gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דורותינו - אידיש · Doiroiseini - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: דורותינו - אידיש · Doiroiseini - Yiddish

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

דורותינו - אידיש · Doiroiseini - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫צו מנדב זיין א גליון‪,‬‬ ‫פאר הערות‪ ,‬און צו‬ ‫באריכטן נייעס‪ ,‬רופט‪:‬‬ ‫‪845.237.4779‬‬ ‫צו באקומען דעם גליון‬ ‫אויף בליץ‪-‬פאסט שיקט‬ ‫א אימעיל צו‪:‬‬ ‫‪Doroiseiny@gmail.com‬‬ ‫פאר בריוון און נדבות‬ ‫‪Doroiseiny‬‬ ‫‪199 Lee Ave #945‬‬ ‫‪Brooklyn N.Y. 11211‬‬ ‫פ' חיי שרה תשפ"ז לפ"ק | גליון קמ"ט‬ ‫את אשר יגורנו בא!!‬ ‫אגודת ישראל הייבט אן מיט זייערע יערליכע קאלאבאראציע‬ ‫מיט די עדיוקעישאן דעפט‪ .‬דורכן פראבירן אריינשלעפן‬ ‫מוסדות התורה זאלן נאכקומען דעם גזירת החינוך!!‬ ‫הודאת בעל דין! און דראמאטישע מעלדונג!‬ ‫מוסדות התורה‪ ,‬וועלכע טוען קלייבן נייעם חינוך אמענדמענט‬ ‫פעטוועי‪ ,‬וועלן ברויכן צוגרייטן די קינדער מיט אקאדעמישע‬ ‫לימודים‪ ,‬צו קענען ענטפערן ריכטיג אויף די סטעיט טעסטס‬ ‫טוט אויך אנדייטן צווישן אנדערע 'זייער מיינונג' אז‪:‬‬ ‫נייע חינוך אמענדמענט פעטוועי‬ ‫איז נישט די 'בעסטע' מהלך פאר‬ ‫מוסדות התורה צו באשטעטיגן אז‬ ‫מען גייט נאכקומען גזירת החינוך !!‬ ‫טוט אנדייטן אויף פרישע עווידענס וואס די‬ ‫עדיוקעישאן דעפט‪ .‬וועט פארלאנגן פון מוסדות התורה‬ ‫וועלכע וועלן קלייבן נייע אמענדמענט פעטוועי!‬ ‫פארגאנגענע וואך דאנערשטאג האט אגודת ישראל 'סאבסטענשיל עקוויוועלנד' צום גוי'אישן פאבליק סקול‬ ‫באמעריקא ארויסגעשיקט אימעילס צו אלע מוסדות רח"ל‪ ,‬אזוי ווי די קאמישענער'ס רעגולאציעס פון ‪ '22‬טוט‬ ‫התורה וועלכע זענען נאך אנגעבינדן צו די רעגירונג'ס פארלאנגן!‬ ‫ווי שוין באקאנט‪ ,‬האט די סטעיט עדיוקעישאן דעפט‬ ‫געלטער‪ ,‬און זיי געלאזט וויסן אז די ניו יארק סיטי‬ ‫עדיוקעישאן דעפט‪ .‬האט זיי שוין איינגעמאלדן אז זיי אדורך געפירט שוידערליכע רעגולאציעס אום חודש‬ ‫גרייטן זיך שוין ארויסצושיקן פאר אלע מוסדות התורה אלול תשפ"ב‪ ,‬ווי עס ווערט פארלאנגט אז אלע מוסדות‬ ‫דעם היי יעריגען פעטוועי סורוועי‪ ,‬שוין איצט אנפאנג התורה ברויכן צושטעלן א פולקאמע סעקולארע חינוך‪,‬‬ ‫פון חודש נאוועמבער למס'‪ ,‬ווי די מוסדות התורה וועלן אזוי ווי אין די פאבליק סקולס‪ ,‬און בעיקר אז די מוסדות‬ ‫ברויכן ענטפערן און אנצייגן פאר די רעגירונג וועלכע התורה וועלן יאר יערליך מוזן באשטעטיגן אז זיי קומען‬ ‫פעטוועי זיי וועלן נעמען צו דעמאנסטרירן‪ ,‬אז זייער מוסד טאקע נאך דעם גזירת החינוך דורך אויסקלויבן איינע פון‬ ‫טוט צושטעלן סעקולארע אינסטראקשאן‪ ,‬וועלכע איז די פעטוועיס‪ ,‬וואס מיט דעם טוט דער מוסד זאגן פאר‬ ‫ישיבה קטנות' וועלכע וועלן פארבלייבן מיט זייערע‬ ‫די רעגירונג‪ ,‬אז יא! מיר האבן אנגענומען אייערע שמד‬ ‫לעגאלע סקול סטאטוס‪ ,‬צו קענען ווייטער געניסן פון‬ ‫פארלאנגן רח"ל מהאי דעתא!‬ ‫רעגירונג'ס פאנדינג‪ ,‬וועלן זיי אלע מוזן צוביסלעך אנהייבן‬ ‫ליידער האבן טייל מוסדות התורה שוין דאן נישט‬ ‫מאכן סטעיט אפראווד טעסטס!‬ ‫געקענט עומד בנסיון זיין‪ ,‬און האבן אויפן ראט פון דעם‬ ‫אין די ערשטע צוויי קלאסן‪ ,‬וועלן די טעסטס ברויכן זיין‪,‬‬ ‫פאטאפאסט פונעם פרישן 'אינסטראקשען ביכל' פון עדיוקעישאן דעפט‪.