫ווייטער געבליבן די זעלבע מענטש‪ ,‬און ממילא וואס ווילסטו פון מיר‪!?..‬‬ ‫סא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫דו מיינס'ט טאקע אז איך קען אויך גורם זיין‪" :‬בִׁ זְּ מַּ ן הַּ זֶׁה" אזא גרויסע‪:‬‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה" אזוי ווי אברהם אבינו האט גורם געווען‪" :‬בַּ י ִָׁׁמים הָׁ הֵ ם"‪!?..‬‬ ‫ִׁ‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז יא ר' יוד‪ ,‬דו קענסט אויך גורם זיין גאר‬ ‫"קידּוש שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם" היינטיגע צייטן אויך‪ ,‬ווייל עס שטייט‬ ‫גאר א גרויסע‪ִׁ :‬‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה" וואס א יודיש‬ ‫דאך שוין בפירוש אין חז"ל‪ ,‬אז די גרעסטע‪ִׁ :‬‬ ‫קינד קען מאכן היינטיגע צייטן איז‪ ,‬ווען א יודיש קינד קומט אריין אין בית‬ ‫המדרש‪ ,‬און ער ענטפערט הויעך אויפן קול‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט‬ ‫גרויס כוונה‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך בעצם גאר גאר א גרויסע "נסיון" פאר א מענטש‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז דאך אסאך מאל שווער פאר א מענטש צו גלייבן אז אזא פשוט'ע גרינגע‬ ‫מצוה ווי ענטפער'ן הויעך‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א בְּ ַּכ ָׁונָׁה" איז גורם אזא‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה" אין אלע‪" :‬ע ֹולָׁמוֹת הָׁ עֶׁ לְּ י ֹונִׁים"‪ ,‬אבער דאס איז דאך‬ ‫גרויסע‪ִׁ :‬‬ ‫די מציאות‪ ,‬וואס קען מען טוהן‪!?..‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪..‬‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬מיר בעטן דיר אז‪" :‬קַּ ֵּדש אֶׁ ת ִׁש ְּמָך עַּ ל מַּ ְּק ִּׁדישֵ י ְּשמֶׁ ָך"‬ ‫– מיר בעטן דיר אז דו זאלסט הייליגן דיין נאמען אויף די אלע מענטשן‬ ‫וואס הייליגן דיין נאמען א יעדן טאג אין שוהל‪ ,‬און‪" :‬וְּ קַּ ֵּדש אֶׁ ת ִׁש ְּמָך‬ ‫בָׁ ע ֹולָׁמֶׁ ָך" – און דו זאלסט שוין הייליגן דיין גרויסן נאמען אויף די גאנצע‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫און אויב מיר הייליגן דעם הייליגן באשעפער'ס נאמען "הויעך" אין בית‬ ‫המדרש‪ ,‬רופן מיר דאך דעמאלט'ס אלע אויס מיט דעם קלאר‪ ,‬אז מיר זענען‬ ‫סב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫זיכער‪ ,‬אז אין דעם זכות וואס מיר ענטפער'ן אלע‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‬ ‫מיט גרויס כוונה וועט דאך זיכער זיין אז‪" :‬וְּ הו ִֹׁשיעֵ נּו בְּ קָׁ רוֹב" – אין דעם‬ ‫זכות וואס מיר ענטפער'ן אלע‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט גרויס כוונה‬ ‫וועט דאך אונז דער אייבערשטער זיכער בקרוב באגיסן מיט אלע גוטע‪:‬‬ ‫"יְּשּועוֹת ְּּורפּואוֹת וְּ כָׁל טּוב סֶׁ לָׁה"‪.‬‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל‪" :‬לְּ מַּ עַּ ן ְּשמֶׁ ָך" – ווייל מיר‬ ‫האבן דאך געהייליג'ט דיין גרויסן נאמען אין בית המדרש מיט גרויס כוונה‪,‬‬ ‫און אויף דעם פירט אונז טאקע אויס די פסוק דא די ווערטער פון‪" :‬בָׁ רּוְך‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה" וואס א מענטש קען‬ ‫הַּ ְּמקַּ ֵּדש ְּשמ ֹו בָׁ ַּרבִׁ ים"‪ ,‬ווייל די גרעסטע‪ִׁ :‬‬ ‫נאר מאכן היינטיגע צייטן א יעדן טאג עטליכע מאל א טאג גרינגערהייט איז‬ ‫דאך‪ ,‬צו ענטפער'ן‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א בְּ ַּכ ָׁונָׁה"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם‬ ‫זָׁקֵ ן בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א" – איז דאך טאקע‬ ‫אויך סופי תיבות‪ָ" :‬אמֵ ן"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער הייליגער תורה הק' וויל אונז‬ ‫דא מגלה זיין מיט דעם‪ ,‬אז מיר זאלן אלע גוט געדענקען‪ ,‬אז‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן‬ ‫בָׁ א" – אז די אלע טעג וואס אברהם אבינו האט געלעבט אויף דער וועלט‬ ‫זענען געווען ָאן געפילט מיט‪ָ" :‬אמֵ ן" – אלע טעג וואס אברהם אבינו האט‬ ‫"קידּוש שֵ ם‬ ‫געלעבט אויף דער וועלט זענען געווען ָאן געפילט מיט‪ִׁ :‬‬ ‫שָׁ מַּ יִׁם"‪ ,‬און אלע טעג וואס אברהם אבינו האט געלעבט אויף דער וועלט‬ ‫זענען געווען ָאן געפילט מיט‪" :‬כְּ בוֹד שָׁ מַּ יִׁם"‪.‬‬ ‫סג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך געווען די איינציגסט'ע זאך וואס עס האט זיך געפונען‪:‬‬ ‫"בַּ י ִָׁׁמים" – און דאס איז דאך געווען די איינציגסט'ע זאך וואס עס האט זיך‬ ‫געפונען אין די טעג פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און די פסוק האט אונז דא געוואלט לאזן וויסן מיט דעם‪ ,‬אז יא ר' יוד‪ ,‬מיר‬ ‫האבן אויך היינטיגע צייטן דעם זעלב'ן געלעגענהייט גורם צו זיין גאר גאר‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה"‪ ,‬ווייל דורך דעם וואס מיר ענטפער'ן אלע הויעך‬ ‫א גרויסע‪ִׁ :‬‬ ‫אויפן קול‪ָ" :‬אמֵ ן" און‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‪ ,‬קענען מיר דאך אויך זוכה‬ ‫"קידּוש שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם" אויף אלע‪" :‬ע ֹולָׁמוֹת‬ ‫זיין צו מאכן גאר גאר א גרויסע‪ִׁ :‬‬ ‫הָׁ עֶׁ לְּ י ֹונִׁים"‪.‬‬ ‫און די כח פון‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" פארמאגט דאך אויך גאר גאר א‬ ‫גרויסן כח כידוע‪ ,‬און דאס קען דאך צוברעכן די שטערקסט'ע גזירות וואס‬ ‫עס איז נאר דא אויף דער וועלט‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט‬ ‫פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין חז"ל‬ ‫(שבת דף‪ :‬קי"ט ע"ב)‪ ,‬אז‪" :‬כָׁל הָׁ ע ֹונֶׁה ָאמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ ּה ַּרבָׁ א בְּ כָׁל כֹח ֹו קו ְֹּרעִׁ ין‬ ‫ל ֹו גְּ זַּר ִּׁדינ ֹו שֶׁ ל ִׁשבְּ עִׁ ים שָׁ נָׁה" – אז א יעדער איינער וואס ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן‬ ‫יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט זיין גאנצן כח‪ ,‬אפילו אויב עס איז נגזר געווארן אויף‬ ‫איהם א‪" :‬גְּ ז ֵָׁרה ִׁמן הַּ שָׁ מַּ יִׁם" אז ער גייט ליידער דארפן ליידן צרות צרורות‬ ‫פאר גאנצע זיבעציג יאר‪ ,‬איז אבער נאך אלץ‪" :‬קו ְֹּרעִׁ ין ל ֹו גְּ זַּר ִּׁדינוֹ" – צו‬ ‫רייסט מען איהם אבער נאך אלץ זיין‪" :‬גְּ זַּר ִּׁדין" וואס עס איז דא אויף איהם‪.‬‬ ‫און ער קען מיט דעם צו רייסן אפילו אזא‪" :‬גְּ זַּר ִּׁדין" וואס איז שוין אפ‬ ‫געזיגל'ט געווארן אז עס זאל קומען שלעכט'ס פאר גאנצע "זיבעציג" יאר‪,‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז ווען א‬ ‫סד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫יודיש קינד ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט א קול‪ ,‬דעמאלט'ס איז‬ ‫ער זוכה צו‪" :‬א ֲִׁריכּות י ִָׁׁמים"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך בעצם נוגע פאר א יעדע מענטש‪ ,‬ווייל אסאך מאל קען‬ ‫זיך דאך א מענטש מאכן א חשבון און טראכטן‪ ,‬אז איך בין דאך שוין סיי ווי‬ ‫סיי אזא גרויסע בעל עבירה‪ ,‬און ממילא וואס ווילסטו פון מיר מיין טייערע‬ ‫חבר‪ !?..‬דו ווייסט וואס פאר א גרויסע גיהנם ווארט מיר אפ אויבן אין‬ ‫הימל‪ !?..‬און דו ווייסט וויפיל צרות עס קען נאך קומען אויף מיר אויף דער‬ ‫וועלט‪ !?..‬און ממילא אויב אזוי‪ ..‬לאז מיר אפ מיין טייערע חבר‪ ,‬און לאז‬ ‫מיר לעבן א חיים טובים‪.‬‬ ‫ווייל וואס ווילסטו אז איך זאל טוהן‪ !?..‬איך בין דאך שוין סיי ווי סיי‬ ‫פארלוירן דורך מיינע שלעכטע מעשים וואס איך האב שוין אפ געטוהן‪!?..‬‬ ‫אבער ניין ר' יוד‪ ,‬עס איז דאך נישט אמת‪ ,‬ווייל אויף אזעלכע ווערטער איז‬ ‫דאך דא צוויי שטארקע תירוצים‪.‬‬ ‫א) אז דו ביזט נישט גערעכט ר' יוד‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪,‬‬ ‫אז‪" :‬כָׁל הָׁ ע ֹונֶׁה ָאמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ ּה ַּרבָׁ א בְּ כָׁל כֹח ֹו קו ְֹּרעִׁ ין ל ֹו גְּ זַּר ִּׁדינוֹ"‪ ,‬און‬ ‫ממילא די ענין פון‪ָ" :‬אמֵ ן" קען דיר דאך נאך רואיגערהייט ראטעווען פון‬ ‫אלע דיינע צרות אויף "דער וועלט"‪.‬‬ ‫ב) אז דו ביזט נישט גערעכט ר' יוד‪ ,‬ווייל חז"ל (שבת דף‪ :‬קי"ט ע"ב) זאגן‬ ‫דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬כָׁל הָׁ ע ֹונֶׁה ָאמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ ּה ַּרבָׁ א" דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"פוֹתְּ ִׁחין ל ֹו שַּ עֲרֵ י גַּן עֵ ֶׁדן"‪ ,‬און ממילא די ענין פון‪ָ" :‬אמֵ ן" קען דיר דאך נאך‬ ‫אויך רואיגערהייט ראטעווען פון אלע דיינע עונשים אויף "יענע וועלט"‪,‬‬ ‫סה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל אויב דו האסט גע'ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס עפענט מען דיר דאך אויף אלע טירן פון‪" :‬גַּן עֵ ֶׁדן" אויף יענע‬ ‫וועלט‪ ,‬און דאס וועט דאך דיר ראטעווען פון אלע דיינע עונשים אויף "יענע‬ ‫וועלט"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪ָ" :‬אמֵ ן" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ֲ " :‬אנִׁי ִׁמצָׁ רוֹתַּ י‬ ‫ִׁנצַּ לְּ ּתִׁ י" – איך בין געראטעוועט געווארן פון אלע מיינע צרות‪ ,‬סיי פון מיינע‬ ‫צרות אויף "דער וועלט" בין איך געראטעוועט געווארן‪ ,‬און סיי פון מיינע‬ ‫צרות אויף "יענע וועלט" בין איך געראטעוועט געווארן‪ ,‬ווייל ווען א יודיש‬ ‫קינד ענטפערט הויעך אויפן קול‪ָ" :‬אמֵ ן" און‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‪,‬‬ ‫באקומט ער דאך דורך דעם א "הבטחה גמורה"‪ ,‬אז‪ֲ " :‬אנִׁי ִׁמצָׁ רוֹתַּ י ִׁנצַּ לְּ ּתִׁ י" –‬ ‫אז ער איז געראטעוועט געווארן פון אלע זיינע צרות‪" :‬בָׁ זֶׁה ּובְּ בָׁ א"‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד‬ ‫ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך דאס פונקט אזוי ווי‬ ‫ער שרייט אויס הויעך אז‪" :‬י ְִּׁחי הַּ מֶׁ לְֶׁך"‪ !..‬און ער איז דאך דעמאלט'ס‬ ‫ממתיק מיט דעם אלע דינים וואס עס איז נאר דא אויף איהם‪ ,‬און ער קען‬ ‫דעמאלט'ס אפילו צו רייסן מיט דעם א שלעכטע גזירה וואס האט געדארפט‬ ‫קומען אויף איהם פאר גאנצע "זיבעציג יאר"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך די "ערשטע זאך"‪ ,‬אויס צו שרייען דעם‪ָ" :‬אמֵ ן" מיטן‬ ‫גאנצן כח‪ ,‬און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך‬ ‫אשית‬ ‫בפירוש אין פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל א' פסוק א')‪ ,‬אז‪" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫בָׁ ָׁרא" – אז די ערשטע זאך איז‪" :‬בָׁ ָׁרא"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא" – איז דאך‬ ‫טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם"‪.‬‬ ‫סו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך די ערשטע זאך אויף דער וועלט‪ ,‬די ערשטע‬ ‫זאך אויף דער וועלט איז‪ ,‬צו ענטפער'ן הויעך‪" :‬אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" און מרבה‬ ‫זיין‪" :‬כְּ בוֹד שָׁ מַּ יִׁם" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫אשית" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ֲּ " :‬ת ֲענֶׁה‬ ‫און די ווארט‪" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫בְּ ַּכ ָׁונָׁה אָׁ מֵ ן ְּיהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דעם ענין פון‪ֲּ " :‬ת ֲענֶׁה בְּ ַּכ ָׁונָׁה‬ ‫אָׁ מֵ ן ְּיהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט דעם ענין פון‪" :‬אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" זענען דאך איינער‬ ‫פון די ערשטע זאכן וואס א יודיש קינד דארף זיך דאך מדבק זיין אין דעם‪.‬‬ ‫און נאך מער פון דעם זאגן דאך אונז שוין חז"ל‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך אונז‬ ‫שוין אויך בפירוש‪ ,‬אז ווען א מענטש וועט ארויף קומען אויף יענע וועלט‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועט ער זיך נישט קענען מוחל זיין אויף דעם וואס ער האט‬ ‫נישט גע'ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‪ ,‬ווייל ווען א מענטש וועט זעהן‬ ‫וויפיל א יעדע‪ָ" :‬אמֵ ן" איז ווערד אויבן אין הימל‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער זיך‬ ‫דאך נישט קענען צו זיך קומען פון גרויס עגמת נפש אז ער האט נישט גענוג‬ ‫מאל גע'ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" אויף דער וועלט‪ ,‬און ער וועט‬ ‫דעמאלט'ס טראכטן צו זיך‪ ,‬אז אוי וויי‪ ..