נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — חיי שרה (2026-11-02)

אליעזר חיי שרה נעימות
©
כל הזכויות שמורות
למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק
ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק
למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב
לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל skulen3@gmail.com
copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.
in all countries subscribing to the international copyright union.
PRINTED IN ISRAEL
יצא לאור העולם ע"י
מכון נעימות אליעזר בארה"ק
053-415-2636
ב
אליעזר חיי שרה נעימות
הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א
מו"צ העדה החרדית
בס"ד כ"ז שבט תשפ"א
הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר
ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען
זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א
כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו
אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל
במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה
שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח
החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של
רבים אשר אינם מבינים בלה"ק
ונקרא שמו "נעימות אליעזר"
ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש
וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של
ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו
להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל
מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים
אמן:
הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור:
קלונימוס קלמן ווייס
ג
אליעזר חיי שרה נעימות
הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א
מו"צ העדה החרדית
הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם
שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א:
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א
דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און
מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען",
און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין,
ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און
ליכטיג ,און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע
עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר.
[והוסיף :ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס].
יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה
ד
אליעזר חיי שרה נעימות
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א
הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים
כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח
יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה ,ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו
הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם,
ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד
לאויושט"א:
ה
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א
ה
אליעזר חיי שרה נעימות
ו
אליעזר חיי שרה נעימות
הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א
הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם
בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי
הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען
ה"ה שמו הולך לפניו
מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א
יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב
טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים
ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א:
ידידו המכבדו בלב טוב
ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד ,שלפני שהולכים ללמוד צריכים
לכוון לקיים מצות לימוד התורה ,כי הרי מצות צריכות כוונה,
וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא:
של או ַריְ י ָתא ֶׁ שה ְ ּד ֹ ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ
ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם מו ֶׁ לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ
שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם עו ֶׁ
ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ
ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך
שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל: מו ְּב ֵ
ְש ֹ
יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו שא ְּב ִר ְ שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ לְ ֵ
שם שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ
שה יָ ֵדינ ּו יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אֱ לֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאלִ :ו ִ
שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו: ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ
ז
אליעזר חיי שרה נעימות
וכ"ק מרן רבינו זצ"ל
היה אומר תמיד בכל הזדמנות:
אז" :לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט
אוועק פון די התעוררות ,דעמאלט'ס:
"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך
ִ
קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר
האט דא געהערט!..
ווייל בשעת ווען איר זענט דא,
דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין
אז איר הערט מיך אויס ,נאר ווען
איר גייט "אוועק" ..דעמאלט'ס זאל
אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס
וואס איר האט דא געהערט!..
ח
אליעזר חיי שרה נעימות
הקדמה
י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש
מרז"ל קדושים אשר בארץ המה ,ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו
וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור
ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על
דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'
ותלמידי המגיד זצוק"ל ,כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של
רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו ,וכדי שכל יהודי פשוט
יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון.
והרי כבר ידוע ליודעי חן ,כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז ).על כל האומר דבר
שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר ,ובספר חסידים (ס' רכ"ד)
איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק.
ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר
"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר
הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע
ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה.
וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה
בעמלי ,אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות
את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם
יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות ,ואכן שמע אלקים מתוך
סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר
זה ,ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני ,הנני עומד
עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה
יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים ,ולהוסיף דעת
ט
אליעזר חיי שרה נעימות
ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל ,ואל יצא מתחת ידי שום
מכשול חס ושלום ,רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא
בתוך כל אחד ואחד מישראל ,ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת
הרבים ,ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים
"באידיש" ,והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט):
"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה
בפיהם" ,פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה
שהוא מבין טוב.
וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת
והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל ,וזהו אינו רק ספר לקריאה
גרידא ,כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת ,יען כי הרי זה משפיע
יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל.
וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען
הוצאת ספר זה ,יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק
תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח ,ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים
בתורה ובמצות באמת לאויושט"א.
ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה
ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי ,ואזכה לעבוד את השם יתברך
בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל
ישראל ,ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא
תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו ,מתוך הרחבת הדעת ומנוחה,
ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא ,עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה
הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין
בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן:
י
אליעזר חיי שרה נעימות
וַ ִּ ּי ְהי ּו חַ ּיֵּי ָׂש ָׂרה
שנִ ים ְשנֵי חַ ּיֵי
שבַ ע ָ
שנָ ה ְו ֶׁ
שנָ ה ְו ֶׁע ְש ִרים ָ
ש ָרה מֵ ָאה ָ
וַ ִּי ְהי ּו חַ ּיֵי ָ
ָש ָרה :רש"י הק' זאגט אונז דא ,אז די סיבה פארוואס עס ווערט דערמאנט
די ווארט" :שָׁ נָׁה" נאך יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז דא אויס איז,
ווייל די פסוק וויל אונז דא לאזן הערן ,אז א יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט
אונז דא אויס ווערט גע'דרשנ'ט פאר זיך אליין.
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז די פסוק וויל אונז דא
לאזן הערן ,אז" :בַּ ת ק' כְּ בַּ ת כ' לְּ חֵ ְּטא" – אז בשעת ווען שרה אמינו איז
געווען "הונדערט יאר" אלט ,איז זי געווען אזוי ווי א מיידל פון "צוואנציג
יאר" אלט וואס האט נאך נישט געזינדיגט ,ווייל" :שֶׁ הֲרֵ י אֵ ינָּׁה בַּ ת עָׁ נ ְִּׁשין" –
ווייל א מיידל פון צוואנציג יאר איז דאך נאך נישט קיין" :בַּ ת עָׁ נ ְִּׁשין" ,ווייל
נאר העכער צוואנציג יאר איז א" :בַּ ת עָׁ נ ְִּׁשין".
.אוןּ" :ובַּ ת ק' כְּ בַּ ת ז' לְּ יוֹפִׁ י" – און בשעת ווען שרה אמינו איז געווען
"הונדערט יאר" אלט ,איז זי געווען אזוי ווי א מיידל פון "זיבן יאר" אלט
לגבי דעם ענין פון "שיינ'קייט" ,און ..ניין ,שרה אמינו האט נישט פארלוירן
איר שיינ'קייט אויף די עלטער'ע יארן ,נאר זי איז געבליבן די זעלבע שיין
אזוי ווי זי איז געווען אין די יונגע יארן.
אבער לכאורה קען מען דא צו לייגן נאך א פשט פארוואס עס ווערט
דערמאנט די ווארט" :שָׁ נָׁה" נאך א יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט דא אויס,
און די סיבה פון דעם איז ,ווייל עס שטייט דאך שוין פון צדיקים ,אז שרה
יא
אליעזר חיי שרה נעימות
אמינו האט דאך בעצם געהאט גאר גאר א שווערע לעבן ,און די סיבה
פארוואס מען מוז זאגן אז שרה אמינו האט געהאט גאר גאר א שווערע לעבן
איז דאך ,וועגן עטליכע סיבות ,קודם כל ..ווייל שרה אמינו איז דאך געווען
א "עקרה" ביז די "ניינציג" יאר ,און שרה אמינו האט דאך נישט זוכה
געווען צו קיין קינדער ביז גאר גאר שפעט.
און אפילו ווען זי האט שוין יא זוכה געווען צו א קינד ,איז זי אבער נפטר
געווארן גלייך נאך" :עֲקֵ ַּדת יִׁצְּ חָׁ ק" ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע
באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש,
אז די שטן איז געקומען צו שרה אמינו גלייך נאך" :עֲקֵ ַּדת יִׁצְּ חָׁ ק" ,און די
שטן האט דעמאלט'ס דערציילט פאר שרה אמינו ,אז אברהם אבינו האט
ארויף גענומען איר זוהן יצחק אויף די עקידה געשאכטן צו ווערן פאר א:
"קָׁ ְּרבָׁ ן ע ֹולָׁה".
און נאך פאר די שטן האט אפילו געקענט ארויס זאגן די ווערטער אז
"אברהם אבינו האט למעשה נישט געשאכטן יצחק" ,איז שוין שרה אמינו
נפטר געווארן ,און" :פָׁ ְּרחָׁ ה נ ְִּׁשמָׁ תָׁ ּה ִׁממֶׁ נָׁה ּומֵ תָׁ ה".
אבער למעשה נאך אלעמען ..איז דאך שרה אמינו געווען גאר גאר א
גרויסע" :בַּ ֲעלַּת חֶׁ סֶׁ ד" בשעת'ן לעבן ,און אזוי אויך איז דאך שרה אמינו
געווען גאר גאר א גרויסע" :בַּ ֲעלַּת צְּ ָׁדקָׁ ה" בשעת'ן לעבן ,ווייל זי איז דאך
געשטאנען א גאנצן טאג אין קאך ,און זי איז דאך שטענדיג געווען
פארנומען צו קאכן און באקען פאר אלע געסט וואס פלעגן קומען צו זיי אין
געצעלט טאג טעגליך ,און זי איז דאך געווען דער וואס פלעגט אלעס צו
שטעלן פאר די געסט וואס פלעגן איין שטיין ביי זיי אין געצעלט ,און זי איז
יב
אליעזר חיי שרה נעימות
דאך געווען דער וואס פלעגט שטענדיג צו גרייטן אלע פיינע געשמאקע
מאכלים פאר די געסט וואס פלעגן קומען צו זיי אין געצעלט ,אזוי ווי א
ערליכע יודישע מאמע דארף זיך טאקע פירן.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך פון צדיקים ,אז ווען א יודיש קינד וועט
ארויף קומען אויף יענע וועלט ,דעמאלט'ס וועט אמאל אויס קומען ,אז די
בית דין של מעלה וועט איהם דעמאלט'ס זאגן ,אז געב נאר א קוק אהער ר'
יוד ,דו האסט דאך מקיים געווען די מצוה פון" :לִׁ מּוד הַּ ּתו ָֹׁרה" ,און דו
האסט דאך אויך מקיים געווען די מצוה פון" :צְּ ָׁדקָׁ ה" ,און דו האסט דאך
אויך מקיים געווען די מצוה פון" :בִׁ ְּרכַּת ֹכ ֲהנִׁים".
און ווען דער יוד וועט הערן די דאזיגע ווערטער ,וועט ער דאך דעמאלט'ס
גלייך געבן א שריי ,אז ..איין מינוט ,וואס גייט דא פָׁ אר !?..דא איז דאך א:
"ע ֹולָׁם הָׁ אֱמֶׁ ת" !?..איך פארשטיי נישט וואס ענק זאגן מיר דא !?..ענק זאגן
מיר דא אז איך האב מקיים געווען די מצוה פון" :בִׁ ְּרכַּת ֹכ ֲהנִׁים"!?..
וואס !?..עס הייבט זיך דאך נישט ָאן !?..ווייל איך בין דאך אפילו נישט
געווען קיין "כהן" !?..און ממילא ווי אזוי קען זיין אז איך האב מקיים
געווען די מצוה פון" :בִׁ ְּרכַּת ֹכ ֲהנִׁים" בשעת ווען איך האב געלעבט!?..
וועט מען איהם דעמאלט'ס ענטפער'ן ,אז דו ביזט גערעכט טאקע אז דו
ביזט נישט געווען קיין כהן ,אבער דו האסט דאך פריילעך געמאכט דיין
חבר וואס איז געזעצן לעבן דיר אין ישיבה אדער אין כולל ,און דו האסט
דאך געגעבן א גוט ווארט פאר דיין חבר וואס איז געזעצן לעבן דיר אין
ישיבה אדער אין כולל ,און וויסן זאלסטו ר' יוד ,אז בשעת ווען דו האסט
מחזק געווען דיין חבר אין ישיבה אדער אין כולל ,איז דיין חבר געווען אין
יג
אליעזר חיי שרה נעימות
א מצב וואס ער האט שוין כמעט געהאלטן ביים אונטער ברעכן און אויף
געבן אויף זיין גאנצע יודיש'קייט ,און דיין חבר איז גראדע יא געווען א
"כהן".
און וויסן זאלסטו ר' יוד ,אז דורך דיין חיזוק ווערטער האט דיין חבר
באקומען דעמאלט'ס א נייע שטראם פון חיות אין עבודת השם יתברך ,און
דיין חבר האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך געשטארקט איבער זיינע
שוועריקייטן וואס זענען דעמאלט'ס אריבער געגאנגען אויף איהם ,און דיין
חבר איז שפעטער געגאנגען און מקיים געווען די מצוה פון" :בִׁ ְּרכַּת
"מצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" ,און ממילא די אלע
ֹכ ֲהנִׁים" ,און אזוי אויך נאך אנדערעִׁ :
מצוות וואס דיין חבר האט שפעטער געטוהן האט ער דאך נאר געטוהן א
דאנק "דיר" !..ווייל פון זיין זייט האט ער דאך שוין לאנג געהאלטן ביים
אויף געגעבן אויף זיין לעבן פון גרויס" :יִׁאּוש".
און ממילא וויבאלד דיין חבר האט מקיים געווען די מצוה פון" :בִׁ ְּרכַּת
ֹכ ֲהנִׁים" אין דיין זכות ,ממילא וועגן דעם ווערט דאס גערעכנט כאילו דו
האסט דאס אליין מקיים געווען ,און די אלע מצוות וואס דיין חבר האט
שפעטער מקיים געווען ,איז אין "דיין" זכות.
און וויסן זאלסטו ר' יוד ,אז עס ווארט דיר נאך אפ גאר גאר א גרויסע שכר
אויף דעם וואס דו האסט מקיים געווען די מצוה פון" :בִׁ ְּרכַּת ֹכ ֲהנִׁים" ,און
עס ווארט דיר דאך אויך אפ גאר גאר א גרויסע שכר אויף די אלע מצוות
וואס דיין חבר האט שפעטער מקיים געווען ,ווייל ווען נישט דיר ,וואלט
דאך שוין דיין חבר לאנג געהאלטן איך וויל נישט זאגן וואו ,און ממילא
וועגן דעם קומט זיך דאך "דיר" גאר גאר א גרויסע שכר ,ווייל דו האסט דאך
יד
אליעזר חיי שרה נעימות
מקיים געווען א" :נֶׁפֶׁ ש ַאחַּ ת ִׁמיִׁ ְּש ָׁראֵ ל" במילואו ממש צוזאמען מיט אלע
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס ער האט שפעטער מקיים געווען.
זיינעִׁ :
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" פון דיין
ווייל אויף וועמענ'ס יסוד שטייען די אלעִׁ :
"חיּות" און די" :חֵ שֶׁ ק" פאר דיין חבר
חבר !?..און ווער האט געגעבן דיִׁ :
[וואס האט דאך שוין נעבעך געהאלטן אזוי ווייט] זיך צו האלטן און מקיים
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" און נישט אויף געבן חס ושלום!?..
צו זייןִׁ :
ווער!?..
"דו" אליין ,ווייל דו האסט דאך איהם געגעבן א "גוט ווארט" און דו האסט
דאך איהם מחזק געווען מיט דברים של טעם אין זיינע שווערע מינוט'ן ,און
ממילא וועגן דעם קומט זיך דאך "דיר" גאר גאר א גרויסע שכר אויף אלע:
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס דיין חבר האט מקיים געווען.
ִׁ
און עס איז דאך אויך וויכטיג צו בא'צייכענען דא ,אז דאס מיינט נישט ח"ו
צו זאגן אז דער יוד וואס האט באקומען די גוטע ווערטער וועט נישט
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס ער האט
באקומען קיין שכר אויף אלעִׁ :
שפעטער מקיים געווען ,ווייל חס ושלום אזוי צו זאגן.
נאר דאס מיינט סך הכל צו זאגן ,אז דער יוד וואס האט גורם געווען אז דער
יוד וואס האט געהאט א שוואכ'ע מינוט זאל קענען ָאן גיין ווייטער ..וועט
"אויך" באקומען גאר גאר א גרויסע שכר אויבן אין הימל אויף אלע מצוות
וואס זיין חבר האט שפעטער מקיים געווען ,און מיר דארפן זיך נישט זארגן
פאר דער יוד וואס האט זיך געשטארקט בשעת ווען ער האט געהאט א
שווערע מינוט ,ווייל עס איז דאך דא איבער גענוג שכר אויבן אין הימל ,און
טו
אליעזר חיי שרה נעימות
"מצְּ וֹת
עס איז דאך דא גענוג אין נאך שכר אויבן אין הימל פאר אלעִׁ :
ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס א יעדע יודיש קינד איז מקיים ,און די גן עדן איז דאך
שוין גענוג און נאך גרויס אריין צו נעמען א יעדן" :י ִָׁׁחיד וְּ י ִָׁׁחיד ִׁמיִׁ ְּש ָׁראֵ ל".
אבער על כל פנים ..מיר ווילן דא ארויס ברענגען די נקודה ,אז דער יוד וואס
האט מחזק געווען דער צובראכענ'ע יוד וואס האט שוין כמעט געהאלטן
ביים אונטער ברעכן און אויף געבן ,וועט באקומען שכר אויף די אלע:
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס זיין חבר האט שפעטער מקיים געווען.
ִׁ
און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען דא מיט "שרה אמינו" ,ווייל מיר
ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז "שרה אמינו" פלעגט דאך שטענדיג
געבן צו עסן פאר הונדערט'ער געסט טאג טעגליך.
"חיּות" ,און זי פלעגט דאך
און זי פלעגט דאך זיי אויך געבן זייער גאנצעִׁ :
זיי שטענדיג אויף לעבן מיט א נייע גייסט ,און זי פלעגט דאך זיי אויך מקרב
זיין צו יודיש'קייט ,אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש
אין פרשת לך לך אויף די ווערטער פון" :וְּ אֶׁ ת הַּ נֶׁפֶׁ ש אֲשֶׁ ר עָׁ שּו בְּ חָׁ ָׁרן" ,אז:
"שָׁ ָׁרה ְּמ ַּגי ֶֶׁׁרת אֶׁ ת הַּ נ ִָׁׁשים" – אז שרה אמינו פלעגט דאך שטענדיג מגייר זיין
די פרויען.
און שרה אמינו פלעגט דאך שטענדיג אויס לערנען פאר אלע פרויען וואס
פלעגט קומען צו איר עסן ווי אזוי א יודישע מאמע דארף זיך אויף פירן ,און
זי פלעגט דאך זיי אויך שטענדיג אויס לערנען ווי אזוי מען דארף טוהן:
"חֶׁ סֶׁ ד" און" :צְּ ָׁדקָׁ ה" מיט אנדערע מענטשן ,און זי פלעגט דאך זיי אויך
שטענדיג אויס לערנען ווי אזוי צו מאכן "ברכות" מיט כוונה ,און זי פלעגט
טז
אליעזר חיי שרה נעימות
דאך זיי אויך שטענדיג אויס לערנען ווי אזוי א יודישע מאמע דארף גיין ָאן
געטוהן ,און זי פלעגט דאך זיי אויך שטענדיג אויס לערנען וואס דאס מיינט
אז א יודישע מאמע דארף זיך דאך שטענדיג פירן" :בִׁ צְּ נִׁיעּות" ,און זי האט
דאך זיי אלע אינגאנצן מקרב געוועןּ" :תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה".
און פון די ווערטער פון חז"ל קומט דאך אויס א מורא'דיגע זאך ,ווייל פון
די ווערטער פון חז"ל קומט דאך אויס ,אז "אברהם אבינו" און "שרה
אמינו" זענען דאך געווען דאפעלט'ע" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" ,און ..יא ,זיי האבן
צוויי מאל אריין גענומען א יעדע גאסט.
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז וואס הייסט אז "אברהם אבינו" און
"שרה אמינו" זענען געווען דאפעלט'ע" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" !?..ווי אזוי קען
זיין אז א מענטש זאל צוויי מאל אריין נעמען א יעדע גאסט וואס קומט צו
איהם !?..א יעדע גאסט איז דען צוריק געקומען צוויי מאל צו אברהם
אבינו !?..עס קען דאך נישט זיין אזא זאך !?..און ממילא ווי אזוי קען זיין
אז עס איז דא אזא זאך ווי א דאפעלט'ע" :מַּ כְּ נִׁיס או ַֹּרח"!?..
מען נעמט דאך נאר אריין א גאסט "איין מאל" צו זיך אין שטוב ,און
פארטיג ,און ממילא ווי אזוי קען זיין א "אברהם אבינו" און "שרה אמינו"
זענען געווען דאפעלט'ע" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים"!?..
אבער די תירוץ אויף דעם איז דאך שוין בעצם זייער פשוט ,ווייל די תירוץ
אויף דעם איז דאך ,אז ..יא ,אברהם אבינו און שרה אמינו זענען געווען
דאפעלט'ע" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" ,אזוי ווי דו הערס'ט ,איי ..ווי אזוי קען דאס
זיין !?..נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס אברהם אבינו און
יז
אליעזר חיי שרה נעימות
שרה אמינו זענען געווען דאפעלט'ע" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" איז ,ווייל קודם
האבן זיי אריין געברענגט די געסט ביי זיי אין געצעלט ,און זיי האבן זיי
דעמאלט'ס גלייך גאר גאר שיין מכבד געווען מיט ווארימ'ע עסן און מיט
ווארימ'ע טרינקען און מיט א ווארימ'ע בעט צו שלאפן וכדומה.
און אויף דעם אליין זענען זיי דאך שוין געווען ראוי צו באקומען דעם
טיטול" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" ,ווייל זיי האבן דאך שוין מקיים געווען דא די
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַּ כְּ נָׁסַּ ת או ְֹּר ִׁחים" וואס איז דאך שוין" :יוֹתֵ ר
ִׁמקַּ בָׁ לַּת פְּ נֵי הַּ ְּשכִׁ ינָׁה".
און ממילא דאס איז די ערשטע סיבה פארוואס אברהם אבינו און שרה אמינו
האבן באקומען דעם טיטול" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים".
און די סיבה פארוואס אברהם אבינו און שרה אמינו האבן באקומען דעם
טיטול אז זיי זענען געווען דאפעלט'ע" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" איז ,ווייל אברהם
אבינו און שרה אמינו האבן דאך אויך" :מַּ כְּ נִׁיס" געווען א יעדע גאסט וואס
עס איז געקומען צו זייּ" :תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה" ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין
טאקע קלאר געברענגט אין רש"י הק' אין פרשת לך לך ,אז אברהם אבינו
און שרה אמינו זענען געווען דאפעלט'ע" :מַּ כְּ נִׁיסֵ י או ְֹּר ִׁחים" ,ווייל זיי האבן
דאך מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַּ כְּ נָׁסַּ ת או ְֹּר ִׁחים" צוויי
מאל מיט א יעדן גאסט.
א) ווייל זיי האבן דאך זיי דעמאלט'ס פשוט "אריין גענומען" צו זיך אין
געצעלט ,און זיי האבן דאך זיי דעמאלט'ס גאר שיין מכבד געווען מיט
ווארימ'ע עסן און מיט ווארימ'ע טרינקען און מיט א ווארימ'ע בעט צו
יח
אליעזר חיי שרה נעימות
שלאפן וכדומה ,און זיי האבן דאך דעמאלט'ס פשוט מקיים געווען די
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :הַּ כְּ נָׁסַּ ת או ְֹּר ִׁחים בְּ הִׁ ּדּור ַּרב".
ב) אבער פון די אנדערע זייט ..האבן זיי דאך אבער אויך" :מַּ כְּ נִׁיס" געווען
די געסטּ" :תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה" ,ווייל עס איז דאך שוין ממש איבריג צו
דערציילן אז א יעדע גאסט וואס איז נאר ָאן געקומען צו די געצעלט פון
אברהם אבינו איז ארויס געגאנגען פון דארטן א אמת'ע" :גֵר צֶׁ ֶׁדק" וואס
האט טאקע באמת מקבל געווען אויף זיך מיט א ערנס'ט קייט אלעּ" :תַּ ְּריַּ"ג
ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה".
און עס איז דאך אויך איבריג צו דערציילן אז א יעדע גאסט וואס איז נאר ָאן
געקומען צו די געצעלט פון אברהם אבינו איז ארויס געגאנגען פון דארטן א
אמת'ע "ערליכע יוד" וואס האט טאקע באמת גע'גלייבט אין דעם הייליגן
באשעפער וואס האט באשאפן די גאנצע וועלט.
און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת
לך לך אויף די ווערטער פון" :וְּ אֶׁ ת הַּ נֶׁפֶׁ ש אֲשֶׁ ר עָׁ שּו בְּ חָׁ ָׁרן" ,אז די סיבה
פארוואס דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא אז אברהם אבינו און שרה
אמינו האבן "געמאכט" די אלע מענטשן וואס זיי האבן דא מגייר געווען
איז ,ווייל" :שֶׁ הִׁ כְּ נִׁיסָׁ ן ּתַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה" – ווייל אברהם אבינו און שרה
אמינו זענען דאך געווען די מענטשן וואס האבן דאך זיי אלע" :מַּ כְּ נִׁיס"
געוועןּ" :תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה".
און ממילא וועגן דעם זאגט אונז דער הייליגער תורה הק' אין פרשת לך לך
(קפיטל י"ב פסוק ה') ,אז" :וְּ אֶׁ ת הַּ נֶׁפֶׁ ש אֲשֶׁ ר עָׁ שּו בְּ חָׁ ָׁרן" – אז אברהם אבינו
יט
אליעזר חיי שרה נעימות
און שרה אמינו האבן "געמאכט" די אלע מענטשן ,ווייל א "גוי" איז דאך
נישט קיין "מענטש" ,אזוי ווי די מדרש (תנחומא פרשה כ"ג) זאגט דאך אונז
שוין טאקע בפירוש אין פרשת וירא ביי די פרשה פון" :עֲקֵ ַּדת יִׁצְּ חָׁ ק" אויף
"שבּו ָׁלכֶׁם פֹ ה עִׁ ם הַּ חֲמוֹר" ,אז די ישמעאלים זענען א:
די ווערטער פוןְּ :
"עַּ ם הַּ ּדוֹמֶׁ ה ַּלחֲמוֹר" ,און יא טייערע יודן ,וויסן זאלט איר ,אז אברהם אבינו
האט געמאכט אלע גוים וואס זענען געקומען צו איהם פאר "מענטשן".
און מיר קענען זיך דאך ניט אמאל פָׁ אר שטעלן וואס דאס מיינט "איין
ווארט" פון דעם גרויסן הייליגן צדיק "אברהם אבינו".
און לאמיר זיך נישט נארן טייערע יודן ,ווייל אויב דער גרויסער הייליגער
צדיק אברהם אבינו האט געקענט מאכן אז די גאנצע וועלט זאל אויס
שרייען אז" :אֵ ין כֵאֹלקֵ ינּו אֵ ין עוֹד ִׁמלְּ בַּ ּדוֹ" ,דעמאלט'ס האט ער דאך שוין
זיכער געקענט מאכן אז "איין נידריגע גוי זאל גלייבן אין דעם אייבערשטן".
און אויב אברהם אבינו האט געקענט אויף שטורעמען די גאנצע וועלט מיט
זיין ריינע" :אֱמּונָׁה" ,דעמאלט'ס האט ער דאך זיכער געקענט מאכן אז איין
"שמַּ ע י ְִּׁש ָׁראֵ ל יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו יהו-ה
פשוט'ע מענטש זאל ָאן הייבן צו זאגןְּ :
אֶׁ חָׁ ד".
און אויב אברהם אבינו האט געקענט מאכן אז די גאנצע וועלט זאל אויס
ֱֹלקים" ,דעמאלט'ס האט ער דאך זיכער געקענט
שרייען אז" :יהו-ה הּוא הָׁ א ִׁ
ֱֹלקים",
מאכן אז איין פשוט'ע מענטש זאל אויס שרייען אז" :יהו-ה הּוא הָׁ א ִׁ
און אויב אברהם אבינו האט געקענט מאכן אז די גאנצע וועלט זאל אויס
כ
אליעזר חיי שרה נעימות
שרייען אז" :יֶׁש מַּ נְּהִׁ יג לְּ בִׁ ָׁירה" ,דעמאלט'ס האט ער דאך זיכער געקענט
מאכן אז איין מענטש זאל אויס שרייען אז" :יֶׁש מַּ נְּהִׁ יג לְּ בִׁ ָׁירה".
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט ,אז דער הייליגער "בעל
שם טוב" הק' האט דאך מיט "איין בליק" אויף א מענטש געקענט מחזיר
מּורים" ,און ממילא ווי אזוי קענען מיר דען משיג זיין
בתשובה זיין" :ג ֹויִׁם גְּ ִׁ
וואס דאס מיינט "איין בליק" פון דעם גרויסן הייליגן צדיק "אברהם אבינו"
וואס איז דאך געווען דער ערשט'ער מענטש אויף דער וועלט וואס האט זיך
מוסר נפש געווען פארן הייליגן באשעפער צענדליגע מאל!?..
אבער על כל פנים קומט דאך אויס פון דעם ,אז אין די זכות פון די צוויי
גרויסע הייליגע צדיקים "אברהם אבינו" און "שרה אמינו" זענען דאך ארויס
געגאנגען הונדערט'ער הונדערט'ער שטובערֶׁ " :נאֱמָׁ נִׁים לַּיהו-ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו
הַּ ְּקדוֹשָׁ ה".
און פון דעם קומט דאך אויך אויס ,אז די אלע צענדליגע טויזנט'ער
"ברכות" וואס די אלע צענדליגע טויזנט'ער יודישע פרויען [וואס שרה
אמינו האט מגייר געווען] האבן געמאכט אין די שפעטער'ע יארן זענען דאך
נאר געווען אין דעם זכות פון "שרה אמינו" ,ווייל "שרה אמינו" האט דאך
זיי אלע מקרב געווען און מחזק געווען צו "תורה" און צו" :צְּ נִׁיעּות" און צו
"יודיש'קייט".
און ממילא אויב עס וואלט געשטאנען דא אין פסוק אז דו זאלסט וויסן אז
שרה אמינו האט געלעבט "הונדערט זיבן און צוואנציג יאר" ,דעמאלט'ס
וואלטן דאך מענטשן געזאגט ,אז וואס !?..וואס זאגסטו מיר דא !?..דו
כא
אליעזר חיי שרה נעימות
זאגס'ט מיר דא אז "שרה אמינו האט געלעבט הונדערט זיבן און צוואנציג
יאר"!?..
שרה אמינו האט דאך געהאט אזוי פיל צרות בשעת'ן לעבן ,און זי איז דאך
אויך אוועק מיט אזא שרעק דורך דעם וואס מען האט זי געלאזט וויסן אז
מען האט גענומען איר איינציג באליבט קינד אויפן עקידה ,און ממילא דאס
הייסט דען "געלעבט" !?..אויך מיר "געלעבט" ..אויך מיר א "לעבן".
