גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

בס"ד
רז
חי' שרה תשפ"ז
גמלים של אברהם אבינו
מיר זענען ווי אייזלען ,אן ''אייזל'' איז אויך
נישט אזא אפגעפרעגטע זאך; מ'טרעפט
ווען מ'וויל מבחין זיין צווישן "חמרא"
און "חמרא" ,צווישן 'וויין' און אן 'אייזל' ,איז
וואו שטייט דער
דאך מעשיות אין דער גמרא וועגן געוויסע דאך פשוט אז דאס זענען צוויי אינגאנצן ''חמור'' איין...
אייזלען וואס זענען געווען אויסגערופן אנדערע וועלטן .אבער באמת ,אפילו ווען
מיט א גאר ספעציעלער חשיבות. מ'רעדט שוין יא פון א "חמרא" – א חמור, די מלמדים אין חדר מ'האט געוואלט
מ'טרעפט דעם אייזל פון רבי חנינא בן אן אייזל – דארף מען נאך אלץ וויסן וואו מסביר זיין אז בשעת מ'טייטשט א ווארט
דוסא און דעם אייזל פון רבי פנחס בן יאיר, דער חמור שטייט איין ,ווייל דאס ווארט דארף מען צולייגן קאפ לויט'ן ענין,
וואו די גמרא דערציילט אין מסכת חולין ''חמור'' מוז נישט אייביג אפגעטייטשט כדי צו קענען גרינגער כאפן וואס דער
די געוואלדיגע מעלות פון דעם אייזל ,ווי ווערן מיט'ן זעלבן בליק אדער מיט'ן זעלבן ריכטיגער טייטש איז .פלעגט מען נוצן
ווייט ער האט מחמיר געווען נישט צו עסן צוגאנג. דעם אויסדרוק אז מ'דארף אלעמאל וויסן
עפעס וואס איז נישט גע'מעשר'ט ,און "וואו דער חמור שטייט איין" .וואס איז
אפילו נישט צו עסן פון דמאי .נו ,אפשר ס'איז דא א בפירוש'ע גמרא ,אין מסכת דער באדייט פון דעם אויסדרוק? וויבאלד
בין איך פון די ''ספעציעלע חמורים''? שבת (דף קי"ב) און אין מסכת שקלים[ .אין אין דער ארמישער שפראך זענען דא
אויף דעם ענטפערט די גמרא גלייך :ניין, מסכת שקלים איז עס אויך געשריבן אויף צוויי ווערטער וואס זעען אויס די זעלבע:
ווען איך רעד פון חמורים ,מיינט מען א אביסל שווערערע ארמישע שפראך, דאס ווארט "חמרא" האט צוויי טייטשן –
גאנץ פשוט'ע חמורים – "ולא כחמורו של וויבאלד ס'איז תלמוד ירושלמי ],די גמרא "חמרא" אן אייזל ,און "חמרא" וויין .ווען
רבי חנינא בן דוסא ולא כחמורו של רבי ברענגט דארט ארויס וויאזוי מ'דארף מ'באגעגנט זיך מיט דעם ווארט "חמרא",
פנחס בן יאיר" – נאר מ'רעדט טאקע פון באגרייפן די גרויסקייט פון די פריערדיגע דארף מען אביסל צולייגן קאפ צום ענין
א פשוט'ן חמור .דאס איז דער באקאנטער דורות .זאגט די גמרא" :אם ראשונים וואו מ'האלט ,וועט מען גלייך זען וואס דא
לשון הגמרא. כמלאכים" – אויב די פריערדיגע זענען קומט אריין' ,וויין' אדער אן 'אייזל'.
געווען ווי מלאכים ,און מיר זענען דאך
אין די ספרים הקדושים שטייט א זיכער ווייניגער פון זיי ,זענען מיר "כבני דערפאר נוצט מען דאס אויך אלס א
געוואלדיגער שטארקער טייטש וויאזוי אדם" – מיר זענען ווי מענטשן ,וואס צושטעל ביי אנדערע פעלער; ווען איינער
אפצולערנען די גמרא .דער ספר "שפתי זענען ווייט אפגערוקט פון מלאכים" .ואם זאגט א טייטש און ער כאפט נישט אז דא
צדיקים" פון הרה''ק רבי פנחס דינאוויצער ראשונים כבני אדם" – אויב די פריערדיגע קומט דער טייטש בכלל נישט אריין ,זאגט
זיע'א ברענגט א טייטש (ס'קען זיין דורות זענען געווען ווי מענטשן ,וואו מען בדרך משל ,אז מ'דארף אלעמאל וויסן
ס'שטייט אויך פון אנדערע צדיקים) :פשוט האלטן מיר דעמאלטס? דעמאלטס זענען 'וואו דער חמור שטייט איין' – דאס הייסט,
לערנען מיר אין דער גמרא אז מ'רעכנט מיר "כחמורים" – מיר זענען ווי אייזלען טראכט אריין אינ'ם ענין ,וועסטו נישט
אויס די חשיבות – אויב די פריערדיגע קעגן א מענטש .לייגט די גמרא צו :א טייטשן אום ריכטיג ,אויף א נישט פאסיגע
זענען מלאכים זענען מיר ווי מענטשן ,און מענטש קען טראכטן ,נו" ,אנו כחמורים", ארט.
א -גליון שיחתי
בעסער ווי כלל ישראל ,נאר ער באציט מיט א הכנעה – ווי באקאנט פלעגט דער לויט דעם אויב זיי זענען כבני אדם זענען
זיך צו א ספעציפישן ''שור'' און ''חמור''. רבי ז"ל מפליא זיין די ענווה פונעם הייליגן מיר כחמורים .אבער ער טייטשט די גמרא
מ'טרעפט דאך אין די היסטאריע אמאל פרי מגדים ,ווי שטארק ער האט געהאט אויף אן אנדערן אופן.
