ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

ערב שב”ק פרשת
אין חיי שרה שמועסן ,און חיזוק ווערטער
אידיש כ"ו מרחשוון
אין אמונה און בטחון ,און נאך
אויף די וואכעדיגע פרשה
שנת תשפ”ז
מאת הרב אלי' מאיר סמיט שליט"א
ביהמ"ד תוס' יו"ט ירושלים 058.323.1459 | 347.897.9968
ַַמה' ִאִ ָּׁש� � ׁ ה ְלְ ִאִ ׁיׁש – א מענטש'ס זיווג קומט נאר פונעם אייבערשטן!!
פארשטיין וואס איז די כוונה פון חז"ל מיט תורה ,פון די נביאים און פון די כתובים איז וואס איז דער זיווג פון א מענטש אנדערש פון
דעם וואס זיי זאגן אז דער אייבערשטער איז דער אייבערשטער מייחד זיין נאמען אויפן יעדער אנדערע השגחה פרטית?!
מייחד זיין נאמען אויפן זיווג. זיווג .אין די תורה שטייט ויען לבן ובתואל
עס שטייט אין אונזער פרשה (בראשית כד,
ויאמרו מה' יצא הדבר (בראשית כד ,נ) ,אין די ָּבר
ּאְמרּו ֵֵמה' ָיָ ָָצא ַַהָּד ָ תּוֵאל ַוַ ֹּי ְ
נ-נא)ַ :וַ ַַּיַּען ָלָ ָָבן ְּוְב ֵ
נאך דארף מען פארשטיין ,עס איז דאך א
מנהג ישראל ,אז ווען דער חתן איז מקדש נביאים שטייט ואביו ואמו לא ידעו כי מה' ֹלא נּוַכַ ל ַּדּ ֵּּבר ֵֵאֶלֶ יָך ַַרע אֹו טֹובִִ .הֵּנּ ה ִִר ְְב ָָקה
די כלה אונטער די חופה ,לייגט ער ארויף די ְלְ ָָפֶנֶ יָך ַַקח ָוָ ֵלֵ ְך ְּוְת ִִהי ִִא ָּׁׁש�ה ְלְ ֶֶבן ֲֲאֹדֶֹנֶ יָך ַּכ ֲֲּא ֶׁׁשר
א רמז אז דער טאטע
רינגל אויפ'ן פינגער וואס ווערט אנגערופן ִּדֶּּבּ ר ה'.
'אצבע' .דארף מען זיך מתבונן זיין ,פארוואס
די גמרא זאגט (מועד קטן יח ע"ב)" :רב האט
לייגט דער חתן די רינגל דוקא אויף דעם שטייט נאר פון דער נאכגעזאגט בשם רבי ראובן בן אצטרובלי,
פינגער ,די וויבער פירן עס דאך שפעטער
אריבער אויף די קמיצה פינגער ,וואלט דאך זייט ,און אלעס טוט מיר לערנען ארויס פון די תורה און נביאים
און כתובים אז מה' אשה לאיש .פון די תורה
בעסער געווען אז די חתן זאל גלייך עס געבן
אויפן קמיצה פינגער.
דער אייבערשטער אליין זעהט מען עס ,ווייל עס שטייט (בראשית כד ,נ)
בכבודו ובעצמו .און נאך ָּבר ,פון ּאְמרּו ֵֵמה' ָיָ ָָצא ַַהָּד ָ
תּוֵאל ַוַ ֹּי ְ
די נביאים ,ווייל עס שטייט (שופטים יד ,ד) ְוְ ָָא ִִביו
ַוַ ַַּיַּען ָלָ ָָבן ְּוְב ֵ
ביי שידוכים זעהט מען אפן די השגחה פון דעם
אייבערשטן מער ,אמאל שטעלט ְוְ ִִאּמֹו ֹלא ָיָ ְְדעּו ִּכּ י ֵֵמה' ִִהיא ,און פון די כתובים,
ווייל עס שטייט (משלי יט ,יד) ַּבִּיִ ת ָוָ הֹון ַנַ ֲֲחַלַ ת
נאר דאס קען מען מסביר זיין ,אזוי ווי איהם דער אייבערשטער ָָאבֹות ֵּוֵמה' ִִא ָּׁׁש�ה ַַמְׂשָּׂכֶּלֶ ת" ,עכ"ל.