און ממילא וועגן דעם זאגט אונז דא דער הייליגער תורה הק' דעם לשון פון:
"וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה מֵ ָאה" וגו' ,ווייל די ווערטער" :וַּיִׁ הְּ יּו חַּ ֵיי שָׁ ָׁרה מֵ אָׁ ה" – איז
דאך סופי תיבות" :יהו-ה" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע
ווערטער ,אז דער "אייבערשטער" אליין האט דא געזאגט פאר א יעדעם
איינעם נאך די פטירה פון דעם גרויסן צדיקת שרה אמינו ,אז יא טייערע
יודן ,עטץ זאלט'ס וויסן טייערע יודן אז" :וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה מֵ ָאה" – עטץ
זאלט'ס וויסן טייערע יודן אז שרה אמינו האט געלעבט א הונדערט
פראצענטיג'ע לעבן!..
ווייל יא ר' יוד ,דאס הייסט געלעבט ,ווייל אויב טוט מען" :חֶׁ סֶׁ ד" מיט
אנדערע מענטשן ,דעמאלט'ס האט מען "געלעבט" אויף דער וועלט ,אבער
משא"כ אויב טוט מען נישט קיין" :חֶׁ סֶׁ ד" מיט אנדערע מענטשן אויף דער
וועלט ,דעמאלט'ס האט מען נישט געלעבט אויף דער וועלט.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין איינער פון די ספרים
ָאדם צָׁ ִׁריְך ַּלעֲשוֹת חֶׁ ְּשבוֹן נֶׁפֶׁ ש עִׁ ם עַּ צְּ מ ֹו כָׁל יוֹם" – אז
הק' ,וזלה"ק ,אז" :כָׁל ָׁ
א יעדע מענטש דארף זיך א יעדן טאג מאכן א "חשבון הנפש" ,און דו
כב
אליעזר חיי שרה נעימות
ווייסט וואס זיין "חשבון הנפש" דארף זיין !?..זיין "חשבון הנפש" דארף
זיין ,אז" :אֵ יז ֹו ִׁמצְּ וָׁה שֶׁ ל חֶׁ סֶׁ ד עָׁ שָׁ ה הַּ יוֹם" – אז וועלכע" :חֶׁ סֶׁ ד" האב איך
געטוהן היינטיג'ן טאג מיט א צווייטע יוד !?..ווייל א טאג וואס מען האט
נישט געטוהן קיין" :חֶׁ סֶׁ ד" מיט א צווייטע יוד איז דאך קיין טאג נישט!..
און יא ר' יוד ,וויסן זאלסטו ,אז א טאג וואס מען האט נישט געטוהן קיין:
"חֶׁ סֶׁ ד" מיט א צווייטע יודיש קינד הייסט בכלל נישט קיין "טאג" ,און דאס
מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז אויב עס איז א דורך געגאנגען
א טאג וואס דו האסט נישט געטוהן קיין" :חֶׁ סֶׁ ד" מיט א צווייטן אין דעם
טאג ,דעמאלט'ס האסטו נישט "געלעבט" אין דעם טאג ,ווייל נישט דאס
הייסט "געלעבט" ,ווייל "געלעבט" הייסט דאך נאר אויב דו האסט זיך
"מתחסד" געווען מיט א צווייטע יודיש קינד אין דעם טאג.
און ממילא יא טייערע יודן ,דער אייבערשטער האט דא קלאר אויס גערופן
בשעת ווען שרה אמינו איז נסתלק געווארן ,אז" :וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" – אז עס
איז אמת טאקע אז שרה אמינו האט טאקע געלעבט א לעבן פון "צער",
[ווייל די ווארט" :וַּיִׁ הְּ יּו" איז דאך א לשון "צער" כידוע] ,אבער פונדעסוועגן
דאך ..איז אבער נאך אלץ געווארן גערעכנט אלע אירע יארן פאר" :מֵ ָאה
שָׁ נָׁה וְּ עֶׁ ְּש ִׁרים שָׁ נָׁה וְּ שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים" ,און די אלע יארן וואס שרה אמינו האט
"שנֵי חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" ,ווייל אלע אירע יארן
געלעבט איז גערעכנט געווארן פארְּ :
זענען דאך געווען ָאן געפילט מיט" :צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד".
ָאדם ְּשֹלמֹ ה הַּ מֶׁ לְֶׁך עָׁ לָׁיו הַּ שָׁ לוֹם" זאגט דאך
און דער גרויסער" :חָׁ כָׁם ִׁמכָׁל ָׁ
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל כ"א פסוק
כ"א) ,אז נאר אזא איינער וואס איז" :רו ֵֹדף צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד" ..נאר אזא איינער
כג
אליעזר חיי שרה נעימות
איז" :י ְִּׁמצָׁ א חַּ יִׁ ים" – נאר אזא איינער לעבט אויף דער וועלט ,און נאר אזא
איינער קען זאגן אויף זיך אז ..יא ,איך האב "געלעבט" אויף דער וועלט.
ווייל יא ר' יוד ,מען קען נאר לעבן אויף דער וועלט מיט א צווייטע יודיש
קינד ביי זיך אין הארץ ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע מער מסביר
געווען פאריגע וואך אין די פרשה באריכות ,ווייל נאר דאס הייסט
"געלעבט".
אבער משא"כ אויב א מענטש האט געלעבט א לעבן וואס איז געווען ָאן
געפילט מיט דיק'ע פעט'ע בהמה פלייש וכו' וכו' וכו' ,און ער האט געהאט
דיק'ע טאשן ָאן געפילט מיט געלט ,און ער האט נישט געטוהן קיין שום:
"חֶׁ סֶׁ ד" מיט אנדערע מענטשן ,אזא איינער האט אויס דרוק'לעך "נישט"
געלעבט אויף דער וועלט.
ווייל "געלעבט" הייסט דאך נאר אויב מען טוט" :חֶׁ סֶׁ ד" מיט אנדערע
מענטשן ,און נאר אזא איינער איז" :י ְִּׁמצָׁ א חַּ יִׁ ים" – און נאר אזא איינער
"לעבט" אויף דער וועלט.
און די ווארט" :חֶׁ סֶׁ ד" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :עָׁ ב" – דיק ,ווייל
יא ר' יוד ,דו קענסט האבן די דיק'סטע טאשן מיט די מערסט'ע געלט
אינעווייניג ,און דו קענסט זיין די רייכסט'ע מענטש אויף דער וועלט ,אבער
אויב טוסטו נישט קיין" :חֶׁ סֶׁ ד" אויף דער וועלט ,דעמאלט'ס לעבסטו נישט
אויף דער וועלט ,נאר דו ביזט א געשטארבענ'ע מענטש ,און דו ביזט אזוי
ווי א לעבעדיגע מצבה וואס דרייט זיך ארום אין אלע גאסן ,ווייל נאר
איינער וואס טוט" :חֶׁ סֶׁ ד" מיט א צווייטן" ..ער" לעבט אויף דער וועלט.
כד
אליעזר חיי שרה נעימות
און זאג מיר נאר ר' יוד ,פארוואס דען האט דיר דער אייבערשטער אריין
געלייגט אין א וועלט'ל ָאן געפילט מיט אנדערע מענטשן !?..פארוואס!?..
פארוואס האט דיר דער אייבערשטער אריין געלייגט אין א וועלט'ל ָאן
געפילט מיט אנדערע מענטשן !?..כדי אז דו זאלסט זיי צאפן דאס
בלוט !?..אדער כדי אז דו זאלסט האבן וועמען וויי צו טוהן!?..
דו זעהס'ט נישט אליין מיט דיינע אייגענ'ע אויגן אז דער אייבערשטער האט
דיר ספעציעל אריין געלייגט אין א סביבה צוזאמען מיט אנדערע מענטשן
"פאר א סיבה" !?..די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט דיר אריין
געלייגט אין איין וועלט'ל צוזאמען מיט אנדערע מענטשן איז דאך נאר,
ווייל ער וויל אז דו זאלסט זיך "מתחסד" זיין מיט די אלע מענטשן וואס
געפונען זיך ארום דיר.
און יא ר' יוד ,דאס איז די סיבה פארוואס דו געפונס'ט זיך לעבן אנדערע
מענטשן ,די סיבה פארוואס דו געפונס'ט זיך לעבן אנדערע מענטשן איז,
ווייל דו דארפס'ט זיך דאך אויף פירן" :בְּ ַאהֲבָׁ ה וְּ ַא ֲחוָׁה וְּ שָׁ לוֹם וְּ רֵ עּות" מיט א
יעדעם איינעם ,און דו דארפס'ט דאך שטענדיג פראבירן צו טוהן" :גְּ ִׁמילּות
חֲסָׁ ִׁדים" מיט א יעדעם איינעם.
און ממילא וועגן דעם ווערט דערמאנט די ווארט" :שָׁ נָׁה" נאך א יעדע צאל
וואס די פסוק רעכנט אונז דא אויס ,ווייל די פסוק וויל אונז דא ווייזן מיט
דעם ,אז די יארן וואס שרה אמינו האט געלעבט זענען געווען ָאן געפילט'ע
יארן ,און דאס איז דאך ממש אזוי ווי א מענטש וואס זאגט פאר זיין חבר אז
דער און דער מענטש האט געלעבט הונדערט'ער יארן !..צענדילגע יארן!..
ווייל אין די יארן וואס שרה אמינו האט געלעבט האט זי דאך געטוהן אזוי
כה
אליעזר חיי שרה נעימות
פיל" :צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד" ,און אלע אירע יארן זענען דאך געווען ָאן געפילט מיט:
"צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד" ,און אלע אירע יארן זענען דאך געווען ָאן געפילט מיט אזוי
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים ּוצְּ ָׁדקוֹת".
פילִׁ :
און בכלל ..דארף מען דאך וויסן ,אז אין די יארן פון שרה אמינו זענען דאך
געווען באהאלטן גאר גאר גרויסע זכותים ,ווייל שרה אמינו האט דאך אויף
געלעבט צענדליגע טויזנט'ער פרויען מיט עסן און טרינקען ,און די אלע
פרויען האבן דאך געמוזט בענטשן נאכן עסן און טרינקען[ ,אדער באצאלן],
אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר געברענגט אין די ספרים הק'.
און פון דעם איז דאך אויס געקומען ,אז די אלע "ברכות" וואס די אלע
פרויען האבן געמאכט דורך אויס די אלע שפעטער'ע יארן זענען דאך נאר
געווען אין די זכות פון "שרה אמינו" ,ווייל זי האט דאך זיי אויס געלערנט
ווי אזוי צו מאכן ערליכע "ברכות" ,און זי האט דאך זיי מגייר געווען ,און זי
האט דאך זיי מקרב געוועןּ" :תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה".
און נאך מער פון דעם איז געווען די זכותים פון "שרה אמינו" ,ווייל די
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס די אלע צענדליגע טויזנט'ער פרויען
אלעִׁ :
האבן געטוהן אין די שפעטער'ע יארן נאך דעם וואס שרה אמינו האט זיי
מגייר געווען ,זענען דאך אויך געווען אין דעם זכות פון "שרה אמינו" ,ווייל
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים"
שרה אמינו איז דאך געווען די "יסוד" פון די אלעִׁ :
וואס די אלע צענדליגע טויזנט'ער פרויען האבן געטוהן אין די שפעטער'ע
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס די אלע צענדליגע
יארן ,און די אלעִׁ :
טויזנט'ער פרויען האבן געטוהן אין די שפעטער'ע יארן זענען דאך נאר
געווען אין דעם זכות פון "שרה אמינו".
כו
אליעזר חיי שרה נעימות
און נאך מער פון דעם איז געווען די זכותים פון שרה אמינו ,ווייל די אלע
פרויען וואס שרה אמינו האט מגייר געווען האבן דאך אויך שפעטער אויף
געשטעלט ערליכע יודישע דורות פון קינדער און אייניקל'עך און אור
אייניקלעך וואס האבן זיך שפעטער אויך אויף געפירט ווי ערליכע יודישע
קינדער.
און ממילא לאמיר זיך יעצט אלע אליין פרעגן די פאלגענד'ע שאלה ,אין
וועמענ'ס זכות האט זיך אויף געשטעלט אזוי פיל יודישע שטובער פון
קינדער און אייניקל'עך און אור אייניקל'עךֶׁ " :נאֱמָׁ נִׁים לַּיהו-ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו
הַּ ְּקדוֹשָׁ ה"!?..
דאס איז דאך אלעס אויך נאר געווען אין דעם זכות פון "שרה אמינו" ,ווייל
זי איז דאך געווען דער וואס האט מקרב געווען די אלע "באבע'ס" פון די
אלע משפחות יארן יארן פריער ,און זי איז דאך געווען דער וואס האט מקרב
"ראשֵ י הַּ ִׁמ ְּשפָׁ חוֹת" יארן יארן פריער ,און זי האט דאך זיי
געווען די אלעָׁ :
שוין אזוי שיין מקרב געווען יארן יארן פריער.
אבער וואס איז טאקע פשט פון די ווערטער אז "שרה אמינו האט אזוי שיין
מקרב געווען די אלע פרויען" !?..נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז דאס
מיינט צו זאגן ,אז עס איז אמת טאקע אז שרה אמינו האט טאקע צו
געשטעלט פיינע ווארימ'ע געשמאקע עסן פאר די אלע געסט וואס זענען
געקומען צו איר אין געצעלט ,און די געסט האבן טאקע דעמאלט'ס גאר
שטארק הנאה געהאט פון די שיינע ווארימ'ע אויפנאמ'ע וואס שרה אמינו
האט זיי געוויזן ,אבער צום סוף ..האט זיי דעמאלט'ס שרה אמינו געבעטן
איין קלייניקייט ,און די קלייניקייט איז געווען ,אז זיי זאלן "בענטשן" און
כז
אליעזר חיי שרה נעימות
אז זיי זאלן זאגן "יישר כח" פאר דעם הייליגן באשעפער פון די גאנצע
וועלט וואס האט זיי געגעבן דאס עסן ,און ווען די געסט האבן איר
געפרעגט אז וואס הייסט אז מיר זאלן זאגן יישר כח !?..פאר וועמען זאלן
מיר זאגן יישר כח!?..
האט זיי דעמאלט'ס שרה אמינו גלייך גע'ענטפערט אויף דעם מיט גרויס
ליבשאפט און ווארימ'קייט ,אז וויסן זאלט איר מיינע טייערע פריינד ,אז עס
איז נאר דא איין באשעפער אויף דער וועלט ,און ער פירט אלעס וואס קומט
פָׁ אר אויף דער וועלט ,און ער מאכט אז אלע תבואה זאלן וואקסן שיין און
פריש טאג טעגליך ,און ער מאכט אויך אז אלע עסן וואס איר האט דא היינט
געגעסן זאלן האבן אזא גוט'ן טעם.
און ממילא קומט זיך דאך "איהם" די יישר כח נאכן עסן אזא פיינע סעודה,
ניין !?..נישט אזוי !?..און אזוי האט שרה אמינו מצליח געווען מקרב צו
זיין די אלע פרויעןּ" :תַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה".
און די אלע געסט האבן דאך שפעטער אויף געשטעלט ערליכע ליכטיגע
יודישע שטובער פון קינדער און אייניקל'עך און אור אייניקל'עךֶׁ " :נאֱמָׁ נִׁים
לַּיהו-ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו הַּ ְּקדוֹשָׁ ה" ,און דאס אלעס איז דאך געווען אין דעם זכות
פון "שרה אמינו" ,און וועגן דעם זאגט אונז טאקע דא רש"י הק' ,אז די אלע
יארן פון שרה אמינו זענען געוועןֻּ " :כלָׁן שָׁ וִׁ ין לְּ טוֹבָׁ ה".
ווייל די אלע יארן פון שרה אמינו זענען דאך געווען ָאן געפילט מיט:
"צְּ ָׁדקָׁ ה וָׁחֶׁ סֶׁ ד עַּ ד אֵ ין סוֹף וָׁקֵ ץ" ,און די אלע יארן פון שרה אמינו זענען דאך
געווען ָאן געפילט מיט גאר גאר גרויסע זכותים" :עַּ ד אֵ ין סוֹף וָׁקֵ ץ".
כח
אליעזר חיי שרה נעימות
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז עס איז
אמת טאקע אזּ" :תו ַֹּרת חַּ יִׁ ים" – אז עס איז אמת טאקע אז דער הייליגער
תורה הק' איז טאקע אונזער לעבן ,אבער עס דארף אבער אויך זיין צוזאמען
מיט דעם" :וְּ ַאהֲבַּ ת חֶׁ סֶׁ ד" – מען דארף אבער אויך ליב האבן צו טוהן:
"חֶׁ סֶׁ ד" מיט יודישע קינדער ,און דאס איז דאך בעצם די גאנצע לעבן פון א
יודיש קינד ,צו קענען טוהן" :חֶׁ סֶׁ ד" מיט יודישע קינדער.
אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז:
"ּתו ַֹּרת חַּ יִׁ ים" – אז די "לערנונג" פון דעם לעבן איז ,איין זאך ,און דאס איז,
אז" :וְּ ַאהֲבַּ ת חֶׁ סֶׁ ד ּוצְּ ָׁדקָׁ ה" – אז מען דארף ליב האבן צו טוהן" :חֶׁ סֶׁ ד" און:
"צְּ ָׁדקָׁ ה" מיט א יעדעם איינעם.
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך ,אז דער הייליגער תורה הק' מוז
דאך געלערנט ווערן אויף א אופן פון" :חֶׁ סֶׁ ד" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין
טאקע בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל ל"א פסוק כ"ו) ,אז" :וְּ תו ַֹּרת חֶׁ סֶׁ ד
עַּ ל לְּ ש ֹונָּׁה" – אז דער הייליגערּ" :תו ָֹׁרה" הק' מוז דאך צו גיין צוזאמען מיט:
"חֶׁ סֶׁ ד".
און חז"ל (סוטה דף :מ"ט ע"א) זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך קלאר
"מּתוְֹך
בפירוש ,אז דער הייליגערּ" :תו ָֹׁרה" הק' מוז דאך געלערנט ווערןִׁ :
חֶׁ סֶׁ ד" ,און דאס איז דאך טאקע די אמת'ע ריכטיגעּ" :תו ָֹׁרה" וואס דער
אייבערשטער פארלאנגט פון א יודיש קינד ,אּ" :תו ָֹׁרה שֶׁ ל חֶׁ סֶׁ ד".
אשית" איז טאקע" :בִׁ ְּשבִׁ יל
און דו ביזט גערעכט טאקע אז די ווארט" :בְּ רֵ ִׁ
הַּ ּתו ָֹׁרה" ,אבער לאמיר נישט פארגעסן טייערע יודן ,אז די ווארט:
כט
אליעזר חיי שרה נעימות
אשית"
אשית" האט דאך אויך נאך א אפ טייטש ,ווייל די ווארט" :בְּ רֵ ִׁ
"בְּ רֵ ִׁ
מיינט דאך אויך" :בִׁ ְּשבִׁ יל י ְִּׁש ָׁראֵ ל".
ווייל ניין ר' יוד ,עס איז נישט גענוג אז דו הארעוועס'ט אריין אין דער
הייליגער תורה הק' ,נאר דו דארפס'ט אויך זעהן אריין צו ברענגען אין דיר א
אמת'עַ" :אהֲבַּ ת י ְִּׁש ָׁראֵ ל" ,און דו דארפס'ט טאקע באמת ליב האבן א יעדע
יודיש קינד אזוי ווי דו האסט זיך אליין ליב ,און דו זאלסט חס ושלום
קיינמאל נישט וויי טוהן קיין שום יודיש קינד ,נאר דו זאלסט שטענדיג
פראבירן צו טוהן" :גְּ ִׁמילּות חֲסָׁ ִׁדים" מיט יודישע קינדער.
וויילּ" :תו ָֹׁרה" ָאן קיין" :חֶׁ סֶׁ ד" איז דאך נישט קייןּ" :תו ָֹׁרה" ,ווייל דער
אייבערשטער האט דאך געגעבן דער הייליגער תורה הק' דוקא" :בְּ הַּ ְּקהֵ ל" –
ווייל דער אייבערשטער האט דאך געגעבן דער הייליגער תורה הק' דוקא
ווען אלע יודישע קינדער זענען געווען מיט א אמת'עַ" :אחֲדּות" ,אזוי ווי עס
שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל י"ט פסוק
ב') ,אז" :וַּיִׁ חַּ ן" שָׁ ם י ְִּׁש ָׁראֵ ל ֶׁנגֶׁד הָׁ הָׁ ר – אז "ער" האט גערועט ביי דעם בארג
סיני ,אבער איין מינוט ,ווער האט גערועט ביי דעם בארג סיני !?..ווער איז
דער "ער"!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דער "ער" איז "די יודישע קינדער",
ווייל יא ר' יוד ,די יודישע קינדער זענען דאך דעמאלט'ס אלע ממש געווען:
"כְּ אִׁ יש אֶׁ חָׁ ד בְּ לֵב אֶׁ חָׁ ד".
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת וזאת
הברכה (קפיטל ל"ג פסוק ד') ,אז דער הייליגער באשעפער האט דאך אונז
ל
אליעזר חיי שרה נעימות
שוין אלע קלאר געזאגט ,אזּ" :תו ָֹׁרה צִׁ ּוָׁה לָׁנּו מֹ שֶׁ ה" – אז עס איז אמת טאקע
אז דער הייליגער תורה הק' איז טאקע געגעבן געווארן דורך א יחיד וואס
הייסט "משה רבינו" ,אבער עס איז אבער" :מו ָֹׁרשָׁ ה ְּקהִׁ לַּת ַּיעֲקֹ ב" – אבער
עס איז אבער א ירושה פאר גאנץ כלל ישראל צוזאמען" :בְּ הַּ ְּקהֵ ל".
און דאס איז דאך טאקע די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה
הק' ,ווייל די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק' איז דאך:
"בְּ הַּ ְּקהֵ ל" – ווייל די וועג ווי אזוי מען איז מקיים דער הייליגער תורה הק'
איז דאך א יעדער איינער צוזאמען" :כְּ אִׁ יש אֶׁ חָׁ ד בְּ לֵב אֶׁ חָׁ ד" – מיט א
אמת'עַ" :אחֲדּות" און מיט א אמת'עַ" :אהֲבַּ ת י ְִּׁש ָׁראֵ ל" ,און נישט ח"ו
לערנען דער הייליגער תורה הק' און פון די אנדערע זייט טרעטן אויף א
צווייטע יוד ,ווייל דאס איז דאך נישט קייןּ" :תו ָֹׁרה שֶׁ ל חֶׁ סֶׁ ד".
אבער על כל פנים ..דער הייליגער תורה הק' איז נישט געגעבן געווארן פאר
א יעדעם איינעם באזונדער כדי אז ער זאל דאס א דורך לערנען און שוין ,און
דער אייבערשטער האט אויס דרוק'לעך "נישט" געגעבן דער הייליגער תורה
פאר א יעדעם איינעם באזונדער אין זיין אייגענעם וועלט'ל ,נאר דער
אייבערשטער האט א יעדעם איינעם אריין געלייגט אין דעם זעלב'ן
וועלט'ל ,און אין דעם זעלב'ן סביבה ,ממש איינער לעבן דעם צווייטן ,און
פארוואס!?..
כדי "אז מען זאל זיך ארויס העלפן איינעם דעם צווייטן" ,ממש אזוי ווי
צוויי גוטע ברודער'לעך וואס העלפן זיך ארויס איינער דעם צווייטן:
"בְּ ַאהֲבָׁ ה וְּ ַא ֲחוָׁה וְּ שָׁ לוֹם וְּ רֵ עּות".
לא
אליעזר חיי שרה נעימות
אבער אויב לערנסטו דער הייליגער תורה הק' ָאן קייןַ" :אחֲדּות" ,און ָאן
קיין" :חֶׁ סֶׁ ד" ,און ָאן קייןַ" :אהֲבַּ ת י ְִּׁש ָׁראֵ ל" ,דעמאלט'ס טוסטו דאך פונקט
פארקערט ווי דער אייבערשטער וויל ,ווייל דער אייבערשטער האט דאך
געוואלט אז דער הייליגער תורה הק' זאל געלערנט ווערן" :בְּ הַּ ְּקהֵ ל" – ווייל
דער אייבערשטער האט דאך געוואלט אז דער הייליגער תורה הק' זאל
געלערנט ווערן מיט א אמת'עַ" :אחֲדּות" ,און מיט א אמת'עַ" :אהֲבַּ ת
י ְִּׁש ָׁראֵ ל" ,און דו טוס'ט דאך דא ממש דאס פארקערט'ע !?..און דו ווילס'ט
"ּדבֵ קּות הַּ בוֹרֵ א"!?..
נאך דורך דעם זוכה זיין צוְּ :
מען מוז זיך דאך באנוצן מיט די מדה פון" :חֶׁ סֶׁ ד" בשעת ווען מען לערנט
דער הייליגער תורה הק' ,ווייל ָאן קיין" :חֶׁ סֶׁ ד" האסטו דאך שוין צו טייל'ט
דעם" :שֵ ם הוי-ה" ח"ו ,ווייל דו האסט זיך דאך אפ געטייל'ט פון א צווייטע
יוד ,און דו האסט זיך דאך אפ געריסן פון די געפילן פון א צווייטע יוד.
און די ווערטער" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" – איז דאך טאקע אויך גימטריאּ :תַּ ְּריַּ"ג
[מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,אלעּ" :תַּ ְּריַּ"ג ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" מוזן דאך געטוהן
ווערן אויף די מהלך פון אונזער הייליגע באבע" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" – אלע:
"מּתוְֹך חֶׁ סֶׁ ד" ,ווייל עס מוז
"ּתַּ ְּריַּ"ג ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" מוזן דאך געטוהן ווערןִׁ :
דאך זיין אּ" :תו ָֹׁרה שֶׁ ל חֶׁ סֶׁ ד".
און יא ר' יוד ,על כרחך מוז מען דא זאגן אז אונזער הייליגע באבע" :שָׁ ָׁרה
אִׁ מֵ ינּו" האט מקיים געווען אלעּ" :תַּ ְּריַּ"ג ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" ,ווייל אלע פרויען
וואס זי האט מגייר געווען האבן דאך שפעטער געהאט דורי דורות ,און די
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים" וואס די אלע שפעטער'ע דורות האבן אלעִׁ :
שפעטער מקיים געווען ,איז דאך גערעכנט געווארן כאילו" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"
לב
אליעזר חיי שרה נעימות
האט דאס מקיים געווען ,ווייל זי האט דאך געהאט מגייר געווען זייער
עלטער עלטער עלטער באבע עליה השלום.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז על כרחך מוז מען דאך דא זאגן אז
אונזער הייליגע באבע" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט מקיים געווען אלעּ" :תַּ ְּריַּ"ג
ִׁמצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" דורך די שפעטער'ע דורות הבאים.
אבער על כל פנים ..לויט די חשבון וואס מיר האבן יעצט געמאכט קומט
דאך אויס ,אז די לעבן פון שרה אמינו איז דאך באמת געווען צענדליג'ער
הונדערט'ער טויזנט'ער יארן מער וויפיל מיר מיינען ,ווייל אין א יעדע
איינציגע יאר וואס שרה אמינו האט געלעבט ,האט זי דאך אין אמת'ן אויף
געטוהן פאר הונדערט'ער טויזנט'ער דורות שפעטער וואס האט זיך ווייטער
געצויגן א המשכה פון ערליכע יודןֶׁ " :נאֱמָׁ נִׁים ַּליהו-ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו הַּ ְּקדוֹשָׁ ה"
הונדערט'ער טויזנט'ער יארן שפעטער.
און ממילא ווען דער הייליגער באשעפער האט געזעהן די מצב דא
(כביכול) ,און ווען דער הייליגער באשעפער האט געזעהן אז מען קען נישט
שרייבן דא אין פסוק אז שרה אמינו האט געלעבט הונדערט זיבן און
צוואנציג יאר ,ווייל אין א יעדן איינציג'ן טאג פון איר לעבן האט זי דאך
אויף געטוהן פאר טויזנט'ער יארן ,ווייל זי האט דאך מגייר געווען
הונדערט'ער טויזנט'ער פרויען וואס האבן שפעטער אויף געשטעלט
הונדערט'ער טויזנט'ער שטובערֶׁ " :נאֱמָׁ נִׁים לַּיהו-ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו הַּ ְּקדוֹשָׁ ה".
און וויבאלד דער אייבערשטער האט געזעהן אז מען קען נישט שרייבן אז
שרה אמינו האט געלעבט א געוויסע צאל פון יארן ,ממילא וועגן דעם האט
לג
אליעזר חיי שרה נעימות
דער אייבערשטער געשריבן אין דער הייליגער תורה הק' אזוי ,אז דו זאלסט
וויסן ר' יוד ,אז :וַּיִׁ הְּ יּו "חַּ יֵי" שָׁ ָׁרה – אז די "לעבן" פון שרה אמינו האט זיך
דאך אין אמת'ן פארצויגן פאר" :מֵ ָאה שָׁ נָׁה וְּ עֶׁ ְּש ִׁרים שָׁ נָׁה וְּ שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים" – די
"לעבן" פון שרה אמינו האט זיך דאך אין אמת'ן פארצויגן פאר הונדערט'ער
יארן שפעטער נאך איר פטירה.
און יא ר' יוד ,וויסן זאלסטו ,אז די "לעבן" פון שרה איז דאך בעצם ָאן
געקומען צו א סך הכל פון צענדליגע הונדערט'ער יארן[ ,און אפשר אפילו
"טויזנט'ער" יארן ,אבער דאס שטייט שוין נישט אין פסוק דא] ,ווייל איין
טאג פון די לעבן פון שרה אמינו האט דאך געמיינט צו זאגן אין אנדערע
ווערטער א חשבון פון הונדערט'ער גרים וואס האבן שפעטער אויף
געשטעלט טויזנט'ער שטובערֶׁ " :נאֱמָׁ נִׁים לַּיהו-ה ּולְּ תו ָֹׁרת ֹו הַּ ְּקדוֹשָׁ ה".
און ממילא וועלכע מענטש אויף דער וועלט קען זיך דא אוועק שטעלן און
זאגן אז ..מורי ורבותי" ,איך ווייס וויפיל יאר שרה אמינו האט באמת
געלעבט" !?..און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז קיינער נישט!..
ווייל עס איז דאך נישט דא קיין שום מענטש אויף דער וועלט וואס ווייסט
וויפיל צענדליגע טויזנט'ער יודישע קינדער האבן געדינט דעם אייבערשטן
עד היום הזה א דאנק אונזער הייליגער באבע" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" וואס האט זיי
אזוי שיין מקרב געווען" :לְּ ּתו ָֹׁרה ּולְּ י ְִּׁרַאת שָׁ מַּ יִׁם וְּ לִׁ צְּ נִׁיעּות וְּ לִׁ בְּ ָׁרכוֹת בְּ ַּכ ָּׁונָׁה".
און ממילא ווען איינער וועט דיר פרעגן אזא שאלה ,אז ..זאג מיר נאר ר' יוד,
וויפיל יאר האט שרה אמינו געלעבט !?..וועסטו דאך איהם דעמאלט'ס מוזן
גלייך ענטפער'ן ,אז "איך ווייס נישט" וויפיל יאר שרה אמינו האט באמת
לד
אליעזר חיי שרה נעימות
"געלעבט" ,ווייל די אמת'ע צאל וויפיל שרה אמינו האט געלעבט איז דאך
בעצם גאר גאר א גרויסע "סוד" ,און עס איז נאר דא איין באשעפער אויף
דער וועלט וואס ווייסט וויפיל יאר שרה אמינו האט אין אמת'ן "געלעבט".
