gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫רז‬ ‫חי' שרה תשפ"ז‬ ‫גמלים של אברהם אבינו‬ ‫מיר זענען ווי אייזלען‪ ,‬אן ''אייזל'' איז אויך‬ ‫נישט אזא אפגעפרעגטע זאך; מ'טרעפט‬ ‫ווען מ'וויל מבחין זיין צווישן "חמרא"‬ ‫און "חמרא"‪ ,‬צווישן 'וויין' און אן 'אייזל'‪ ,‬איז‬ ‫וואו שטייט דער‬ ‫דאך מעשיות אין דער גמרא וועגן געוויסע‬ ‫דאך פשוט אז דאס זענען צוויי אינגאנצן‬ ‫''חמור'' איין‪...‬‬ ‫אייזלען וואס זענען געווען אויסגערופן‬ ‫אנדערע וועלטן‪ .‬אבער באמת‪ ,‬אפילו ווען‬ ‫מיט א גאר ספעציעלער חשיבות‪.‬‬ ‫מ'רעדט שוין יא פון א "חמרא" – א חמור‪,‬‬ ‫די מלמדים אין חדר מ'האט געוואלט‬ ‫מ'טרעפט דעם אייזל פון רבי חנינא בן‬ ‫אן אייזל – דארף מען נאך אלץ וויסן וואו‬ ‫מסביר זיין אז בשעת מ'טייטשט א ווארט‬ ‫דוסא און דעם אייזל פון רבי פנחס בן יאיר‪,‬‬ ‫דער חמור שטייט איין‪ ,‬ווייל דאס ווארט‬ ‫דארף מען צולייגן קאפ לויט'ן ענין‪,‬‬ ‫וואו די גמרא דערציילט אין מסכת חולין‬ ‫''חמור'' מוז נישט אייביג אפגעטייטשט‬ ‫כדי צו קענען גרינגער כאפן וואס דער‬ ‫די געוואלדיגע מעלות פון דעם אייזל‪ ,‬ווי‬ ‫ווערן מיט'ן זעלבן בליק אדער מיט'ן זעלבן‬ ‫ריכטיגער טייטש איז‪ .‬פלעגט מען נוצן‬ ‫ווייט ער האט מחמיר געווען נישט צו עסן‬ ‫צוגאנג‪.‬‬ ‫דעם אויסדרוק אז מ'דארף אלעמאל וויסן‬ ‫עפעס וואס איז נישט גע'מעשר'ט‪ ,‬און‬ ‫"וואו דער חמור שטייט איין"‪ .‬וואס איז‬ ‫אפילו נישט צו עסן פון דמאי‪ .‬נו‪ ,‬אפשר‬ ‫ס'איז דא א בפירוש'ע גמרא‪ ,‬אין מסכת‬ ‫דער באדייט פון דעם אויסדרוק? וויבאלד‬ ‫בין איך פון די ''ספעציעלע חמורים''?‬ ‫שבת (דף קי"ב) און אין מסכת שקלים‪[ .‬אין‬ ‫אין דער ארמישער שפראך זענען דא‬ ‫אויף דעם ענטפערט די גמרא גלייך‪ :‬ניין‪,‬‬ ‫מסכת שקלים איז עס אויך געשריבן אויף‬ ‫צוויי ווערטער וואס זעען אויס די זעלבע‪:‬‬ ‫ווען איך רעד פון חמורים‪ ,‬מיינט מען‬ ‫א אביסל שווערערע ארמישע שפראך‪,‬‬ ‫דאס ווארט "חמרא" האט צוויי טייטשן –‬ ‫גאנץ פשוט'ע חמורים – "ולא כחמורו של‬ ‫וויבאלד ס'איז תלמוד ירושלמי‪ ],‬די גמרא‬ ‫"חמרא" אן אייזל‪ ,‬און "חמרא" וויין‪ .‬ווען‬ ‫רבי חנינא בן דוסא ולא כחמורו של רבי‬ ‫ברענגט דארט ארויס וויאזוי מ'דארף‬ ‫מ'באגעגנט זיך מיט דעם ווארט "חמרא"‪,‬‬ ‫פנחס בן יאיר" – נאר מ'רעדט טאקע פון‬ ‫באגרייפן די גרויסקייט פון די פריערדיגע‬ ‫דארף מען אביסל צולייגן קאפ צום ענין‬ ‫א פשוט'ן חמור‪ .‬דאס איז דער באקאנטער‬ ‫דורות‪ .‬זאגט די גמרא‪" :‬אם ראשונים‬ ‫וואו מ'האלט‪ ,‬וועט מען גלייך זען וואס דא‬ ‫לשון הגמרא‪.‬‬ ‫כמלאכים" – אויב די פריערדיגע זענען‬ ‫קומט אריין‪' ,‬וויין' אדער אן 'אייזל'‪.‬‬ ‫געווען ווי מלאכים‪ ,‬און מיר זענען דאך‬ ‫אין די ספרים הקדושים שטייט א‬ ‫זיכער ווייניגער פון זיי‪ ,‬זענען מיר "כבני‬ ‫דערפאר נוצט מען דאס אויך אלס א‬ ‫געוואלדיגער שטארקער טייטש וויאזוי‬ ‫אדם" – מיר זענען ווי מענטשן‪ ,‬וואס‬ ‫צושטעל ביי אנדערע פעלער; ווען איינער‬ ‫אפצולערנען די גמרא‪ .‬דער ספר "שפתי‬ ‫זענען ווייט אפגערוקט פון מלאכים‪" .‬ואם‬ ‫זאגט א טייטש און ער כאפט נישט אז דא‬ ‫צדיקים" פון הרה''ק רבי פנחס דינאוויצער‬ ‫ראשונים כבני אדם" – אויב די פריערדיגע‬ ‫קומט דער טייטש בכלל נישט אריין‪ ,‬זאגט‬ ‫זיע'א ברענגט א טייטש (ס'קען זיין‬ ‫דורות זענען געווען ווי מענטשן‪ ,‬וואו‬ ‫מען בדרך משל‪ ,‬אז מ'דארף אלעמאל וויסן‬ ‫ס'שטייט אויך פון אנדערע צדיקים)‪ :‬פשוט‬ ‫האלטן מיר דעמאלטס? דעמאלטס זענען‬ ‫'וואו דער חמור שטייט איין' – דאס הייסט‪,‬‬ ‫לערנען מיר אין דער גמרא אז מ'רעכנט‬ ‫מיר "כחמורים" – מיר זענען ווי אייזלען‬ ‫טראכט אריין אינ'ם ענין‪ ,‬וועסטו נישט‬ ‫אויס די חשיבות – אויב די פריערדיגע‬ ‫קעגן א מענטש‪ .‬לייגט די גמרא צו‪ :‬א‬ ‫טייטשן אום ריכטיג‪ ,‬אויף א נישט פאסיגע‬ ‫זענען מלאכים זענען מיר ווי מענטשן‪ ,‬און‬ ‫מענטש קען טראכטן‪ ,‬נו‪" ,‬אנו כחמורים"‪,‬‬ ‫ארט‪.‬‬ ‫א ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫בעסער ווי כלל ישראל‪ ,‬נאר ער באציט‬ ‫מיט א הכנעה – ווי באקאנט פלעגט דער‬ ‫לויט דעם אויב זיי זענען כבני אדם זענען‬ ‫זיך צו א ספעציפישן ''שור'' און ''חמור''‪.‬‬ ‫רבי ז"ל מפליא זיין די ענווה פונעם הייליגן‬ ‫מיר כחמורים‪ .‬אבער ער טייטשט די גמרא‬ ‫מ'טרעפט דאך אין די היסטאריע אמאל‬ ‫פרי מגדים‪ ,‬ווי שטארק ער האט געהאט‬ ‫אויף אן אנדערן אופן‪.‬‬ ‫א שור וואס האט געהאט א ספעציעלע‬ ‫א פחד זיך צו קריגן מיט'ן תבואות שור‪,‬‬ ‫יראת שמים און אן אויסערגעווענליכע‬ ‫אנדערש ווי די היינטיגע לומדים‪ ,‬וואס‬ ‫די גמרא זאגט אזוי‪ :‬מ'דארף וויסן אז‬ ‫ערנסטקייט‪ .‬ביי וועלכן שור טרעפט מען‬ ‫אויב מ'פארשטייט נישט א "תבואות‬ ‫די חשיבות פון א מענטש ווערט גערעכנט‬ ‫טאקע אזא געוואלדיגע יראת שמים?