gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ערב שב”ק פרשת‬ ‫אין‬ ‫חיי שרה‬ ‫שמועסן‪ ,‬און חיזוק ווערטער‬ ‫אידיש‬ ‫כ"ו מרחשוון‬ ‫אין אמונה און בטחון‪ ,‬און נאך‬ ‫אויף די וואכעדיגע פרשה‬ ‫שנת תשפ”ז‬ ‫מאת הרב אלי' מאיר סמיט שליט"א‬ ‫ביהמ"ד תוס' יו"ט ירושלים ‪058.323.1459 | 347.897.9968‬‬ ‫ַַמה' ִאִ ָּׁש� � ׁ ה ְלְ ִאִ ׁיׁש – א מענטש'ס זיווג קומט נאר פונעם אייבערשטן!!‬ ‫פארשטיין וואס איז די כוונה פון חז"ל מיט‬ ‫תורה‪ ,‬פון די נביאים און פון די כתובים איז‬ ‫וואס איז דער זיווג פון א מענטש אנדערש פון‬ ‫דעם וואס זיי זאגן אז דער אייבערשטער איז‬ ‫דער אייבערשטער מייחד זיין נאמען אויפן‬ ‫יעדער אנדערע השגחה פרטית?!‬ ‫מייחד זיין נאמען אויפן זיווג‪.‬‬ ‫זיווג‪ .‬אין די תורה שטייט ויען לבן ובתואל‬ ‫עס שטייט אין אונזער פרשה (בראשית כד‪,‬‬ ‫ויאמרו מה' יצא הדבר (בראשית כד‪ ,‬נ)‪ ,‬אין די‬ ‫ָּבר‬ ‫ּאְמרּו ֵֵמה' ָיָ ָָצא ַַהָּד ָ‬ ‫תּוֵאל ַוַ ֹּי ְ‬ ‫נ‪-‬נא)‪ַ :‬וַ ַַּיַּען ָלָ ָָבן ְּוְב ֵ‬ ‫נאך דארף מען פארשטיין‪ ,‬עס איז דאך א‬ ‫מנהג ישראל‪ ,‬אז ווען דער חתן איז מקדש‬ ‫נביאים שטייט ואביו ואמו לא ידעו כי מה'‬ ‫ֹלא נּוַכַ ל ַּדּ ֵּּבר ֵֵאֶלֶ יָך ַַרע אֹו טֹוב‪ִִ .‬הֵּנּ ה ִִר ְְב ָָקה‬ ‫די כלה אונטער די חופה‪ ,‬לייגט ער ארויף די‬ ‫ְלְ ָָפֶנֶ יָך ַַקח ָוָ ֵלֵ ְך ְּוְת ִִהי ִִא ָּׁׁש�ה ְלְ ֶֶבן ֲֲאֹדֶֹנֶ יָך ַּכ ֲֲּא ֶׁׁשר‬ ‫א רמז אז דער טאטע‬ ‫רינגל אויפ'ן פינגער וואס ווערט אנגערופן‬ ‫ִּדֶּּבּ ר ה'‪.‬‬ ‫'אצבע'‪ .‬דארף מען זיך מתבונן זיין‪ ,‬פארוואס‬ ‫די גמרא זאגט (מועד קטן יח ע"ב)‪" :‬רב האט‬ ‫לייגט דער חתן די רינגל דוקא אויף דעם‬ ‫שטייט נאר פון דער‬ ‫נאכגעזאגט בשם רבי ראובן בן אצטרובלי‪,‬‬ ‫פינגער‪ ,‬די וויבער פירן עס דאך שפעטער‬ ‫אריבער אויף די קמיצה פינגער‪ ,‬וואלט דאך‬ ‫זייט‪ ,‬און אלעס טוט‬ ‫מיר לערנען ארויס פון די תורה און נביאים‬ ‫און כתובים אז מה' אשה לאיש‪ .‬פון די תורה‬ ‫בעסער געווען אז די חתן זאל גלייך עס געבן‬ ‫אויפן קמיצה פינגער‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער אליין‬ ‫זעהט מען עס‪ ,‬ווייל עס שטייט (בראשית כד‪ ,‬נ)‬ ‫בכבודו ובעצמו‪ .‬און נאך‬ ‫ָּבר‪ ,‬פון‬ ‫ּאְמרּו ֵֵמה' ָיָ ָָצא ַַהָּד ָ‬ ‫תּוֵאל ַוַ ֹּי ְ‬ ‫די נביאים‪ ,‬ווייל עס שטייט (שופטים יד‪ ,‬ד) ְוְ ָָא ִִביו‬ ‫ַוַ ַַּיַּען ָלָ ָָבן ְּוְב ֵ‬ ‫ביי שידוכים זעהט מען אפן די השגחה פון דעם‬ ‫אייבערשטן‬ ‫מער‪ ,‬אמאל שטעלט‬ ‫ְוְ ִִאּמֹו ֹלא ָיָ ְְדעּו ִּכּ י ֵֵמה' ִִהיא‪ ,‬און פון די כתובים‪,‬‬ ‫ווייל עס שטייט (משלי יט‪ ,‬יד) ַּבִּיִ ת ָוָ הֹון ַנַ ֲֲחַלַ ת‬ ‫נאר דאס קען מען מסביר זיין‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫איהם דער אייבערשטער‬ ‫ָָאבֹות ֵּוֵמה' ִִא ָּׁׁש�ה ַַמְׂשָּׂכֶּלֶ ת"‪ ,‬עכ"ל‪.