הליכות ושיחות קודש וויען - אידיש 2 · Halichois V'sichois Koidesh Vien - Yiddish 2 — חיי שרה (2026-11-02)

פרשת תולדות כ"ו חשון – ב' כסלו תשע"ו לפ"ק
ולא תחיה לעולם הבא .האט חזקיהו געפרעגט, יום ראשון פרשת תולדות
פארוואס קומט זיך מיר אזא גרויסער עונש .האט בשעות הערב הלך רבינו שליט"א לניחום אבלים אצל
ישעיהו הנביא געזאגט ,ווייל דו האסט נישט עוסק הר"ר נתן גליק הי"ו ,שישב שבעה על פטירת בנו הבחור
געווען אין פריה ורביה .האט חזקיהו געזאגט ,ווייל מתתי' גליק ע"ה.
איך האב געזען ,אז איך וועל האבען בנין דלא מעלו,
קינדער וואס וועלן נישט זיין ערליך ,האב איך זיך אחר כך נסע רבינו שליט"א לבארא פארק ומסר שיעורו
ענדערש מונע געווען ,און איך האב נישט חתונה השבועי בשולחן ערוך )או"ח סימן קנ"ו הל' משא ומתן( בבית
געהאט .האט אים ישעיה הנביא געזאגט ,ביזט מדרשנו הגדול.
נישט גערעכט .בהדי כבשי דרחמנא למה לך ,דו
דארפסט טון וואס מען האט דיר געהייסען ,און אחר השיעור השתתף רבינו שליט"א אצל התנאים של
וואס דער רבונו של עולם וועט טון ,זאל ער טון .א ש"ב בן הרה"ג רבי משה פלאם שליט"א אב"ד סטרעטין
מענטש דארף גיין בתמימות ,נאכגיין די וועגן פונעם )פלעטבוש( ,חתן הגה"צ אב"ד גרויסווארדיין שליט"א,
אייבערשטען אן זיין דעת ,כאטש ער פארשטייט עב"ג בת הרה"ג רבי ישראל מרדכי ראבינאוויטש
נישט וואס איז דער ענין אז ער זאל ברענגען אויף שליט"א ,שהתקיים באולם רענעסאנס.
די וועלט קינדער וואס וועלן זיין רשעים .א מענטש
איז מחוייב צו טון אלעס וואס ער דארף צו טון ,און אחר כך השתתף רבינו שליט"א אצל דינער השנתי של
דאס איבריגע געהערט צום רבונו של עולם. כולל שומרי החומות ,שהתקיים באולם עטרת חי'.
*
האט רבקה גע'טענ'ט ,דאס איז גוט פאר א מאן,
וואס איז מחוייב בפריה ורביה ,און אז ער איז יום שני פרשת תולדות
מחוייב בפריה ורביה ,איז ער מחוייב צו טון וואס בשעות הבוקר נסע רבינו שליט"א לבארא פארק
ער דארף צו טון ,אפילו ער זעהט אז ער וועט והתפלל תפלת שחרית בבית מדרשנו זכרון יהודא .אחר
האבען בנין דלא מעלו .אבער א אשה איז דאך התפלה התקיים הברית של בן הר"ר יהושע אריה
נישט מחוייב אין פריה ורביה ,אויב זי זעהט אז זי מענדלאוויטש הי"ו .רבינו שליט"א נתכבד במוהלות
האט קינדער דלא מעלו ,וואס פעלט איר אויס די ובברכות וקריאת השם .אחר הברית השתתף בהסעודה
גאנצע זאך ,אז זי זאל ברענגען קינדער אויף די ונשא מדברותיו.
וועלט ,וואס וועלן נישט זיין ערליך .זי האט געזען
אז ווען זי גייט אדורך על פתחי עבודה זרה איז ער וזה תוכן השיחה:
מפרכס לצאת ,ותאמר אם כן למה זה 'אנכי' .מילא מען געפונט די וואך אין די פרשה ,אז רבקה האט
מיין מאן דארף האבען קינדער ,ער איז מחוייב זיך מצטער געווען מיט צער לידה ,ותאמר אם כן
בפריה ורביה אפילו מען האט קינדער וואס זענען למה זה אנכי ,ותלך לדרוש את ה' )כה-כב( .איך האב
בנין דלא מעלו ,אבער למה זה 'אנכי' ,איך בין דאך געזען צוברענגען פון ספר יעלת חן ,פארוואס האט
נישט מחוייב אין פריה ורביה ,פארוואס דארף איך זי געזאגט למה זה 'אנכי' .זי וואלט געדארפט
ברענגען קינדער אויף די וועלט וואס זענען נישט זאגען למה זה ,וואס גייט דא פאר .פארוואס האט
ערליך .אזוי האב איך געזען צוברענגען פונעם ספר זי זיך אריינגענומען אין דעם ענין ,און זי האט זיך
יעלת חן ,אבער איך האב נישט געזען וואס ער אפגערעדט פארוואס בין 'איך' אזוי.
שרייבט ווייטער ,וואס איז געווען די תשובה ,אז
מען האט איר געזאגט ,שני גוים בבטנך ,ושני זאגט ער ,ווייל די גמרא )ברכות י (.זאגט ,אז דער
לאומים ממעיך יפרדו ,ולאום מלאום יאמץ .וואס אייבערשטער האט געשיקט ישעיה הנביא צו
איז פארענטפערט געווארן די קשיא וואס זי האט חזקיהו המלך ,און ער האט אים געזאגט ,כי מת
געפרעגט למה זה אנכי. אתה ולא תחיה )ישעיה לח-א( ,מת אתה בעולם הזה,
גליון קכ"ד ~א~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
וועגן דעם איז רבקה אוהבת את יעקב )כה-כח(, עס קען זיין ,ווייל די גמרא )עירובין יג (:זאגט ,נוח לו
רבקה האט געהאט אזא אהבה צו יעקב .ווייל זי לאדם שלא נברא משנברא ,פאר יעדן מענטש איז
האט געזען אז יעקב איז א תלמיד חכם ,איש תם ענדערש אז ער וואלט נישט געבוירן געווארן.