עס איז באקאנט בשם דעם הייליגן גאון
דער חזון איש זי"ע (געברענגט אין ספר מעשה איש
אוועק אין א זייט ,כדי ער דער וועלט פרעגט ,וואס איז די חידוש אין
ח"א עמ' רי"ב) ,אז כאטש דער אייבערשטער זאל נישט שטערן מיט דעם וואס מה' אשה לאיש ,מיר זענען דאך
מאמינים בני מאמינים אז דער בורא יתברך
זיין חכמה און מיט זיינע
פירט זיין וועלט און ער געוועלטיגט אויף
אלע באשעפענישן ,פונדעסטוועגן זענען שמו איז דער וואס באשאפט און פירט אלע
חששות ,נאר ווי דער
נבראים ,ער איז די עילת כל העילות און סיבת
אמאל די וועגן פון די השגחה פארדעקט
כל הסיבות ,און עס איז נישטא קיין שום זאך
און באהאלטן ,ווייל אזוי איז זיין הייליגן רצון,
צו באהאלטן זיינע דרכים ,אז אלעס זאל זיין אייבערשטער איז גוזר, אויף די וועלט ,קליין אדער גרויס ,וואס פירט
זיך אן זיין רצון און אן זיין השגחה פרטית .איז
בהסתר ,און אסאך מאל קומט עס אן צו
דעם ,אז מענטשן קענען זיך שוין טועה זיין,
אזוי וועט זיין און אזוי אויב אזוי איז שווער ,וואס איז די רבותא און
אז כביכול ח"ו ליגט עס אין די הענט פון א וועט ווערן. מיט וואס איז דער השגחה בענייני שידוכים
מער און חשובער פון אלע אנדערע זאכן
מענטש צו טוהן וואס ער וויל און וויאזוי ער
וואס פיהרט זיך און פאסירט אויפן וועלט,
וויל .אבער ביי שידוכים איז אנדערש ,דארטן
היא (שופטים יד ,ד) ,און אין די כתובים שטייט אלעס פאסירט דאך נאר בהשגחתו יתברך.
האט מען אונז איבערגעלאזט א פלאץ פון
הימל ,צו ווייזן פאר יעדן אפן זיין השגחה ומה' אשה משכלת (משלי יט ,יד) ,פון דא זעהט אזוי אויך דארף מען פארשטיין וואס חז"ל
פרטית ,דא זעהט מען בחוש ווי אזוי דער מען אז דער אייבערשטער האט מייחד געווען זאגן אין מדרש שוחר טוב (תהלים נט)" :קום
אייבערשטער פירט זיין וועלט ,ער פירט זיין נאמען אויפן זיווג" ,עכ"ל .דארף מען און זעה ווי שווער עס איז די זיווג ,פון די
א
מחיה אלע נבראים ,פון די צבא השמים ביז הימל פאר זיין טובה וועגן ,אלעס איז מרוב און ברענגט זיינע מענטשעלעך אהין און
דעם קלענסטן באשעפעניש ,ער שפייזט טובו יתברך. צוריק ,ער דערנענטערט און דערווייטערט
און ערנערט אלעס וואס ער האט באשאפן, מענטשן ,און ער ברענגט צוזאם פארשידענע
אבער די געלעגנהייט וואס א מענטש האט
מקרני ראמים ועד ביצי כינים ,ער לאזט געשעענישן ,און אלעס איז כדי איין שידוך
צו קענען זעהן און שפירן די שפעציעלע
אראפ רעגן ,און אזוי ווייטער .איז וואס איז זאל זיך ענדיגן און שליסן בכי טוב.
השגחה וואס באגלייט איהם שטענדיג ,איז
די שאלה וואס טוט ער? און פונקט אזוי איז
שווער אויף דעם ענטפער ,פארוואס האט
נאר ביי שידוכים .ווייל אין די גאנצע בריאה א שידוך צו דער פונקטליכע צייט!