‬‬ ‫עס איז באקאנט בשם דעם הייליגן גאון‬ ‫דער חזון איש זי"ע (געברענגט אין ספר מעשה איש‬ ‫אוועק אין א זייט‪ ,‬כדי ער‬ ‫דער וועלט פרעגט‪ ,‬וואס איז די חידוש אין‬ ‫ח"א עמ' רי"ב)‪ ,‬אז כאטש דער אייבערשטער‬ ‫זאל נישט שטערן מיט‬ ‫דעם וואס מה' אשה לאיש‪ ,‬מיר זענען דאך‬ ‫מאמינים בני מאמינים אז דער בורא יתברך‬ ‫זיין חכמה און מיט זיינע‬ ‫פירט זיין וועלט און ער געוועלטיגט אויף‬ ‫אלע באשעפענישן‪ ,‬פונדעסטוועגן זענען‬ ‫שמו איז דער וואס באשאפט און פירט אלע‬ ‫חששות‪ ,‬נאר ווי דער‬ ‫נבראים‪ ,‬ער איז די עילת כל העילות און סיבת‬ ‫אמאל די וועגן פון די השגחה פארדעקט‬ ‫כל הסיבות‪ ,‬און עס איז נישטא קיין שום זאך‬ ‫און באהאלטן‪ ,‬ווייל אזוי איז זיין הייליגן רצון‪,‬‬ ‫צו באהאלטן זיינע דרכים‪ ,‬אז אלעס זאל זיין‬ ‫אייבערשטער איז גוזר‪,‬‬ ‫אויף די וועלט‪ ,‬קליין אדער גרויס‪ ,‬וואס פירט‬ ‫זיך אן זיין רצון און אן זיין השגחה פרטית‪ .‬איז‬ ‫בהסתר‪ ,‬און אסאך מאל קומט עס אן צו‬ ‫דעם‪ ,‬אז מענטשן קענען זיך שוין טועה זיין‪,‬‬ ‫אזוי וועט זיין און אזוי‬ ‫אויב אזוי איז שווער‪ ,‬וואס איז די רבותא און‬ ‫אז כביכול ח"ו ליגט עס אין די הענט פון א‬ ‫וועט ווערן‪.‬‬ ‫מיט וואס איז דער השגחה בענייני שידוכים‬ ‫מער און חשובער פון אלע אנדערע זאכן‬ ‫מענטש צו טוהן וואס ער וויל און וויאזוי ער‬ ‫וואס פיהרט זיך און פאסירט אויפן וועלט‪,‬‬ ‫וויל‪ .‬אבער ביי שידוכים איז אנדערש‪ ,‬דארטן‬ ‫היא (שופטים יד‪ ,‬ד)‪ ,‬און אין די כתובים שטייט‬ ‫אלעס פאסירט דאך נאר בהשגחתו יתברך‪.‬‬ ‫האט מען אונז איבערגעלאזט א פלאץ פון‬ ‫הימל‪ ,‬צו ווייזן פאר יעדן אפן זיין השגחה‬ ‫ומה' אשה משכלת (משלי יט‪ ,‬יד)‪ ,‬פון דא זעהט‬ ‫אזוי אויך דארף מען פארשטיין וואס חז"ל‬ ‫פרטית‪ ,‬דא זעהט מען בחוש ווי אזוי דער‬ ‫מען אז דער אייבערשטער האט מייחד געווען‬ ‫זאגן אין מדרש שוחר טוב (תהלים נט)‪" :‬קום‬ ‫אייבערשטער פירט זיין וועלט‪ ,‬ער פירט‬ ‫זיין נאמען אויפן זיווג"‪ ,‬עכ"ל‪ .‬דארף מען‬ ‫און זעה ווי שווער עס איז די זיווג‪ ,‬פון די‬ ‫א‬ ‫מחיה אלע נבראים‪ ,‬פון די צבא השמים ביז‬ ‫הימל פאר זיין טובה וועגן‪ ,‬אלעס איז מרוב‬ ‫און ברענגט זיינע מענטשעלעך אהין און‬ ‫דעם קלענסטן באשעפעניש‪ ,‬ער שפייזט‬ ‫טובו יתברך‪.‬‬ ‫צוריק‪ ,‬ער דערנענטערט און דערווייטערט‬ ‫און ערנערט אלעס וואס ער האט באשאפן‪,‬‬ ‫מענטשן‪ ,‬און ער ברענגט צוזאם פארשידענע‬ ‫אבער די געלעגנהייט וואס א מענטש האט‬ ‫מקרני ראמים ועד ביצי כינים‪ ,‬ער לאזט‬ ‫געשעענישן‪ ,‬און אלעס איז כדי איין שידוך‬ ‫צו קענען זעהן און שפירן די שפעציעלע‬ ‫אראפ רעגן‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ .‬איז וואס איז‬ ‫זאל זיך ענדיגן און שליסן בכי טוב‪.‬‬ ‫השגחה וואס באגלייט איהם שטענדיג‪ ,‬איז‬ ‫די שאלה וואס טוט ער? און פונקט אזוי איז‬ ‫שווער אויף דעם ענטפער‪ ,‬פארוואס האט‬ ‫נאר ביי שידוכים‪ .‬ווייל אין די גאנצע בריאה‬ ‫א שידוך צו דער פונקטליכע צייט!‬ ‫איז די השגחה בהעלם ובהסתר‪ ,‬און א מענטש‬ ‫רבי יוסי בר חלפתא נישט געענטפערט אז‬ ‫און טאקע ‪,‬דאס איז יעדער איינער מודה‪,‬‬ ‫דארף זיך שטארק מתבונן זיין‪ ,‬מטהר זיין‬ ‫דער אייבערשטער איז פארנומען מיט פירן‬ ‫אז ביי דעם ענין פון מה' אשה לאיש איז‬ ‫זיינע רעיונות‪ ,‬און מאכן די ריכטיגע הכנה‪,‬‬ ‫זיין וועלט און זי מקיים זיין יעדע מינוט‪.‬‬ ‫נישטא קיין שום הסתר פנים‪ .‬אפילו ווען‬ ‫ביז ער וועט זיין מסוגל צו שפירן ווי דער‬ ‫דער גאון רבי בנימין מענדעלזאהן זצ"ל‪,‬‬ ‫אייבערשטער פירט איהם אויף יעדן טריט‬ ‫עס זעהט אויס בדרך הטבע אז עס איז נישטא‬ ‫דער רב פון קוממיות‪ ,‬זאגט אויף דעם‬ ‫און שריט‪ .