gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫איש חסד היה‬ ‫א זאמלונג פון געוואלדיגע מעשי חסד‬ ‫פונעם בארימטן נגיד‬ ‫מוהר"ר שמואל יהודה דסקל ז"ל‬ ‫───────◇───────‬ ‫פאר הערות‪ ,‬תגובות און צוצולייגן עובדות און מעשיות‪:‬‬ ‫אימעיל‪y.b.daskal@gmail.com :‬‬ ‫פרק י״א‬ ‫הילף פאר חתונה מאכן‬ ‫א דיאמאנט פאר יעדן קינד‬ ‫הרב אריה האגער פון קרית ויז׳ניץ אין בני ברק האט דערציילט א מעשה וואס ער האט געהערט‬ ‫פונעם בעל המעשה אליין‪:‬‬ ‫איך האב באקומען א טייערע ירושה‪ ,‬א גרויסן און טייערן דיאמאנט‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער האט מיך געבענטשט מיט א גרויסער משפחה‪ ,‬און איך האב געדארפט אסאך‬ ‫געלט‪ .‬דערפאר האב איך געוואלט פארקויפן דעם גרויסן שטיין און באקומען אנשטאט אים‬ ‫קלענערע דיאמאנטן‪ ,‬איין דיאמאנט פאר יעדן קינד‪.‬‬ ‫דעם גרויסן דיאמאנט האב איך גוט באהאלטן אין מיין קעשענע‪ ,‬איינגעוויקלט אין פאפירן כדי ער‬ ‫זאל זיך נישט צוקראצן‪.‬‬ ‫איך בין געגאנגען צו ר׳ שמואל אהיים‪ ,‬כדי צו מאכן מיט אים דעם געשעפט וואס איך האב אזוי‬ ‫געוואלט‪.‬‬ ‫״איך בין חלילה נישט געקומען בעטן קיין טובות״‪ ,‬האב איך אים געזאגט‪ .‬״איך בעט אייך נאר‪ ,‬איר‬ ‫זאלט אפשאצן וויפיל דער שטיין איז ווערט‪ ,‬און מיר זאגן וויפיל קליינע דיאמאנטן איך קען‬ ‫באקומען דערפאר‪.‬‬ ‫״אויב דער גרויסער דיאמאנט איז נישט גענוג ווערט צו באקומען אזויפיל קליינע דיאמאנטן ווי די‬ ‫צאל פון מיינע קינדער‪ ,‬וויל איך צולייגן דאס געלט וואס פעלט‪ .‬און אויב ער איז מער ווערט‪ ,‬פארלאז‬ ‫איך זיך אויף אייך אז איר וועט מיר באצאלן דעם חילוק״‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט גענומען דעם שטיין‪.‬‬ ‫נאך א שטיק צייט האט ער מיר געזאגט‪:‬‬ ‫״דער דיאמאנט איז מער ווייניגער ווערט אזויפיל ווי קליינע דיאמאנטן‪ ,‬לויט דער צאל פון דיינע‬ ‫קינדער״‪.‬‬ ‫ער האט ארויסגענומען פון זיין קעשענע קליינע דיאמאנטן‪ ,‬פונקט לויט דער צאל פון מיינע קינדער‪,‬‬ ‫און זיי מיר איבערגעגעבן‪.‬‬ ‫יארן זענען פארביי‪ .‬מיינע קינדער האבן חתונה געהאט און אויפגעשטעלט שיינע אידישע שטיבער‪.‬‬ ‫ערשט נאך ר׳ שמואלס פטירה איז דער סוד ארויסגעקומען‪.‬‬ ‫ר׳ שמואלס פארטרויטער מענטש‪ ,‬הרה״ח ר׳ בן ציון וויילער‪ ,‬דער מנהל פונעם געשעפט‪ ,‬האט מיר‬ ‫אנטפלעקט דעם סוד‪:‬‬ ‫פרק יא ‪ -‬הילף פאר חתונה מאכן‬ ‫״דער גרויסער און טייערער דיאמאנט וואס דו האסט געגעבן ר׳ שמואל איז גארנישט ווערט געווען!‬ ‫״דער שטיין איז געווען געשלאפן אויף אן אנדער אופן ווי מען פלעגט געווענליך שלייפן דיאמאנטן‪.