אבער "מיר"" !?..מיר" ווייסן נאר אז אונזער הייליגער באבע שרה אמינו
האט געלעבט" :מֵ ָאה שָׁ נָׁה וְּ עֶׁ ְּש ִׁרים שָׁ נָׁה וְּ שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים" – מיר ווייסן נאר אז
אונזער הייליגער באבע שרה אמינו האט געלעבט צענדליגע הונדערט'ער
[און אפשר טויזנט'ער] יארן לויט די חשבון וויפיל דורות זי האט אוועק
געשטעלט אין איין טאג פון איר לעבן.
און ממילא דאס זאגט דיר דא דער הייליגער תורה הק' ,אז עס קען טאקע
זיין אז עס איז געווען" :וַּיִׁ הְּ יּו" חַּ יֵי שָׁ ָׁרה – אז עס קען טאקע זיין אז" :שָׁ ָׁרה
אִׁ מֵ ינּו" האט טאקע נישט געהאט קיין גרינגע לעבן ,אבער פונדעסוועגן דאך
איז אבער אירע יארן נאך אלץ געווארן גערעכנט פאר" :מֵ ָאה שָׁ נָׁה וְּ עֶׁ ְּש ִׁרים
שָׁ נָׁה וְּ שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים" – פונדעסוועגן דאך איז אבער אירע יארן נאך אלץ
געווארן גערעכנט פאר צענדליגע הונדערט'ער טויזנט'ער יארן עד אין
שיעור וערך.
איי ..וועסטו אבער פרעגן ,אז איין מינוט ר' יוד ,איך פארשטיי נישט וואס
דא גייט פָׁ אר !?..פון וואו קומט אזוי פיל יארן צו די חשבון פון די יארן
וואס" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט געלעבט!?..
ענטפערט אונז אויף דעם די פסוק דא ,און דער הייליגער תורה הק' זאגט
אונז דא ,אז די סיבה פארוואס די חשבון פון די יארן וואס" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"
האט געלעבט איז געווען אזוי פיל איז ,ווייל די אלע צענדליגע טויזנט'ער
לה
אליעזר חיי שרה נעימות
גרים וואס זענען ארויס געקומען פון די גרים וואס" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט
געמאכט האבן דאך שפעטער אויך זוכה געווען צו טוהן דעם רצון השם
יתברך פאר צענדליגע הונדערט'ער יארן.
און ממילא די אלע צענדליגע טויזנט'ער יארן וואס זענען געטוהן געווארן:
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים ּוצְּ ָׁדקוֹת" ,איז דאך אלעס געווען אין די זכות פון:
ִׁ
"שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ,און ממילא וועגן דעם ווערט דאס אלעס אריין גערעכנט אין
"שנֵי חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" ,און די אלע יארן פון די אלע מענטשן וואס דעם כלל פוןְּ :
"מצְּ וֹת ּומַּ ע ֲִׁשים טוֹבִׁ ים בִׁ זְּ כּות שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ווערן צו
האבן מקיים געוועןִׁ :
"שנֵי חַּ יֵי שָׁ ָׁרה".
געלייגט צו די חשבון פוןְּ :
און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע רש"י הק' אויך אין די וואכעדיגע פרשה
גלייך אין די אנהייב פון די וואכעדיגע פרשה ,ווייל רש"י הק' זאגט דאך
אונז שוין בפירוש אין די אנהייב פון די וואכעדיגע פרשה ,אז די סיבה
פארוואס עס שטייט די ווארט" :שָׁ נָׁה" נאך א יעדע צאל וואס די פסוק
רעכנט אונז דא אויס איז ,כדי" :לוֹמַּ ר לְָׁך" – כדי דיר צו זאגן ,אז" :שֶׁ כָׁל
אֶׁ חָׁ ד נ ְִּׁד ַּרש לְּ עַּ צְּ מוֹ" – אז יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז דא אויס
ווערט "נאך געזוכט" פאר זיך אליין.
און יא ר' יוד ,מיר ווייסן דאך שוין אלע ,אז די לשוןּ" :דוֹרֵ ש" איז דאך אויך
א לשון פון "זוכן" כידוע ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין
פסוק אין פרשת ואתחנן (קפיטל ד' פסוק כ"ט) ,אזּ" :ובִׁ קַּ ְּשּתֶׁ ם ִׁמשָׁ ם אֶׁ ת
יהו-ה אֱֹלקֶׁ יָך" – אז אויב דו וועסט שטארק וועלן דעם אייבערשטן,
דעמאלט'סּ" :ומָׁ צָׁ אתָׁ " – דעמאלט'ס וועסטו איהם סוף כל סוף טרעפן ,און
דו ווייסט פארוואס דו וועסט איהם סוף כל סוף טרעפן!?..
לו
אליעזר חיי שרה נעימות
ווייל :כִׁ י "תִׁ ְּד ְּרשֶׁ נּו" בְּ כָׁל לְּ בָׁ בְּ ָך ּובְּ כָׁל נַּפְּ שֶׁ ָך – ווייל דו האסט דאך איהם
אמת'דיג "אויף געזוכט" ,און וויבאלד דו האסט טאקע באמת געוואלט זיין
נאנט צו איהם ,ממילא וועגן דעם וועסטו טאקע סוף כל סוף קענען זוכה זיין
ֱֹלקים".
"ק ְּרבַּ ת א ִׁ
צוִׁ :
און די לשוןּ" :דוֹרֵ ש" ווערט דאך שוין טאקע אויך דערמאנט אויף דעם
הייליגן "בית המקדש" ,ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אויף כמה
מקומות אין חז"ל ,און ביי די פסוקים פון תיקון חצות שטייט דאך שוין
טאקע אויך דעם לשון ,אז :הֵ ן כָׁל אֵ לֶׁה אֵ ין "ּדוֹרֵ ש" לְּ נַּפְּ ִׁשי וגו'.
און אין דעם לעצט'ן פסוק פון מגילת אסתר זאגט דאך אונז שוין דארטן די
פסוק אויך דעם לשון ,אז מרדכי הצדיק איז געווען אּ" :דֹרֵ ש" טוֹב לְּ עַּ מ ֹו –
אז מרדכי הצדיק פלעגט שטענדיג "זוכן" צו טוהן גוט'ס פאר זיין פאלק.
און ביי די תפילת המוספין פון די שלוש רגלים זאגן מיר דאך שוין טאקע
"רחֵ ם
אויך דעם לשון ,אז" :מֶׁ לְֶׁך ַּרחֲמָׁ ן" – רחמנות'דיגער באשעפערַּ :
עָׁ לֵינּו" – האב שוין רחמנות אויף אונז ,און" :טוֹב ּומֵ ִׁטיב" – און גוט'ער
באשעפער" :הִׁ ָּׁד ֶׁרש" לָׁנּו – זוך אונז שוין אויף ,און ברענג אונז שוין צוריק
צו דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,אבער על כל פנים זעהט מען
דאך שוין פון די אלע פלעצער אז די ווארטּ" :דוֹרֵ ש" קען מען דאך אויך
טייטש'ן "זוכן".
און נישט נאר דעם ,נאר די ווארטּ" :דוֹרֵ ש" מיינט דאך בעצם "שטארק
זוכן" ,ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין פרשת ראה (קפיטל
י"ג פסוק ט"ו) ,אז משה רבינו האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע
לז
אליעזר חיי שרה נעימות
קינדער ,אז" :וְּ ָׁד ַּר ְּשּתָׁ " וְּ חָׁ קַּ ְּרּתָׁ וְּ שָׁ ַאלְּ ּתָׁ הֵ יטֵ ב – אז דו וועסט גוט גוט "דורש
וחוקר" זיין אויב עס איז טאקע אמת אז" :יָׁצְּ אּו ֲאנ ִָׁׁשים בְּ נֵי בְּ לִׁ יַּעַּ ל ִׁמ ִׁק ְּרבֶׁ ָך
ַּוי ִַּּׁדיחּו אֶׁ ת י ְֹּשבֵ י עִׁ ָׁירם לֵאמֹ ר נֵלְּ כָׁה וְּ נַּעַּ בְּ ָׁדה אֱֹלהִׁ ים אֲחֵ ִׁרים אֲשֶׁ ר ֹלא י ְַּּדעְּ ּתֶׁ ם",
און דו וועסט דעמאלט'ס גוט גוט נאך גיין די זאך ,און ממילא זעהט מען
דאך שוין פון דעם זייער קלאר ,אז די ווארטּ" :דוֹרֵ ש" מיינט דאך בעצם אז
דו וועסט "שטארק זוכן".
און ממילא דאס מיינט אונז דא רש"י הק' צו זאגן ,אז די סיבה פארוואס עס
שטייט די ווארט" :שָׁ נָׁה" נאך א יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז דא
אויס איז ,כדי" :לוֹמַּ ר לְָׁך" – כדי דיר צו זאגן ,אז" :שֶׁ כָׁל אֶׁ חָׁ ד נ ְִּׁד ַּרש לְּ עַּ צְּ מוֹ"
– אז יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז דא אויס ווערט "נאך געזוכט"
פאר זיך אליין.
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז א יעדע צאל וואס די
פסוק רעכנט אונז דא אויס ווערט גוט גוט נאך געזוכט און גוט גוט נאך
געפארש'ט וואס דאס מיינט צו זאגן ,ווייל גיי זיי מברר וואס דאס מיינט:
"מֵ ָאה שָׁ נָׁה" ,און גיי זיי מברר וואס דאס מיינט" :עֶׁ ְּש ִׁרים שָׁ נָׁה" ,און גיי זיי
מברר וואס דאס מיינט" :שֶׁ בַּ ע שָׁ נִׁים" ,ווייל מען רעדט דאך נישט דא פון
קיין "זיבן יאר" ,און מען רעדט דאך נישט דא פון קיין "צוואנציג יאר" ,און
מען רעדט דאך נישט דא פון קיין "הונדערט יאר".
נאר" :כָׁל אֶׁ חָׁ ד נ ְִּׁד ַּרש לְּ עַּ צְּ מוֹ" – נאר א יעדע צאל וואס די פסוק רעכנט אונז
דא אויס ווערט גוט גוט נאך געזוכט וואס דאס מיינט ,ווייל מען רעדט דאך
דא פון ריזיג'ע סכומים פון יארן.
לח
אליעזר חיי שרה נעימות
און די אמת איז דאך ,אז דו קענסט בלייבן ביים זוכן ,ווייל דו וועסט
קיינמאל נישט צו קומען צו וויסן וויפיל יאר" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט באמת
געלעבט ,ווייל" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט דאך אויף געטוהן" :עַּ ד אֵ ין ִׁשיעּור
וְּ עֵ ֶׁרְך" פאר יארן יארן לאנג" :עַּ ד אֵ ין ִׁשיעּור וְּ עֵ ֶׁרְך" ,און ממילא וועגן דעם
איז אירע יארן צו געקומען צו גאר גאר א גרויסע חשבון ,און נאר איין
"שנֵי חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" איז
באשעפער אין הימל ווייסט ווי גרויס די חשבון פוןְּ :
געווען.
און די ווארט" :שָׁ ָׁרה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא :י' [במספר קטן],
ווייל יא ר' יוד ,א יעדע יו"ד קען זיך דאך ארויס לערנען א מורא'דיגע מוסר
השכל פון אונזער הייליגע באבע" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ,אז ווען א מענטש איז זוכה
"מקרב" צו זיין א חבר בשעת ווען זיין חבר גייט אריבער א שווערע זמן,
דעמאלט'ס האט ער נישט קיין השגה וויפיל גרויסע זכותים ער קויפט זיך
איין לדורי דורות" :בָׁ ע ֹולָׁם הַּ זֶׁה ּובָׁ ע ֹולָׁם הַּ בָׁ א לְּ עוֹלְּ מֵ י עַּ ד ּולְּ נֵצַּ ח נְּצָׁ ִׁחים".
ווייל געב נאר א קוק אויף דיין הייליגע באבע" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ,ווייל זי האט
דאך מקרב געווען אזוי פיל פרויען" :לְּ ּתו ָֹׁרה ּולְּ י ְִּׁרַאת שָׁ מַּ יִׁם וְּ לִׁ צְּ נִׁיעּות
וְּ לִׁ בְּ ָׁרכוֹת בְּ ַּכ ָּׁונָׁה" ,און זי האט דאך זיי אלע אויס געלערנט ווי אזוי א ערליכע
יודישע מאמע דארף זיך אויף פירן ,און ..געב א קוק ,דער הייליגער "תורה"
הק' ווייסט אפילו נישט כביכול וואס צו שרייבן אויף איר – דער הייליגער
"תורה" הק' ווייסט אפילו נישט כביכול וויפיל יארן צו שרייבן אויף איר,
נאר דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא ,אז די יארן פון" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"
איז" :כָׁל אֶׁ חָׁ ד נ ְִּׁד ַּרש לְּ עַּ צְּ מוֹ" – אז א יעדע יאר וואס" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט
געלעבט ווערט גוט גוט נאך געזוכט פאר זיך אליין ,ווייל" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו"
לט
אליעזר חיי שרה נעימות
האט דאך "מקרב" געווען הונדערט'ער טויזנט'ער פרויען א יאר ,און ממילא
וועגן דעם איז שווער צו זאגן וויפיל יאר" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט באמת
געלעבט ,ווייל שרה אמינו האט דאך אין אמת'ן "געלעבט" ָאן א שיעור
יארן.
און עס איז דאך" :אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך" – און עס איז דאך בעצם נישט שייך
צו זאגן וויפיל יאר" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט אין אמת'ן "געלעבט" ,און עס איז
אפשר אביסעל'ע שווער צו זאגן אזעלכע ווערטער אויף אונזער הייליגע
באבע" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ,אבער יא טייערע יודן ,אויף אונזער הייליגע באבע:
"שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" קען מען זאגן" :בִׁ ְּמֹלא מּובַּ ן הַּ ִׁמלָׁה" די ווערטער פון אונזערע
הייליגע חכמים אז" :אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנ ֹותַּ יְִׁך"!..
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז וואס הייסט !?..וואס זאגסטו מיר דא
יעצט !?..דו זאגס'ט מיר דא יעצט אז אויף" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ליינט מען דעם
מאמר חז"ל פון" :אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך" !?..פון וואו נעמסטו דאס!?..
האסטו כאטשיג געטראפן א שטיקל רמז אויף דעם!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז ..יא ,אוודאי האבן מיר געטראפן א רמז
אויף דעם אז אויף" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" ווערט געליינט דעם מאמר חז"ל פון:
"אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך" ,ווייל די ווערטער" :אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך" – איז דאך
טאקע אויך גימטריא" :כִׁ י זָׁכְּ תָׁ ה שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" – ווייל" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט
זוכה געווען צו דעם.
מ
אליעזר חיי שרה נעימות
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז אויב איינער וועט דיר
אמאל פרעגן אז ..זאג מיר נאר ר' יוד ,פון וואו נעמסטו דאס אז אויף" :שָׁ ָׁרה
אִׁ מֵ ינּו" ווערט געליינט דעם מאמר חז"ל פון" :אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך"!?..
וועסטו איהם דעמאלט'ס ענטפער'ן ,אז יא ר' יוד" :כִׁ י זָׁכְּ תָׁ ה שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" –
אונזער הייליגע באבע" :שָׁ ָׁרה אִׁ מֵ ינּו" האט זוכה געווען אז מען זאל ליינען
אויף איר דעם מאמר חז"ל פון" :אֵ ין ִׁקצְּ בָׁ ה לִׁ ְּשנוֹתַּ יְִׁך" דורך דעם וואס זי
האט מקרב געווען טאג טעגליך אזוי פיל יודישע קינדער" :לְּ ּתו ָֹׁרה וְּ ַּלעֲבו ָֹׁדה
ּולְּ י ְִּׁרַאת יהו-ה ְּטהו ָֹׁרה":
ְו ַא ְב ָׂר ָׂהם זָׂ ֵּקן ּ ָׂבא ּ ַב ּי ִָּׂמים
ְו ַא ְב ָרהָ ם ז ֵָקן ּ ָבא ּ ַב ָ ּי ִמים וַ יהו-ה ּ ֵב ַר ְך ֶׁאת ַא ְב ָרהָ ם ּ ַב ּכֹל :לכאורה
דארף מען דאך פארשטיין ,אז וואו קומט אריין די פסוק פון" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן
בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" וגו' גלייך פאר די שידוך פון יצחק!?..
און בכלל איז דאך שווער ,ווייל אויב די פסוק זאגט אונז שוין דא אז:
"וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן" – אויב די פסוק זאגט אונז שוין דא אז אברהם אבינו איז
אל ט געווארן ,איז פארוואס פעלט דעמאלט'ס אויס צו זאגן אז" :בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים"
– איז פארוואס פעלט דעמאלט'ס אויס צו זאגן אז אברהם אבינו איז אויך
געקומען צוזאמען מיט זיינע אלע טעג !?..אוודאי איז אברהם אבינו
געקומען צוזאמען מיט זיינע אלע טעג !?..וואס דען !?..ער איז געקומען
ָאן זיינע טעג!?..
מא
אליעזר חיי שרה נעימות
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט דעם באקאנט'ן כלל
וואס עס שטייט דאך שוין אין חז"ל (קידושין דף :ל"ב ע"א) ,אז וואו עס
שטייט נאר די ווארט" :זָׁקֵ ן" ,מיינט עס דעמאלט'ס" :זִׁ ְּקנּות לִׁ ְּשבַּ ח" – מיינט
עס דעמאלט'ס עלטער'קייט וואס איז א "לויב" ,אזוי ווי עס שטייט דאך
שוין טאקע בפירוש אין פסוק ביי יצחק אבינו אין פרשת וישלח (קפיטל ל"ה
ּושבַּ ע י ִָׁׁמים" ,און
פסוק כ"ט) ,אז :וַּיִׁ גְּ וַּע יִׁצְּ חָׁ ק ַּויָׁמָׁ ת ַּויֵָאסֶׁ ף אֶׁ ל עַּ מָׁ יו "זָׁקֵ ן ְּ
ממילא ווען דו זאגס'ט מיר די ווארט" :זָׁקֵ ן" ,דעמאלט'ס פארשטיי איך דאך
שוין פון דעם אליין אז מען רעדט דא פון" :זִׁ ְּקנּות לִׁ ְּשבַּ ח" – דעמאלט'ס
פארשטיי איך דאך שוין פון דעם אליין אז מען רעדט דא פון א עלטער'קייט
וואס איז א "לויב".
און ממילא פארוואס דארף שטיין דא אין פסוק די ווערטער" :בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" –
און ממילא פארוואס דארף שטיין דא אין פסוק די ווערטער אז אברהם אבינו
איז געקומען מיט ָאן געפילט'ע טעג ,פון די ווארט" :זָׁקֵ ן" אליין פארשטיי
ּושבַּ ע
איך דאך שוין אז מען רעדט דאך דא פון א מענטש וואס איז" :זָׁקֵ ן ְּ
י ִָׁׁמים"!?..
און נאך א קשיא איז דאך שווער דא ,ווייל וואס איז בכלל די ברכה פון:
וַּיהו-ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם "בַּ ֹכל" – וואס איז בכלל די ברכה דא אז דער
אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו מיט "אלעס" ,לאמיר דיר
פרעגן ר' יוד ,איז דען א גוטע זאך פאר א יודיש קינד ווען ער פארמאגט
"אלעס" אויף דער וועלט און ער דארף שוין גארנישט טוהן!?..
עס איז דאך די גרעסטע "קללה" ווען א מענטש פארמאגט אלעס וואס ער
דארף נאר ,ווייל אויב א מענטש פארמאגט שוין אלעס וואס ער דארף נאר,
מב
אליעזר חיי שרה נעימות
דעמאלט'ס איז דאך זיין "יודיש'קייט" אין גאר גאר א גרויסע סכנה ,ווייל
אויב א מענטש האט אלעס ,דעמאלט'ס קען ער דאך נאך ח"ו פארלירן זיין:
"אֱמּונָׁה" ,און ער קען דאך נאך דעמאלט'ס ח"ו ָאן הייבן צו מיינען אז" :כ ִֹׁחי
וְּ עֹ צֶׁ ם י ִָׁׁדי עָׁ שָׁ ה לִׁ י אֶׁ ת הַּ חַּ יִׁל הַּ זֶׁה" ,און ער קען דאך נאך שפעטער אראפ
ווארפן פון זיך דעם" :עֹ ל מַּ לְּ כּות שָׁ מַּ יִׁם" מֵ רֹב ע ֲִׁשירּות.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת האזינו (קפיטל ל"ב פסוק ט"ו) ,אז" :וַּיִׁ ְּשמַּ ן ְּישֻּרּון וַּיִׁ בְּ עָׁ ט"
– אז ווען מען זעטיגט זיך ָאן מיט אסאך "גשמיות" ,דעמאלט'ס קען מען
דאך נאך שפעטער צו קומען אראפ צו ווארפן פון זיך דעם" :עֹ ל מַּ לְּ כּות
שָׁ מַּ יִׁם" ,ווייל יא טייערע יודן ,דאס פאסירט ווען מען האט צו פיל געלט ,און
ער קען דאך נאך שפעטער פארגעסן ח"ו אז עס איז דא א באשעפער אויף
דער וועלט.
און ממילא עס איז דאך בכלל נישט קיין "ברכה" פאר א מענטש ווען ער
פארמאגט "אלעס" ,און ממילא ווי אזוי קען דעמאלט'ס זיין אז דער
אייבערשטער האט געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה פון" :בַּ כֹל" –
און ממילא ווי אזוי קען דעמאלט'ס זיין אז דער אייבערשטער האט
געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה אז ער וועט האבן "אלעס"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די ווערטער פון :וַּיהו-ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם
"בַּ כֹל" מיינט נישט צו זאגן אז דער אייבערשטער האט געבענטש'ט אברהם
אבינו מיט "אלעס" – די ווערטער פון :וַּיהו-ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם "בַּ כֹל" מיינט
נישט צו זאגן אז דער אייבערשטער האט געבענטש'ט אברהם אבינו "אז ער
וועט האבן אלעס אויף דער וועלט".
מג
אליעזר חיי שרה נעימות
נאר די ווארט" :בַּ כֹל" מיינט צו זאגן ,אזוי ווי עס שטייט ביי יעקב אבינו,
ווייל ביי יעקב אבינו שטייט דאך שוין ,אז יעקב אבינו האט דעמאלט'ס
געזאגט פאר זיין ברודער עשיו ,אז :יֶׁש לִׁ י "כֹ ל" – אז איך האב "אלעס",
אבער איין מינוט ר' יוד ,איך פארשטיי נישט וואס דו זאגס'ט מיר דא!?..
יעקב אבינו האט דען געהאט דעמאלט'ס "אלעס אויף דער וועלט"!?..
בכלל נישט ,ווייל יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס געהאט גאר אסאך
שאף און רינדער ,אבער ער האט דען געהאט דעמאלט'ס "אלעס אויף דער
וועלט"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז ..ניין ,יעקב אבינו האט נישט געהאט
דעמאלט'ס "אלעס אויף דער וועלט" ,נאר די ווערטער פון :יֶׁש לִׁ י "כֹ ל" [ביי
יעקב אבינו] מיינט סך הכל צו זאגן ,אז יעקב אבינו האט דעמאלט'ס
געמיינט צו זאגן מיט דעם פאר זיין ברודער עשיו ,אז איך בין "צופרידן"
מיט אלעס וואס איך פארמאג ,ווייל יעקב אבינו איז דאך שטענדיג געווען
אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" ,און האט ער דאך שטענדיג געדאנקט דעם אייבערשטן
"מּתַּ חַּ ת יָׁד ֹו הָׁ ְּרחָׁ בָׁ ה
אויף דאס וואס ער האט יא זוכה געווען צו באקומעןִׁ :
וְּ הַּ ְּמלֵָאה".
און ממילא די ברכה פון" :בַּ כֹל" מיינט צו זאגן ,אז דער אייבערשטער האט
דא געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה אז ער זאל שטענדיג קענען זיין
אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" ,און יא טייערע יודן ,דער אייבערשטער האט דא
געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה אז וואס דער אייבערשטער וועט
איהם נאר געבן ,זאל ער שטענדיג זוכה זיין זיך צו פרייען מיט דעם.
מד
אליעזר חיי שרה נעימות
און ממילא די ברכה פון" :בַּ ֹכל" מיינט נישט צו זאגן אז אברהם אבינו וועט
פארמאגן "אלעס אויף דער וועלט" ,ווייל פארמאגן "אלעס אויף דער
וועלט" איז דאך בכלל נישט קיין "ברכה" ,נאר א "קללה" ,נאר די ברכה
פון" :בַּ כֹל" מיינט ,אז דער אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם
אבינו מיט די ברכה אז ער זאל שטענדיג קענען זיין אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ".
און אויף די קשיא וואס מיר האבן פריער געפרעגט אז וואו קומט אריין די
פסוק פון" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" וגו' גלייך פאר די שידוך פון יצחק איז
די תירוץ ,אז ..יא ,א יעדע חתן וואס האלט פאר די חתונה דארף זיך דאך אין
אמת'ן וואונטש'ן מיט די ברכה פון" :בַּ כֹל" – א יעדע חתן פאר די חתונה
דארף זיך דאך אין אמת'ן וואונטש'ן צו קענען זוכה זיין צו זיין אָֹׁ " :שמֵ חַּ
בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" מיט וואס ער גייט נאר דא באקומען אין די קומענדיגע שטיק צייט,
און א יעדע חתן פאר די חתונה דארף זיך דאך אין אמת'ן וואונטש'ן צו
קענען זוכה זיין זיך צו פרייען מיט סיי וואס דער אייבערשטער וועט איהם
נאר געבן.
און וויבאלד פאר די חתונה דארף מען דאך האבן גרויסע כוחות צו קענען
זיין אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" ,און וויבאלד פאר די חתונה דארף מען דאך האבן
גרויסע כוחות צו קענען פארשטיין וואס דאס מיינט אז וואס איך באקום נאר
קומט נאר פון דעם אייבערשטן ,ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער
אריין געלייגט די ברכה פון" :בַּ כֹל" גלייך פאר די שידוך פון יצחק – ממילא
וועגן דעם האט דער אייבערשטער אריין געלייגט די ברכה פון זיין א:
" ָֹׁשמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" גלייך פאר די שידוך פון יצחק.
מה
אליעזר חיי שרה נעימות
און אברהם אבינו איז דאך שוין איינמאל געווען אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" ,אזוי ווי
מיר געפונען דאך שוין טאקע בפירוש אין דער הייליגער תורה הק' אז
אברהם אבינו איז געווען אּ" :תָׁ ִׁמים" ,און ער האט קיינמאל נישט געפרעגט
דעם אייבערשטן אז" :לָׁמָׁ ה" ֹלא נָׁתַּ ּתָׁ ה לִׁ י ז ַָּׁרע – און ער האט קיינמאל נישט
געפרעגט דעם אייבערשטן אז "פארוואס" האסטו מיר נישט געגעבן קיין
קינדער!?..
נאר ער האט זיך אזוי הויעך אויס געשמועס'ט פארן אייבערשטן ,און ער
האט דא געזאגט פארן אייבערשטן דעם לשון ,אז" :הֵ ן" לִׁ י ֹלא נָׁתַּ ּתָׁ ה ז ַָּׁרע –
אז דו האסט דאך מיר נישט געגעבן קיין קינדער ,און ער האט זיך אזוי הויעך
אויס געשמועס'ט מיטן אייבערשטן ,און ער האט דא געזאגט פארן
אייבערשטן ,אז פון דעם וואס איך האב נישט קיין קינדער וועט דאך אויס
קומען אז" :וְּ הִׁ נֵה בֶׁ ן בֵ יתִׁ י יוֹרֵ ש אֹ תִׁ י" – פון דעם וואס איך האב נישט קיין
קינדער וועט דאך אויס קומען אז "ישמעאל" וועט מיר ירשנ'ען !?..אבער
אויב ווילסטו אזוי ,דעמאלט'ס זאל זיין אזוי.
אבער ער האט חס ושלום קיינמאל נישט געפרעגט דעם אייבערשטן אז:
"לָׁמָׁ ה" ֹלא נָׁתַּ ּתָׁ ה לִׁ י ז ַָּׁרע – אבער ער האט חס ושלום קיינמאל נישט
געפרעגט דעם אייבערשטן אז" פארוואס" האסטו מיר נישט געגעבן קיין
קינדער !?..ווייל מען פרעגט נישט קיין קשיות אויפן אייבערשטן אז
"פארוואס" האסטו געטוהן אזוי און אזוי !?..אדער "פארוואס" האסטו
נישט געטוהן אזוי און אזוי!?..
ווייל א ערליכע יוד פרעגט דאך נישט קיין קשיות אויפן רבונו של עולם ,נאר
א ערליכע יוד לעבט דאך שטענדיג מיט" :אֱמּונָׁה פְּ שּוטָׁ ה" אין דעם הייליגן:
מו
אליעזר חיי שרה נעימות
"בוֹרֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" אז וואס דער אייבערשטער טוט איז זיכער נאר גוט פאר
מיר ,און א ערליכע יוד ווייסט דאך שטענדיג בידיעה גמורה אז וואס דער
אייבערשטער געבט מיר איז דאך זיכער די בעסטע וואס עס איז נאר שייך
פאר מיר צו באקומען.
און א ערליכע יוד רעדט זיך דאך קיינמאל נישט אפ אויפן אייבערשטן ,נאר
א ערליכע יוד איז שטענדיג" :מַּ צְּ ִּׁדיק" אֶׁ ת הַּ ִּׁדין ,און א ערליכע יוד זאגט
דאך שטענדיג אז" :צַּ ִּׁדיק יהו-ה בְּ כָׁל ְּּד ָׁרכָׁיו" – און א ערליכע יוד זאגט דאך
שטענדיג אז דער אייבערשטער איז דאך זיכער גערעכט מיט אלע זיינע וועגן
וואס ער טוט נאר ,און דער אייבערשטער איז דאך זיכער גערעכט מיט אלע
זיינע זאכן וואס ער טוט נאר פאר מיר.
און נישט נאר דעם ,נאר א ערליכע יוד איז אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" – א ערליכע
יוד "פריידט" זיך דאך שטענדיג מיט דאס וואס דער אייבערשטער האט
איהם געגעבן ,און ערליכע יוד דאנקט דאך שטענדיג דעם אייבערשטן אויף
אלע גוטע זאכן וואס ער האט יא זוכה געווען צו באקומען פון דעם הייליגן
באשעפער ,און ער פרעגט נישט ח"ו דעם אייבערשטן אז "פארוואס"
האסטו מיר נישט געגעבן דאס !?..און "פארוואס" האסטו מיר יא געגעבן
דאס!?..