‬וואו בין איך געווען אלע מיינע‬ ‫יארן‪ !?..‬און וויפיל אמנ'ס האב איך ארויס געלאזט פון מיינע הענט במזיד‬ ‫און איך האב זיי נישט ארויס געזאגט ווי עס דארף צו זיין‪ !?..‬איך בין דאך‬ ‫געווען אזא נער‪ ,‬ווייל יעצט זעה איך שוין איין ווי גרויס איין‪ָ" :‬אמֵ ן" איז‪.‬‬ ‫אבער דעמאלט'ס וועט דאך שוין זיין אבער צו שפעט‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך‬ ‫אונז שוין בפירוש אין די משנה אין אבות (פרק ד' משנה ט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬הַּ תְּ קֵ ן‬ ‫עַּ צְּ ְּמָך בִׁ פְּ רוֹזְּ דוֹר" – אז א מענטש זאל זעהן זיך גוט ָאן צו גרייטן אויף דער‬ ‫וועלט וואס איז דאך נאר דומה צו א‪" :‬פְּ רוֹזְּ דוֹר" – א מענטש זאל זעהן זיך‬ ‫סז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫גוט ָאן צו גרייטן אויף דער וועלט וואס איז דאך נאר דומה צו א פָׁ אר‬ ‫צימער‪" :‬כְּ ֵדי שֶׁ ּתִׁ ָׁכנֵס לִׁ ְּט ַּר ְּקלִׁ ין" – כדי אז ער זאל שפעטער קענען אריין גיין‬ ‫"ט ַּר ְּקלִׁ ין" – כדי אז ער זאל‬ ‫אין "גן עדן" וואס איז דאך דומה צו א‪ְּ :‬‬ ‫שפעטער קענען אריין גיין אין "גן עדן" וואס איז דאך דומה צו א שיינע‬ ‫גרויסע פאלאץ‪ ,‬און וואס מען גרייט זיך צו פון פריער‪ ,‬דאס האט מען‬ ‫"מי שֶׁ טָׁ ַּרח בְּ עֶׁ ֶׁרב שַּ בָׁ ת יֹאכַּל בְּ שַּ בָׁ ת"‪.‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווייל‪ִׁ :‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬זאגן דאך אונז שוין חז"ל‪ ,‬אז די ענין פון‪ָ" :‬אמֵ ן" איז דאך מסוגל‬ ‫פאר אלע מיני ישועות וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל די ענין‬ ‫פון‪ָ" :‬אמֵ ן" איז דאך מסוגל אויס צו היילן קראנקע‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך‬ ‫שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם די באקאנט'ע מעשה אז א‪:‬‬ ‫"נְּשָׁ מָׁ ה" איז אמאל אראפ געקומען פון יענע וועלט‪ ,‬און זי האט דעמאלט'ס‬ ‫מגלה געווען‪ ,‬אז אין דעם זכות פון איין‪ָ" :‬אמֵ ן" וואס א יודיש קינד האט‬ ‫גע'ענטפערט‪ ,‬האט ער געברענגט מיט דעם גאר א גרויסע "רפואה" פאר א‬ ‫חולה מסוכן וואס האט שוין ממש געהאלטן ביים שטארבן ל"ע‪ ,‬ווייל יא‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬דאס איז דאך די אמת‪ ,‬אז א‪ָ" :‬אמֵ ן" איז מסוגל פאר די‬ ‫גרעסטע "ישועות ורפואות" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און די ווארט‪ָ" :‬אמֵ ן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬צֵ א" – גיי ארויס‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב א יודיש קינד ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" ווי עס דארף‬ ‫צו זיין‪ ,‬קען ער דורך דעם ארויס גיין פון אלע זיינע צרות וואס ער גייט נאר‬ ‫א דורך אויף "דער וועלט" און אויף "יענע וועלט"‪.‬‬ ‫סח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווארט‪ָ" :‬אמֵ ן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬סּוכָׁה"‪ ,‬ווייל יא ר'‬ ‫יוד‪ ,‬די‪ָ" :‬אמֵ ן" וואס א מענטש ענטפערט "באשיצט" דאך איהם שטענדיג‬ ‫אויף "דער וועלט" און אויף "יענע וועלט" כידוע‪.‬‬ ‫און די ווארט‪ָ" :‬אמֵ ן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬יהו‪-‬ה אדנ‪-‬י"‪ ,‬ווייל‬ ‫יא ר' יוד‪ ,‬אויב מיר וועלן אלע הייליגן דעם אייבערשטנ'ס נאמען ווי עס‬ ‫דארף צו זיין אין אונזערע גלות'ן – אויב מיר וועלן אלע הייליגן דעם‬ ‫אייבערשטנ'ס נאמען בשעת ווען מען זאגט נאך ארויס דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫נאמען מיט דעם לשון‪" :‬אדנ‪-‬י"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן מיר מיט דעם מקרב זיין‬ ‫די‪" :‬יְּמוֹת הַּ מָׁ ִׁשיחַּ " וואס דעמאלט'ס וועט מען דאך שוין קענען רופן דעם‬ ‫אייבערשטנ'ס נאמען מיטן לשון‪" :‬יהו‪-‬ה" כידוע‪.‬‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אויב מיר וועלן אלע ענטפער'ן‪ָ" :‬אמֵ ן" ווי עס דארף צו זיין‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועלן מיר שוין אלע בקרוב ממש קענען זוכה זיין צו מאכן פון‬ ‫דעם שם‪" :‬אדנ‪-‬י" א שם‪" :‬יהו‪-‬ה"‪ ,‬און מיר וועלן שוין אלע קענען זוכה זיין‬ ‫ישי"‪.‬‬ ‫צו‪" :‬בִׁ יַאת מָׁ ִׁשיחַּ צִׁ ְּדקֵ ינּו" און צו דעם גרויסן‪" :‬בִׁ ְּניַּן בֵ ית הַּ ִׁמ ְּק ָּׁדש הַּ ְּשלִׁ ִׁ‬ ‫און די ענין פון‪ָ" :‬אמֵ ן" איז דאך בעצם די גאנצע "תכלית" פארוואס א‬ ‫מענטש איז אראפ געקומען אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין‬ ‫קלאר געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז די "תכלית" פארוואס א מענטש איז‬ ‫אראפ געקומען אויף דער וועלט איז דאך נאר כדי‪" :‬לְּ קַּ ֵּדש שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם"‪.‬‬ ‫און דאס בעטן מיר דאך שוין טאקע אלע בשעת ווען מיר ענטפער'ן‪ָ" :‬אמֵ ן‬ ‫יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל (מחזור‬ ‫ויטרי‪ ,‬הובא בתוספות ברכות דף‪ :‬ג' ע"א ד"ה ועונין)‪ ,‬אז איינער פון די‬ ‫סט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫כוונות פון‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" איז‪ ,‬אז עס זאל שוין זיין‪" :‬שֵ ם שָׁ לֵם‬ ‫וְּ כִׁ סֵ א שָׁ לֵם" – אז דער אייבערשטער'ס נאמען זאל שוין ווערן גאנץ‪ ,‬און אז‬ ‫עס זאל שוין זיין דעם‪ּ" :‬תִׁ קּון הַּ שָׁ לֵם"‪ ,‬און דעמאלט'ס וועט דאך שוין זיין‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר‬ ‫די ריכטיגע‪ִׁ :‬‬ ‫מבואר אין די ספרים הק' באריכות‪.‬‬ ‫און ממילא ווען די הייליגע מלאכי מעלה הערן אז מען רעדט פון דעם‪:‬‬ ‫"ּתִׁ קּון הַּ שָׁ לֵם" אויף דער וועלט‪ ,‬און ווען די הייליגע מלאכי מעלה הערן אז‬ ‫מען "האפט" נאך אויף דעם‪ּ" :‬תִׁ קּון הַּ שָׁ לֵם"‪ ,‬ווערט דאך דעמאלט'ס גלייך‬ ‫"ש ְּמחָׁ ה" אין אלע‪" :‬ע ֹולָׁמוֹת הָׁ עֶׁ לְּ י ֹונִׁים"‪ ,‬און עס קומט‬ ‫גאר גאר א גרויסע‪ִׁ :‬‬ ‫דאך דעמאלט'ס גלייך אראפ דורך דעם גאר גרויסע‪" :‬הַּ ְּשפָׁ עוֹת חֲסָׁ ִׁדים‬ ‫וְּ ַּרח ֲִׁמים עָׁ לֵינּו וְּ עַּ ל כָׁל י ְִּׁש ָׁראֵ ל"‪.‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬דארף מען דאך וויסן‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין אויך געברענגט‬ ‫אין חז"ל‪ ,‬אז‪" :‬בִׁ זְּ מַּ ן שֶׁ יֵש צָׁ ָׁרה בָׁ ע ֹולָׁם" – אז בשעת ווען עס איז דא ח"ו א‬ ‫"מסְּ ּתַּ כֵל הַּ קָׁ דוֹש בָׁ רּוְך הּוא בָׁ אֵ לּו שֶׁ ע ֹונִׁים‬ ‫צרה אויף דער וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס‪ִׁ :‬‬ ‫ָאמֵ ן" – קוקט דעמאלט'ס דער אייבערשטער אויף די יודן וואס ענטפער'ן‪:‬‬ ‫"ָאמֵ ן"‪ ,‬ווייל זייער זכות קען דאך זיכער‪" :‬מֵ גִׁ ין" זיין אז די צרה זאל אוועק‬ ‫גיין פון דער וועלט‪.‬‬ ‫אבער לאמיר טאקע פארשטיין די פשט פון דעם‪ ,‬ווייל פארוואס טאקע איז‬ ‫די ענין פון‪ָ" :‬אמֵ ן" אזוי גרויס‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס די ענין פון‪ָ" :‬אמֵ ן" איז אזוי גרויס איז‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין‬ ‫קלאר געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז די ווארט‪ָ" :‬אמֵ ן" – איז דאך ראשי‬ ‫תיבות‪" :‬אֵ ‪-‬ל מֶׁ לְֶׁך ֶׁנאֱמָׁ ן"‪.‬‬ ‫ע‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא אויב א יודיש קינד קען זיך אוועק שטעלן תשפ"ו און אויס‬ ‫שרייען אז‪ ..‬יא‪ ,‬איך גלייב אין דעם הייליגן באשעפער עד הסוף‪ ,‬און איך‬ ‫גלייב טאקע באמת‪" :‬בֶׁ אֱמּונָׁה ְּשלֵמָׁ ה" אין די ישועה פון כלל ישראל‪ ,‬און‬ ‫איך גלייב טאקע באמת‪" :‬בֶׁ אֱמּונָׁה ְּשלֵמָׁ ה" אז עס וועט נאך קומען א טאג‬ ‫וואס עס וועט זיין‪" :‬יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א ְּמבָׁ ַּרְך לְּ עָׁ לַּם ּולְּ עָׁ לְּ מֵ י עָׁ לְּ מַּ יָׁא" און עס‬ ‫וועט דעמאלט'ס מקיום ווערן דעם‪" :‬יִׁתְּ ג ֵַּּדל וְּ יִׁתְּ קַּ ֵּדש ְּשמֵ ּה ַּרבָׁ א" וואס מיר‬ ‫בעטן דאך שוין אויף דעם אזוי פיל יארן‪ ,‬מאכט דאס דעמאלט'ס אזא גרויסע‬ ‫רעש אויבן אין הימל‪ ..‬אז עס ברעכט דעמאלט'ס פשוט אויף אלע שערים‬ ‫אויבן אין הימל‪ ,‬און עס איז‪" :‬בוֹקַּ עַּ ת וְּ ע ֹולָׁה עַּ ד כִׁ סֵ א הַּ כָׁבוֹד"‪.‬‬ ‫און עס איז דאך נישט דא קיין שום מחיצה וואס קען אפ האלטן א‪ָ" :‬אמֵ ן"‬ ‫פון ארויף גיין אויבן אין הימל‪ ,‬נאר עס גייט דעמאלט'ס גלייך ארויף אויבן‬ ‫אין הימל‪ ,‬און עס דערגרייכט דעמאלט'ס גאר גאר הויעך ביז דעם הייליגן‬ ‫כסא הכבוד‪ ,‬און עס ווערט דעמאלט'ס גלייך א חלק פון דעם הייליגן קרוין‬ ‫פון דעם‪" :‬מֶׁ לְֶׁך מַּ לְּ כֵי הַּ ְּמלָׁכִׁ ים הַּ קָׁ דוֹש בָׁ רּוְך הּוא"‪ ,‬און דאס ברענגט דאך‬ ‫אויך צוריק גאר גאר גרויסע ישועות פאר גאנץ כלל ישראל‪.‬‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל א געשריי פון‪" :‬אֱמּונָׁה" פון‬ ‫א יודיש קינד אין אזא טיפע פינסטער'ע גלות קען דאך שוין אויף טוהן גאר‬ ‫גאר גרויסע זאכן‪ !..‬און א געשריי פון‪" :‬אֱמּונָׁה" פון א יודיש קינד אין אזא‬ ‫טיפע פינסטער'ע גלות קען דאך שוין אויף ברעכן די שטערקסט'ע טויער'ן‬ ‫אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫"רבָׁ ה אֱמּונָׁתֶׁ ָך" – דיין ביסעל'ע‪" :‬אֱמּונָׁה" אין דעם‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬עס איז‪ַּ :‬‬ ‫"רבָׁ ה אֱמּונָׁתֶׁ ָך" –‬ ‫הייליגן באשעפער איז שוין גארנישט אזוי קליין‪ ,‬נאר‪ַּ :‬‬ ‫עא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫נאר דיין ביסעל'ע‪" :‬אֱמּונָׁה" וואס דו האסט אין דעם הייליגן באשעפער‬ ‫שפאלט א דורך אלע הימלען‪ ,‬און דאס ראטעוועט דאך דיר אפ פון אלע‬ ‫דיינע צרות וואס עס איז נאר פארהאן אויף "דער וועלט" און אויף "יענע‬ ‫וועלט"‪.‬‬ ‫און ממילא וויבאלד‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א" – און ממילא וויבאלד אברהם‬ ‫אבינו האט געהאט דעם גרויסן זכות פון‪ָ" :‬אמֵ ן" – און ממילא וויבאלד‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה"‪[ ,‬און בכלל‬ ‫אברהם אבינו האט געהאט דעם גרויסן זכות פון‪ִׁ :‬‬ ‫דארף מען דאך וויסן‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין אין חז"ל (קידושין דף‪ :‬פ"ב‬ ‫ע"א)‪ ,‬אז אברהם אבינו האט דאך מקיים געווען די גאנצע תורה‪ ,‬אפילו די‬ ‫קלענסט'ע מצוה אויך‪ ,‬און לויט דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז אברהם אבינו‬ ‫האט דאך אויך מקיים געווען דעם ענין פון‪ָ" :‬אמֵ ן"‪ ,‬אבער בכל אופן‪..‬‬ ‫"קידּוש שֵ ם‬ ‫וויבאלד אברהם אבינו האט געהאט דעם גרויסן זכות פון‪ִׁ :‬‬ ‫שָׁ מַּ יִׁם"]‪ ,‬וועגן דעם‪" :‬בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" – וועגן דעם איז ער געקומען מיט פולע‬ ‫"קּדּוש יהו‪-‬ה"‪ ,‬און‬ ‫טעג‪ ,‬ווייל א יעדע‪ָ" :‬אמֵ ן" ווערט דאך גערעכנט פאר א‪ִׁ :‬‬ ‫ממילא וועגן דעם איז דאך אויס געקומען‪ ,‬אז‪" :‬בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" – אז אברהם‬ ‫אבינו איז געקומען מיט ָאן געפילט'ע טעג וואס זענען דאך טאקע באמת‬ ‫"קידּוש שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם"‪.‬‬ ‫געווען ָאן געפילט מיט‪ִׁ :‬‬ ‫און איבער אלעמען איז דאך כדאי צו וויסן‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין‬ ‫געברענגט אין חז"ל‪ ,‬אז‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א" – אז ווען א יודיש קינד‬ ‫ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן" מיט גרויס כוונה‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער זוכה אז‪" :‬בָׁ א‬ ‫בַּ י ִָׁׁמים" – דעמאלט'ס איז ער זוכה אז ער וועט האבן‪" :‬א ֲִׁריכּות י ִָׁׁמים‬ ‫וְּ שָׁ נִׁים"‪ ,‬פשוטו כמשמעו‪.