‬ ‫שור" מאכט מען עס שוין אוועק‪ ,‬בעת‬ ‫לויט וויפיל אמונה‪ ,‬און ביטול הדעת‪,‬‬ ‫אליהו הנביא האט ביים הר הכרמל‬ ‫דער פרי מגדים‪ ,‬וואס איז כמעט געווען‬ ‫און לויט וויפיל השגה ער האט אין דער‬ ‫געברענגט צוויי פרים — א פר מיט א שור‬ ‫א בן דורו‪ ,‬האט ממש געציטערט און זיך‬ ‫גרויסקייט פון די פריערדיגע‪ .‬א מענטש‬ ‫איז דאך די זעלבע זאך — און דער שור‬ ‫אויסגעדריקט‪" :‬עוונותי גרמו שלא זכיתי‬ ‫זאל זיך נישט האלטן אז ער איז א מבין‪,‬‬ ‫וואס ער האט געוואלט געבן פאר די נביאי‬ ‫להבין דברי התבואות שור"‪ .‬ביים רבי'ן‬ ‫כאילו ער האט עפעס א השגה אין זיי‪.‬‬ ‫הבעל האט נישט געוואלט גיין‪ ,‬ביז אליהו‬ ‫ז"ל איז דאס געווען א מעסטער צו קענען‬ ‫אויב א מענטש איז ביי זיך גענוג קלאר‬ ‫הנביא האט זיך געבעטן ביי אים‪ .‬קומט‬ ‫מעסטן א חשיבות –וויפיל השגה האט‬ ‫אז ער האט נישט ''קיין שום השגה'' ווי‬ ‫אויס אז "ידע שור קונהו" גייט ארויף אויף‬ ‫יענער ווען ער רעדט פון א פריערדיגן‪,‬‬ ‫גרויס זיי זענען געווען‪ ,‬דעמאלטס איז‬ ‫דעם אקס פון אליהו הנביא‪ ,‬וואס האט‬ ‫פון א ''ראשון''‪ ,‬אדער פון א ''מהרש"א''‪ .‬אז‬ ‫ער אן ארנטליכער ''מענטש''‪ .‬אבער‬ ‫נישט געוואלט אריבערגיין צו די נביאי‬ ‫דו פארשטייסט אז "ראשונים כמלאכים"‪,‬‬ ‫אויב א מענטש רעדט זיך איין אז ער‬ ‫הבעל‪" .‬וחמור אבוס בעליו" מיינט אויך‬ ‫ווייזט דאס דיין אייגענע חשיבות‪].‬‬ ‫קען פארשטיין די מעלות פון די צדיקים‪,‬‬ ‫נישט סתם יעדער חמור‪ ,‬נאר מען מיינט‬ ‫ער האט א הוה אמינא אז ער פארשטייט‬ ‫דעם באקאנטן חמור‪ ,‬דעם אייזל פון‬ ‫ירושלים'ע חמורים‪...‬‬ ‫עפעס אין די אלע זאכן‪ ,‬דעמאלטס איז‬ ‫אזא מענטש זיכער אפגעפרעגט‪.‬‬ ‫רבי פנחס בן יאיר‪ ,‬וואס האט פונקטליך‬ ‫דערקענט דעם "אבוס בעליו" — צי דאס‬ ‫בכלל לגבי דער גמרא אין מסכת שבת‪,‬‬ ‫דער שפתי צדיקים טייטשט עס אזוי‪:‬‬ ‫עסן אין זיין שיסל איז טאקע מיט זיין‬ ‫וואס טייטשט אפ אז "ראשונים כמלאכים"‬ ‫"אם ראשונים כמלאכים" – אויב אין דיינע‬ ‫''בעל הבית'ס הכשר'' און צי ער מעג עס‬ ‫מיינט נישט ווי דער חמור פון רבי פנחס בן‬ ‫אויגן האסטו די ריכטיגע אמונה אז די‬ ‫טאקע עסן‪.‬‬ ‫יאיר‪ ,‬נאר ממש ווי א פשוט'ן חמור‪ .‬ס'איז‬ ‫פריערדיגע זענען ממש ווי ''מלאכים''‪,‬‬ ‫אפשר נישט שייך צום יעצטיגן זמן‪ ,‬אבער‬ ‫די גרויסע צדיקים זענען העכער פונעם‬ ‫ממילא ברענגט מען ארויס אז‬ ‫היות ס'איז ''חביב'' וועלן מיר דערמאנען‬ ‫מ'טרעפט אזא גרויסע מדרגה‪ :‬א שור‬ ‫מענטשליכן גדר‪ ,‬און דו פארשטייסט‬ ‫א אינטערעסאנטער חידוש וועגן דעם‬ ‫דאס‪ ,‬דעמאלטס "אנו כבני אדם" – ביסטו‬ ‫וואס האט געהאט אזא יראת שמים נישט‬ ‫חמור פון רבי פנחס בן יאיר‪ .‬דער חיד"א‬ ‫א ''מענטש''‪ ,‬ווייל דו האסט א ריכטיגן‬ ‫צו וועלן גיין צו עבודה זרה‪ ,‬און א חמור ווי‬ ‫אין זיין ספר "צוארי שלל" אויף די הפטורה‬ ‫פארשטאנד און א ריכטיגע אמונה וויאזוי‬ ‫דער חמור פון רבי פנחס בן יאיר‪ .‬אבער‬ ‫פון שבת חזון‪ ,‬וואו ישעיה הנביא רעדט‬ ‫אנצוקוקן די פריערדיגע‪ .‬אבער "אם‬ ‫ליידער‪" ,‬ישראל לא ידע"‪.‬‬ ‫זיך אפ אויפ'ן מצב פון כלל ישראל ווען‬ ‫ראשונים כבני אדם" – אויב אין דיינע‬ ‫די אידן זענען נישט געווען ווי ס'דארף צו‬ ‫אויגן זענען זיי געווען פשוט'ע ''מענטשן''‪,‬‬ ‫אוודאי איז דאס א פשט בדרך דרוש‬ ‫זיין‪ ,‬נוצט ישעיה הנביא א משל‪" :‬ידע שור‬ ‫און דו רעדסט זיך איין אז דו האסט א‬ ‫ורמז‪ ,‬אבער אויב מ'וויל עס צופאסן‬ ‫קונהו וחמור אבוס בעליו"‪ .‬אפילו אן 'אקס'‬ ‫פארשטאנד צו זיי און קוקסט זיי אן מיט‬ ‫צום פשוט'ן פשט‪ ,‬איז עס לכאורה זייער‬ ‫און אן 'אייזל'‪ ,‬וואס זענען פראסטע בעלי‬ ‫א מענטשליכן בליק‪ ,‬דעמאלטס דער וואס‬ ‫שווער‪ ,‬ווייל ישעיה הנביא האט דאך‬ ‫חיים‪ ,‬ווייסן צו אנערקענען ווער ס'איז‬ ‫טראכט אזוי איז "אנו כחמורים" – ער איז‬ ‫געלעבט פילע יארן פאר רבי פנחס בן‬ ‫זייער האר‪ .‬און ליידער‪" ,‬ישראל לא ידע‬ ‫טאקע א ''חמור''‪ ,‬און נישט ווי דער חמור‬ ‫יאיר‪ .‬רבי פנחס בן יאיר איז שוין געווען‬ ‫עמי לא התבונן" – אידן זענען זיך נישט‬ ‫פון רבי פנחס בן יאיר‪.‬‬ ‫אין די צייטן פון די תנאים‪ ,‬נאכן חורבן בית‬ ‫מתבונן צו דינען דעם אייבערשטן ווי‬ ‫שני‪ ,‬בשעת דער פסוק פון ישעיה הנביא‬ ‫ס'דארף צו זיין‪ .‬קומט אויס אז ער מאכט א‬ ‫[עס איז ידוע אז דער ראחמיסטריווקער‬ ‫איז געזאגט געווארן איבער הונדערט יאר‬ ‫חשיבות אז דער שור און דער חמור זענען‬ ‫רבי זצוק'ל פלעגט פארציילן אז ביי זיין‬ ‫פארן ערשטן חורבן‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬וויאזוי‬ ‫עפעס בעסער ווי די אידן‪.‬‬ ‫שווער‪ ,‬כ''ק אדמו'ר זצוק'ל מסקווירא‬ ‫קען זיין אז ישעיה הנביא רעדט זיך אפ אז‬ ‫האט מען געקענט דערקענען אז דער‬ ‫רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל פארשטייט יא‪,‬‬ ‫נו‪ ,‬איז עס טאקע אזוי אז א שור מיט א‬ ‫וועג וויאזוי ער מעסט די חשיבות פון א‬ ‫בשעת די אידן פארשטייען נישט?