ֹאמרּו הַּ ג ֹויִׁם" – ווייל א גוי פרעגט "פארוואס" ,אבער א יודיש
ווייל" :לָׁמָׁ ה י ְּ
קינד פרעגט נישט "פארוואס" ,נאר א יודיש קינד לעבט שטענדיג מיט:
"אֱמּונָׁה" און" :בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז אלעס וואס פאסירט
נאר צו מיר איז אויס דרוק'לעך נארַּ " :ל ֲהנָָׁאתִׁ י ּולְּ טוֹבָׁ תִׁ י מַּ מָׁ ש מַּ מָׁ ש מַּ מָׁ ש".
מז
אליעזר חיי שרה נעימות
און אויב גייט מיר אמאל עפעס שווער ,דעמאלט'ס בעט איך גלייך דעם
הייליגן באשעפער אז דער הייליגער באשעפער זאל מיר שוין ווייזן אז דאס
איז אלעס בלויז" :כָׁל כֻּל ֹו חֶׁ סֶׁ ד בְּ רֹב ַּרחֲמָׁ יו ַּוחֲסָׁ ָׁדיו הַּ גְּ דוֹלִׁ ים וְּ הַּ ְּמרֻּ בִׁ ים".
און די ווארט" :בִׁ טָׁ חוֹן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :לָׁמָׁ ה" ,ווייל יא
ר' יוד ,אויב" :לָׁמָׁ ה" – אויב האסטו חס ושלום קשיות אויפן אייבערשטן,
און דו האלטס'ט און איין פרעגן "פארוואס" און "פארוואס" און
"פארוואס" און "פארוואס" ,זאלסטו דעמאלט'ס זעהן צו ארבעטן אויף צו
לעבן מיט" :בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" אז אלעס וואס
דער אייבערשטער טוט פאר מיר איז אויס דרוק'לעך נארַּ " :ל ֲהנָָׁאתִׁ י ּולְּ טוֹבָׁ תִׁ י
מַּ מָׁ ש מַּ מָׁ ש מַּ מָׁ ש".
און די ווארט" :בִׁ טָׁ חוֹן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :מַּ ה יִׁהְּ יֶׁה" –
וואס וועט זיין !?..ווייל יא ר' יוד ,אויב געפונסטו זיך ח"ו אמאל אין א
שווערע ביטער'ע מצב ,און דו ביזט דעמאלט'ס ארום גענומען מיט כל מיני
שווערע פראבלעמען פון אלע זייטן ,און עס שרייט דעמאלט'ס ארויס פון
דיין הארץ א וויי געשריי אז אוי טאטע אין הימל ..זאג מיר שוין" :מַּ ה יִׁהְּ יֶׁה"
– זאג מיר שוין וואס וועט דא זיין !?..און זאג מיר שוין" :מַּ ה יִׁהְּ יֶׁה
הַּ סוֹף"!?..
האסטו דעמאלט'ס איין תירוץ וואס קומט דיר דעמאלט'ס בארואיגן ,און
דאס איז ,אונזער הייליגער קרוין וואס רופט זיך" :בִׁ טָׁ חוֹן" ,און עס גייט
דעמאלט'ס ארויס א בת קול פון הימל וואס רופט דיר דעמאלט'ס און זאגט
דיר דעמאלט'ס ,אז שטארק זיך יודעל'ע מיט אביסעל'ע" :בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם
גרויסן הייליגן" :מֶׁ לְֶׁך טוֹב ּומֵ ִׁטיב" ,און ברענג אריין אביסעל'ע" :בִׁ טָׁ חוֹן"
מח
אליעזר חיי שרה נעימות
אין דיין פאר ווייטאגט'ע יודישע הערצעל'ע ,און לאז זיך נישט פאר כאפן
אין דעם טיפעניש פון דעם גרוב וואס רופט זיך" :יִׁאּוש".
און דוקא אין דיין הארץ רייסענ'דע ווייטאג וואס שרייט ארויס דעם וויי
געשריי פון" :מַּ ה יִׁהְּ יֶׁה" – און דוקא אין דיין הארץ רייסענ'דע ווייטאג וואס
שרייט ארויס דעם וויי געשריי פון "וואס וועט זיין" !?..דוקא דארטן
זאלסטו אריין ברענגען קליינע טראפע'לעך פון" :בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם הייליגן
באשעפער וואס פאר לאזט דיר נישט קיינמאל ,און דוקא פון דיין פאר
ווייטאגט'ע מצב זאלסטו ארויס שרייען די ווערטער פון" :בִׁ ְּטחּו בַּ יהו-ה ע ֲֵדי
עַּ ד כִׁ י בְּ ָׁיּ-ה יהו-ה צּור ע ֹול ִָׁׁמים" ,און יא ר' יוד ,דו קענסט דאס באווייזן.
ְּסּורים" וואס דו מאכס'ט דא מיט איז דאך נאר א
ווייל אלע" :צָׁ רוֹת" און" :י ִׁ
בלויז'ע "נסיון" פון הימל ,ווייל דער אייבערשטער וויל דאך דיר דא נאר
אויס פראבירן מיט דעם צו זעהן אויב דו וועסט ווערן אינגאנצן פארלוירן
ווען דו וועסט באקומען אזא און אזא שוועריקייט.
אבער א קלוג'ער יוד ..ווערט נישט פארלוירן פון גארנישט ,נאר א קלוגע יוד
טאנצט אריין אין דעם "נסיון" אריין ,און א קלוגע יוד זאגט דעמאלט'ס
פארן הייליגן באשעפער ,אז הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,דו האסט
דאך מיר געגעבן די און די שוועריקייט.
און יא הייליגער טאטע אין הימל ,איך ווייס אז מיין צרה קומט נאר פון
"דיר" ,און ממילא וועגן דעם זוך איך טאקע נישט קיין אנדערע מענטשן
וואס זאלן מיר העלפן מיט דעם ,נאר איך גיי גלייך צו "דיר" ,און איך גיס
זיך גלייך אויס דאס הארץ פאר "דיר" ,און איך זאג שוין גלייך פאר דיר
מט
אליעזר חיי שרה נעימות
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,אז ..געב נאר א קוק" ,דו" האסט דאך
מיר געשיקט דעם און דעם צרה ,אבער אפילו אזוי לאז איך דיר אבער נאך
אלץ נישט אפ הייליגער גרויסער טאטע אין הימל.
און עס איז געווען אפילו צדיקים וואס האבן זיך ָאן גערופן צום אייבערשטן
בשעת ווען זיי האבן געהאט אמאל א גרויסע צרה ,אז ..הייליגער באשעפער,
עס איז דיר נישט געלונגען ,ווייל דו האסט דאך מיר געגעבן אזא און אזא
צרה ,און דו האסט דאך געמיינט מיט דעם [כביכול] ,אז אפשר ווען איך
וועל האבן אזא גרויסע צרה ,וועל איך דיר שוין דעמאלט'ס געבן א ווארף
אוועק און איך וועל שוין דעמאלט'ס ָאן הייבן צו טוהן דאס וואס דער גוי
טוט ווען ער ווערט אין כעס ,אבער ..עס איז דיר נישט געלונגען הייליגער
גרויסער טאטע אין הימל ,ווייל איך האב ווייטער" :אֱמּונָׁה" אין דעם
הייליגן" :בוֹרֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" וואס איז" :בוֹרֵ א ּומַּ נְּהִׁ יג" די גאנצע בריאה
מתחילה ועד סוף.
און ווען דער אייבערשטער זעהט אז דער יוד בלייבט סיי ווי סיי מיט זיין
הייליגע" :אֱמּונָׁה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" ,רופט ער זיך
דעמאלט'ס [כביכול] ָאן ,אז" :נִׁצְּ חּונִׁי בָׁ נַּי" – אז מיין קינד האט מיר מנצח
געווען ,און דער אייבערשטער נעמט דעמאלט'ס אינגאנצן אוועק די גאנצע
שוועריקייט פון דעם יוד וואס לעבט מיט" :בִׁ טָׁ חוֹן".
ווייל דער יוד איז דאך שוין סיי ווי סיי ביי געשטאנען די געוואלדיגע גרויסע
נסיון פון בלייבן מיט א ריינע" :בִׁ טָׁ חוֹן" טראץ דעם וואס מען גייט אריבער
גאר גאר א שווערע צרה.
נ
אליעזר חיי שרה נעימות
און אברהם אבינו האט דאך טאקע נישט געפרעגט דעם אייבערשטן
"פארוואס" ער האט נישט זוכה געווען צו קיין קינדער ,נאר ער איז געווען
אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" ,און ער האט זיך טאקע באמת "געפריידט" מיט די אלע
גוטע זאכן וואס ער האט יא זוכה געווען צו באקומען פון דעם אייבערשטן,
און וויבאלד אברהם אבינו איז דאך טאקע געווען א אמת'עָֹׁ " :שמֵ חַּ
בְּ חֶׁ לְּ קוֹ" ,ממילא וועגן דעם האט איהם טאקע דער אייבערשטער
געבענטש'ט אזא סארט ברכה וואס זאל זיך ציען ווייטער אויף "יצחק"
אויך ,און שפעטער אויף "יעקב" ,און שפעטער אויף די קומענדיגע דורות
וואס וועלן ארויס קומען פון יעקב אבינו ,און אזוי ווייטער ..עד היום הזה,
און דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געבענטש'ט אברהם אבינו אז אלע
זיינע קינדער און אייניקל'עך זאלן שטענדיג קענען האבן די סייעתא דשמיא
צו קענען שטענדיג זיין אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ".
און ווי אזוי וועלן מיר אלע בעזרת השם יתברך קענען זוכה זיין צו האבן די:
"סִׁ יַּעְּ ּתָׁ א ִּׁד ְּשמַּ יָׁא" צו קענען זיין שטענדיג אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,דורך די לאנגע המשכה פון די "ברכה"
וואס דער אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו אז :וַּיהו-ה בֵ ַּרְך
אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם "בַּ כֹל" – דורך די לאנגע המשכה פון די "ברכה" וואס דער
אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו אז אלע זיינע קינדער
וועלן נאך גיין זיין שיינע אויס געטרעטענ'ע וועג פון זיין אָֹׁ " :שמֵ חַּ בְּ חֶׁ לְּ קוֹ"
אין א יעדע צייט.
און עס איז דאך טאקע אויך כדאי ָאן צו מערקן דא ,אז עס שטייט נישט אין
די משנה אין אבות דעם לשון ,אז" :אֵ יזֶׁהּו עָׁ ִׁשיר" – אז ווער איז א
נא
אליעזר חיי שרה נעימות
רייכער !?..דער וואס איז א" :הַּ ִׁמסְּ ּתַּ פֵ ק" בְּ חֶׁ לְּ ק ֹו – דער וואס איז "צופרידן"
מיט זיין חלק וואס דער אייבערשטער האט איהם געגעבן ,נאר עס שטייט
אין די משנה אין אבות דעם לשון ,אז" :אֵ יזֶׁהּו עָׁ ִׁשיר" – אז ווער איז א
רייכער !?..דער וואס איז א" :הַּ שָׁ מֵ חַּ " בְּ חֶׁ לְּ ק ֹו – דער וואס "פריידט" זיך
מיט זיין חלק וואס דער אייבערשטער האט איהם געגעבן ,ווייל א יודיש
קינד דארף זיך דאך טאקע באמת "פרייען" מיט דאס וואס דער
אייבערשטער האט איהם געגעבן.
און די אמת איז דאך ,אז עס ליגט דאך בעצם באהאלטן גאר גאר גרויסע
סודות אין דעם הייליגן פסוק פון" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" וגו' ,ווייל מיר
ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין
חז"ל (זוהר הקדוש בראשית דף :נ"ה ע"א) ,אז ביז א מענטש האט נישט
חתונה ,ווערט ער דעמאלט'ס ָאן גערופן א" :פְּ לַּג גּוף" – ווערט ער
דעמאלט'ס ָאן גערופן א "א האלבע גוף".
ווייל בשעת ווען דער אייבערשטער שיקט אראפ א" :נְּשָׁ מָׁ ה" אויף דער
וועלט ,צו טייל'ט ער דאס דעמאלט'ס אין "צוויי" מענטשן ,ווייל א האלבע:
"נְּשָׁ מָׁ ה" לייגט ער דעמאלט'ס אריין אין א "מאן" ,און א האלבע" :נְּשָׁ מָׁ ה"
לייגט ער דעמאלט'ס אריין אין א "פרוי".
און ווען עס קומט די ריכטיגע מינוט ,טרעפן זיך דעמאלט'ס צוזאם די
"מאן" מיט די "פרוי" ,און זיי האבן חתונה ,און ערשט דעמאלט'ס באקומט
די" :נְּשָׁ מָׁ ה" איר ריכטיג'ן "שלימות" און זי ווערט דעמאלט'ס צוריק איינס
אזוי ווי זי איז געווען פאר ווען זי איז אראפ געקומען אויף דער וועלט.
נב
אליעזר חיי שרה נעימות
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת בראשית
(קפיטל ב' פסוק כ"ד) ,אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר
אלע יודישע קינדער לדורות עולם ,אז :עַּ ל כֵן ַּי ֲעזָׁב אִׁ יש אֶׁ ת ָאבִׁ יו וְּ אֶׁ ת אִׁ מ ֹו
וְּ ָׁדבַּ ק בְּ אִׁ ְּשּת ֹו "וְּ הָׁ יּו לְּ בָׁ שָׁ ר אֶׁ חָׁ ד" ,ווייל איינמאל די מאן מיט די פרוי האבן
חתונה און זיי זענען זוכה צו געבוירן א קינד ,ווערן זיי דאך דעמאלט'ס
צוריק אזוי ווי איין מענטש.
און ביי "יצחק אבינו" איז דאך אויך געווען די זעלבע זאך ,ווייל ווי לאנג
"יצחק אבינו" האט נישט חתונה געהאט מיט "רבקה אמינו" ,איז ער דאך
נאך געווען דעמאלט'ס א" :פְּ לַּג גּוף" – איז ער דאך נאך געווען דעמאלט'ס
א "האלבע גוף".
און די אנדערע חלק פון זייןְּ " :נשָׁ מָׁ ה" איז דאך נאך אפילו נישט געבוירן
געווארן ביז ווען יצחק אבינו איז ערשט געווארן זיבן און דרייסיג יאר אלט,
און נאר ווען יצחק אבינו איז ערשט געווארן זיבן און דרייסיג יאר אלט ,איז
ערשט רבקה אמינו געבוירן געווארן.
און ווען עס איז שוין ָאן געקומען די ריכטיגע מינוט אז יצחק אבינו זאל
שוין א חתן ווערן ,האט דעמאלט'ס דער אייבערשטער כאילו געגעבן א
"נייע קינד" פאר אברהם אבינו ,ווייל ביז יעצט איז דאך נאך יצחק געווען
א" :פְּ לַּג גּוף" – ווייל ביז יעצט איז דאך נאך יצחק געווען א "האלבע גוף".
און ביז "יצחק אבינו" האט נישט חתונה געהאט מיט "רבקה אמינו" איז
דאך נאך אפילו נאך נישט נתקיים געווארן אינגאצן די ברכה פון דעם
אייבערשטן וואס ער האט צו געזאגט פאר שרה אמינו אז שרה אמינו וועט
נג
אליעזר חיי שרה נעימות
האבן א "זוהן" ,ווייל יצחק איז דאך נאך געווען ביז די חתונה א" :פְּ לַּג גּוף"
– ווייל יצחק איז דאך נאך געווען ביז די חתונה א "האלבע גוף".
און ממילא וועגן דעם איז דאך נאך נישט נתקיים געווארן אינגאנצן די צו
זאג פון דעם אייבערשטן וואס דער אייבערשטער האט צו געזאגט פאר שרה
אמינו אז זי וועט האבן א "זוהן" ,ווייל יצחק איז דאך נאך געווען דא א:
"פְּ לַּג גּוף" – ווייל יצחק איז דאך נאך געווען דא א "האלבע מענטש".
אבער איינמאל עס איז שוין ָאן געקומען די ריכטיגע צייט אז יצחק אבינו
זאל חתונה האבן ,דעמאלט'ס איז" :וַּיהו-ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם" – האט
דעמאלט'ס דער אייבערשטער געבענטש'ט אברהם אבינו מיט די ברכה פון:
"בַּ כֹל" ,און וואס איז די ברכה פון" :בַּ כֹל"!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די ברכה פון" :בַּ כֹל" איז דאך א "זוהן",
אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע דא בפירוש ,אז די ווארט:
"בַּ כֹל" – איז דאך טאקע גימטריא" :בֵ ן" – א "זוהן" ,ווייל יא טייערע יודן,
דאס איז דאך טאקע געווען די ברכה פון" :וַּיהו-ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם" – דאס
איז דאך טאקע געווען די ברכה וואס דער אייבערשטער האט דא
געבענטש'ט אברהם אבינו ,אז וואס !?..אז" :בַּ כֹל" – אז ער וועט יעצט
געבענטש'ט ווערן מיט א "נייע זוהן".
אבער דאס מאל וועט שוין זיין זוהן זיין א אמת'ע ריכטיגע זוהן – אבער
דאס מאל וועט שוין זיין זוהן זיין א "גאנצע" זוהן ,און נישט קיין" :פְּ לַּג
גּוף" אזוי ווי פריער ,ווייל "יצחק אבינו" גייט דאך שוין דא יעצט ווערן א
גאנצע מענטש דורך דעם וואס ער וועט חתונה האבן מיט "רבקה אמינו".
נד
אליעזר חיי שרה נעימות
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין חז"ל (סוטה דף :ב' ע"א),
"ַארבָׁ עִׁ ים יוֹם קֹ ֶׁדם יְּצִׁ ַּירת הַּ וְּ לַּד" – אז פערציג טעג פאר ווען א קינד
אזְּ :
ווערט באשאפן בכלל ,דעמאלט'ס" :בַּ ת קוֹל יוֹצֵ את וְּ אוֹמֶׁ ֶׁרת בַּ ת פְּ ל ֹונִׁי
לִׁ פְּ ל ֹונִׁי" – גייט דעמאלט'ס ארויס א בת קול פון הימל ,און די בת קול רופט
דעמאלט'ס אויס הויעך ,אז דער און דער מענטש וואס גייט שפעטער אראפ
קומען אויף דער וועלט ,וועט חתונה האבן מיט דער און דער מענטש.
[און עס איז דאך טאקע אויך כדאי ָאן צו מערקן דא ,אז עס שטייט דא אין
חז"ל דעם לשון ,אז עס גייט ארויס א בת קול פון הימל פערציג טעג :קֹ ֶׁדם
"יְּצִׁ ַּירת" הַּ וְּ לַּד – אז עס גייט ארויס א בת קול פון הימל פערציג טעג פאר
ווען דאס קינד ווערט בכלל "נוצר".
און דאס מיינט דאך נישט צו זאגן אז עס גייט ארויס א בת קול פון הימל
פערציג טעג פאר דאס קינד ווערט "געבוירן" ,נאר דאס מיינט צו זאגן אז עס
גייט ארויס א בת קול פון הימל פערציג טעג פאר די "יצירה" פון דעם קינד,
און פשטות איז דאך נישט דא קיין חילוק אין טייטש צווישן :אַּ ּתָׁ ה
"בְּ ָׁראתָׁ ּה" מיט :אַּ ּתָׁ ה "יְּצַּ ְּרּתָׁ ּה" ,ווייל ביידע מיינען דאך בעצם אז "דו האסט
איר באשאפן".
אבער על פי קבלה איז דאך אין אמת'ן יא דא א חילוק צווישן :אַּ ּתָׁ ה
"בְּ ָׁראתָׁ ּה" מיט :אַּ ּתָׁ ה "יְּצַּ ְּרּתָׁ ּה" ,און די חילוק קלאפט אויס ,לגבי דעם ענין
פון די פיר עולמות וואס א יעדע יודישע" :נְּשָׁ מָׁ ה" איז מקושר אהין.
אבער עס איז דא אנדערע מפרשים וואס ווילן זאגן ,אז עס איז יא דא א
פשוט'ע נפקא מינה צווישן :אַּ ּתָׁ ה "בְּ ָׁראתָׁ ּה" מיט :אַּ ּתָׁ ה "יְּצַּ ְּרּתָׁ ּה" ,ווייל:
נה
אליעזר חיי שרה נעימות
אַּ ּתָׁ ה "בְּ ָׁראתָׁ ּה" מיינט דאך צו זאגן ,אז דו האסט איר פשוט "באשאפן" ,און:
אַּ ּתָׁ ה "יְּצַּ ְּרּתָׁ ּה" מיינט דאך צו זאגן ,אז דו האסט איר געגעבן א "צורה" מיט
ֱֹלקים"].
א" :צֶׁ לֶׁם א ִׁ
און ביידע נשמות [וואס זענען דאך בעצם איינס] ווערן טאקע לכתחילה
אראפ געשיקט צוזאמען ,און ווען עס קומט ָאן די ריכטיגע מינוט ,טרעפן זיי
זיך דעמאלט'ס צוזאמען ,און זיי האבן דעמאלט'ס חתונה.
און ממילא" :וַּיהו-ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם" – און ממילא דאס איז טאקע געווען
די ברכה וואס דער אייבערשטער האט דא געבענטש'ט אברהם אבינו ,אז
וואס !?..אז" :בַּ כֹל" – אז ער וועט יעצט נאך אמאל זוכה זיין צו א" :בֵ ן" –
אז ער וועט יעצט נאך אמאל זוכה זיין צו א ניי געבוירן קינד ,ווייל יצחק
אבינו וועט דאך שוין יעצט א "חתן" ווערן בשעה טובה ומוצלחת ,און א
"חתן" איז דאך" :כְּ קָׁ טָׁ ן שֶׁ נ ֹולַּד ָׁד ִׁמי" כידוע ,איי ..וועט איינער אבער פרעגן,
אז פארוואס טאקע ווערט א חתן" :כְּ קָׁ טָׁ ן שֶׁ נ ֹולַּד ָׁד ִׁמי"!?..
אבער די תירוץ אויף דעם איז דאך שוין זייער פשוט ,ווייל די תירוץ אויף
דעם איז דאך ,אז די סיבה פארוואס א חתן ווערט" :כְּ קָׁ טָׁ ן שֶׁ נ ֹולַּד" איז ,ווייל
ווען א חתן האט חתונה מיט זיין ריכטיג'ן בת זוג ,קומט דאך דעמאלט'ס
אויס ,אז עס שאפט זיך דאך דא יעצט א "נייע מענטש" ,ווייל דורך דעם
וואס די חתן און כלה האבן חתונה ,שאפט זיך דאך דורך דעם א נייע:
"נְּשָׁ מָׁ ה" – שאפט זיך דאך דורך דעם א נייע גאנצע" :נְּשָׁ מָׁ ה" ,און ממילא
וועגן דעם ווערן זיי דעמאלט'ס ביידע גערעכנט" :כִׁ ְּקטַּ נִׁים שֶׁ נוֹלְּ דּו".
נו
אליעזר חיי שרה נעימות
און ווי נאר אברהם אבינו האט געהערט אז דער אייבערשטער בענטש'ט
איהם דא מיט די ברכה פון" :בַּ כֹל" – און ווי נאר אברהם אבינו האט
געהערט אז דער אייבערשטער בענטש'ט איהם דא מיט די ברכה אז ער וועט
יעצט נאך אמאל זוכה זיין צו א" :בֵ ן" – אז ער וועט יעצט נאך אמאל זוכה
זיין צו א ניי געבוירן קינד ,האט ער שוין דא גלייך פארשטאנען וואס דער
אייבערשטער וויל איהם דא מרמז זיין ,ער האט שוין דא גלייך פארשטאנען
אז דער אייבערשטער וויל איהם דא מרמז זיין אז עס איז שוין געקומען די
צייט אז יצחק זאל א "חתן" ווערן.
[און פארשטייט זיך ..אז עס איז דאך נאך דא נאך פארשידענ'ע
באהאלטענ'ע סודות וואס ליגט באהאלטן אין דעם ווארט" :בַּ כֹל" וואס
האט מרמז געווען פאר אברהם אבינו אז ער דארף שוין ָאן הייבן צו טוהן
"השתדלות" פון זיין זייט אז יצחק זאל א "חתן" ווערן ,אבער מיר וועלן
נישט יעצט אלעס ארויף ברענגען דא אויפן טיש].
אבער על כל פנים ..ווען אברהם אבינו האט געהערט אז דער אייבערשטער
גייט איהם דא בענטשן מיט א נייע זוהן ,דעמאלט'ס האט ער שוין גלייך
פארשטאנען וואס דער אייבערשטער וויל איהם דא מרמז זיין מיט דעם ,און
ער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו טוהן "השתדלות" אז יצחק
זאל א "חתן" ווערן ,און ער האט טאקע דעמאלט'ס גלייך געטוהן די פעולה
פוןַּ " :ויֹאמֶׁ ר ַאבְּ ָׁרהָׁ ם אֶׁ ל עַּ בְּ ּד ֹו זְּ קַּ ן בֵ ית ֹו הַּ מֹ שֵ ל בְּ כָׁל אֲשֶׁ ר ל ֹו ִׁשים נָׁא י ְָּׁדָך
ּתַּ חַּ ת יְּרֵ כִׁ י" – און אברהם אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר
זיין קנעכט אליעזר אז ער זאל איהם שווער'ן אז ער וועט נישט נעמען א
נז
אליעזר חיי שרה נעימות
"מבְּ נוֹת הַּ כְּ ַּנ ֲענִׁי אֲשֶׁ ר ָאנֹ כִׁ י יוֹשֵ ב בְּ ִׁק ְּרבוֹ" ,נאר ער וועט גיין" :אֶׁ ל א ֲַּרם
פרויִׁ :
ַּנה ֲַּריִׁם אֶׁ ל עִׁ יר נָׁחוֹר" כדי צו טרעפן א "כלה" פאר יצחק.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז די פסוק פון" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א
בַּ י ִָׁׁמים" וגו' קומט שוין איינמאל אריין פאר די שידוך פון יצחק ,ווייל דאס
איז דאך געווען די זאך וואס האט מרמז געווען אברהם אבינו אז ער מוז
שוין גיין אויף זוכן א "שידוך" פאר זיין זוהן יצחק.
און די ווארט" :בַּ כֹל" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :יהו-ה יהו-ה" –
צוויי מאל דעם שם הוי-ה ,און דאס גייט דאך אוודאי ארויף אויף דעם איין
איינציג'ן מאל" :יהו-ה יהו-ה" וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה
"שֹלש עֶׁ ְּשרֵ ה ִׁמּדוֹתֶׁ יָך שֶׁ ל ַּרח ֲִׁמים
הק' ,און דאס איז דאך אוודאי די הייליגעְּ :
הַּ כְּ תּובִׁ ים בְּ תו ָֹׁרתֶׁ ָך כְּ מ ֹו שֶׁ ֶׁנאֱמַּ ר" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש
אין פסוק אין פרשת כי תשא (קפיטל ל"ד פסוק ו') ,אז דער אייבערשטער
איז דאך" :יהו-ה יהו-ה אֵ -ל ַּרחּום וְּ חַּ נּון" וגו' ,און די פסוק זאגט דאך אונז
"רב חֶׁ סֶׁ ד
שוין טאקע דארטן בפירוש ,אז דער אייבערשטער איז דאך אַּ :
ֶׁואֱמֶׁ ת" פאר די אלע וואס פירן זיך אויף מיט די הייליגע מדה פון" :חֶׁ סֶׁ ד".
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט ,אז אברהם אבינו האט
דאך שוין געהאלטן דא נאך אזעלכע שווערע נסיונות פון די "עקידה" און
"מיתת שרה" [לויט כמה שיטות ,אזוי ווי מיר האבן דאך שוין ערקלערט אין
פרשת לך לך מער באריכות] ,און אברהם אבינו האט דאך שוין געהאלטן דא
נאך כמה וכמה שווערע נסיונות וואס דער אייבערשטער האט איהם דא אויס
פראבירט.
נח
אליעזר חיי שרה נעימות
און וויבאלד אברהם אבינו איז געבליבן מיט זיין ריינע" :אֱמּונָׁה" אין דעם
הייליגן באשעפער אז די אלע נסיונות וואס ער איז אריבער געגאנגען זענען
טאקע בלויז געווען" :אַּ ְך וְּ ַּרק ַּל ֲהנָָׁאת ֹו ּולְּ טוֹבָׁ תוֹ" ,ממילא וועגן דעם האט
איהם דער אייבערשטער דא געזאגט ,אז דו זעהס'טַ" :אבְּ ָׁרהָׁ ם עַּ בְּ ִּׁדי"!?..
איך בענטש דיר דא יעצט מיט די ברכה פון" :בַּ כֹל" – איך בענטש דיר דא
יעצט מיט די ברכה אז עס וועט דיר שטענדיג באגלייטן מיין הייליגע מדה
פון" :יהו-ה יהו-ה אֵ -ל ַּרחּום וְּ חַּ נּון אֶׁ ֶׁרְך אַּ פַּ יִׁם וְּ ַּרב חֶׁ סֶׁ ד ֶׁואֱמֶׁ ת" ,און איך
וועל שטענדיג גיין מיט דיר און מיט דיינע אייניקל'עך עד סוף כל הדורות:
בְּ ִׁמ ַּּדת "הַּ חֶׁ סֶׁ ד" ּובְּ ִׁמ ַּּדת "הָׁ ַּרח ֲִׁמים".
אוןּ" :ובְּ טּובְּ ָך הַּ גָׁדוֹל יָׁשּוב חֲרוֹן אַּ פְּ ָך" – און איך וועל טאקע אויך שטענדיג
גיין מיט דיר און מיט דיינע אייניקל'עך עד סוף כל הדורות מיט מיין הייליגע
מדה פון" :אֶׁ ֶׁרְך אַּ פַּ יִׁם" ,און איך וועל פאר לענגער'ן מיין צארן אויף זיי ,און
איך וועל זיי נישט שטראפן אזוי שנעל אפילו אויב עס וועט ח"ו זיין אויף
זיי גאר גאר א גרויסע" :חֲרוֹן ַאף" ,איי ..פארוואס!?..
"מ ַּּדת הָׁ ַּרח ֲִׁמים"
"מ ַּּדת הַּ חֶׁ סֶׁ ד" און דייןִׁ :
די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל דייןִׁ :
קען מען דאך נישט אפ שאצן אברהם מיין קנעכט ,ווייל דו האסט זיך דאך
אזוי שיין אפ געגעבן מיט די אלע געסט וואס זענען געקומען ביי דיר אין
געצעלט אזוי פיל יארן ,און דו האסט דאך זיי נאך אפילו מקרב געווען:
"ּתַּ חַּ ת ַּכנְּפֵ י הַּ ְּשכִׁ ינָׁה" ,און דו האסט דאך זיי נאך אפילו געמאכט פאר
ּומצְּ וֹת".