‬‬ ‫דערצו איז ער אויך נישט געווען ריין‪.‬‬ ‫״און ביזן היינטיגן טאג ליגט ער נאך אין סייף‪ ,‬אן קיין שום קונה!״‬ ‫פינף טויזנט דאלאר פאר יעדן מחותן!‬ ‫ר׳ שמואל פלעגט גאר ווייניג דערציילן וועגן זיינע צדקות‪.‬‬ ‫איין מאל אבער האט ער זיך ארויסגעלאזט און דערציילט מער ווי געווענליך‪.‬‬ ‫דאס איז געווען ווען ער איז צוריקגעקומען פון כ״ק מרן אדמו״ר בעל ה״ישועות משה״ מוויז׳ניץ‪,‬‬ ‫און זיין פנים האט געשיינט פון שמחה‪.‬‬ ‫ווען ער האט באמערקט ווי מיר קוקן אים אן פארוואונדערט‪ ,‬האט ער אונז דערציילט‪:‬‬ ‫״מיין גאנץ לעבן האב איך געחלומט‪ ,‬אז איך זאל קענען געבן פאר יעדן וויז׳ניצער מחותן פינף טויזנט‬ ‫דאלאר‪ ,‬ווען ער מאכט חתונה א קינד״‪.‬‬ ‫מיר האבן זיך געוואונדערט‪.‬‬ ‫איז דאס נאר א שיינער חלום‪ ,‬אדער רעדט ער פון עפעס וואס גייט טאקע געשען?‬ ‫פינף טויזנט דאלאר פאר יעדן מחותן! דאס איז דאך א געוואלדיגער סכום!‬ ‫מיר האבן געשוויגן און געווארט צו הערן ווייטער‪.‬‬ ‫״ברוך ה׳״‪ ,‬האט ר׳ שמואל ווייטער דערציילט‪ ,‬״מיין מצב איז היינט גוט‪ .‬די געשעפטן גייען זייער‬ ‫מצליח‪.‬‬ ‫״איך קום יעצט פונעם רבי׳ן‪ .‬איך האב אים דערציילט מיין פלאן‪ ,‬און דער רבי האט מסכים געווען‬ ‫דערצו‪.‬‬ ‫״אבער איך האב געזאגט פארן רבי׳ן‪ ,‬אז איך האב מורא די מחותנים וועלן זיך נישט שפירן באקוועם‬ ‫צו נעמען צדקה‪.‬‬ ‫״דערפאר האב איך געבעטן‪ ,‬אז דער רבי זאל זיין דער צווישן־מענטש‪ ,‬דורך וועמען דאס געלט וועט‬ ‫אנקומען צו די מחותנים‪.‬‬ ‫״און יעצט‪ ,‬אז דער רבי האט מסכים געווען‪ ,‬בין איך דער גליקליכסטער מענטש!״‬ ‫אזוי האט ער געענדיגט זיינע ווערטער‪.‬‬ ‫מיר האבן געמיינט‪ ,‬אז דאס איז געווען אן איינמאליגע זאך‪.‬‬ ‫מיר האבן זיך נישט דערוואגט אים אויסצופרעגן‪.‬‬ ‫א האלבן יאר שפעטער האבן מיר געהערט‪ ,‬אז ר׳ שמואל האט געזאגט פאר זיין פריינד‪ ,‬הרה״ח ר׳‬ ‫מאיר רונס‪:‬‬ ‫ב‬ ‫איש חסד היה‬ ‫״מאיר‪ ,‬ברוך ה׳‪ ,‬שוין עטליכע חדשים וואס דער רבי גיט מיר א רשימה פון מחותנים‪ ,‬און איך געב‬ ‫פינף טויזנט דאלאר פאר יעדן מחותן‪.‬‬ ‫״דאס קומט אויס אויף צענדליגער טויזנטער דאלאר א חודש!‬ ‫״אבער דאס איז מיר נאך נישט גענוג‪ .‬דו וועסט נאך זען‪ ,‬אז בעזרת ה׳ וועל איך געבן צען טויזנט‬ ‫דאלאר פאר יעדן מחותן!״‬ ‫ליידער האט די שיינע תקופה נישט לאנג אנגעהאלטן‪.‬‬ ‫גלייך דערנאך איז זיין פינאנציעלער מצב געווארן שווער‪ ,‬און ער האט מער נישט געקענט ווייטער‬ ‫אנגיין מיט דעם‪.‬‬ ‫אבער די פאר חדשים זענען גענוג געווען צו ווייזן‪ ,‬וואס פאר א גרויס הארץ האט אין אים געקלאפט‪.