‬ ‫חמור שטייען אויף א העכערע מדרגה ווי‬ ‫גדול בתורה איז געווען לויט וויאזוי יענער‬ ‫אונז? איז ער מסביר אז דער נביא מיינט‬ ‫באציט זיך צו די פריערדיגע‪ .‬אויב דער‬ ‫קען מען זאגן אז ישעיה הנביא רעדט‬ ‫נישט צו זאגן אז ''יעדער שור וחמור'' איז‬ ‫גדול האט זיך באצויגן צו די פריערדיגע‬ ‫ב ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫קינות‪ ,‬אז נישט נאר רבי פנחס בן יאיר'ס‬ ‫אייזל איז געווען אזוי‪ ,‬נאר פילע אייזלען‬ ‫פון די ''אייזל'' צו‬ ‫זיך אפ אז ס'איז שוין דעמאלט געווען‬ ‫''אזא סארט אייזל'' ווי רבי פנחס בן יאיר'ס‬ ‫אין ירושלים האבן געהאט די דאזיגע‬ ‫די ''קעמלען''‬ ‫אייזל‪ .‬און מ'קען צושטעלן דערצו‪ ,‬א לשון‬ ‫השגה‪ .‬אז מען האט נישט געגעסן עפעס‬ ‫אין די קינות לתשעה באב‪ ,‬אין די לעצטע‬ ‫וואס מען טאר נישט‪ .‬זענען דען אברהם‬ ‫מיט דעם שמועס‪ ,‬אז אפילו ווען‬ ‫שטיקלעך וואס ווערן אנגערופן "ציונ'ס"‪,‬‬ ‫אבינו'ס קעמלען נישט געווען אויף אזא‬ ‫מ'רעדט פון אן אייזל דארף מען קענען‬ ‫וואו מ'רעדט מיט אזא הארציגקייט צו‬ ‫מדרגה אז זיי זאלן אליין פארשטיין‪ ,‬אפילו‬ ‫פונקטליך מבחין זיין פון ''וועלכן אייזל''‬ ‫ירושלים עיר הקודש און מ'ברענגט ארויס‬ ‫אן א שלאס‪ ,‬נישט צו עסן וואס מען טאר‬ ‫מ'רעדט‪ ,‬קען מען אפשר זאגן בדרך‬ ‫איר געוואלדיגע חשיבות און אלע מעלות‬ ‫נישט? אויב אזוי איז שווער‪ :‬וואס האט‬ ‫צחות א פשט אין די וואכעדיגע פרשה צו‬ ‫וואס זענען דארט געווען‪ .‬שטייט דארט א‬ ‫אויסגעפעלט א שלאס?‬ ‫ענטפערן די קשיא פונעם מדרש‪.‬‬ ‫שורה (קינה ל''ז)אין די קינות וואס ברענגט‬ ‫ארויס אז אין ירושלים זענען אפילו די‬ ‫דער מדרש‪ ,‬אנשטאט צו ענטפערן א‬ ‫עס איז ידוע אז דער מדרש אין פרשת‬ ‫בהמות און עופות געווען קלוג‪ .‬זאגט מען‬ ‫תירוץ‪ ,‬איז מאריך און ברענגט טאקע אראפ‬ ‫חיי שרה פרעגט א קשיא און ענטפערט‬ ‫אזוי צו ירושלים‪ ,‬ווי א שמועס‪" :‬בך כל‬ ‫די גאנצע מעשה פון רבי פנחס בן יאיר‪[ .‬ווי‬ ‫נישט קיין תירוץ‪ ,‬די מפרשים מוטשען זיך‬ ‫בהמה ועוף חכמו"‪ ,‬אפילו די בהמות און‬ ‫עס מאכט זיך אפט אין אזעלכע ענינים‪,‬‬ ‫צי די קשיא האט א תירוץ אדער נישט‪.‬‬ ‫זענען דא שינויים אינעם נוסח צווישן די‬ ‫וואס איז די קשיא פונעם מדרש? דער‬ ‫פויגלען זענען געווען קלוג‪" .‬עדי כחמור‬ ‫גמרא און דעם מדרש (וואס דאס איז א‬ ‫פסוק זאגט אז ווען אליעזר עבד אברהם‬ ‫היו לפנים לבן יאיר חמורייך" — ביז אזא‬ ‫שמועס פאר זיך‪ ,‬ווי מ'האט שוין מאריך‬ ‫איז אנגעקומען צו בתואל אינדערהיים‪,‬‬ ‫מדרגה אז די ''אייזלען'' וואס זענען געווען‬ ‫געווען ביים שיעור לכבוד ל'ג בעומר‬ ‫"ויפתח הגמלים" — ער האט ''געעפנט''‬ ‫אין ''ירושלים''‪ ,‬זענען געווען אזויווי דער‬ ‫תשע'ח‪ ,‬איבער דעם פשט פון די שינויים‬ ‫די קעמלען‪ .‬דארף מען דען עפענען‬ ‫''חמור'' פון ''בן יאיר''‪ .‬לויט ווי עס שטייט‬ ‫וואס מ'טרעפט אין די מעשיות‪ ,‬אבער דא‬ ‫קעמלען? האבן זיי דען א שליסל? זאגט‬ ‫דא‪ ,‬און די מפרשים ערקלערן עס טאקע‬ ‫איז נישט דאס ארט מאריך צו זיין)‪ ].‬אז‬ ‫רש"י‪ :‬יא‪ .‬די אלע קעמלען זענען געווען‬ ‫אזוי‪ ,‬ברענגט מען ארויס אז די הויכע‬ ‫דער אייזל האט אליין פארשטאנען נישט‬ ‫פארשפארט מיט א שלאס אויפן מויל‪ ,‬און‬ ‫מדרגה וואס מ'האט געזען יארן שפעטער‬ ‫צו עסן וואס מען טאר נישט‪ .‬קומט אויס‬ ‫אזוי לאנג ווי זיי זענען נישט אנגעקומען‬ ‫ביי רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל‪ ,‬אז ער האט‬ ‫אז עס בלייבט א מורא'דיגע קשיא‪ :‬וואס‬ ‫צו אן אכסניא‪ ,‬האבן זיי נישט געקענט‬ ‫נישט געוואלט עסן עפעס וואס איז נישט‬ ‫האט אויסגעפעלט דער שלאס אויף די‬ ‫עסן‪ .‬יעצט ווען מ'איז אנגעקומען און‬ ‫געווען אויסגעהאלטן‪ ,‬דאס איז געווען א‬ ‫קעמלען פון אברהם אבינו? זיי וואלטן‬ ‫ס'איז שוין געווען גרייט צו עסן‪ ,‬איז‬ ‫נארמאלע זאך אין ירושלים; אלע בהמות‬ ‫דאך זיכער אליין פארשטאנען נישט צו‬ ‫אליעזר געגאנגען און אויפגעשלאסן די‬ ‫און אייזלען פון ירושלים זענען געווען אויף‬ ‫עסן פון א פרעמד פעלד‪.‬‬ ‫קעמלען‪.‬‬ ‫דעם ניווא‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער מדרש ענטפערט נישט‪,‬‬ ‫דער יסוד פארוואס אברהם אבינו'ס‬ ‫לויט דעם שטיקל קינות קען מען‬ ‫זענען דא וואס לערנען פשט אז דער‬ ‫קעמלען האבן געהאט א שלאס אויפן‬ ‫אוודאי פיל בעסער פארשטיין דעם‬ ‫מדרש מיינט זיך צו קריגן‪ .‬נאך די ערשטע‬ ‫מויל‪ ,‬ברענגט דער מדרש — און רש"י‬ ‫לשון פון ישעיה הנביא‪ .‬אוודאי ווען דער‬ ‫פשט‪ ,‬אז "ויפתח הגמלים" מיינט אז ער‬ ‫ברענגט עס שוין פריער אין די פרשה‬ ‫"אזולאי" ברענגט א דוגמא‪ ,‬ניצט ער‬ ‫האט געעפנט די מויל‪-‬שלאס‪ ,‬קומט‬ ‫ווען אליעזר איז ארויס אויפן וועג‪" :‬ויקח‬ ‫א משל וואס מיר קענען פון רבי פנחס‬ ‫דער מקשן און ''קריגט זיך''‪ :‬עס איז נישט‬ ‫העבד עשרה גמלים מגמלי אדוניו וילך"‪.