‬‬ ‫עב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און‪ :‬וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם "בַּ כֹל" – און ער וועט דעמאלט'ס זוכה זיין צו‬ ‫די ברכה פון‪" :‬בַּ כֹל"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬בַּ כֹל" – איז דאך גימטריא‪" :‬בֵ ן"‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט‪ ,‬ווייל ווען א יודיש קינד‬ ‫ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן" מיט גרויס כוונה‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער זוכה צו‪" :‬בָׁ נֵי חַּ יֵי‬ ‫ּומז ֹונֵי ְּרוִׁ יחֵ י"‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ספרים‬ ‫ְּ‬ ‫הק'‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬אויב ענטפערט מען דעם‪" :‬בָׁ ָׁרא" – אויב ענטפערט מען‬ ‫דעם‪" :‬אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם"‪ ,‬דעמאלט'ס איז מען דאך זוכה צו די ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא"‬ ‫מיט אלע דריי פשטים‪.‬‬ ‫א) ווייל די ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא" – מיינט דאך אויך‪" :‬בְּ ָׁרא" – קינדער [אויף‬ ‫ארמית]‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬בָׁ נֵי" – ערליכע קינדער‪ ,‬און געזונט'ע קינדער‪,‬‬ ‫און ליכטיגע קינדער‪.‬‬ ‫ב) און די ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא" – מיינט דאך אויך‪" :‬בָׁ ָׁרא" – געזונט [בריאות]‪ ,‬און‬ ‫"מּתוְֹך בְּ ִׁריאּות הַּ גּוף וְּ הַּ נֶׁפֶׁ ש"‪.‬‬ ‫דאס איז דאך‪" :‬חַּ יֵי" – א געזונט לעבן‪ִׁ :‬‬ ‫ג) און די ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא" – איז דאך אויך א לשון פון‪" :‬בָׁ ר" – תבואה [עסן‬ ‫– פרנסה]‪ ,‬און אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אזא לשון‪ ,‬ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין בפירוש‬ ‫אין פרשת מקץ (קפיטל מ"א פסוק מ"ט)‪ ,‬אז‪ :‬וַּיִׁ צְּ בֹר יוֹסֵ ף "בָׁ ר" כְּ חוֹל הַּ יָׁם‬ ‫הַּ ְּרבֵ ה ְּמאֹ ד עַּ ד כִׁ י חָׁ ַּדל לִׁ סְּ פֹ ר כִׁ י אֵ ין ִׁמסְּ פָׁ ר‪.‬‬ ‫עג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און אביסל שפעטער אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער‬ ‫הייליגער תורה הק' נאך אמאל אזא לשון‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק'‬ ‫זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פרשת מקץ (קפיטל מ"ב פסוק ג')‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫" ַּוי ְֵּרדּו אֲחֵ י יוֹסֵ ף עֲשָׁ ָׁרה" – אז די צעהן ברודער'ס פון יוסף הצדיק האבן‬ ‫אראפ גענידער'ט קיין מצרים כדי‪ :‬לִׁ ְּשבֹר "בָׁ ר" ִׁמ ִׁמצְּ ָׁריִׁם – כדי צו קויפן‬ ‫"עסן" פון מצרים‪.‬‬ ‫און אביסל שפעטער אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער‬ ‫הייליגער תורה הק' נאך אמאל אזא לשון‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק'‬ ‫זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פרשת מקץ (קפיטל מ"ב פסוק כ"ה)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ַּויְּצַּ ו יוֹסֵ ף ַּויְּמַּ לְּ אּו אֶׁ ת כְּ לֵיהֶׁ ם "בָׁ ר" – אז יוסף הצדיק האט געהייסן אז מען‬ ‫"שבְּ טֵ י ָׁי‪ּ-‬ה" מיט "עסן"‪.‬‬ ‫זאל ָאן פילן די זעק'לעך פון די‪ִׁ :‬‬ ‫און אין פרשת ויגש דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער הייליגער תורה הק'‬ ‫אויך אזא סארט לשון‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש אין פרשת ויגש (קפיטל מ"ה פסוק כ"ג)‪ ,‬אז‪ּ :‬ולְּ ָאבִׁ יו שָׁ לַּח כְּ זֹאת‬ ‫עֲשָׁ ָׁרה חֲמֹ ִׁרים נֹ ְּשאִׁ ים ִׁמּטּוב ִׁמצְּ ָׁריִׁם וְּ עֶׁ שֶׁ ר אֲתֹ נֹ ת נֹ ְּשאֹ ת "בָׁ ר" ָׁולֶׁחֶׁ ם ּומָׁ זוֹן‬ ‫לְּ ָאבִׁ יו ל ַָּּׁד ֶׁרְך‪ ,‬אבער על כל פנים‪ ..‬זעהט מען דאך שוין פון דעם קלאר אז די‬ ‫ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא" – איז דאך אויך א לשון פון‪" :‬בָׁ ר" – תבואה [עסן]‪ ,‬און דאס‬ ‫"מז ֹונֵי"‪.‬‬ ‫איז דאך‪ְּ :‬‬ ‫יעצט ווען מען נעמט צוזאמען די אלע דריי פשטים‪ ,‬קומט דאך ארויס פון‬ ‫דעם די דריי באקאנט'ע "ברכות" וואס עס איז דאך שוין גאנץ גוט באקאנט‬ ‫ביי אלע יודישע קינדער‪.‬‬ ‫עד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫א) די ערשטע פשט פון די ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא" – איז דאך‪" :‬בְּ ִׁריאּות" –‬ ‫" ֶׁגעזּונְּט"‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬חַּ יֵי"‪.‬‬ ‫ב) די צווייטע פשט פון די ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא" – איז דאך‪" :‬בָׁ ר" – "פַּ ְּרנָׁסָׁ ה"‪ ,‬און‬ ‫"מז ֹונֵי"‪.‬‬ ‫דאס איז דאך‪ְּ :‬‬ ‫ג) די דריטע פשט פון די ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא" – איז דאך‪" :‬בְּ ָׁרא" – " ַּנחַּ ת" [פון די‬ ‫קינדער]‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬בָׁ נֵי"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך טאקע די "הבטחה" פון דער הייליגער תורה‬ ‫אשית" – אז אויב‪ֲּ " :‬ת ֲענֶׁה בְּ ַּכ ָׁונָׁה אָׁ מֵ ן ְּיהֵ א ְּשמֵ יּה‬ ‫הק'‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז‪" :‬בְּ רֵ ִׁ‬ ‫ַּרבָׁ א" – אז אויב ענטפערסטו‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א בְּ ַּכ ָׁונָׁה"‪ ,‬און אויב‪:‬‬ ‫"בָׁ ָׁרא" – און אויב ענטפערסטו‪" :‬אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם"‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו קענען‬ ‫זוכה זיין צו דעם‪" :‬בָׁ ָׁרא" – דעמאלט'ס וועסטו קענען זוכה זיין צו אלע דריי‬ ‫פשטים פון דעם ווארט‪" :‬בָׁ ָׁרא"‪ ,‬און דאס איז דאך אין יודיש גערעדט‪:‬‬ ‫ּומז ֹונֵי‬ ‫" ֶׁגעזּונְּט פַּ ְּרנָׁסָׁ ה ַּנחַּ ת"‪ ,‬און אין לשון הקודש מיינט דאך דאס‪" :‬בָׁ נֵי חַּ יֵי ְּ‬ ‫ְּרוִׁ יחֵ י"‪.‬‬ ‫נו‪ ..‬ווער וויל דען נישט זוכה זיין צו אזעלכע שיינע ברכות ווי‪ֶׁ " :‬געזּונְּט‬ ‫ּומז ֹונֵי ְּרוִׁ יחֵ י"‪ !?..‬עס איז דאך אזעלכע שיינע‬ ‫פַּ ְּרנָׁסָׁ ה ַּנחַּ ת" און‪" :‬בָׁ נֵי חַּ יֵי ְּ‬ ‫ברכות‪ !?..‬און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪,‬‬ ‫אז די ווארט‪" :‬גֶׁפֶׁ ן" – איז דאך ראשי תיבות‪ֶׁ " :‬געזּונְּט פַּ ְּרנָׁסָׁ ה ַּנחַּ ת"‪ ,‬און‪:‬‬ ‫ּומתְּ קַּ בֵ ל" – עס איז דאך‬ ‫"ּדבָׁ ר נָׁאֶׁ ה ִׁ‬ ‫"עִׁ נְּבֵ י הַּ גֶׁפֶׁ ן בְּ עִׁ נְּבֵ י הַּ גֶׁפֶׁ ן" איז דאך אזא‪ָׁ :‬‬ ‫אזא שיינע זאך דאס צו האבן‪ !?..‬און ממילא ווער וויל דען נישט זוכה זיין‬ ‫צו אזעלכע שיינע הערליכע ברכות ווי‪ֶׁ " :‬געזּונְּט פַּ ְּרנָׁסָׁ ה ַּנחַּ ת"‪!?..‬‬ ‫עה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אבער עס פעלט זיך אבער אויס איין קליינע זאך כדי צו קענען זוכה זיין צו‬ ‫דעם‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬צו ענטפער'ן‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א בְּ ַּכ ָׁונָׁה" און צו‬ ‫ענטפער'ן‪ָ" :‬אמֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם"‪ ,‬און אויב ענטפערסטו‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א‬ ‫בְּ ַּכ ָׁונָׁה" און‪ָ" :‬אמֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם"‪ ,‬דעמאלט'ס ביזטו פאר זיכער'ט מיט א ברכה‬ ‫ּומז ֹונֵי ְּרוִׁ יחֵ י"‪.‬‬ ‫פון דער הייליגער תורה הק' זוכה צו זיין צו‪" :‬בָׁ נֵי חַּ יֵי ְּ‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך פון צדיקים א מורא'דיגע משל אויף‬ ‫דעם ענין פון‪ֲ " :‬ע ִׁניַּת ָאמֵ ן"‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין פון צדיקים‪ ,‬אז די‬ ‫ענין פון‪ֲ " :‬ע ִׁניַּת ָאמֵ ן" איז דאך גלייך צו א קינד וואס האט געווארפן א‬ ‫שטיין אויפן גרויסן קעניג‪" :‬שֶׁ ֹּלא ִׁמ ַּדעַּ ת" – נישט פארשטייענדיג וואס ער‬ ‫טוט דא‪ ,‬און כדי אויף צו ווייזן פארן קעניג אז דער קינד האט דאס טאקע‬ ‫באמת נישט געמיינט צו טוהן נאר ער האט דאס געטוהן‪" :‬שֶׁ ֹּלא ִׁמ ַּדעַּ ת"‪,‬‬ ‫האט מען דערציילט פארן קעניג אז דער קליין קינד איז אמאל געשטאנען‬ ‫ערגעץ און מיט געשריגן צוזאמען מיט א יעדעם איינעם הויעך אויפן קול‬ ‫אז‪" :‬י ְִּׁחי הַּ מֶׁ לְֶׁך"‪ !..‬און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין אז די שטיין וואס‬ ‫איז געווארפן געווארן דא אויפן קעניג איז נישט געווען מער ווי א‪" :‬מַּ עֲשֵ ה‬ ‫יַּלְּ דּות"‪ ,‬אבער אין אמת'ן‪ ..‬איז דער קינד יא געטריי פארן גרויסן קעניג ירום‬ ‫הודו‪.‬‬ ‫האבן צדיקים אויס געפירט דעם משל מיט די ווערטער‪ ,‬אז ווען א יודיש‬ ‫קינד קומט אריין אין שוהל‪ ,‬און ער שרייט דעמאלט'ס אויס הויעך אויפן קול‬ ‫די ווערטער‪ָ" :‬אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‪ ,‬וואס די טייטש דערפון איז דאך‪ ,‬אז‬ ‫דעם אייבערשטנ'ס גרויסע נאמען זאל געבענטש'ט ווערן‪" :‬לְּ עוֹלְּ מֵ י עַּ ד‬ ‫ּולְּ נֵצַּ ח נְּצָׁ ִׁחים"‪ ,‬צו ברעכט ער דאך דעמאלט'ס מיט דעם אלע מקטריגים‬ ‫עו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫וואס ווילן נאר קומען רעדן שלעכט'ס אויף איהם‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫בענטש'ט דאך איהם דעמאלט'ס אויך צוריק מיט‪" :‬חַּ יִׁ ים חֵ ן וָׁחֶׁ סֶׁ ד"‪ ,‬ווייל‬ ‫דער מענטש האט דאך שוין דא אליין קלאר געשטעלט אז ער איז דאך‬ ‫טאקע א אמת'ע קנעכט פון דעם הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬מָׁ ְּש ֵכנִׁי‬ ‫ַאח ֲֶׁריָך נָׁרּוצָׁ ה" וגו' וואס עס שטייט אין שיר השירים (קפיטל א' פסוק ד')‪,‬‬ ‫ווייל די ווערטער‪" :‬מָׁ ְּש ֵכנִׁי אַּ ח ֲֶׁריָך ָׁנרּוצָׁ ה" – איז דאך טאקע אויך ראשי‬ ‫תיבות‪ָ" :‬אמֵ ן"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז ווען א‬ ‫יודיש קינד ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן"‪ ,‬ווערט דעמאלט'ס באשאפן א "לימוד זכות"‬ ‫אויף איהם‪.‬‬ ‫ווייל א יעדע יודיש קינד וויל דאך בעצם זיין גוט‪ ,‬נאר די זאך איז‪ ,‬אז עס‬ ‫קומט אמאל א מצב וואס עס איז איהם שווער זיך אויף צו פירן ווי אזוי עס‬ ‫דארף צו זיין‪ ,‬אבער ווען מיר שרייען אויס א‪ָ" :‬אמֵ ן" צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫שרייען מיר דאך דעמאלט'ס אלע אויס די ווערטער‪" :‬מָׁ ְּש ֵכנִׁי אַּ ח ֲֶׁריָך ָׁנרּוצָׁ ה"‪,‬‬ ‫וואס דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז מיר זאגן דעמאלט'ס‬ ‫אלע פארן אייבערשטן‪ ,‬אז‪" :‬מָׁ ְּש ֵכנִׁי ַאח ֲֶׁריָך" – אז געב מיר נאר א קליינע‬ ‫"שלעפ" נאך דיר‪ ,‬ווייל ווען דו וועסט מיר געבן א קליינע "שלעפ" צו דיר‪,‬‬ ‫וועסטו דאך שוין דעמאלט'ס אליין זעהן אז‪" :‬נָׁרּוצָׁ ה" – וועסטו דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס אליין זעהן אז מיר וועלן אלע "לויפן" צו דיר‪ ,‬ווייל מיר ווילן‬ ‫דאך אלע בעצם זיין גוט‪.‬‬ ‫עז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ווי אזוי וועסטו זעהן אז מיר ווילן טאקע אלע באמת זיין גוט‪ !?..‬דורך‬ ‫דעם וואס מיר שרייען אלע צוזאמען אויס‪ָ" :‬אמֵ ן" – דורך דעם וואס מיר‬ ‫שרייען אלע צוזאמען אויס אז‪" :‬י ְִּׁחי הַּ מֶׁ לְֶׁך"‪!..‬‬ ‫ווייל דורך דעם וואס מיר מאכן אלע גרויס דעם אייבערשטנ'ס נאמען‪ ,‬ווערט‬ ‫דאך "נתברר" דורך דעם אז די יודישע קינדער ווילן דאך בעצם יא זיין גוט‬ ‫און וואויל‪ ,‬נאר זיי דארפן סך הכל א קליינע "שלעפ"‪ ,‬און אויב‪" :‬מָׁ ְּש ֵכנִׁי‬ ‫ַאח ֲֶׁריָך" – און אויב דו וועסט מיר טאקע געבן א קליינע "שלעפ" צו דיר‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועסטו דאך שוין זעהן אז‪" :‬נָׁרּוצָׁ ה" – דעמאלט'ס וועסטו דאך‬ ‫שוין זעהן אז מיר וועלן אלע גלייך "לויפן" צו דיר‪.‬‬ ‫און מיר בעטן דאך שוין טאקע אלע אויך דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"הֱבִׁ יַאנִׁי הַּ מֶׁ לְֶׁך ח ֲָׁד ָׁריו" – אז ברענג אונז צוריק אריין צו דיר הייליגער‬ ‫באשעפער‪ ,‬און זיי אונז צוריק מקרב צו דיר הייליגער באשעפער‪ ,‬און זיי‬ ‫אונז צוריק מקרב צו האבן‪" :‬י ְִּׁרַאת יהו‪-‬ה ְּטהו ָֹׁרה"‪ ,‬ווייל דעמאלט'ס וועסטו‬ ‫דאך שוין זעהן אז‪" :‬נָׁגִׁ ילָׁה וְּ נ ְִּׁש ְּמחָׁ ה בָׁ ְך" – ווייל דעמאלט'ס וועסטו דאך‬ ‫שוין זעהן אז מיר וועלן זיך טאקע אלע באמת פרייען מיט דיין הייליגע‪:‬‬ ‫"מַּ לְּ כּות שָׁ מַּ יִׁם"‪ ,‬און עס וועט דאך שוין דעמאלט'ס זיין‪" :‬י ְִּׁש ְּמחּו‬ ‫בְּ מַּ לְּ כּותְּ ָך" שו ְֹּמרֵ י שַּ בָׁ ת – און מיר וועלן זיך דאך שוין דעמאלט'ס אלע‬ ‫"מצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" און מיט דיין הייליגע‪:‬‬ ‫באמת פרייען מיט דיינע הייליגע‪ִׁ :‬‬ ‫"מַּ לְּ כּות שָׁ מַּ יִׁם"‪.