‬‬ ‫אגודת ישראל אדוואקאט‪ ,‬זיך שוין דאן אונטערגעגעבן‬ ‫מינימום אויף די סאבדשעקס פון ‪ ELA‬און מאטאמאטיק‪,‬‬ ‫'‪ 26'-27‬אז ‪ LSA‬ברויך באריכטן וועלכע פעטוועי די מוסדות התורה האבן‬ ‫פאר די רעגירונג‪ ,‬און זיי געזאגט‪ ,‬אז מיר הייבן אויף דעם‬ ‫גענומען צו דעמאנסטרירן אז זייער סקול שטעלט צו אינסטראקשען וואס איז‬ ‫און א קלאס דערויף‪ ,‬ד‪.‬ה‪ .‬פיפטע קלאס‪ ,‬און די זעלבע אויך‬ ‫סאבסטענשיל עקוויוועלנד צום פאבליק סקול רח"ל!!‬ ‫ווייסן פאן‪ ,‬און מיר גייען צושטעלן א פאבליק שולע חינוך‬ ‫אין די אכטע קלאס‪ ,‬וועלן אלע אינגלעך‪ ,‬מיידלעך‪ ,‬און אזוי‬ ‫רח"ל!‬ ‫אויך אלע בחורי חמד‪ ,‬שוין אויך מוזן נעמען די טריפענע‬ ‫זייערע סטודענטן סיי מיט די טעכנישע חלקים‪ ,‬און סיי‬ ‫פארגאנגענעם יאר אום חודש מאי למס'‪ ,‬האבן די‬ ‫'סייענס' סטעיט טעסטס רח"ל!‬ ‫אקאדעמיש…!!! ד‪.‬ה‪ .‬אז כדאי אז די קינדער זאלן קענען‬ ‫לינקע געזעץ געבער אדורך געפירט דעם נייעם חינוך‬ ‫און אפילו לויטן איצטיגן ווערסיע פונעם געזעץ‪ ,‬וועט‬ ‫ענטפערן אויף די טעסטס‪ ,‬וועלן זיי מוזן לערנען מיט די‬ ‫אמענדמענט‪ ,‬וועלכע האט ביסודו אריינגעלייגט די אלע‬ ‫די מוסד מוזן קוקן אויף די צייכענס פון די טעסטס פון‬ ‫קינדער די פארלאנגטע אקעדעמישע לימודים!‬ ‫פעטוועיס אינעם געזעץ‪ ,‬מיט געוויסע שינוים‪ ,‬בעיקר איז‬ ‫די קינדער און בחורים‪ ,‬און אויב די צייכענס וועלן זיין‬ ‫דאס איז אינגאנצן אין קאנטראסט מיט דעם וואס‬ ‫דער נייע געזעץ געווען געצילט‪ ,‬אויפן חלק פון קענען‬ ‫נידריגער ווי די געווענליכע צייכענס פון פאבליק שולעס‪,‬‬ ‫מאנכע האבן פראבירט צו פארקויפן די גאנצע צייט‪ ,‬אז‬ ‫נאכקוקן די מוסדות אויב זיי קומען טאקע 'למעשה' נאך די‬ ‫דאן וועט די מוסד ברויכן אפשאצן זייערע אינסטראקשען‬ ‫מיטן נייעם געזעץ‪ ,‬ברויך מען שוין גארנישט לערנען מיט‬ ‫געזעץ‪ ,‬און שטעלן צו א פאבליק שולע חינוך רח"ל!‬ ‫פראגראם‪ ,‬און פארבעסערן זייערע אינסטראקשען‪ ,‬און‬ ‫די קינדער…!‬ ‫אבער דער נייער געזעץ האט אבער ליידער גארנישט‬ ‫זעהן אז די קינדער זאלן באקומען בעסערע צייכנוגען‪ ,‬און‬ ‫ווי אויך שרייבן זיי און אויב די ישיבות וועלן מאכן די‬ ‫אוועקגענומען פון דעם עיקר גזירת החינוך‪ ,‬נעמליך אז‬ ‫ווי די געזעץ זאגט קלאר‪ ,‬וועט מען מוזן פארבעסערן די‬ ‫טעסטס‪ ,‬פונקטליך ווי די געזעץ פארלאנגט… דאן וועלן ‪-‬‬ ‫אלע מוסדות התורה‪ ,‬אריינגערעכנט‪ ,‬תלמוד תורה'ס‪ ,‬מיידל‬ ‫לימודים און אלע אפיליארטע אפטיילונגען פון דעם סקול!‬ ‫במשך די פעיס אין פעריאדע‪ -‬אלע אפילירטע מוסדות זיין‬ ‫שולעס‪ ,‬ישיבה קטנות‪ ,‬וועלן מוזן צושטעלן אינסטראקשען‪,‬‬ ‫באשטעטיגט אלס סאבסטענשיל עקוויוועלנד צום פאבליק‬ ‫אין אלע ‪ 21‬פארלאנגטע סאבדשעקס‪ ,‬נאר דער געזעץ‬ ‫עצם קבלת הגזירה איז א גרויסע סכנה!‬ ‫סקול…!‬ ‫האט בלויז פארגרינגערט‪[ ,‬עכ"פ אויף דערווייל ווילאנג די‬ ‫אנגייענדע געריכט אנקלאגעס איבער דעם געזעץ‪ ,‬וועט‬ ‫וואס דאס איז אויסער דעם גרויסן סכנה‪ ,‬וואס לויערט‬ ‫אויף א מוסד וואס נעמט א פעטוועי‪ ,‬צו באשטעטיגן‬ ‫פרישע פארלאנגן וועלן נאכקומען!‬ ‫נישט אנטשידן ווערן במשך די אלע דריי אפטיילונגען‬ ‫פונעם געריכט] ווי שטארק די עדיוקעישאן דעפט‪ ,‬וועט‬ ‫דערמיט אז זיי גיבן א פאבליק שולע חינוך‪ ,‬וואס אפילו אויב‬ ‫צו די זעלבע צייט‪ ,‬טוט אויך אגודת ישראל אנדייטן‪ ,‬אז‬ ‫קענען נאכקוקען די מוסדות 'אויב' זיי פאלגן 'טאקע' אויס‬ ‫אויף די מינוט וועט די רעגירונג מוזן אפקויפן און גלייבן‬ ‫די רעגירונג איז נאך נישט פארטיג‪ ,‬און זיי פלאנען נאך‬ ‫דעם געזעץ אויף 'למעשה'!