‬‬ ‫בן יאיר'ס אייזל‪ ,‬אבער מ'זעט אז אין די‬ ‫געווען קיין מויל‪-‬שלאס! [די אלע בילדער‬ ‫זאגט רש"י אז "ניכרים היו משאר גמלים"‪,‬‬ ‫גוטע יארן אין ירושלים עיר הקודש איז‬ ‫וואס די קינדער ברענגען אהיים פון חדר‬ ‫מען האט געקענט דערקענען אז דאס איז‬ ‫זענען לויט דעם שיטה פאלשע בילדער‪],‬‬ ‫אברהם אבינו'ס א קעמל‪ ,‬ווייל זיין מויל‬ ‫די מדרגה פון אזא סארט אייזל געווען‬ ‫זיכער נישט‪ ,‬ווייל אויב רבי פנחס בן יאיר'ס‬ ‫איז געווען פארמאכט כדי ער זאל נישט‬ ‫א "מילתא דשכיחא"‪ .‬עס זענען געווען‬ ‫אייזל האט אליין פארשטאנען נישט‬ ‫פאשענען אין פרעמדע פעלדער‪.‬‬ ‫אסאך אזעלכע אייזלען; צוליב די קדושה‬ ‫צו עסן קיין גזל‪ ,‬האבן אברהם אבינו'ס‬ ‫פון ירושלים האבן אויך די חיות באקומען‬ ‫קעמלעך זיכער אליין פארשטאנען‪ .‬לויט‬ ‫פרעגט דער מדרש א געוואלדיגע‬ ‫א השגה און געוואוסט נאר צו עסן וואס‬ ‫דעם מהלך לערנט מען אז דער מדרש‬ ‫קשיא‪ :‬זענען דען אברהם אבינו'ס קעמלען‬ ‫מען מעג‪ .‬ממילא אויף דעם האט זיך דער‬ ‫פרעגט א "תמיהה קיימת"‪ ,‬ער פרעגט אפ‬ ‫נישט געווען אויף דער מדרגה פונעם‬ ‫נביא אפגערעדט‪ ,‬אז אפילו די אייזלען‬ ‫די מציאות פון א שלאס‪ :‬זיכער האט נישט‬ ‫חמור פון רבי פנחס בן יאיר? מ'קען די‬ ‫ווייסן יא‪ ,‬און די אידן דארפן זיך מחזק זיין‬ ‫אויסגעפעלט קיין מויל‪-‬שלאס‪ ,‬און ס'איז‬ ‫קשיא נאך שטערקער ארויסברענגען‬ ‫אין דעם ענין אז עס זאל נישט זיין "ישראל‬ ‫טאקע נישט געווען קיין מויל‪-‬שלאס‪.‬‬ ‫לויט ווי מיר האבן פריער דערמאנט פונעם‬ ‫לא ידע עמי לא התבונן"‪.‬‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ג‬ ‫בהמות‪ ,‬וואס איז דער ענין אז פונקט דא‬ ‫האט אויסגעפעלט די שלאס? אוודאי‬ ‫אבער רוב מפרשים לערנען פשטות‪,‬‬ ‫ביי די מעשה פון אליעזר פארציילט מען‬ ‫אויב מען נעמט אן "לפי האמת" אז עס‬ ‫אזוי ווי רש"י זאגט פריער‪ ,‬אז זיי זענען‬ ‫דעם חידוש אז זיי האבן געהאט שלעסער‬ ‫איז יא געווען א שלאס‪ ,‬טייטשט מען‬ ‫יא געווען "ניכרים" שיצאו ''זמומים''‪.‬‬ ‫אויפן מויל?‬ ‫ביידע פסוקים דאס זעלבע – אז אויך ביי‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬דארף מען זוכן א תירוץ אויף‬ ‫"מגמלי אדוניו" איז דער היכר געווען דורך‬ ‫די קשיא‪ :‬פארוואס האט מען זיך נישט‬ ‫קען אפשר זיין אזוי‪ :‬יעדער געדענקט‬ ‫די שלאסן‪ ,‬ווי רשי' ברענגט‪ ,‬אבער פונעם‬ ‫פארלאזט אויף די קעמלעך אז זיי זאלן זיין‬ ‫וואס רש"י ברענגט אויפן פסוק "ויאמר‬ ‫''פסוק'' אליין וואלט עס נאכנישט געווען‬ ‫אזוי וואויל ווי רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל?‬ ‫העבד אולי לא תאבה האשה"‪ ,‬וואס זאל‬ ‫מוכרח‪.‬‬ ‫איך טון אויב זי וועט נישט וועלן קומען?‬ ‫עס איז דא א זייער שיינע הערה אין‬ ‫זאגט רש"י אז דאס ווארט "אולי" שטייט‬ ‫דעם ספר "נזר הקודש" אויפן מדרש‪ .‬ער‬ ‫אן א ו'‪ ,‬מלשון "אלי"‪ ,‬ווייל אליעזר האט‬ ‫פרעגט‪ :‬אויב דער מדרש האט א קשיא‬ ‫בעצם געהאט א באהאלטענע כוונה אז‬ ‫אז עס איז נישט געווען קיין מויל‪-‬שלאס‪,‬‬ ‫אפשר וועט אים געלונגען צו באקומען‬ ‫יא‪ ,‬איך האב‬ ‫פארוואס שטעלט זיך דער מדרש ערשט‬ ‫יצחק פאר אן איידעם פאר זיין אייגענער‬ ‫טאכטער‪ .‬אברהם אבינו האט מרגיש‬ ‫געהערט פון‬ ‫ביי דעם פסוק "ויפתח הגמלים"‪ ,‬ווען‬ ‫אליעזר איז אנגעקומען צו בתואל אין‬ ‫געווען זיין כוונה און אים געזאגט‪:‬‬ ‫"נישטא וואס צו רעדן‪ ,‬דער שידוך קען‬ ‫מיין רבי'ן אז‬ ‫שטוב און מען האט געעפנט די שלאסן?‬ ‫פארוואס שטעלט זיך נישט דער מדרש‬ ‫נישט צושטאנד קומען‪ .‬בני ברוך ואתה‬ ‫איך בין א חמור‪,‬‬ ‫גלייך ביים אנפאנג‪ ,‬ביים פסוק "מגמלי‬ ‫ארור‪ ,‬ואין ארור מדבק בברוך‪ ".‬זעט מען‬ ‫אז אליעזר‪ ,‬בשעת ער האט פארהאנדלט‬ ‫אבער איז א‬ ‫אדוניו"? אז עס שטייט דארט אז זיי זענען‬ ‫געווען ניכרים משאר גמלים‪ ,‬זאל דער‬ ‫די שליחות‪ ,‬האט בעצם מגלה געווען‬ ‫זיין רצון אז ער וואלט געוואלט זיין דער‬ ‫חמור דען אן‬ ‫מדרש שוין דארט פרעגן צי עס האט‬ ‫טאקע אויסגעפעלט א שלאס?‬ ‫מחותן און נעמען יצחק פאר אן איידעם‪.‬‬ ‫אפגעפרעגטע‬ ‫פרעגט זיך א שאלה‪ :‬מה עלה על‬ ‫זאך?‬ ‫ענטפערט דער נזר הקודש זייער‬ ‫שיין‪ :‬ביי "מגמלי אדוניו" שטייט נאר אז‬ ‫דעתו? וויאזוי איז אליעזר'ן איינגעפאלן‬ ‫מען האט דערקענט אויף זיי א 'שינוי'‪,‬‬ ‫אזא "הוה אמינא" אז ער זאל קענען משדך‬ ‫על כל פנים‪ ,‬דארף מען זוכן א תירוץ‪:‬‬ ‫אבער דאס קען מען בעצם לערנען אויף‬ ‫זיין מיט יצחק אבינו? בכלל זעט מען ביי‬ ‫וואס האט אויסגעפעלט א שלאס? זענען‬ ‫צוויי וועגן‪ .‬מען קען לערנען אז מען האט‬ ‫אליעזר זייער פלא'דיגע קעגנזייטיגע‬ ‫זיי דען נישט געווען אזוי ווי דעם אייזל פון‬ ‫דערקענט אז זיי עסן נישט קיין גזל אפילו‬ ‫ענינים‪ .