ערליכע יודן" :שו ְֹּמרֵ י ּתו ָֹׁרה ִׁ
נט
אליעזר חיי שרה נעימות
"שכ ְָּׁרָך
און ממילא וועגן דעם זאג איך דיר צו אברהם מיין קנעכט ,אזְּ :
הַּ ְּרבֵ ה ְּמאֹ ד" ,און איך וועל דיר שטענדיג באשיצן צוזאמען מיט אלע דיינע
קינדער און אייניקל'עך" :כְּ נֶׁשֶׁ ר יָׁעִׁ יר ִׁקנ ֹו עַּ ל ג ֹו ָׁזלָׁיו י ְַּּרחֵ ף" ,און" :נֵצַּ ח
י ְִּׁש ָׁראֵ ל ֹלא יְּשַּ קֵ ר" ,און די גרעסטע שונאי ישראל וועלן קיינמאל נישט
מצליח זיין אויס צו מעקן דיינע קינדער ,זאל דער שונא ישראל הייסן:
"לָׁבָׁ ן" ,אדער" :עֲמָׁ לֵק" ,אדער" :הָׁ מָׁ ן הָׁ ָׁרשָׁ ע" ,אדער א אנדערע שונא
ישראל ,עס איז נישט קיין שום נפקא מינה ווי אזוי ער זאל נאר הייסן.
ווייל" :שֶׁ בְּ כָׁל ּדוֹר וָׁדוֹר עו ְֹּמ ִׁדים עָׁ לֵינּו לְּ כַּלוֹתֵ נּו" – ווייל אין א יעדע דור
וועט טאקע שטענדיג אויף שטיין א אנדערע שונא ישראל וואס וועט מיינען
אז ער וועט שוין מצליח זיין צו מאכן א סוף צו דעם יודיש'ן פאלק ,אבער
אלעמאל וועט זיך דאס אויס לאזן מיט דעם זעלב'ן סוף אז" :וְּ הַּ קָׁ דוֹש בָׁ רּוְך
הּוא מַּ צִׁ ילֵנּו ִׁמי ָָׁׁדם" ,און דער אייבערשטער וועט מיט זיינע גרויסע:
"חֲסָׁ ִׁדים" שטענדיג באשיצן אלע אייניקל'עך פון אברהם אבינו" :הַּ נ ְִּׁק ָׁרא
אִׁ יש הַּ חֶׁ סֶׁ ד".
ווייל אויב דו האסט באשיצט אויף מיינע באשעפעניש'ן ,דעמאלט'ס וועל
"מ ָּׁדה כְּ ֶׁנגֶׁד ִׁמ ָּׁדה" אוןָ" :אנֹ כִׁ י מָׁ גֵן לְָׁך" – און איך
איך דיר צוריק באצאלןִׁ :
וועל דיר אויך באשיצן פון אלעם בייזען און פון אלעם שלעכט'ן.
און ממילאַ" :אל ּתִׁ ָׁירא" – און ממילא האב נישט מורא אברהם מיין קנעכט
פון קיינעם ,ווייל מיינע גרויסע" :חֲסָׁ ִׁדים וְּ ַּרח ֲִׁמים" וועלן דאך דיר שטענדיג
באשיצן עד סוף כל הדורות ,און עס וועט מקיום ווערן ביי דיר דעם פסוק
פוןַּ " :ועֲשֵ ה חֶׁ סֶׁ ד עִׁ ם ֲא ֹדנִׁי ַאבְּ ָׁרהָׁ ם" ,און איך וועל דיר שטענדיג ארויס ווייזן
ס
אליעזר חיי שרה נעימות
"מ ַּּדת הַּ חֶׁ סֶׁ ד"
מיין הייליגע נאמען" :יהו-ה" וואס איז דאך רומז אויףִׁ :
כידוע.
און אויף דעם חלק וואס מיר האבן פריער געפרעגט אז פארוואס שטייט דא
אין פסוק די ווערטער" :בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" ,עס שטייט דאך שוין" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן"..
איז די תירוץ ,ווייל די פסוק האט אונז דא געוואלט מגלה זיין ,אז מיר זאלן
וויסן ,אז אברהם אבינו איז געווען" :בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" ,און די "טעג" פון אברהם
אבינו [און די "יארן" פון אברהם אבינו] זענען געווען ָאן געפילט מיט:
"כְּ בוֹד שָׁ מַּ יִׁם" ,ווייל דאס איז דאך געווען די גאנצע ציל פון "אברהם
אבינו" ,אז עס זאל נתקדש ווערן" :שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם בָׁ ע ֹולָׁם".
און די ווארט" :בָׁ א" איז דאך די זעלבע אותיות ווי די ווארטָ" :אב" ,ווייל די
פסוק וויל דאך אונז דא זאגן ,אז דער הייליגערָ" :אב" הָׁ ַּרחֲמָׁ ן איז געווען די
איינציגסט'ע זאך וואס עס האט זיך געפונען" :בַּ י ִָׁׁמים" – אין די "טעג" פון
אברהם אבינו[ ,און אין די "יארן" פון אברהם אבינו] ,ווייל די גאנצע ציל
פון אברהם אבינו אויף דער וועלט איז דאך נאר געווען איין זאך ,און דאס
איז ,צו פאר שאפן א" :נַּחַּ ת רּוחַּ " פאר זיין הייליגן טאטן אין הימל ,און
"שמ ֹו הַּ גָׁדוֹל בָׁ ע ֹולָׁם".
מקדש זייןְּ :
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז נו ..דו ביזט גערעכט טאקע אז אברהם
אבינו איז טאקע געווען א מורא'דיגע יוד ,ווייל ער האט זיך דאך ממש אריין
"קּדּוש יהו-ה" ,נו שוין ,איך
געווארפן אין א הייסע קאלעך אויווען :עַּ ל ִׁ
פארשטיי ,איך הער וואס דו זאגס'ט מיר דא ,אבער "איך" בין דאך אבער
אזוי ווייט פון די מדריגה פון "אברהם אבינו" ,און איך בין דאך יעצט
ווייטער געבליבן די זעלבע מענטש ,און ממילא וואס ווילסטו פון מיר!?..
סא
אליעזר חיי שרה נעימות
דו מיינס'ט טאקע אז איך קען אויך גורם זיין" :בִׁ זְּ מַּ ן הַּ זֶׁה" אזא גרויסע:
"קּדּוש יהו-ה" אזוי ווי אברהם אבינו האט גורם געווען" :בַּ י ִָׁׁמים הָׁ הֵ ם"!?..
ִׁ
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז יא ר' יוד ,דו קענסט אויך גורם זיין גאר
"קידּוש שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם" היינטיגע צייטן אויך ,ווייל עס שטייט
גאר א גרויסעִׁ :
"קּדּוש יהו-ה" וואס א יודיש
דאך שוין בפירוש אין חז"ל ,אז די גרעסטעִׁ :
קינד קען מאכן היינטיגע צייטן איז ,ווען א יודיש קינד קומט אריין אין בית
המדרש ,און ער ענטפערט הויעך אויפן קולָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט
גרויס כוונה.
און דאס איז דאך בעצם גאר גאר א גרויסע "נסיון" פאר א מענטש ,ווייל עס
איז דאך אסאך מאל שווער פאר א מענטש צו גלייבן אז אזא פשוט'ע גרינגע
מצוה ווי ענטפער'ן הויעךָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א בְּ ַּכ ָׁונָׁה" איז גורם אזא
"קּדּוש יהו-ה" אין אלע" :ע ֹולָׁמוֹת הָׁ עֶׁ לְּ י ֹונִׁים" ,אבער דאס איז דאך
גרויסעִׁ :
די מציאות ,וואס קען מען טוהן!?..
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז..
הייליגער באשעפער ,מיר בעטן דיר אז" :קַּ ֵּדש אֶׁ ת ִׁש ְּמָך עַּ ל מַּ ְּק ִּׁדישֵ י ְּשמֶׁ ָך"
– מיר בעטן דיר אז דו זאלסט הייליגן דיין נאמען אויף די אלע מענטשן
וואס הייליגן דיין נאמען א יעדן טאג אין שוהל ,און" :וְּ קַּ ֵּדש אֶׁ ת ִׁש ְּמָך
בָׁ ע ֹולָׁמֶׁ ָך" – און דו זאלסט שוין הייליגן דיין גרויסן נאמען אויף די גאנצע
וועלט.
און אויב מיר הייליגן דעם הייליגן באשעפער'ס נאמען "הויעך" אין בית
המדרש ,רופן מיר דאך דעמאלט'ס אלע אויס מיט דעם קלאר ,אז מיר זענען
סב
אליעזר חיי שרה נעימות
זיכער ,אז אין דעם זכות וואס מיר ענטפער'ן אלעָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א"
מיט גרויס כוונה וועט דאך זיכער זיין אז" :וְּ הו ִֹׁשיעֵ נּו בְּ קָׁ רוֹב" – אין דעם
זכות וואס מיר ענטפער'ן אלעָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט גרויס כוונה
וועט דאך אונז דער אייבערשטער זיכער בקרוב באגיסן מיט אלע גוטע:
"יְּשּועוֹת ְּּורפּואוֹת וְּ כָׁל טּוב סֶׁ לָׁה".
איי פארוואס !?..די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל" :לְּ מַּ עַּ ן ְּשמֶׁ ָך" – ווייל מיר
האבן דאך געהייליג'ט דיין גרויסן נאמען אין בית המדרש מיט גרויס כוונה,
און אויף דעם פירט אונז טאקע אויס די פסוק דא די ווערטער פון" :בָׁ רּוְך
"קּדּוש יהו-ה" וואס א מענטש קען
הַּ ְּמקַּ ֵּדש ְּשמ ֹו בָׁ ַּרבִׁ ים" ,ווייל די גרעסטעִׁ :
נאר מאכן היינטיגע צייטן א יעדן טאג עטליכע מאל א טאג גרינגערהייט איז
דאך ,צו ענטפער'ןָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א בְּ ַּכ ָׁונָׁה".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם
זָׁקֵ ן בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" וגו' ,ווייל די ווערטער" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א" – איז דאך טאקע
אויך סופי תיבותָ" :אמֵ ן" ,ווייל יא ר' יוד ,דער הייליגער תורה הק' וויל אונז
דא מגלה זיין מיט דעם ,אז מיר זאלן אלע גוט געדענקען ,אז" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן
בָׁ א" – אז די אלע טעג וואס אברהם אבינו האט געלעבט אויף דער וועלט
זענען געווען ָאן געפילט מיטָ" :אמֵ ן" – אלע טעג וואס אברהם אבינו האט
"קידּוש שֵ ם
געלעבט אויף דער וועלט זענען געווען ָאן געפילט מיטִׁ :
שָׁ מַּ יִׁם" ,און אלע טעג וואס אברהם אבינו האט געלעבט אויף דער וועלט
זענען געווען ָאן געפילט מיט" :כְּ בוֹד שָׁ מַּ יִׁם".
סג
אליעזר חיי שרה נעימות
און דאס איז דאך געווען די איינציגסט'ע זאך וואס עס האט זיך געפונען:
"בַּ י ִָׁׁמים" – און דאס איז דאך געווען די איינציגסט'ע זאך וואס עס האט זיך
געפונען אין די טעג פון אברהם אבינו.
און די פסוק האט אונז דא געוואלט לאזן וויסן מיט דעם ,אז יא ר' יוד ,מיר
האבן אויך היינטיגע צייטן דעם זעלב'ן געלעגענהייט גורם צו זיין גאר גאר
"קּדּוש יהו-ה" ,ווייל דורך דעם וואס מיר ענטפער'ן אלע הויעך
א גרויסעִׁ :
אויפן קולָ" :אמֵ ן" אוןָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" ,קענען מיר דאך אויך זוכה
"קידּוש שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם" אויף אלע" :ע ֹולָׁמוֹת
זיין צו מאכן גאר גאר א גרויסעִׁ :
הָׁ עֶׁ לְּ י ֹונִׁים".
און די כח פוןָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" פארמאגט דאך אויך גאר גאר א
גרויסן כח כידוע ,און דאס קען דאך צוברעכן די שטערקסט'ע גזירות וואס
עס איז נאר דא אויף דער וועלט ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט
פאר א יעדעם איינעם ,אז עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין חז"ל
(שבת דף :קי"ט ע"ב) ,אז" :כָׁל הָׁ ע ֹונֶׁה ָאמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ ּה ַּרבָׁ א בְּ כָׁל כֹח ֹו קו ְֹּרעִׁ ין
ל ֹו גְּ זַּר ִּׁדינ ֹו שֶׁ ל ִׁשבְּ עִׁ ים שָׁ נָׁה" – אז א יעדער איינער וואס ענטפערטָ" :אמֵ ן
יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט זיין גאנצן כח ,אפילו אויב עס איז נגזר געווארן אויף
איהם א" :גְּ ז ֵָׁרה ִׁמן הַּ שָׁ מַּ יִׁם" אז ער גייט ליידער דארפן ליידן צרות צרורות
פאר גאנצע זיבעציג יאר ,איז אבער נאך אלץ" :קו ְֹּרעִׁ ין ל ֹו גְּ זַּר ִּׁדינוֹ" – צו
רייסט מען איהם אבער נאך אלץ זיין" :גְּ זַּר ִּׁדין" וואס עס איז דא אויף איהם.
און ער קען מיט דעם צו רייסן אפילו אזא" :גְּ זַּר ִּׁדין" וואס איז שוין אפ
געזיגל'ט געווארן אז עס זאל קומען שלעכט'ס פאר גאנצע "זיבעציג" יאר,
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז ווען א
סד
אליעזר חיי שרה נעימות
יודיש קינד ענטפערטָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט א קול ,דעמאלט'ס איז
ער זוכה צו" :א ֲִׁריכּות י ִָׁׁמים".
און דער ענין איז דאך בעצם נוגע פאר א יעדע מענטש ,ווייל אסאך מאל קען
זיך דאך א מענטש מאכן א חשבון און טראכטן ,אז איך בין דאך שוין סיי ווי
סיי אזא גרויסע בעל עבירה ,און ממילא וואס ווילסטו פון מיר מיין טייערע
חבר !?..דו ווייסט וואס פאר א גרויסע גיהנם ווארט מיר אפ אויבן אין
הימל !?..און דו ווייסט וויפיל צרות עס קען נאך קומען אויף מיר אויף דער
וועלט !?..און ממילא אויב אזוי ..לאז מיר אפ מיין טייערע חבר ,און לאז
מיר לעבן א חיים טובים.
ווייל וואס ווילסטו אז איך זאל טוהן !?..איך בין דאך שוין סיי ווי סיי
פארלוירן דורך מיינע שלעכטע מעשים וואס איך האב שוין אפ געטוהן!?..
אבער ניין ר' יוד ,עס איז דאך נישט אמת ,ווייל אויף אזעלכע ווערטער איז
דאך דא צוויי שטארקע תירוצים.
א) אז דו ביזט נישט גערעכט ר' יוד ,ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש,
אז" :כָׁל הָׁ ע ֹונֶׁה ָאמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ ּה ַּרבָׁ א בְּ כָׁל כֹח ֹו קו ְֹּרעִׁ ין ל ֹו גְּ זַּר ִּׁדינוֹ" ,און
ממילא די ענין פוןָ" :אמֵ ן" קען דיר דאך נאך רואיגערהייט ראטעווען פון
אלע דיינע צרות אויף "דער וועלט".
ב) אז דו ביזט נישט גערעכט ר' יוד ,ווייל חז"ל (שבת דף :קי"ט ע"ב) זאגן
דאך אונז שוין בפירוש ,אז" :כָׁל הָׁ ע ֹונֶׁה ָאמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ ּה ַּרבָׁ א" דעמאלט'ס:
"פוֹתְּ ִׁחין ל ֹו שַּ עֲרֵ י גַּן עֵ ֶׁדן" ,און ממילא די ענין פוןָ" :אמֵ ן" קען דיר דאך נאך
אויך רואיגערהייט ראטעווען פון אלע דיינע עונשים אויף "יענע וועלט",
סה
אליעזר חיי שרה נעימות
ווייל אויב דו האסט גע'ענטפערטָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" אויף דער וועלט,
דעמאלט'ס עפענט מען דיר דאך אויף אלע טירן פון" :גַּן עֵ ֶׁדן" אויף יענע
וועלט ,און דאס וועט דאך דיר ראטעווען פון אלע דיינע עונשים אויף "יענע
וועלט".
און די ווארטָ" :אמֵ ן" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבותֲ " :אנִׁי ִׁמצָׁ רוֹתַּ י
ִׁנצַּ לְּ ּתִׁ י" – איך בין געראטעוועט געווארן פון אלע מיינע צרות ,סיי פון מיינע
צרות אויף "דער וועלט" בין איך געראטעוועט געווארן ,און סיי פון מיינע
צרות אויף "יענע וועלט" בין איך געראטעוועט געווארן ,ווייל ווען א יודיש
קינד ענטפערט הויעך אויפן קולָ" :אמֵ ן" אוןָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א",
באקומט ער דאך דורך דעם א "הבטחה גמורה" ,אזֲ " :אנִׁי ִׁמצָׁ רוֹתַּ י ִׁנצַּ לְּ ּתִׁ י" –
אז ער איז געראטעוועט געווארן פון אלע זיינע צרות" :בָׁ זֶׁה ּובְּ בָׁ א".
און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט ,אז ווען א יודיש קינד
ענטפערטָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" ,דעמאלט'ס איז דאך דאס פונקט אזוי ווי
ער שרייט אויס הויעך אז" :י ְִּׁחי הַּ מֶׁ לְֶׁך" !..און ער איז דאך דעמאלט'ס
ממתיק מיט דעם אלע דינים וואס עס איז נאר דא אויף איהם ,און ער קען
דעמאלט'ס אפילו צו רייסן מיט דעם א שלעכטע גזירה וואס האט געדארפט
קומען אויף איהם פאר גאנצע "זיבעציג יאר".
און דאס איז דאך די "ערשטע זאך" ,אויס צו שרייען דעםָ" :אמֵ ן" מיטן
גאנצן כח ,און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך
אשית
בפירוש אין פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל א' פסוק א') ,אז" :בְּ רֵ ִׁ
בָׁ ָׁרא" – אז די ערשטע זאך איז" :בָׁ ָׁרא" ,און די ווארט" :בָׁ ָׁרא" – איז דאך
טאקע אויך ראשי תיבות" :אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם".
סו
אליעזר חיי שרה נעימות
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז דאך די ערשטע זאך אויף דער וועלט ,די ערשטע
זאך אויף דער וועלט איז ,צו ענטפער'ן הויעך" :אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" און מרבה
זיין" :כְּ בוֹד שָׁ מַּ יִׁם" אויף דער וועלט.
אשית" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבותֲּ " :ת ֲענֶׁה
און די ווארט" :בְּ רֵ ִׁ
בְּ ַּכ ָׁונָׁה אָׁ מֵ ן ְּיהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" ,ווייל יא ר' יוד ,דעם ענין פוןֲּ " :ת ֲענֶׁה בְּ ַּכ ָׁונָׁה
אָׁ מֵ ן ְּיהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" מיט דעם ענין פון" :אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" זענען דאך איינער
פון די ערשטע זאכן וואס א יודיש קינד דארף זיך דאך מדבק זיין אין דעם.
און נאך מער פון דעם זאגן דאך אונז שוין חז"ל ,ווייל חז"ל זאגן דאך אונז
שוין אויך בפירוש ,אז ווען א מענטש וועט ארויף קומען אויף יענע וועלט,
דעמאלט'ס וועט ער זיך נישט קענען מוחל זיין אויף דעם וואס ער האט
נישט גע'ענטפערטָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" ,ווייל ווען א מענטש וועט זעהן
וויפיל א יעדעָ" :אמֵ ן" איז ווערד אויבן אין הימל ,דעמאלט'ס וועט ער זיך
דאך נישט קענען צו זיך קומען פון גרויס עגמת נפש אז ער האט נישט גענוג
מאל גע'ענטפערטָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" אויף דער וועלט ,און ער וועט
דעמאלט'ס טראכטן צו זיך ,אז אוי וויי ..וואו בין איך געווען אלע מיינע
יארן !?..און וויפיל אמנ'ס האב איך ארויס געלאזט פון מיינע הענט במזיד
און איך האב זיי נישט ארויס געזאגט ווי עס דארף צו זיין !?..איך בין דאך
געווען אזא נער ,ווייל יעצט זעה איך שוין איין ווי גרויס אייןָ" :אמֵ ן" איז.
אבער דעמאלט'ס וועט דאך שוין זיין אבער צו שפעט ,ווייל חז"ל זאגן דאך
אונז שוין בפירוש אין די משנה אין אבות (פרק ד' משנה ט"ז) ,אז" :הַּ תְּ קֵ ן
עַּ צְּ ְּמָך בִׁ פְּ רוֹזְּ דוֹר" – אז א מענטש זאל זעהן זיך גוט ָאן צו גרייטן אויף דער
וועלט וואס איז דאך נאר דומה צו א" :פְּ רוֹזְּ דוֹר" – א מענטש זאל זעהן זיך
סז
אליעזר חיי שרה נעימות
גוט ָאן צו גרייטן אויף דער וועלט וואס איז דאך נאר דומה צו א פָׁ אר
צימער" :כְּ ֵדי שֶׁ ּתִׁ ָׁכנֵס לִׁ ְּט ַּר ְּקלִׁ ין" – כדי אז ער זאל שפעטער קענען אריין גיין
"ט ַּר ְּקלִׁ ין" – כדי אז ער זאל
אין "גן עדן" וואס איז דאך דומה צו אְּ :
שפעטער קענען אריין גיין אין "גן עדן" וואס איז דאך דומה צו א שיינע
גרויסע פאלאץ ,און וואס מען גרייט זיך צו פון פריער ,דאס האט מען
"מי שֶׁ טָׁ ַּרח בְּ עֶׁ ֶׁרב שַּ בָׁ ת יֹאכַּל בְּ שַּ בָׁ ת".
שפעטער ,וויילִׁ :
און בכלל ..זאגן דאך אונז שוין חז"ל ,אז די ענין פוןָ" :אמֵ ן" איז דאך מסוגל
פאר אלע מיני ישועות וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט ,ווייל די ענין
פוןָ" :אמֵ ן" איז דאך מסוגל אויס צו היילן קראנקע ,אזוי ווי עס איז דאך
שוין טאקע באקאנט פאר א יעדעם איינעם די באקאנט'ע מעשה אז א:
"נְּשָׁ מָׁ ה" איז אמאל אראפ געקומען פון יענע וועלט ,און זי האט דעמאלט'ס
מגלה געווען ,אז אין דעם זכות פון אייןָ" :אמֵ ן" וואס א יודיש קינד האט
גע'ענטפערט ,האט ער געברענגט מיט דעם גאר א גרויסע "רפואה" פאר א
חולה מסוכן וואס האט שוין ממש געהאלטן ביים שטארבן ל"ע ,ווייל יא
טייערע יודן ,דאס איז דאך די אמת ,אז אָ" :אמֵ ן" איז מסוגל פאר די
גרעסטע "ישועות ורפואות" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
און די ווארטָ" :אמֵ ן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :צֵ א" – גיי ארויס,
ווייל יא ר' יוד ,אויב א יודיש קינד ענטפערטָ" :אמֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" ווי עס דארף
צו זיין ,קען ער דורך דעם ארויס גיין פון אלע זיינע צרות וואס ער גייט נאר
א דורך אויף "דער וועלט" און אויף "יענע וועלט".
סח
אליעזר חיי שרה נעימות
און די ווארטָ" :אמֵ ן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :סּוכָׁה" ,ווייל יא ר'
יוד ,דיָ" :אמֵ ן" וואס א מענטש ענטפערט "באשיצט" דאך איהם שטענדיג
אויף "דער וועלט" און אויף "יענע וועלט" כידוע.
און די ווארטָ" :אמֵ ן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :יהו-ה אדנ-י" ,ווייל
יא ר' יוד ,אויב מיר וועלן אלע הייליגן דעם אייבערשטנ'ס נאמען ווי עס
דארף צו זיין אין אונזערע גלות'ן – אויב מיר וועלן אלע הייליגן דעם
אייבערשטנ'ס נאמען בשעת ווען מען זאגט נאך ארויס דעם אייבערשטנ'ס
נאמען מיט דעם לשון" :אדנ-י" ,דעמאלט'ס וועלן מיר מיט דעם מקרב זיין
די" :יְּמוֹת הַּ מָׁ ִׁשיחַּ " וואס דעמאלט'ס וועט מען דאך שוין קענען רופן דעם
אייבערשטנ'ס נאמען מיטן לשון" :יהו-ה" כידוע.
דאס מיינט ,אויב מיר וועלן אלע ענטפער'ןָ" :אמֵ ן" ווי עס דארף צו זיין,
דעמאלט'ס וועלן מיר שוין אלע בקרוב ממש קענען זוכה זיין צו מאכן פון
דעם שם" :אדנ-י" א שם" :יהו-ה" ,און מיר וועלן שוין אלע קענען זוכה זיין
ישי".
צו" :בִׁ יַאת מָׁ ִׁשיחַּ צִׁ ְּדקֵ ינּו" און צו דעם גרויסן" :בִׁ ְּניַּן בֵ ית הַּ ִׁמ ְּק ָּׁדש הַּ ְּשלִׁ ִׁ
און די ענין פוןָ" :אמֵ ן" איז דאך בעצם די גאנצע "תכלית" פארוואס א
מענטש איז אראפ געקומען אויף דער וועלט ,ווייל עס ווערט דאך שוין
קלאר געברענגט אין די ספרים הק' ,אז די "תכלית" פארוואס א מענטש איז
אראפ געקומען אויף דער וועלט איז דאך נאר כדי" :לְּ קַּ ֵּדש שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם".
און דאס בעטן מיר דאך שוין טאקע אלע בשעת ווען מיר ענטפער'ןָ" :אמֵ ן
יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" ,ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל (מחזור
ויטרי ,הובא בתוספות ברכות דף :ג' ע"א ד"ה ועונין) ,אז איינער פון די
סט
אליעזר חיי שרה נעימות
כוונות פוןָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" איז ,אז עס זאל שוין זיין" :שֵ ם שָׁ לֵם
וְּ כִׁ סֵ א שָׁ לֵם" – אז דער אייבערשטער'ס נאמען זאל שוין ווערן גאנץ ,און אז
עס זאל שוין זיין דעםּ" :תִׁ קּון הַּ שָׁ לֵם" ,און דעמאלט'ס וועט דאך שוין זיין
"קּדּוש יהו-ה" ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר
די ריכטיגעִׁ :
מבואר אין די ספרים הק' באריכות.
און ממילא ווען די הייליגע מלאכי מעלה הערן אז מען רעדט פון דעם:
"ּתִׁ קּון הַּ שָׁ לֵם" אויף דער וועלט ,און ווען די הייליגע מלאכי מעלה הערן אז
מען "האפט" נאך אויף דעםּ" :תִׁ קּון הַּ שָׁ לֵם" ,ווערט דאך דעמאלט'ס גלייך
"ש ְּמחָׁ ה" אין אלע" :ע ֹולָׁמוֹת הָׁ עֶׁ לְּ י ֹונִׁים" ,און עס קומט
גאר גאר א גרויסעִׁ :
דאך דעמאלט'ס גלייך אראפ דורך דעם גאר גרויסע" :הַּ ְּשפָׁ עוֹת חֲסָׁ ִׁדים
וְּ ַּרח ֲִׁמים עָׁ לֵינּו וְּ עַּ ל כָׁל י ְִּׁש ָׁראֵ ל".
און בכלל ..דארף מען דאך וויסן ,אז עס ווערט דאך שוין אויך געברענגט
אין חז"ל ,אז" :בִׁ זְּ מַּ ן שֶׁ יֵש צָׁ ָׁרה בָׁ ע ֹולָׁם" – אז בשעת ווען עס איז דא ח"ו א
"מסְּ ּתַּ כֵל הַּ קָׁ דוֹש בָׁ רּוְך הּוא בָׁ אֵ לּו שֶׁ ע ֹונִׁים
צרה אויף דער וועלט ,דעמאלט'סִׁ :
ָאמֵ ן" – קוקט דעמאלט'ס דער אייבערשטער אויף די יודן וואס ענטפער'ן:
"ָאמֵ ן" ,ווייל זייער זכות קען דאך זיכער" :מֵ גִׁ ין" זיין אז די צרה זאל אוועק
גיין פון דער וועלט.
אבער לאמיר טאקע פארשטיין די פשט פון דעם ,ווייל פארוואס טאקע איז
די ענין פוןָ" :אמֵ ן" אזוי גרויס !?..נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה
פארוואס די ענין פוןָ" :אמֵ ן" איז אזוי גרויס איז ,ווייל עס ווערט דאך שוין
קלאר געברענגט אין די ספרים הק' ,אז די ווארטָ" :אמֵ ן" – איז דאך ראשי
תיבות" :אֵ -ל מֶׁ לְֶׁך ֶׁנאֱמָׁ ן".
ע
אליעזר חיי שרה נעימות
און ממילא אויב א יודיש קינד קען זיך אוועק שטעלן תשפ"ו און אויס
שרייען אז ..יא ,איך גלייב אין דעם הייליגן באשעפער עד הסוף ,און איך
גלייב טאקע באמת" :בֶׁ אֱמּונָׁה ְּשלֵמָׁ ה" אין די ישועה פון כלל ישראל ,און
איך גלייב טאקע באמת" :בֶׁ אֱמּונָׁה ְּשלֵמָׁ ה" אז עס וועט נאך קומען א טאג
וואס עס וועט זיין" :יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א ְּמבָׁ ַּרְך לְּ עָׁ לַּם ּולְּ עָׁ לְּ מֵ י עָׁ לְּ מַּ יָׁא" און עס
וועט דעמאלט'ס מקיום ווערן דעם" :יִׁתְּ ג ֵַּּדל וְּ יִׁתְּ קַּ ֵּדש ְּשמֵ ּה ַּרבָׁ א" וואס מיר
בעטן דאך שוין אויף דעם אזוי פיל יארן ,מאכט דאס דעמאלט'ס אזא גרויסע
רעש אויבן אין הימל ..אז עס ברעכט דעמאלט'ס פשוט אויף אלע שערים
אויבן אין הימל ,און עס איז" :בוֹקַּ עַּ ת וְּ ע ֹולָׁה עַּ ד כִׁ סֵ א הַּ כָׁבוֹד".
און עס איז דאך נישט דא קיין שום מחיצה וואס קען אפ האלטן אָ" :אמֵ ן"
פון ארויף גיין אויבן אין הימל ,נאר עס גייט דעמאלט'ס גלייך ארויף אויבן
אין הימל ,און עס דערגרייכט דעמאלט'ס גאר גאר הויעך ביז דעם הייליגן
כסא הכבוד ,און עס ווערט דעמאלט'ס גלייך א חלק פון דעם הייליגן קרוין
פון דעם" :מֶׁ לְֶׁך מַּ לְּ כֵי הַּ ְּמלָׁכִׁ ים הַּ קָׁ דוֹש בָׁ רּוְך הּוא" ,און דאס ברענגט דאך
אויך צוריק גאר גאר גרויסע ישועות פאר גאנץ כלל ישראל.
איי פארוואס !?..די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל א געשריי פון" :אֱמּונָׁה" פון
א יודיש קינד אין אזא טיפע פינסטער'ע גלות קען דאך שוין אויף טוהן גאר
גאר גרויסע זאכן !..און א געשריי פון" :אֱמּונָׁה" פון א יודיש קינד אין אזא
טיפע פינסטער'ע גלות קען דאך שוין אויף ברעכן די שטערקסט'ע טויער'ן
אויבן אין הימל.