‬‬ ‫ווייל די גאנצע סיבה פארוואס א יודיש קינד פירט זיך נישט אלעמאל אויף‬ ‫ווי עס דארף צו זיין איז דאך נאר‪" ,‬ווייל ער איז צובראכן"‪ ,‬און נישט ווייל‬ ‫ער וויל ח"ו זיין שלעכט‪ ,‬נאר ווייל ער איז צו מישט‪ ,‬און ער איז דאך ארום‬ ‫עח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫גענומען מיט כל מיני פראבלעמען און עגמת נפש וכדומה‪ ,‬און ממילא וועגן‬ ‫דעם פירט ער זיך אויף ווי אזוי ער פירט זיך אויף‪.‬‬ ‫אבער אין אמת'ן‪ ..‬וויל ער דאך זיין א ערליכע יוד‪ ,‬ווייל ער האט דאך גאר‬ ‫גאר א הייליגע‪" :‬נְּשָׁ מָׁ ה" וואס איז דאך‪" :‬נ ְֶּׁחצַּ ב ִׁמּתַּ חַּ ת כִׁ סֵ א הַּ כָׁבוֹד"‪ ,‬און‬ ‫"רצוֹן" איז דאך נאר צו זיין "גוט"‪ ,‬נאר זיין צובראכנ'קייט מאכט אז‬ ‫זיין‪ָׁ :‬‬ ‫עס זאל אויס זעהן "כאילו" ער וויל זיין שלעכט‪ ,‬אבער אין אמת'ן איז ער‬ ‫דאך‪" :‬כָׁל כֻּל ֹו טוֹב"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם שרייען מיר אלע אויס הויעך אין בית המדרש דעם‪:‬‬ ‫"ָאמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"‪ ,‬ווייל מיר ווילן אלע מגלה דעת זיין מיט דעם א יעדן‬ ‫"רצוֹן" איז‪:‬‬ ‫איינציג'ן טאג פון דעם יאר‪ ,‬אז יא רבונו של עולם‪ ,‬אונזער‪ָׁ :‬‬ ‫"רצוֹן" איז‪ ,‬אז‪" :‬י ְִּׁחי הַּ מֶׁ לְֶׁך י ְִּׁחי"‪!..‬‬ ‫"טוֹב"‪ ,‬און אונזער‪ָׁ :‬‬ ‫און דורך דעם וואס א יודיש קינד ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן"‪ ,‬איז ער דאך זוכה צו‬ ‫אלעם גוט'ן‪ ,‬צו‪" :‬חַּ יִׁ ים חֵ ן וָׁחֶׁ סֶׁ ד"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬מָׁ ְּש ֵכנִׁי‬ ‫אַּ ח ֲֶׁריָך ָׁנרּוצָׁ ה" וגו'‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪ֱ " :‬הבִׁ יַאנִׁי הַּ מֶׁ לְֶׁך‬ ‫ֲח ָׁד ָׁריו" – איז דאך גימטריא‪" :‬חַּ י"‪ ,‬און דאס גייט דאך ארויף אויף‪" :‬חַּ יִׁ ים"‪,‬‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪ָׁ " :‬נגִׁ ילָׁה וְּ נ ְִּׁש ְּמחָׁ ה בָׁ ְך" – איז דאך‬ ‫גימטריא‪" :‬חֵ ן"‪ ,‬און די סופי תיבות פון די ווערטער‪" :‬מָׁ ְּש ֵכ ִׁני ַאח ֲֶׁריָך נָׁרּוצָׁ ה‬ ‫הֱבִׁ יַא ִׁני הַּ מֶׁ ֶׁלְך ח ֲָׁד ָׁריו" – איז דאך גימטריא‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" מיטן כולל‪.‬‬ ‫עט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫[און די ענין פון "כולל" ווייזט דאך אויך אויף א ענין פון‪" :‬חֶׁ סֶׁ ד" אז מען‬ ‫איז זיך "כולל" מיט אנדערע‪ ,‬און אז מען העלפט ארויס א צווייטן‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס איז דאך א "כלל"‪ ,‬א "כלל" איז דאך‪ ,‬אז אלע זענען גלייך‪ ,‬אבער‬ ‫משא"כ א פרט איז דאך‪ ,‬אז א יעדער איינער איז פאר זיך באזונדער]‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן‬ ‫בְּ ַּכ ָׁונָׁה"‪ ,‬איז ער דאך דעמאלט'ס זוכה צו א ברכה פון דעם אייבערשטן אליין‬ ‫זוכה צו זיין צו‪" :‬חַּ יִׁ ים חֵ ן וָׁחֶׁ סֶׁ ד"‪:‬‬ ‫וַ יהו‪-‬ה ּ ֵּב ַר ְך ֶאת ַא ְב ָׂר ָׂהם ּ ַב ּכֹּל‬ ‫ְו ַא ְב ָרהָ ם ז ֵָקן ּ ָבא ּ ַב ָ ּי ִמים וגו'‪ :‬עס שטייט אין פסוק אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה (קפיטל כ"ד פסוק א')‪ ,‬אז‪" :‬וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן" – אז אברהם אבינו איז‬ ‫אלט געווארן‪ ,‬און‪" :‬בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" – און ער איז געקומען מיט די געוואלדיגע‬ ‫גרויסע כח פון‪" :‬אֱמּונָׁה בַּ יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬בַּ י ִָׁׁמים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֱמּונָׁה"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬אברהם אבינו איז געקומען בשעת ווען ער איז שוין אלט‬ ‫געווארן מיט די געוואלדיגע גרויסע כח פון‪" :‬אֱמּונָׁה בַּ יהו‪-‬ה"‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת לך לך (קפיטל ט"ו‬ ‫פסוק ו')‪ ,‬אז דער אייבערשטער אליין האט מעיד געווען אויף אונזער‬ ‫הייליגער זיידע אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬וְּ הֶׁ א ֱִׁמן בַּ יהו‪-‬ה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫איז‪ַּ " :‬וי ְַּּח ְּשבֶׁ הָׁ ל ֹו צְּ ָׁדקָׁ ה"‪.‬‬ ‫פ‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא יא טייערע יודן‪ ,‬מיט די געוואלדיגע גרויסע זכות פון‪" :‬אֱמּונָׁה‬ ‫בַּ יהו‪-‬ה" איז אברהם אבינו געקומען אויף זיינע עלטער'ע יארן‪ ,‬און טאקע‬ ‫וועגן דעם איז געווען‪" :‬וַּיהו‪-‬ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם בַּ כֹל"‪.‬‬ ‫ווייל אונזער הייליגער זיידע אברהם אבינו האט דאך שטענדיג געלעבט‬ ‫מיט‪" :‬אֱמּונָׁה" אין דעם הייליגן‪" :‬ב ֹורֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" וואס איז‪" :‬בוֹרֵ א‬ ‫ּומַּ נְּהִׁ יג" די גאנצע בריאה מתחילה ועד סוף‪ ,‬אויף יעדן טריט און שריט‪ ,‬און‬ ‫אונזער הייליגער זיידע אברהם אבינו האט דאך שטענדיג גע'גלייבט‪:‬‬ ‫"בֶׁ אֱמּונָׁה ְּשלֵמָׁ ה" אז‪ּ" :‬ובְּ כָׁל ּתְּ נּועָׁ ה ּוּתְּ נּועָׁ ה שָׁ ם אַּ לּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָׁם"‪:‬‬ ‫וַ ִּ ּי ַ ּקח ָׂה ֶעבֶ ד ֲע ָׂש ָׂרה ְג ַמ ִּּלים‬ ‫ש ָרה גְ מַ ִּלים ִמ ְ ּג ַמ ּלֵי אֲ דֹנָ יו וַ ֵ ּיל ְֶׁך ְוכָ ל ט ּוב אֲ דֹנָ יו ְּביָ ֹ‬ ‫דו‬ ‫וַ ִּי ַ ּקח הָ ֶׁעבֶׁ ד ֲע ָ‬ ‫וַ ָ ּי ָקם וַ ֵ ּיל ְֶׁך ֶׁאל אֲ ַרם ַנה ֲַריִ ם ֶׁאל ִעיר נָ ֹ‬ ‫חור‪ :‬די ספרים הק' מוטשענען זיך‬ ‫דאך שוין גאר שטארק צו פארשטיין וואס איז פשט פון די ווערטער‪" :‬וְּ כָׁל‬ ‫טּוב ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ"‪ ,‬ווייל וואס הייסט אז אליעזר עבד אברהם איז געגאנגען‬ ‫מיט די גאנצע גוטס'קייט פון זיין הַּ אר אברהם אין זיין האנט‪!?..‬‬ ‫און רש"י הק' טייטש'ט דאס אפ‪ ,‬אז דאס מיינט צו זאגן אז אליעזר עבד‬ ‫"שטַּ ר מַּ ּתָׁ נָׁה" כדי צו קענען ווייזן‬ ‫אברהם האט מיט גענומען מיט זיך א‪ְּ :‬‬ ‫פאר די צד הכלה אז אברהם אבינו איז גרייט צו געבן אלעס וואס ער‬ ‫פארמאגט נאר פאר זיין זוהן "יצחק"‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו האט דעמאלט'ס געטראכט צו זיך‪ ,‬אז דורך דעם וואס‬ ‫"שטַּ ר מַּ ּתָׁ נָׁה" פון מיין גאנצן‬ ‫אליעזר וועט ווייזן פאר די צד הכלה א‪ְּ :‬‬ ‫פא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫פארמעגן‪ ,‬וועט דאך שוין דעמאלט'ס די צד הכלה זיכער מסכים זיין צו‬ ‫שיקן זייער טאכטער אהער כדי חתונה צו האבן מיט יצחק‪.‬‬ ‫אבער אנדערע מפרשים טייטש'ן‪ ,‬אז די ווערטער‪" :‬וְּ כָׁל טּוב ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ"‬ ‫מיינט צו זאגן‪ ,‬אז אליעזר עבד אברהם האט מיט גענומען מיט זיך גאר‬ ‫אסאך גאלד און זילבער און טייערע שטיינער‪.‬‬ ‫אבער לכאורה קען מען אפ טייטש'ן דעם פסוק פון‪" :‬וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד עֲשָׁ ָׁרה‬ ‫גְּ מַּ לִׁ ים ִׁמגְּ מַּ לֵי ֲא ֹדנָׁיו ַּו ֵילְֶׁך וְּ כָׁל טּוב ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ" וגו' אויף גאר א אנדערע‬ ‫סארט אופן‪ ,‬ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז‬ ‫אליעזר עבד אברהם איז דאך נישט געווען קיין פשוט'ע קנעכט אזוי ווי אלע‬ ‫אנדערע קנעכט אויפן גאס‪.‬‬ ‫נאר אליעזר עבד אברהם איז געווען גאר גאר א גרויסער‪" :‬צַּ ִּׁדיק"‪ ,‬און ער‬ ‫האט געקענט גאר גאר אסאך לערנען‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע קלאר‬ ‫מבואר אין חז"ל‪ ,‬אז אליעזר עבד אברהם איז געווען גאר גאר א גרויסער‬ ‫"תלמיד חכם"‪ ,‬און ער האט געקענט גאר גאר אסאך לערנען‪ ,‬ווייל ער‬ ‫פלעגט דאך שטענדיג לערנען תורה ביי "אברהם אבינו"‪ ,‬ווייל אברהם אבינו‬ ‫האט דאך נישט געהאט קיין אייגענ'ע קינדער מיט וועמען צו לערנען‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם פלעגט ער לערנען מיט אליעזר זיין קנעכט‪ ,‬און אליעזר‬ ‫עבד אברהם איז דאך געווען דער‪ּ" :‬ד ֹולֶׁה ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים"‪,‬‬ ‫אזוי ווי חז"ל (יומא דף‪ :‬כ"ח ע"ב) זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז‬ ‫אליעזר עבד אברהם איז אליין געווען א גרויסע "ראש ישיבה"‪ ,‬און דו ביזט‬ ‫פב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫גערעכט טאקע אז אברהם אבינו האט געהאט א ישיבה‪ ,‬אבער אליעזר עבד‬ ‫אברהם האט דאך אויך געהאט א ישיבה‪ ,‬און אליעזר עבד אברהם פלעגט‬ ‫דאך שטענדיג לערנען תורה פון אברהם אבינו‪ ,‬און ער פלעגט דאס שפעטער‬ ‫איבער געבן פאר זיינע תלמידים‪ ,‬און ער איז דאך טאקע באמת געווען א‬ ‫אמת'ע‪ּ" :‬ד ֹולֶׁה ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים"‪.‬‬ ‫און עד כדי כך איז אליעזר עבד אברהם געווען גרויס אין תורה‪ ,‬אז עס איז‬ ‫דא אפילו מפרשים וואס זאגן‪ ,‬אז "אברהם אבינו" מיט "אליעזר עבד‬ ‫אברהם" זענען געווען די זעלבע גרויס אין "תורה"‪ ,‬ווייל "אברהם אבינו"‬ ‫פלעגט דאך שטענדיג איבער געבן אלע זיינע לימודים פאר "אליעזר עבד‬ ‫אברהם"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֱלִׁ יעֶׁ זֶׁר" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ַ" :‬אבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו"‬ ‫[מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪" ,‬אברהם אבינו" מיט "אליעזר עבד אברהם"‬ ‫זענען געווען די זעלבע גרויס אין "תורה"‪[ ,‬און פארשטייט זיך אז אין‬ ‫אנדערע ענינים זענען זיי נישט געווען די זעלבע גרויס‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט‬ ‫דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין חז"ל לגבי דעם נושא פון‪" :‬אֵ ין ָארּור‬ ‫ְּמ ַּדבֵ ק בְּ בָׁ רּוְך"‪ ,‬עיין שם‪ ,‬אבער על כל פנים‪ ..‬אין "תורה" זענען זיי געווען די‬ ‫זעלבע גרויס לויט אסאך שיטות]‪.‬‬ ‫און וויבאלד אליעזר עבד אברהם פלעגט דאך טאקע באמת זיין א אמת'ע‪:‬‬ ‫"ּד ֹולֶׁה ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים"‪ ,‬ממילא וועגן דעם איז דאך אויס‬ ‫געקומען‪ ,‬אז אליעזר עבד אברהם האט דאך געהאט גאר גאר א גרויסע‬ ‫"זכות" אין די תורה פון "אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫פג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל אליעזר עבד אברהם פלעגט דאך שפעטער אויס לערנען‪ּ" :‬תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל‬ ‫ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו" פאר נאך תלמידים‪ ,‬און אליעזר עבד אברהם פלעגט דאך‬ ‫"מ ַּזכֶׁה אֶׁ ת הָׁ ַּרבִׁ ים" מיט די הייליגע "תורה" הק' פון‪:‬‬ ‫שטענדיג זיין א‪ְּ :‬‬ ‫"ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו עָׁ לָׁיו הַּ שָׁ לוֹם"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין די מפרשים‪ ,‬אז אליעזר עבד‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" בשעת ווען ער איז‬ ‫אברהם האט געהאט גאר גאר א גרויסע‪ְּ :‬‬ ‫געפארן צו די שטוב פון בתואל כדי צו זוכן א כלה פאר יצחק אבינו‪ ,‬און א‬ ‫וועג וואס האט בעצם געדארפט נעמען "זיבעצן טעג" צו גיין‪ ,‬איז אליעזר‬ ‫עבד אברהם געגאנגען אין בלויז "דריי שעה"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז ווי אזוי איז דאס מעגליך‪ !?..‬ווי אזוי‬ ‫האט אליעזר עבד אברהם זוכה געווען צו אזא גרויסע וואונדערליכ'ע‪:‬‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"‪!?..