‬מצד אחד שטייט אין מסכת יומא‬ ‫רבי פנחס בן יאיר?‬ ‫אן א שלאס‪ ,‬אזוי ווי מען דערקענט אויף‬ ‫אז ער איז געווען א "זקן ויושב בישיבה‪,‬‬ ‫אן ''איידל קינד'' לויט וויאזוי ער פירט זיך‬ ‫דולה ומשקה"‪ ,‬און אין אנדערע פלעצער‬ ‫''אליעזר''‬ ‫אויף‪ .‬קומט אויס אז פונעם פסוק "מגמלי‬ ‫זעט מען אנדערע גאר שטארקע לשונות‬ ‫פון חשיבות‪[ .‬פארשטייט זיך אז מיר‬ ‫האט מען אויך‬ ‫אדוניו" איז נאכנישט מוכרח אז דער היכר‬ ‫איז געווען דורך א''שלאס''; מען קען‬ ‫קענען נאר איבערזאגן וואס עס שטייט;‬ ‫אנגערופן ''חמור''‬ ‫לערנען פונקט פארקערט‪ ,‬אז זיי זענען‬ ‫מיר האבן נישט קיין אייגענעם אפשאץ צו‬ ‫געווען ניכרים משאר הגמלים דערמיט‬ ‫ממחיש זיין וויאזוי אליעזר עבד אברהם‬ ‫אולי קען מען בדרך צחות זאגן אזא‬ ‫וואס אנדערע קעמלעך עסן וואס עס‬ ‫האט אויסגעזען מיט אונזער קליינעם‬ ‫פשט‪ :‬מען זעט אז דער פסוק "ויקח‬ ‫לאזט זיך אויף דער גאס‪ ,‬און אברהם‬ ‫שכל‪ .‬ווי מען האט פריער געשמועסט‪,‬‬ ‫העבד" שטייט גלייך נאכדעם וואס‬ ‫אבינו'ס קעמלעך עסן נישט‪ .‬דארט וואלט‬ ‫"אם ראשונים כמלאכים"‪ ,‬מיר רעדן זיך‬ ‫אברהם אבינו האט פארהאנדלט די גאנצע‬ ‫איך נאך געקענט לערנען אז עס איז‬ ‫נישט איין אז מיר האבן עפעס א השגה‪,‬‬ ‫שליחות פונעם שידוך און אליעזר האט‬ ‫טאקע געווען "כחמורו של רבי פנחס בן‬ ‫נאר מיר חזר'ן איבער די מאמרים פון‬ ‫געשוואוירן‪ .‬גלייך נאך "שלישי" הייבט‬ ‫יאיר" און מען האט נישט געדארפט קיין‬ ‫חז"ל‪].‬‬ ‫זיך אן "ויקח העבד עשרה גמלים מגמלי‬ ‫שלאס‪ .‬אבער אז עס קומט צום פסוק‬ ‫אדוניו"‪ .‬מען קען פרעגן‪ :‬פארוואס ווערט‬ ‫"ויפתח הגמלים"‪ ,‬האט מען דאך נישט‬ ‫מאידך גיסא‪ ,‬דא האלט מען אז יצחק‬ ‫נישט פריער דערמאנט די חשיבות אז‬ ‫קיין אנדערע וועג צו טייטשן נאר אז מען‬ ‫איז אלט געווען פערציג יאר‪ ,‬און לויט‬ ‫אברהם אבינו'ס קעמלעך האבן געהאט‬ ‫האט ''געעפנט'' די שלעסער‪ ,‬דא איז שוין‬ ‫רש"י איז די עקידה געווען ביי זיבן און‬ ‫שלעסער? עס שטייט שוין עטליכע מאל‬ ‫יא מוכרח צו לערנען אז עס איז געווען א‬ ‫דרייסיג‪ .‬קנאפע דריי יאר צוריק איז‬ ‫אין די תורה אז אברהם האט געהאט אסאך‬ ‫שלאס‪ .‬דא שטעלט זיך דער מדרש‪ :‬וואס‬ ‫ד ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫וואס איז דער פשט? אברהם אבינו'ס‬ ‫אה‪ ,‬האט אליעזר געמאכט א חשבון‪:‬‬ ‫אליעזר געגאנגען מיט אברהם אבינו צו‬ ‫קעמלעך האבן נישט געהאט קיין‬ ‫אויב איך אלס חמור – כאטשיג איך בין‬ ‫די עקידה‪ ,‬און ווען מען איז אנגעקומען‬ ‫שלעסער‪ ,‬ווייל אברהם אבינו האט‬ ‫אברהם אבינו'ס א חמור – בין איך נישט‬ ‫צום בארג האט אברהם געזאגט צו זיינע‬ ‫געוואוסט אז זיינע קעמלעך עסן נישט‬ ‫קיין "חמורו של רבי פנחס בן יאיר"‪ ,‬זעט‬ ‫יונגען‪" :‬שבו לכם פה עם החמור"‪ .‬דרש'נט‬ ‫קיין פרעמדע זאכן‪ .‬און אויב מען האט‬ ‫אויס אז אברהם אבינו'ס בהמות זענען‬ ‫די גמרא אז ער האט זיי געמיינט צו זאגן‪:‬‬ ‫שוין אויספרובירט און פעסטגעשטעלט‬ ‫נישט אויף די מדרגה פון רבי פנחס‬ ‫"איר ביידע‪ ,‬ישמעאל און אליעזר‪ ,‬זענט‬ ‫אז זיי זענען אזוי ווי ר' פנחס בן יאיר'ס‬ ‫בן יאיר'ס בהמות‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬זענען די‬ ‫א 'עם הדומה לחמור'‪ ,‬איר זענט אזוי ווי‬ ‫אייזל‪ ,‬דארף מען זיך נישט זארגן‪ .‬מען‬ ‫''גמלים'' אפשר אויך נישט אזוי ווי רבי‬ ‫אן אייזל‪ ,‬ממילא קומט איר נישט מיט‪".‬‬ ‫האט עס אויספרובירט צוויי‪-‬דריי מאל‬ ‫פנחס בן יאיר'ס חמור‪ .‬אויב דער ''חמור''‬ ‫יעדער פארשטייט אליין אז מיט אן‬ ‫און געזען אז זיי עסן נישט קיין גזל‪ ,‬קען‬ ‫איז נישט ווי רבי פנחס בן יאיר'ס חמור‪,‬‬ ‫''אייזל'' גייט מען זיך נישט משדך זיין‪.‬‬ ‫מען זיי שוין רואיגערהייט ארויסשיקן אן‬ ‫פון וואו נעמט זיך עס אז די ''גמלים'' וועלן‬ ‫אויב דו‪ ,‬אליעזר‪ ,‬האסט געהערט פון דיין‬ ‫שלעסער‪ .‬נאר יעצט איז אנטשטאנען‬ ‫יא זיין ווי רבי פנחס בן יאיר'ס חמור? אזוי‬ ‫גרויסן רבי'ן פאר דריי יאר צוריק אז אין‬ ‫א גאנצער שינוי אין דעם פארמעגן פון‬ ‫ווי ער האט דאס געהערט "ויקח העבד‬ ‫זיינע אויגן ביסטו א "חמור"‪ ,‬וואס פאלט‬ ‫אברהם אבינו‪ .‬יעצט איז דאך געווען "ויתן‬ ‫עשרה גמלים מגמלי אדוניו"‪ ,‬איז ער‬ ‫דיר איין אז ער וועט משדך זיין זיין הייליגן‬ ‫אברהם את כל אשר לו ליצחק"; אברהם‬ ‫שנעל געגאנגען לייגן שלעסער אויף אלע‬ ‫זון מיט א חמור? עס איז א שווערע קשיא‪:‬‬ ‫אבינו האט געגעבן א שטר מתנה אז אלעס‬ ‫קעמלעך‪ ,‬ווייל ער איז יעצט געוואויר‬ ‫וואס איז געווען אליעזר'ס הוה אמינא? ער‬ ‫וואס ער האט דא באלאנגט פאר יצחק‪.‬‬ ‫געווארן כאטשיג מיר זענען אברהם‬ ‫ווייסט דאך אז אברהם באטראכט אים ווי‬ ‫דאס מיינט אז אין דעם איז נכלל‪ ,‬אז אויב‬ ‫אבינו'ס בהמות – האבן מיר נישט ''משום‬ ‫א חמור‪.