א שור וואס האט געהאט א ספעציעלע א פחד זיך צו קריגן מיט'ן תבואות שור,
יראת שמים און אן אויסערגעווענליכע אנדערש ווי די היינטיגע לומדים ,וואס די גמרא זאגט אזוי :מ'דארף וויסן אז
ערנסטקייט .ביי וועלכן שור טרעפט מען אויב מ'פארשטייט נישט א "תבואות די חשיבות פון א מענטש ווערט גערעכנט
טאקע אזא געוואלדיגע יראת שמים? שור" מאכט מען עס שוין אוועק ,בעת לויט וויפיל אמונה ,און ביטול הדעת,
אליהו הנביא האט ביים הר הכרמל דער פרי מגדים ,וואס איז כמעט געווען און לויט וויפיל השגה ער האט אין דער
געברענגט צוויי פרים — א פר מיט א שור א בן דורו ,האט ממש געציטערט און זיך גרויסקייט פון די פריערדיגע .א מענטש
איז דאך די זעלבע זאך — און דער שור אויסגעדריקט" :עוונותי גרמו שלא זכיתי זאל זיך נישט האלטן אז ער איז א מבין,
וואס ער האט געוואלט געבן פאר די נביאי להבין דברי התבואות שור" .ביים רבי'ן כאילו ער האט עפעס א השגה אין זיי.
הבעל האט נישט געוואלט גיין ,ביז אליהו ז"ל איז דאס געווען א מעסטער צו קענען אויב א מענטש איז ביי זיך גענוג קלאר
הנביא האט זיך געבעטן ביי אים .קומט מעסטן א חשיבות –וויפיל השגה האט אז ער האט נישט ''קיין שום השגה'' ווי
אויס אז "ידע שור קונהו" גייט ארויף אויף יענער ווען ער רעדט פון א פריערדיגן, גרויס זיי זענען געווען ,דעמאלטס איז
דעם אקס פון אליהו הנביא ,וואס האט פון א ''ראשון'' ,אדער פון א ''מהרש"א'' .אז ער אן ארנטליכער ''מענטש'' .אבער
נישט געוואלט אריבערגיין צו די נביאי דו פארשטייסט אז "ראשונים כמלאכים", אויב א מענטש רעדט זיך איין אז ער
הבעל" .וחמור אבוס בעליו" מיינט אויך ווייזט דאס דיין אייגענע חשיבות]. קען פארשטיין די מעלות פון די צדיקים,
נישט סתם יעדער חמור ,נאר מען מיינט ער האט א הוה אמינא אז ער פארשטייט
דעם באקאנטן חמור ,דעם אייזל פון ירושלים'ע חמורים... עפעס אין די אלע זאכן ,דעמאלטס איז
אזא מענטש זיכער אפגעפרעגט.
רבי פנחס בן יאיר ,וואס האט פונקטליך
דערקענט דעם "אבוס בעליו" — צי דאס
בכלל לגבי דער גמרא אין מסכת שבת, דער שפתי צדיקים טייטשט עס אזוי:
עסן אין זיין שיסל איז טאקע מיט זיין
וואס טייטשט אפ אז "ראשונים כמלאכים" "אם ראשונים כמלאכים" – אויב אין דיינע
''בעל הבית'ס הכשר'' און צי ער מעג עס
מיינט נישט ווי דער חמור פון רבי פנחס בן אויגן האסטו די ריכטיגע אמונה אז די
טאקע עסן.
יאיר ,נאר ממש ווי א פשוט'ן חמור .ס'איז פריערדיגע זענען ממש ווי ''מלאכים'',
אפשר נישט שייך צום יעצטיגן זמן ,אבער די גרויסע צדיקים זענען העכער פונעם
ממילא ברענגט מען ארויס אז היות ס'איז ''חביב'' וועלן מיר דערמאנען
מ'טרעפט אזא גרויסע מדרגה :א שור מענטשליכן גדר ,און דו פארשטייסט
א אינטערעסאנטער חידוש וועגן דעם דאס ,דעמאלטס "אנו כבני אדם" – ביסטו
וואס האט געהאט אזא יראת שמים נישט חמור פון רבי פנחס בן יאיר .דער חיד"א א ''מענטש'' ,ווייל דו האסט א ריכטיגן
צו וועלן גיין צו עבודה זרה ,און א חמור ווי אין זיין ספר "צוארי שלל" אויף די הפטורה פארשטאנד און א ריכטיגע אמונה וויאזוי
דער חמור פון רבי פנחס בן יאיר .אבער פון שבת חזון ,וואו ישעיה הנביא רעדט אנצוקוקן די פריערדיגע .אבער "אם
ליידער" ,ישראל לא ידע". זיך אפ אויפ'ן מצב פון כלל ישראל ווען ראשונים כבני אדם" – אויב אין דיינע
די אידן זענען נישט געווען ווי ס'דארף צו אויגן זענען זיי געווען פשוט'ע ''מענטשן'',
אוודאי איז דאס א פשט בדרך דרוש זיין ,נוצט ישעיה הנביא א משל" :ידע שור און דו רעדסט זיך איין אז דו האסט א
ורמז ,אבער אויב מ'וויל עס צופאסן קונהו וחמור אבוס בעליו" .אפילו אן 'אקס' פארשטאנד צו זיי און קוקסט זיי אן מיט
צום פשוט'ן פשט ,איז עס לכאורה זייער און אן 'אייזל' ,וואס זענען פראסטע בעלי א מענטשליכן בליק ,דעמאלטס דער וואס
שווער ,ווייל ישעיה הנביא האט דאך חיים ,ווייסן צו אנערקענען ווער ס'איז טראכט אזוי איז "אנו כחמורים" – ער איז
געלעבט פילע יארן פאר רבי פנחס בן זייער האר .און ליידער" ,ישראל לא ידע טאקע א ''חמור'' ,און נישט ווי דער חמור
יאיר .רבי פנחס בן יאיר איז שוין געווען עמי לא התבונן" – אידן זענען זיך נישט פון רבי פנחס בן יאיר.