‬‬ ‫ְּ‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס אליעזר עבד אברהם האט‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" איז געווען‪,‬‬ ‫זוכה געווען צו אזא גרויסע וואונדערליכ'ע‪ְּ :‬‬ ‫ווייל אליעזר עבד אברהם איז דאך געווען גאר גאר א גרויסע‪ּ" :‬ד ֹולֶׁה‬ ‫ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים"‪ ,‬און ער פלעגט דאך שטענדיג פאר שפרייטן‪:‬‬ ‫"ּתו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"‪ ,‬ווייל די געוואלדיגע זכות פון‪" :‬הֲפָׁ צַּ ת‬ ‫זיין צו אזא גרויסע‪ְּ :‬‬ ‫ִּׁדבְּ רֵ י ּתו ָֹׁרה" איז איהם ביי געשטאנען‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון‪" :‬וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד עֲשָׁ ָׁרה גְּ מַּ לִׁ ים"‬ ‫וגו'‪ ,‬אז‪" :‬וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד עֲשָׁ ָׁרה גְּ מַּ לִׁ ים ִׁמגְּ מַּ לֵי ֲא ֹדנָׁיו ַּו ֵילְֶׁך" – אז אליעזר עבד‬ ‫פד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אברהם האט גענומען צעהן קעמלען פון די קעמלען וואס האט געהערט צו‬ ‫זיין הַּ אר "אברהם"‪ ,‬און‪ :‬וְּ כָׁל "טּוב" ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁד ֹו – און ער האט דעמאלט'ס‬ ‫אויך גענומען מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‪" :‬זְּ כּות הַּ ּתו ָֹׁרה" וואס ער האט‬ ‫געהאט אין‪ּ" :‬תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו"‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע‬ ‫זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל (ברכות דף‪ :‬ה' ע"א) זאגן דאך אונז שוין בפירוש אז‪:‬‬ ‫"אֵ ין טוֹב אֶׁ לָׁא ּתו ָֹׁרה"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק דא‪ ,‬אז אליעזר עבד אברהם האט‬ ‫דא גענומען מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‪" :‬זְּ כּות הַּ ּתו ָֹׁרה" פון אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬ווייל אליעזר עבד אברהם האט דאך טאקע באמת געהאט גאר גאר א‬ ‫גרויסע חלק אין פאר שפרייטן‪ּ" :‬תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו"‪.‬‬ ‫ווייל ער פלעגט דאך שטענדיג איבער געבן פאר זיינע תלמידים אלעס וואס‬ ‫ער האט געהאט געלערנט פון דעם גרויסן הייליגן צדיק אברהם אבינו‪ ,‬און‬ ‫ער איז דאך געווען גאר גאר א גרויסע‪ּ" :‬ד ֹולֶׁה ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים"‪,‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט אונז די פסוק דא‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז דו ווילס'ט וויסן‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת‬ ‫פארוואס אליעזר עבד אברהם האט זוכה געווען צו אזא גרויסע‪ְּ :‬‬ ‫הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס אליעזר עבד אברהם האט‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" איז געווען‪ ,‬ווייל‪ :‬וְּ כָׁל "טּוב"‬ ‫זוכה געווען צו אזא גרויסע‪ְּ :‬‬ ‫ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁד ֹו – ווייל ער האט דאך דעמאלט'ס מיט גענומען מיט זיך די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע‪" :‬זְּ כּות הַּ ּתו ָֹׁרה" וואס ער האט געהאט אין‪ּ" :‬תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל‬ ‫ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו"‪.‬‬ ‫פה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין צו דעם‪ַּ " :‬ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך" אֶׁ ל‬ ‫א ֲַּרם ַּנה ֲַּריִׁם אֶׁ ל עִׁ יר נָׁחוֹר – און ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין‬ ‫אז זיין גיין איז געווען א‪ַּ " :‬ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך" – און ממילא וועגן דעם האט ער‬ ‫געקענט זוכה זיין אז זיין גיין איז געווען א "געקומען און געגאנגען"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז וויבאלד אליעזר עבד‬ ‫אברהם האט דאך דעמאלט'ס מיט גענומען מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‪:‬‬ ‫"זְּ כּות הַּ ּתו ָֹׁרה" וואס ער האט געהאט אין‪ּ" :‬תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו"‪,‬‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"‪ ,‬און עס‬‫ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין צו‪ְּ :‬‬ ‫איז דאך טאקע געווען דעמאלט'ס א‪ַּ " :‬ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך" – און עס איז דאך טאקע‬ ‫געווען דעמאלט'ס א "געקומען און געגאנגען"‪" ,‬בזריזות" – שנעל‪ ,‬מיט א‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"‪.‬‬ ‫אמת'ע‪ְּ :‬‬ ‫און אדער קען מען טייטש'ן אביסל אנדערש דעם פסוק פון‪" :‬וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד‬ ‫עֲשָׁ ָׁרה גְּ מַּ לִׁ ים" וגו'‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז‪" :‬וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד עֲשָׁ ָׁרה גְּ מַּ לִׁ ים ִׁמגְּ מַּ לֵי‬ ‫ֲא ֹדנָׁיו ַּו ֵילְֶׁך" – אז אליעזר עבד אברהם האט דא גענומען צעהן קעמלען פון‬ ‫די קעמלען וואס האט געהערט צו זיין הַּ אר אברהם‪ ,‬און‪" :‬וְּ כָׁל" – און די‬ ‫גאנצע וועג‪ ,‬וואס‪" :‬טּוב" – וואס ער וואלט דאך בעצם געדארפט פארן אין‬ ‫א צייט פון‪" :‬טּוב"‪ ,‬וואס די ווארט‪" :‬טּוב" – איז דאך גימטריא‪" :‬זיבעצן"‪,‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז די גאנצע וועג וואס‬ ‫אליעזר עבד אברהם האט דאך בעצם געדארפט פארן אין א צייט פון‬ ‫"זיבעצן טעג"‪ ,‬ווייל די וועג האט דאך באמת געדארפט נעמען "זיבעצן"‬ ‫טעג‪ ,‬כמנין‪" :‬טּוב"‪ ,‬און דאס איז דאך בעצם געווען די שליחות וואס‪:‬‬ ‫" ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ" – און דאס איז דאך בעצם געווען די שליחות וואס זיין הַּ אר‬ ‫פו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אברהם האט איהם געהאט איבער געגעבן אין זיין האנט‪ ,‬צו גיין א וועג פון‬ ‫"זיבעצן טעג"‪.‬‬ ‫[און די צאל פון זיבעצן טעג איז דאך בעצם געווען די לכתחילה'דיגע‬ ‫"שליחות" וואס‪ֲ " :‬א ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ" – וואס זיין הַּ אר אברהם האט איהם געשיקט‬ ‫צו גיין‪ ,‬ווייל אזוי לאנג האט דאך בעצם געדארפט צו נעמען די וועג]‪.‬‬ ‫אבער די גאנצע נסיעה פון "זיבעצן טעג" איז געווען א‪ַּ " :‬ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך" –‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"‪,‬‬ ‫אבער די גאנצע נסיעה פון "זיבעצן טעג" איז געווען מיט‪ְּ :‬‬ ‫און ער איז דאס געגאנגען אין בלויז "דריי שעה"‪ ,‬און‪ַּ " :‬ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך אֶׁ ל א ֲַּרם‬ ‫ַּנה ֲַּריִׁם אֶׁ ל עִׁ יר נָׁחוֹר" – און ער איז "געקומען און געגאנגען" צו די שטאט‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"‪.‬‬ ‫וואו נחור האט געוואוינט מיט גאר גאר א גרויסע‪ְּ :‬‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"‪!?..‬‬ ‫און פארוואס האט אליעזר עבד אברהם זוכה געווען צו‪ְּ :‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די סיבה פארוואס אליעזר עבד אברהם‬ ‫"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" איז געווען‪ ,‬ווייל ער האט דאך געהאט‬ ‫האט זוכה געווען צו‪ְּ :‬‬ ‫גאר גאר א גרויסע זכות אין די "תורה" פון "אברהם אבינו"‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫דאך געווען דער וואס האט פאר שפרייט‪ּ" :‬תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו"‪:‬‬ ‫וַ ּי ֵֵּּצא יִּ ְצ ָׂחק לָׂ ש ּוחַ ּ ַב ּ ָׂש ֶדה‬ ‫שא ֵעינָ יו וַ ַ ּי ְרא ְו ִה ּנֵה‬ ‫נות ָע ֶׁרב וַ ִּי ּ ָ‬ ‫ש ֶׁדה לִ ְפ ֹ‬ ‫וַ ֵ ּיצֵ א יִ ְצחָ ק ָלש ּוחַ ּ ַב ּ ָ‬ ‫גְ מַ ִּלים ּ ָב ִאים‪ :‬עס שטייט אין די משנה אין אבות (פרק ו' משנה ה')‪ ,‬אז עס‬ ‫איז דא‪" :‬מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן" – אז עס איז דא אכט און פערציג‬ ‫וועגן וואס דורך דעם קען מען זוכה זיין קונה צו זיין דער הייליגער תורה‬ ‫פז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫הק'‪ ,‬און די משנה רעכנט דארטן אויס די אלע אכט און פערציג וועגן וואס‬ ‫דורך דעם קען מען זוכה זיין קונה צו זיין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫אבער עס איז כדאי צו וויסן‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין פון פריער'דיגע‬ ‫צדיקים א געוואלדיגע ווארט‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד לערנט‬ ‫אמאל א שטיקל גמרא‪ ,‬און ער פארשטייט נישט דעם שטיקל גמרא‪ ,‬און ער‬ ‫טראכט דעמאלט'ס צו זיך‪ ,‬אז נע‪ ..‬וואס וועט שוין זיין מיט מיר‪ !?..‬איך‬ ‫האב דאך אזא שוואכ'ע קאפ‪ ,‬און איך פארשטיי דאך נישט קיין לערנען‪.‬‬ ‫אבער איין זאך קען איך דאך אבער יא‪ ,‬איך קען זיך דאך אויס וויינען דאס‬ ‫הארץ צום אייבערשטן‪ ,‬און איך קען זיך דאך אויס וויינען דאס הארץ ביי‪:‬‬ ‫"וְּ הַּ ע ֲֶׁרב נָׁא יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו"‪ ,‬און איך קען דאך דעמאלט'ס בעטן מיין גרויסן‬ ‫הייליגן טאטן אין הימל מיט א אמת'ע קרעכטץ‪ ,‬אז‪" :‬וְּ הַּ ע ֲֶׁרב נָׁא יהו‪-‬ה‬ ‫אֱֹלקֵ ינּו אֶׁ ת ִּׁדבְּ רֵ י תו ָֹׁרתְּ ָך בְּ פִׁ ינּו" – אז ער זאל מיר שוין "זיס" מאכן די‬ ‫ווערטער פון דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און אז ער זאל מיר שוין "ליכטיג"‬ ‫מאכן די ווערטער פון דער הייליגער "תורה" הק'‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬וְּ הַּ ע ֲֶׁרב ָׁנא יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו" – איז דאך טאקע אויך סופי‬ ‫תיבות‪" :‬אוֹהֵ ב"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬איך קען דאך דא בעטן מיין גרויסן הייליגן‬ ‫טאטן אין הימל מיט א אמת'ע קרעכטץ‪ ,‬אז‪" :‬וְּ הַּ ע ֲֶׁרב ָׁנא יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו אֶׁ ת‬ ‫ִּׁדבְּ רֵ י תו ָֹׁרתְּ ָך" – אז דער אייבערשטער זאל שוין אריין געבן אין מיר א‬ ‫אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַּ ת ּתו ָֹׁרה וְּ י ְִּׁרַאת שָׁ מַּ יִׁם"‪.‬‬ ‫פח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב ער געבט דעמאלט'ס איין אמת'ע קרעכטץ צום אייבערשטן‪ ,‬קען‬ ‫ער דאך שוין דעמאלט'ס אויס פועל'ן טויזנט מאל מער ווי ער וואלט ווען‬ ‫געקענט אויס פועל'ן ביי סתם א "תפילה"‪.‬‬ ‫ווייל ווען א יודיש קינד בעט דעם אייבערשטן מיטן גאנצן "הארץ"‪ ,‬קען ער‬ ‫"רע" צו‪:‬‬ ‫"ממָׁ וֶׁת לְּ חַּ יִׁ ים"‪ ,‬און פון‪ַּ :‬‬ ‫דאך דעמאלט' ס ממש איבער דרייען‪ִׁ :‬‬ ‫"טוֹב"‪ ,‬און פון‪" :‬עֶׁ ֶׁרב" צו‪" :‬בֹקֶׁ ר"‪ ,‬און די‪" :‬עֶׁ ֶׁרב" וועט שוין דעמאלט'ס‬ ‫זיין‪" :‬עֹ בֵ ר"‪ ,‬און די‪" :‬צַּ עַּ ר" זיינע וועט דאך שוין דעמאלט'ס קומען צו א‪:‬‬ ‫"עֹ צֶׁ ר"‪ ,‬און זיין‪" :‬עֶׁ ֶׁרב" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬בֹקֶׁ ר"‪ ,‬און פון‪:‬‬ ‫"רצֵ ה" [און‪ֹ " :‬צהַּ ר"]‪ ,‬און פון‪:‬‬ ‫"צָׁ ָׁרה" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪ְּ :‬‬ ‫" ֶׁנגַּע" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬עֹ נֶׁג"‪ ,‬און פון‪" :‬פֶׁ שַּ ע" וועט דאך‬ ‫שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬שֶׁ פַּ ע"‪ ,‬און פון‪" :‬מַּ ֲחלָׁה" וועט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס ווערן‪" :‬חֶׁ ְּמלָׁה"‪ ,‬און פון‪" :‬עָׁ וֹן" וועט דאך שוין דעמאלט'ס‬ ‫ווערן‪" :‬עָׁ נָׁו"‪ ,‬און פון‪" :‬פְּ ִׁשיעָׁ ה" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬שֶׁ פַּ ע‬ ‫"רעָׁ ב" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬עָׁ רֵ ב"‪.‬‬ ‫ָׁי‪ּ-‬ה"‪ ,‬און פון‪ָׁ :‬‬ ‫און פון‪ֶׁ " :‬נגֶׁף" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬גֶׁפֶׁ ן"‪ ,‬און פון‪" :‬בֶׁ הָׁ לָׁה"‬ ‫וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬לֶׁהָׁ בָׁ ה"‪ ,‬און פון‪" :‬חֶׁ ֶׁרב" וועט דאך שוין‬ ‫"רחָׁ ב"]‪ ,‬און פון‪" :‬מָׁ ָׁרה" וועט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס ווערן‪" :‬חָׁ בֵ ר" [און‪ָׁ :‬‬ ‫"רמָׁ ה"‪ ,‬און פון‪" :‬א ֹויֵב" וועט דאך שוין דעמאלט'ס‬ ‫דעמאלט'ס ווערן‪ָׁ :‬‬ ‫ווערן‪ָ" :‬אבִׁ יו"‪ ,‬און פון‪" :‬חֵ מָׁ ה" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬חֹ מָׁ ה"‪.‬‬ ‫און פון‪" :‬מַּ ְּש ִׁחית" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪ּ" :‬תַּ ְּמ ִׁשיחַּ " [און‪:‬‬ ‫"ש ְּמחָׁ תִׁ י"]‪ ,‬און פון‪ֹ" :‬לחֵ ם" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬לֶׁחֶׁ ם" [און‪:‬‬ ‫ִׁ‬ ‫פט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"מחַּ ל"‪ ,‬און אזוי אויך‪" :‬חֲמֹ ל"]‪ ,‬און פון‪" :‬בְּ כִׁ יָׁה" וועט דאך שוין‬ ‫ְּ‬ ‫דעמאלט'ס ווערן‪ָׁ " :‬י‪ּ-‬ה בְּ ָך"‪.‬‬ ‫"ּדלִׁ ים"‬ ‫און פון‪" :‬מָׁ וֶׁת" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪ּ" :‬תַּ מּו"‪ ,‬און פון‪ַּ :‬‬ ‫בּורה" וועט דאך‬ ‫"ש ָׁ‬ ‫וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬יִׁלְּ מַּ ד"‪ ,‬און פון‪ְּ :‬‬ ‫שּורה"‪ ,‬און פון‪" :‬שַּ ק" וועט דאך שוין‬ ‫שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬בְּ ָׁ‬ ‫דעמאלט'ס ווערן פשוט'ע געשמאקע‪" :‬קַּ ש"‪[ ,‬און דאס גייט דאך ארויף‬ ‫אויף‪" :‬פַּ ְּרנָׁסָׁ ה בְּ ֶׁרוַּח" כידוע]‪.