"רבָׁ ה אֱמּונָׁתֶׁ ָך" – דיין ביסעל'ע" :אֱמּונָׁה" אין דעם
ווייל יא ר' יוד ,עס איזַּ :
"רבָׁ ה אֱמּונָׁתֶׁ ָך" –
הייליגן באשעפער איז שוין גארנישט אזוי קליין ,נארַּ :
עא
אליעזר חיי שרה נעימות
נאר דיין ביסעל'ע" :אֱמּונָׁה" וואס דו האסט אין דעם הייליגן באשעפער
שפאלט א דורך אלע הימלען ,און דאס ראטעוועט דאך דיר אפ פון אלע
דיינע צרות וואס עס איז נאר פארהאן אויף "דער וועלט" און אויף "יענע
וועלט".
און ממילא וויבאלד" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א" – און ממילא וויבאלד אברהם
אבינו האט געהאט דעם גרויסן זכות פוןָ" :אמֵ ן" – און ממילא וויבאלד
"קּדּוש יהו-ה"[ ,און בכלל
אברהם אבינו האט געהאט דעם גרויסן זכות פוןִׁ :
דארף מען דאך וויסן ,אז עס שטייט דאך שוין אין חז"ל (קידושין דף :פ"ב
ע"א) ,אז אברהם אבינו האט דאך מקיים געווען די גאנצע תורה ,אפילו די
קלענסט'ע מצוה אויך ,און לויט דעם קומט דאך אויס ,אז אברהם אבינו
האט דאך אויך מקיים געווען דעם ענין פוןָ" :אמֵ ן" ,אבער בכל אופן..
"קידּוש שֵ ם
וויבאלד אברהם אבינו האט געהאט דעם גרויסן זכות פוןִׁ :
שָׁ מַּ יִׁם"] ,וועגן דעם" :בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" – וועגן דעם איז ער געקומען מיט פולע
"קּדּוש יהו-ה" ,און
טעג ,ווייל א יעדעָ" :אמֵ ן" ווערט דאך גערעכנט פאר אִׁ :
ממילא וועגן דעם איז דאך אויס געקומען ,אז" :בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" – אז אברהם
אבינו איז געקומען מיט ָאן געפילט'ע טעג וואס זענען דאך טאקע באמת
"קידּוש שֵ ם שָׁ מַּ יִׁם".
געווען ָאן געפילט מיטִׁ :
און איבער אלעמען איז דאך כדאי צו וויסן ,אז עס ווערט דאך שוין
געברענגט אין חז"ל ,אז" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן בָׁ א" – אז ווען א יודיש קינד
ענטפערטָ" :אמֵ ן" מיט גרויס כוונה ,דעמאלט'ס איז ער זוכה אז" :בָׁ א
בַּ י ִָׁׁמים" – דעמאלט'ס איז ער זוכה אז ער וועט האבן" :א ֲִׁריכּות י ִָׁׁמים
וְּ שָׁ נִׁים" ,פשוטו כמשמעו.
עב
אליעזר חיי שרה נעימות
און :וַּיהו-ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם "בַּ כֹל" – און ער וועט דעמאלט'ס זוכה זיין צו
די ברכה פון" :בַּ כֹל" ,און די ווארט" :בַּ כֹל" – איז דאך גימטריא" :בֵ ן" ,אזוי
ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט ,ווייל ווען א יודיש קינד
ענטפערטָ" :אמֵ ן" מיט גרויס כוונה ,דעמאלט'ס איז ער זוכה צו" :בָׁ נֵי חַּ יֵי
ּומז ֹונֵי ְּרוִׁ יחֵ י" ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ספרים
ְּ
הק'.
און יא טייערע יודן ,אויב ענטפערט מען דעם" :בָׁ ָׁרא" – אויב ענטפערט מען
דעם" :אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" ,דעמאלט'ס איז מען דאך זוכה צו די ווארט" :בָׁ ָׁרא"
מיט אלע דריי פשטים.
א) ווייל די ווארט" :בָׁ ָׁרא" – מיינט דאך אויך" :בְּ ָׁרא" – קינדער [אויף
ארמית] ,און דאס איז דאך" :בָׁ נֵי" – ערליכע קינדער ,און געזונט'ע קינדער,
און ליכטיגע קינדער.
ב) און די ווארט" :בָׁ ָׁרא" – מיינט דאך אויך" :בָׁ ָׁרא" – געזונט [בריאות] ,און
"מּתוְֹך בְּ ִׁריאּות הַּ גּוף וְּ הַּ נֶׁפֶׁ ש".
דאס איז דאך" :חַּ יֵי" – א געזונט לעבןִׁ :
ג) און די ווארט" :בָׁ ָׁרא" – איז דאך אויך א לשון פון" :בָׁ ר" – תבואה [עסן
– פרנסה] ,און אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער
הייליגער תורה הק' אזא לשון ,ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין בפירוש
אין פרשת מקץ (קפיטל מ"א פסוק מ"ט) ,אז :וַּיִׁ צְּ בֹר יוֹסֵ ף "בָׁ ר" כְּ חוֹל הַּ יָׁם
הַּ ְּרבֵ ה ְּמאֹ ד עַּ ד כִׁ י חָׁ ַּדל לִׁ סְּ פֹ ר כִׁ י אֵ ין ִׁמסְּ פָׁ ר.
עג
אליעזר חיי שרה נעימות
און אביסל שפעטער אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער
הייליגער תורה הק' נאך אמאל אזא לשון ,ווייל דער הייליגער תורה הק'
זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פרשת מקץ (קפיטל מ"ב פסוק ג') ,אז:
" ַּוי ְֵּרדּו אֲחֵ י יוֹסֵ ף עֲשָׁ ָׁרה" – אז די צעהן ברודער'ס פון יוסף הצדיק האבן
אראפ גענידער'ט קיין מצרים כדי :לִׁ ְּשבֹר "בָׁ ר" ִׁמ ִׁמצְּ ָׁריִׁם – כדי צו קויפן
"עסן" פון מצרים.
און אביסל שפעטער אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער
הייליגער תורה הק' נאך אמאל אזא לשון ,ווייל דער הייליגער תורה הק'
זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פרשת מקץ (קפיטל מ"ב פסוק כ"ה) ,אז:
ַּויְּצַּ ו יוֹסֵ ף ַּויְּמַּ לְּ אּו אֶׁ ת כְּ לֵיהֶׁ ם "בָׁ ר" – אז יוסף הצדיק האט געהייסן אז מען
"שבְּ טֵ י ָׁיּ-ה" מיט "עסן".
זאל ָאן פילן די זעק'לעך פון דיִׁ :
און אין פרשת ויגש דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער הייליגער תורה הק'
אויך אזא סארט לשון ,ווייל דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין
בפירוש אין פרשת ויגש (קפיטל מ"ה פסוק כ"ג) ,אזּ :ולְּ ָאבִׁ יו שָׁ לַּח כְּ זֹאת
עֲשָׁ ָׁרה חֲמֹ ִׁרים נֹ ְּשאִׁ ים ִׁמּטּוב ִׁמצְּ ָׁריִׁם וְּ עֶׁ שֶׁ ר אֲתֹ נֹ ת נֹ ְּשאֹ ת "בָׁ ר" ָׁולֶׁחֶׁ ם ּומָׁ זוֹן
לְּ ָאבִׁ יו ל ַָּּׁד ֶׁרְך ,אבער על כל פנים ..זעהט מען דאך שוין פון דעם קלאר אז די
ווארט" :בָׁ ָׁרא" – איז דאך אויך א לשון פון" :בָׁ ר" – תבואה [עסן] ,און דאס
"מז ֹונֵי".
איז דאךְּ :
יעצט ווען מען נעמט צוזאמען די אלע דריי פשטים ,קומט דאך ארויס פון
דעם די דריי באקאנט'ע "ברכות" וואס עס איז דאך שוין גאנץ גוט באקאנט
ביי אלע יודישע קינדער.
עד
אליעזר חיי שרה נעימות
א) די ערשטע פשט פון די ווארט" :בָׁ ָׁרא" – איז דאך" :בְּ ִׁריאּות" –
" ֶׁגעזּונְּט" ,און דאס איז דאך" :חַּ יֵי".
ב) די צווייטע פשט פון די ווארט" :בָׁ ָׁרא" – איז דאך" :בָׁ ר" – "פַּ ְּרנָׁסָׁ ה" ,און
"מז ֹונֵי".
דאס איז דאךְּ :
ג) די דריטע פשט פון די ווארט" :בָׁ ָׁרא" – איז דאך" :בְּ ָׁרא" – " ַּנחַּ ת" [פון די
קינדער] ,און דאס איז דאך" :בָׁ נֵי".
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז דאך טאקע די "הבטחה" פון דער הייליגער תורה
אשית" – אז אויבֲּ " :ת ֲענֶׁה בְּ ַּכ ָׁונָׁה אָׁ מֵ ן ְּיהֵ א ְּשמֵ יּה
הק' ,אז וואס !?..אז" :בְּ רֵ ִׁ
ַּרבָׁ א" – אז אויב ענטפערסטוָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א בְּ ַּכ ָׁונָׁה" ,און אויב:
"בָׁ ָׁרא" – און אויב ענטפערסטו" :אָׁ מֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" ,דעמאלט'ס וועסטו קענען
זוכה זיין צו דעם" :בָׁ ָׁרא" – דעמאלט'ס וועסטו קענען זוכה זיין צו אלע דריי
פשטים פון דעם ווארט" :בָׁ ָׁרא" ,און דאס איז דאך אין יודיש גערעדט:
ּומז ֹונֵי
" ֶׁגעזּונְּט פַּ ְּרנָׁסָׁ ה ַּנחַּ ת" ,און אין לשון הקודש מיינט דאך דאס" :בָׁ נֵי חַּ יֵי ְּ
ְּרוִׁ יחֵ י".
נו ..ווער וויל דען נישט זוכה זיין צו אזעלכע שיינע ברכות וויֶׁ " :געזּונְּט
ּומז ֹונֵי ְּרוִׁ יחֵ י" !?..עס איז דאך אזעלכע שיינע
פַּ ְּרנָׁסָׁ ה ַּנחַּ ת" און" :בָׁ נֵי חַּ יֵי ְּ
ברכות !?..און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם,
אז די ווארט" :גֶׁפֶׁ ן" – איז דאך ראשי תיבותֶׁ " :געזּונְּט פַּ ְּרנָׁסָׁ ה ַּנחַּ ת" ,און:
ּומתְּ קַּ בֵ ל" – עס איז דאך
"ּדבָׁ ר נָׁאֶׁ ה ִׁ
"עִׁ נְּבֵ י הַּ גֶׁפֶׁ ן בְּ עִׁ נְּבֵ י הַּ גֶׁפֶׁ ן" איז דאך אזאָׁ :
אזא שיינע זאך דאס צו האבן !?..און ממילא ווער וויל דען נישט זוכה זיין
צו אזעלכע שיינע הערליכע ברכות וויֶׁ " :געזּונְּט פַּ ְּרנָׁסָׁ ה ַּנחַּ ת"!?..
עה
אליעזר חיי שרה נעימות
אבער עס פעלט זיך אבער אויס איין קליינע זאך כדי צו קענען זוכה זיין צו
דעם ,און דאס איז ,צו ענטפער'ןָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א בְּ ַּכ ָׁונָׁה" און צו
ענטפער'ןָ" :אמֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" ,און אויב ענטפערסטוָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א
בְּ ַּכ ָׁונָׁה" אוןָ" :אמֵ ן בְּ קוֹל ָׁרם" ,דעמאלט'ס ביזטו פאר זיכער'ט מיט א ברכה
ּומז ֹונֵי ְּרוִׁ יחֵ י".
פון דער הייליגער תורה הק' זוכה צו זיין צו" :בָׁ נֵי חַּ יֵי ְּ
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך פון צדיקים א מורא'דיגע משל אויף
דעם ענין פוןֲ " :ע ִׁניַּת ָאמֵ ן" ,ווייל עס שטייט דאך שוין פון צדיקים ,אז די
ענין פוןֲ " :ע ִׁניַּת ָאמֵ ן" איז דאך גלייך צו א קינד וואס האט געווארפן א
שטיין אויפן גרויסן קעניג" :שֶׁ ֹּלא ִׁמ ַּדעַּ ת" – נישט פארשטייענדיג וואס ער
טוט דא ,און כדי אויף צו ווייזן פארן קעניג אז דער קינד האט דאס טאקע
באמת נישט געמיינט צו טוהן נאר ער האט דאס געטוהן" :שֶׁ ֹּלא ִׁמ ַּדעַּ ת",
האט מען דערציילט פארן קעניג אז דער קליין קינד איז אמאל געשטאנען
ערגעץ און מיט געשריגן צוזאמען מיט א יעדעם איינעם הויעך אויפן קול
אז" :י ְִּׁחי הַּ מֶׁ לְֶׁך" !..און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין אז די שטיין וואס
איז געווארפן געווארן דא אויפן קעניג איז נישט געווען מער ווי א" :מַּ עֲשֵ ה
יַּלְּ דּות" ,אבער אין אמת'ן ..איז דער קינד יא געטריי פארן גרויסן קעניג ירום
הודו.
האבן צדיקים אויס געפירט דעם משל מיט די ווערטער ,אז ווען א יודיש
קינד קומט אריין אין שוהל ,און ער שרייט דעמאלט'ס אויס הויעך אויפן קול
די ווערטערָ" :אמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" ,וואס די טייטש דערפון איז דאך ,אז
דעם אייבערשטנ'ס גרויסע נאמען זאל געבענטש'ט ווערן" :לְּ עוֹלְּ מֵ י עַּ ד
ּולְּ נֵצַּ ח נְּצָׁ ִׁחים" ,צו ברעכט ער דאך דעמאלט'ס מיט דעם אלע מקטריגים
עו
אליעזר חיי שרה נעימות
וואס ווילן נאר קומען רעדן שלעכט'ס אויף איהם ,און דער אייבערשטער
בענטש'ט דאך איהם דעמאלט'ס אויך צוריק מיט" :חַּ יִׁ ים חֵ ן וָׁחֶׁ סֶׁ ד" ,ווייל
דער מענטש האט דאך שוין דא אליין קלאר געשטעלט אז ער איז דאך
טאקע א אמת'ע קנעכט פון דעם הייליגן באשעפער.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :מָׁ ְּש ֵכנִׁי
ַאח ֲֶׁריָך נָׁרּוצָׁ ה" וגו' וואס עס שטייט אין שיר השירים (קפיטל א' פסוק ד'),
ווייל די ווערטער" :מָׁ ְּש ֵכנִׁי אַּ ח ֲֶׁריָך ָׁנרּוצָׁ ה" – איז דאך טאקע אויך ראשי
תיבותָ" :אמֵ ן" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז ווען א
יודיש קינד ענטפערטָ" :אמֵ ן" ,ווערט דעמאלט'ס באשאפן א "לימוד זכות"
אויף איהם.
ווייל א יעדע יודיש קינד וויל דאך בעצם זיין גוט ,נאר די זאך איז ,אז עס
קומט אמאל א מצב וואס עס איז איהם שווער זיך אויף צו פירן ווי אזוי עס
דארף צו זיין ,אבער ווען מיר שרייען אויס אָ" :אמֵ ן" צום אייבערשטן,
שרייען מיר דאך דעמאלט'ס אלע אויס די ווערטער" :מָׁ ְּש ֵכנִׁי אַּ ח ֲֶׁריָך ָׁנרּוצָׁ ה",
וואס דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז מיר זאגן דעמאלט'ס
אלע פארן אייבערשטן ,אז" :מָׁ ְּש ֵכנִׁי ַאח ֲֶׁריָך" – אז געב מיר נאר א קליינע
"שלעפ" נאך דיר ,ווייל ווען דו וועסט מיר געבן א קליינע "שלעפ" צו דיר,
וועסטו דאך שוין דעמאלט'ס אליין זעהן אז" :נָׁרּוצָׁ ה" – וועסטו דאך שוין
דעמאלט'ס אליין זעהן אז מיר וועלן אלע "לויפן" צו דיר ,ווייל מיר ווילן
דאך אלע בעצם זיין גוט.
עז
אליעזר חיי שרה נעימות
און ווי אזוי וועסטו זעהן אז מיר ווילן טאקע אלע באמת זיין גוט !?..דורך
דעם וואס מיר שרייען אלע צוזאמען אויסָ" :אמֵ ן" – דורך דעם וואס מיר
שרייען אלע צוזאמען אויס אז" :י ְִּׁחי הַּ מֶׁ לְֶׁך"!..
ווייל דורך דעם וואס מיר מאכן אלע גרויס דעם אייבערשטנ'ס נאמען ,ווערט
דאך "נתברר" דורך דעם אז די יודישע קינדער ווילן דאך בעצם יא זיין גוט
און וואויל ,נאר זיי דארפן סך הכל א קליינע "שלעפ" ,און אויב" :מָׁ ְּש ֵכנִׁי
ַאח ֲֶׁריָך" – און אויב דו וועסט מיר טאקע געבן א קליינע "שלעפ" צו דיר,
דעמאלט'ס וועסטו דאך שוין זעהן אז" :נָׁרּוצָׁ ה" – דעמאלט'ס וועסטו דאך
שוין זעהן אז מיר וועלן אלע גלייך "לויפן" צו דיר.
און מיר בעטן דאך שוין טאקע אלע אויך דעם הייליגן באשעפער ,אז:
"הֱבִׁ יַאנִׁי הַּ מֶׁ לְֶׁך ח ֲָׁד ָׁריו" – אז ברענג אונז צוריק אריין צו דיר הייליגער
באשעפער ,און זיי אונז צוריק מקרב צו דיר הייליגער באשעפער ,און זיי
אונז צוריק מקרב צו האבן" :י ְִּׁרַאת יהו-ה ְּטהו ָֹׁרה" ,ווייל דעמאלט'ס וועסטו
דאך שוין זעהן אז" :נָׁגִׁ ילָׁה וְּ נ ְִּׁש ְּמחָׁ ה בָׁ ְך" – ווייל דעמאלט'ס וועסטו דאך
שוין זעהן אז מיר וועלן זיך טאקע אלע באמת פרייען מיט דיין הייליגע:
"מַּ לְּ כּות שָׁ מַּ יִׁם" ,און עס וועט דאך שוין דעמאלט'ס זיין" :י ְִּׁש ְּמחּו
בְּ מַּ לְּ כּותְּ ָך" שו ְֹּמרֵ י שַּ בָׁ ת – און מיר וועלן זיך דאך שוין דעמאלט'ס אלע
"מצְּ וַּת הַּ ּתו ָֹׁרה" און מיט דיין הייליגע:
באמת פרייען מיט דיינע הייליגעִׁ :
"מַּ לְּ כּות שָׁ מַּ יִׁם".
ווייל די גאנצע סיבה פארוואס א יודיש קינד פירט זיך נישט אלעמאל אויף
ווי עס דארף צו זיין איז דאך נאר" ,ווייל ער איז צובראכן" ,און נישט ווייל
ער וויל ח"ו זיין שלעכט ,נאר ווייל ער איז צו מישט ,און ער איז דאך ארום
עח
אליעזר חיי שרה נעימות
גענומען מיט כל מיני פראבלעמען און עגמת נפש וכדומה ,און ממילא וועגן
דעם פירט ער זיך אויף ווי אזוי ער פירט זיך אויף.
אבער אין אמת'ן ..וויל ער דאך זיין א ערליכע יוד ,ווייל ער האט דאך גאר
גאר א הייליגע" :נְּשָׁ מָׁ ה" וואס איז דאך" :נ ְֶּׁחצַּ ב ִׁמּתַּ חַּ ת כִׁ סֵ א הַּ כָׁבוֹד" ,און
"רצוֹן" איז דאך נאר צו זיין "גוט" ,נאר זיין צובראכנ'קייט מאכט אז
זייןָׁ :
עס זאל אויס זעהן "כאילו" ער וויל זיין שלעכט ,אבער אין אמת'ן איז ער
דאך" :כָׁל כֻּל ֹו טוֹב".
און ממילא וועגן דעם שרייען מיר אלע אויס הויעך אין בית המדרש דעם:
"ָאמֵ ן יְּהֵ א ְּשמֵ יּה ַּרבָׁ א" ,ווייל מיר ווילן אלע מגלה דעת זיין מיט דעם א יעדן
"רצוֹן" איז:
איינציג'ן טאג פון דעם יאר ,אז יא רבונו של עולם ,אונזערָׁ :
"רצוֹן" איז ,אז" :י ְִּׁחי הַּ מֶׁ לְֶׁך י ְִּׁחי"!..
"טוֹב" ,און אונזערָׁ :
און דורך דעם וואס א יודיש קינד ענטפערטָ" :אמֵ ן" ,איז ער דאך זוכה צו
אלעם גוט'ן ,צו" :חַּ יִׁ ים חֵ ן וָׁחֶׁ סֶׁ ד".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :מָׁ ְּש ֵכנִׁי
אַּ ח ֲֶׁריָך ָׁנרּוצָׁ ה" וגו' ,ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטערֱ " :הבִׁ יַאנִׁי הַּ מֶׁ לְֶׁך
ֲח ָׁד ָׁריו" – איז דאך גימטריא" :חַּ י" ,און דאס גייט דאך ארויף אויף" :חַּ יִׁ ים",
און די ראשי תיבות פון די ווערטערָׁ " :נגִׁ ילָׁה וְּ נ ְִּׁש ְּמחָׁ ה בָׁ ְך" – איז דאך
גימטריא" :חֵ ן" ,און די סופי תיבות פון די ווערטער" :מָׁ ְּש ֵכ ִׁני ַאח ֲֶׁריָך נָׁרּוצָׁ ה
הֱבִׁ יַא ִׁני הַּ מֶׁ ֶׁלְך ח ֲָׁד ָׁריו" – איז דאך גימטריא" :חֶׁ סֶׁ ד" מיטן כולל.
עט
אליעזר חיי שרה נעימות
[און די ענין פון "כולל" ווייזט דאך אויך אויף א ענין פון" :חֶׁ סֶׁ ד" אז מען
איז זיך "כולל" מיט אנדערע ,און אז מען העלפט ארויס א צווייטן ,ווייל
דאס איז דאך א "כלל" ,א "כלל" איז דאך ,אז אלע זענען גלייך ,אבער
משא"כ א פרט איז דאך ,אז א יעדער איינער איז פאר זיך באזונדער].
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז ווען א יודיש קינד ענטפערטָ" :אמֵ ן
בְּ ַּכ ָׁונָׁה" ,איז ער דאך דעמאלט'ס זוכה צו א ברכה פון דעם אייבערשטן אליין
זוכה צו זיין צו" :חַּ יִׁ ים חֵ ן וָׁחֶׁ סֶׁ ד":
וַ יהו-ה ּ ֵּב ַר ְך ֶאת ַא ְב ָׂר ָׂהם ּ ַב ּכֹּל
ְו ַא ְב ָרהָ ם ז ֵָקן ּ ָבא ּ ַב ָ ּי ִמים וגו' :עס שטייט אין פסוק אין די וואכעדיגע
פרשה (קפיטל כ"ד פסוק א') ,אז" :וְּ ַאבְּ ָׁרהָׁ ם זָׁקֵ ן" – אז אברהם אבינו איז
אלט געווארן ,און" :בָׁ א בַּ י ִָׁׁמים" – און ער איז געקומען מיט די געוואלדיגע
גרויסע כח פון" :אֱמּונָׁה בַּ יהו-ה".
און די ווארט" :בַּ י ִָׁׁמים" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :אֱמּונָׁה" ,ווייל יא
טייערע יודן ,אברהם אבינו איז געקומען בשעת ווען ער איז שוין אלט
געווארן מיט די געוואלדיגע גרויסע כח פון" :אֱמּונָׁה בַּ יהו-ה" ,אזוי ווי עס
שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת לך לך (קפיטל ט"ו
פסוק ו') ,אז דער אייבערשטער אליין האט מעיד געווען אויף אונזער
הייליגער זיידע אברהם אבינו ,אז" :וְּ הֶׁ א ֱִׁמן בַּ יהו-ה" ,און ממילא וועגן דעם
איזַּ " :וי ְַּּח ְּשבֶׁ הָׁ ל ֹו צְּ ָׁדקָׁ ה".
פ
אליעזר חיי שרה נעימות
און ממילא יא טייערע יודן ,מיט די געוואלדיגע גרויסע זכות פון" :אֱמּונָׁה
בַּ יהו-ה" איז אברהם אבינו געקומען אויף זיינע עלטער'ע יארן ,און טאקע
וועגן דעם איז געווען" :וַּיהו-ה בֵ ַּרְך אֶׁ ת ַאבְּ ָׁרהָׁ ם בַּ כֹל".
ווייל אונזער הייליגער זיידע אברהם אבינו האט דאך שטענדיג געלעבט
מיט" :אֱמּונָׁה" אין דעם הייליגן" :ב ֹורֵ א כָׁל ע ֹול ִָׁׁמים" וואס איז" :בוֹרֵ א
ּומַּ נְּהִׁ יג" די גאנצע בריאה מתחילה ועד סוף ,אויף יעדן טריט און שריט ,און
אונזער הייליגער זיידע אברהם אבינו האט דאך שטענדיג גע'גלייבט:
"בֶׁ אֱמּונָׁה ְּשלֵמָׁ ה" אזּ" :ובְּ כָׁל ּתְּ נּועָׁ ה ּוּתְּ נּועָׁ ה שָׁ ם אַּ לּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָׁם":
וַ ִּ ּי ַ ּקח ָׂה ֶעבֶ ד ֲע ָׂש ָׂרה ְג ַמ ִּּלים
ש ָרה גְ מַ ִּלים ִמ ְ ּג ַמ ּלֵי אֲ דֹנָ יו וַ ֵ ּיל ְֶׁך ְוכָ ל ט ּוב אֲ דֹנָ יו ְּביָ ֹ
דו וַ ִּי ַ ּקח הָ ֶׁעבֶׁ ד ֲע ָ
וַ ָ ּי ָקם וַ ֵ ּיל ְֶׁך ֶׁאל אֲ ַרם ַנה ֲַריִ ם ֶׁאל ִעיר נָ ֹ
חור :די ספרים הק' מוטשענען זיך
דאך שוין גאר שטארק צו פארשטיין וואס איז פשט פון די ווערטער" :וְּ כָׁל
טּוב ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ" ,ווייל וואס הייסט אז אליעזר עבד אברהם איז געגאנגען
מיט די גאנצע גוטס'קייט פון זיין הַּ אר אברהם אין זיין האנט!?..
און רש"י הק' טייטש'ט דאס אפ ,אז דאס מיינט צו זאגן אז אליעזר עבד
"שטַּ ר מַּ ּתָׁ נָׁה" כדי צו קענען ווייזן
אברהם האט מיט גענומען מיט זיך אְּ :
פאר די צד הכלה אז אברהם אבינו איז גרייט צו געבן אלעס וואס ער
פארמאגט נאר פאר זיין זוהן "יצחק".
און אברהם אבינו האט דעמאלט'ס געטראכט צו זיך ,אז דורך דעם וואס
"שטַּ ר מַּ ּתָׁ נָׁה" פון מיין גאנצן
אליעזר וועט ווייזן פאר די צד הכלה אְּ :
פא
אליעזר חיי שרה נעימות
פארמעגן ,וועט דאך שוין דעמאלט'ס די צד הכלה זיכער מסכים זיין צו
שיקן זייער טאכטער אהער כדי חתונה צו האבן מיט יצחק.
אבער אנדערע מפרשים טייטש'ן ,אז די ווערטער" :וְּ כָׁל טּוב ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ"
מיינט צו זאגן ,אז אליעזר עבד אברהם האט מיט גענומען מיט זיך גאר
אסאך גאלד און זילבער און טייערע שטיינער.
אבער לכאורה קען מען אפ טייטש'ן דעם פסוק פון" :וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד עֲשָׁ ָׁרה
גְּ מַּ לִׁ ים ִׁמגְּ מַּ לֵי ֲא ֹדנָׁיו ַּו ֵילְֶׁך וְּ כָׁל טּוב ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ" וגו' אויף גאר א אנדערע
סארט אופן ,ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז
אליעזר עבד אברהם איז דאך נישט געווען קיין פשוט'ע קנעכט אזוי ווי אלע
אנדערע קנעכט אויפן גאס.
נאר אליעזר עבד אברהם איז געווען גאר גאר א גרויסער" :צַּ ִּׁדיק" ,און ער
האט געקענט גאר גאר אסאך לערנען ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע קלאר
מבואר אין חז"ל ,אז אליעזר עבד אברהם איז געווען גאר גאר א גרויסער
"תלמיד חכם" ,און ער האט געקענט גאר גאר אסאך לערנען ,ווייל ער
פלעגט דאך שטענדיג לערנען תורה ביי "אברהם אבינו" ,ווייל אברהם אבינו
האט דאך נישט געהאט קיין אייגענ'ע קינדער מיט וועמען צו לערנען ,און
ממילא וועגן דעם פלעגט ער לערנען מיט אליעזר זיין קנעכט ,און אליעזר
עבד אברהם איז דאך געווען דערּ" :ד ֹולֶׁה ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים",
אזוי ווי חז"ל (יומא דף :כ"ח ע"ב) זאגן דאך אונז שוין בפירוש.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז
אליעזר עבד אברהם איז אליין געווען א גרויסע "ראש ישיבה" ,און דו ביזט
פב
אליעזר חיי שרה נעימות
גערעכט טאקע אז אברהם אבינו האט געהאט א ישיבה ,אבער אליעזר עבד
אברהם האט דאך אויך געהאט א ישיבה ,און אליעזר עבד אברהם פלעגט
דאך שטענדיג לערנען תורה פון אברהם אבינו ,און ער פלעגט דאס שפעטער
איבער געבן פאר זיינע תלמידים ,און ער איז דאך טאקע באמת געווען א
אמת'עּ" :ד ֹולֶׁה ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים".
און עד כדי כך איז אליעזר עבד אברהם געווען גרויס אין תורה ,אז עס איז
דא אפילו מפרשים וואס זאגן ,אז "אברהם אבינו" מיט "אליעזר עבד
אברהם" זענען געווען די זעלבע גרויס אין "תורה" ,ווייל "אברהם אבינו"
פלעגט דאך שטענדיג איבער געבן אלע זיינע לימודים פאר "אליעזר עבד
אברהם".
און די ווארט" :אֱלִׁ יעֶׁ זֶׁר" – איז דאך טאקע אויך גימטריאַ" :אבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו"
[מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד" ,אברהם אבינו" מיט "אליעזר עבד אברהם"
זענען געווען די זעלבע גרויס אין "תורה"[ ,און פארשטייט זיך אז אין
אנדערע ענינים זענען זיי נישט געווען די זעלבע גרויס ,אזוי ווי עס ווערט
דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין חז"ל לגבי דעם נושא פון" :אֵ ין ָארּור
ְּמ ַּדבֵ ק בְּ בָׁ רּוְך" ,עיין שם ,אבער על כל פנים ..אין "תורה" זענען זיי געווען די
זעלבע גרויס לויט אסאך שיטות].