אין די צייטן פון די תנאים ,נאכן חורבן בית מתבונן צו דינען דעם אייבערשטן ווי
שני ,בשעת דער פסוק פון ישעיה הנביא ס'דארף צו זיין .קומט אויס אז ער מאכט א [עס איז ידוע אז דער ראחמיסטריווקער
איז געזאגט געווארן איבער הונדערט יאר חשיבות אז דער שור און דער חמור זענען רבי זצוק'ל פלעגט פארציילן אז ביי זיין
פארן ערשטן חורבן .אויב אזוי ,וויאזוי עפעס בעסער ווי די אידן. שווער ,כ''ק אדמו'ר זצוק'ל מסקווירא
קען זיין אז ישעיה הנביא רעדט זיך אפ אז האט מען געקענט דערקענען אז דער
רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל פארשטייט יא, נו ,איז עס טאקע אזוי אז א שור מיט א וועג וויאזוי ער מעסט די חשיבות פון א
בשעת די אידן פארשטייען נישט? חמור שטייען אויף א העכערע מדרגה ווי גדול בתורה איז געווען לויט וויאזוי יענער
אונז? איז ער מסביר אז דער נביא מיינט באציט זיך צו די פריערדיגע .אויב דער
קען מען זאגן אז ישעיה הנביא רעדט נישט צו זאגן אז ''יעדער שור וחמור'' איז גדול האט זיך באצויגן צו די פריערדיגע
ב -גליון שיחתי
קינות ,אז נישט נאר רבי פנחס בן יאיר'ס
אייזל איז געווען אזוי ,נאר פילע אייזלען
פון די ''אייזל'' צו זיך אפ אז ס'איז שוין דעמאלט געווען
''אזא סארט אייזל'' ווי רבי פנחס בן יאיר'ס
אין ירושלים האבן געהאט די דאזיגע די ''קעמלען'' אייזל .און מ'קען צושטעלן דערצו ,א לשון
השגה .אז מען האט נישט געגעסן עפעס אין די קינות לתשעה באב ,אין די לעצטע
וואס מען טאר נישט .זענען דען אברהם מיט דעם שמועס ,אז אפילו ווען שטיקלעך וואס ווערן אנגערופן "ציונ'ס",
אבינו'ס קעמלען נישט געווען אויף אזא מ'רעדט פון אן אייזל דארף מען קענען וואו מ'רעדט מיט אזא הארציגקייט צו
מדרגה אז זיי זאלן אליין פארשטיין ,אפילו פונקטליך מבחין זיין פון ''וועלכן אייזל'' ירושלים עיר הקודש און מ'ברענגט ארויס
אן א שלאס ,נישט צו עסן וואס מען טאר מ'רעדט ,קען מען אפשר זאגן בדרך איר געוואלדיגע חשיבות און אלע מעלות
נישט? אויב אזוי איז שווער :וואס האט צחות א פשט אין די וואכעדיגע פרשה צו וואס זענען דארט געווען .שטייט דארט א
אויסגעפעלט א שלאס? ענטפערן די קשיא פונעם מדרש. שורה (קינה ל''ז)אין די קינות וואס ברענגט
ארויס אז אין ירושלים זענען אפילו די
דער מדרש ,אנשטאט צו ענטפערן א עס איז ידוע אז דער מדרש אין פרשת
בהמות און עופות געווען קלוג .זאגט מען
תירוץ ,איז מאריך און ברענגט טאקע אראפ חיי שרה פרעגט א קשיא און ענטפערט
אזוי צו ירושלים ,ווי א שמועס" :בך כל
די גאנצע מעשה פון רבי פנחס בן יאיר[ .ווי נישט קיין תירוץ ,די מפרשים מוטשען זיך
בהמה ועוף חכמו" ,אפילו די בהמות און
עס מאכט זיך אפט אין אזעלכע ענינים, צי די קשיא האט א תירוץ אדער נישט.
זענען דא שינויים אינעם נוסח צווישן די וואס איז די קשיא פונעם מדרש? דער פויגלען זענען געווען קלוג" .עדי כחמור
גמרא און דעם מדרש (וואס דאס איז א פסוק זאגט אז ווען אליעזר עבד אברהם היו לפנים לבן יאיר חמורייך" — ביז אזא
שמועס פאר זיך ,ווי מ'האט שוין מאריך איז אנגעקומען צו בתואל אינדערהיים, מדרגה אז די ''אייזלען'' וואס זענען געווען
געווען ביים שיעור לכבוד ל'ג בעומר "ויפתח הגמלים" — ער האט ''געעפנט'' אין ''ירושלים'' ,זענען געווען אזויווי דער
תשע'ח ,איבער דעם פשט פון די שינויים די קעמלען .דארף מען דען עפענען ''חמור'' פון ''בן יאיר'' .לויט ווי עס שטייט
וואס מ'טרעפט אין די מעשיות ,אבער דא קעמלען? האבן זיי דען א שליסל? זאגט דא ,און די מפרשים ערקלערן עס טאקע
איז נישט דאס ארט מאריך צו זיין) ].אז רש"י :יא .די אלע קעמלען זענען געווען אזוי ,ברענגט מען ארויס אז די הויכע
דער אייזל האט אליין פארשטאנען נישט פארשפארט מיט א שלאס אויפן מויל ,און מדרגה וואס מ'האט געזען יארן שפעטער
צו עסן וואס מען טאר נישט .קומט אויס אזוי לאנג ווי זיי זענען נישט אנגעקומען ביי רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל ,אז ער האט
אז עס בלייבט א מורא'דיגע קשיא :וואס צו אן אכסניא ,האבן זיי נישט געקענט נישט געוואלט עסן עפעס וואס איז נישט
האט אויסגעפעלט דער שלאס אויף די עסן .יעצט ווען מ'איז אנגעקומען און געווען אויסגעהאלטן ,דאס איז געווען א
קעמלען פון אברהם אבינו? זיי וואלטן ס'איז שוין געווען גרייט צו עסן ,איז נארמאלע זאך אין ירושלים; אלע בהמות
דאך זיכער אליין פארשטאנען נישט צו אליעזר געגאנגען און אויפגעשלאסן די און אייזלען פון ירושלים זענען געווען אויף
עסן פון א פרעמד פעלד. קעמלען. דעם ניווא.
אזוי ווי דער מדרש ענטפערט נישט, דער יסוד פארוואס אברהם אבינו'ס לויט דעם שטיקל קינות קען מען
זענען דא וואס לערנען פשט אז דער קעמלען האבן געהאט א שלאס אויפן אוודאי פיל בעסער פארשטיין דעם
מדרש מיינט זיך צו קריגן .נאך די ערשטע מויל ,ברענגט דער מדרש — און רש"י לשון פון ישעיה הנביא .אוודאי ווען דער
פשט ,אז "ויפתח הגמלים" מיינט אז ער ברענגט עס שוין פריער אין די פרשה "אזולאי" ברענגט א דוגמא ,ניצט ער
האט געעפנט די מויל-שלאס ,קומט ווען אליעזר איז ארויס אויפן וועג" :ויקח
א משל וואס מיר קענען פון רבי פנחס
דער מקשן און ''קריגט זיך'' :עס איז נישט העבד עשרה גמלים מגמלי אדוניו וילך".