‬אבער אנדערש איז ביי שידוכים‪,‬‬ ‫קיין שום טשאנס‪ ,‬קיין שום אויסוועג‪ ,‬אז די‬ ‫א וואונדערליכן פשט‪ :‬די מטרונה האט‬ ‫דארטן איז עס קלאר און ניכר פאר אלעמען‪,‬‬ ‫שידוך זאל געשעהן‪ ,‬סיי מכורח המציאות‪ ,‬סיי‬ ‫נישט געפרעגט פשוט וואס טוט דער‬ ‫אז אלעס איז פון הימל‪ ,‬און מען זעהט בחוש‬ ‫צוליב די חסרונות און פגמים וואס די צדדים‬ ‫אייבערשטער‪ ,‬נאר איר שאלה איז געווען‪,‬‬ ‫ווי יעדער מענטש באקומט די שידוך וואס‬ ‫האבן‪ ,‬סיי ווייל עס זענען דא אזעלכע וואס‬ ‫וועלכע פעולה טוט ער פון דעמאלט ביז‬ ‫פאסט פאר איהם‪ ,‬דאס וואס ער דארף‬ ‫ווילן קאליע מאכן און צושטערן די שידוך‪,‬‬ ‫היינט‪ ,‬וואס דורך דעם זאל מען קענען‬ ‫האבן פאר זיין תיקון‪ .‬אזוי אויך זעהט מען‬ ‫פון שנאה אדער פון אן אנדערע סיבה‪ ,‬און‬ ‫דערקענען אז ער פירט די וועלט‪ .‬ווייל דער‬ ‫אסאך מאל‪ ,‬אז מענטשן טוהן השתדלות'ן‬ ‫אפילו ווען עס פעלט געלט – פונדעסטוועגן‪,‬‬ ‫אייבערשטער האט זיך באהאלטן‪ ,‬און עס‬ ‫ביי שידוכים‪ ,‬און צום סוף נישט נאר וואס‬ ‫אויב דער אייבערשטער וויל אז די שידוך‬ ‫זעהט אויס ווי די וועלט פירט זיך ח"ו בדרך‬ ‫די השתדלות העלפט נישט‪ ,‬נאר זי שאדט‬ ‫זאל זיך שליסן‪ ,‬אויב פון הימל איז די שידוך‬ ‫הטבע‪ ,‬האט זי געוואלט וויסן‪ ,‬אין וועלכן‬ ‫נאך‪ ,‬און פארקערט‪ ,‬שידוכים וואס עס‬ ‫באשערט‪ ,‬וועלן זיך הימל און ערד שפאלטן‪,‬‬ ‫ענין קען מען זעהן בחוש די שטארקייט פון‬ ‫איז קיינעם אפילו נישט איינגעפאלן אז זיי‬ ‫ביז עס וועט זיך אזוי דרייען און אויסדרייען‬ ‫די השגחה פרטית‪ .‬דעריבער האט ער איר‬ ‫קענען פאסירן‪ ,‬קומען צושטאנד אן קיין שום‬ ‫אז עס וועט זיך ענדיגן בכי טוב‪ .‬די חסרונות‬ ‫געענטפערט‪" :‬דער אייבערשטער זיצט און‬ ‫השתדלות‪ .‬ווייל ביי שידוכים גייט עס נישט‬ ‫ווערן פארשוואונדן‪ ,‬קיין שונא קען גארנישט‬ ‫איז מזווג זיווגים"‪ ,‬ווייל ביי שידוכים זעהט‬ ‫בדרך הטבע‪ ,‬נאר עס איז דא א ספעציעלע‬ ‫קאליע מאכן‪ ,‬און אויך די געלט שטעלט זיך‬ ‫מען בחוש די השגחה פון אויבן‪ ,‬און אז ַַמה'‬ ‫השגחה לטובת דעם מענטש‪ ,‬וואס מען קען‬ ‫נישט אין וועג‪.‬‬ ‫ִִא ָּׁׁש�ה ְלְ ִִאיׁש‪.‬‬ ‫עס זעהן אויך היינטיגע צייטן‪.‬‬ ‫פארקערט אבער‪ ,‬אויב פון הימל האט מען‬ ‫נישט אויסגערופן אז די בת פלוני געהערט‬ ‫דער אייבערשטער איז מחתן!‬ ‫וואס טוט דער אייבערשטער פון בריאת העולם‬ ‫ביז היינט?!‬ ‫צום פלוני‪ ,‬העלפט גארנישט אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫פונקט דאס האט דער הייליגער בעלזער‬ ‫נישט די אויסערגעווענדליכע מעלות וואס‬ ‫רב זי"ע געזאגט‪ ,‬צו מסביר זיין פארוואס דער‬ ‫באקאנט איז די מדרש (בראשית רבה סח‪ ,‬ד)‬ ‫די צדדים האבן‪ ,‬נישט געלט און גאלד‪ ,‬און‬ ‫וואס מאכט חתונה א קינד ווערט אנגערופן‬ ‫וואס דערציילט‪" :‬א מטרונה האט געפרעגט‬ ‫נישט קיין שום אנדערע סיבה‪ ,‬וועט די שידוך‬ ‫"מחותן"‪ .‬לכאורה וואלט מען דאך געדארפט‬ ‫פאר רבי יוסי בר חלפתא‪ ,‬אין וויפיל טעג‬ ‫זיך נישט רוקן פאראויס‪ ,‬און עס וועט פון‬ ‫זאגן אז ער איז א "מחתן"‪ ,‬וואס איז די לשון‬ ‫האט דער אייבערשטער באשאפן זיין וועלט?‬ ‫דעם גארנישט ווערן‪ .‬און נאך מער‪ ,‬אפילו די‬ ‫"מחותן"? נאר פשט איז‪ ,‬אז באמת איז נישט‬ ‫האט ער איר געענטפערט‪ ,‬אין זעקס טעג‪,‬‬ ‫פונקטליכע צייט וואס עס איז באשערט פון‬ ‫ער דער וואס איז מחתן‪ ,‬נאר דער טאטע אין‬ ‫ווי עס שטייט (שמות כ) ִּכּ י ֵׁשׁ ֶׁׁשת ָיָ ִִמים ָָעָׂשׂ ה ה'‬ ‫הימל‪ ,‬פונקט דעמאלס וועט עס ווערן‪ ,‬נישט‬ ‫הימל איז דער מחתן‪ ,‬און דער טאטע פון‬ ‫ַׁמִיִ ם ְוְ ֶֶאת ָָה ָָא ֶֶרץ‪ .