‬ ‫וואס די מוסד זאגט‪ ,‬אז זיי לערנען אלע ‪ 12‬סאבדשעקס‪,‬‬ ‫ארויסצוקומען מיט נאך פארלאנגן‪ ,‬ווי צב"ש‪ ,‬א פארלאנג‬ ‫און צוליב דעם פארבלענדעניש‪ ,‬אז כאילו די מוסדות‬ ‫צוליב דעם נייעם אמענדמענט‪.‬‬ ‫בנוגע די צייכענס פון די טעסטס‪ ,‬און ווי אויך וועט די‬ ‫וועלן איצט קענען 'בלויז' זיך אונטערנעמן די גזירת החינוך‪,‬‬ ‫וואס וועלן אבער די מוסדות טוען‪ ,‬אויב‪/‬ווען דער‬ ‫מוסד ברויכן איבערווייזן אז זיי האבן טאקע 'באמת'‬ ‫אבער זיי וועלן עס נישט ברויכן מקיים זיין אויף למעשה‪,‬‬ ‫געזעץ וועט נישט האבן קיין אריכות ימים‪ ,‬און די העכסטע‬ ‫געגעבן די טעסטס פאר די קינדער! און ווי אגודת ישראל‬ ‫טוען אסאך מוסדות התורה ליידער איצט אריין פאלן אין‬ ‫געריכטן וועלן דאס נישט וועלן באשטעטיגן‪ ,‬מיט די‬ ‫שרייבט‪ ,‬וועלן זיי מודיע זיין פאר די מוסדות פון אלע‬ ‫נעץ פון די רעגירונג‪ ,‬און טוען רח"ל אויסקלויבן איצט דעם‬ ‫טענה‪ ,‬אז אויב האסטו נישט קיין פראבלעם צו לערנען‬ ‫פרישע פארלאנגן אנבאלאנגט די גזירה‪ ,‬טוענדיג געטריי די‬ ‫נייעם פעטוועי פון ‪ 6B‬אדער פעטוועי ‪!6C‬‬ ‫אלע פארלאנגטע פאבליק סקול לימודים‪ ,‬און דו האסט‬ ‫ארבייט פאר זייערע אויבערהארן ‪ -‬די רעגירונג!‬ ‫דאס אפילו אויך באשטעטיגט פאר די רעגירונג‪ ,‬מיטן‬ ‫אגודת ישראל ‪ -‬דעקט אויף אמת'ע‬ ‫קלויבן א פעטוועי‪ ,‬דאן מוז די עדיוקעישאן דעפט‪ ,‬האבן די‬ ‫רעגירונג‪' :‬איצט'‪ ...‬ברויך מען נאך נישט‬ ‫מציאות איבער'ן נייע געזעץ‬ ‫מעגליכקייט‪ - ,‬עכ"פ אין פאל פון א מסירה וכדומה ‪ -‬צו‬ ‫ענטפערן צופיל שאלות…!‬ ‫קענען 'נאכקוקן' אויב דער מוסד איז טאקע מקיים 'בפועל'‬ ‫אינעם אויבענדערמאנטן אימעיל‪ ,‬טוען די [פאר]פירער‬ ‫דאס וואס ער האט זיך אונטערגענומען‪' ,‬בדיבור'!‬ ‫פון אגודת ישראל באשטעטיגן דעם ריינעם אמת‪ ,‬און‬ ‫דאן וועלן די אלע מוסדות וועלכע וועלן ח"ו איצט קלויבן‬ ‫ביטערע מציאות פון דעם נייעם פעטוועי געזעץ‪ ,‬וואס‬ ‫א פעטוועי‪ ,‬צו באשטעטיגן אז זיי קומען נאך די גזירת‬ ‫זיי האבן געפילט פאר וויכטיג ארויסצושרייבען פאר די‬ ‫החינוך‪ ,‬נישט האבן קיין שום וועג ארויס! זיי וועלן נישט‬ ‫מוסדות התורה‪ ,‬צום ערשט‪" ,‬אז אפילו ווען זייער אסאך‬ ‫קענען זאגן פאר די רעגירונג‪ ,‬אז זייער רעליגיע ערלויבט‬ ‫פאטאפאסט פונעם פרישן 'אינסטראקשען ביכל' פון עדיוקעישאן דעפט‪.‬‬ ‫מוסדות התורה טוען איצט אויסקלויבן דעם נייעם חינוך‬ ‫נישט צו לערנען די אלע טריפענע פסול'ע לימודים! ווייל‬ ‫אז מוסדות התורה וועלכע קלייבן איצט דעם נייעם פעטוועי‪ ,‬ברויכן נישט‬ ‫אמענדמענט פעטוועי‪ ,‬טוט אבער אגודת ישראל נישט‬ ‫אויספילן נאך קאלומ'ס‪' ,‬עט דיס טיים'…!‬ ‫זיי האבן זיך שוין לאנג דאס אלעס 'אונטערגענומען'‬ ‫מציע זיין‪ ,‬אז די נייע פעטוועי איז די איינציגע‪ ,‬אדער די‬ ‫און 'מקבל' געווען אויף זיך‪ ,‬ווען זיי האבן גענומען די‬ ‫בעסטע פעטוועי אויסוואהל פאר אלע מוסדות התורה!‬ ‫פעטוועי‪!??..‬‬ ‫ווי אויך האט די עדיוקעישאן דעפט‪ .‬זעלבסט אויך‬ ‫דער באשלוס צו מען זאל יא אדער נישט קלויבן די נייע‬ ‫אויב אזוי צוליב חיי שעה‪ ,‬פון וועלן פארבלייבן מיטן‬ ‫געשריבען אין זייערע פרישע נייע ‪( LSA‬לאוקל סקול‬ ‫פעטוועי‪ ,‬זאל ווערן געמאכט דורך יעדע מוסד באזונדער‪,‬‬ ‫לעגאלן סטאטוס פאר נאך א יאר‪ ,‬טוט מען זיך מקבל זיין‬ ‫אויטארעטי) אינסטראקשענס וואס זיי האבן ארויסגעגעבן‬ ‫דורך די פירער פון מוסד‪ ,‬און דורך דעת תורה"!‬ ‫די גזירת החינוך בידים! און מיט דעם אוועקנעמען פון צו‬ ‫פאר די ‪ LSA‬זאלן וויסן פונקטליך וויאזוי צו קענען‬ ‫וואס כאטש אויבענאויף פון די איינציגע דריי פעטוועי'ס‬ ‫קענען טענה'ן סיי פאר די רעגירונג‪ ,‬און סיי אין די געריכטן‪,‬‬ ‫באריכטן די אלע פעטוועיס וואס מוסדות התורה האבן‬ ‫וואס איז בכלל שייך פאר מוסדות התורה צו קלויבן‪ ,‬ד‪.