בן יאיר'ס אייזל ,אבער מ'זעט אז אין די
געווען קיין מויל-שלאס! [די אלע בילדער זאגט רש"י אז "ניכרים היו משאר גמלים",
גוטע יארן אין ירושלים עיר הקודש איז
וואס די קינדער ברענגען אהיים פון חדר מען האט געקענט דערקענען אז דאס איז
זענען לויט דעם שיטה פאלשע בילדער], אברהם אבינו'ס א קעמל ,ווייל זיין מויל די מדרגה פון אזא סארט אייזל געווען
זיכער נישט ,ווייל אויב רבי פנחס בן יאיר'ס איז געווען פארמאכט כדי ער זאל נישט א "מילתא דשכיחא" .עס זענען געווען
אייזל האט אליין פארשטאנען נישט פאשענען אין פרעמדע פעלדער. אסאך אזעלכע אייזלען; צוליב די קדושה
צו עסן קיין גזל ,האבן אברהם אבינו'ס פון ירושלים האבן אויך די חיות באקומען
קעמלעך זיכער אליין פארשטאנען .לויט פרעגט דער מדרש א געוואלדיגע א השגה און געוואוסט נאר צו עסן וואס
דעם מהלך לערנט מען אז דער מדרש קשיא :זענען דען אברהם אבינו'ס קעמלען מען מעג .ממילא אויף דעם האט זיך דער
פרעגט א "תמיהה קיימת" ,ער פרעגט אפ נישט געווען אויף דער מדרגה פונעם נביא אפגערעדט ,אז אפילו די אייזלען
די מציאות פון א שלאס :זיכער האט נישט חמור פון רבי פנחס בן יאיר? מ'קען די ווייסן יא ,און די אידן דארפן זיך מחזק זיין
אויסגעפעלט קיין מויל-שלאס ,און ס'איז קשיא נאך שטערקער ארויסברענגען אין דעם ענין אז עס זאל נישט זיין "ישראל
טאקע נישט געווען קיין מויל-שלאס. לויט ווי מיר האבן פריער דערמאנט פונעם לא ידע עמי לא התבונן".
גליון שיחתי -ג
בהמות ,וואס איז דער ענין אז פונקט דא האט אויסגעפעלט די שלאס? אוודאי אבער רוב מפרשים לערנען פשטות,
ביי די מעשה פון אליעזר פארציילט מען אויב מען נעמט אן "לפי האמת" אז עס אזוי ווי רש"י זאגט פריער ,אז זיי זענען
דעם חידוש אז זיי האבן געהאט שלעסער איז יא געווען א שלאס ,טייטשט מען יא געווען "ניכרים" שיצאו ''זמומים''.
אויפן מויל? ביידע פסוקים דאס זעלבע – אז אויך ביי אויב אזוי ,דארף מען זוכן א תירוץ אויף
"מגמלי אדוניו" איז דער היכר געווען דורך די קשיא :פארוואס האט מען זיך נישט
קען אפשר זיין אזוי :יעדער געדענקט די שלאסן ,ווי רשי' ברענגט ,אבער פונעם פארלאזט אויף די קעמלעך אז זיי זאלן זיין
וואס רש"י ברענגט אויפן פסוק "ויאמר ''פסוק'' אליין וואלט עס נאכנישט געווען אזוי וואויל ווי רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל?
העבד אולי לא תאבה האשה" ,וואס זאל מוכרח.
איך טון אויב זי וועט נישט וועלן קומען? עס איז דא א זייער שיינע הערה אין
זאגט רש"י אז דאס ווארט "אולי" שטייט דעם ספר "נזר הקודש" אויפן מדרש .ער
אן א ו' ,מלשון "אלי" ,ווייל אליעזר האט פרעגט :אויב דער מדרש האט א קשיא
בעצם געהאט א באהאלטענע כוונה אז אז עס איז נישט געווען קיין מויל-שלאס,
אפשר וועט אים געלונגען צו באקומען יא ,איך האב פארוואס שטעלט זיך דער מדרש ערשט
יצחק פאר אן איידעם פאר זיין אייגענער
טאכטער .אברהם אבינו האט מרגיש געהערט פון ביי דעם פסוק "ויפתח הגמלים" ,ווען
אליעזר איז אנגעקומען צו בתואל אין
געווען זיין כוונה און אים געזאגט:
"נישטא וואס צו רעדן ,דער שידוך קען
מיין רבי'ן אז שטוב און מען האט געעפנט די שלאסן?
פארוואס שטעלט זיך נישט דער מדרש
נישט צושטאנד קומען .בני ברוך ואתה איך בין א חמור, גלייך ביים אנפאנג ,ביים פסוק "מגמלי
ארור ,ואין ארור מדבק בברוך ".זעט מען
אז אליעזר ,בשעת ער האט פארהאנדלט אבער איז א אדוניו"? אז עס שטייט דארט אז זיי זענען
געווען ניכרים משאר גמלים ,זאל דער
די שליחות ,האט בעצם מגלה געווען
זיין רצון אז ער וואלט געוואלט זיין דער
חמור דען אן מדרש שוין דארט פרעגן צי עס האט
טאקע אויסגעפעלט א שלאס?