‬פרעגט זי איהם‪ ,‬און‬ ‫ֶֶאת ַַהָּׁש� ַ‬ ‫פריער און נישט שפעטער‪ .‬אלע השתדלות'ן‬ ‫די חתן און פון די כלה איז נישט מער ווי א‬ ‫וואס טוט ער פון דעמאלט אן ביז היינט? האט‬ ‫אויף דער וועלט וועלן נישט העלפן‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫"מחותן" – בלשון נפעל‪ ,‬ער ווערט געפירט‪.‬‬ ‫ער איר געענטפערט‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫זענען דאך נישט מער ווי 'חומר ביד היוצר'‪.‬‬ ‫זיצט און איז מזווג זיווגים‪ ,‬בתו של פלוני‬ ‫מיט דעם זעלבן יסוד האט ער אויך מסביר‬ ‫אזוי האט אויך דער גאון רבי מיכל יהודה‬ ‫לפלוני‪ ,‬אשתו של פלוני לפלוני‪ ,‬ממונו של‬ ‫געווען‪ ,‬וואס מיר געפונען אין די לשון פון חז"ל‬ ‫לעפקאוויטש זצ"ל מאריך געווען צו מסביר‬ ‫פלוני לפלוני"‪ ,‬עכ"ל‪.‬‬ ‫אז דער חתן ווערט אנגערופן אן "ארוס"‪ .‬דער‬ ‫זיין דעם יסוד פון השגחה‪ :‬עס איז פשוט און‬ ‫תוספות יום טוב (נדרים פ"י מ"ג) פרעגט‬ ‫און לכאורה איז זייער שווער‪ ,‬וואס האט‬ ‫קלאר אז די גאנצע בריאה ווערט געפירט מיט‬ ‫שוין‪ ,‬אז לויט די דקדוק פון די לשון וואלט‬ ‫זי געפרעגט וואס טוט ער פון דעמאלט ביז‬ ‫השגחה פונעם אייבערשטן‪ ,‬און אלעס וואס‬ ‫מען איהם געדארפט רופן "מארס" און נישט‬ ‫היינט‪ ,‬דער אייבערשטער פירט דאך זיין‬ ‫פאסירט מיט יעדן מענטש אויפן וועלט‪ ,‬איז‬ ‫"ארוס"‪ ,‬וואס איז א לשון נפעל‪ ,‬דאס הייסט‬ ‫וועלט יעדע צייט און יעדע שעה‪ ,‬ער איז‬ ‫נאר דאס וואס עס איז אויף איהם נגזר פון‬ ‫ב‬ ‫השתדלות העלפט באמת גארנישט‪ .‬און דאס‬ ‫ווערן שותפים‪ ,‬ווען זיי קענען נאך נישט זאגן‬ ‫אז אנדערע טוהן עס מיט איהם‪ .‬נאר עס‬ ‫האט ער געוואלט דערמאנען פאר אליעזר‬ ‫אז 'מיר זענען דאך אויך שותפים אין דעם‬ ‫ליגט דא א רמז‪ ,‬אז דער חתן איז טאקע נישט‬ ‫איידער ער גייט ארויס זוכן א שידוך פאר‬ ‫עסק‪ ,‬און מיר ווילן אויך האבן א דעה‪ ,‬מיר‬ ‫קיין מארס‪ ,‬ווייל פון הימל ברענגט מען צו די‬ ‫יצחק‪ :‬געדענק גוט אז דער אייבערשטער‬ ‫ווילן דעם שידוך‪ ,‬און יענער שידוך פאסט‬ ‫שידוך‪ ,‬און ער איז נישט מער ווי אן "ארוס"‪.‬‬ ‫איז דער אלקי השמים און דער אלקי הארץ‪,‬‬ ‫נישט פאר אונז'‪ .‬נאר כביכול טוט דער‬ ‫הוא עשה ועושה ויעשה לכל המעשים‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטער ווי אזוי ער וויל און זעהט‬ ‫כזה ראה וקדש!‬ ‫בפרט ביי שידוכים‪ .‬און ממילא פארלאז דיך‬ ‫פאר ריכטיג‪.‬‬ ‫די ערשטע שידוך זייט די וועלט באשאף‪,‬‬ ‫נישט אויף דיר אליין און אויף דיין חכמה‪ ,‬נאר‬ ‫איז געווען ווען דער אייבערשטער האט‬ ‫בלויז אויפן אייבערשטן‪ ,‬ווייל מה' אשה לאיש‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער דער הויפט שדכן!‬ ‫ֹלִקים ֹלא‬ ‫ּאֶמר ה' ֱֱא ִ‬ ‫געזאגט (בראשית ב‪ ,‬יח‪-‬כא)‪ַ :‬וַ ֹּי ֶ‬ ‫און באמת‪ ,‬די הדרכה פון אברהם אבינו‪,‬‬ ‫עס שטייט אין אונזער פרשה (בראשית כד‪,‬‬ ‫טֹוב ֱֱהיֹות ָָה ָָא ָָדם ְלְ ַַבּדֹו ֶֶא ֱֱעֶׂשׂ ה ּלֹו ֵֵעֶזֶ ר ְּכֶּנֶ ְגְ ּדֹו‪...