‬‬ ‫די דאגה פונעם מחותן האט אים נישט געלאזט רוען‬ ‫הרה״ח ר׳ בן ציון וויילער‪ ,‬דער מנהל פונעם געשעפט אין דער בורסה‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫נישט איינמאל האט ר׳ שמואל געזארגט דערפאר‪ ,‬אז א מחותן זאל קענען רואיג שלאפן אין דער‬ ‫נאכט פאר דער חתונה פון זיין זון אדער טאכטער‪.‬‬ ‫איין טאג האט ער מיר אנגערופן פון שווייץ‪ ,‬און געבעטן איך זאל דרינגענד צוגרייטן דריי טויזנט‬ ‫דאלאר פאר הכנסת כלה‪ ,‬און דאס געלט גלייך איבערגעבן פאר א געוויסן מחותן‪.‬‬ ‫איך האב געוואוסט‪ ,‬אז די חתונה וועט פארקומען ערשט מארגן‪ .‬האב איך געטראכט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫נישט אזוי דרינגענד איבערצוגעבן דעם ענוועלאפ נאך היינט‪.‬‬ ‫ביינאכט האט ר׳ שמואל מיר נאכאמאל אנגערופן און געפרעגט‪:‬‬ ‫״האסטו שוין איבערגעגעבן דעם ענוועלאפ?״‬ ‫״נאך נישט״‪ ,‬האב איך געענטפערט‪.‬‬ ‫״נעם א טעקסי און פאר גלייך אין דער בורסה!״ האט ער זיך געבעטן‪ .‬״גרייט צו דעם ענוועלאפ און‬ ‫גיב עס גלייך איבער פארן מחותן!״‬ ‫און ער האט מיר מסביר געווען פארוואס עס איז אזוי וויכטיג‪:‬‬ ‫״דער מחותן דארף קענען שלאפן היינט ביינאכט מיט א רואיג הארץ‪ ,‬און אנזאמלען כוחות פאר‬ ‫דער חתונה!״‬ ‫אויך א דיאמאנטן־רינג‬ ‫הרב יהושע קויפמאן‪ ,‬דער מנכ״ל פון די מוסדות ״חוג חתם סופר״‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫איין מאל האב איך צוזאמען מיט מיינע חברים געזאמלט צדקה פאר אן יתומה־כלה‪.‬‬ ‫ווען מיר זענען אנגעקומען צו ר׳ שמואל‪ ,‬האט ער אונז מיט א שיינעם פנים געגעבן א חשובן סכום‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫ג‬ ‫פרק יא ‪ -‬הילף פאר חתונה מאכן‬ ‫אבער דערמיט האט ער זיך נישט באגענוגנט‪.‬‬ ‫״האט די כלה שוין באקומען א דיאמאנטן־רינג?״ האט ער אונז געפרעגט‪.‬‬ ‫״ווער טראכט יעצט פון אזעלכע זאכן?״ האבן מיר געענטפערט‪ .‬״די כלה איז דאך אן ארעמע‪ ,‬און‬ ‫עס פעלן איר נאך פיל וויכטיגערע זאכן!״‬ ‫אבער ר׳ שמואל האט נישט מסכים געווען‪.‬‬ ‫״זי דארף זיך נישט שפירן ווייניגער ווי אירע חברטעס!״ האט ער געזאגט‪ .‬״אויך איר קומט א‬ ‫דיאמאנטן־רינג!״‬ ‫און ער האט צוגעגעבן פאר איר א דיאמאנטן־רינג!‬ ‫איך האב געקויפט דיאמאנטן פאר הכנסת כלה‬ ‫הרה״ח ר׳ זאב האלאנדער פון קרית ויז׳ניץ‪ ,‬וואס האט געארבעט אין דער פאבריק אין שיכון ה׳‪,‬‬ ‫האט דערציילט‪:‬‬ ‫איין מאל‪ ,‬ווען ר׳ שמואל איז צוריקגעקומען פון חוץ לארץ מיט א פעקל דיאמאנטן‪ ,‬האט ער מיר‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫״פון דעם פעקל דיאמאנטן וועל איך זיכער האבן הפסדים‪.