יושב אהלים ,ער איז געזעסן און געלערנט .און תוספות זאגט אבער ,אז דאס איז נאר ביי א
ווען זי וועט האבען אן אהבה צו יעקב ,וועט דאס געווענליכען מענטש ,אבער א צדיק איז אשריו
משפיע זיין אז עשו זאל אויך ווערן ערליך .ווייל ואשרי דורו ,ער איז גליקלעך אז דער אייבערשטער
ווען א מענטש איז מוקיר רבנן ,האט ער דאך האט אים באשאפן אויף די וועלט ,און עס איז אויך
קינדער תלמידי חכמים - .ותלך לדרוש את ה' ,זי א גליקליכקייט פאר די וועלט .אפילו פאר סתם
איז געגאנגען דרשנ'ן דעם את ה' אלקיך תירא, המון עם איז נישט כדאי אז זיי זאלן געבוירן ווערן,
לרבות תלמידי חכמים .זי איז געגאנגען אין בית אבער ווען א צדיק ווערט געבוירן איז אשריו ,און ער
המדרש של שם ועבר ,זי האט זיך מדבק געווען צו טוט שוין דעקן דערמיט אויך דעם דור - .אז זי גייט
תלמידי חכמים .און נאכדעם וואס יעקב איז יעצט האבען צוויי קינדער ,איין קינד וועט זיין א
געבוירן ,און זי האט געזען אז ער איז אן איש תם רשע ,און איין קינד וועט זיין א צדיק ,ולאום
יושב אהלים ,איז רבקה אוהבת את יעקב ,האט זי מלאום יאמץ ורב יעבוד צעיר ,זי גייט ברענגען א
געהאט אן אהבה צו יעקב. יעקב אויף די וועלט .צו ברענגען א יעקב אויף די
וועלט ,מעג מען שוין האבען בנין דלא מעלו אויך,
*
ווייל א צדיק איז דאך אשריו ואשרי דורו ,האט
אחר הברית הלך רבינו שליט"א לניחום אבלים אצל מען מיט דעם פארענטפערט דאס וואס זי האט
משפחת מרת רייכמאן ע"ה )אלמנת הר"ר קלמן ע"ה(. געפרעגט למה זה אנכי.
בשעות אחר הצהרים נסע רבינו שליט"א לישיבה ווען מען זעהט אז מען האט קינדער בנין לא מעלו,
גדולה ,ומסר שיעורו היומי בשלחן ערוך .אחר כך און מען וויל נישט אז עס זאל זיין אזוי ,וואס קען
התפלל תפלת מנחה בישיבה קטנה ,ומסר שיעורו היומי מען זיך אן עצה געבן ,אז מען זאל האבען גוטע
במשנה ברורה. קינדער .שטייט אין די גמרא )שבת כג ,(:אז ווען
איינער איז רחים רבנן ,ער האט ליב תלמידי חכמים,
בשעות הערב השתתף רבינו שליט"א אצל התנאים של און ער איז דחיל רבנן ,ער האט מורא פאר תלמידי
בת הר"ר יצחק ווייס הי"ו )בן הר"ר משה ווייס הי"ו( ,עב"ג בן חכמים ,הוו ליה בנין רבנן וחתנוותא רבנן ,וועט ער
הר"ר יעקב יחזקיה קליין הי"ו )ב"פ( ,שהתקיים באולם האבען קינדער און איידימער תלמידי חכמים .ווען
מנוחה ושמחה .רבינו שליט"א נתכבד בקריאת התנאים. א מענטש איז מכבד תורה באצאלט אים דער
אייבערשטער אז ער וועט האבען גוטע קינדער.
אחר מעריב השתתף רבינו שליט"א אצל השבע ברכות דאס איז טייטש ,אז אפילו בעצם וואלט זיך אים
של בן הר"ר שמואל אפרים גאלד הי"ו )ק"י( ,עב"ג בת נישט געקומען אז ער זאל האבען בנין רבנן ,אבער
הר"ר נפתלי אמסעל הי"ו )מאנסי( ,שהתקיים בבית אביו וויבאלד ער איז מוקיר תורה ,באקומט ער בנין רבנן.
הר"ר אברהם יודא גאלד הי"ו .רבינו שליט"א נשא
מדברותיו ,אחר כך רקד עם החתן והמחותנים ,והאציל פון וואו לערנט מען ארויס ,אז מען דארף מכבד
מברכותיו לכל המשפחה. זיין תלמידי חכמים ,ווייל עס שטייט אין פסוק
)דברים ו-יג( 'את' ה' אלקיך תירא ,לרבות תלמידי
*
חכמים )פסחים כב .(.ווען זי האט געזען אז זי גייט
יום רביעי פרשת תולדות האבען קינדער וואס וועלן זיין בנין דלא מעלו,
בשעות אחר הצהרים נסע רבינו שליט"א לישיבה ותלך לדרוש 'את' ה' ,איז זי געגאנגען דרש'נן דעם
גדולה ,ומסר שיעורו היומי בשלחן ערוך .אחר כך 'את' ה' אלקיך תירא ,וואס איז מרבה תלמידי
התפלל תפלת מנחה בישיבה קטנה ,ומסר שיעורו היומי חכמים .אויב איך וועל זיין א מוקיר רבנן ,וועל איך
במשנה ברורה. זוכה זיין אז מיינע קינדער וועלן זיין ערליך.
גליון קכ"ד ~ב~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
רבינו געזאגט ,זו משלי הוא ,אבער דער בשעות אחר הצהרים הלך רבינו שליט"א לניחום אבלים
אייבערשטער ויברך אתכם כאשר דבר לכם )רש"י(. אצל משפחת הר"ר יצחק טובי' שפיצער ע"ה.
מאה שערים איז פון איין זייט ,און ויברכהו ה' ,דער
אייבערשטער האט אים צוגעגעבן עד בלי די- . בשעות הערב הגיע כ"ק האדמו"ר מבוהוש שליט"א
דער באשעפער האט גענוג ,און ער קען געבן. לביקור אצל רבינו שליט"א.
האדמו"ר מבוהוש :דער אייבערשטער האט
געוויזען פאר משה רבינו א מטבע של אש ,איז א וזה תוכן השיחה:
סימן אז עס איז דא דארט א גרויסער אוצר. רבינו :עס איז די וואך די פרשה פון די ברכות ,ויתן
רבינו :עס שטייט אין נועם אלימלך ,פונעם רבי ר' לך האלקים מטל השמים .פון די ברכות איז מען
אלימלך ,אז דער אייבערשטער האט אים געוויזען נהנה אלע דורות שפעטער.