און וויבאלד אליעזר עבד אברהם פלעגט דאך טאקע באמת זיין א אמת'ע:
"ּד ֹולֶׁה ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים" ,ממילא וועגן דעם איז דאך אויס
געקומען ,אז אליעזר עבד אברהם האט דאך געהאט גאר גאר א גרויסע
"זכות" אין די תורה פון "אברהם אבינו".
פג
אליעזר חיי שרה נעימות
ווייל אליעזר עבד אברהם פלעגט דאך שפעטער אויס לערנעןּ" :תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל
ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו" פאר נאך תלמידים ,און אליעזר עבד אברהם פלעגט דאך
"מ ַּזכֶׁה אֶׁ ת הָׁ ַּרבִׁ ים" מיט די הייליגע "תורה" הק' פון:
שטענדיג זיין אְּ :
"ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו עָׁ לָׁיו הַּ שָׁ לוֹם".
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין די מפרשים ,אז אליעזר עבד
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" בשעת ווען ער איז
אברהם האט געהאט גאר גאר א גרויסעְּ :
געפארן צו די שטוב פון בתואל כדי צו זוכן א כלה פאר יצחק אבינו ,און א
וועג וואס האט בעצם געדארפט נעמען "זיבעצן טעג" צו גיין ,איז אליעזר
עבד אברהם געגאנגען אין בלויז "דריי שעה".
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז ווי אזוי איז דאס מעגליך !?..ווי אזוי
האט אליעזר עבד אברהם זוכה געווען צו אזא גרויסע וואונדערליכ'ע:
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"!?..
ְּ
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס אליעזר עבד אברהם האט
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" איז געווען,
זוכה געווען צו אזא גרויסע וואונדערליכ'עְּ :
ווייל אליעזר עבד אברהם איז דאך געווען גאר גאר א גרויסעּ" :ד ֹולֶׁה
ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים" ,און ער פלעגט דאך שטענדיג פאר שפרייטן:
"ּתו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו" ,און ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" ,ווייל די געוואלדיגע זכות פון" :הֲפָׁ צַּ ת
זיין צו אזא גרויסעְּ :
ִּׁדבְּ רֵ י ּתו ָֹׁרה" איז איהם ביי געשטאנען.
און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון" :וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד עֲשָׁ ָׁרה גְּ מַּ לִׁ ים"
וגו' ,אז" :וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד עֲשָׁ ָׁרה גְּ מַּ לִׁ ים ִׁמגְּ מַּ לֵי ֲא ֹדנָׁיו ַּו ֵילְֶׁך" – אז אליעזר עבד
פד
אליעזר חיי שרה נעימות
אברהם האט גענומען צעהן קעמלען פון די קעמלען וואס האט געהערט צו
זיין הַּ אר "אברהם" ,און :וְּ כָׁל "טּוב" ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁד ֹו – און ער האט דעמאלט'ס
אויך גענומען מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע" :זְּ כּות הַּ ּתו ָֹׁרה" וואס ער האט
געהאט איןּ" :תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו" ,ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע
זייער גוט ,אז חז"ל (ברכות דף :ה' ע"א) זאגן דאך אונז שוין בפירוש אז:
"אֵ ין טוֹב אֶׁ לָׁא ּתו ָֹׁרה".
און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק דא ,אז אליעזר עבד אברהם האט
דא גענומען מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע" :זְּ כּות הַּ ּתו ָֹׁרה" פון אברהם
אבינו ,ווייל אליעזר עבד אברהם האט דאך טאקע באמת געהאט גאר גאר א
גרויסע חלק אין פאר שפרייטןּ" :תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו".
ווייל ער פלעגט דאך שטענדיג איבער געבן פאר זיינע תלמידים אלעס וואס
ער האט געהאט געלערנט פון דעם גרויסן הייליגן צדיק אברהם אבינו ,און
ער איז דאך געווען גאר גאר א גרויסעּ" :ד ֹולֶׁה ּומַּ ְּשקֶׁ ה ִׁמּתו ַֹּרת ַּרב ֹו ַּלאֲחֵ ִׁרים",
און ממילא דאס זאגט אונז די פסוק דא ,אז וואס !?..אז דו ווילס'ט וויסן
"קפִׁ יצַּ ת
פארוואס אליעזר עבד אברהם האט זוכה געווען צו אזא גרויסעְּ :
הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס אליעזר עבד אברהם האט
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" איז געווען ,ווייל :וְּ כָׁל "טּוב"
זוכה געווען צו אזא גרויסעְּ :
ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁד ֹו – ווייל ער האט דאך דעמאלט'ס מיט גענומען מיט זיך די
געוואלדיגע גרויסע" :זְּ כּות הַּ ּתו ָֹׁרה" וואס ער האט געהאט איןּ" :תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל
ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו".
פה
אליעזר חיי שרה נעימות
און ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין צו דעםַּ " :ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך" אֶׁ ל
א ֲַּרם ַּנה ֲַּריִׁם אֶׁ ל עִׁ יר נָׁחוֹר – און ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין
אז זיין גיין איז געווען אַּ " :ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך" – און ממילא וועגן דעם האט ער
געקענט זוכה זיין אז זיין גיין איז געווען א "געקומען און געגאנגען".
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז וויבאלד אליעזר עבד
אברהם האט דאך דעמאלט'ס מיט גענומען מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע:
"זְּ כּות הַּ ּתו ָֹׁרה" וואס ער האט געהאט איןּ" :תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו",
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" ,און עסממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין צוְּ :
איז דאך טאקע געווען דעמאלט'ס אַּ " :ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך" – און עס איז דאך טאקע
געווען דעמאלט'ס א "געקומען און געגאנגען"" ,בזריזות" – שנעל ,מיט א
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך".
אמת'עְּ :
און אדער קען מען טייטש'ן אביסל אנדערש דעם פסוק פון" :וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד
עֲשָׁ ָׁרה גְּ מַּ לִׁ ים" וגו' ,און דאס איז ,אז" :וַּיִׁ קַּ ח הָׁ עֶׁ בֶׁ ד עֲשָׁ ָׁרה גְּ מַּ לִׁ ים ִׁמגְּ מַּ לֵי
ֲא ֹדנָׁיו ַּו ֵילְֶׁך" – אז אליעזר עבד אברהם האט דא גענומען צעהן קעמלען פון
די קעמלען וואס האט געהערט צו זיין הַּ אר אברהם ,און" :וְּ כָׁל" – און די
גאנצע וועג ,וואס" :טּוב" – וואס ער וואלט דאך בעצם געדארפט פארן אין
א צייט פון" :טּוב" ,וואס די ווארט" :טּוב" – איז דאך גימטריא" :זיבעצן",
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז די גאנצע וועג וואס
אליעזר עבד אברהם האט דאך בעצם געדארפט פארן אין א צייט פון
"זיבעצן טעג" ,ווייל די וועג האט דאך באמת געדארפט נעמען "זיבעצן"
טעג ,כמנין" :טּוב" ,און דאס איז דאך בעצם געווען די שליחות וואס:
" ֲא ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ" – און דאס איז דאך בעצם געווען די שליחות וואס זיין הַּ אר
פו
אליעזר חיי שרה נעימות
אברהם האט איהם געהאט איבער געגעבן אין זיין האנט ,צו גיין א וועג פון
"זיבעצן טעג".
[און די צאל פון זיבעצן טעג איז דאך בעצם געווען די לכתחילה'דיגע
"שליחות" וואסֲ " :א ֹדנָׁיו בְּ יָׁדוֹ" – וואס זיין הַּ אר אברהם האט איהם געשיקט
צו גיין ,ווייל אזוי לאנג האט דאך בעצם געדארפט צו נעמען די וועג].
אבער די גאנצע נסיעה פון "זיבעצן טעג" איז געווען אַּ " :ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך" –
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך",
אבער די גאנצע נסיעה פון "זיבעצן טעג" איז געווען מיטְּ :
און ער איז דאס געגאנגען אין בלויז "דריי שעה" ,אוןַּ " :ויָׁקָׁ ם ַּו ֵילְֶׁך אֶׁ ל א ֲַּרם
ַּנה ֲַּריִׁם אֶׁ ל עִׁ יר נָׁחוֹר" – און ער איז "געקומען און געגאנגען" צו די שטאט
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך".
וואו נחור האט געוואוינט מיט גאר גאר א גרויסעְּ :
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך"!?..
און פארוואס האט אליעזר עבד אברהם זוכה געווען צוְּ :
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז די סיבה פארוואס אליעזר עבד אברהם
"קפִׁ יצַּ ת הַּ ֶּׁד ֶׁרְך" איז געווען ,ווייל ער האט דאך געהאט
האט זוכה געווען צוְּ :
גאר גאר א גרויסע זכות אין די "תורה" פון "אברהם אבינו" ,ווייל ער איז
דאך געווען דער וואס האט פאר שפרייטּ" :תו ָֹׁרת ֹו שֶׁ ל ַאבְּ ָׁרהָׁ ם ָאבִׁ ינּו":
וַ ּי ֵֵּּצא יִּ ְצ ָׂחק לָׂ ש ּוחַ ּ ַב ּ ָׂש ֶדה
שא ֵעינָ יו וַ ַ ּי ְרא ְו ִה ּנֵה
נות ָע ֶׁרב וַ ִּי ּ ָ
ש ֶׁדה לִ ְפ ֹ
וַ ֵ ּיצֵ א יִ ְצחָ ק ָלש ּוחַ ּ ַב ּ ָ
גְ מַ ִּלים ּ ָב ִאים :עס שטייט אין די משנה אין אבות (פרק ו' משנה ה') ,אז עס
איז דא" :מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן" – אז עס איז דא אכט און פערציג
וועגן וואס דורך דעם קען מען זוכה זיין קונה צו זיין דער הייליגער תורה
פז
אליעזר חיי שרה נעימות
הק' ,און די משנה רעכנט דארטן אויס די אלע אכט און פערציג וועגן וואס
דורך דעם קען מען זוכה זיין קונה צו זיין דער הייליגער תורה הק'.
אבער עס איז כדאי צו וויסן ,אז עס שטייט דאך שוין פון פריער'דיגע
צדיקים א געוואלדיגע ווארט ,און דאס איז ,אז ווען א יודיש קינד לערנט
אמאל א שטיקל גמרא ,און ער פארשטייט נישט דעם שטיקל גמרא ,און ער
טראכט דעמאלט'ס צו זיך ,אז נע ..וואס וועט שוין זיין מיט מיר !?..איך
האב דאך אזא שוואכ'ע קאפ ,און איך פארשטיי דאך נישט קיין לערנען.
אבער איין זאך קען איך דאך אבער יא ,איך קען זיך דאך אויס וויינען דאס
הארץ צום אייבערשטן ,און איך קען זיך דאך אויס וויינען דאס הארץ ביי:
"וְּ הַּ ע ֲֶׁרב נָׁא יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו" ,און איך קען דאך דעמאלט'ס בעטן מיין גרויסן
הייליגן טאטן אין הימל מיט א אמת'ע קרעכטץ ,אז" :וְּ הַּ ע ֲֶׁרב נָׁא יהו-ה
אֱֹלקֵ ינּו אֶׁ ת ִּׁדבְּ רֵ י תו ָֹׁרתְּ ָך בְּ פִׁ ינּו" – אז ער זאל מיר שוין "זיס" מאכן די
ווערטער פון דער הייליגער "תורה" הק' ,און אז ער זאל מיר שוין "ליכטיג"
מאכן די ווערטער פון דער הייליגער "תורה" הק'.
און די ווערטער" :וְּ הַּ ע ֲֶׁרב ָׁנא יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו" – איז דאך טאקע אויך סופי
תיבות" :אוֹהֵ ב" ,ווייל יא ר' יוד ,איך קען דאך דא בעטן מיין גרויסן הייליגן
טאטן אין הימל מיט א אמת'ע קרעכטץ ,אז" :וְּ הַּ ע ֲֶׁרב ָׁנא יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו אֶׁ ת
ִּׁדבְּ רֵ י תו ָֹׁרתְּ ָך" – אז דער אייבערשטער זאל שוין אריין געבן אין מיר א
אמת'עַ" :אהֲבַּ ת ּתו ָֹׁרה וְּ י ְִּׁרַאת שָׁ מַּ יִׁם".
פח
אליעזר חיי שרה נעימות
און אויב ער געבט דעמאלט'ס איין אמת'ע קרעכטץ צום אייבערשטן ,קען
ער דאך שוין דעמאלט'ס אויס פועל'ן טויזנט מאל מער ווי ער וואלט ווען
געקענט אויס פועל'ן ביי סתם א "תפילה".
ווייל ווען א יודיש קינד בעט דעם אייבערשטן מיטן גאנצן "הארץ" ,קען ער
"רע" צו:
"ממָׁ וֶׁת לְּ חַּ יִׁ ים" ,און פוןַּ :
דאך דעמאלט' ס ממש איבער דרייעןִׁ :
"טוֹב" ,און פון" :עֶׁ ֶׁרב" צו" :בֹקֶׁ ר" ,און די" :עֶׁ ֶׁרב" וועט שוין דעמאלט'ס
זיין" :עֹ בֵ ר" ,און די" :צַּ עַּ ר" זיינע וועט דאך שוין דעמאלט'ס קומען צו א:
"עֹ צֶׁ ר" ,און זיין" :עֶׁ ֶׁרב" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :בֹקֶׁ ר" ,און פון:
"רצֵ ה" [אוןֹ " :צהַּ ר"] ,און פון:
"צָׁ ָׁרה" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערןְּ :
" ֶׁנגַּע" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :עֹ נֶׁג" ,און פון" :פֶׁ שַּ ע" וועט דאך
שוין דעמאלט'ס ווערן" :שֶׁ פַּ ע" ,און פון" :מַּ ֲחלָׁה" וועט דאך שוין
דעמאלט'ס ווערן" :חֶׁ ְּמלָׁה" ,און פון" :עָׁ וֹן" וועט דאך שוין דעמאלט'ס
ווערן" :עָׁ נָׁו" ,און פון" :פְּ ִׁשיעָׁ ה" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :שֶׁ פַּ ע
"רעָׁ ב" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :עָׁ רֵ ב".
ָׁיּ-ה" ,און פוןָׁ :
און פוןֶׁ " :נגֶׁף" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :גֶׁפֶׁ ן" ,און פון" :בֶׁ הָׁ לָׁה"
וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :לֶׁהָׁ בָׁ ה" ,און פון" :חֶׁ ֶׁרב" וועט דאך שוין
"רחָׁ ב"] ,און פון" :מָׁ ָׁרה" וועט דאך שוין
דעמאלט'ס ווערן" :חָׁ בֵ ר" [אוןָׁ :
"רמָׁ ה" ,און פון" :א ֹויֵב" וועט דאך שוין דעמאלט'ס
דעמאלט'ס ווערןָׁ :
ווערןָ" :אבִׁ יו" ,און פון" :חֵ מָׁ ה" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :חֹ מָׁ ה".
און פון" :מַּ ְּש ִׁחית" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערןּ" :תַּ ְּמ ִׁשיחַּ " [און:
"ש ְּמחָׁ תִׁ י"] ,און פוןֹ" :לחֵ ם" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :לֶׁחֶׁ ם" [און:
ִׁ
פט
אליעזר חיי שרה נעימות
"מחַּ ל" ,און אזוי אויך" :חֲמֹ ל"] ,און פון" :בְּ כִׁ יָׁה" וועט דאך שוין
ְּ
דעמאלט'ס ווערןָׁ " :יּ-ה בְּ ָך".
"ּדלִׁ ים"
און פון" :מָׁ וֶׁת" וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערןּ" :תַּ מּו" ,און פוןַּ :
בּורה" וועט דאך
"ש ָׁ
וועט דאך שוין דעמאלט'ס ווערן" :יִׁלְּ מַּ ד" ,און פוןְּ :
שּורה" ,און פון" :שַּ ק" וועט דאך שוין
שוין דעמאלט'ס ווערן" :בְּ ָׁ
דעמאלט'ס ווערן פשוט'ע געשמאקע" :קַּ ש"[ ,און דאס גייט דאך ארויף
אויף" :פַּ ְּרנָׁסָׁ ה בְּ ֶׁרוַּח" כידוע].
און פון די נ' שערי טומאה צוזאמען מיט הויפענע'ס פון" :יָׁגוֹן" וועט דאך
שוין דעמאלט'ס ווערן" :נִׁיגּון" ,און פון דעם" :י' שַּ וְּ עָׁ ה" וועט דאך שוין
דעמאלט'ס ווערן" :יְּשּועָׁ ה" ,און די גאנצע גרויסע דיק'ע" :הֶׁ סְּ ּתֵ ר" וואס מיר
זענען אלע ארום גענומען מיט דעם ,וועסטו שוין בקרוב ממשּ" :תַּ ֲהרֹס" –
וועסטו שוין בקרוב ממש "צו ווארפן" ,און דו וועסט זיך דאך שוין בקרוב
ממש מגלה זיין פאר אונז מיט דיין אמת'ן פנים פון דעם גרויסן" :מֶׁ לְֶׁך טוֹב
ּומֵ ִׁטיב".
און אפילו ער האט נישט די בעסטע קאפ ,און אפילו ער קען נישט קיין
כוונת התפילה ,און אפילו ער פארשטייט נישט וואס ער זאגט ,און ער קען
נישט מקיים זיין די אלע" :מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן" ,ווייל עס איז
דאך דא פארשידענ'ע זאכן וואס ער איז נישט משיג ,ווי למשל" :פִׁ לְּ פּול
הַּ ּתַּ לְּ ִׁמ ִׁידים" ,ווייל ער פארשטייט דאך ניט אמאל וואס זיינע חברים לערנען,
און ממילא ווי אזוי קען ער זיך "מפלפל" זיין מיט זיינע חברים אויב ער
פארשטייט דאך ניט אמאל וואס זיי רעדן!?..
צ
אליעזר חיי שרה נעימות
אדער למשל דאס וואס עס שטייט אין די משנה אין אבות אז איינער פון די:
"מעּוט שֵ נָׁה" ,און דער מענטש
"מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן" איזִׁ :
שפירט עפעס ביי זיך אז ער איז דאס נאך נישט משיג ,ווייל דער מענטש
שפירט עפעס ביי זיך אז ער קען דאך נישט קלענער מאכן זיין שלאף ,צו
ווייל די דאקטער האט איהם געהייסן אז ער מוז שלאפן אביסל מער ווי א
נארמאל'ע מענטש ,און אויב ער וועט נישט שלאפן גענוג ,קען דאך דאס
איהם נאך שאטן ח"ו ,און אדער קען ער דאס נישט אויס פירן ווייל ער
שפירט סתם אזוי ביי זיך אז ער איז נישט מסוגל צו דעם.
אבער אפילו אזוי קען ער אבער מיט "איין אמת'ע קרעכטץ צום
אייבערשטן" פועל'ן אסאך אסאך מער ווי גרויסע צדיקים האבן גע'פועל'ט
אין די העכסט'ע צייטן פון דעם יאר.
ווייל דער אייבערשטער דארף דאך נאר איין זאך פון א יודיש קינד ,און דאס
איז ,די "הארץ" פון א יודיש קינד ,ער דארף דאך נישט קיין שום אנדערע
זאכן פון א יודיש קינד ,ער דארף נישט קיין תעניתים און קיין סיגופים ,ווייל
ער האט דאך שוין גענוג מלאכים אויבן אין הימל ,נאר די איינציגסט'ע זאך
וואס דער אייבערשטער דארף פון א יודיש קינד איז דאך נאר ,דאס
הערצעל'ע זיינע ,אזוי ווי חז"ל (סנהדרין דף :ק"ו ע"ב) זאגן אונז דאך שוין
"רחֲמָׁ נָׁא לִׁ בָׁ א בָׁ עֵ י" ,און דער אייבערשטער ווארט
טאקע קלאר בפירוש ,אזַּ :
דאך נאר אויף די אמת'ע קרעכטץ פון א יודיש קינד צו זיין טאטן אין הימל,
ווייל דאס ווייזט דאך אז זיין" :אֱמּונָׁה" איז שטארק ,און דאס איז דאך די
עיקר ביים אייבערשטן ,אז א יודיש קינד זאל שטענדיג לעבן מיט" :אֱמּונָׁה"
אין דעם הייליגן באשעפער.
צא
אליעזר חיי שרה נעימות
און ממילא דא ביי "יצחק אבינו" איז דאך געווען די זעלבע זאך ,ווייל יצחק
אבינו איז דאך שוין געווען דא "פערציג יאר" אלט ,און ער האט אבער נאך
אלץ נאך נישט געטראפן זיין באשערט'ן זיווג ,און וואס האט יצחק אבינו
געטוהן אויף אזא פאל!?..
יצחק אבינו האט דא געטוהן די פעולה פוןַּ :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק "לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה –
יצחק אבינו איז דא ארויס געגאנגען אין פעלד כדי" :לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה – כדי
זיך אויס צו שמועס'ן זיין הארץ מיטן אייבערשטן.
און עס שטייט דאך נישט דא אין פסוק דעם לשון ,אזַּ :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק
"לְּ הִׁ תְּ פַּ לֵל" בַּ שָׁ ֶׁדה – אז יצחק אבינו איז געגאנגען "דאווענען" אין פעלד,
נאר עס שטייט דא אין פסוק דעם לשון ,אזַּ :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק "לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה – אז
יצחק אבינו איז ארויס געגאנגען אין פעלד "שמועס'ן" מיטן הייליגן
באשעפער ,ווייל די ווארט" :לָׁשּוחַּ " איז דאך א לשון פון "שמועס'ן" ,און
יא ר' יוד ,יצחק אבינו איז פשוט געגאנגען "שמועס'ן" מיטן אייבערשטן,
און יצחק אבינו איז דא פשוט געגאנגען זיך אויס רעדן דאס הארץ צום
אייבערשטן פונקט אזוי ווי א מענטש וואס רעדט זיך אויס דאס הארץ צו זיין
גוטע חבר.
און ממילא וועגן דעם איז ער ארויס געגאנגען דא אין פעלד ,און ער האט
פונקטליך נאך געטוהן דאס וואס זיין הייליגע טאטע "אברהם אבינו" האט
געטוהן בשעת ווען ער האט זיך געבעטן ביים אייבערשטן נאך אמאל און
נאך אמאל אז דער אייבערשטער זאל נישט איבער דרייען דעם שטאט סדום,
און יא ר' יודַּ :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק "לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה – יצחק אבינו איז געגאנגען
"שמועסן" מיטן אייבערשטן.
צב
אליעזר חיי שרה נעימות
און די ווערטערַּ " :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" [מיט די זעכצן אותיות] – איז
דאך טאקע אויך גימטריא" :י ְִּׁש ָׁראֵ ל בַּ עַּ ל שֵ ם" [מיט די דריי ווערטער] ,ווייל
דאס איז דאך טאקע געווען די יסוד פון דעם גרויסן הייליגן" :אוֹר ִׁשבְּ עַּ ת
הַּ י ִָׁׁמים ַּרבִׁ י י ְִּׁש ָׁראֵ ל בַּ עַּ ל שֵ ם טוֹב זְּ כּות ֹו ָׁיגֵן עָׁ לֵינּו וְּ עַּ ל כָׁל י ְִּׁש ָׁראֵ ל" ,אז א יודיש
קינד זאל שטענדיג "שמועסן" מיטן אייבערשטן אלעס וואס טוט איהם נאר
וויי.
און דאס האט דאך שוין טאקע דער הייליגער בעל שם טוב הק' אליין
געטוהן ווען ער איז געווען פינעף יאר אלט ,ווי עס איז דאך שוין באקאנט
טאקע ,אז דער הייליגער בעל שם טוב הק' איז געווען א קיילעכיגער יתום
פון זיין טאטע און מאמע ,און דאס איז געווען די לעצטע ווערטער פון זיין
גרויסן הייליגן טאטן רבי אליעזר זצ"ל" :ישראליק'ל ..האב נישט מורא,
וואס דו דארפס'ט בעט פון דעם אייבערשטן".
און אזוי האט דער הייליגער בעל שם טוב הק' געטוהן אלע זיינע יארן ,ער
איז געגאנגען מאכן" :הִׁ תְּ בו ְֹּדדּות" אליין אין וואלד ָאן קיינעם ,און ער האט
"געשמועס'ט מיט זיין גרויסן טאטן אין הימל" ,און דורך דעם האט ער
באקומען א מורא'דיגע נאנט'קייט צום אייבערשטן ,און דורך דעם האט ער
באקומען א מורא'דיגע ליבשאפט צום אייבערשטן ,און פון דעם האט ער
שפעטער אויף געבויעט דעם אלעמען באקאנט'ןּ" :תו ַֹּרת הַּ חֲסִׁ ידּות".
אבער על כל פנים ..דאס האט דא יצחק אבינו געטוהן ,ער איז געגאנגען
"שמועסן" מיטן אייבערשטן ,ווייל ער איז דאך שוין געווען דא "פערציג
יאר" אלט ,און ער האט נאך אלץ נאך נישט געטראפן זיין באשערט'ן זיווג,
און ממילא איז ער געגאנגען "זיך אויס שמועסן" מיטן אייבערשטן.
צג
אליעזר חיי שרה נעימות
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין חז"ל (יבמות דף :ס"ב ע"ב) ,אז
נאר נאך דעם וואס א מענטש האט "חתונה" קען ער צו קומען צו גאר
גרויסע מדריגות אין דער הייליגער תורה הק'.
און ממילא וועגן דעם האט זיך דאך שטענדיג יצחק אבינו געשפירט זייער
געטראפן ,ווייל יצחק אבינו האט זיך דאך שטענדיג געשפירט זייער
געטראפן אז ער קען דאך נישט משיג זיין די גרעסער'ע מדריגות אין דער
הייליגער תורה הק'" :לְּ פִׁ י רֹב גְּ דֻּ לָׁתוֹ" ,ווייל ער האט דאך נאך נישט
"חתונה" געהאט.
און ממילא וועגן דעם איז דא יצחק אבינו ארויס געגאנגען אין פעלד ,ווייל
ער איז זיך דא געגאנגען אויס צו רעדן דאס הארץ צום אייבערשטן אז דער
אייבערשטער זאל איהם שוין באשערן זיין ריכטיג'ן זיווג כדי אז ער זאל
שוין קענען משיג זיין די גרעסער'ע מדריגות אין דער הייליגער תורה הק',
און "נאר" וועגן דעם איז יצחק ארויס געגאנגען אין פעלד" ,נאר" כדי
מתפלל צו זיין אויף זיין זיווג.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןַּ " :ויֵצֵ א
יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" וגו' ,ווייל די ווארט" :בַּ שָׁ ֶׁדה" – איז דאך טאקע אויך
גימטריא" :אִׁ יש" ,ווייל יא ר' יוד ,די גאנצע מטרה פארוואס יצחק אבינו איז
ארויס געגאנגען אין "פעלד" איז דאך נאר געווען ,כדי צו בעטן דעם
אייבערשטן אז ער זאל שוין זוכה זיין צו זיין א" :אִׁ יש" – כדי צו בעטן דעם
אייבערשטן אז ער זאל שוין זוכה זיין חתונה צו האבן און" :וְּ הָׁ יִׁיתָׁ לְּ אִׁ יש".
צד
אליעזר חיי שרה נעימות
און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פוןַּ " :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה"
וגו' ,אזַּ " :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק" – אז יצחק אבינו איז דא ארויס געגאנגען אין פעלד
אריין פאר איין איינציגע סיבה ,און דאס איז געווען ,כדי" :לָׁשּוחַּ " – כדי צו
שמועס'ן און כדי צו בעטן פון דעם אייבערשטן ,אז" :בַּ שָׁ ֶׁדה" – אז ער זאל
שוין זוכה זיין צו זיין א" :אִׁ יש" ,און אז ער זאל שוין זוכה זיין צו דעם:
"אִׁ יש וְּ אִׁ שָׁ ה שֶׁ זָׁכּו ְּשכִׁ ינָׁה ְּשרּויָׁה בֵ ינֵיהֶׁ ם".
און נישט אז ער זאל זיין סתם א" :אִׁ יש" ,ניין ..נאר אז ער זאל שוין זוכה זיין
צו דעם" :אִׁ יש וְּ אִׁ שָׁ ה שֶׁ זָׁכּו ְּשכִׁ ינָׁה ְּשרּויָׁה בֵ ינֵיהֶׁ ם" ,און אז ער זאל שוין
קענען צו קומען צו די גרעסער'ע מדריגות אין דער הייליגער תורה הק' וואס
א מענטש קען נאר צו קומען "נאך די חתונה".
און די ראשי תיבות פון די ווערטערַּ " :ויֵצֵ א ִׁיצְּ חָׁ ק ָׁלשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" – איז דאך
טאקע אויך גימטריא :מ"ח ,ווייל אין די תפילה פון יצחק אבינו וואס איז
ארויס געקומען פון די טיפעניש'ן פון זיין הארץ איז דאך שוין געווען נכלל
די" :מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן" ,און יצחק אבינו האט דאך שוין נישט
געדארפט גיין דא דורך א ספעציעל'ע וועג [פון די" :מ"ח ְּדבָׁ ִׁרים שֶׁ הַּ ּתו ָֹׁרה
נ ְִּׁקנֵית בָׁ הֶׁ ן"] כדי צו קענען ָאן קומען קונה צו זיין דער הייליגער תורה הק',
ניין ניין ניין ,בכלל נישט ,ווייל ווען א יודיש קינד געבט איין אמת'ע
קרעכטץ פארן אייבערשטן ,דרייט ער דאך דעמאלט'ס איבער גאנצע'טע
וועלט'ן פון" :עֶׁ ֶׁרב" צו" :בֹקֶׁ ר" – פון נאכט צו טאג ,און אזוי ווייטער ..אזוי
ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט באריכות.
און די פסוק זאגט אונז דא ווייטער ,אזַּ " :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" – אז
בשעת ווען יצחק אבינו האט זיך אויס גערעדט דאס הארץ צום אייבערשטן,
צה
אליעזר חיי שרה נעימות
איז ער דעמאלט'ס געווען זיכער מיט א זיכער'ע" :אֱמּונָׁה" און" :בִׁ טָׁ חוֹן" אז
ער וועט דא זיכער אויס פועל'ן גרויסע ישועות ,און ער איז געווען זיכער אז
מיט זיין תפילה דא וועט ער דא יעצט זוכה זיין" :לִׁ פְּ נוֹת עָׁ ֶׁרב" – און ער איז
געווען זיכער אז מיט זיין תפילה דא וועט ער דא יעצט זוכה זיין אוועק צו
קערן די פינסטער'קייט.
און ער איז געווען זיכער ,אז ..יא" :לִׁ פְּ נוֹת עָׁ ֶׁרב" – אז דורך מיין תפילה וועל
איך מצליח זיין אוועק צו קערן די" :חַּ ְּשכּות" פון מיר ,און דורך מיין תפילה
וועל איך מצליח זיין אוועק צו קערן די פינסטער'קייט פון מיר ,און דורך
מיין תפילה וועל איך זוכה זיין צו באקומען א" :יְּשּועָׁ ה".