מחותן און נעמען יצחק פאר אן איידעם. אפגעפרעגטע
פרעגט זיך א שאלה :מה עלה על זאך? ענטפערט דער נזר הקודש זייער
שיין :ביי "מגמלי אדוניו" שטייט נאר אז
דעתו? וויאזוי איז אליעזר'ן איינגעפאלן מען האט דערקענט אויף זיי א 'שינוי',
אזא "הוה אמינא" אז ער זאל קענען משדך על כל פנים ,דארף מען זוכן א תירוץ: אבער דאס קען מען בעצם לערנען אויף
זיין מיט יצחק אבינו? בכלל זעט מען ביי וואס האט אויסגעפעלט א שלאס? זענען צוויי וועגן .מען קען לערנען אז מען האט
אליעזר זייער פלא'דיגע קעגנזייטיגע זיי דען נישט געווען אזוי ווי דעם אייזל פון דערקענט אז זיי עסן נישט קיין גזל אפילו
ענינים .מצד אחד שטייט אין מסכת יומא רבי פנחס בן יאיר? אן א שלאס ,אזוי ווי מען דערקענט אויף
אז ער איז געווען א "זקן ויושב בישיבה, אן ''איידל קינד'' לויט וויאזוי ער פירט זיך
דולה ומשקה" ,און אין אנדערע פלעצער ''אליעזר'' אויף .קומט אויס אז פונעם פסוק "מגמלי
זעט מען אנדערע גאר שטארקע לשונות
פון חשיבות[ .פארשטייט זיך אז מיר
האט מען אויך אדוניו" איז נאכנישט מוכרח אז דער היכר
איז געווען דורך א''שלאס''; מען קען
קענען נאר איבערזאגן וואס עס שטייט; אנגערופן ''חמור'' לערנען פונקט פארקערט ,אז זיי זענען
מיר האבן נישט קיין אייגענעם אפשאץ צו געווען ניכרים משאר הגמלים דערמיט
ממחיש זיין וויאזוי אליעזר עבד אברהם אולי קען מען בדרך צחות זאגן אזא וואס אנדערע קעמלעך עסן וואס עס
האט אויסגעזען מיט אונזער קליינעם פשט :מען זעט אז דער פסוק "ויקח לאזט זיך אויף דער גאס ,און אברהם
שכל .ווי מען האט פריער געשמועסט, העבד" שטייט גלייך נאכדעם וואס אבינו'ס קעמלעך עסן נישט .דארט וואלט
"אם ראשונים כמלאכים" ,מיר רעדן זיך אברהם אבינו האט פארהאנדלט די גאנצע איך נאך געקענט לערנען אז עס איז
נישט איין אז מיר האבן עפעס א השגה, שליחות פונעם שידוך און אליעזר האט טאקע געווען "כחמורו של רבי פנחס בן
נאר מיר חזר'ן איבער די מאמרים פון געשוואוירן .גלייך נאך "שלישי" הייבט יאיר" און מען האט נישט געדארפט קיין
חז"ל]. זיך אן "ויקח העבד עשרה גמלים מגמלי שלאס .אבער אז עס קומט צום פסוק
אדוניו" .מען קען פרעגן :פארוואס ווערט "ויפתח הגמלים" ,האט מען דאך נישט
מאידך גיסא ,דא האלט מען אז יצחק נישט פריער דערמאנט די חשיבות אז קיין אנדערע וועג צו טייטשן נאר אז מען
איז אלט געווען פערציג יאר ,און לויט אברהם אבינו'ס קעמלעך האבן געהאט האט ''געעפנט'' די שלעסער ,דא איז שוין
רש"י איז די עקידה געווען ביי זיבן און שלעסער? עס שטייט שוין עטליכע מאל יא מוכרח צו לערנען אז עס איז געווען א
דרייסיג .קנאפע דריי יאר צוריק איז אין די תורה אז אברהם האט געהאט אסאך שלאס .דא שטעלט זיך דער מדרש :וואס
ד -גליון שיחתי
וואס איז דער פשט? אברהם אבינו'ס אה ,האט אליעזר געמאכט א חשבון: אליעזר געגאנגען מיט אברהם אבינו צו
קעמלעך האבן נישט געהאט קיין אויב איך אלס חמור – כאטשיג איך בין די עקידה ,און ווען מען איז אנגעקומען
שלעסער ,ווייל אברהם אבינו האט אברהם אבינו'ס א חמור – בין איך נישט צום בארג האט אברהם געזאגט צו זיינע
געוואוסט אז זיינע קעמלעך עסן נישט קיין "חמורו של רבי פנחס בן יאיר" ,זעט יונגען" :שבו לכם פה עם החמור" .דרש'נט
קיין פרעמדע זאכן .און אויב מען האט אויס אז אברהם אבינו'ס בהמות זענען די גמרא אז ער האט זיי געמיינט צו זאגן:
שוין אויספרובירט און פעסטגעשטעלט נישט אויף די מדרגה פון רבי פנחס "איר ביידע ,ישמעאל און אליעזר ,זענט
אז זיי זענען אזוי ווי ר' פנחס בן יאיר'ס בן יאיר'ס בהמות .אויב אזוי ,זענען די א 'עם הדומה לחמור' ,איר זענט אזוי ווי
אייזל ,דארף מען זיך נישט זארגן .מען ''גמלים'' אפשר אויך נישט אזוי ווי רבי אן אייזל ,ממילא קומט איר נישט מיט".
האט עס אויספרובירט צוויי-דריי מאל פנחס בן יאיר'ס חמור .אויב דער ''חמור'' יעדער פארשטייט אליין אז מיט אן
און געזען אז זיי עסן נישט קיין גזל ,קען איז נישט ווי רבי פנחס בן יאיר'ס חמור, ''אייזל'' גייט מען זיך נישט משדך זיין.
מען זיי שוין רואיגערהייט ארויסשיקן אן פון וואו נעמט זיך עס אז די ''גמלים'' וועלן אויב דו ,אליעזר ,האסט געהערט פון דיין
שלעסער .נאר יעצט איז אנטשטאנען יא זיין ווי רבי פנחס בן יאיר'ס חמור? אזוי גרויסן רבי'ן פאר דריי יאר צוריק אז אין
א גאנצער שינוי אין דעם פארמעגן פון ווי ער האט דאס געהערט "ויקח העבד זיינע אויגן ביסטו א "חמור" ,וואס פאלט
אברהם אבינו .יעצט איז דאך געווען "ויתן עשרה גמלים מגמלי אדוניו" ,איז ער דיר איין אז ער וועט משדך זיין זיין הייליגן
אברהם את כל אשר לו ליצחק"; אברהם שנעל געגאנגען לייגן שלעסער אויף אלע זון מיט א חמור? עס איז א שווערע קשיא:
אבינו האט געגעבן א שטר מתנה אז אלעס קעמלעך ,ווייל ער איז יעצט געוואויר וואס איז געווען אליעזר'ס הוה אמינא? ער
וואס ער האט דא באלאנגט פאר יצחק. געווארן כאטשיג מיר זענען אברהם ווייסט דאך אז אברהם באטראכט אים ווי
דאס מיינט אז אין דעם איז נכלל ,אז אויב אבינו'ס בהמות – האבן מיר נישט ''משום א חמור.