‬‬ ‫דער פאטער פון כלל ישראל‪ ,‬געהערט צו‬ ‫ּאֶמר ַַא ְְב ָָר ָָהם ֶֶאל ַַע ְְבּדֹו ְזְ ַַקן ֵּּביתֹו ַַהֹּמֵּׁשׁ ל‬ ‫ב‪-‬ג)‪ַ :‬וַ ֹּי ֶ‬ ‫ֵּדָּמה ַַעל ָָה ָָא ָָדם ַוַ ִּיּ יָׁשׁ ן ַוַ ִּיּ ַּּקח‬‫ֹלִקים ַּת ְְּר ָ‬‫ַוַ ַּיּ ֵּּפל ה' ֱֱא ִ‬ ‫יעדן איינעם ווען ער קומט אן צום פרק פון‬ ‫ַּחת ְיְ ֵֵרִכִ י‪ְ .‬וְ ַַאְׁשִּׁבּ ֲיֲעָך‬ ‫ְּבֹּכֹל ֲֲא ֶׁׁשר לֹו ִׂשׂ ים ָנָ א ָיָ ְְדָך ַּת ַ‬ ‫ְּחֶּתָּּנּ ה‪.‬‬ ‫ֹעָֹתיו ַוַ ְִּיְּסֹּגּר ָּבָּׂשׂ ר ַּת ְ‬ ‫ַַא ַַחת ִִמַּצְּלְ ָ‬ ‫'האיש מקדש' אדער 'האשה נקנית'‪ ,‬און‬ ‫אֹלֵקי ָָה ָָא ֶֶרץ ֲֲא ֶׁׁשר ֹלא‬ ‫ַׁמִיִ ם ֵוֵ ֵ‬ ‫ֹלֵקי ַַהָּׁש� ַ‬ ‫ַּבּ ה' ֱֱא ֵ‬ ‫עס זענען דא וואס זאגן אויף דעם א רמז‪:‬‬ ‫אזוי אויך צו יעדן טאטע און מאמע אין כלל‬ ‫ִִת ַּּקח ִִא ָּׁׁש�ה ִלִ ְְבִנִ י ִִמְּבּ נֹות ַַהְּכַּנַ ֲֲעִנִ י ֲֲא ֶׁׁשר ָָאֹנִֹכִ י‬ ‫אסאך מאל עקשנ'ט זיך א מענטש‪ ,‬זאגנדיג‬ ‫ישראל וואס שטייען פאר די שידוכים פון‬ ‫ַׁמִיִ ם ֲֲא ֶׁׁשר ְלְ ָָק ַַחִנִ י‬ ‫ֹלֵקי ַַהָּׁש� ַ‬‫ְּבִּק ְְרּבֹו‪ ...‬ה' ֱֱא ֵ‬ ‫יֹוֵׁשׁ ב ִ‬ ‫'איך וויל דוקא דעם שידוך'‪ ,‬און אמאל 'דוקא‬ ‫זייערע קינדער‪ .‬זיי זאלן גוט געדענקען אז‬ ‫ִִמ ֵּּבית ָָא ִִבי ֵּוֵמ ֶֶא ֶֶרץ מֹוַלַ ְְדִּתּ י ַוַ ֲֲא ֶׁׁשר ִּדֶּּבּ ר ִלִ י ַוַ ֲֲא ֶׁׁשר‬ ‫נישט דעם שידוך‪ ,‬ניטאמאל צו דערמאנען'‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער איז דער אלקי השמים און‬ ‫ִנִ ְׁשַּׁבּ ע ִלִ י ֵלֵ אֹמֹר ְלְ ַזַ ְְר ֲֲעָך ֶֶאֵּתּ ן ֶֶאת ָָה ָָא ֶֶרץ ַַהֹּזּאת‬ ‫דעריבער האט דער אייבערשטער געזאגט‬ ‫דער אלקי הארץ‪ ,‬פארלאזט זיך נישט אויף‬ ‫הּוא ִיִ ְׁשַׁלַ ח ַַמְלְ ָָאכֹו ְלְ ָָפֶנֶ יָך ְוְ ָלָ ַַק ְְחָּתּ ִִא ָּׁׁש�ה ִלִ ְְבִנִ י‬ ‫צו אדם הראשון‪ :‬איך וועל דיר געבן דעם‬ ‫זיך אליין און נישט אויף די שדכנים‪ ,‬נאר איר‬ ‫ִִמ ָּׁׁש�ם‪ ,‬וגו'‪ .‬זאגט רש"י (פסוק ז) ווי פאלגענד‪:‬‬ ‫ריכטיגן זיווג דורך דעם וואס איך וועל אויף‬ ‫דארפט גוט וויסן אז דער אייבערשטער איז‬ ‫"פארוואס דא שטייט נישט 'ואלקי הארץ'‪,‬‬ ‫דיר אראפלאזן א תרדמה‪ ,‬און אין די זעלבע‬ ‫דער מֹוִׁשׁ יב ְיְ ִִח ִיִדים ַּבְּיְ ָָתה‪ ,‬און ער איז דער‬ ‫און אויבן שטייט יא 'ואשביעך בה' אלקי‬ ‫צייט וועל איך דיר ווייזן דיין זיווג‪ ,‬און "כזה‬ ‫הויפט שדכן‪ ,‬און אן איהם רוקט זיך גארנישט‪.‬‬ ‫השמים ואלקי הארץ'? נאר אברהם האט‬ ‫ראה וקדש"! אזוי ווי די וועלט זאגט‪" :‬נישט‬ ‫געזאגט צו אליעזר‪ :‬היינט איז ער שוין 'אלקי‬ ‫העלפן און נישט שטערן"‪.‬‬ ‫און ווי שיין פאסט צו דעם וואס דער‬ ‫השמים ואלקי הארץ'‪ ,‬ווייל איך האב איהם‬ ‫הייליגער פני מנחם זי"ע האט געזאגט בשם‬ ‫איינגעוואוינט אין די מיילער פון מענטשן‪,‬‬ ‫אזוי האט אויך דער הייליגער רבי שלומ'קע‬ ‫זיין טאטן דער אמרי אמת זי"ע (פני מנחם ח"ב‬ ‫אבער ווען ער האט מיך גענומען פון מיין‬ ‫זוועהיל'ער זי"ע (יסוד צדיק עמ' רפ"ג) מסביר‬ ‫עמ' קי"ט)‪ ,‬א רמז אין די ווערטער וואס שטייט‬ ‫טאטנ'ס הויז‪ ,‬איז ער געווען 'אלקי השמים'‬ ‫געווען די לשון פון די תנאים‪" :‬האב עומד‬ ‫גלייך שפעטער‪" ,‬הּוא ִיִ ְׁשַׁלַ ח ַַמְלְ ָָאכֹו ְלְ ָָפֶנֶ יָך"‪,‬‬ ‫און נישט 'אלקי הארץ'‪ ,‬ווייל מענטשן אויף‬ ‫מצד בנו החתן" – א רמז אז דער טאטע‬ ‫די ראשי תיבות פון די ווערטער איז הימ"ל‪,‬‬ ‫דער וועלט האבן איהם נישט געקענט‪ ,‬און‬ ‫שטייט נאר פון דער זייט‪ ,‬און אלעס טוט‬ ‫ווייל פון הימל פירט מען און דרייט מען די‬ ‫זיין נאמען איז נישט דערמאנט געווארן אויף‬ ‫דער אייבערשטער אליין בכבודו ובעצמו‪.