‬‬ ‫דער שידוך ווערט‪ ,‬וועלן אלע קעמלעך‬ ‫איזה סיבה'' די חשיבות ווי דער חמור פון‬ ‫יעצט ווערן יצחק אבינו'ס קעמלעך‪.‬‬ ‫רבי פנחס בן יאיר‪.‬‬ ‫קען מען ענטפערן בדרך צחות‪ ,‬אז‬ ‫אליעזר האט געמאכט א חשבון‪ :‬יא‪,‬‬ ‫און אזוי ווי די מעשה מיט דעם קו‬ ‫''קעמלעך''‬ ‫איך האב געהערט פון מיין רבי'ן אז איך‬ ‫וואס האט געהיטן שבת‪ ,‬וואו מען האט‬ ‫מסביר געווען פאר דער קו אז ווען דער‬ ‫האבן געטוישט‬ ‫בין א חמור‪ ,‬אבער איז א חמור דען אן‬ ‫אפגעפרעגטע זאך? מען האט דאך שוין‬ ‫בעל הבית איז א איד‪ ,‬גייט עס לויט דעם‬ ‫''בעל ‪-‬הבית''‬ ‫געהערט פון ''וואוילע חמורים'' אויך‪ ,‬ווי‬ ‫בעל הבית‪ ,‬און ווען דער בעל הבית איז א‬ ‫דער חמור פון רבי פנחס בן יאיר אדער פון‬ ‫גוי‪ ,‬גייט עס לויט דעם גוי‪ .‬די אויפפירונג‬ ‫גייען מיר צוריק צום ענין‪ ,‬וואס‬ ‫רבי חנינא בן דוסא‪ .‬אפשר בין איך אויף‬ ‫פון א בעל חיים ווענדט זיך אין זיין אדון‪.‬‬ ‫דער מדרש פרעגט‪ :‬וואס האט טאקע‬ ‫דער מדרגה פון "חמורו של רבי פנחס‬ ‫לויט דעם‪ ,‬איז די חשיבות פון רבי פנחס‬ ‫אויסגעפעלט די אלע שלעסער אויף די‬ ‫בן יאיר"? דאס איז דאך שוין נישט אזוי‬ ‫בן יאיר'ס אייזל נישט געלעגן אינעם אייזל‬ ‫קעמלעך פון אברהם אבינו‪ ,‬זענען זיי דען‬ ‫אפגעפרעגט‪ ,‬און אויב איך בין אויף יענער‬ ‫אליין‪ ,‬נאר וויבאלד עס איז געווען רבי‬ ‫נישט געווען דומה צו פנחס בן יאיר'ס‬ ‫דרגה‪ ,‬קען מען אפשר יא רעדן פונעם‬ ‫פנחס בן יאיר'ס‪ ,‬דערפאר האט עס זיך אזוי‬ ‫חמור? פשטות וויל מען נישט לערנען‬ ‫שידוך‪.‬‬ ‫אויפגעפירט‪ .‬קומט אויס אז ביי די זעלבע‬ ‫אז דער מדרש מיינט זיך צו קריגן‪ ,‬נאר‬ ‫בהמה‪ ,‬אויב זי טוישט א בעל הבית‪ ,‬דארף‬ ‫ענדערש דארף דער מדרש האבן א תירוץ‪.‬‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז ווען אליעזר האט‬ ‫מען יעצט זען צי דער ''נייער בעל הבית''‬ ‫אבער דער תירוץ שטייט נישט אין מדרש;‬ ‫געזאגט "אולי" מיט'ן מחשבה אז ער וויל‬ ‫איז אויך אויף דער זעלבער מדרגה‪.‬‬ ‫מען דארף אליין זוכן דעם תירוץ‪.‬‬ ‫נעמען יצחק פאר אן איידעם – כאטש ער‬ ‫האט געוויסט אז מען באטראכט אים ווי‬ ‫יעצט איז דאך אליעזר עבד אברהם‬ ‫עס זענען דא צוויי מהלכים אין ספה'ק‬ ‫א חמור – איז דאס געווען מיט'ן חשבון‬ ‫געשטאנען אין א מצב וואס ער האט אפילו‬ ‫אגרא דכלה סוף פון די פרשה‪[ ,‬און נאך‬ ‫אז אפשר איז ער גאר אזוי ווי דער חמור‬ ‫נישט געוואוסט ווער זיין אדון איז‪ .‬עס קען‬ ‫ספרים גייען אין דעם ריכטונג‪ ].‬דער‬ ‫פון רבי פנחס בן יאיר‪ .‬אבער ווען אברהם‬ ‫זיין אז זיין אדון איז אברהם אבינו‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫ערשטער מהלך ברענגט ער זייער פשוט‪,‬‬ ‫אבינו האט אים געענטפערט אז עס איז‬ ‫עס איז געווען ביז יעצט‪ ,‬און עס קען זיין‬ ‫וואס שטימט זייער גוט מיט דעם וואס מיר‬ ‫נישטא וואס צו רעדן‪ ,‬ווייל "בני ברוך‬ ‫אז די אלע קעמלען באלאנגען שוין פאר‬ ‫האבן פריער געשמועסט‪ :‬אז עס קען גאר‬ ‫ואתה ארור‪ ,‬ואין ארור מדבק בברוך"‪,‬‬ ‫יצחק‪ ,‬ווייל מען האט זיי שוין געגעבן א‬ ‫זיין אז ביז היינט האבן די קעמלעך טאקע‬ ‫האט ער באקומען דעם מעסעדזש‪ :‬ניין‪,‬‬ ‫שטר מתנה‪ ,‬וואס איז געווען אזוי ווי א "על‬ ‫נישט געהאט קיין שלעסער‪ .‬דערפאר‬ ‫דו ביסט א פשוט'ער חמור‪ ,‬דו ביסט נישט‬ ‫תנאי"‪ .‬אויב דער שידוך וועט צושטאנד‬ ‫פארציילט עס די תורה דא דאס ערשטע‬ ‫קיין רבי פנחס בן יאיר'ס חמור‪ ,‬און עס איז‬ ‫קומען‪ ,‬וועלן די אלע פארמעגנס געהערן‬ ‫מאל‪ ,‬ווייל ביז היינט איז עס נאכנישט‬ ‫נישטא וואס צו רעדן; מיט אזא חמור גיי‬ ‫פאר יצחק‪ .‬ביי יצחק אבינו האט מען‬ ‫געווען נויטיג‪.‬‬ ‫איך זיך נישט משדך זיין‪.‬‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ה‬ ‫חשדא איז נישט געווען‪ ,‬ווייל די גאנצע‬ ‫ווייל ער האט מורא געהאט אז זיי וועלן‬ ‫דאך נאך קיינמאל נישט אויספרובירט צי‬ ‫וועלט האט דאך געוואוסט פון אברהם‬ ‫עסן אין פרעמדע פעלדער‪ .‬נאר א צווייטע‬ ‫זיינע קעמלען היטן זיך אויך אפ פון גזל‪.‬‬ ‫אבינו'ס נדיבות‪ .‬איינער וואס שטייט א‬ ‫זאך וואס מען האט געקענט טראכטן איז‪:‬‬ ‫האט מען דערווייל געמוזט לייגן שלעסער‬ ‫גאנצן טאג און טיילט עסן פאר געסט‪ ,‬איז‬ ‫מען זעט דאך אין פסוק (שמיני און ראה‪),‬‬ ‫אויף די קעמלען‪ ,‬ווייל אויב עס זענען שוין‬ ‫נישט חשוד אז זיין בהמה זאל גנב'ענען‬ ‫אז א קעמל‪ ,‬כאטש ער איז נישט קיין‬ ‫יצחק אבינו'ס קעמלען‪ ,‬פון וואו ווייס איך‬ ‫פון פרעמדע‪ .‬אברהם אבינו האט נישט‬ ‫טהור'דיגער בעל חי‪ ,‬האט ער אבער יא‬ ‫צי יצחק אבינו האלט אויך ביי דער מדרגה‬ ‫געדארפט קיין שלאס; נישט ווייל מען‬ ‫''איין סימן טהרה''‪ :‬ער איז מעלה גרה‪ .‬ער‬ ‫אז זיינע קעמלען זאלן נישט עסן קיין גזל?‬ ‫וועט באמת עסן – דאס איז זיכער נישט‬ ‫האט נישט דעם אנדערן סימן‪ ,‬דערפאר איז‬ ‫– און אפילו נישט דער חשש פון מעלה‬ ‫ער נישט טהור‪ .