איז די השגחה בהעלם ובהסתר ,און א מענטש
רבי יוסי בר חלפתא נישט געענטפערט אז און טאקע ,דאס איז יעדער איינער מודה,
דארף זיך שטארק מתבונן זיין ,מטהר זיין
דער אייבערשטער איז פארנומען מיט פירן אז ביי דעם ענין פון מה' אשה לאיש איז
זיינע רעיונות ,און מאכן די ריכטיגע הכנה,
זיין וועלט און זי מקיים זיין יעדע מינוט. נישטא קיין שום הסתר פנים .אפילו ווען
ביז ער וועט זיין מסוגל צו שפירן ווי דער
דער גאון רבי בנימין מענדעלזאהן זצ"ל, אייבערשטער פירט איהם אויף יעדן טריט עס זעהט אויס בדרך הטבע אז עס איז נישטא
דער רב פון קוממיות ,זאגט אויף דעם און שריט .אבער אנדערש איז ביי שידוכים, קיין שום טשאנס ,קיין שום אויסוועג ,אז די
א וואונדערליכן פשט :די מטרונה האט דארטן איז עס קלאר און ניכר פאר אלעמען, שידוך זאל געשעהן ,סיי מכורח המציאות ,סיי
נישט געפרעגט פשוט וואס טוט דער אז אלעס איז פון הימל ,און מען זעהט בחוש צוליב די חסרונות און פגמים וואס די צדדים
אייבערשטער ,נאר איר שאלה איז געווען, ווי יעדער מענטש באקומט די שידוך וואס האבן ,סיי ווייל עס זענען דא אזעלכע וואס
וועלכע פעולה טוט ער פון דעמאלט ביז פאסט פאר איהם ,דאס וואס ער דארף ווילן קאליע מאכן און צושטערן די שידוך,
היינט ,וואס דורך דעם זאל מען קענען האבן פאר זיין תיקון .אזוי אויך זעהט מען פון שנאה אדער פון אן אנדערע סיבה ,און
דערקענען אז ער פירט די וועלט .ווייל דער אסאך מאל ,אז מענטשן טוהן השתדלות'ן אפילו ווען עס פעלט געלט – פונדעסטוועגן,
אייבערשטער האט זיך באהאלטן ,און עס ביי שידוכים ,און צום סוף נישט נאר וואס אויב דער אייבערשטער וויל אז די שידוך
זעהט אויס ווי די וועלט פירט זיך ח"ו בדרך די השתדלות העלפט נישט ,נאר זי שאדט זאל זיך שליסן ,אויב פון הימל איז די שידוך
הטבע ,האט זי געוואלט וויסן ,אין וועלכן נאך ,און פארקערט ,שידוכים וואס עס באשערט ,וועלן זיך הימל און ערד שפאלטן,
ענין קען מען זעהן בחוש די שטארקייט פון איז קיינעם אפילו נישט איינגעפאלן אז זיי ביז עס וועט זיך אזוי דרייען און אויסדרייען
די השגחה פרטית .דעריבער האט ער איר קענען פאסירן ,קומען צושטאנד אן קיין שום אז עס וועט זיך ענדיגן בכי טוב .די חסרונות
געענטפערט" :דער אייבערשטער זיצט און השתדלות .ווייל ביי שידוכים גייט עס נישט ווערן פארשוואונדן ,קיין שונא קען גארנישט
איז מזווג זיווגים" ,ווייל ביי שידוכים זעהט בדרך הטבע ,נאר עס איז דא א ספעציעלע קאליע מאכן ,און אויך די געלט שטעלט זיך
מען בחוש די השגחה פון אויבן ,און אז ַַמה' השגחה לטובת דעם מענטש ,וואס מען קען נישט אין וועג.
ִִא ָּׁׁש�ה ְלְ ִִאיׁש. עס זעהן אויך היינטיגע צייטן. פארקערט אבער ,אויב פון הימל האט מען
נישט אויסגערופן אז די בת פלוני געהערט
דער אייבערשטער איז מחתן! וואס טוט דער אייבערשטער פון בריאת העולם
ביז היינט?! צום פלוני ,העלפט גארנישט אויף דער וועלט,
פונקט דאס האט דער הייליגער בעלזער נישט די אויסערגעווענדליכע מעלות וואס
רב זי"ע געזאגט ,צו מסביר זיין פארוואס דער באקאנט איז די מדרש (בראשית רבה סח ,ד) די צדדים האבן ,נישט געלט און גאלד ,און
וואס מאכט חתונה א קינד ווערט אנגערופן וואס דערציילט" :א מטרונה האט געפרעגט נישט קיין שום אנדערע סיבה ,וועט די שידוך
"מחותן" .לכאורה וואלט מען דאך געדארפט פאר רבי יוסי בר חלפתא ,אין וויפיל טעג זיך נישט רוקן פאראויס ,און עס וועט פון
זאגן אז ער איז א "מחתן" ,וואס איז די לשון האט דער אייבערשטער באשאפן זיין וועלט? דעם גארנישט ווערן .און נאך מער ,אפילו די
"מחותן"? נאר פשט איז ,אז באמת איז נישט האט ער איר געענטפערט ,אין זעקס טעג, פונקטליכע צייט וואס עס איז באשערט פון
ער דער וואס איז מחתן ,נאר דער טאטע אין ווי עס שטייט (שמות כ) ִּכּ י ֵׁשׁ ֶׁׁשת ָיָ ִִמים ָָעָׂשׂ ה ה' הימל ,פונקט דעמאלס וועט עס ווערן ,נישט
הימל איז דער מחתן ,און דער טאטע פון ַׁמִיִ ם ְוְ ֶֶאת ָָה ָָא ֶֶרץ .פרעגט זי איהם ,און ֶֶאת ַַהָּׁש� ַ פריער און נישט שפעטער .אלע השתדלות'ן
די חתן און פון די כלה איז נישט מער ווי א וואס טוט ער פון דעמאלט אן ביז היינט? האט אויף דער וועלט וועלן נישט העלפן ,ווייל מיר
"מחותן" – בלשון נפעל ,ער ווערט געפירט. ער איר געענטפערט ,דער אייבערשטער זענען דאך נישט מער ווי 'חומר ביד היוצר'.