א מטבע של אש ,ווייל פייער קען ווארעמען ,און די וועלט זאגט נאך פונעם ראפשיצער רב ,אז ער
פייער קען פארברענען ,און חרוב מאכען .אזוי אויך האט געזאגט ,אז א שאד אז די מאמע רבקה האט
א מטבע ווענט זיך וואו אזוי מען נוצט עס .עס קען זיך אריינגעמישט ,אז יעקב זאל מקבל זיין די
אמאל חרוב מאכען א שטוב ,און אמאל ווארעמט ברכות .עס וואלט בעסער אויסגעקומען ווען יצחק
עס ,ווען מען טוט דערמיט גוטס. געבט די ברכות פאר עשו ,און ער זאגט אים
האדמו"ר מבוהוש :דער אייבערשטער האט נאכדעם ויהי כאשר תריד ,ווען ער וועט נישט
געוויזען פאר יעקב ,והנה סלם מוצב ארצה וראשו האלטן די תורה ,וועט עס איבערגיין פאר אונז,
מגיע השמימה )כח-יב( ,סלם איז בגימטריא ממון. דעמאלטס וואלט מען בעסער אפגעשניטען .יעצט
עס קען זיין מוצב ארצה ,און עס קען זיין ראשו האט ער געזאגט אז ער געבט די ברכות פאר יעקב,
מגיע השמימה. אבער טאמער מען וועט נישט האלטען ...
רבינו :מען דארף משפיע זיין פארן עולם אז מען האדמו"ר מבוהוש :ויתן ויחזור ויתן .כלל ישראל איז
זאל האבען ,כדי מען זאל קענען געבן. אויך אזוי ,נתבעין ונותנין ,און נאכאמאל נתבעין
האדמו"ר מבוהוש :אין זכות פון די מצוה פון ונותנין.
הכנסת אורחים. רבינו :אין אדם מעני מן הצדקה )טור יו"ד סימן רמז(,
וכיבדו רבינו שליט"א לברך על היין כי בגלל הדבר הזה יברכך ה' אלקיך )דברים טו-י(,
ובירכו רבינו :דער אייבערשטער זאל העלפען מען דארט ליגט די ברכה .ויקחו לי תרומה )שמות כה-ב(,
זאל קענען מרחיב זיין די גבולי הקדושה ,מיט מען געבט נישט ,נאר מען נעמט.
הרחבת הדעת ,און משפיע זיין פאר יודישע האדמו"ר מבוהוש :עס שטייט אין פסוק )בראשית
קינדער ,מתוך שמחה טוב לבב. כו-יב( וימצא בשנה ההוא מאה שערים ,און
האדמו"ר מבוהוש :אמן .והמברך יתברך. נאכדעם שטייט ויברכהו ה' .די מפרשים פרעגן,
רבינו :עס שטייט די וואך ביי די ברכות ,ויבא לו יין מען זעהט שוין די ברכה פריער ,פארוואס זאגט ער
וישת )כז-כה( ,יעקב האט געברענגט וויין ,און דא ויברכהו ה' .נאר דער מדרש )ב"ר סד-ו( זאגט,
נאכדעם האט יצחק געגעבן די ברכה .אין תרגום ויברכהו ה' ,אומד זה למעשר היה .און אויף דעם
יונתן שטייט ,פון וואו האט ער געהאט וויין ,עס זאגט דאך דער אייבערשטער ובחנוני נא בזאת אם
שטייט נישט פארדעם אז ער האט צוגעגרייט צו לא אפתח לכם ארובות השמים ,והריקותי לכם
ברענגען וויין .נאר א מלאך איז געקומען און ער ברכה עד בלי די )מלאכי ג-י( .קומט אויס ,אז עס
האט געברענגט וויין וואס איז געווען האט זיך אנגעהויבען מיט מאה שערים ,אבער
אוועקגעלייגט פון ששת ימי בראשית. ויברכהו ה' אז עס זאל זיין א ברכה מער ווי מאה
איך האב געזען שטיין ,אז אויף די ווערטער 'ויבא שערים ,עד בלי די.
לו' יין ,איז די נגינה א דרגא און א מרכא כפולה, רבינו :משה רבינו האט אויך געבענטשט כלל
ווייל עס איז געווען א דאפעלטע ויבא .קודם האט ישראל ,ה' אלקי אבותיכם יוסף עליכם ככם אלף
עס א מלאך געברענגט ,און נאכדעם האט עס פעמים )דברים א-יא( ,מיט א גבול .און יודען האבען
יעקב געברענגט פארן פאטער. געפרעגט ,אתה נותן קצבה לברכותינו .האט משה
גליון קכ"ד ~ג~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
אדם גדול גערופן א 'אדם גדול' .היינט רופט מען אין די גאנצע פרשה זעהט מען אז די ברכות איז
אים נאר סתם 'א גדול' ,ווייל נישט אייביג איז ער א נאר חל ווען עס איז בשמחה .יצחק האט
'אדם' .די חשיבות איז ביידע צוזאמען. געדארפט עסן פאר דעם ,און טרינקען וויין ,יעקב
האדמו"ר מבוהוש :ונמצא חן ושכל טוב בעיני האט געדארפט געבן א קוש ,מעורר צו זיין די
אלקים ואדם. אהבה ,צו קענען געבן די ברכה פון ויתן לך.
רבינו :דער עיקר איז מען זאל קענען אויפטון וואס האדמו"ר מבוהוש :אין סוף פון די פרשה שטייט,
מען דארף אויפצוטון ,מיט ברכה און הצלחה ויתן לך את ברכת אברהם ,לך ולזרעך אתך )כח-ד( ,די
ומתוך שמחה וטוב לבב. צווייטע 'לך' איז איבריג ,עס וואלט געקענט שטיין
רבינו שליט"א מסר להאדמו"ר מבוהוש שליט"א ויתן לך את ברכת אברהם ,ולזרעך אתך ,פארוואס
ספר תהלים ולאשר אמר -ויגד משה החדש זאגט ער נאכאמאל 'לך' ולזרעך .האט דער זיידע ז"ל
געטייטשט ,אז די גרעסטע ברכה וואס מען גיט
*
פארן זיידען ,איז אז די אייניקלעך זאלן נישט משנה
אחר כך השתתף רבינו שליט"א אצל התנאים של בת זיין די ברכה .ויתן לך את ברכת אברהם ,לך ולזרעך
הרה"ג רבי יחיאל יאיר ניימאן שליט"א ,שהתקיים באולם זאלן האבען די זעלבע ברכה .די קינדער זאלן נישט
מנוחה ושמחה .רבינו שליט"א נתכבד בקריאת התנאים. פאדערן קיין אנדערע זאכען .וואס איז גוט פארן
טאטען זאל זיין גוט פארן קינד - .די ברכה האט ער
אחר מעריב השתתף רבינו שליט"א )עם השטריימעל( אצל געגעבן נאר פאר יעקב ,און נישט פאר עשו.