‬‬ ‫און פון די נ' שערי טומאה צוזאמען מיט הויפענע'ס פון‪" :‬יָׁגוֹן" וועט דאך‬ ‫שוין דעמאלט'ס ווערן‪" :‬נִׁיגּון"‪ ,‬און פון דעם‪" :‬י' שַּ וְּ עָׁ ה" וועט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס ווערן‪" :‬יְּשּועָׁ ה"‪ ,‬און די גאנצע גרויסע דיק'ע‪" :‬הֶׁ סְּ ּתֵ ר" וואס מיר‬ ‫זענען אלע ארום גענומען מיט דעם‪ ,‬וועסטו שוין בקרוב ממש‪ּ" :‬תַּ ֲהרֹס" –‬ ‫וועסטו שוין בקרוב ממש "צו ווארפן"‪ ,‬און דו וועסט זיך דאך שוין בקרוב‬ ‫ממש מגלה זיין פאר אונז מיט דיין אמת'ן פנים פון דעם גרויסן‪" :‬מֶׁ לְֶׁך טוֹב‬ ‫ּומֵ ִׁטיב"‪.‬‬ ‫און אפילו ער האט נישט די בעסטע קאפ‪ ,‬און אפילו ער קען נישט קיין‬ ‫כוונת התפילה‪ ,‬און אפילו ער פארשטייט נישט וואס ער זאגט‪ ,‬און ער קען‬ ‫נישט מקיים זיין די אלע‪" :‬מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן"‪ ,‬ווייל עס איז‬ ‫דאך דא פארשידענ'ע זאכן וואס ער איז נישט משיג‪ ,‬ווי למשל‪" :‬פִׁ לְּ פּול‬ ‫הַּ ּתַּ לְּ ִׁמ ִׁידים"‪ ,‬ווייל ער פארשטייט דאך ניט אמאל וואס זיינע חברים לערנען‪,‬‬ ‫און ממילא ווי אזוי קען ער זיך "מפלפל" זיין מיט זיינע חברים אויב ער‬ ‫פארשטייט דאך ניט אמאל וואס זיי רעדן‪!?..‬‬ ‫צ‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫אדער למשל דאס וואס עס שטייט אין די משנה אין אבות אז איינער פון די‪:‬‬ ‫"מעּוט שֵ נָׁה"‪ ,‬און דער מענטש‬ ‫"מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן" איז‪ִׁ :‬‬ ‫שפירט עפעס ביי זיך אז ער איז דאס נאך נישט משיג‪ ,‬ווייל דער מענטש‬ ‫שפירט עפעס ביי זיך אז ער קען דאך נישט קלענער מאכן זיין שלאף‪ ,‬צו‬ ‫ווייל די דאקטער האט איהם געהייסן אז ער מוז שלאפן אביסל מער ווי א‬ ‫נארמאל'ע מענטש‪ ,‬און אויב ער וועט נישט שלאפן גענוג‪ ,‬קען דאך דאס‬ ‫איהם נאך שאטן ח"ו‪ ,‬און אדער קען ער דאס נישט אויס פירן ווייל ער‬ ‫שפירט סתם אזוי ביי זיך אז ער איז נישט מסוגל צו דעם‪.‬‬ ‫אבער אפילו אזוי קען ער אבער מיט "איין אמת'ע קרעכטץ צום‬ ‫אייבערשטן" פועל'ן אסאך אסאך מער ווי גרויסע צדיקים האבן גע'פועל'ט‬ ‫אין די העכסט'ע צייטן פון דעם יאר‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער דארף דאך נאר איין זאך פון א יודיש קינד‪ ,‬און דאס‬ ‫איז‪ ,‬די "הארץ" פון א יודיש קינד‪ ,‬ער דארף דאך נישט קיין שום אנדערע‬ ‫זאכן פון א יודיש קינד‪ ,‬ער דארף נישט קיין תעניתים און קיין סיגופים‪ ,‬ווייל‬ ‫ער האט דאך שוין גענוג מלאכים אויבן אין הימל‪ ,‬נאר די איינציגסט'ע זאך‬ ‫וואס דער אייבערשטער דארף פון א יודיש קינד איז דאך נאר‪ ,‬דאס‬ ‫הערצעל'ע זיינע‪ ,‬אזוי ווי חז"ל (סנהדרין דף‪ :‬ק"ו ע"ב) זאגן אונז דאך שוין‬ ‫"רחֲמָׁ נָׁא לִׁ בָׁ א בָׁ עֵ י"‪ ,‬און דער אייבערשטער ווארט‬ ‫טאקע קלאר בפירוש‪ ,‬אז‪ַּ :‬‬ ‫דאך נאר אויף די אמת'ע קרעכטץ פון א יודיש קינד צו זיין טאטן אין הימל‪,‬‬ ‫ווייל דאס ווייזט דאך אז זיין‪" :‬אֱמּונָׁה" איז שטארק‪ ,‬און דאס איז דאך די‬ ‫עיקר ביים אייבערשטן‪ ,‬אז א יודיש קינד זאל שטענדיג לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָׁה"‬ ‫אין דעם הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫צא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא דא ביי "יצחק אבינו" איז דאך געווען די זעלבע זאך‪ ,‬ווייל יצחק‬ ‫אבינו איז דאך שוין געווען דא "פערציג יאר" אלט‪ ,‬און ער האט אבער נאך‬ ‫אלץ נאך נישט געטראפן זיין באשערט'ן זיווג‪ ,‬און וואס האט יצחק אבינו‬ ‫געטוהן אויף אזא פאל‪!?..‬‬ ‫יצחק אבינו האט דא געטוהן די פעולה פון‪ַּ :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק "לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה –‬ ‫יצחק אבינו איז דא ארויס געגאנגען אין פעלד כדי‪" :‬לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה – כדי‬ ‫זיך אויס צו שמועס'ן זיין הארץ מיטן אייבערשטן‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך נישט דא אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪ַּ :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק‬ ‫"לְּ הִׁ תְּ פַּ לֵל" בַּ שָׁ ֶׁדה – אז יצחק אבינו איז געגאנגען "דאווענען" אין פעלד‪,‬‬ ‫נאר עס שטייט דא אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪ַּ :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק "לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה – אז‬ ‫יצחק אבינו איז ארויס געגאנגען אין פעלד "שמועס'ן" מיטן הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬לָׁשּוחַּ " איז דאך א לשון פון "שמועס'ן"‪ ,‬און‬ ‫יא ר' יוד‪ ,‬יצחק אבינו איז פשוט געגאנגען "שמועס'ן" מיטן אייבערשטן‪,‬‬ ‫און יצחק אבינו איז דא פשוט געגאנגען זיך אויס רעדן דאס הארץ צום‬ ‫אייבערשטן פונקט אזוי ווי א מענטש וואס רעדט זיך אויס דאס הארץ צו זיין‬ ‫גוטע חבר‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם איז ער ארויס געגאנגען דא אין פעלד‪ ,‬און ער האט‬ ‫פונקטליך נאך געטוהן דאס וואס זיין הייליגע טאטע "אברהם אבינו" האט‬ ‫געטוהן בשעת ווען ער האט זיך געבעטן ביים אייבערשטן נאך אמאל און‬ ‫נאך אמאל אז דער אייבערשטער זאל נישט איבער דרייען דעם שטאט סדום‪,‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ַּ :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק "לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה – יצחק אבינו איז געגאנגען‬ ‫"שמועסן" מיטן אייבערשטן‪.‬‬ ‫צב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪ַּ " :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" [מיט די זעכצן אותיות] – איז‬ ‫דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬י ְִּׁש ָׁראֵ ל בַּ עַּ ל שֵ ם" [מיט די דריי ווערטער]‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס איז דאך טאקע געווען די יסוד פון דעם גרויסן הייליגן‪" :‬אוֹר ִׁשבְּ עַּ ת‬ ‫הַּ י ִָׁׁמים ַּרבִׁ י י ְִּׁש ָׁראֵ ל בַּ עַּ ל שֵ ם טוֹב זְּ כּות ֹו ָׁיגֵן עָׁ לֵינּו וְּ עַּ ל כָׁל י ְִּׁש ָׁראֵ ל"‪ ,‬אז א יודיש‬ ‫קינד זאל שטענדיג "שמועסן" מיטן אייבערשטן אלעס וואס טוט איהם נאר‬ ‫וויי‪.‬‬ ‫און דאס האט דאך שוין טאקע דער הייליגער בעל שם טוב הק' אליין‬ ‫געטוהן ווען ער איז געווען פינעף יאר אלט‪ ,‬ווי עס איז דאך שוין באקאנט‬ ‫טאקע‪ ,‬אז דער הייליגער בעל שם טוב הק' איז געווען א קיילעכיגער יתום‬ ‫פון זיין טאטע און מאמע‪ ,‬און דאס איז געווען די לעצטע ווערטער פון זיין‬ ‫גרויסן הייליגן טאטן רבי אליעזר זצ"ל‪" :‬ישראליק'ל‪ ..‬האב נישט מורא‪,‬‬ ‫וואס דו דארפס'ט בעט פון דעם אייבערשטן"‪.‬‬ ‫און אזוי האט דער הייליגער בעל שם טוב הק' געטוהן אלע זיינע יארן‪ ,‬ער‬ ‫איז געגאנגען מאכן‪" :‬הִׁ תְּ בו ְֹּדדּות" אליין אין וואלד ָאן קיינעם‪ ,‬און ער האט‬ ‫"געשמועס'ט מיט זיין גרויסן טאטן אין הימל"‪ ,‬און דורך דעם האט ער‬ ‫באקומען א מורא'דיגע נאנט'קייט צום אייבערשטן‪ ,‬און דורך דעם האט ער‬ ‫באקומען א מורא'דיגע ליבשאפט צום אייבערשטן‪ ,‬און פון דעם האט ער‬ ‫שפעטער אויף געבויעט דעם אלעמען באקאנט'ן‪ּ" :‬תו ַֹּרת הַּ חֲסִׁ ידּות"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס האט דא יצחק אבינו געטוהן‪ ,‬ער איז געגאנגען‬ ‫"שמועסן" מיטן אייבערשטן‪ ,‬ווייל ער איז דאך שוין געווען דא "פערציג‬ ‫יאר" אלט‪ ,‬און ער האט נאך אלץ נאך נישט געטראפן זיין באשערט'ן זיווג‪,‬‬ ‫און ממילא איז ער געגאנגען "זיך אויס שמועסן" מיטן אייבערשטן‪.‬‬ ‫צג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין חז"ל (יבמות דף‪ :‬ס"ב ע"ב)‪ ,‬אז‬ ‫נאר נאך דעם וואס א מענטש האט "חתונה" קען ער צו קומען צו גאר‬ ‫גרויסע מדריגות אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט זיך דאך שטענדיג יצחק אבינו געשפירט זייער‬ ‫געטראפן‪ ,‬ווייל יצחק אבינו האט זיך דאך שטענדיג געשפירט זייער‬ ‫געטראפן אז ער קען דאך נישט משיג זיין די גרעסער'ע מדריגות אין דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪" :‬לְּ פִׁ י רֹב גְּ דֻּ לָׁתוֹ"‪ ,‬ווייל ער האט דאך נאך נישט‬ ‫"חתונה" געהאט‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם איז דא יצחק אבינו ארויס געגאנגען אין פעלד‪ ,‬ווייל‬ ‫ער איז זיך דא געגאנגען אויס צו רעדן דאס הארץ צום אייבערשטן אז דער‬ ‫אייבערשטער זאל איהם שוין באשערן זיין ריכטיג'ן זיווג כדי אז ער זאל‬ ‫שוין קענען משיג זיין די גרעסער'ע מדריגות אין דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫און "נאר" וועגן דעם איז יצחק ארויס געגאנגען אין פעלד‪" ,‬נאר" כדי‬ ‫מתפלל צו זיין אויף זיין זיווג‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַּ " :‬ויֵצֵ א‬ ‫יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" וגו'‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬בַּ שָׁ ֶׁדה" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬אִׁ יש"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די גאנצע מטרה פארוואס יצחק אבינו איז‬ ‫ארויס געגאנגען אין "פעלד" איז דאך נאר געווען‪ ,‬כדי צו בעטן דעם‬ ‫אייבערשטן אז ער זאל שוין זוכה זיין צו זיין א‪" :‬אִׁ יש" – כדי צו בעטן דעם‬ ‫אייבערשטן אז ער זאל שוין זוכה זיין חתונה צו האבן און‪" :‬וְּ הָׁ יִׁיתָׁ לְּ אִׁ יש"‪.‬‬ ‫צד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון‪ַּ " :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה"‬ ‫וגו'‪ ,‬אז‪ַּ " :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק" – אז יצחק אבינו איז דא ארויס געגאנגען אין פעלד‬ ‫אריין פאר איין איינציגע סיבה‪ ,‬און דאס איז געווען‪ ,‬כדי‪" :‬לָׁשּוחַּ " – כדי צו‬ ‫שמועס'ן און כדי צו בעטן פון דעם אייבערשטן‪ ,‬אז‪" :‬בַּ שָׁ ֶׁדה" – אז ער זאל‬ ‫שוין זוכה זיין צו זיין א‪" :‬אִׁ יש"‪ ,‬און אז ער זאל שוין זוכה זיין צו דעם‪:‬‬ ‫"אִׁ יש וְּ אִׁ שָׁ ה שֶׁ זָׁכּו ְּשכִׁ ינָׁה ְּשרּויָׁה בֵ ינֵיהֶׁ ם"‪.‬‬ ‫און נישט אז ער זאל זיין סתם א‪" :‬אִׁ יש"‪ ,‬ניין‪ ..‬נאר אז ער זאל שוין זוכה זיין‬ ‫צו דעם‪" :‬אִׁ יש וְּ אִׁ שָׁ ה שֶׁ זָׁכּו ְּשכִׁ ינָׁה ְּשרּויָׁה בֵ ינֵיהֶׁ ם"‪ ,‬און אז ער זאל שוין‬ ‫קענען צו קומען צו די גרעסער'ע מדריגות אין דער הייליגער תורה הק' וואס‬ ‫א מענטש קען נאר צו קומען "נאך די חתונה"‪.‬‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪ַּ " :‬ויֵצֵ א ִׁיצְּ חָׁ ק ָׁלשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪ :‬מ"ח‪ ,‬ווייל אין די תפילה פון יצחק אבינו וואס איז‬ ‫ארויס געקומען פון די טיפעניש'ן פון זיין הארץ איז דאך שוין געווען נכלל‬ ‫די‪" :‬מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן"‪ ,‬און יצחק אבינו האט דאך שוין נישט‬ ‫געדארפט גיין דא דורך א ספעציעל'ע וועג [פון די‪" :‬מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה‬ ‫נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן"] כדי צו קענען ָאן קומען קונה צו זיין דער הייליגער תורה הק'‪,‬‬ ‫ניין ניין ניין‪ ,‬בכלל נישט‪ ,‬ווייל ווען א יודיש קינד געבט איין אמת'ע‬ ‫קרעכטץ פארן אייבערשטן‪ ,‬דרייט ער דאך דעמאלט'ס איבער גאנצע'טע‬ ‫וועלט'ן פון‪" :‬עֶׁ ֶׁרב" צו‪" :‬בֹקֶׁ ר" – פון נאכט צו טאג‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ..‬אזוי‬ ‫ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט באריכות‪.‬‬ ‫און די פסוק זאגט אונז דא ווייטער‪ ,‬אז‪ַּ " :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" – אז‬ ‫בשעת ווען יצחק אבינו האט זיך אויס גערעדט דאס הארץ צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫צה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫איז ער דעמאלט'ס געווען זיכער מיט א זיכער'ע‪" :‬אֱמּונָׁה" און‪" :‬בִׁ טָׁ חוֹן" אז‬ ‫ער וועט דא זיכער אויס פועל'ן גרויסע ישועות‪ ,‬און ער איז געווען זיכער אז‬ ‫מיט זיין תפילה דא וועט ער דא יעצט זוכה זיין‪" :‬לִׁ פְּ נוֹת עָׁ ֶׁרב" – און ער איז‬ ‫געווען זיכער אז מיט זיין תפילה דא וועט ער דא יעצט זוכה זיין אוועק צו‬ ‫קערן די פינסטער'קייט‪.