זיצט און איז מזווג זיווגים ,בתו של פלוני
מיט דעם זעלבן יסוד האט ער אויך מסביר אזוי האט אויך דער גאון רבי מיכל יהודה
לפלוני ,אשתו של פלוני לפלוני ,ממונו של
געווען ,וואס מיר געפונען אין די לשון פון חז"ל לעפקאוויטש זצ"ל מאריך געווען צו מסביר
פלוני לפלוני" ,עכ"ל.
אז דער חתן ווערט אנגערופן אן "ארוס" .דער זיין דעם יסוד פון השגחה :עס איז פשוט און
תוספות יום טוב (נדרים פ"י מ"ג) פרעגט און לכאורה איז זייער שווער ,וואס האט קלאר אז די גאנצע בריאה ווערט געפירט מיט
שוין ,אז לויט די דקדוק פון די לשון וואלט זי געפרעגט וואס טוט ער פון דעמאלט ביז השגחה פונעם אייבערשטן ,און אלעס וואס
מען איהם געדארפט רופן "מארס" און נישט היינט ,דער אייבערשטער פירט דאך זיין פאסירט מיט יעדן מענטש אויפן וועלט ,איז
"ארוס" ,וואס איז א לשון נפעל ,דאס הייסט וועלט יעדע צייט און יעדע שעה ,ער איז נאר דאס וואס עס איז אויף איהם נגזר פון
ב
השתדלות העלפט באמת גארנישט .און דאס ווערן שותפים ,ווען זיי קענען נאך נישט זאגן אז אנדערע טוהן עס מיט איהם .נאר עס
האט ער געוואלט דערמאנען פאר אליעזר אז 'מיר זענען דאך אויך שותפים אין דעם ליגט דא א רמז ,אז דער חתן איז טאקע נישט
איידער ער גייט ארויס זוכן א שידוך פאר עסק ,און מיר ווילן אויך האבן א דעה ,מיר קיין מארס ,ווייל פון הימל ברענגט מען צו די
יצחק :געדענק גוט אז דער אייבערשטער ווילן דעם שידוך ,און יענער שידוך פאסט שידוך ,און ער איז נישט מער ווי אן "ארוס".
איז דער אלקי השמים און דער אלקי הארץ, נישט פאר אונז' .נאר כביכול טוט דער
הוא עשה ועושה ויעשה לכל המעשים ,און אייבערשטער ווי אזוי ער וויל און זעהט כזה ראה וקדש!
בפרט ביי שידוכים .און ממילא פארלאז דיך פאר ריכטיג. די ערשטע שידוך זייט די וועלט באשאף,
נישט אויף דיר אליין און אויף דיין חכמה ,נאר איז געווען ווען דער אייבערשטער האט
בלויז אויפן אייבערשטן ,ווייל מה' אשה לאיש. דער אייבערשטער דער הויפט שדכן!
ֹלִקים ֹלא ּאֶמר ה' ֱֱא ִ געזאגט (בראשית ב ,יח-כא)ַ :וַ ֹּי ֶ
און באמת ,די הדרכה פון אברהם אבינו, עס שטייט אין אונזער פרשה (בראשית כד, טֹוב ֱֱהיֹות ָָה ָָא ָָדם ְלְ ַַבּדֹו ֶֶא ֱֱעֶׂשׂ ה ּלֹו ֵֵעֶזֶ ר ְּכֶּנֶ ְגְ ּדֹו...