‬ה‪.‬‬ ‫אז אלע זייערע פארלאנגן פון 'סאבסטענשיל עקוויוועלנד'‬ ‫גענומען‪ ,‬שרייבן זיי ווי פאלגענד‪ :‬אז פאר מוסדות התורה‬ ‫‪ )1‬רעדשיסטערט סקול‪ )2 ,‬אקרעדיט סקול‪ )3 ,‬נעמען‬ ‫זענען אינגאנצן נגד דת תורתינו הקדושה!!‬ ‫וועלכע קלייבן איצט די נייע פעטוועי ‪ 6B‬אדער ‪ 6C‬ברויכן‬ ‫אסעסמענטס‪ ,‬זעהט אויס די נייע אסעסמענטסן פעטוועי‪,‬‬ ‫און דאס איז אויסער די הארבקייט פון זיך אונטערנעמען‬ ‫נישט די ‪ LSA‬ענטפערן אויף נאך שאלות "אויפן איצטיגן‬ ‫אלס די גרינגסטע אפציע פאר א מוסד‪ ,‬וואס רעדט זיך‬ ‫זעלבסט צו לערנען מיט די הייליגע צאן קדשים לימודים‬ ‫מינוט…!"‬ ‫איין אז מען וועט קענען ארומחישן מיט די רעגירונג‪,‬‬ ‫אסורים‪ ,‬פון חכמות חיצוניות‪ .‬וכו'‪.‬‬ ‫ווי יעדער פארשטייט פונקטליך וואס דאס מיינט…! אז‬ ‫פונדעסוועגן האט אגודת ישראל געפילט פאר וויכטיג צו‬ ‫איצט ברויך מען נאך נישט ענטפערן אויף נאך שאלות…!‬ ‫זאגן‪ ,‬אז 'זיי' האבן קיינמאל נישט געזאגט אז דאס איז די‬ ‫אל נא אחי תרעו!!‬ ‫אבער מיר זענען נאך נישט פערטיג…!‬ ‫בעסטע אפציע‪ ,‬און קיינמאל נישט געשטיפט צו נעמען די‬ ‫נייע פעטוועי…!‬ ‫שלומי אמוני ישראל‪ ,‬די טויזענטער און טויזענטער‬ ‫עלטערן וועלכע שיקן זייערע קינדער אין מוסדות התורה‬ ‫נייע געזעץ פרישע גזירה! בחורי‬ ‫ווי זיי האבן איבערגעגעבן זייערע טייערסטע פקדונות‬ ‫חמד וועלן אויך ברויכן מאכן‬ ‫מוסדות התורה ברויכן צוגרייטן‬ ‫אין די הענט פון די מנהיגי המוסדות‪ ,‬האפן און בעטן זיך‬ ‫טעסטס!‬ ‫אפראווד‬ ‫'סטעיט'‬ ‫די קינדער אקאדעמיש!‬ ‫במר נפשם‪ ,‬אל נא אחי תרעו! טוט נישט איבערגעבן די‬ ‫נעמען‪,‬‬ ‫צו‬ ‫אכט‬ ‫אין‬ ‫כדאי‬ ‫איז‬ ‫וואס‬ ‫פונקט‬ ‫וויכטיגע‬ ‫א‬ ‫אינעם זעלבען אימעיל טוט אויך אגודת ישראל‬ ‫דערמאנען די מוסדות התורה‪ ,‬אז אויב זיי פלאנען צו איז איינע פון די הויפט נקודות וואס דער נייע געזעץ האט מוסדות התורה פון אונזערע קינדער אין די הענט פון די‬ ‫נעמען די נייע אסעסמענט פעטוועי‪ ,‬ברויכן זיי צוגרייטן געטוישט‪ ,‬איז דאס אז אלע תלמוד תורה'ס‪ ,‬מיידל שולעס‪ ,‬מפירי התורה פון די רעגירונג און זייערע אונטערהעצער'ס‬ ‫פון הרב מ‪ .‬שיף ‪ -‬ספרינג וועלי ניו יארק‬ ‫געדאנקען‬ ‫די רשעי ישראל און‬ ‫אפיקורסים פון יאפע"ד‪,‬‬ ‫מיטן קלויבן א פעטוועי‪ ,‬און‬ ‫דערמיט באשטעטיגן אז די‬ ‫פון א שטילע מהיכי תיתי'דיגע‬ ‫בארירן דאס וואס מ'האט געמאכט אזא‬ ‫מוסד גייט נאכקומען אלע‬ ‫עסק‪ ,‬פון א זאך וואס איז נישט נאר נישט‬ ‫פארלאנגן פון די רשעים‬ ‫וואל‪-‬שטימע‪ ,‬ביז צו רוישיגע‬ ‫געווען אמאל א עיקר שבעיקרים‪ ,‬נאר ס'איז‬ ‫און אפיקורסים‪ ,‬און וועלן‬ ‫א טפל שבטפלים!!‬ ‫צושטעלן א חינוך גענוי אזוי‬ ‫ברויזענדע וואהל כוואליע‪,‬‬ ‫ווי אין די פאבליק שולעס‬ ‫ס'איז א זאך וואס מ'האט קיינמאל‬ ‫רח"ל היל"ת!‬ ‫אונטער א באצווינגענע‬ ‫נישט געמאכט קיין עסק פון דעם‪ ,‬א איד‬ ‫מיט בעטן זיך צו אייך‪,‬‬ ‫האט נישט אנגעהאנגען זיין לעבן און זיין‬ ‫הארכט אויס די פסק פון‬ ‫אונטער‪-‬דרוקענדע שטימונג…‬ ‫האפענונג אין קאנדידאטן‪.‬‬ ‫אלע גדולי ישראל‪ ,‬ובפרט‬ ‫די לעבן און די האפענונג פון א איד איז‬ ‫פון מרן רבינו קודש‬ ‫הקדשים בעל ויואל משה‬ ‫געווען‪ ,‬מ'זאל נושא חן זיין און לעבן בשלוה‬ ‫מסאטמאר זצוק"ל וועלכע‬ ‫אין גלות וואס מער‪ ,‬אבער מ'זאל ארויסקומען‬ ‫האבן געאסר'ט צו נעמען‬ ‫און שרייען‪" ,‬מיינע רעכטן‪ ,‬איך וויל זיך‬ ‫"א טפל איז א טפל און א עיקר איז א עיקר"‪,‬‬ ‫כ'שטיי אזוי פארטראכט דעם‬ ‫מ'מאכט נישט קיין טפל פאר א עיקר‪ ,‬און‬ ‫פארגאנגנעם דינסטאג‪ ...