‬‬ ‫און ער איז געווען זיכער‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪" :‬לִׁ פְּ נוֹת עָׁ ֶׁרב" – אז דורך מיין תפילה וועל‬ ‫איך מצליח זיין אוועק צו קערן די‪" :‬חַּ ְּשכּות" פון מיר‪ ,‬און דורך מיין תפילה‬ ‫וועל איך מצליח זיין אוועק צו קערן די פינסטער'קייט פון מיר‪ ,‬און דורך‬ ‫מיין תפילה וועל איך זוכה זיין צו באקומען א‪" :‬יְּשּועָׁ ה"‪.‬‬ ‫און דורך דעם וואס יצחק אבינו האט געהאט אזא שטארקע‪" :‬אֱמּונָׁה" און‪:‬‬ ‫"בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז ער וועט טאקע אויס פועל'ן א‪:‬‬ ‫"יְּשּועָׁ ה"‪ ,‬האט ער טאקע מיט א אמת'ע קרעכטץ גלייך געפועל'ט א‪:‬‬ ‫"יְּשּועָׁ ה"‪ ,‬און ער איז טאקע דעמאלט'ס גלייך נאך דעם געהאלפן געווארן‪,‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש גלייך נאך דעם אין פסוק‬ ‫(קפיטל כ"ד פסוק ס"ג)‪ ,‬אז ווי נאר יצחק אבינו האט געמאכט די פעולה‬ ‫פון‪ַּ " :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה"‪ ,‬איז טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן געקומען‬ ‫זיין‪" :‬יְּשּועָׁ ה" אויפן פלאץ‪ ,‬און ווען‪" :‬וַּיִׁ שָׁ א עֵ ינָׁיו" – און ווען יצחק אבינו‬ ‫האט אויף געהויבן זיינע אויגן פון דעם "תפילה" נאכן דאווענען‪ ,‬איז‬ ‫דעמאלט'ס גלייך‪ַּ " :‬וי ְַּּרא" – האט ער דאך שוין דעמאלט'ס גלייך געזעהן‬ ‫אז‪" :‬וְּ הִׁ נֵה גְּ מַּ לִׁ ים בָׁ אִׁ ים" – האט ער דאך שוין דעמאלט'ס גלייך געזעהן אז‬ ‫עס קומען צו גיין קעמלען פון דערווייטנ'ס‪ ,‬און זיין באשערט'ע זיווג "רבקה‬ ‫אמינו" איז געווען אויף די קעמלען‪.‬‬ ‫צו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל יא‪ ,‬דאס איז די עצה געהאלפן צו ווערן‪ ,‬און דאס איז דאך אויך די עצה‬ ‫צו פאר שטערקער'ן די‪" :‬אֱמּונָׁה" אין די הארץ פון א יודיש קינד‪.‬‬ ‫און אויב א יודיש קינד וויל געהאלפן ווערן מיט א‪" :‬יְּשּועָׁ ה"‪ ,‬זאל ער‬ ‫דעמאלט'ס טוהן די פעולה פון‪ַּ " :‬ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק" – זאל ער דעמאלט'ס גלייך‬ ‫בּורה"‪ ,‬און ער זאל דעמאלט'ס גלייך גיין‪:‬‬ ‫"מ ַּּדת הַּ גְּ ָׁ‬ ‫ארויס נעמען זיין‪ִׁ :‬‬ ‫"לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה – און ער זאל דעמאלט'ס גלייך גיין זיך אויס רעדן דאס‬ ‫הארץ צום אייבערשטן "ביחידות"‪ ,‬און ער זאל נישט מאכן קיין שום‬ ‫חשבונות אז‪ ..‬דער אייבערשטער הערט דען אויס מיינע תפילות‪ !?..‬ניין‪!..‬‬ ‫בּורה"‬ ‫"מ ַּּדת הַּ גְּ ָׁ‬ ‫נאר ער זאל זיך דעמאלט'ס גלייך אונטער גארטל'ן מיט די‪ִׁ :‬‬ ‫פון אונזער הייליגע זיידע יצחק אבינו‪ ,‬און ער זאל זיך דעמאלט'ס גלייך גיין‬ ‫אויס שמועס'ן מיטן הייליגן באשעפער אלע זיינע פראבלעמען וואס ער‬ ‫פארמאגט נאר‪ ,‬און דעמאלט'ס וועט ער טאקע סוף כל סוף זוכה זיין‪:‬‬ ‫"לִׁ פְּ נוֹת עָׁ ֶׁרב" – און דעמאלט'ס וועט ער טאקע סוף כל סוף זוכה זיין אוועק‬ ‫צו קערן די פינסטער'קייט פון איהם‪ ,‬און דעמאלט'ס וועט ער טאקע סוף כל‬ ‫סוף זוכה זיין אוועק צו נעמען אלע‪" :‬צָׁ רוֹת יָׁגוֹן ַּו ֲאנָׁחוֹת" פון איהם‪.‬‬ ‫ווייל ווען א מענטש געבט איין אמת'ע קרעכטץ צום אייבערשטן‪ ,‬קען ער‬ ‫דאך דורך דעם איבער שטייגן גאר גאר גרויסע "מדריגות"‪ ,‬ווייל אין דעם‬ ‫אמת'ן קרעכטץ איז דאך שוין נכלל די אלע גרויסע "מדריגות"‪ ,‬און איין‬ ‫אמת'ע קרעכטץ איז דאך אסאך מער ווערד ווי די אלע גרויסע "מדריגות"‪,‬‬ ‫אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ראשונים‪.‬‬ ‫צז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און ווע ן א יודיש קינד שמועס'ט זיך אויס מיטן אייבערשטן‪ ,‬ווערט ער דאך‬ ‫דעמאלט'ס אסאך אסאך נענטער צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל די "דיבור" איז דאך‬ ‫די זאך וואס איז מקשר צוויי מענטשן‪.‬‬ ‫און ממילא די זעלבע זאך איז דאך אויך ביים אייבערשטן‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫רעדסטו צום אייבערשטן‪ ,‬מאכסטו דאך דעמאלט'ס דורך דעם גאר גאר א‬ ‫שטארקע "קשר" צווישן דיר מיטן אייבערשטן‪.‬‬ ‫אבער אויב רעדסטו נישט צום אייבערשטן‪ ,‬ביזטו דאך דעמאלט'ס בכלל‬ ‫נישט מקושר צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל די איינציגסט'ע זאך וואס ברענגט א‬ ‫"קשר" צווישן צוויי מענטשן איז דאך נאר דעם "דיבור"‪.‬‬ ‫און דורך דעם וואס דו שמועס'ט זיך אויס מיטן אייבערשטן‪ ,‬מאכסטו דאך‬ ‫אויך שטערקער דיין‪" :‬אֱמּונָׁה" אין דיין הארץ‪ ,‬און‪" :‬אֱמּונָׁה" איז דאך די‬ ‫קרוין פון א יודיש קינד‪ ,‬אזוי ווי חז"ל (שבת דף‪ :‬צ"ז ע"א) זאגן אונז דאך‬ ‫שוין טאקע בפירוש‪ ,‬אז די קרוין פון א יודיש קינד איז דאך נאר‪ ,‬אז מיר‬ ‫זענען אלע‪" :‬מַּ א ֲִׁמינִׁים בְּ נֵי מַּ א ֲִׁמינִׁים" – אז מיר לעבן אלע מיט‪" :‬אֱמּונָׁה"‬ ‫אין דעם הייליגן באשעפער‪ .‬און חז"ל (מכילתא פ' בא) זאגן דאך אונז שוין‬ ‫טאקע אויך צו מיט א זיכער'ע "הבטחה"‪ ,‬אז‪" :‬בִׁ זְּ כּות הָׁ אֱמּונָׁה" זענען די‬ ‫יודישע קינדער אויס געלייזט געווארן פון דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָׁלּות‬ ‫ִׁמצְּ ַּריִׁם"‪ ,‬און‪" :‬בִׁ זְּ כּות הָׁ אֱמּונָׁה" וועלן מיר אלע בעזרת השם יתברך אויך‬ ‫זוכה זיין אויס געלייזט צו ווערן פון דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָׁלּות אֱדוֹם"‬ ‫בקרוב ממש דורך‪" :‬מָׁ ִׁשיחַּ צִׁ ְּדקֵ ינּו"‪.‬‬ ‫צח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר בעטן טאקע אלע ווייטער דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז מיר זאלן‬ ‫טאקע אויך קענען זוכה זיין צו זעהן מיט אונזערע אויגן‪" :‬בְּ שּוב יהו‪-‬ה אֶׁ ת‬ ‫ִׁשיבַּ ת צִׁ יוֹן"‪ ,‬און‪" :‬וְּ עֵ ינֵינּו תִׁ ְּראֶׁ ינָׁה מַּ לְּ כּותֶׁ ָך" – און מיר זאלן טאקע אלע‬ ‫אויך קענען זעהן מיט אונזערע אויגן ווי אזוי דער הייליגער באשעפער וועט‬ ‫צוריק מאכן רוען זיין הייליגע שכינה הק' אין דעם הייליגן בית המקדש‪.‬‬ ‫"מ ַּּדת‬ ‫און ביז דערווייל איז אונזער עבודה‪ָ ,‬אן צו האלטן דעם הייליגן‪ִׁ :‬‬ ‫הַּ ִׁש ְּמחָׁ ה"‪ ,‬און ווייטער דינען דעם הייליגן באשעפער "פרייליכערהייט"‪ ,‬און‬ ‫זיך נישט לאזן פאר פירן פון די אלע שוועריקייטן וואס פראבירן אונז צו‬ ‫צוברעכן‪ ,‬נאר מיר דארפן אלע ווייטער דינען דעם הייליגן באשעפער‬ ‫"פרייליכערהייט"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ערשטע ווערטער פון‬ ‫די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו חַּ ֵיי שָׁ ָׁרה מֵ אָׁ ה" – איז דאך‬ ‫סופי תיבות‪" :‬יהו‪-‬ה"‪ ,‬און די ווערטער‪ַּ " :‬ויִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה מֵ ָאה" – איז דאך‬ ‫"ש ְּמחּו" – פריידט'ס ענק‪ִׁ " !..‬ש ְּמחּו בַּ יהו‪-‬ה"‪ !..‬און דאס‬ ‫ראשי תיבות‪ִׁ :‬‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער זאגט דא‬ ‫פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז אפילו עס איז נאך‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו" – אז אפילו ווען מען‬ ‫געפונט נאך אין א שטיקעל'ע "צער"‪ ,‬זאל מען אבער נאך אלץ פראבירן צו‬ ‫זיין "פריילעך" און "צופרידן"‪ ,‬און טראץ דעם וואס מען גייט אריבער‬ ‫שוועריקייטן‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪ִׁ " :‬ש ְּמחּו בַּ יהו‪-‬ה וְּ גִׁ ילּו צַּ ִּׁד ִׁיקים וְּ הַּ ְּרנִׁינּו‬ ‫כָׁל י ְִּׁשרֵ י לֵב"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬חַּ יֵי שָׁ ָׁרה מֵ ָאה" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬שָׁ מֵ חַּ " –‬ ‫פריילעך‪ !..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך די עיקר‪ ,‬צו זיין‪" :‬שָׁ מֵ חַּ " מיט די‪:‬‬ ‫צט‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫עֲבו ַֹּדת "יהו‪-‬ה" יִׁתְּ בָׁ ַּרְך וואס מיר זענען זוכה מקיים צו זיין‪ ,‬און מיר דארפן‬ ‫"ש ְּמחָׁ ה" אז מיר זענען זוכה צו מאכן א‪" :‬נַּחַּ ת‬ ‫דאך בעצם טאנצן פאר‪ִׁ :‬‬ ‫רּוחַּ " פארן הייליגן באשעפער מיט אונזערע גוטע מעשים‪ ,‬און מיר דארפן‬ ‫"ש ְּמחָׁ ה" אז מיר זענען זוכה צו מאכן א‪" :‬נַּחַּ ת‬ ‫דאך בעצם טאנצן פאר‪ִׁ :‬‬ ‫רּוחַּ " פארן הייליגן באשעפער מיט אביסעל'ע‪" :‬לִׁ מּוד הַּ ּתו ָֹׁרה"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער חיד"א שרייבט דאך שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן ספר‬ ‫מורה באצבע (אות שכ"ז) בשם דעם הייליגן אר"י הקדוש זכותו יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל‪ ,‬אז דער הייליגער אר"י הקדוש האט אמאל געזאגט‪ ,‬אז דאס‬ ‫וואס ער האט זוכה געווען צו‪" :‬הַּ שָׁ גַּת חָׁ כְּ מַּ ת הָׁ אֱמֶׁ ת וְּ הַּ שָׁ גַּת רּוחַּ הַּ קֹ ֶׁדש" איז‬ ‫דאך נאר געווען‪" :‬בִׁ ְּשבִׁ יל שֶׁ הָׁ יָׁה שָׁ מֵ חַּ ִׁש ְּמחָׁ ה ַּרבָׁ ה בְּ עִׁ סְּ ק ֹו בַּ ּתו ָֹׁרה" – ווייל‬ ‫ער האט זיך גאר גאר שטארק געפריידט בשעת ווען ער האט געלערנט דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און‪ּ" :‬ובְּ קַּ יְּ מ ֹו שּום ִׁמצְּ וָׁה" – און בשעת ווען ער האט‬ ‫מקי ים געווען א מצוה פון דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס‬ ‫אויך גאר שטארק געפריידט‪ ,‬און דורך דעם איז ער צו געקומען צו‪" :‬הַּ שָׁ גַּת‬ ‫חָׁ כְּ מַּ ת הָׁ אֱמֶׁ ת" און צו‪" :‬הַּ שָׁ גַּת רּוחַּ הַּ קֹ ֶׁדש"‪.‬‬ ‫און מיר דארפן דאך נאר אלע זעהן צו זינגען צום הייליגן באשעפער אין‬ ‫דעם הייליגן טאג פון שבת קודש פרייליכערהייט‪ ,‬און מקיים זיין דעם‪ּ" :‬תְּ נּו‬ ‫שֶׁ בַּ ח וְּ ִׁש ָׁירה לָׁאֵ ‪-‬ל אֲשֶׁ ר שַּ בָׁ ת בָׁ ָׁרא"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" איז דאך טאקע אויך די זעלבע אותיות ווי‪" :‬חַּ י‬ ‫ִׁש ָׁירה" – א לעבן פון‪" :‬שֶׁ בַּ ח וְּ הו ָֹׁדָאה לַּיהו‪-‬ה יִׁתְּ בָׁ ַּרְך"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬נאר‬ ‫אזוי דארף לעבן א יודיש קינד‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף דאך לעבן א לעבן‬ ‫פון‪" :‬זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ ‪-‬ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם"‪.‬‬ ‫ק‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת קודש ביי דעם פיוט פון‪:‬‬ ‫"לְּ כָׁה דו ִֹׁדי"‪ ,‬אז‪" :‬הִׁ תְּ עו ְֹּר ִׁרי הִׁ תְּ עו ְֹּר ִׁרי" – אז וועקט'ס ענק אויף‪ ..‬וועקט'ס‬ ‫ענק אויף‪ ..‬יודישע קינדער פון ענקער טיפע שלאף‪ ,‬אבער דו ווייסט‬ ‫פארוואס‪!?..‬‬ ‫ווייל‪" :‬כִׁ י בָׁ א אוֹרֵ ְך" – ווייל עס קומט דאך דא גאר גאר א גרויסער גאסט‪,‬‬ ‫און עס פאסט דאך נישט צו שלאפן ווען עס קומט אריין אין שטוב אזא‬ ‫גרויסע חשוב'ע גאסט‪.‬‬ ‫עּורי" – אבער דו ווייסט ווי אזוי מען וועקט‬ ‫"עּורי ִׁ‬ ‫אבער דו ווייסט ווי אזוי‪ִׁ :‬‬ ‫אויף די יודישע‪" :‬נְּשָׁ מָׁ ה" אין דעם הייליגן טאג פון "שבת קודש"‪!?..‬‬ ‫איך וועל דיר זאגן ווי אזוי מען וועקט אויף די יודישע‪" :‬נְּשָׁ מָׁ ה" אין דעם‬ ‫"שיר ַּּדבֵ ִׁרי"‬ ‫הייליגן טאג פון "שבת קודש"‪ ,‬מען טוט דאס אויף וועקן דורך‪ִׁ :‬‬ ‫– מען טוט דאס אויף וועקן דורך דעם וואס מען "זינגט" צום הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬ווייל דורך דעם וואס מען זינגט צום הייליגן באשעפער וועט‬ ‫דאך זיין‪" :‬כְּ בוֹד יהו‪-‬ה עָׁ ַּליְִׁך נִׁגְּ לָׁה" – ווייל דורך דעם וואס מען זינגט צום‬ ‫הייליגן באשעפער וועט דאך נתגלה ווערן ביי דיר די כבוד פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫און ממילא‪ֹ" :‬לא תֵ בו ִֹׁשי וְּ ֹלא תִׁ כָׁלְּ ִׁמי" – און ממילא שעמט'ס ענק נישט צו‬ ‫"זינגען" צום הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל די ענין פון‪" :‬זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת‬ ‫וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ ‪-‬ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם" וועט דאך נאר צו ברענגען‬ ‫אז‪" :‬וְּ נִׁבְּ נְּתָׁ ה עִׁ יר עַּ ל ּתִׁ לָּׁה" – ווייל די ענין פון‪" :‬זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת‬ ‫בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ ‪-‬ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם" וועט דאך נאר צו ברענגען אז דער‬ ‫קא‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫הייליגער באשעפער זאל שוין אויף בויען ירושלים עיר הקודש און אונז‬ ‫ברענגען‪" :‬מָׁ ִׁשיחַּ צִׁ ְּדקֵ ינּו"‪.