דער פאטער פון כלל ישראל ,געהערט צו ּאֶמר ַַא ְְב ָָר ָָהם ֶֶאל ַַע ְְבּדֹו ְזְ ַַקן ֵּּביתֹו ַַהֹּמֵּׁשׁ ל ב-ג)ַ :וַ ֹּי ֶ ֵּדָּמה ַַעל ָָה ָָא ָָדם ַוַ ִּיּ יָׁשׁ ן ַוַ ִּיּ ַּּקחֹלִקים ַּת ְְּר ַָוַ ַּיּ ֵּּפל ה' ֱֱא ִ
יעדן איינעם ווען ער קומט אן צום פרק פון ַּחת ְיְ ֵֵרִכִ יְ .וְ ַַאְׁשִּׁבּ ֲיֲעָך ְּבֹּכֹל ֲֲא ֶׁׁשר לֹו ִׂשׂ ים ָנָ א ָיָ ְְדָך ַּת ַ ְּחֶּתָּּנּ ה. ֹעָֹתיו ַוַ ְִּיְּסֹּגּר ָּבָּׂשׂ ר ַּת ְ
ַַא ַַחת ִִמַּצְּלְ ָ
'האיש מקדש' אדער 'האשה נקנית' ,און אֹלֵקי ָָה ָָא ֶֶרץ ֲֲא ֶׁׁשר ֹלא ַׁמִיִ ם ֵוֵ ֵ ֹלֵקי ַַהָּׁש� ַ
ַּבּ ה' ֱֱא ֵ
עס זענען דא וואס זאגן אויף דעם א רמז:
אזוי אויך צו יעדן טאטע און מאמע אין כלל ִִת ַּּקח ִִא ָּׁׁש�ה ִלִ ְְבִנִ י ִִמְּבּ נֹות ַַהְּכַּנַ ֲֲעִנִ י ֲֲא ֶׁׁשר ָָאֹנִֹכִ י
אסאך מאל עקשנ'ט זיך א מענטש ,זאגנדיג
ישראל וואס שטייען פאר די שידוכים פון ַׁמִיִ ם ֲֲא ֶׁׁשר ְלְ ָָק ַַחִנִ י ֹלֵקי ַַהָּׁש� ְַּבִּק ְְרּבֹו ...ה' ֱֱא ֵ יֹוֵׁשׁ ב ִ
'איך וויל דוקא דעם שידוך' ,און אמאל 'דוקא
זייערע קינדער .זיי זאלן גוט געדענקען אז ִִמ ֵּּבית ָָא ִִבי ֵּוֵמ ֶֶא ֶֶרץ מֹוַלַ ְְדִּתּ י ַוַ ֲֲא ֶׁׁשר ִּדֶּּבּ ר ִלִ י ַוַ ֲֲא ֶׁׁשר
נישט דעם שידוך ,ניטאמאל צו דערמאנען'.
דער אייבערשטער איז דער אלקי השמים און ִנִ ְׁשַּׁבּ ע ִלִ י ֵלֵ אֹמֹר ְלְ ַזַ ְְר ֲֲעָך ֶֶאֵּתּ ן ֶֶאת ָָה ָָא ֶֶרץ ַַהֹּזּאת
דעריבער האט דער אייבערשטער געזאגט
דער אלקי הארץ ,פארלאזט זיך נישט אויף הּוא ִיִ ְׁשַׁלַ ח ַַמְלְ ָָאכֹו ְלְ ָָפֶנֶ יָך ְוְ ָלָ ַַק ְְחָּתּ ִִא ָּׁׁש�ה ִלִ ְְבִנִ י
צו אדם הראשון :איך וועל דיר געבן דעם
זיך אליין און נישט אויף די שדכנים ,נאר איר ִִמ ָּׁׁש�ם ,וגו' .זאגט רש"י (פסוק ז) ווי פאלגענד:
ריכטיגן זיווג דורך דעם וואס איך וועל אויף
דארפט גוט וויסן אז דער אייבערשטער איז "פארוואס דא שטייט נישט 'ואלקי הארץ',
דיר אראפלאזן א תרדמה ,און אין די זעלבע
דער מֹוִׁשׁ יב ְיְ ִִח ִיִדים ַּבְּיְ ָָתה ,און ער איז דער און אויבן שטייט יא 'ואשביעך בה' אלקי
צייט וועל איך דיר ווייזן דיין זיווג ,און "כזה
הויפט שדכן ,און אן איהם רוקט זיך גארנישט. השמים ואלקי הארץ'? נאר אברהם האט
ראה וקדש"! אזוי ווי די וועלט זאגט" :נישט
געזאגט צו אליעזר :היינט איז ער שוין 'אלקי
העלפן און נישט שטערן".