‬ווען א קעמל גייט אין גאס‪,‬‬ ‫און ער איז מדייק אינעם "אגרא דכלה"‪:‬‬ ‫גרה‪ ,‬ווייל קיינער טראכט נישט אזוי אויף‬ ‫לאמיר זאגן ער האט געגעסן פרישטאג‬ ‫"ויקח העבד עשרה גמלים מגמלי אדוניו"‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬וואס איז אזוי באקאנט‬ ‫– דאס ווארט "אדוניו" איז עפעס אזוי ווי‬ ‫איבער דער גאנצער וועלט מיט זיין מדת‬ ‫א לשון סתמי‪ .‬ווער איז דער "אדוניו"? עס‬ ‫הנדיבות‪.‬‬ ‫ווען איינער‬ ‫שטייט נישט‪ .‬עס שטייט נישט "אברהם‬ ‫אדוניו"‪ ,‬און אויך נישט "יצחק אדוניו"‪.‬‬ ‫יעצט אבער‪ ,‬אז עס זענען געווארן‬ ‫קוקט אויפן‬ ‫ווייל דער עבד איז יעצט געשטאנען אין‬ ‫יצחק'ס קעמלען‪ ,‬איז געווארן א שינוי‬ ‫אין איין חלק‪ .‬דער חלק אז מען וועט עסן‬ ‫קעמל‪ ,‬זעט מען‬ ‫א מצב וואס ער האט געוואוסט‪ :‬איך האב‬ ‫אן אדון‪ ,‬איך האב א האר‪ ,‬אבער איך ווייס‬ ‫פון פרעמדע איז ווייטער נישט קיין הוה‬ ‫א גאנצע צייט‬ ‫נישט ווער עס איז‪ ,‬עס קען זיין אז עס איז‬ ‫אמינא; יצחק אבינו איז זיכער אויף דער‬ ‫מדרגה אז זיינע קעמלען גייען נישט עסן‬ ‫ווי ער קייט און‬ ‫א נייער האר‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬מוז איך נעמען‬ ‫שלעסער‪ ,‬ווייל דעם נייעם האר האט מען‬ ‫פון פרעמדע‪ .‬אבער דער חלק פון נדיבות –‬ ‫יצחק אבינו איז נאכנישט געווען מפורסם‬ ‫קייט‪ .‬די עכטע‬ ‫נאכנישט אויספרובירט‪ .‬און אויף דעם‬ ‫גייט שוין דער המשך הפסוק‪" :‬וילך וכל‬ ‫אין דער וועלט מיט זיין נדיבות‪ ,‬ער איז‬ ‫סיבה איז ווייל‬ ‫טוב אדוניו בידו" – דאס מיינט דאך אז‬ ‫דאך דערווייל געווען א ''באהאלטענער''‬ ‫צדיק‪ .‬ממילא דער חלק פון חשדא קען‬ ‫ער איז מעלה‬ ‫אויף דעם חלק האט ער באקומען א שטר‬ ‫מתנה‪ .‬אזוי ווי מען גייט יעצט מיט "כל טוב‬ ‫שוין יא זיין ביי יצחק‪ ,‬און דערפאר דארף‬ ‫מען לייגן שלעסער אלס חשדא‪ ,‬אז ווען זיי‬ ‫גרה דאס וואס‬ ‫אדוניו"‪ ,‬און עס קען גאר זיין אז די קעמלען‬ ‫זענען שוין יצחק'ס‪ ,‬דארף מען יעצט צום‬ ‫ער האט געגעסן זענען מעלה גרה‪ ,‬זאל מען נישט מיינען אז‬ ‫ערשטן מאל לייגן שלעסער‪ .‬פארשטייט‬ ‫זיי האבן עס יעצט געגעסן‪.‬‬ ‫זיך אז שפעטער האט מען שוין געזען אז‬ ‫ביי יצחק פעלט עס אויך נישט אויס‪.‬‬ ‫לויט דעם חתם סופר קומט צו אן‬ ‫אינדערהיים פון אברהם אבינו'ס גראז‪ ,‬און‬ ‫אינטערעסאנטער טייטש‪ ,‬א קנייטש‬ ‫ער לאזט זיך ארויס אויפן וועג‪ ,‬ווען איינער‬ ‫קוקט אויפן קעמל‪ ,‬זעט מען א גאנצע צייט‬ ‫קעמלעך עסן‬ ‫וויאזוי מען דארף טייטשן רש"י‪ .‬דער‬ ‫פראבלעם פון חשדא איז דאך נאר אויב‬ ‫ווי ער קייט און קייט‪ .‬די עכטע סיבה איז‬ ‫נאכאמאל די‬ ‫די גאס ווייסט אז עס זענען געווארן יצחק‬ ‫ווייל ער איז מעלה גרה דאס וואס ער האט‬ ‫אלטע גראז‪...‬‬ ‫אבינו'ס קעמלען‪.‬לכאורה‪ ,‬ווער ווייסט‬ ‫געגעסן פריער‪ ,‬אבער עס קען דאך איינעם‬ ‫דען אז עס זענען געווארן יצחק אבינו'ס‬ ‫דאכטן‪ ,‬אדער חושד זיין‪ ,‬אז ער עסט יעצט‬ ‫דער הייליגער חתם סופר גייט כמעט‬ ‫קעמלען? און אויב מיינט מען אז עס איז‬ ‫פריש‪ .‬קומט אויס אז די חשש אז ער וועט‬ ‫מיט דעם זעלבן מהלך‪ ,‬אבער מען זעט אז‬ ‫נאך אברהם'ס‪ ,‬איז דאך קיין חשדא אויך‬ ‫באמת עסן פון ''גזל'' דאס איז דאך נישט‬ ‫דער חתם סופר האט נישט געוואלט אפילו‬ ‫נישט דא‪ .‬זעט אויס אז דער ''שטר מתנה''‬ ‫קיין הוה אמינא‪ .‬נאר מ'דארף אכטונג געבן‬ ‫טראכטן א "הוה אמינא" אז מען קען האבן‬ ‫איז געווען א ''דבר מפורסם''‪ .‬אברהם אבינו‬ ‫''משום חשדא'' – וויבאלד ער איז מעלה‬ ‫א ספק אויף יצחק‪ .‬אז וויבאלד עס זענען‬ ‫איז געווען אזא פאפולערער מענטש‪ ,‬אז‬ ‫גרה‪ ,‬וועט מען חושד זיין אז ער עסט יעצט‪.‬‬ ‫געווארן יצחק'ס קעמלען דארף מען שוין‬ ‫ווען ער האט געשריבן א שטר מתנה אויף‬ ‫לייגן שלעסער‪ ,‬ווייל אויף יצחק האט מען‬ ‫זיינע פארמעגנס און אליעזר האט זיך‬ ‫מיט דעם יסוד קען מען מסביר זיין‬ ‫עס נאכנישט אויספרובירט‪ ,‬דאס איז ביי‬ ‫ארויסגעלאזט אויפן שידוך‪ ,‬האט די גאנצע‬ ‫וואס האט זיך יעצט געטוישט‪ ,‬ווילאנג די‬ ‫אים נישט געווען קיין סברה‪ .‬דערפאר זאגט‬ ‫שטאט מיטגעהאלטן וואס דא גייט פאר‪.‬‬ ‫קעמלעך זענען געווען ביי אברהם אבינו‪,‬‬ ‫דער חתם סופר דעם זעלבן מהלך מיט א‬ ‫נו‪ ,‬אז די גאנצע שטאט האלט מיט אז די‬ ‫זאגט דער חתם סופר‪ ,‬וואלט דאס אויך‬ ‫''קליינעם שינוי''‪ :‬אז באמת האט אברהם‬ ‫קעמלען ווערן יצחק'ס‪ ,‬יעצט הייבט זיך אן‬ ‫נישט אויסגעפעלט‪ .‬אפילו דער חשש פון‬ ‫אבינו נישט געדארפט לייגן קיין שלעסער‪,‬‬ ‫ו ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫נישט מחמיר זיין במדת חסידות (וויבאלד‬ ‫אין פרעמדע פעלדער‪ ,‬וויבאלד אלעס‬ ‫דער פראבלעם פון חשדא‪.‬‬ ‫ארץ ישראל באלאנגט שוין פאר אברהם)‪,‬‬ ‫באלאנגט שוין פאר אברהם‪ .