‬‬ ‫גאנצע פרשה פון שידוכים‪ .‬און אן אנדערע‬ ‫דער ערד"‪ ,‬עכ"ל‪ .‬און לכאורה דארף מען‬ ‫און נאך מער‪ ,‬אמאל שטעלט איהם דער‬ ‫געלעגנהייט האט ער געזאגט‪ ,‬אז 'מלאכו'‬ ‫פארשטיין‪ ,‬פארוואס האט אברהם אבינו‬ ‫אייבערשטער אוועק אין א זייט‪ ,‬כדי ער זאל‬ ‫מיינט דעם מלאך וואס האט אויסגערופן‬ ‫דאס דערמאנט פאר אליעזר פונקט יעצט‪ ,‬אז‬ ‫נישט שטערן מיט זיין חכמה און מיט זיינע‬ ‫דעם שידוך 'בת פלוני לפלוני'‪ ,‬אז ער באגלייט‬ ‫ער האט איינגעוואוינט דעם אייבערשטערס‬ ‫חששות‪ ,‬נאר ווי דער אייבערשטער איז גוזר‪,‬‬ ‫אויך דעם גאנצן וועג צום שידוך און מאכט‬ ‫נאמען אויף מענטשנס ליפן‪ ,‬צו וויסן אז דער‬ ‫אזוי וועט זיין און אזוי וועט ווערן‪.‬‬ ‫צורעכט אלעס וואס מען דארף‪.‬‬ ‫אייבערשטער איז דער אלקי השמים און‬ ‫אויך דער אלקי הארץ?‬ ‫מיט דעם האט מען מסביר געווען וואס‬ ‫נישט דער יחוס און נישט די געלט!‬ ‫חז"ל זאגן (סוטה ב ע"א)‪" :‬פערציג טעג איידער‬ ‫דער צדיק רבי גדליה אייזמאן זצ"ל איז‬ ‫די קינד ווערט באשאפן‪ ,‬גייט ארויס א בת‬ ‫א טייערן פשט זאגט דער הייליגער חידושי‬ ‫מסביר‪ ,‬אז דער כוונה פון אברהם אבינו‬ ‫קול און זאגט‪ ,‬בת פלוני לפלוני"‪ .‬דאס הייסט‪,‬‬ ‫הרי"ם זי"ע אויף די ווערטער פון די גמרא‬ ‫איז געווען אז אין אנהייב איז ער געווען‬ ‫אז אין די צייט ווען די עלטערן האבן נאך‬ ‫וואס מיר האבן אויבן דערמאנט‪ ,‬וואס איז‬ ‫'אלקי השמים'‪ ,‬און די מענטשן האבן איהם‬ ‫גארנישט אנגעהויבן צו טוהן פאר'ן קינד‪,‬‬ ‫מוכיח פון די תורה‪ ,‬פון די נביאים און פון די‬ ‫נישט געקענט‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬זיין הנהגה איז‬ ‫האט מען שוין אויסגערופן פון הימל דורך א‬ ‫כתובים אז מה' אשה לאיש‪ .‬ביי יעדן שידוך‬ ‫געווען פארדעקט און באהאלטן‪ ,‬און מען‬ ‫בת קול‪ :‬בת פלוני לפלוני‪ .‬ווייל דריי שותפים‬ ‫האבן מענטשן פארשידענע חשבונות‪ .‬איינער‬ ‫האט נישט געזעהן אז אלעס פירט זיך מיט‬ ‫זענען דא אין א מענטש‪ ,‬דער אייבערשטער‪,‬‬ ‫זוכט דוקא א הויכן יחוס און א חשוב'ע‬ ‫השגחה פרטית‪ ,‬ביז אברהם איז געקומען‬ ‫און דער טאטע און דער מאמע (עי' קידושין ל‬ ‫משפחה‪ ,‬א צווייטער‪ ,‬ווען ער קומט אן‬ ‫און האט איינגעוואוינט די וועלט צו וויסן‬ ‫ע"ב)‪ ,‬דעריבער באשטימט דער אייבערשטער‬ ‫צום פרק האיש מקדש‪ ,‬קוקט דייקא אויף‬ ‫אז אלעס איז בהשגחה עליונה‪ ,‬און קיין שום‬ ‫דעם זיווג נאך איידער די טאטע און די מאמע‬ ‫ג‬ ‫זיין‪ ,‬אז אויב דער אייבערשטער בויט נישט‬ ‫שאדם רוצה לילך מוליכין אותו"‪ ,‬אז אויך‬ ‫אויסערליכן אויסזעהן‪ ,‬און אסאך זוכן א בעל‬ ‫דאס הויז – ָׁשְׁוְ א ָָע ְְמלּו בֹוָנָ יו ּבֹו‪ ,‬אומזיסט איז‬ ‫דער וועג וואס א מענטש וויל גיין‪ ,‬און די‬ ‫יכולת‪ ,‬כבוד און געלט‪ .‬און געווענליך טרעפן‬ ‫די מי פון די בויער‪ .‬פון דא זעהט מען‪ ,‬אז מען‬ ‫רצונות וואס ער האט ביי שידוכים‪ ,‬זענען‬ ‫זיך די זאכן צוזאם‪ :‬דער גביר מאכט א שידוך‬ ‫דארף טוהן ווייניגער השתדלות און האבן‬ ‫אויך אין דעם כלל פון "מוליכין אותו"‪ ,‬אז‬ ‫מיטן גביר‪ ,‬דער מיוחס מיטן מיוחס‪ ,‬און אזוי‬ ‫מער בטחון אין דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער פירט דעם מענטש ווי‬ ‫ווייטער‪ .