החתונה של בת ש"ב הרה"ג רבי אהרן גרינוואלד שליט"א
*
דומ"ץ פאפא וומסב"ג )חתן הגה"צ אב"ד לאנדסבערג זצ"ל(,
עב"ג בן הרה"ג רבי נפתלי צבי הורוויץ שליט"א )בן הגה"צ האדמו"ר מבוהוש :עס איז היינט נאכט די יארצייט
אב"ד ראחוב שליט"א( ,שהתקיים באולם קאנטינענטאל. פון רבי הערש פון רימנוב זי"ע .א' דר"ח כסלו.
רבינו :אלע צדיקים האבען זייער גרויס געהאלטן
*
אויפן רבי ר' הערש.
יום חמישי פרשת תולדות –א' דר"ח כסלו האדמו"ר מבוהוש :והכהן הגדול מאחיו )ויקרא כא-י(.
בשעות הבוקר נסע רבינו שליט"א למאנסי והתפלל רבינו :דער צאנזער רב האט זיך געהאלטן פאר א
תפלת שחרית בהיכל ישיבה קטנה נועם התורה שע"י תלמיד.
קהלתנו הק' .רבינו שליט"א ניגש לאמירת הלל לפני האדמו"ר מבוהוש :א יוד איז אמאל געווען ביים
התיבה. הייליגען רוזינער ,און ער האט געוואלט
אהיימפארן ,האט אים דער רוזינער געזאגט ,אז ער
אחר התפלה הסיב רבינו שליט"א לסעודת ראש חודש. זאל פארבלייבען ,ווייל אין א פאר טאג דארף
במשך הסעודה נאמו :הר"י הרה"ג רבי יואל גרובער קומען א מלאך ,זאלסטו זעהן א מלאך .רבי הערש
שליט"א ,הרה"ג רבי בנציון קרויס שליט"א ר"מ בישיבה, פון רימנוב האט געדארפט קומען ,האט ער אים
הבחור ישעי' גראס ני"ו .אחר כך השמיע רבינו שליט"א געהייסען בלייבען ,כדי ער זאל זעהן א מלאך.
דברות קודש ודברי הדרכה לבחורי הישיבה .בברכת רבינו :די וועלט זאגט א ווערטל ,אז א יודענע האט
המזון כיבד רבינו שליט"א את הרה"ג שלום דייטש זיך אמאל אויפגעטון ,און זי האט געזאגט ,אז מיין
שליט"א משגיח רוחני בישיבה. מאן איז א מלאך .האט איר די צווייטע אידענע
געזאגט ,מיין מאן איז אויך נישט א מענטש - .עס
וזה תוכן הדברי תורה: איז דא ,נישט א מענטש ,און עס איז דא ,א מלאך.
איך וויל ארויסברענגען מיינע הרגשים ,עס איז די עס איז צוויי זאכען.
ערשטע מאל וואס איך דאווען דא א שחרית .ווי האדמו"ר מבוהוש :די צדיקים וואס זענען מלאכים,
שיין די בחורים האבען געדאווענט ,מיט א חיות, זענען מענטשען אויך.
מיט א ברען ,מיט א התלהבות .און נאך די דרשות רבינו :זיי ווערן אנגערופן איש האלקים ,ער איז א
וואס איך האב פריער געהערט ,איז עס מיר נישט 'איש' ,און א 'אלקים' אויך .אמאל האט מען א
גליון קכ"ד ~ד~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
איינער וואס האלט ביים לערנען איז עס א גן עדן, א חידוש ,פארוואס מען האט אזוי געדאווענט.
און איינער וואס האלט נישט ביים לערנען ,און מען האט געהערט ווי דער חשוב'ער ראש ישיבה,
מען זעצט אים אריין אז ער זאל זיצען אין בית און דער מגיד שיעור ,האבען אזוי שיין גערעדט,
המדרש א גאנצן טאג ,איז ער אין תפיסה ,און און מען זעהט די כוחות וואס זיי לייגען אריין אין
וועגן דעם איז עשו מפרכס לצאת .אבער פארוואס די תלמידים ,איז פארשטענדליך אז מען קומט צו,
איז יעקב מפרכס לצאת ,ווילאנג ער איז נאך במעי צו אזא השגה ,און אזא מדריגה ,אז מען זאל אזוי
אמו ,לערנט מען מיט אים די גאנצע תורה ,און ווען שיין דאווענען.
ער וועט ארויסגיין וועט קומען א מלאך וסטרו על
פיו ,ער וועט אים געבן א שנעלקע ,און ער וועט די תורה פארציילט די וואך ,ויתרוצצו הבנים
פארגעסן וואס ער האט געלערנט ,און ער וועט בקרבה ,ותאמר אם כן למה זה אנכי ,ותלך לדרוש
דארף אנהייבען פון די אלף ,פארוואס וויל ער את ה' )כה-כב( .רש"י זאגט ,אז ווען זי איז
ארויסגיין .עס איז דאך זייער גוט אז מען קען אדורכגעגאנגען ביי א פתח פון א בית המדרש,
זיצען מיטן מלאך און לערנען תורה. האט יעקב געוואלט ארויסגיין ,ווען זי איז
אדורכגעגאנגען ביי א פתח פון עבודה זרה ,האט
די וועלט זאגט ,אז ווי איידער צו זיצען אין איין עשו געוואלט ארויסגיין .זי האט דאך נישט
חדר מיט עשו ,איז ענדערש ארויסצוגיין פונעם געוואוסט אז עס איז צוויי קינדער ,זי האט
חדר .חברותא מאכט אסאך אויס ,אז מען איז געמיינט אז דאס איז די זעלבע קינד ,האט זי נישט
ארומגענומען מיט גוטע חברים איז עס משפיע ,און פארשטאנען וואס עס גייט פאר .און מען האט
ווען מען איז ארומגענומען מיט שלעכטע חברים איר געזאגט ,שני גוים בבטנך ,איינער גייט נאך
איז עס נאך מער משפיע .יעקב האט נישט עבודה זרה ,דאס איז עשו .און איינער גייט אין בית
געוואלט זיצען מיט עשו ,ער האט געוואלט גיין המדרש אריין.