‬כ'ווייס נישט וואס‬ ‫געלט פון רעגירונג וואס‬ ‫אננעמען פאר מיינע רעכטן‪ ,‬געב מיר אהער‬ ‫מישט זיך אריין און זאגט‬ ‫מיינע רעכטן‪ ,‬דער איז א שונא‪ ,‬און דער איז‬ ‫מ'מאכט אויכעט נישט קיין עיקר פאר א‬ ‫איז יעצט? ס'חול המועד צו גאר פורים‪...‬‬ ‫דיעות אין אונזערע הייליגע‬ ‫דאס‪ ,‬און דער איז יענץ!" א איד זאל זיך אזוי‬ ‫טפל‪ ,‬און טאמער מען מאכט יא דעם טפל‬ ‫פארן ארום פארטייבענדע‬‫פון איין זייט ָ‬ ‫חינוך! און גיבט אויף די‬ ‫פאר א עיקר‪ ,‬ווערט דער עיקר אויכעט אויס‬ ‫הויך הילכער מיט באמבעדיגע טענץ און‬ ‫ארויסשטעקן‪ ,‬מאכן פון דעם אזא מין עסק‪,‬‬ ‫ריזיגע געלטער פון די‬ ‫און אזא מין איבערקערעניש‪ .‬און ווער רעדט‬ ‫עיקר‪ ,‬און דערפאר איז א סכנה צו נעמען א‬ ‫מוזיק‪ ...‬מ'איז מקיים דעם הבוח"ר בשירי‬ ‫רעגירונג‪ ,‬וואס נאר דאס‬ ‫נאך גיין זינגען ניגונים מיט הייליגע ווערטער‬ ‫טפל און מאכן פאר א עיקר‪.‬‬ ‫זמרה מיט א הידור מצוה‪...‬‬ ‫פארבלענדט די אויגן פון צו‬ ‫פון דאווענען‪ ,‬אויף טמא'נע גוי'אישע‬ ‫און אוודאי און אוודאי‪ ,‬ווען איינער וועט‬ ‫פון די אנדערע זייט צוקלינגן זיך די‬ ‫קענען זעהן די אמת'ע בילד‬ ‫קאנדידאטן‪ ,‬אזוי ווי מ'האט געהערט אין די‬ ‫נעמען א טפל שבטפלים און מאכן פאר א‬ ‫און די אמת'ע סכנה וואס‬ ‫טעלעפאנען וואס גריצלן שוין די לעצטע‬ ‫גאסן פון מאנסי‪" ,‬ותבנהו מהרה ויגדל כבודו"‪,‬‬ ‫עיקר‪ ,‬וועט מען זיכער פארשטיין אז ס'איז‬ ‫לויערט אויף די מוסדות‬ ‫פאר טעג יעדע פאר מינוט מיט אן אנדערען‬ ‫אויב מען וועט זיך איצט‬ ‫ווי מ'רעדט פונעם הייליגן בית המקדש און‬ ‫גאר א מסוכן'דיגע זאך האט נישט קיין שום‬ ‫אויסוואל‪ ...‬ריזיגע פלאקאטען שווימען‬ ‫איבערגעבן בידים פאר די‬ ‫מ'האט דאס באזינגען אויף קאנדידאטן‪.‬‬ ‫פשט‪ .‬ווייל וואס מער טפל ס'איז און וואס‬ ‫ארויף אויף די ווענט שעה ביי שעה‪ ..‬באגלייט‬ ‫רעגירונג!‬ ‫און אז מ'מאכט א עסק ארום אזא‬ ‫מער טפל שבטפלים ס'איז‪ ,‬און מ'מאכט‬ ‫מיט 'רייכע' קאלירטע בראשורן‪ ,‬אינאיינעם‬ ‫ובפרט וואס אויב מען‬ ‫זאך‪ ,‬הייבט מען טאקע אן צו פילן און‬ ‫אים פאר א עיקר‪ ,‬אלץ מער הייבט מען אן‬ ‫מיט די טעגליכע מעלדונג בלעטער פול מיט‬ ‫קלייבט איצט א פעטוועי‬ ‫זיך איינצורעדן אז אונז זענען טאקע‬ ‫צו האלטן און צו מיינען אז די עיקרים זענען‬ ‫רעקלאמעס‪...‬‬ ‫צייגט מען פאר די רעגירונג‬ ‫אנגעוואנדן אין זיי‪ ,‬און מען 'טאר זיי ממש‬ ‫אויכעט נישט קיין עיקרים‪ ,‬און דאס איז שוין‬ ‫ווי פארשטענדליך קומט דאס נאך וואכן‬ ‫א שוואכקייט‪ ,‬בשעת ווען‬ ‫נישט אזא פשוטע זאך‪ ,‬דאס קען שוין זיין‬ ‫לאנג וואס די לאקאלע צייטונגן און בלעטער‪,‬‬ ‫יעדער איז מודה אז כוונתם‬ ‫נישט פארלירן'‪ ...‬און דאס איז גענומען‬ ‫גאר א געפערליכע זאך‪.‬‬ ‫פון די רעגירונג איז בלויז‬ ‫אזעלכע טפל שבטפלות און געמאכט פון‬ ‫ראדיא ליניעס‪ ,‬פאדקעסט שטערנס‪..‬‬ ‫שמד‪ ,‬אזוי ווי אפילו דער‬ ‫דעם יסודות און עיקרים אויף וואס מ'דארף‬ ‫ווייל א עיקר איז א זאך וואס איז מחייב‪,‬‬ ‫היימיש"ע דזשונראליסטן‪ ..‬און אלע‬ ‫פערל'ס אדוואקאט האט‬ ‫זיך אנלאנען מיט'ן גאנצן כח‪ ,‬מיט'ן גאנצן‬ ‫און דאס איז א יסוד פון לעבן‪ ,‬און דאס‬ ‫אנדערע איזמען וואס זענען אויסגעוואקסן‬ ‫שוין מודה געווען אין זיין‬ ‫רוקנביין‪ ,‬וואס דאס איז א מורא'דיגע היזק‬ ‫איז די שטארקייט פון לעבן‪ ,‬וואס דעס‬ ‫די לעצטערע יארן‪ ...