‬און יעדער איינער איז זיכער אז די‬ ‫עס איז אויף איהם נגזר געווארן‪ ,‬דורך דעם‬ ‫מעלה מיט וואס ער איז געבענטשט געווארן‬ ‫שווער ווי קריעת ים סוף?!‬ ‫וואס ער לייגט אריין אין איהם דעם רצון‪.‬‬ ‫פון הימל‪ ,‬איז דאס וואס האט געמאכט אז‬ ‫די גמרא אין מסכת סוטה (ב ע"א) פארגלייכט‬ ‫דער שידוך זאל זיך שליסן בכי טוב‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער איז מייחד זיין נאמען אויפן‬ ‫דעם זיווג פון א מענטש צו קריעת ים סוף‪ ,‬ווי‬ ‫זיווג!‬ ‫און דאס זענען אונז חז"ל געקומען לערנען‬ ‫פאלגענד‪" :‬רבה בר בר חנה זאגט אין נאמען‬ ‫ביי די אויבן דערמאנטע גמרא‪ ,‬ארויסנעמען‬ ‫פון רבי יוחנן‪ ,‬עס איז שווער דער זיווג פון‬ ‫דער מהר"ל אין באר הגולה (באר ד') איז‬ ‫פון די טעות פון מענטשנס הערצער‪ ,‬און זיי‬ ‫א מענטש אזוי ווי קריעת ים סוף‪ ,‬ווי עס‬ ‫מסביר‪ ,‬אז דער זיווג פון א מענטש איז‬ ‫לאזן צו וויסן אז מה' אשה לאיש‪ ,‬און עס איז‬ ‫ֹלִקים מֹוִׁשׁ יב ְיְ ִִח ִיִדים‬ ‫שטייט (תהלים סח‪ ,‬ז) ֱֱא ִ‬ ‫נישט בדרך הטבע‪ ,‬נאר ער איז בלויז פונעם‬ ‫נישטא קיין שום אנדערע סיבה פאר א שידוך‪.‬‬ ‫מֹוִציא ֲֲא ִִס ִיִרים ַּבּּכֹוָׁשׁ רֹות"‪ ,‬עכ"ל‪ .‬קען‬ ‫ַּבְּיְ ָָתה ִ‬ ‫אייבערשטן‪ .‬דעריבער רוהט דער נאמען י"ה‬ ‫און די דריי סארטן מענטשן געפונען מיר אין‬ ‫מען דאס מסביר זיין‪ :‬אז בשעת כלל ישראל‬ ‫צווישן איש און אשה‪ :‬די יו"ד אין "איש" און‬ ‫די תורה‪ ,‬אין די נביאים און אין די כתובים‪.‬‬ ‫זענען אנגעקומען צום ים סוף‪ ,‬און אדורך‬ ‫די ה"א אין "אשה"‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫דעם געשפאלטענעם ים‪ ,‬האבן זיי זוכה‬ ‫מוז זיי צוזאמברענגען‪ ,‬וויבאלד זייער זיווג‬ ‫אין די תורה געפונען מיר ביים שידוך פון‬ ‫געווען צו א געוואלדיגע התגלות‪ ,‬ביז חז"ל‬ ‫איז נישט בדרך הטבע‪.‬‬ ‫יצחק אבינו‪ ,‬וואס אליעזר איז געגאנגען קיין‬ ‫זאגן (עי' רש"י שמות טו; ילקוט שמעוני שמות רמז רמב)‪:‬‬ ‫ארם נהרים צו טרעפן א פאסיגן שידוך פון‬ ‫און דאס איז די כוונה פון די מדרש וואס‬ ‫"ֶזֶ ה ֵֵאִלִ י ְוְ ַַאְנְ ֵוֵ הּו‪ ,‬רבי אליעזר זאגט‪ ,‬פון וואו‬ ‫א חשוב'ע און מיוחס'דיגע משפחה‪ ,‬פון‬ ‫מיר האבן אויבן דערמאנט‪" :‬מכאן שהקב"ה‬ ‫ווייסטו אז א דינסט האט געזעהן ביים ים‬ ‫זיין טאטנ'ס הויז‪ .‬און דארט זאגט די תורה‪:‬‬ ‫מייחד שמו על הזיווג"‪ ,‬אז די גאנצע מהות פון‬ ‫וואס יחזקאל און אלע אנדערע נביאים האבן‬ ‫ָּבר‪,‬‬ ‫ּאְמרּו ֵֵמה' ָיָ ָָצא ַַהָּד ָ‬ ‫תּוֵאל ַוַ ֹּי ְ‬ ‫ַוַ ַַּיַּען ָלָ ָָבן ְּוְב ֵ‬ ‫א זיווג און זיין הצלחה איז דער נאמען פונעם‬ ‫נישט געזעהן‪ ...‬וכו'"‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬זיי האבן‬ ‫אונז צו לערנען אז דער שידוך איז נישט‬ ‫קלאר געזעהן די האנט פון דעם אייבערשטן‬ ‫אייבערשטן וואס רוהט צווישן איש און אשה‪.‬‬ ‫צושטאנד געקומען צוליב קיין שום תירוץ‬ ‫וואס פירט זיי‪ .‬און דאס איז די פארגלייך צום‬ ‫און אן דעם קען דער שידוך נישט האלטן‬ ‫אדער אויסרייד‪ ,‬נאר ווייל אזוי האט דער‬ ‫זיווג פון א מענטש‪ ,‬ווייל אויך ביי דעם זעהט‬ ‫אפילו איין רגע‪ ,‬אפילו ווען לויט זייערע מדות‬ ‫אייבערשטער גוזר געווען‪.