‬‬ ‫ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל שבת דף‪ :‬קי"ח ע"ב)‪ ,‬אז‪" :‬אִׁ לּו‬ ‫שָׁ ְּמרּו י ְִּׁש ָׁראֵ ל ְּשנֵי שַּ בָׁ תוֹת ִׁמיַּד נִׁגְּ ָאלִׁ ין"‪ ,‬און וואס מיינט געהיטן דעם הייליגן‬ ‫"שבת קודש"‪ !?..‬איר געהיטן און אויס גענוצט מיט‪" :‬זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת‬ ‫וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ ‪-‬ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם"‪.‬‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬אִׁ לּו שָׁ ְּמרּו ִׁי ְּש ָׁראֵ ל" – איז דאך טאקע‬ ‫אויך ראשי תיבות‪" :‬אִׁ שֵ י" – א "פלאם פייער"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב עס‬ ‫וואלט געהערש'ט א‪" :‬אִׁ שֵ י י ְִּׁש ָׁראֵ ל" – אויב עס וואלט געהערש'ט א "פלאם‬ ‫פייער" פון א יודיש קינד אין דעם הייליגן טאג פון "שבת קודש"‪,‬‬ ‫"מיַּד נִׁגְּ ָאלִׁ ין" – דעמאלט'ס וואלטן מיר דאך שוין פון לאנג‬ ‫דעמאלט'ס‪ִׁ :‬‬ ‫געווען אויס געלייזט פון דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪.‬‬ ‫ווייל וואס איז דען די פליכט פון א יודיש קינד אויף דער וועלט אויב נישט‬ ‫אז ער זאל דערהייבן דעם אייבערשטנ'ס נאמען‪ !?..‬די ווארט‪" :‬אִׁ שֵ י" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ִׁ " :‬יתְּ רוֹמֵ ם שֵ ם ֱאֹלקֵ ינּו" – עס זאל דערהויבן‬ ‫ווערן דעם אייבערשטנ'ס נאמען‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו ווייסט וואס די "תפקיד"‬ ‫פון א יודיש קינד איז‪!?..‬‬ ‫די "תפקיד" פון א יודיש קינד איז‪ ,‬גרויס צו מאכן דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫נאמען‪ ,‬און זינגען‪" :‬זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת" פארן אייבערשטנ'ס כבוד‬ ‫וועגן‪ ,‬און‪ ..‬יא‪ ,‬עס דארף זיין א‪" :‬אִׁ שֵ י י ְִּׁש ָׁראֵ ל" – א יודיש קינד דארף‬ ‫קב‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"ברענען" צו קענען אויס פירן זיין הייליגן תפקיד פון‪ִׁ " :‬יתְּ רוֹמֵ ם שֵ ם‬ ‫ֱאֹלקֵ ינּו"‪.‬‬ ‫אבער וועלכע מזמור געהערט צום הייליגן טאג פון "שבת קודש"‪ !?..‬די‬ ‫"מזְּ מוֹר ִׁשיר לְּ יוֹם הַּ שַּ בָׁ ת" געהערט דאך צום הייליגן‬ ‫הייליגע מזמור פון‪ִׁ :‬‬ ‫"מזְּ מוֹר ִׁשיר לְּ יוֹם הַּ שַּ בָׁ ת"‪!?..‬‬ ‫טאג פון "שבת קודש"‪ ,‬און וואס איז‪ִׁ :‬‬ ‫"מזְּ מוֹר ִׁשיר לְּ יוֹם הַּ שַּ בָׁ ת" איז דאך נאר‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪ִׁ :‬‬ ‫איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז‪" :‬טוֹב לְּ הֹדוֹת לַּיהו‪-‬ה ּולְּ זַּמֵ ר לְּ ִׁש ְּמָך עֶׁ לְּ יוֹן" – צו‬ ‫דאנקען און לויבן דעם הייליגן באשעפער אויף דעם גרויסן‪" :‬מַּ ּתָׁ נָׁה טוֹבָׁ ה"‬ ‫וואס ער האט אונז געגעבן‪" :‬בְּ ַאהֲבָׁ ה ּובְּ ָׁרצוֹן"‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬שַּ בַּ ת‬ ‫קָׁ ְּדשֶׁ ָך" – און דאס איז דאך זיין הייליגער "שבת קודש" וואס‪" :‬כִׁ י ב ֹו שָׁ בַּ ת‬ ‫אֵ ‪-‬ל ִׁמכָׁל ְּמלַּאכְּ ּתוֹ"‪.‬‬ ‫"ש ָׁירה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬יִׁבָׁ נֶׁה הַּ ִׁמ ְּק ָּׁדש"‬ ‫און די ווארט‪ִׁ :‬‬ ‫[מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬עטץ ווייסט'ס ווי אזוי מיר וועלן אלע‬ ‫קענען זוכה זיין ארויס גיין פון דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪ !?..‬און עטץ‬ ‫ווייסט'ס ווי אזוי מיר וועלן אלע קענען זוכה זיין צו דעם גרויסן‪" :‬בִׁ ְּניַּן בֵ ית‬ ‫ישי"‪!?..‬‬ ‫הַּ ִׁמ ְּק ָּׁדש הַּ ְּשלִׁ ִׁ‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬דורך דעם וואס מיר וועלן אלע "זינגען" צום‬ ‫הייליגן באשעפער מיט א אמת'ע בענק שאפט‪ ,‬ווייל וואס האבן די יודישע‬ ‫קינדער געטוהן בשעת ווען זיי זענען געווען אין דעם שווער'ן ביטער'ן‪:‬‬ ‫" ָׁגלּות ִׁמצְּ ַּריִׁם"‪!?..‬‬ ‫קג‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫זאגן דאך אונז שוין די ספרים הק' אויף דעם‪ ,‬אז די יודישע קינדער פלעגן‬ ‫זיך דעמאלט'ס אלע צוזאם נעמען א יעדן פרייטיג צו נאכט'ס‪ ,‬און זיי פלעגן‬ ‫דעמאלט'ס אלע זיצן און זינגען‪" :‬זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת‬ ‫לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ ‪-‬ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם"‪ ,‬און דאס האט דאך דעמאלט'ס געמאכט גאר גאר א‬ ‫גרויסע רעש אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך דעמאלט'ס געזאגט פאר די מלאכים‬ ‫אויבן אין הימל‪ ,‬אז‪ ..‬געבט'ס נאר א קוק וואס דא גייט פָׁ אר‪ !?..‬עטץ‬ ‫זעהט'ס וואס דא גייט פָׁ אר‪ !?..‬מיינע קינדער פארגעסן דאך דא יעצט‬ ‫אינגאנצן פון זייער צער און ווייטאג‪ ,‬און זיי זיצן דאך דא יעצט און זינגען‪:‬‬ ‫"זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת" פאר מיין כבוד וועגן‪.‬‬ ‫און ממילא‪" :‬חֲזּו בָׁ נַּי חֲבִׁ יבַּ י" – און ממילא געבט'ס נאר א קוק אויף מיינע‬ ‫"ד ִׁמ ְּשּתַּ כְּ ִׁחין ִׁמצַּ ע ֲָׁרא ִׁדלְּ הוֹן" – וואס זיי‬ ‫טייערע באליבט'ע קינדער‪ְּ :‬‬ ‫פארגעסן דאך דא יעצט אינגאנצן פון זייער צער‪ ,‬און‪" :‬וְּ עוֹסְּ ִׁקין בְּ חֶׁ ְּדוְּ תָׁ א‬ ‫ִׁדילִׁ י" – און זיי זענען דאך דא יעצט אלע פארנומען זיך צו פרייען מיט מיר‪.‬‬ ‫"מ ַּּדת‬ ‫און דאס האט דאך דעמאלט'ס מעורר געווען גאר גאר א גרויסע‪ִׁ :‬‬ ‫הָׁ ַּר ֲח ִׁמים" אויף די יודישע קינדער‪ ,‬און דורך דעם האבן זיי טאקע דעמאלט'ס‬ ‫זוכה געווען ארויס צו גיין פון זייער שרעקליכ'ן‪" :‬גָׁלּות ִׁמצְּ ַּריִׁם ִׁמּתוְֹך ַּרח ֲִׁמים‬ ‫ַּוחֲסָׁ ִׁדים ְּמגֻּלִׁ ים"‪.‬‬ ‫און ממילא יא טייערע יודן‪ ,‬לאמיר אלע עוסק זיין אין דעם ענין פון‪:‬‬ ‫"ש ָׁירה" פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל דורך דעם וועלן מיר בעז"ה קענען‬ ‫ִׁ‬ ‫זוכה זיין בקרוב ממש צו דעם‪" :‬יִׁבָׁ נֶׁה הַּ ִׁמ ְּק ָּׁדש" עִׁ יר צִׁ יוֹן ּתְּ מַּ לֵא‪.‬‬ ‫קד‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫און דער גרויסער סניגורן של ישראל דער הייליגער בארדיטשוב'ער רב‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט דאך שוין טאקע אויך געבעטן פון דעם‬ ‫הייליגן באשעפער אין זיין הייליגן באקאנט'ן‪" :‬נִׁיגּון" פון‪" :‬רבונו של עולם‬ ‫מיר וועלן מאכן א בייט"‪ ,‬אז‪" :‬וועסטו וועלן פרעגן וואס חיי הייסט"‪!?..‬‬ ‫זאג איך דיר‪ ,‬אז‪" :‬חַּ י חַּ י" – דו ווייסט וואס מיינט "געלעבט"‪ !?..‬און דו‬ ‫ווייסט וואס מיינט א לעבן פון א יודיש קינד‪!?..‬‬ ‫איך וועל דיר זאגן וואס א לעבן פון א יודיש קינד מיינט‪ ,‬א לעבן פון א‬ ‫יודיש קינד מיינט‪ ,‬אז‪" :‬יוֹדּוָך וִׁ ישַּ בְּ חּוָך"‪ ..‬אוי וויי טאטע‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪,‬‬ ‫דאס הייסט געלעבט‪ !..‬און דאס איז דאך די לעבן פון א יעדע יודיש קינד‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬נישט אויף צו הערן צו לויבן און דאנקען דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪" :‬עַּ ל כָׁל הַּ ּטוֹבוֹת נִׁסִׁ ים וְּ נִׁפְּ לָׁאוֹת שֶׁ עָׁ ִׁשיתָׁ עִׁ מָׁ ִׁדי מֵ עו ִֹׁדי עַּ ד הַּ יוֹם‬ ‫הַּ זֶׁה"‪ ,‬און‪" :‬עַּ ל כָׁל נ ְִּׁשימָׁ ה ּונ ְִּׁשימָׁ ה ּתְּ הַּ לֵל ָׁי‪ּ-‬ה"‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬דאס הייסט "געלעבט" לפי דעת קדשו של הסניגורן של‬ ‫ישראל רבי לוי יצחק בן שרה סאשא מבארדיטשוב זכותו יגן עלינו ועל כל‬ ‫ישראל‪ !..‬און נישט איך זאג אזוי‪ ,‬נאר דער הייליגער סניגורן של ישראל‬ ‫דער הייליגער בארדיטשוב'ער רב זאגט אזוי‪!..‬‬ ‫און די וואכעדיגע פרשה הייבט זיך דאך ָאן מיט די ווערטער‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי‬ ‫"ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה‪,‬‬ ‫שָׁ ָׁרה"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬שָׁ ָׁרה" איז דאך אויך א לשון פון‪ִׁ :‬‬ ‫און ממילא‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" – און ממילא וואויל איז פאר א יודיש קינד‬ ‫"ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה צום הייליגן באשעפער‬ ‫וואס איז זוכה צו לעבן א לעבן פון‪ִׁ :‬‬ ‫טראץ דעם וואס ער גייט א דורך א‪" :‬חַּ יֵי צַּ עַּ ר"‪ ,‬און וואויל איז פאר א יודיש‬ ‫קה‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫קינד וואס איז זוכה צו דינען דעם הייליגן באשעפער‪" :‬בְּ ִׁש ְּמחָׁ ה ּובְּ טּוב לֵבָׁ ב‬ ‫מֵ רֹב כֹל" טראץ דעם וואס עס גייט איהם שווער‪.‬‬ ‫און ווי אזוי ענדיגט זיך פאריגע וואכעדיגע פרשה‪ !?..‬מיט וועלכע ווארט‬ ‫ענדיגט זיך "פרשת וירא"‪" !?..‬פרשת וירא" ענדיגט זיך דאך מיט די ווארט‪:‬‬ ‫"מַּ ֲעכָׁה" – ווייעך‪ ,‬און ווי אזוי הייבט זיך ָאן די וואכעדיגע פרשה "פרשת‬ ‫חיי שרה"‪" !?..‬פרשת חיי שרה" הייבט זיך דאך ָאן מיט די ווערטער‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו‬ ‫חַּ יֵי שָׁ ָׁרה"‪ ,‬און די לשון‪" :‬וַּיִׁ הְּ יּו" איז דאך א לשון "צער" כידוע‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס וויל אונז דא דער הייליגער תורה הק' מרמז זיין‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"מַּ ֲעכָׁה וַּיִׁ הְּ יּו" – אז אויב ווילסטו מאכן ווייעכ'ער דיין גרויסע צער וואס דו‬ ‫ליידס'ט זיך נעבעך צוזאם דא אויף דער וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" –‬ ‫זאלסטו דעמאלט'ס ָאן הייבן צו לעבן א לעבן פון‪ִׁ " :‬ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה צום‬ ‫הייליגן באשעפער טראץ דעם וואס עס גייט אויף דיר א דורך א‪" :‬חַּ יֵי צַּ עַּ ר"‪.‬‬ ‫"ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה צום‬ ‫און אויב דו וועסט ָאן הייבן צו לעבן א לעבן פון‪ִׁ :‬‬ ‫הייליגן באשעפער טראץ דעם וואס עס גייט אויף דיר א דורך א‪" :‬חַּ יֵי צַּ עַּ ר"‪,‬‬ ‫וועסטו שוין דעמאלט'ס פלוצלונג זעהן אז דיין גאנצע צער וועט שוין מער‬ ‫נישט אזוי וויי טוהן ווי פריער‪.‬‬ ‫"ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬אויב דו וועסט ָאן הייבן צו לעבן א לעבן פון‪ִׁ :‬‬ ‫צום הייליגן באשעפער טראץ דעם וואס עס גייט אויף דיר א דורך א‪" :‬חַּ יֵי‬ ‫צַּ עַּ ר"‪ ,‬וועט דעמאלט'ס פלוצלונג געשעהן א‪" :‬נֵס" אז דיין צער וועט דיר‬ ‫שוין דעמאלט'ס מער נישט אזוי וויי טוהן ווי פריער‪ ,‬ווייל אויב דו וועסט‬ ‫קו‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫"שירּו ל ֹו ז ְַּּמרּו לוֹ"‪ ,‬וועט דעמאלט'ס שפעטער מקיום‬ ‫טוהן די פעולה פון‪ִׁ :‬‬ ‫"שיחּו בְּ כָׁל נִׁפְּ לְּ אוֹתָׁ יו"‪.‬‬ ‫ווערן ביי דיר דעם‪ִׁ :‬‬ ‫"ש ָׁירה" ָאן‬ ‫"ש ָׁירה" גייט דאך נאר צוזאמען מיט‪" :‬אֱמּונָׁה"‪ ,‬ווייל‪ִׁ :‬‬ ‫און‪ִׁ :‬‬ ‫"ש ָׁירה" נישט‪ !..‬אזוי ווי מיר זעהען דאך שוין‬ ‫קיין‪" :‬אֱמּונָׁה" איז דאך קיין‪ִׁ :‬‬ ‫טאקע אלע בפירוש אין דער הייליגער תורה הק' אין פרשת בשלח (קפיטל‬ ‫י"ד פסוק ל"א און אין קפיטל ט"ו פסוק א')‪ ,‬אז נאר ווען עס איז געווען‪:‬‬ ‫" ַּו ַּיא ֲִׁמינּו" בַּ יהו‪-‬ה ּובְּ מֹ שֶׁ ה עַּ בְּ ּדוֹ‪ ,‬האט דעמאלט'ס געקענט געשעהן א‪ָ" :‬אז‬ ‫י ִָׁׁשיר מֹ שֶׁ ה ּובְּ נֵי י ְִּׁש ָׁראֵ ל אֶׁ ת הַּ ִׁש ָׁירה הַּ זֹאת לַּיהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫"ש ָׁירה" נישט‪ !..‬און‬ ‫"ש ָׁירה" ָאן קיין‪" :‬אֱמּונָׁה" איז קיין‪ִׁ :‬‬ ‫ווייל ניין ר' יוד‪ִׁ :‬‬ ‫נאר ווען א יודיש קינד האט‪" :‬אֱמּונָׁה" ביי זיך אין הארץ‪ ,‬קען ער דעמאלט'ס‬ ‫זינגען צום הייליגן באשעפער‪" :‬אֶׁ ת הַּ ִׁש ָׁירה הַּ זֹאת לַּיהו‪-‬ה"‪:‬‬ ‫וַ יֵּצֵּ א יִ ְצחק ל ׂשו ַח ַב ׂשדה‬ ‫און מיט דעם ענדיגן מיר‪ :‬אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען‬ ‫עס וועט זיין‪" :‬אָׂ סֻ ָׂרה ּנָׂא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון‬ ‫דעם גרויסן התעוררות‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"וְ אֶ ְראֶ ה אֶ ת הַ ּ ַמ ְראֶ ה הַ ָּׂגדֹּל הַ ּזֶה"‪!..‬‬ ‫תם ולא נשלם!‬ ‫שבח ושירה לאל בורא עולם!‬ ‫יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל‬ ‫קז‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫קח‬ ‫אליעזר‬ ‫חיי שרה‬ ‫נעימות‬ ‫קט‬