‬האמערן מיט 'גאר'‬ ‫לעצטערן אינטערוויא‪ ,‬וואס‬ ‫פאר די גאנצע אידישע השקפה און אמונה‬ ‫מוז א איד וויסן‪ ,‬און דעס דארף ער נעמען‬ ‫'וויכטיגע' 'סטראטעגישע' 'אנאליזן' און‬ ‫אין אזא צייט ברויך מען‬ ‫אז דער אייבערשטער איז א כל יכול וואס‬ ‫ערנסט אין באטראכט‪ ,‬אויף דעם דארף ער‬ ‫'אנווייזונגען'‪ ,‬בנוסף צו 'כסדר'דיגע‬ ‫ע"פ הלכה ארויסווייזן די‬ ‫קען און טוט אלעס אליין‪ ,‬והוא לבדו עשה‬ ‫טראגן אחריות‪ .‬וואס דאס מיינט אז ס'איז‬ ‫אפדעיטס'‪ ...‬און נאך אלעם‪ ,‬פארגעסט מען‬ ‫גרעסטע מאס עקשנות און‬ ‫ועושה ויעשה לכל המעשים‪.‬‬ ‫א עיקר‪ .‬און טאמער נעמט מען דעם טפל‬ ‫נישט צוצולייגן דעם לחש 'איר מאכט אליין‬ ‫פעלזן פעסטע שטארקייט‪,‬‬ ‫און מ'מאכט דאס פאר א עיקר‪ ,‬הייבן אן די‬ ‫דעם אויסוואהל!'‪...‬‬ ‫און אפילו ביז מסירת נפש‬ ‫דאס איז גורם אז זאכן וואס זענען באמת‬ ‫ממש‪ ,‬אזוי ווי אפגעפסק'ט‬ ‫עיקרים‪ ,‬וועלן מער נישט האבן קיין חשיבות‪.‬‬ ‫עיקרים צו פארלירן זייער ווערד‪ .‬ס'הייבט אן‬‫קלער כ'אזוי צו מיר‪ ,‬וואס האט דא‬ ‫צו פארלירן די חשיבות וואס מ'האט געהאט‬ ‫בלי שום חולק אז אפילו‬ ‫ווייל מ'וועט זען אז אזוי ווי דער טפל איז א‬ ‫פאסירט? וואס איז געשעהן צו אונז? האבן‬ ‫אויף ערקתא דמסאני ברויך‬ ‫עיקר‪ ,‬אזוי איז דער עיקר אויך חלילה א טפל‪.‬‬ ‫צו דעם ביז יעצט‪ ,‬און כ"ש ווען מ'נעמט א‬ ‫מיר טאקע אוועקגעגעבן די שיינקייט פון‬ ‫מען זיך לאזן הרג'ענען‪,‬‬ ‫טפל שבטפלים‪ ,‬א נארישע זאך‪ ,‬און מ'מאכט‬ ‫עם הנבח"ר פאר די פאליטישע גוי'אישע‬ ‫אונז דארפן שטיין פעסט און זיך נישט לאזן‬ ‫און נישט צייגן קיין שום‬ ‫פון דעם גאר עיקר שבעיקרים‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫בחירות?! זייט ווען זענען מיר אזוי פארקאכט‬ ‫שוואכקייט פאר די שונאי‬ ‫אז אונזער מחנה זאל פארפלייצט ווערן מיט‬ ‫איז שוין גאר געפערליך‪.‬‬‫אין די וואלן? פון ווי קומט דאס צו אונז?‬ ‫ה'!‬ ‫אזא טומעל און שוואונג ארום די וואלן‪ ,‬מיט‬ ‫און אין דעם זכות‬ ‫אט דעם יסוד בארירט דאס וואס אונז‬ ‫וויפיל פריער מ'טראכט צוריק דענקט זיך‬ ‫אזעלכע מינים ווערטער און סטעיטמענטס‪,‬‬ ‫וואס מיר וועלן טוען די‬ ‫וואס פארדרייען דעם גאנצן יסוד צו מבחין‬ ‫נישט אזאלכע רוישיגע מאמענטן פון 'וואלן'‪ ,‬זענען מיר יעצט אדורך די וואך‪ ,‬וואס האט‬ ‫מיט וואס מען פארפעסטעט אונזערע זיך אפגעטון ארום די וואלן פון נאוועמבער‪,‬‬ ‫מאקסימום מסירת נפש פון‬ ‫זיין און אפטיילן‪ ,‬וואס איז א יסוד‪ ,‬וואס איז א‬ ‫אונזער זייט‪ ,‬וועט השי"ת‬ ‫די מיטל‪-‬וואלן‪ ,‬וואס מענטשן האבן גענומען‬ ‫הייליגע מוחות!‬ ‫עיקר‪ ,‬וואס איז א עיקר שבעיקרים‪ ,‬וואס איז‬ ‫העלפן‪ ,‬און עס וועט מקוים‬ ‫א טפל‪ ,‬וואס איז א טפל שבטפלים‪ ,‬און וואס‬ ‫איי וועסטו פרעגן‪ ,‬וואס ארט דיך? וואס טפל שבטפלים און געמאכט א עיקר און א‬ ‫ווערן ואתה ברחמיך הרבים‬ ‫איז א עבירה‪ ,‬און וואס איז א מצוה‪ ,‬און אז‬ ‫שטערט דיך? לאמיר זאגן אז ס'נישט געווען עיקר שבעיקרים‪.‬‬ ‫עמדת להם בעת צרתם‪ ,‬און‬ ‫מ'וועט האלטן די גדרים‪ ,‬להבדיל בין הקודש‬ ‫וואס אויסער דעם פראבלעם וואס‬ ‫ביז לעצטענס אזא אנשיקעניש‪ ,‬וואס קען‬ ‫דער רבש"ע וועט אונז ווייזן‬ ‫ובין החול‪ ,‬וועט דער אייבערשטער העלפן‬ ‫גדולי הרבנים זענען מתריע אז מ'האט דא‬ ‫עס קאליע מאכן?‬ ‫זיינע וואונדער‪ ,‬בביטול רוע‬ ‫דער ענטפער איז וואס יעדער ווייסט‪ ,‬און געשפילט מיט ערענסטע שאלות אויף אונז וועלן מיר קענען בלייבן עכטע מאמינים‬ ‫הגזירות מעל כל עמו בית‬ ‫ס'איז א זאך וואס איז רגיל אין יעדן'ס מויל‪ ,‬הארבע איסורים‪ ,‬איז דער נקודה וואס מיר בהשם יתברך‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫ישראל בכל העולם כולו‬ ‫בביאת משיח בן דוד אמן‪.