דער שידוך ווערט ,וועלן אלע קעמלעך איזה סיבה'' די חשיבות ווי דער חמור פון
יעצט ווערן יצחק אבינו'ס קעמלעך. רבי פנחס בן יאיר. קען מען ענטפערן בדרך צחות ,אז
אליעזר האט געמאכט א חשבון :יא,
און אזוי ווי די מעשה מיט דעם קו ''קעמלעך'' איך האב געהערט פון מיין רבי'ן אז איך
וואס האט געהיטן שבת ,וואו מען האט
מסביר געווען פאר דער קו אז ווען דער
האבן געטוישט בין א חמור ,אבער איז א חמור דען אן
אפגעפרעגטע זאך? מען האט דאך שוין
בעל הבית איז א איד ,גייט עס לויט דעם
''בעל -הבית'' געהערט פון ''וואוילע חמורים'' אויך ,ווי
בעל הבית ,און ווען דער בעל הבית איז א דער חמור פון רבי פנחס בן יאיר אדער פון
גוי ,גייט עס לויט דעם גוי .די אויפפירונג גייען מיר צוריק צום ענין ,וואס רבי חנינא בן דוסא .אפשר בין איך אויף
פון א בעל חיים ווענדט זיך אין זיין אדון. דער מדרש פרעגט :וואס האט טאקע דער מדרגה פון "חמורו של רבי פנחס
לויט דעם ,איז די חשיבות פון רבי פנחס אויסגעפעלט די אלע שלעסער אויף די בן יאיר"? דאס איז דאך שוין נישט אזוי
בן יאיר'ס אייזל נישט געלעגן אינעם אייזל קעמלעך פון אברהם אבינו ,זענען זיי דען אפגעפרעגט ,און אויב איך בין אויף יענער
אליין ,נאר וויבאלד עס איז געווען רבי נישט געווען דומה צו פנחס בן יאיר'ס דרגה ,קען מען אפשר יא רעדן פונעם
פנחס בן יאיר'ס ,דערפאר האט עס זיך אזוי חמור? פשטות וויל מען נישט לערנען שידוך.
אויפגעפירט .קומט אויס אז ביי די זעלבע אז דער מדרש מיינט זיך צו קריגן ,נאר
בהמה ,אויב זי טוישט א בעל הבית ,דארף ענדערש דארף דער מדרש האבן א תירוץ. קומט אויס ,אז ווען אליעזר האט
מען יעצט זען צי דער ''נייער בעל הבית'' אבער דער תירוץ שטייט נישט אין מדרש; געזאגט "אולי" מיט'ן מחשבה אז ער וויל
איז אויך אויף דער זעלבער מדרגה. מען דארף אליין זוכן דעם תירוץ. נעמען יצחק פאר אן איידעם – כאטש ער
האט געוויסט אז מען באטראכט אים ווי
יעצט איז דאך אליעזר עבד אברהם עס זענען דא צוויי מהלכים אין ספה'ק א חמור – איז דאס געווען מיט'ן חשבון
געשטאנען אין א מצב וואס ער האט אפילו אגרא דכלה סוף פון די פרשה[ ,און נאך אז אפשר איז ער גאר אזוי ווי דער חמור
נישט געוואוסט ווער זיין אדון איז .עס קען ספרים גייען אין דעם ריכטונג ].דער פון רבי פנחס בן יאיר .אבער ווען אברהם
זיין אז זיין אדון איז אברהם אבינו ,אזוי ווי ערשטער מהלך ברענגט ער זייער פשוט, אבינו האט אים געענטפערט אז עס איז
עס איז געווען ביז יעצט ,און עס קען זיין וואס שטימט זייער גוט מיט דעם וואס מיר נישטא וואס צו רעדן ,ווייל "בני ברוך
אז די אלע קעמלען באלאנגען שוין פאר האבן פריער געשמועסט :אז עס קען גאר ואתה ארור ,ואין ארור מדבק בברוך",
יצחק ,ווייל מען האט זיי שוין געגעבן א זיין אז ביז היינט האבן די קעמלעך טאקע האט ער באקומען דעם מעסעדזש :ניין,
שטר מתנה ,וואס איז געווען אזוי ווי א "על נישט געהאט קיין שלעסער .דערפאר דו ביסט א פשוט'ער חמור ,דו ביסט נישט
תנאי" .אויב דער שידוך וועט צושטאנד פארציילט עס די תורה דא דאס ערשטע קיין רבי פנחס בן יאיר'ס חמור ,און עס איז
קומען ,וועלן די אלע פארמעגנס געהערן מאל ,ווייל ביז היינט איז עס נאכנישט נישטא וואס צו רעדן; מיט אזא חמור גיי
פאר יצחק .ביי יצחק אבינו האט מען געווען נויטיג. איך זיך נישט משדך זיין.
גליון שיחתי -ה
חשדא איז נישט געווען ,ווייל די גאנצע ווייל ער האט מורא געהאט אז זיי וועלן דאך נאך קיינמאל נישט אויספרובירט צי
וועלט האט דאך געוואוסט פון אברהם עסן אין פרעמדע פעלדער .נאר א צווייטע זיינע קעמלען היטן זיך אויך אפ פון גזל.
אבינו'ס נדיבות .איינער וואס שטייט א זאך וואס מען האט געקענט טראכטן איז: האט מען דערווייל געמוזט לייגן שלעסער
גאנצן טאג און טיילט עסן פאר געסט ,איז מען זעט דאך אין פסוק (שמיני און ראה), אויף די קעמלען ,ווייל אויב עס זענען שוין
נישט חשוד אז זיין בהמה זאל גנב'ענען אז א קעמל ,כאטש ער איז נישט קיין יצחק אבינו'ס קעמלען ,פון וואו ווייס איך
פון פרעמדע .אברהם אבינו האט נישט טהור'דיגער בעל חי ,האט ער אבער יא צי יצחק אבינו האלט אויך ביי דער מדרגה
געדארפט קיין שלאס; נישט ווייל מען ''איין סימן טהרה'' :ער איז מעלה גרה .ער אז זיינע קעמלען זאלן נישט עסן קיין גזל?