‬‬ ‫״אבער איך האב געקויפט די שטיינער פון א איד וואס שטייט פאר דער חתונה פון זיין טאכטער‪,‬‬ ‫כדי ער זאל האבן געלט פאר הכנסת כלה!״‬ ‫און אגב‪ ,‬אויף א וואונדערליכן אופן האט ר׳ שמואל אפילו פון די דיאמאנטן פארדינט!‬ ‫אן קיין משכנתא‬ ‫א גאר חשובער שכן פון רחוב רב סעדיה גאון האט דערציילט פאר אונזער שוואגער‪ ,‬הרה״ג ר׳ חיים‬ ‫יצחק צוקערמאן‪:‬‬ ‫אין מיין שטוב האט געהערשט א גרויסע שמחה‪.‬‬ ‫בשעה טובה ומוצלחת איז מיין עלטסטער זון א חתן געווארן‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט מיך געטראפן אין בית המדרש‪ ,‬איז צוגעקומען צו מיר און געוואונטשן מזל טוב‪.‬‬ ‫דערנאך האט ער מיך געפרעגט מיט גרויס עדינות‪:‬‬ ‫״האט איר שוין דאס געלט וואס מען דארף צו קויפן א דירה פארן יונגן פארפאלק?״‬ ‫״דאס איז דאך מיין ערשטע קינד״‪ ,‬האב איך געענטפערט‪ .‬״איך וועל נעמען הלוואות‪ ,‬און מיט א‬ ‫משכנתא וועל איך זיך שוין אן עצה געבן״‪.‬‬ ‫״עס לוינט זיך נישט״‪ ,‬האט ר׳ שמואל געזאגט‪ .‬״עס איז נישט כדאי זיך אריינצולייגן אין חובות‬ ‫שוין ביים חתונה מאכן דאס ערשטע קינד‪.‬‬ ‫״קום אריין צו מיר‪ ,‬און מיר וועלן זען וואס מען קען טון״‪.‬‬ ‫ביינאכט בין איך געקומען צו אים אהיים‪.‬‬ ‫ד‬ ‫איש חסד היה‬ ‫אן קיין סאך רייד האט ער ארויסגענומען פון זיין קעשענע צען טויזנט דאלאר‪ ,‬א געוואלדיגער סכום‬ ‫אין יענע צייטן‪ ,‬און מיר געגעבן א הלוואה‪ ,‬מיט וועלכער איך האב געקענט דעקן א גרויסן טייל פון‬ ‫די הוצאות פאר דער דירה‪.‬‬ ‫איך בין געבליבן שטיין פארוואונדערט‪.‬‬ ‫״לאמיר שרייבן א שטר חוב״‪ ,‬האב איך אים געזאגט‪" .‬מיר וועלן פונקטליך פארשרייבן די‬ ‫באדינגונגען פון צוריקצאלן די הלוואה‪ ,‬און די דאטומען ווען מען דארף צוריקצאלן"‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט געעפנט דעם שופלאד נעבן זיך און מיר געזאגט‪:‬‬ ‫״זעסטו די אלע שטרי חוב?‬ ‫״די אלע חובות זענען נאך נישט צוריקבאצאלט געווארן‪.‬‬ ‫״צו וואס דארף איך דען שטרות?!״‬ ‫דו וועסט זיך מתחייב זיין‪ ,‬און איך וועל געבן‬ ‫הרה״ח ר׳ יעקב רינגל פון נוה אחיעזר אין בני ברק האט דערציילט‪:‬‬ ‫״פארוואס מאכסטו נישט חתונה דיינע טעכטער?״ האט ר׳ שמואל געפרעגט זיין שכן‪.‬‬ ‫״וואס זאל איך טון?״ האט דער שכן געענטפערט מיט גרויס צער‪ .‬״איך האב נישט די מעגליכקייט‬ ‫זיך מתחייב צו זיין פאר א בן תורה‪ ,‬אזוי ווי עס פאסט פאר מיינע טעכטער״‪.