‬‬ ‫פון דא און דארט……‬ ‫אויסצוג פונעם חשובער מרביץ‬ ‫תורה הרה''ג רבי לוי יצחק האניג‬ ‫שטורעם איבער די גזירת החינוך אין‬ ‫שליט"א אויף יושבי אוהל‬ ‫תורה ליין פון קהילות סאטמאר‬ ‫לאנדאן האלט אן איבער די גארער וועלט‬ ‫אונזערע הייליגע קינדער בכל קצוי תבל‪,‬‬ ‫לינקע וועלט זוכן מיט אלע כוחות ארויפצוצווינגען זייער גרויליגע‬ ‫די תורה הקדושה דאס גייט בלייבן אויף אייביג‪ ,‬און וואס איז‬ ‫נאך ערגער ווי אין די מדינה [הציונית]?!‬ ‫קראנקהאפטיגע געדאנקענגאנג אויף יעדן וואו זיי האבן א שליטה‪.‬‬ ‫די כח פון אונזער תורה הקדושה? דאס זענען די ילדים‪ ,‬דאס‬ ‫דאס מיינט אז מ'וואלט געדארפט האלטן גאר א שארפע אויג‪ ,‬און‬ ‫זענען די עדות אז דער אייבערשטער כביכול גייט בלייבן אויף‬ ‫מנהיגי המוסדות זענען ערליכע אידן און ווייסן אויך די אלע‬ ‫כסדר פארזיכערן דעם ציבור אז ביי אונז אין די היימישע מוסדות‬ ‫אייביג‪ ,‬דאס דארף בלייבן פון אונזער גרעסטע חיזוק עד היום‪,‬‬ ‫זאכן‪ .‬מעגליך אבער‪ ,‬אז די אדמיניסטרעיטארס זעהן אז דער‬ ‫געשעט עס נישט‪.‬‬ ‫ווי אויך א הכרזה פון ישעיה הנביא דירעקט צו אונז צו די אנכי‬ ‫עולם ווערט גאנץ ווייניג צוקיצלט פון אזעלכע בריוון‪ ,‬מן הסתם‬ ‫איז עס טאקע נישט געפערליך‪.‬‬ ‫איז אויב אזוי א גרויסע פלא‪ ,‬אז ווען‬ ‫הסתר אסתר‪ ,‬דור האחרון‪ :‬ווילאנג דו האסט קינדער מיט דיר‪,‬‬ ‫קיין ישעיה הנביא האבן מיר אונז נישט‪ ,‬אבער ווי דער‬ ‫טויזנטער אידן האבן באקומען אזעלכע‬ ‫וועט אחז נישט האבן קיין אחיזה‪.‬‬ ‫רמב"ם זאגט אז יעדער האט א רעכט צו זיין א משה רבינו און‬ ‫בריוון‪ ,‬פילן יענע מוסדות בכלל נישט קיין‬ ‫און אויב אזוי איז ווייטאגליך ביז גאר‪ ,‬אז אחז אין די לעצטע‬ ‫נויט ארויסצושיקן א הבהרה‪ :‬שוא ושקר!‬ ‫יארן איז אויך דערגאנגען דעם סוד פון די ילדים‪ ,‬און מיט אלע‬ ‫א ישעיה הנביא‪ .‬בין איך א קליין גארנישט'ל‪ ,‬אבער מאיזה טעם‬ ‫כוחות פרובירט ער צו באקומען אן אחיזה אויף די ילדים‪.‬‬ ‫האט מיר דער אייבערשטער געגעבן א שופר אין די האנט‪ .‬איך‬ ‫ס'איז פשוט ליגן וואס מ'זאגט דא אויף אונז!‬ ‫מנהיגי המוסדות ווערן זייער ברוגז ווען מענטשן זענען נישט‬ ‫האב קיין אנונג וואס מ'קען טוהן וועגן דעם נושא‪.‬‬ ‫אויף סאך קלענערע זאכן לייגט מען ארויס‬ ‫אין דעם מוסד און ווייסן נישט וואס דארט גייט פאר‪ ,‬רעדן אריין‬ ‫אונז האט מען אבער‬ ‫הבהרות‪ .‬דא איז נישט וויכטיג?! אלא מאי‬ ‫זאל מען זאגן אז ס'איז חלילה אמת? שיקסעס‬ ‫פון אינדרויסן‪ ,‬ווער רעדט נאך מעבר לים‪.‬‬ ‫איינגעוואוינט אין‬ ‫קומען פיזיש בארירן צוועלף יעריגע קינדער‬ ‫איז איך האב נישט קיין אנונג אויב‪ ,‬וואס מ'האט ארומגעשיקט‬ ‫לעצטנס וועגן א געוויסע לאנד וואו די היימישסטע חדרים און‬ ‫סאטמאר‪ ,‬אז ווען ס'טוט‬ ‫איבער זייער גאנצע גוף אין די חדרים ווייל‬ ‫זיי האבן קריאה פראבלעמען? טיטשערס‬ ‫סקולס‪ ,‬ביניהם אשר בשם סאטמאר יכונה‪ ,‬הייסן מחנכים צופאסן‬ ‫זייער תורה'דיגע חינוך צו וואס דער גאווערמענט דארט איז‬ ‫וויי שרייט מען!‬ ‫דארפן לערנען ווי מ'קען טרעפן די נעקסטע‬ ‫צופרידן‪.‬‬ ‫איך ווייס נישט צו דאס איז בכלל אמת‪ .‬כ'האב אויך נישט קיין‬ ‫טשוירטש מיט א צלם דערויף?‬ ‫אנונג צו ביי אונז דא אין אמעריקע איז נישט צו ווייט פון דעם‪.‬‬ ‫האט אחז מיט זיין תמיכה אזא אחיזה אויף‬ ‫וואס איך ווייס יא‪ ,‬און יעדער ווייסט עס‪ ,‬אז די צודריידלטע‬ ‫למערכתים‬ ‫מכתב‬ ‫נעמען‪ ,‬און דער בריוו איז 'פונקט' געווען דאטירט טאקע איין‬ ‫טאג נאך די וואלן…!