וועט באמת עסן – דאס איז זיכער נישט האט נישט דעם אנדערן סימן ,דערפאר איז
– און אפילו נישט דער חשש פון מעלה ער נישט טהור .ווען א קעמל גייט אין גאס, און ער איז מדייק אינעם "אגרא דכלה":
גרה ,ווייל קיינער טראכט נישט אזוי אויף לאמיר זאגן ער האט געגעסן פרישטאג "ויקח העבד עשרה גמלים מגמלי אדוניו"
אברהם אבינו ,וואס איז אזוי באקאנט – דאס ווארט "אדוניו" איז עפעס אזוי ווי
איבער דער גאנצער וועלט מיט זיין מדת א לשון סתמי .ווער איז דער "אדוניו"? עס
הנדיבות.
ווען איינער שטייט נישט .עס שטייט נישט "אברהם
אדוניו" ,און אויך נישט "יצחק אדוניו".
יעצט אבער ,אז עס זענען געווארן קוקט אויפן ווייל דער עבד איז יעצט געשטאנען אין
יצחק'ס קעמלען ,איז געווארן א שינוי
אין איין חלק .דער חלק אז מען וועט עסן קעמל ,זעט מען א מצב וואס ער האט געוואוסט :איך האב
אן אדון ,איך האב א האר ,אבער איך ווייס
פון פרעמדע איז ווייטער נישט קיין הוה א גאנצע צייט נישט ווער עס איז ,עס קען זיין אז עס איז
אמינא; יצחק אבינו איז זיכער אויף דער
מדרגה אז זיינע קעמלען גייען נישט עסן ווי ער קייט און א נייער האר .אויב אזוי ,מוז איך נעמען
שלעסער ,ווייל דעם נייעם האר האט מען
פון פרעמדע .אבער דער חלק פון נדיבות –
יצחק אבינו איז נאכנישט געווען מפורסם
קייט .די עכטע נאכנישט אויספרובירט .און אויף דעם
גייט שוין דער המשך הפסוק" :וילך וכל
אין דער וועלט מיט זיין נדיבות ,ער איז סיבה איז ווייל טוב אדוניו בידו" – דאס מיינט דאך אז
דאך דערווייל געווען א ''באהאלטענער''
צדיק .ממילא דער חלק פון חשדא קען ער איז מעלה אויף דעם חלק האט ער באקומען א שטר
מתנה .אזוי ווי מען גייט יעצט מיט "כל טוב
שוין יא זיין ביי יצחק ,און דערפאר דארף
מען לייגן שלעסער אלס חשדא ,אז ווען זיי
גרה דאס וואס אדוניו" ,און עס קען גאר זיין אז די קעמלען
זענען שוין יצחק'ס ,דארף מען יעצט צום
ער האט געגעסן זענען מעלה גרה ,זאל מען נישט מיינען אז ערשטן מאל לייגן שלעסער .פארשטייט
זיי האבן עס יעצט געגעסן. זיך אז שפעטער האט מען שוין געזען אז
ביי יצחק פעלט עס אויך נישט אויס.
לויט דעם חתם סופר קומט צו אן אינדערהיים פון אברהם אבינו'ס גראז ,און
אינטערעסאנטער טייטש ,א קנייטש ער לאזט זיך ארויס אויפן וועג ,ווען איינער
קוקט אויפן קעמל ,זעט מען א גאנצע צייט
קעמלעך עסן
וויאזוי מען דארף טייטשן רש"י .דער
פראבלעם פון חשדא איז דאך נאר אויב ווי ער קייט און קייט .די עכטע סיבה איז
נאכאמאל די
די גאס ווייסט אז עס זענען געווארן יצחק ווייל ער איז מעלה גרה דאס וואס ער האט אלטע גראז...
אבינו'ס קעמלען.לכאורה ,ווער ווייסט געגעסן פריער ,אבער עס קען דאך איינעם
דען אז עס זענען געווארן יצחק אבינו'ס דאכטן ,אדער חושד זיין ,אז ער עסט יעצט דער הייליגער חתם סופר גייט כמעט
קעמלען? און אויב מיינט מען אז עס איז פריש .קומט אויס אז די חשש אז ער וועט מיט דעם זעלבן מהלך ,אבער מען זעט אז
נאך אברהם'ס ,איז דאך קיין חשדא אויך באמת עסן פון ''גזל'' דאס איז דאך נישט דער חתם סופר האט נישט געוואלט אפילו
נישט דא .זעט אויס אז דער ''שטר מתנה'' קיין הוה אמינא .נאר מ'דארף אכטונג געבן טראכטן א "הוה אמינא" אז מען קען האבן
איז געווען א ''דבר מפורסם'' .אברהם אבינו ''משום חשדא'' – וויבאלד ער איז מעלה א ספק אויף יצחק .אז וויבאלד עס זענען
איז געווען אזא פאפולערער מענטש ,אז גרה ,וועט מען חושד זיין אז ער עסט יעצט. געווארן יצחק'ס קעמלען דארף מען שוין
ווען ער האט געשריבן א שטר מתנה אויף לייגן שלעסער ,ווייל אויף יצחק האט מען
זיינע פארמעגנס און אליעזר האט זיך מיט דעם יסוד קען מען מסביר זיין עס נאכנישט אויספרובירט ,דאס איז ביי
ארויסגעלאזט אויפן שידוך ,האט די גאנצע וואס האט זיך יעצט געטוישט ,ווילאנג די אים נישט געווען קיין סברה .דערפאר זאגט
שטאט מיטגעהאלטן וואס דא גייט פאר. קעמלעך זענען געווען ביי אברהם אבינו, דער חתם סופר דעם זעלבן מהלך מיט א
נו ,אז די גאנצע שטאט האלט מיט אז די זאגט דער חתם סופר ,וואלט דאס אויך ''קליינעם שינוי'' :אז באמת האט אברהם
קעמלען ווערן יצחק'ס ,יעצט הייבט זיך אן נישט אויסגעפעלט .אפילו דער חשש פון אבינו נישט געדארפט לייגן קיין שלעסער,
ו -גליון שיחתי
נישט מחמיר זיין במדת חסידות (וויבאלד אין פרעמדע פעלדער ,וויבאלד אלעס דער פראבלעם פון חשדא.