און דורך דעם וואס יצחק אבינו האט געהאט אזא שטארקע" :אֱמּונָׁה" און:
"בִׁ טָׁ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז ער וועט טאקע אויס פועל'ן א:
"יְּשּועָׁ ה" ,האט ער טאקע מיט א אמת'ע קרעכטץ גלייך געפועל'ט א:
"יְּשּועָׁ ה" ,און ער איז טאקע דעמאלט'ס גלייך נאך דעם געהאלפן געווארן,
אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש גלייך נאך דעם אין פסוק
(קפיטל כ"ד פסוק ס"ג) ,אז ווי נאר יצחק אבינו האט געמאכט די פעולה
פוןַּ " :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק לָׁשּוחַּ בַּ שָׁ ֶׁדה" ,איז טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן געקומען
זיין" :יְּשּועָׁ ה" אויפן פלאץ ,און ווען" :וַּיִׁ שָׁ א עֵ ינָׁיו" – און ווען יצחק אבינו
האט אויף געהויבן זיינע אויגן פון דעם "תפילה" נאכן דאווענען ,איז
דעמאלט'ס גלייךַּ " :וי ְַּּרא" – האט ער דאך שוין דעמאלט'ס גלייך געזעהן
אז" :וְּ הִׁ נֵה גְּ מַּ לִׁ ים בָׁ אִׁ ים" – האט ער דאך שוין דעמאלט'ס גלייך געזעהן אז
עס קומען צו גיין קעמלען פון דערווייטנ'ס ,און זיין באשערט'ע זיווג "רבקה
אמינו" איז געווען אויף די קעמלען.
צו
אליעזר חיי שרה נעימות
ווייל יא ,דאס איז די עצה געהאלפן צו ווערן ,און דאס איז דאך אויך די עצה
צו פאר שטערקער'ן די" :אֱמּונָׁה" אין די הארץ פון א יודיש קינד.
און אויב א יודיש קינד וויל געהאלפן ווערן מיט א" :יְּשּועָׁ ה" ,זאל ער
דעמאלט'ס טוהן די פעולה פוןַּ " :ויֵצֵ א יִׁצְּ חָׁ ק" – זאל ער דעמאלט'ס גלייך
בּורה" ,און ער זאל דעמאלט'ס גלייך גיין:
"מ ַּּדת הַּ גְּ ָׁ
ארויס נעמען זייןִׁ :
"לָׁשּוחַּ " בַּ שָׁ ֶׁדה – און ער זאל דעמאלט'ס גלייך גיין זיך אויס רעדן דאס
הארץ צום אייבערשטן "ביחידות" ,און ער זאל נישט מאכן קיין שום
חשבונות אז ..דער אייבערשטער הערט דען אויס מיינע תפילות !?..ניין!..
בּורה"
"מ ַּּדת הַּ גְּ ָׁ
נאר ער זאל זיך דעמאלט'ס גלייך אונטער גארטל'ן מיט דיִׁ :
פון אונזער הייליגע זיידע יצחק אבינו ,און ער זאל זיך דעמאלט'ס גלייך גיין
אויס שמועס'ן מיטן הייליגן באשעפער אלע זיינע פראבלעמען וואס ער
פארמאגט נאר ,און דעמאלט'ס וועט ער טאקע סוף כל סוף זוכה זיין:
"לִׁ פְּ נוֹת עָׁ ֶׁרב" – און דעמאלט'ס וועט ער טאקע סוף כל סוף זוכה זיין אוועק
צו קערן די פינסטער'קייט פון איהם ,און דעמאלט'ס וועט ער טאקע סוף כל
סוף זוכה זיין אוועק צו נעמען אלע" :צָׁ רוֹת יָׁגוֹן ַּו ֲאנָׁחוֹת" פון איהם.
ווייל ווען א מענטש געבט איין אמת'ע קרעכטץ צום אייבערשטן ,קען ער
דאך דורך דעם איבער שטייגן גאר גאר גרויסע "מדריגות" ,ווייל אין דעם
אמת'ן קרעכטץ איז דאך שוין נכלל די אלע גרויסע "מדריגות" ,און איין
אמת'ע קרעכטץ איז דאך אסאך מער ווערד ווי די אלע גרויסע "מדריגות",
אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ראשונים.
צז
אליעזר חיי שרה נעימות
און ווע ן א יודיש קינד שמועס'ט זיך אויס מיטן אייבערשטן ,ווערט ער דאך
דעמאלט'ס אסאך אסאך נענטער צום אייבערשטן ,ווייל די "דיבור" איז דאך
די זאך וואס איז מקשר צוויי מענטשן.
און ממילא די זעלבע זאך איז דאך אויך ביים אייבערשטן ,ווייל אויב
רעדסטו צום אייבערשטן ,מאכסטו דאך דעמאלט'ס דורך דעם גאר גאר א
שטארקע "קשר" צווישן דיר מיטן אייבערשטן.
אבער אויב רעדסטו נישט צום אייבערשטן ,ביזטו דאך דעמאלט'ס בכלל
נישט מקושר צום אייבערשטן ,ווייל די איינציגסט'ע זאך וואס ברענגט א
"קשר" צווישן צוויי מענטשן איז דאך נאר דעם "דיבור".
און דורך דעם וואס דו שמועס'ט זיך אויס מיטן אייבערשטן ,מאכסטו דאך
אויך שטערקער דיין" :אֱמּונָׁה" אין דיין הארץ ,און" :אֱמּונָׁה" איז דאך די
קרוין פון א יודיש קינד ,אזוי ווי חז"ל (שבת דף :צ"ז ע"א) זאגן אונז דאך
שוין טאקע בפירוש ,אז די קרוין פון א יודיש קינד איז דאך נאר ,אז מיר
זענען אלע" :מַּ א ֲִׁמינִׁים בְּ נֵי מַּ א ֲִׁמינִׁים" – אז מיר לעבן אלע מיט" :אֱמּונָׁה"
אין דעם הייליגן באשעפער .און חז"ל (מכילתא פ' בא) זאגן דאך אונז שוין
טאקע אויך צו מיט א זיכער'ע "הבטחה" ,אז" :בִׁ זְּ כּות הָׁ אֱמּונָׁה" זענען די
יודישע קינדער אויס געלייזט געווארן פון דעם שווער'ן ביטער'ן" :גָׁלּות
ִׁמצְּ ַּריִׁם" ,און" :בִׁ זְּ כּות הָׁ אֱמּונָׁה" וועלן מיר אלע בעזרת השם יתברך אויך
זוכה זיין אויס געלייזט צו ווערן פון דעם שווער'ן ביטער'ן" :גָׁלּות אֱדוֹם"
בקרוב ממש דורך" :מָׁ ִׁשיחַּ צִׁ ְּדקֵ ינּו".
צח
אליעזר חיי שרה נעימות
און מיר בעטן טאקע אלע ווייטער דעם הייליגן באשעפער ,אז מיר זאלן
טאקע אויך קענען זוכה זיין צו זעהן מיט אונזערע אויגן" :בְּ שּוב יהו-ה אֶׁ ת
ִׁשיבַּ ת צִׁ יוֹן" ,און" :וְּ עֵ ינֵינּו תִׁ ְּראֶׁ ינָׁה מַּ לְּ כּותֶׁ ָך" – און מיר זאלן טאקע אלע
אויך קענען זעהן מיט אונזערע אויגן ווי אזוי דער הייליגער באשעפער וועט
צוריק מאכן רוען זיין הייליגע שכינה הק' אין דעם הייליגן בית המקדש.
"מ ַּּדת
און ביז דערווייל איז אונזער עבודהָ ,אן צו האלטן דעם הייליגןִׁ :
הַּ ִׁש ְּמחָׁ ה" ,און ווייטער דינען דעם הייליגן באשעפער "פרייליכערהייט" ,און
זיך נישט לאזן פאר פירן פון די אלע שוועריקייטן וואס פראבירן אונז צו
צוברעכן ,נאר מיר דארפן אלע ווייטער דינען דעם הייליגן באשעפער
"פרייליכערהייט".
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ערשטע ווערטער פון
די וואכעדיגע פרשה ,ווייל די ווערטער" :וַּיִׁ הְּ יּו חַּ ֵיי שָׁ ָׁרה מֵ אָׁ ה" – איז דאך
סופי תיבות" :יהו-ה" ,און די ווערטערַּ " :ויִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה מֵ ָאה" – איז דאך
"ש ְּמחּו" – פריידט'ס ענקִׁ " !..ש ְּמחּו בַּ יהו-ה" !..און דאס ראשי תיבותִׁ :
מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז דער אייבערשטער זאגט דא
פאר די יודישע קינדער ,אז אפילו עס איז נאך" :וַּיִׁ הְּ יּו" – אז אפילו ווען מען
געפונט נאך אין א שטיקעל'ע "צער" ,זאל מען אבער נאך אלץ פראבירן צו
זיין "פריילעך" און "צופרידן" ,און טראץ דעם וואס מען גייט אריבער
שוועריקייטן ,זאל אבער נאך אלץ זייןִׁ " :ש ְּמחּו בַּ יהו-ה וְּ גִׁ ילּו צַּ ִּׁד ִׁיקים וְּ הַּ ְּרנִׁינּו
כָׁל י ְִּׁשרֵ י לֵב".
און די ווערטער" :חַּ יֵי שָׁ ָׁרה מֵ ָאה" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :שָׁ מֵ חַּ " –
פריילעך !..ווייל יא ר' יוד ,דאס איז דאך די עיקר ,צו זיין" :שָׁ מֵ חַּ " מיט די:
צט
אליעזר חיי שרה נעימות
עֲבו ַֹּדת "יהו-ה" יִׁתְּ בָׁ ַּרְך וואס מיר זענען זוכה מקיים צו זיין ,און מיר דארפן
"ש ְּמחָׁ ה" אז מיר זענען זוכה צו מאכן א" :נַּחַּ ת
דאך בעצם טאנצן פארִׁ :
רּוחַּ " פארן הייליגן באשעפער מיט אונזערע גוטע מעשים ,און מיר דארפן
"ש ְּמחָׁ ה" אז מיר זענען זוכה צו מאכן א" :נַּחַּ ת
דאך בעצם טאנצן פארִׁ :
רּוחַּ " פארן הייליגן באשעפער מיט אביסעל'ע" :לִׁ מּוד הַּ ּתו ָֹׁרה".
און דער הייליגער חיד"א שרייבט דאך שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן ספר
מורה באצבע (אות שכ"ז) בשם דעם הייליגן אר"י הקדוש זכותו יגן עלינו
ועל כל ישראל ,אז דער הייליגער אר"י הקדוש האט אמאל געזאגט ,אז דאס
וואס ער האט זוכה געווען צו" :הַּ שָׁ גַּת חָׁ כְּ מַּ ת הָׁ אֱמֶׁ ת וְּ הַּ שָׁ גַּת רּוחַּ הַּ קֹ ֶׁדש" איז
דאך נאר געווען" :בִׁ ְּשבִׁ יל שֶׁ הָׁ יָׁה שָׁ מֵ חַּ ִׁש ְּמחָׁ ה ַּרבָׁ ה בְּ עִׁ סְּ ק ֹו בַּ ּתו ָֹׁרה" – ווייל
ער האט זיך גאר גאר שטארק געפריידט בשעת ווען ער האט געלערנט דער
הייליגער "תורה" הק' ,אוןּ" :ובְּ קַּ יְּ מ ֹו שּום ִׁמצְּ וָׁה" – און בשעת ווען ער האט
מקי ים געווען א מצוה פון דער הייליגער תורה הק' ,האט ער זיך דעמאלט'ס
אויך גאר שטארק געפריידט ,און דורך דעם איז ער צו געקומען צו" :הַּ שָׁ גַּת
חָׁ כְּ מַּ ת הָׁ אֱמֶׁ ת" און צו" :הַּ שָׁ גַּת רּוחַּ הַּ קֹ ֶׁדש".
און מיר דארפן דאך נאר אלע זעהן צו זינגען צום הייליגן באשעפער אין
דעם הייליגן טאג פון שבת קודש פרייליכערהייט ,און מקיים זיין דעםּ" :תְּ נּו
שֶׁ בַּ ח וְּ ִׁש ָׁירה לָׁאֵ -ל אֲשֶׁ ר שַּ בָׁ ת בָׁ ָׁרא".
און די ווערטער" :חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" איז דאך טאקע אויך די זעלבע אותיות ווי" :חַּ י
ִׁש ָׁירה" – א לעבן פון" :שֶׁ בַּ ח וְּ הו ָֹׁדָאה לַּיהו-ה יִׁתְּ בָׁ ַּרְך" ,ווייל יא ר' יוד ,נאר
אזוי דארף לעבן א יודיש קינד ,ווייל א יודיש קינד דארף דאך לעבן א לעבן
פון" :זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ -ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם".
ק
אליעזר חיי שרה נעימות
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת קודש ביי דעם פיוט פון:
"לְּ כָׁה דו ִֹׁדי" ,אז" :הִׁ תְּ עו ְֹּר ִׁרי הִׁ תְּ עו ְֹּר ִׁרי" – אז וועקט'ס ענק אויף ..וועקט'ס
ענק אויף ..יודישע קינדער פון ענקער טיפע שלאף ,אבער דו ווייסט
פארוואס!?..
ווייל" :כִׁ י בָׁ א אוֹרֵ ְך" – ווייל עס קומט דאך דא גאר גאר א גרויסער גאסט,
און עס פאסט דאך נישט צו שלאפן ווען עס קומט אריין אין שטוב אזא
גרויסע חשוב'ע גאסט.
עּורי" – אבער דו ווייסט ווי אזוי מען וועקט
"עּורי ִׁ
אבער דו ווייסט ווי אזויִׁ :
אויף די יודישע" :נְּשָׁ מָׁ ה" אין דעם הייליגן טאג פון "שבת קודש"!?..
איך וועל דיר זאגן ווי אזוי מען וועקט אויף די יודישע" :נְּשָׁ מָׁ ה" אין דעם
"שיר ַּּדבֵ ִׁרי"
הייליגן טאג פון "שבת קודש" ,מען טוט דאס אויף וועקן דורךִׁ :
– מען טוט דאס אויף וועקן דורך דעם וואס מען "זינגט" צום הייליגן
באשעפער ,ווייל דורך דעם וואס מען זינגט צום הייליגן באשעפער וועט
דאך זיין" :כְּ בוֹד יהו-ה עָׁ ַּליְִׁך נִׁגְּ לָׁה" – ווייל דורך דעם וואס מען זינגט צום
הייליגן באשעפער וועט דאך נתגלה ווערן ביי דיר די כבוד פון דעם הייליגן
באשעפער.
און ממילאֹ" :לא תֵ בו ִֹׁשי וְּ ֹלא תִׁ כָׁלְּ ִׁמי" – און ממילא שעמט'ס ענק נישט צו
"זינגען" צום הייליגן באשעפער ,ווייל די ענין פון" :זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת
וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ -ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם" וועט דאך נאר צו ברענגען
אז" :וְּ נִׁבְּ נְּתָׁ ה עִׁ יר עַּ ל ּתִׁ לָּׁה" – ווייל די ענין פון" :זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת
בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ -ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם" וועט דאך נאר צו ברענגען אז דער
קא
אליעזר חיי שרה נעימות
הייליגער באשעפער זאל שוין אויף בויען ירושלים עיר הקודש און אונז
ברענגען" :מָׁ ִׁשיחַּ צִׁ ְּדקֵ ינּו".
ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל שבת דף :קי"ח ע"ב) ,אז" :אִׁ לּו
שָׁ ְּמרּו י ְִּׁש ָׁראֵ ל ְּשנֵי שַּ בָׁ תוֹת ִׁמיַּד נִׁגְּ ָאלִׁ ין" ,און וואס מיינט געהיטן דעם הייליגן
"שבת קודש" !?..איר געהיטן און אויס גענוצט מיט" :זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת
וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ -ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם".
און די ראשי תיבות פון די ווערטער" :אִׁ לּו שָׁ ְּמרּו ִׁי ְּש ָׁראֵ ל" – איז דאך טאקע
אויך ראשי תיבות" :אִׁ שֵ י" – א "פלאם פייער" ,ווייל יא ר' יוד ,אויב עס
וואלט געהערש'ט א" :אִׁ שֵ י י ְִּׁש ָׁראֵ ל" – אויב עס וואלט געהערש'ט א "פלאם
פייער" פון א יודיש קינד אין דעם הייליגן טאג פון "שבת קודש",
"מיַּד נִׁגְּ ָאלִׁ ין" – דעמאלט'ס וואלטן מיר דאך שוין פון לאנג
דעמאלט'סִׁ :
געווען אויס געלייזט פון דעם שווער'ן ביטער'ן גלות.
ווייל וואס איז דען די פליכט פון א יודיש קינד אויף דער וועלט אויב נישט
אז ער זאל דערהייבן דעם אייבערשטנ'ס נאמען !?..די ווארט" :אִׁ שֵ י" – איז
דאך טאקע אויך ראשי תיבותִׁ " :יתְּ רוֹמֵ ם שֵ ם ֱאֹלקֵ ינּו" – עס זאל דערהויבן
ווערן דעם אייבערשטנ'ס נאמען ,ווייל יא ר' יוד ,דו ווייסט וואס די "תפקיד"
פון א יודיש קינד איז!?..
די "תפקיד" פון א יודיש קינד איז ,גרויס צו מאכן דעם אייבערשטנ'ס
נאמען ,און זינגען" :זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת" פארן אייבערשטנ'ס כבוד
וועגן ,און ..יא ,עס דארף זיין א" :אִׁ שֵ י י ְִּׁש ָׁראֵ ל" – א יודיש קינד דארף
קב
אליעזר חיי שרה נעימות
"ברענען" צו קענען אויס פירן זיין הייליגן תפקיד פוןִׁ " :יתְּ רוֹמֵ ם שֵ ם
ֱאֹלקֵ ינּו".
אבער וועלכע מזמור געהערט צום הייליגן טאג פון "שבת קודש" !?..די
"מזְּ מוֹר ִׁשיר לְּ יוֹם הַּ שַּ בָׁ ת" געהערט דאך צום הייליגן
הייליגע מזמור פוןִׁ :
"מזְּ מוֹר ִׁשיר לְּ יוֹם הַּ שַּ בָׁ ת"!?..
טאג פון "שבת קודש" ,און וואס איזִׁ :
"מזְּ מוֹר ִׁשיר לְּ יוֹם הַּ שַּ בָׁ ת" איז דאך נאר
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אזִׁ :
איין זאך ,און דאס איז ,אז" :טוֹב לְּ הֹדוֹת לַּיהו-ה ּולְּ זַּמֵ ר לְּ ִׁש ְּמָך עֶׁ לְּ יוֹן" – צו
דאנקען און לויבן דעם הייליגן באשעפער אויף דעם גרויסן" :מַּ ּתָׁ נָׁה טוֹבָׁ ה"
וואס ער האט אונז געגעבן" :בְּ ַאהֲבָׁ ה ּובְּ ָׁרצוֹן" ,און דאס איז דאך" :שַּ בַּ ת
קָׁ ְּדשֶׁ ָך" – און דאס איז דאך זיין הייליגער "שבת קודש" וואס" :כִׁ י ב ֹו שָׁ בַּ ת
אֵ -ל ִׁמכָׁל ְּמלַּאכְּ ּתוֹ".
"ש ָׁירה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :יִׁבָׁ נֶׁה הַּ ִׁמ ְּק ָּׁדש"
און די ווארטִׁ :
[מיטן כולל] ,ווייל יא טייערע יודן ,עטץ ווייסט'ס ווי אזוי מיר וועלן אלע
קענען זוכה זיין ארויס גיין פון דעם שווער'ן ביטער'ן גלות !?..און עטץ
ווייסט'ס ווי אזוי מיר וועלן אלע קענען זוכה זיין צו דעם גרויסן" :בִׁ ְּניַּן בֵ ית
ישי"!?..
הַּ ִׁמ ְּק ָּׁדש הַּ ְּשלִׁ ִׁ
די תירוץ אויף דעם איז ,דורך דעם וואס מיר וועלן אלע "זינגען" צום
הייליגן באשעפער מיט א אמת'ע בענק שאפט ,ווייל וואס האבן די יודישע
קינדער געטוהן בשעת ווען זיי זענען געווען אין דעם שווער'ן ביטער'ן:
" ָׁגלּות ִׁמצְּ ַּריִׁם"!?..
קג
אליעזר חיי שרה נעימות
זאגן דאך אונז שוין די ספרים הק' אויף דעם ,אז די יודישע קינדער פלעגן
זיך דעמאלט'ס אלע צוזאם נעמען א יעדן פרייטיג צו נאכט'ס ,און זיי פלעגן
דעמאלט'ס אלע זיצן און זינגען" :זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת בְּ ָׁרכוֹת וְּ הו ָֹׁדאוֹת
לְּ מֶׁ לְֶׁך אֵ -ל חַּ י וְּ קַּ יָׁם" ,און דאס האט דאך דעמאלט'ס געמאכט גאר גאר א
גרויסע רעש אויבן אין הימל.
ווייל דער אייבערשטער האט דאך דעמאלט'ס געזאגט פאר די מלאכים
אויבן אין הימל ,אז ..געבט'ס נאר א קוק וואס דא גייט פָׁ אר !?..עטץ
זעהט'ס וואס דא גייט פָׁ אר !?..מיינע קינדער פארגעסן דאך דא יעצט
אינגאנצן פון זייער צער און ווייטאג ,און זיי זיצן דאך דא יעצט און זינגען:
"זְּ ִׁמירוֹת ִׁשירוֹת וְּ תִׁ ְּשבָׁ חוֹת" פאר מיין כבוד וועגן.
און ממילא" :חֲזּו בָׁ נַּי חֲבִׁ יבַּ י" – און ממילא געבט'ס נאר א קוק אויף מיינע
"ד ִׁמ ְּשּתַּ כְּ ִׁחין ִׁמצַּ ע ֲָׁרא ִׁדלְּ הוֹן" – וואס זיי
טייערע באליבט'ע קינדערְּ :
פארגעסן דאך דא יעצט אינגאנצן פון זייער צער ,און" :וְּ עוֹסְּ ִׁקין בְּ חֶׁ ְּדוְּ תָׁ א
ִׁדילִׁ י" – און זיי זענען דאך דא יעצט אלע פארנומען זיך צו פרייען מיט מיר.
"מ ַּּדת
און דאס האט דאך דעמאלט'ס מעורר געווען גאר גאר א גרויסעִׁ :
הָׁ ַּר ֲח ִׁמים" אויף די יודישע קינדער ,און דורך דעם האבן זיי טאקע דעמאלט'ס
זוכה געווען ארויס צו גיין פון זייער שרעקליכ'ן" :גָׁלּות ִׁמצְּ ַּריִׁם ִׁמּתוְֹך ַּרח ֲִׁמים
ַּוחֲסָׁ ִׁדים ְּמגֻּלִׁ ים".
און ממילא יא טייערע יודן ,לאמיר אלע עוסק זיין אין דעם ענין פון:
"ש ָׁירה" פארן הייליגן באשעפער ,ווייל דורך דעם וועלן מיר בעז"ה קענען
ִׁ
זוכה זיין בקרוב ממש צו דעם" :יִׁבָׁ נֶׁה הַּ ִׁמ ְּק ָּׁדש" עִׁ יר צִׁ יוֹן ּתְּ מַּ לֵא.
קד
אליעזר חיי שרה נעימות
און דער גרויסער סניגורן של ישראל דער הייליגער בארדיטשוב'ער רב
זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט דאך שוין טאקע אויך געבעטן פון דעם
הייליגן באשעפער אין זיין הייליגן באקאנט'ן" :נִׁיגּון" פון" :רבונו של עולם
מיר וועלן מאכן א בייט" ,אז" :וועסטו וועלן פרעגן וואס חיי הייסט"!?..
זאג איך דיר ,אז" :חַּ י חַּ י" – דו ווייסט וואס מיינט "געלעבט" !?..און דו
ווייסט וואס מיינט א לעבן פון א יודיש קינד!?..
איך וועל דיר זאגן וואס א לעבן פון א יודיש קינד מיינט ,א לעבן פון א
יודיש קינד מיינט ,אז" :יוֹדּוָך וִׁ ישַּ בְּ חּוָך" ..אוי וויי טאטע ,ווייל יא ר' יוד,
דאס הייסט געלעבט !..און דאס איז דאך די לעבן פון א יעדע יודיש קינד
אויף דער וועלט ,נישט אויף צו הערן צו לויבן און דאנקען דעם הייליגן
באשעפער" :עַּ ל כָׁל הַּ ּטוֹבוֹת נִׁסִׁ ים וְּ נִׁפְּ לָׁאוֹת שֶׁ עָׁ ִׁשיתָׁ עִׁ מָׁ ִׁדי מֵ עו ִֹׁדי עַּ ד הַּ יוֹם
הַּ זֶׁה" ,און" :עַּ ל כָׁל נ ְִּׁשימָׁ ה ּונ ְִּׁשימָׁ ה ּתְּ הַּ לֵל ָׁיּ-ה".
און יא ר' יוד ,דאס הייסט "געלעבט" לפי דעת קדשו של הסניגורן של
ישראל רבי לוי יצחק בן שרה סאשא מבארדיטשוב זכותו יגן עלינו ועל כל
ישראל !..און נישט איך זאג אזוי ,נאר דער הייליגער סניגורן של ישראל
דער הייליגער בארדיטשוב'ער רב זאגט אזוי!..
און די וואכעדיגע פרשה הייבט זיך דאך ָאן מיט די ווערטער" :וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי
"ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה,
שָׁ ָׁרה" ,און די ווארט" :שָׁ ָׁרה" איז דאך אויך א לשון פוןִׁ :
און ממילא" :וַּיִׁ הְּ יּו חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" – און ממילא וואויל איז פאר א יודיש קינד
"ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה צום הייליגן באשעפער
וואס איז זוכה צו לעבן א לעבן פוןִׁ :
טראץ דעם וואס ער גייט א דורך א" :חַּ יֵי צַּ עַּ ר" ,און וואויל איז פאר א יודיש
קה
אליעזר חיי שרה נעימות
קינד וואס איז זוכה צו דינען דעם הייליגן באשעפער" :בְּ ִׁש ְּמחָׁ ה ּובְּ טּוב לֵבָׁ ב
מֵ רֹב כֹל" טראץ דעם וואס עס גייט איהם שווער.
און ווי אזוי ענדיגט זיך פאריגע וואכעדיגע פרשה !?..מיט וועלכע ווארט
ענדיגט זיך "פרשת וירא"" !?..פרשת וירא" ענדיגט זיך דאך מיט די ווארט:
"מַּ ֲעכָׁה" – ווייעך ,און ווי אזוי הייבט זיך ָאן די וואכעדיגע פרשה "פרשת
חיי שרה"" !?..פרשת חיי שרה" הייבט זיך דאך ָאן מיט די ווערטער" :וַּיִׁ הְּ יּו
חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" ,און די לשון" :וַּיִׁ הְּ יּו" איז דאך א לשון "צער" כידוע.
ווייל יא ר' יוד ,דאס וויל אונז דא דער הייליגער תורה הק' מרמז זיין ,אז:
"מַּ ֲעכָׁה וַּיִׁ הְּ יּו" – אז אויב ווילסטו מאכן ווייעכ'ער דיין גרויסע צער וואס דו
ליידס'ט זיך נעבעך צוזאם דא אויף דער וועלט ,דעמאלט'ס" :חַּ יֵי שָׁ ָׁרה" –
זאלסטו דעמאלט'ס ָאן הייבן צו לעבן א לעבן פוןִׁ " :ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה צום
הייליגן באשעפער טראץ דעם וואס עס גייט אויף דיר א דורך א" :חַּ יֵי צַּ עַּ ר".
"ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה צום
און אויב דו וועסט ָאן הייבן צו לעבן א לעבן פוןִׁ :
הייליגן באשעפער טראץ דעם וואס עס גייט אויף דיר א דורך א" :חַּ יֵי צַּ עַּ ר",
וועסטו שוין דעמאלט'ס פלוצלונג זעהן אז דיין גאנצע צער וועט שוין מער
נישט אזוי וויי טוהן ווי פריער.
"ש ָׁירה" וְּ זִׁ ְּמ ָׁרה
און יא ר' יוד ,אויב דו וועסט ָאן הייבן צו לעבן א לעבן פוןִׁ :
צום הייליגן באשעפער טראץ דעם וואס עס גייט אויף דיר א דורך א" :חַּ יֵי
צַּ עַּ ר" ,וועט דעמאלט'ס פלוצלונג געשעהן א" :נֵס" אז דיין צער וועט דיר
שוין דעמאלט'ס מער נישט אזוי וויי טוהן ווי פריער ,ווייל אויב דו וועסט
קו
אליעזר חיי שרה נעימות
"שירּו ל ֹו ז ְַּּמרּו לוֹ" ,וועט דעמאלט'ס שפעטער מקיום
טוהן די פעולה פוןִׁ :
"שיחּו בְּ כָׁל נִׁפְּ לְּ אוֹתָׁ יו".
ווערן ביי דיר דעםִׁ :
"ש ָׁירה" ָאן
"ש ָׁירה" גייט דאך נאר צוזאמען מיט" :אֱמּונָׁה" ,וויילִׁ :
אוןִׁ :
"ש ָׁירה" נישט !..אזוי ווי מיר זעהען דאך שוין
קיין" :אֱמּונָׁה" איז דאך קייןִׁ :
טאקע אלע בפירוש אין דער הייליגער תורה הק' אין פרשת בשלח (קפיטל
י"ד פסוק ל"א און אין קפיטל ט"ו פסוק א') ,אז נאר ווען עס איז געווען:
" ַּו ַּיא ֲִׁמינּו" בַּ יהו-ה ּובְּ מֹ שֶׁ ה עַּ בְּ ּדוֹ ,האט דעמאלט'ס געקענט געשעהן אָ" :אז
י ִָׁׁשיר מֹ שֶׁ ה ּובְּ נֵי י ְִּׁש ָׁראֵ ל אֶׁ ת הַּ ִׁש ָׁירה הַּ זֹאת לַּיהו-ה".
"ש ָׁירה" נישט !..און
"ש ָׁירה" ָאן קיין" :אֱמּונָׁה" איז קייןִׁ :
ווייל ניין ר' יודִׁ :
נאר ווען א יודיש קינד האט" :אֱמּונָׁה" ביי זיך אין הארץ ,קען ער דעמאלט'ס
זינגען צום הייליגן באשעפער" :אֶׁ ת הַּ ִׁש ָׁירה הַּ זֹאת לַּיהו-ה":
וַ יֵּצֵּ א יִ ְצחק ל ׂשו ַח ַב ׂשדה
און מיט דעם ענדיגן מיר :אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען
עס וועט זיין" :אָׂ סֻ ָׂרה ּנָׂא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון
דעם גרויסן התעוררות ,זאל אבער נאך אלץ זיין:
"וְ אֶ ְראֶ ה אֶ ת הַ ּ ַמ ְראֶ ה הַ ָּׂגדֹּל הַ ּזֶה"!..
תם ולא נשלם!
שבח ושירה לאל בורא עולם!
יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל
קז
אליעזר חיי שרה נעימות
קח
אליעזר חיי שרה נעימות
קט