‬ ‫אל כבוד מערכת דורותינו‪,‬‬ ‫מיר האבן נישט געוואוסט ווי ווייט אייערע השפעה דערגרייכט‬ ‫און טאקע און דעם זעלבן טאג וואס די דורותינו איז‬ ‫אזש אפילו ביז קענען קאנטראלירן די סאמע הויפטקווארטירן‬ ‫ארויסגעקומען‪ ,‬האבן מוסדות התורה באקומען אן אימעיל פון‬ ‫פון די סיטי עדיוקעישאן באאמטע…!‬ ‫אגודת ישראל‪ ,‬אז זיי זענען געווארן אינפארמירט פון די סיטי‪,‬‬ ‫פארגאנגענע וואך האט איר באריכטעט אז עס איז‬ ‫אז זיי גייען שוין אט אט ארויסשיקן דעם היי יעריגען סורוועי‪.‬‬ ‫דאס‬ ‫ערווארטערט אז תיכף נאך וואס די שטום בודקעס וועלן ווערן‬ ‫לפלא‪ ,‬אז מען האלט שוין א וואך שפעטער‪ ,‬און די סיטי‬ ‫ציבור אנקוקן אלס עפעס א 'גזירה'‪ ...‬און וועט‬ ‫דער‬ ‫געשלאסן‪ ,‬וועט זיך פריש אנהייבן די טעראר אויף די מוסדות‬ ‫האט עפעס 'געשפעטיגט'‪ ...‬אדער פארגעסן ארויסצושיקן דעם‬ ‫מעגליך אפהאלטן געוויסע מוסדות התורה זאל זיך נישט‬ ‫התורה‪ ,‬און איר האט אויך אריינגעלייגט א דאקומענט‪ ,‬א‬ ‫סורוועי פאר די מוסדות…!‬ ‫אונטערגעבן פאר די גזירת החינוך…!‬ ‫בריוו וואס די סיטי עדיוקעישאן דעפט‪ .‬האט געשיקט ‪ 2‬יאר‬ ‫עס דערמאנט מיר די מעשה‪ ,‬ווען די רעגירונג האט געהאט‬ ‫צוריק‪ ,‬וועלכע איז געווען אדרעסירט צו די מוסדות התורה‪,‬‬ ‫און די רעגירונג האט זיך טאקע שטארק באדאנקט פאר אים…‬ ‫געפלאנט ארויסצולייגן זייערע דאן פרישע גיידענס איבער דעם‬ ‫און זיי האבן דאן אפגעשטיפט דאס מפרסם זיין די נייע שמד‬ ‫זיי איינצומעלדן אז מען מוז שוין נעמען א פעטוועי‪ ,‬און אז‬ ‫גזירת החינוך‪ ,‬וואס לכתחילה האבן זיי עס געפלאנט ארויסצולייגן‬ ‫די מוסדות זאל זיי איינמעלדן וועלכע פעטוועי זיי פלאנען צו‬ ‫'גיידענס'‪ ,‬כדאי עס זאל נישט ארויסקומען אום תשעה באב…!‬ ‫אום סאמע טאג פון תשעה באב!‪ ,‬און דער יושב ראש פון אגודת‬ ‫איצט זעהט אויס‪ ,‬אז אגודת ישראל ליינט אויך דורותינו… און‬ ‫ישראל‪ ,‬האט דאן 'אויפמערקזאם' געמאכט די עדיוקיעשאן‬ ‫זעהנדיג‪ ,‬אז דורותינו האט שוין געמאלדן פאראויס‪ ,‬אז תיכף נאך‬ ‫דעפט‪[ ,‬ווי ער זעלבסט זיצט אויף זייערע עדווייזערי קאמיטע] אז‬ ‫די וואלן גייט די סיטי ארויסשיקן בריוון פאר די מוסדות התורה…‬ ‫עס איז נישט כדאי ארויסצוגעבן אום תשעה באב‪ ,‬ווייל דאן וועט‬ ‫האבן זיי איצט אויך אויפמערקזאם געמאכט די סיטי‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫עטוואס אפשטיפן דעם פעטוועי פארלאנג מיט עטליכע טעג…‬ ‫וואס כאטש וואס דאס וועט מורא'דיג שטארק פארשווערן די‬ ‫ארבייט פאר די סיטי‪ ,‬צוליב דעם וואס די דעדליין וואס זיי מוזן‬ ‫באריכטן פאר די סטעיט איז נאך אלס פארבליבן דעצ‪ 1 .‬למס'‪!...‬‬ ‫אלעס איז כדאי‪ ,‬נישט צו אריינשפילן אין די הענט פון‬ ‫דורותינו…!‬ ‫איך שרייב דאס איר זאלט וויסן ווי ווייט אייערע השפעה‬ ‫דערגרייט‪ ,‬אז איר קענט אפילו גורם זיין טוישונגען אין די‬ ‫העכסטע רעגירונג'ס אפיסעס…!‬ ‫כה לחי!‬ ‫פאטאפאסט פונעם אימעיל אויסטויש צווישן מר‪ .‬צוויבל און די‬ ‫גייט אן מיט אייער הייליגע ארבייט!‬ ‫פאטאפאסט פונעם אימעיל ווי די די עדיוקעישאן דעפט‪ .‬ענטפערט פאר‬ ‫עדיוקעישאן דעפט‪ .‬ווי ער זאגט אז אויב די רעגירונג וועט ארויסגעבן‬ ‫מר‪ .‬צוויבל‪ ,‬ישר כח פארן אויפמערקזאם מאכן‪ ,‬און אייער בקשה איז‬ ‫זייערע נייע גיידענס אום תשעה באב‪ ,‬וועט עס זיין 'קאונטער‬ ‫י‪ .‬ש‪ .‬ברוקלין‬ ‫ערפילט…! מען גייט אפשטיפן דאס ארויסגעבן די גיידענס…!‬ ‫פראדאקטיוו'…! ממילא מוז מען עס אפשטופן פאר א טאג אדער מער…!‬