און ווי שיין פאסט צו דעם וואס דער השמים ואלקי הארץ' ,ווייל איך האב איהם
הייליגער פני מנחם זי"ע האט געזאגט בשם איינגעוואוינט אין די מיילער פון מענטשן, אזוי האט אויך דער הייליגער רבי שלומ'קע
זיין טאטן דער אמרי אמת זי"ע (פני מנחם ח"ב אבער ווען ער האט מיך גענומען פון מיין זוועהיל'ער זי"ע (יסוד צדיק עמ' רפ"ג) מסביר
עמ' קי"ט) ,א רמז אין די ווערטער וואס שטייט טאטנ'ס הויז ,איז ער געווען 'אלקי השמים' געווען די לשון פון די תנאים" :האב עומד
גלייך שפעטער" ,הּוא ִיִ ְׁשַׁלַ ח ַַמְלְ ָָאכֹו ְלְ ָָפֶנֶ יָך", און נישט 'אלקי הארץ' ,ווייל מענטשן אויף מצד בנו החתן" – א רמז אז דער טאטע
די ראשי תיבות פון די ווערטער איז הימ"ל, דער וועלט האבן איהם נישט געקענט ,און שטייט נאר פון דער זייט ,און אלעס טוט
ווייל פון הימל פירט מען און דרייט מען די זיין נאמען איז נישט דערמאנט געווארן אויף דער אייבערשטער אליין בכבודו ובעצמו.
גאנצע פרשה פון שידוכים .און אן אנדערע דער ערד" ,עכ"ל .און לכאורה דארף מען און נאך מער ,אמאל שטעלט איהם דער
געלעגנהייט האט ער געזאגט ,אז 'מלאכו' פארשטיין ,פארוואס האט אברהם אבינו אייבערשטער אוועק אין א זייט ,כדי ער זאל
מיינט דעם מלאך וואס האט אויסגערופן דאס דערמאנט פאר אליעזר פונקט יעצט ,אז נישט שטערן מיט זיין חכמה און מיט זיינע
דעם שידוך 'בת פלוני לפלוני' ,אז ער באגלייט ער האט איינגעוואוינט דעם אייבערשטערס חששות ,נאר ווי דער אייבערשטער איז גוזר,
אויך דעם גאנצן וועג צום שידוך און מאכט נאמען אויף מענטשנס ליפן ,צו וויסן אז דער אזוי וועט זיין און אזוי וועט ווערן.
צורעכט אלעס וואס מען דארף. אייבערשטער איז דער אלקי השמים און
אויך דער אלקי הארץ? מיט דעם האט מען מסביר געווען וואס
נישט דער יחוס און נישט די געלט! חז"ל זאגן (סוטה ב ע"א)" :פערציג טעג איידער
דער צדיק רבי גדליה אייזמאן זצ"ל איז די קינד ווערט באשאפן ,גייט ארויס א בת
א טייערן פשט זאגט דער הייליגער חידושי מסביר ,אז דער כוונה פון אברהם אבינו קול און זאגט ,בת פלוני לפלוני" .דאס הייסט,
הרי"ם זי"ע אויף די ווערטער פון די גמרא איז געווען אז אין אנהייב איז ער געווען אז אין די צייט ווען די עלטערן האבן נאך
וואס מיר האבן אויבן דערמאנט ,וואס איז 'אלקי השמים' ,און די מענטשן האבן איהם גארנישט אנגעהויבן צו טוהן פאר'ן קינד,
מוכיח פון די תורה ,פון די נביאים און פון די נישט געקענט ,דאס הייסט ,זיין הנהגה איז האט מען שוין אויסגערופן פון הימל דורך א
כתובים אז מה' אשה לאיש .ביי יעדן שידוך געווען פארדעקט און באהאלטן ,און מען בת קול :בת פלוני לפלוני .ווייל דריי שותפים
האבן מענטשן פארשידענע חשבונות .איינער האט נישט געזעהן אז אלעס פירט זיך מיט זענען דא אין א מענטש ,דער אייבערשטער,
זוכט דוקא א הויכן יחוס און א חשוב'ע השגחה פרטית ,ביז אברהם איז געקומען און דער טאטע און דער מאמע (עי' קידושין ל
משפחה ,א צווייטער ,ווען ער קומט אן און האט איינגעוואוינט די וועלט צו וויסן ע"ב) ,דעריבער באשטימט דער אייבערשטער
צום פרק האיש מקדש ,קוקט דייקא אויף אז אלעס איז בהשגחה עליונה ,און קיין שום דעם זיווג נאך איידער די טאטע און די מאמע
ג
זיין ,אז אויב דער אייבערשטער בויט נישט שאדם רוצה לילך מוליכין אותו" ,אז אויך אויסערליכן אויסזעהן ,און אסאך זוכן א בעל
דאס הויז – ָׁשְׁוְ א ָָע ְְמלּו בֹוָנָ יו ּבֹו ,אומזיסט איז דער וועג וואס א מענטש וויל גיין ,און די יכולת ,כבוד און געלט .און געווענליך טרעפן
די מי פון די בויער .פון דא זעהט מען ,אז מען רצונות וואס ער האט ביי שידוכים ,זענען זיך די זאכן צוזאם :דער גביר מאכט א שידוך
דארף טוהן ווייניגער השתדלות און האבן אויך אין דעם כלל פון "מוליכין אותו" ,אז מיטן גביר ,דער מיוחס מיטן מיוחס ,און אזוי
מער בטחון אין דעם אייבערשטן. דער אייבערשטער פירט דעם מענטש ווי ווייטער .און יעדער איינער איז זיכער אז די
עס איז אויף איהם נגזר געווארן ,דורך דעם מעלה מיט וואס ער איז געבענטשט געווארן
שווער ווי קריעת ים סוף?! וואס ער לייגט אריין אין איהם דעם רצון. פון הימל ,איז דאס וואס האט געמאכט אז
די גמרא אין מסכת סוטה (ב ע"א) פארגלייכט דער שידוך זאל זיך שליסן בכי טוב.