‬מיט דעם‬ ‫קומט דאך אויס אז דער שלאס האט נאר‬ ‫ווערט פארענטפערט די קשיא‪ .‬מען זעט‬ ‫טייטשט דער חתם סופר‪ ,‬דאס וואס‬ ‫אויסגעפעלט ביז מען איז אריבער דעם‬ ‫דאך טאקע אין אנהייב פרשה אז אברהם‬ ‫רש"י זאגט "ניכרים היו משאר גמלים"‪ ,‬דאס‬ ‫גרעניץ פון ארץ ישראל‪ .‬די רגע וואס מען‬ ‫אבינו זאגט "גר ותושב אנכי עמכם" – אויב‬ ‫ווארט "ניכרים" האט צוויי טייטשן‪ .‬פשוט‬ ‫איז אריבער קיין חרן – וואס חרן באלאנגט‬ ‫איר ווילט בין איך א "גר"‪ ,‬און אויב נישט‬ ‫טייטשט "ניכרים" – מען האט דערקענט‬ ‫דאך איגאנצן נישט פאר אברהם אבינו –‬ ‫וועט ער זיך מוזן באנוצן מיט דעם מהלך‬ ‫אויף זיי אז זיי האבן שלעסער‪ .‬און ער‬ ‫האט שוין באמת נישט אויסגעפעלט קיין‬ ‫פון א "תושב" און עס אייננעמען כדין‪ .‬מען‬ ‫טייטשט נאך א זאך‪" :‬ניכרים היו" – יעדער‬ ‫שלאס‪ .‬מיט דעם פארשטייט מען זייער‬ ‫זעט אז ''לכתחילה'' האט אברהם אבינו‬ ‫האט דערקענט‪ ,‬יעדער האט געוואוסט אז‬ ‫גוט פארוואס דער מדרש האט א קשיא‬ ‫מחמיר געווען אלס מדת חסידות נישט‬ ‫עס איז שוין אפשר געווארן יצחק'ס‪ .‬עס‬ ‫נאר ביי דעם פסוק "ויפתח הגמלים"‪ .‬אויף‬ ‫זיך צו באנוצן מיט ארץ ישראל‪,‬אבער עס‬ ‫איז באלד געווען א דבר מפורסם אז עס איז‬ ‫דעם פסוק "ויקח העבד עשרה גמלים"‬ ‫איז נאך געווען א מדת חסידות‪ .‬ווען האט‬ ‫שוין אפשר געווארן יצחק'ס‪ .‬און צוליב דעם‬ ‫ביים ארויסגיין האט דער מדרש נישט קיין‬ ‫ער גערעדט צו די בני חת האט ער נישט‬ ‫האט מען געדארפט לייגן שלעסער‪ .‬דאס‬ ‫קשיא‪ ,‬ווייל דארט אין ארץ ישראל האט עס‬ ‫געהאט קיין אנדערע ברירה‪ ,‬אז מ'וועט מוזן‬ ‫איז דער ערשטער מהלך צו פארענטפערן‬ ‫בעצם באלאנגט פאר אברהם‪ ,‬און עס איז‬ ‫גיין ע'פ דין‪.‬‬ ‫אז די סיבה פונעם טויש איז געווען ווייל‬ ‫נאר געווען א ''מדת חסידות''‪ ,‬האט מען זיך‬ ‫מען האט עס אריבערגעטוישט פון אברהם‬ ‫נישט געקענט פארלאזן אויף די קעמלען‬ ‫אויב אזוי איז זייער גוט פארענטפערט‪,‬‬ ‫צו יצחק‪ ,‬לויטן אגרא דכלה און דעם חתם‬ ‫און מען האט געמוזט לייגן א שלאס‪.‬‬ ‫עס מוז דאך נישט זיין אז די קעמלען‬ ‫סופר‪.‬‬ ‫אבער "ויפתח הגמלים" מיינט אז אפילו‬ ‫פון אברהם אבינו וועלן זיך פירן פונקט‬ ‫ווען מען איז אנגעקומען קיין חרן‪ ,‬האט‬ ‫ווי אברהם אבינו אליין‪ .‬מען קען נישט‬ ‫''קעמלעך''‬ ‫מען נאך אלץ נישט געעפנט די שלעסער‬ ‫ביז מען איז אנגעקומען צו לבן אין שטוב‪.‬‬ ‫ערווארטן פון די קעמלען אז זיי זאלן האבן‬ ‫די זעלבע ''מדת חסידות'' ווי אברהם אבינו‪,‬‬ ‫זענען נישט אזעלכע‬ ‫דארט איז שוין יא שווער‪ :‬וואס האט דאס‬ ‫אז מ'זאל זיך קענען פארלאזן דערויף‪.‬‬ ‫''גרויסע חסידים''‬ ‫אויסגעפעלט? ביי אברהם אבינו‪ ,‬איינמאל‬ ‫דערפאר האט מען געדארפט א שלאס‪:‬‬ ‫מען קומט אן קיין חרן‪ ,‬טאר מען שוין מעיקר‬ ‫וויבאלד הלכה'דיג מעגן זיי יא עסן דארט‪,‬‬ ‫דעם צווייטן מהלך זאגט דער "אגרא‬ ‫הדין נישט עסן פון פרעמדע פעלדער‪ .‬אויב‬ ‫האט מען זיך נישט געקענט פארלאזן אז די‬ ‫דכלה"‪[ ,‬ועוד] און אין מדרש אליין איז‬ ‫אזוי‪ ,‬איז זיכער אז קיין שלאס פעלט נישט‬ ‫קעמלען וועלן נישט עסן‪ ,‬ווייל מהיכי תיתי‬ ‫שוין דא א רמז דערויף‪ ,‬אז אוודאי האט‬ ‫אויס‪ ,‬ווייל די קעמלען פון אברהם און יצחק‬ ‫אז די בהמות וועלן זיין אזעלכע ''גרויסע‬ ‫אברהם אבינו געוואוסט אז זיינע קעמלען‬ ‫וועלן זיכער נישט טון דאס וואס איז אסור‬ ‫חסידים'' ווי אברהם אבינו אליין? אזוי זאגט‬ ‫וועלן נישט עסן קיין גזל‪ ,‬אבער דא איז‬ ‫מעיקר הדין‪ .‬דערפאר די קשיא ווערט נאר‬ ‫דער "אגרא דכלה" אין פשט‪.‬‬ ‫דאך דער אמת געווען אז דאס איז נישט‬ ‫שווער ווען מען איז ארויס פון ארץ ישראל‪,‬‬ ‫געווען קיין ריכטיגער גזל‪ .‬פארקערט‪ ,‬ארץ‬ ‫ווייל דעמאלטס איז שוין דער עיקר הדין‬ ‫אויף דעם פשט קען מען אויך צולייגן‬ ‫ישראל האט דאך שוין באלאנגט פאר אים;‬ ‫אנדערש‪...‬‬ ‫א שיינע הוספה פונעם הייליגן חתם‬ ‫דער אייבערשטער האט עס געגעבן אלס‬ ‫סופר‪ :‬אויב מען לערנט אז די גאנצע סיבה‬ ‫מתנה פאר אברהם אבינו‪ .‬דאס איז בעצם‬ ‫כמו שנתברכו אבותינו‪...‬כן יברך אותנו‬ ‫פארוואס מען האט געדארפט א שלאס‬ ‫געווען די טענה פון די רועי לוט‪ ,‬וועלכע‬ ‫בברכה שלימה ונאמר אמן‪.‬‬ ‫איז נאר געווען ווייל די קעמלען וועלן‬ ‫האבן געהאלטן אז מען מעג יא פאשענען‬ ‫פאר הערות‪ ,‬הוספות‪ ,‬נדבות‪,‬‬ ‫להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי‬ ‫שיעורים קצרים מדי יום ביומו‬ ‫און באקומען דעם גליון אויפן‬ ‫ושיעורים מדי שבוע בשבוע‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אמעריקע‪605-477-5551 :‬‬ ‫‪machonsichoosi@gmail.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪073-388-6653 :‬‬ ‫טעלעפָאן‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫‪605-477-5551,7‬‬ ‫איירָאּפע‪44-333-070-6593 :‬‬ ‫ָ‬ ‫ז ‪ -‬גליון שיחתי‬