אין בית המדרש ,און פטור ווערן פון עשו .ער מוז
טאקע איבערלאזען דעם מלאך וואס האט די וועלט פרעגט א קשיא ,מילא עשו האט
געלערנט מיט אים תורה ,אבער עס איז אים מער געוואלט ארויסגיין ווען ער איז געקומען על פתחי
כדאי זיך אפצוטיילען פון א שלעכטען חבר .און עבודה זרה ,איז פארשטענדליך .ווייל עס שטייט
וועגן דעם איז ער געווען מפרכס לצאת. אין די גמרא )נדה ל ,(:אז במעי אמו מלמדין אותו כל
התורה כולה ,בעפאר מען קומט אראפ אויף די
אבער דער פשט דערפון איז טיפער .דאס אז א וועלט ,לערנט א מלאך די גאנצע תורה מיט יעדן
מלאך זיצט און לערנט מיט א מענטש כל התורה יודיש קינד .יעדער יוד פון אונז האט געקענט די
כולה ,און ער איז זוכה צו קענען די גאנצע תורה, גאנצע תורה ,מיר מאכען יעצט חזרה אויף וואס
איז נישט קיין מעלה .ער קען טאקע די גאנצע מען האט שוין אמאל געלערנט] .עס שטייט
תורה ,אבער וואס האסט דו צוגעטון צו דעם פונעם רבי ר' אלימלך זי"ע )ליקוטי שושנה ד"ה משוך(
לימוד התורה .מען האט גענומען א מלאך ,וואס אז ווען נישט דעם ,וואלט מען נישט געקענט
האט אים אריינגעלייגט די גאנצע תורה אין קאפ. האבען א השגה אין תורה .נאר ווייל מיר האבען
דו פארשטייסט טאקע די תורה ,אבער אין דעם שוין אמאל געלערנט מיט א מלאך ,און מיר האבען
שאנק ליגט אויך גאנץ ש"ס ,וועגן דעם איז דער שוין זוכה געווען אמאל צו קדושת התורה ,וועגן
שאנק נאכנישט געווארן עפעס א דבר חשוב .עס דעם קען מען ווייטער שטייגען אין תורה[ .ווען
האט א קדושה ,ווייל עס האלט אין זיך דעם ש"ס, מען זיצט מיט א מלאך און מען לערנט ,און מען
אבער בעצם פאר זיך אליין האט ער נישט קיין שטעלט אריין עשו אין א ישיבה ,און ער דארף
שום מעלה .אין א קאמפיוטער קען מען אויך זיצען און לערנען א גאנצען טאג ,איז ער מפרכס
אריינלייגען כל התורה כולו ,אבער ער בלייבט לצאת ,זוכט ער ארויסצוגיין .עס שטייט פונעם
ווייטער א דומם ,ער איז ווייטער א קלאץ ,ער איז חרדים אז דער בית המדרש איז א גן עדן פאר די
גארנישט .א מענטש וואס לערנט תורה מיט א צדיקים ,און עס איז א גיהנם פאר די רשעים.
גליון קכ"ד ~ה~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
דאס זעלבע איז אין עמלות בתורה .תורה איז נישט מלאך ,דער מלאך האט אים אלעס אויסגעלערנט,
געמאכט געווארן אז מען זאל קענען די גאנצע תורה, און ער האט זיך נישט געפלאגט אויף די תורה,
און טאמער מען וועט אים אריינלייגען א טשי"פ אין האט עס נישט קיין חשיבות .די חשיבות איז ,ווען
קאפ ,און ער וועט קענען מיט דעם די גאנצע תורה, א מענטש פארגעסט כל התורה כולו ,און ער דארף
האט עס נישט קיין שום חשיבות .די ציל פון א אנהייבען פון די אלף בית ,ער דארף לערנען עברי,
מענטש איז נישט אנצוקומען אהין ,די ציל איז צו חומש רש"י ,שיעור פשוט און שיעור עיון ,ביז מען
גיין די גאנצע וועג ביז מען קומט אן אהין .פלאגען וואקסט אויס צו זיין א גדול בתורה .דאס פלאגען
זיך אויף יעדע שטיקעלע גמרא .און אז מען זיך אויף תורה ,דאס האט א חשיבות.
פארשטייט די גמרא מיט די רש"י און תוספות ,מיט
די מפרשים דערויף ,דאס איז די עמלות בתורה ,און די תורה הק' זאגט ,אם בחוקותי תלכו )ויקרא כו-ג(,
דאס איז די חשיבות פון תורה. וועט זיין די אלע ברכות .און רש"י טייטשט ,שתהיו
עמלים בתורה .אם בחוקותי תלכו מיינט ,אז מען
אם בחוקותי תלכו ,ווען איר וועט גיין אין מיינע וועט זיך פלאגען אויף תורה .וואס פאר א שייכות
חוקים ,אזוי ווי א מענטש וואס דארף שפאצירען, האט אם בחוקותי תלכו ,אז איר וועט גיין אין
וואס זיין ציל איז נישט אז ער זאל אהין אנקומען, מיינע חוקים ,מיט שתהיו עמלים בתורה ,אז מען
נאר זיין ציל איז דאס עצם גיין אהין און צוריק, דארף זיך פלאגען אויף תורה .תורה דארף מען
אזוי דארף זיין דאס עמלות בתורה .עס איז נישט זיצען אויף איין פלאץ ,און הארעווען אין לערנען,
קיין נפקא מינה וויפיל איך בין אנגעקומען ,עס איז וואס איז די לשון אם בחוקותי 'תלכו' ,און אין דעם
דא איינער וואס איז מער מצליח און עס איז דא ליגט שתהיו עמלים בתורה.