ארץ ישראל באלאנגט שוין פאר אברהם), באלאנגט שוין פאר אברהם .מיט דעם
קומט דאך אויס אז דער שלאס האט נאר ווערט פארענטפערט די קשיא .מען זעט טייטשט דער חתם סופר ,דאס וואס
אויסגעפעלט ביז מען איז אריבער דעם דאך טאקע אין אנהייב פרשה אז אברהם רש"י זאגט "ניכרים היו משאר גמלים" ,דאס
גרעניץ פון ארץ ישראל .די רגע וואס מען אבינו זאגט "גר ותושב אנכי עמכם" – אויב ווארט "ניכרים" האט צוויי טייטשן .פשוט
איז אריבער קיין חרן – וואס חרן באלאנגט איר ווילט בין איך א "גר" ,און אויב נישט טייטשט "ניכרים" – מען האט דערקענט
דאך איגאנצן נישט פאר אברהם אבינו – וועט ער זיך מוזן באנוצן מיט דעם מהלך אויף זיי אז זיי האבן שלעסער .און ער
האט שוין באמת נישט אויסגעפעלט קיין פון א "תושב" און עס אייננעמען כדין .מען טייטשט נאך א זאך" :ניכרים היו" – יעדער
שלאס .מיט דעם פארשטייט מען זייער זעט אז ''לכתחילה'' האט אברהם אבינו האט דערקענט ,יעדער האט געוואוסט אז
גוט פארוואס דער מדרש האט א קשיא מחמיר געווען אלס מדת חסידות נישט עס איז שוין אפשר געווארן יצחק'ס .עס
נאר ביי דעם פסוק "ויפתח הגמלים" .אויף זיך צו באנוצן מיט ארץ ישראל,אבער עס איז באלד געווען א דבר מפורסם אז עס איז
דעם פסוק "ויקח העבד עשרה גמלים" איז נאך געווען א מדת חסידות .ווען האט שוין אפשר געווארן יצחק'ס .און צוליב דעם
ביים ארויסגיין האט דער מדרש נישט קיין ער גערעדט צו די בני חת האט ער נישט האט מען געדארפט לייגן שלעסער .דאס
קשיא ,ווייל דארט אין ארץ ישראל האט עס געהאט קיין אנדערע ברירה ,אז מ'וועט מוזן איז דער ערשטער מהלך צו פארענטפערן
בעצם באלאנגט פאר אברהם ,און עס איז גיין ע'פ דין. אז די סיבה פונעם טויש איז געווען ווייל
נאר געווען א ''מדת חסידות'' ,האט מען זיך מען האט עס אריבערגעטוישט פון אברהם
נישט געקענט פארלאזן אויף די קעמלען אויב אזוי איז זייער גוט פארענטפערט, צו יצחק ,לויטן אגרא דכלה און דעם חתם
און מען האט געמוזט לייגן א שלאס. עס מוז דאך נישט זיין אז די קעמלען סופר.
אבער "ויפתח הגמלים" מיינט אז אפילו פון אברהם אבינו וועלן זיך פירן פונקט
ווען מען איז אנגעקומען קיין חרן ,האט ווי אברהם אבינו אליין .מען קען נישט ''קעמלעך''
מען נאך אלץ נישט געעפנט די שלעסער
ביז מען איז אנגעקומען צו לבן אין שטוב.
ערווארטן פון די קעמלען אז זיי זאלן האבן
די זעלבע ''מדת חסידות'' ווי אברהם אבינו,
זענען נישט אזעלכע
דארט איז שוין יא שווער :וואס האט דאס אז מ'זאל זיך קענען פארלאזן דערויף. ''גרויסע חסידים''
אויסגעפעלט? ביי אברהם אבינו ,איינמאל דערפאר האט מען געדארפט א שלאס:
מען קומט אן קיין חרן ,טאר מען שוין מעיקר וויבאלד הלכה'דיג מעגן זיי יא עסן דארט, דעם צווייטן מהלך זאגט דער "אגרא
הדין נישט עסן פון פרעמדע פעלדער .אויב האט מען זיך נישט געקענט פארלאזן אז די דכלה"[ ,ועוד] און אין מדרש אליין איז
אזוי ,איז זיכער אז קיין שלאס פעלט נישט קעמלען וועלן נישט עסן ,ווייל מהיכי תיתי שוין דא א רמז דערויף ,אז אוודאי האט
אויס ,ווייל די קעמלען פון אברהם און יצחק אז די בהמות וועלן זיין אזעלכע ''גרויסע אברהם אבינו געוואוסט אז זיינע קעמלען
וועלן זיכער נישט טון דאס וואס איז אסור חסידים'' ווי אברהם אבינו אליין? אזוי זאגט וועלן נישט עסן קיין גזל ,אבער דא איז
מעיקר הדין .דערפאר די קשיא ווערט נאר דער "אגרא דכלה" אין פשט. דאך דער אמת געווען אז דאס איז נישט
שווער ווען מען איז ארויס פון ארץ ישראל, געווען קיין ריכטיגער גזל .פארקערט ,ארץ
ווייל דעמאלטס איז שוין דער עיקר הדין אויף דעם פשט קען מען אויך צולייגן ישראל האט דאך שוין באלאנגט פאר אים;
אנדערש... א שיינע הוספה פונעם הייליגן חתם דער אייבערשטער האט עס געגעבן אלס
סופר :אויב מען לערנט אז די גאנצע סיבה מתנה פאר אברהם אבינו .דאס איז בעצם
כמו שנתברכו אבותינו...כן יברך אותנו פארוואס מען האט געדארפט א שלאס געווען די טענה פון די רועי לוט ,וועלכע
בברכה שלימה ונאמר אמן. איז נאר געווען ווייל די קעמלען וועלן האבן געהאלטן אז מען מעג יא פאשענען
פאר הערות ,הוספות ,נדבות,
להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי
שיעורים קצרים מדי יום ביומו
און באקומען דעם גליון אויפן ושיעורים מדי שבוע בשבוע
אימעיל:
אימעיל: אמעריקע605-477-5551 :
machonsichoosi@gmail.com
ארץ ישראל073-388-6653 :
טעלעפָאן:
ָ
605-477-5551,7 איירָאּפע44-333-070-6593 :
ָ
ז -גליון שיחתי