דער אייבערשטער איז מייחד זיין נאמען אויפן
דעם זיווג פון א מענטש צו קריעת ים סוף ,ווי זיווג! און דאס זענען אונז חז"ל געקומען לערנען
פאלגענד" :רבה בר בר חנה זאגט אין נאמען ביי די אויבן דערמאנטע גמרא ,ארויסנעמען
פון רבי יוחנן ,עס איז שווער דער זיווג פון דער מהר"ל אין באר הגולה (באר ד') איז פון די טעות פון מענטשנס הערצער ,און זיי
א מענטש אזוי ווי קריעת ים סוף ,ווי עס מסביר ,אז דער זיווג פון א מענטש איז לאזן צו וויסן אז מה' אשה לאיש ,און עס איז
ֹלִקים מֹוִׁשׁ יב ְיְ ִִח ִיִדים
שטייט (תהלים סח ,ז) ֱֱא ִ נישט בדרך הטבע ,נאר ער איז בלויז פונעם נישטא קיין שום אנדערע סיבה פאר א שידוך.
מֹוִציא ֲֲא ִִס ִיִרים ַּבּּכֹוָׁשׁ רֹות" ,עכ"ל .קען
ַּבְּיְ ָָתה ִ אייבערשטן .דעריבער רוהט דער נאמען י"ה
און די דריי סארטן מענטשן געפונען מיר אין
מען דאס מסביר זיין :אז בשעת כלל ישראל צווישן איש און אשה :די יו"ד אין "איש" און
די תורה ,אין די נביאים און אין די כתובים.
זענען אנגעקומען צום ים סוף ,און אדורך די ה"א אין "אשה" ,ווייל דער אייבערשטער
דעם געשפאלטענעם ים ,האבן זיי זוכה מוז זיי צוזאמברענגען ,וויבאלד זייער זיווג אין די תורה געפונען מיר ביים שידוך פון
געווען צו א געוואלדיגע התגלות ,ביז חז"ל איז נישט בדרך הטבע. יצחק אבינו ,וואס אליעזר איז געגאנגען קיין
זאגן (עי' רש"י שמות טו; ילקוט שמעוני שמות רמז רמב): ארם נהרים צו טרעפן א פאסיגן שידוך פון
און דאס איז די כוונה פון די מדרש וואס
"ֶזֶ ה ֵֵאִלִ י ְוְ ַַאְנְ ֵוֵ הּו ,רבי אליעזר זאגט ,פון וואו א חשוב'ע און מיוחס'דיגע משפחה ,פון
מיר האבן אויבן דערמאנט" :מכאן שהקב"ה
ווייסטו אז א דינסט האט געזעהן ביים ים זיין טאטנ'ס הויז .און דארט זאגט די תורה:
מייחד שמו על הזיווג" ,אז די גאנצע מהות פון
וואס יחזקאל און אלע אנדערע נביאים האבן ָּבר,
ּאְמרּו ֵֵמה' ָיָ ָָצא ַַהָּד ָ
תּוֵאל ַוַ ֹּי ְ
ַוַ ַַּיַּען ָלָ ָָבן ְּוְב ֵ
א זיווג און זיין הצלחה איז דער נאמען פונעם
נישט געזעהן ...וכו'" .דאס הייסט ,זיי האבן אונז צו לערנען אז דער שידוך איז נישט
קלאר געזעהן די האנט פון דעם אייבערשטן אייבערשטן וואס רוהט צווישן איש און אשה.
צושטאנד געקומען צוליב קיין שום תירוץ
וואס פירט זיי .און דאס איז די פארגלייך צום און אן דעם קען דער שידוך נישט האלטן
אדער אויסרייד ,נאר ווייל אזוי האט דער
זיווג פון א מענטש ,ווייל אויך ביי דעם זעהט אפילו איין רגע ,אפילו ווען לויט זייערע מדות
אייבערשטער גוזר געווען.