איינער וואס איז ווייניגער מצליח .דער עיקר איז
וויפיל מען האט זיך געפלאגט דערויף .דעם שכר איך האב אמאל געהערט טייטשן ,אז עס איז
וועט מען באקומען לפום צערא אגרא )אבות ה-כג(, געווען אמאל א יוד וואס האט געליטען אויף א
לויט וויפיל מען האט זיך געפלאגט ,לויט דעם מיחוש .און דער דאקטער האט אים געזאגט ,אז
וועט זיין דער שכר .די חשיבות פון תורה איז נישט, עס איז פאר אים זייער געזונט ,אז ער זאל מאכען
צו קענען די תורה ,נאר זיך צו פלאגען ביז מען איבונגען ]עקסערסיי"ז[ פאר זיין גוף ,און דאס
וועט קענען די תורה. וועט אים מחזק זיין ,אז ער זאל זיין געזונט .ער
דארף יעדן טאג גיין שפאצירן א שעה ,און דאס
יעקב איז געווען במעי אמו ,און מען האט וועט אים געבן חיזוק .האט דער יוד געטון וואס
געלערנט מיט אים די גאנצע תורה .יעקב דארף מען דארף צו טון ,און ער איז יעדן טאג
נישט אזא תורה ,יעקב איז מפרכס לצאת ,איך וויל ארויסגעגאנגען פון זיין שטוב ,און ער איז
פארגעסן די גאנצע תורה ,איך וויל זיך פלאגען פון געגאנגען א האלבע שעה איין וועג ,און א האלבע
מיר אליין צו פארשטיין יעדע זאך .און פאר דעם שעה איז ער צוריקגעגאנגען דעם וועג .ער האט
לאזט ער ענדערש איבער דעם מלאך ,און ער געטון וואס דער דאקטער האט אים געהייסען.
קומט אין בית המדרש צו לערנען תורה.
איינמאל ווען ער גייט אזוי אויפן וועג ,פארט
* אדורך זיין חבר מיט א קאר ,און ער שטעלט זיך אפ,
און ער זאגט אים ,איך זעה אז דו גייסט דארט אהין
און מען האט אים א נאמען געגעבן יעקב ,ווייל ידו און אהין ,קום איך וועל דיר געבן א היט"ש .וואס
אוחזת בעקב עשו )כה-כו( .יעקב איש תם יושב דארפסטו גיין ביז אהין ,איך וועל דיר צוטראגען
אהלים ,דער מובחר שבאבות ,די אבות הקדושים אהין .זאגט ער אים ,ניין ניין ,איך דארף יעצט 'גיין',
זענען די העכסטע וואס איז דא ביי יודען ,און יעקב איך דארף נישט 'אנקומען' אהין .פון דעם וואס דו
איז געווען דער מובחר שבאבות .פארוואס האט וועסט מיר אהין טראגען ,און איך וועל אנקומען
מען אים א נאמען געגעבן יעקב ,ווייל ווען ער איז דארט ,האב איך גארנישט אויפגעטון.
גליון קכ"ד ~ו~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
די תורה הק' פארציילט ,אז דו זאלסט וויסען ,אז געבוירן געווארן ,האט ער אנגעכאפט די פוס פון
יעקב איז אויך ידו אוחזת בעקב עשו ,זיין האנט עשו .עס איז זייער אן אינטערעסאנטע אויסדרוק
וויל אויך אנכאפן די פוסטריט פון עשו ,ער איז אז פאר דעם זאל מען אים געבן א נאמען יעקב,
אויך אזוי אויסגעשטעלט ,אז ווי עשו וויל גיין וויל און גאנץ כלל ישראל ווערט אנגערופן יעקב ,ווייל
ער אויך גיין .אבער עס איז ידו אוחזת בעקב עשו, עס איז געווען ידו אוחזת בעקב עשו.
ער כאפט עס אן .כאטש ער האט די זעלבע פוס ווי
עשו ,האלט ער עס אן ,אז ער זאל נישט גיין- . ווען מען זעהט א יוד א צדיק ,וואס איז
יעקב זענען די אותיות י' עקב ,עס איז י'דו עק"ב, אויסגעוואקסען א תלמיד חכם און אן עובד ה',
עס איז ידו אוחזת בעקב עשו .און דאס איז די מיינט מען אסאך מאל ,אז עס איז אים גרינג
עבודה פון א יוד .ווייל עס קומט אן שווער ,און אנגעקומען ,ביז ער איז צוגעקומען דערצו .אלע
ווייל מען דארף זיך פלאגען ,און א יוד פלאגט זיך, זענען געווען אזעלכע בחורים ווי ענק ,אלע האבען
צום סוף קומט ער אן ,און ער איז מצליח. געהאט די זעלבע נסיונות און די זעלבע
שוועריקייטען וואס מיר האבען .ווי מען האט
*
פריער געהערט ,אז די מניעות איז די מפתח פון די
עשו איז צוריקגעקומען ,והוא עיף פון רציחה )רש"י(. הצלחה .זיי האבען געהאט די זעלבע
און יעקב האט געכאפט די געלעגענהייט און ער שוועריקייטען פון אונז ,און זיי האבען נישט
האט אפגעקויפט פון אים די בכורה פאר א נזיד געקוקט אויף די שוועריקייטען וואס מען האט,
עדשים .דער לשון פונעם רמב"ן איז ,אז א רשע און געהארוועט ווייטער און ווייטער ביז זיי האבען
זעהט נאר אלעס אויף דעם מאמענט ,ער קוקט עס אדורכגעבראכען ,און מען איז אויסגעוואקסען,
נישט אויף ווייטער ,וואס עס וועט זיין שפעטער. צו דעם וואס מען איז אנגעקומען.