‬‬ ‫מען קלאר די האנט פון דעם אייבערשטן און‬ ‫און זייער נאטור פאסן זיי זיך צו‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫זיין השגחה פרטית‪.‬‬ ‫איז מבואר אין די מדרש (אויבן דערמאנט) מיט‬ ‫אין די נביאים געפונען מיר ביי שמשון‬ ‫די מטרונה און רבי יוסי בן חלפתא‪ ,‬וואס‬ ‫הגבור‪ ,‬וואס איז געגאנגען נאך זיינע אויגן און‬ ‫און מיט דעם וועט מען פארשטיין וואס‬ ‫זי האט געוואלט מזווג זיין טויזנט פאר‬ ‫געזוכט א שידוך לויטן אויסערליכן אויסזעהן‪,‬‬ ‫מיר האבן אויבן געפרעגט‪ ,‬פארוואס לייגט‬ ‫קנעכט און עס איז איר נישט געלונגען‪ .‬און‬ ‫און אויף איהם שטייט‪ְ :‬וְ ָָא ִִביו ְוְ ִִאּמֹו ֹלא ָיָ ְְדעּו‬ ‫מען די רינגל דוקא אויף דעם 'אצבע' פינגער‬ ‫דעריבער קען מען דוקא ביי שידוכים זעהן‬ ‫ִּכּ י ֵֵמה' ִִהיא‪ .‬זעהט מען אז די סיבה פון דעם‬ ‫פון די כלה‪ ,‬און נישט אויפן קמיצה‪ .‬ווייל ביי‬ ‫די השגחה אזוי קלאר‪ ,‬ווייל די גאנצע מהות‬ ‫שידוך איז געווען נאר ווייל אזוי האט געוואלט‬ ‫א זיווג זעהט מען קלאר די האנט פון דעם‬ ‫פון א זיווג איז נישט בדרך הטבע‪ ,‬נאר מכח‬ ‫דער מזווג זיווגים‪.‬‬ ‫אייבערשטן און זיין הנהגה‪ ,‬פונקט ווי ביי‬ ‫דעם נאמען פונעם אייבערשטן וואס רוהט‬ ‫קריעת ים סוף האבן אידן געוויזן מיטן פינגער‬ ‫אויפן פארפאלק‪.‬‬ ‫און דער וואס מיינט אז זיין שידוך איז‬ ‫און געזאגט‪ֶ :‬זֶ ה ֵֵאִלִ י ְוְ ַַאְנְ ֵוֵ הּו‪.‬‬ ‫צושטאנד געקומען צוליב זיין פארמעגן‪ ,‬זאל‬ ‫ווייניג השתדלות‪ ,‬אסאך בטחון!‬ ‫זיך נעמען צום הארצן דעם פסוק ַּבִּיִ ת ָוָ הֹון‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬מיר זאלן‬ ‫ַנַ ֲֲחַלַ ת ָָאבֹות ֵּוֵמה' ִִא ָּׁׁש�ה ַַמְׂשָּׂכֶּלֶ ת‪ ,‬ווייל 'המגיד‬ ‫זוכה זיין צו גלייבן באמונה שלימה אז אלע‬ ‫אין הערות הגר"א געפונען מיר‪ ,‬אז ער‬ ‫מראשית אחרית הוא יתן שם ושארית'‪.‬‬ ‫זיווגים זענען פונעם אייבערשטן‪ ,‬און זיך‬ ‫האט אפגעלערנט פון די דאזיגע גמרא‪ ,‬אז‬ ‫פארלאזן אויף איהם אז ער איז דער מזווג‬ ‫מה' אשה לאיש איז אויך א הוראה למעשה‪:‬‬ ‫און מיט דעם קען מען פארשטיין די‬ ‫זיווגים און ער פירט אלעס לטובת דעם‬ ‫ביי שידוכים דארף מען נישט מער ווי א ביסל‬ ‫הייליגע ווערטער פון די פסוק (משלי יח‪ ,‬כב)‪:‬‬ ‫מענטש‪ .‬און דורך דעם וואס מיר וועלן האבן‬ ‫השתדלות‪ ,‬און דער עיקר איז זיך צו פארלאזן‬ ‫ָָמ ָָצא ִִא ָּׁׁש�ה ָָמ ָָצא טֹוב ַוַ ֶָּיֶּפק ָָרצֹון ֵֵמה'‪ ,‬אז דער‬ ‫מער בטחון און טוהן ווייניגער השתדלות‪,‬‬ ‫אויפן אייבערשטן‪ ,‬ווייל אלעס איז דאך פון‬ ‫אייבערשטער לייגט אריין אין א מענטש‪,‬‬ ‫וועלן מיר זוכה זיין צו זעהן מיט אונזערע‬ ‫איהם‪ .‬און אזוי אויך וואס עס שטייט אין‬ ‫אפילו אקעגן זיין ווילן‪ ,‬א רצון צו דעם זיווג‬ ‫אויגן די חסדים פון דעם אייבערשטן און זיין‬ ‫תהלים (קכז‪ ,‬א)‪ִִ :‬אם ה' ֹלא ִיִ ְְבֶנֶ ה ַַבִיִ ת ָׁשְׁוְ א ָָע ְְמלּו‬ ‫וואס איז איהם באשערט פון הימל‪ .‬און אויף‬ ‫וואונדערליכע השגחה‪ ,‬מיט'ן בויען א בית‬ ‫בֹוָנָ יו ּבֹו‪ ,‬א זיווג ווערט דאך אנגערופן "בנין‬ ‫דעם וועג איז דער הייליגער פני מנחם זי"ע‬ ‫נאמן בישראל‪ ,‬במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫בית"‪ ,‬און מיט דעם וויל דער פסוק אונז מרמז‬ ‫מסביר וואס חז"ל זאגן (מכות י ע"ב)‪" :‬בדרך‬ ‫ד‬