מען קלאר די האנט פון דעם אייבערשטן און און זייער נאטור פאסן זיי זיך צו ,אזוי ווי עס
זיין השגחה פרטית. איז מבואר אין די מדרש (אויבן דערמאנט) מיט אין די נביאים געפונען מיר ביי שמשון
די מטרונה און רבי יוסי בן חלפתא ,וואס הגבור ,וואס איז געגאנגען נאך זיינע אויגן און
און מיט דעם וועט מען פארשטיין וואס זי האט געוואלט מזווג זיין טויזנט פאר געזוכט א שידוך לויטן אויסערליכן אויסזעהן,
מיר האבן אויבן געפרעגט ,פארוואס לייגט קנעכט און עס איז איר נישט געלונגען .און און אויף איהם שטייטְ :וְ ָָא ִִביו ְוְ ִִאּמֹו ֹלא ָיָ ְְדעּו
מען די רינגל דוקא אויף דעם 'אצבע' פינגער דעריבער קען מען דוקא ביי שידוכים זעהן ִּכּ י ֵֵמה' ִִהיא .זעהט מען אז די סיבה פון דעם
פון די כלה ,און נישט אויפן קמיצה .ווייל ביי די השגחה אזוי קלאר ,ווייל די גאנצע מהות שידוך איז געווען נאר ווייל אזוי האט געוואלט
א זיווג זעהט מען קלאר די האנט פון דעם פון א זיווג איז נישט בדרך הטבע ,נאר מכח דער מזווג זיווגים.
אייבערשטן און זיין הנהגה ,פונקט ווי ביי דעם נאמען פונעם אייבערשטן וואס רוהט
קריעת ים סוף האבן אידן געוויזן מיטן פינגער אויפן פארפאלק. און דער וואס מיינט אז זיין שידוך איז
און געזאגטֶ :זֶ ה ֵֵאִלִ י ְוְ ַַאְנְ ֵוֵ הּו. צושטאנד געקומען צוליב זיין פארמעגן ,זאל
ווייניג השתדלות ,אסאך בטחון! זיך נעמען צום הארצן דעם פסוק ַּבִּיִ ת ָוָ הֹון
דער אייבערשטער זאל העלפן ,מיר זאלן ַנַ ֲֲחַלַ ת ָָאבֹות ֵּוֵמה' ִִא ָּׁׁש�ה ַַמְׂשָּׂכֶּלֶ ת ,ווייל 'המגיד
זוכה זיין צו גלייבן באמונה שלימה אז אלע אין הערות הגר"א געפונען מיר ,אז ער מראשית אחרית הוא יתן שם ושארית'.
זיווגים זענען פונעם אייבערשטן ,און זיך האט אפגעלערנט פון די דאזיגע גמרא ,אז
פארלאזן אויף איהם אז ער איז דער מזווג מה' אשה לאיש איז אויך א הוראה למעשה: און מיט דעם קען מען פארשטיין די
זיווגים און ער פירט אלעס לטובת דעם ביי שידוכים דארף מען נישט מער ווי א ביסל הייליגע ווערטער פון די פסוק (משלי יח ,כב):
מענטש .און דורך דעם וואס מיר וועלן האבן השתדלות ,און דער עיקר איז זיך צו פארלאזן ָָמ ָָצא ִִא ָּׁׁש�ה ָָמ ָָצא טֹוב ַוַ ֶָּיֶּפק ָָרצֹון ֵֵמה' ,אז דער
מער בטחון און טוהן ווייניגער השתדלות, אויפן אייבערשטן ,ווייל אלעס איז דאך פון אייבערשטער לייגט אריין אין א מענטש,
וועלן מיר זוכה זיין צו זעהן מיט אונזערע איהם .און אזוי אויך וואס עס שטייט אין אפילו אקעגן זיין ווילן ,א רצון צו דעם זיווג
אויגן די חסדים פון דעם אייבערשטן און זיין תהלים (קכז ,א)ִִ :אם ה' ֹלא ִיִ ְְבֶנֶ ה ַַבִיִ ת ָׁשְׁוְ א ָָע ְְמלּו וואס איז איהם באשערט פון הימל .און אויף
וואונדערליכע השגחה ,מיט'ן בויען א בית בֹוָנָ יו ּבֹו ,א זיווג ווערט דאך אנגערופן "בנין דעם וועג איז דער הייליגער פני מנחם זי"ע
נאמן בישראל ,במהרה בימינו אמן. בית" ,און מיט דעם וויל דער פסוק אונז מרמז מסביר וואס חז"ל זאגן (מכות י ע"ב)" :בדרך
ד