יעצט איז דא א נזיד עדשים ,מען קען אריינכאפן און
אויפעסן א טעלער גוטע לינדזען .אויף די בכורה, די פוס פון עשו לויפן צו עולם הזה .ווי גייט א גוי,
וועלן מיר זיך דעמאלטס זארגען .א גוי קוקט נישט נאר דארט ווי ער קען הנאה האבען .דאס איז זיין
וואס עס וועט זיין שפעטער ,א גוי קוקט וואס איז גאנצער לעבן ,עפעס אנדערש האט ער נישט אויף
יעצט .א יוד קוקט נישט וואס איז יעצט ,יודען זענען די וועלט ,נאר תענוג און הנאה ,דאס איז זיין
אן עם חכם ונבון )דברים ד-ו( ,איזהו חכם הרואה את גאנצע חיות .דו וועסט מיינען אז ווען יעקב קומט
הנולד )תמיד לב ,(.ער קוקט וואס עס וועט זיין אויף די וועלט ,האט ער גארנישט צוטון מיט די
שפעטער .יעצט פלאג איך זיך ,אבער איך וועל פוס פון עשו .זיינע פוס זענען אנדערע פוס ,ער
ערגעץ אנקומען .די חשיבות ביי א יוד איז נישט לויפט נאר אין בית המדרש ,ער לויפט נישט דארט
וואס עס איז יעצט ,נאר די חשיבות איז ,וואו ער גייט ווי עשו לויפט .עס איז נישט אזוי .יעקב איז געבוירן
אנקומען ,און וואו ער וועט שפעטער מצליח זיין. געווארן מיט די זעלבע נטיות וואס עשו איז געבוירן
געווארן .וואו עשו וויל גיין ,וויל יעקב אויך גיין .זיין
די וועלט פארציילט ,אז א יוד איז אמאל גוף איז די זעלבע גוף ווי עשו'ס .עשו וויל גיין נאך
אריינגעקומען צו א צדיק ,און ער האט זיך זיינע תענוגים ,און יעקב איז אויך אזוי געבוירן
אויסגערעדט אז ער האט נישט קיין פרנסה ,און געווארן צו גיין נאך די תענוגים .דאס איז דער גוף
ער דארף חתונה מאכען די קינדער ,און ער זעהט פונעם מענטש .יעקב ווייסט אבער ווי עס
נישט פון וואו ער וועט נעמען געלט .האט אים אנצוכאפן .אפילו איך האב די פוס פון עשו ,האלט
דער צדיק געזאגט ,די ערשטע געשעפט וואס מען איך מיך צוריק ,איך לייג א גדר פאר מיינע פוס.
טראגט דיר אן צו טון ,גיי אריין דערין .און איך בין יושב אהלים ,יעקב איז ארומגענומען מיט מחיצות.
מתפלל ,אז דו זאלסט האבען הצלחה. איך גיי נישט ווי איך וויל גיין ,איך קוק נישט וואס
אנדערע ווילן זעהן ,עס אינטערעסירט מיך נישט
דער יוד איז אוועקגעפארן ,און ער איז אנגעקומען וואס א אנדערער וויל זעהן ,מיין פלאץ איז צו
אין א קרעטשמע ,און עס זענען געזעסן דארט קומען אין בית המדרש.
גליון קכ"ד ~ז~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
גייט ער צום רבי'ן מיט דעם יוד צוזאמען ,און ער סוחרים ,און זיי האבען געשמועסט אין געשעפטן.
פארציילט די גאנצע מעשה ,און ער זאגט ,איך בין זיי זענען געווען גאר פשוטע מענטשען ,און ווען
גרייט צו געבן אפילו מיט ריוח ,אבי ער זאל עס מיר זיי האבען געזען א צובראכענע יוד'ל זיצט אין די
צוריקגעבן ,אבער ער וויל עס נישט צוריקגעבן. זייט ,האבען זיי זיך געוואלט אביסל
זאגט אים דער רבי ,ער האט דאך עס אפגעקויפט אונטערהאלטן ,רופט זיך איינער אן ,אפשר קען
ביי דיר .אבער איך מיין ,אז אויב דו וועסט אים איך מאכען מיט דיר א געשעפט .געב מיר א
אויסצאלען די חתונה ,וואס ער דארף האבען פאר גאלדענעם רענדל ,און איך פארקויף דיר מיין עולם
זיין קינד ,וועט ער דיר צוריקגעבן דעם עולם הבא. הבא .דער רבי האט דאך געזאגט ,אז דעם ערשטען
זאגט ער ,וואס ,אזא גרויס פארמעגן .זאגט ער ,יא, געשעפט זאל ער מאכען ,נעמט ער ארויס א
ווילסט נישט איז נישט ,איז נישט דא קיין גאלדענעם רענדל ,די איינציגסטע מטבע וואס ער
געשעפט .ער האט דאך נישט געהאט א ברירה ,ער האט געהאט ,און ער זאגט אים דא האסטו ,איך
האט דאך געוואוסט אז ער קען נישט צוריק וויל האבען פון דיר א כתב ,אז דו האסט מיר
אהיימגיין ,אויב ער האט נישט דעם עולם הבא, פארקויפט דיין עולם הבא .האט ער אים געגעבן א
האט ער געזאגט ,פארפאלן .און ער האט אים כתב ,אז ער האט אים פארקויפט זיין עולם הבא.
אויסגעצאלט וויפיל עס קאסט חתונה צו מאכען
זיין קינד. דער יוד וואס האט פארקויפט דעם עולם הבא,
איז אהיימגעגאנגען ,און ער פארציילט פאר זיין
זאגט ער פארן רבי'ן ,איך וויל אבער פרעגן דעם ווייב ,אז ער האט היינט געמאכט א גוט געשעפט,
רבי'ן א קשיא .דאס איז יושר?! איך האב ער האט פארדינט א גאלדענעם רענדל .ער האט
פארקויפט מיין עולם הבא פאר איין רענדל ,און געטראפן א יוד'ל ,און ער האט אים געזאגט ,אז ער
יעצט פאפט ער מיר אויס ,און ער נעמט פון מיר געבט אוועק זיין עולם הבא פאר א גאלדענעם
צען טויזנט רענדלעך ,וואס ער דארף האבען רענדל ,און ער האט עס מיר געגעבן ,קוק איך האב
חתונה צו מאכען א קינד. באקומען א גאלדענעם רענדל פאר גארנישט.
זאגט אים דאס ווייב ,וואס ,דו האסט
זאגט אים דער צדיק ,יא ,די פרייז פון א זאך איז, אוועקגעגעבן דיין עולם הבא .איך גיי יעצט
וויפיל עס איז ווערט ביי א מענטש .עס איז דא וואוינען מיט א מאן וואס וועט נישט האבען קיין
אמאל א זאך וואס פאר דעם מענטש איז עס עולם הבא .איך וויל נישט וואוינען מיט א מענטש
גארנישט ווערט ,און פאר אן אנדערן איז עס וואס האט נישט קיין עולם הבא .גיי צוריק ,און
ווערט א הון רב .ווען דו האסט פארקויפט דיין נעם צוריק פון אים דאס געשעפט.
עולם הבא ,האסטו פארקויפט א זאך וואס ביי דיר
איז עס גארנישט ווערט געווען ,און דו האסט נאך גייט ער צוריק ,און ער זוכט אויף דעם יוד'ל ,און
פארדינט א גאלדען רענדל ,ווייל דיין עולם הבא ער זאט אים ,איך האב זיך מיישב געווען ,איך געב
איז נישט ווערט געווען ביי דיר קיין איין פרוטה, דיר צוריק דעם גאלדענעם רענדל ,און געב מיר
האסטו געמאכט א גוט געשעפט .דו האסט צוריק דעם עולם הבא .זאגט ער אים ,ניין ,איך געב
באקומען פאר א זאך וואס איז גארנישט ווערט ,א עס נישט צוריק .איך האב עס אפגעקויפט ביי דיר,
גאלדענעם רענדל .אבער היינט ווען דו קויפסט אפ איך דארף עס האבען .זאגט ער אים ,איך געב דיר
דיין עולם הבא פאר אזויפיל געלט ,איז עס נישט צוויי רענדלעך ,פינף ,צען ,און דער יוד וויל נישט
ווייל דיין עולם הבא איז ביי דיר אזויפיל ווערט, צוריקגעבן .און ער פארציילט אים ,אז ער איז
נאר דיין ווייב און קינדער זענען דיר אזויפיל ווערט. געווען ביים רבי'ן ,און דער רבי האט מיר געהייסען,
כדי דו זאלסט נישט מוזען איבערלאזן דיין ווייב אז איך זאל מאכען דעם ערשטען געשעפט ,און
מיט די קינדער ,ביזטו גרייט צו צאלן ,אז דו זאלסט דאס איז געווען מיין ערשטען געשעפט ,און דא
קענען צוריקבאקומען דיין עולם הבא ,ווייל דיין ליגט מיין הצלחה .האט ער אים געזאגט ,אז דער
ווייב און קינדער זענען אזופיל ווערט. רבי האט אזוי געזאגט ,לאמיר גיין צום רבי'ן.
גליון קכ"ד ~ח~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
בשעות הערב התקיים בבית רבינו שליט"א האפשערן דאס איז די חשיבות פון א יוד .א יוד קוקט נישט
של בן הר"ר ישראל באדאנסקי הי"ו. אויף די שוועריקייטען וואס איז דא יעצט ,א יוד
קוקט אויפן עתיד ,וואס וועט זיין שפעטער .עשו
בשעות הערב נסע רבינו שליט"א לבארא פארק ,ומסר איז טאקע נהנה אויף די וועלט ,אבער צום סוף
שיעורו השבועי באור החיים הק' בבית מדרשנו זכרון בלייבט פון דעם גארנישט .אבער א יוד פלאגט זיך
יהודא. טאקע אויף די וועלט ,די תורה און עבודת ה' קומט
אים אן שווער ,אבער דער עתיד וואס ווארט פאר
* א יוד ,מען רעדט שוין נישט פון עולם הבא ,נאר
פון דעם אשריך וטוב לך )תהלים קכח-ב( ,אשריך
ערב שבת פרשת תולדות בעולם הזה ,וטוב לך לעולם הבא )אבות ו-ד( ,ווי
אחר תפלת שחרית נסע רבינו שליט"א לבארא פארק גליקלעך איז ,ווען מען וואקסט אויס א תלמיד
והשתתף אצל הברית של בן הרה"ג רבי יהושע נתן חכם ,ווי שיין איז א שטוב פון א תלמיד חכם .און
פייפער שליט"א ,שהתקיים בבית מדרשו ברכת מנחם. דאס איז אונזער עבודה אויסצווואקסען און צו
רבינו שליט"א נתכבד במוהלות וקריאת השם .אחר כך שטייגען אין תורה.
הסיב למסיבת לחיים ,והאציל מברכותיו לכל המשפחה.
ב"ה מען זיצט דא אויף א פיין פלאץ ,ווי עס איז
* דא די מעגליכקייטן אז מען זאל קענען שטייגען.
און די בחורים זענען בעלי מקבלים ,און האבען די
שבת קודש פרשת תולדות מעגליכקייטן ארוסצוגעבן זייער תוכן ,און קענען
בליל שבת קודש ערך רבינו שליט"א באטע בבית וואקסען .זאל דער אייבערשטער געבן ,אז מען
המדרש סאמבאטהעלי .בברכת המזון נתכבד הרה"ג זאל מצליח זיין אין תורה און עבודת ה' .אלע כלי
רבי אברהם ברוך באבאד שליט"א. קודש וואס זענען ענקערע משפיעים ,זאל דער
אייבערשטער געבן דעם כח ,אז זיי זאלן קענען
אחר הבאטע השתתף רבינו שליט"א אצל עריכת משפיע זיין ,און איר זאלט קענען זיין די מקבלים.
השלחן של כ"ק האדמו"ר מבוהוש שליט"א ,שהתקיים די חשובע בעלי בתים וואס האבען גענומען אויף
באולם קאנטינענטאל. זיך דעם עול דאס אדורכצופירן ,זאל זיי דער
אייבערשטער בענטשען מיט ברכה און הצלחה אין
בקריאת התורה התקיים שמחת הבאווארפן של החתן אלעם וואס זיי טוען .מען זאל האבען א פרייליכען
יוסף דוד כ"ץ ני"ו בן הר"ר יוחנן אליעזר כ"ץ הי"ו )בן הר"ר לוסטיגען חודש ,א חודש וואס דער אייבערשטער
גרשון כ"ץ הי"ו( ,וקריאת השם לבת הנולדה אצל הר"ר האט אונז געמאכט דעם נס פון חנוכה בימים ההם
יהושע דוד הערשקא הי"ו .אחר התפלה התקיים בזמן הזה ,זאל דער אייבערשטער געבן ווייטער
קידושא רבא לכבוד השמחות. אויך ,אז מיר זאלן שוין אלע זוכה זיין צו די גאולה
שלימה ,בביאת בן דוד ,במהרה בימינו אמן.
בסעודה שלישית נתכבד הרב צבי אלימלך דייטש
*
שליט"א בברכת המזון.
בשעות אחר הצהרים נסע רבינו שליט"א לישיבה גדולה
במוצאי שבת הלך רבינו שליט"א לניחום אבלים אצל ומסר שיעורו היומי בשו"ע ,וגם שיעורו השבועי באור
הר"ר יעקב גראסבערג הי"ו ,שישב שבעה על פטירת החיים הק' .אחר כך התפלל תפלת מנחה בישיבה
אחותו ע"ה )אשת הר"ר אהרן פראנקל הי"ו ,ק"י(. קטנה ,ומסר שיעורו היומי במשנה ברורה.
גליון קכ"ד ~ט~ פרשת תולדות תשע"ו לפ"ק