‬‬ ‫״זיי זיך מתחייב אויף וויפיל דו האלטסט אז מען דארף״‪ ,‬האט ר׳ שמואל געענטפערט מיט זיין‬ ‫געווענליכער פשטות‪ ,‬״און איך וועל צולייגן וואס עס פעלט״‪.‬‬ ‫דער שכן האט גוט געוואוסט‪ ,‬אז א ווארט פון ר׳ שמואל איז מער ווערט ווי אן אונטערשריפט פון‬ ‫אנדערע מענטשן‪.‬‬ ‫און אזוי איז טאקע געווען‪.‬‬ ‫ביי יעדן שידוך אין יענער משפחה איז ר׳ שמואל געשטאנען פון דער כלה־זייט און געהאלפן‪ ,‬אלעס‬ ‫מיט דער גרעסטער צניעות‪.‬‬ ‫איבערגעבן א מזל טוב‪...‬‬ ‫ר׳ שמואל האט געהאלטן פאר וויכטיג זיך צו באטייליגן ביי יעדער חתונה צו וועלכער מען האט אים‬ ‫איינגעלאדן‪ ,‬און צו העלפן אויף א מכובד׳יגן אופן‪ ,‬אן קיין פרסום‪.‬‬ ‫ער פלעגט געבן אן ענוועלאפ מיט א חשובן טשעק‪ ,‬לויט די באדערפענישן פון די מחותנים‪.‬‬ ‫פון צייט צו צייט האבן מיר אים געזען ארויסגיין פון שטוב אין די אוונט־שעות‪ ,‬ווען ער האט זיך‬ ‫אונטערגעמורמלט‪:‬‬ ‫״איך דארף גיין איבערגעבן מזל טוב ביי חתונות״‪.‬‬ ‫ה‬ ‫פרק יא ‪ -‬הילף פאר חתונה מאכן‬ ‫נאך א שטיק צייט פלעגט ער צוריקקומען‪ ,‬מיט א פנים וואס האט געשיינט פון צופרידנהייט‪ ,‬און‬ ‫דערציילן‪:‬‬ ‫״איך האב נאך באוויזן איבערצוגעבן מזל טוב ביי עטליכע חתונות‪...‬״‬ ‫מיר האבן נישט געוואוסט פארוואס ער גייט צו די אלע חתונות‪ ,‬פון וועלכע גרויסע דערגרייכונגען‬ ‫ער רעדט‪ ,‬און פארוואס זיין פנים שיינט אזוי‪.‬‬ ‫דער ענוועלאפ וואס האט געראטעוועט‬ ‫הרה״ח ר׳ בנימין גראס פון קרית ויז׳ניץ האט דערציילט‪:‬‬ ‫איינער פון די רבנים אין בני ברק האט געשיקט אן איינלאדענונג צו ר׳ שמואל אויף דער חתונה פון‬ ‫זיין טאכטער‪.‬‬ ‫ער האט געוואוסט‪ ,‬אז ער וועט זיכער באקומען פון ר׳ שמואל עטליכע טויזנט דאלאר‪ ,‬און האט‬ ‫דאס שוין אריינגערעכנט אין די הכנסות וואס ער האט ערווארטעט אריינצובאקומען אין די טעג פון‬ ‫דער שמחה‪.‬‬ ‫אבער צו זיין גרויסן צער איז די ערווארטעטע ״הכנסה״ נישט אנגעקומען‪...‬‬ ‫ער האט געווארט מיט גרויס בענקשאפט‪ ,‬אבער אומזיסט‪.‬‬ ‫די צייט פון דער חופה האט זיך דערנענטערט‪.‬‬ ‫די משפחה האט זיך שוין געגרייט ארויסצוגיין צו דער חתונה‪ ,‬אבער אינעם מחותנס הארץ זענען די‬ ‫זארגן אלץ גרעסער געווארן‪.‬‬ ‫אפשר האט ר׳ שמואל בכלל נישט באקומען די איינלאדענונג?‬ ‫אפשר קען ער יעצט נישט געבן?‬ ‫און וואס וועט זיין מיט מיר? פון וואנעט וועל איך באצאלן די הוצאות פון דער חתונה?!‬ ‫עטליכע מינוט איידער דער מחותן איז ארויסגעגאנגען פון שטוב מיט זיין זון‪ ,‬דעם חתן‪ ,‬איז‬ ‫אנגעקומען א שליח פון ר׳ שמואל מיט א טעקסי‪.‬‬ ‫ער האט איבערגעגעבן אן ענוועלאפ‪ ,‬אין וועלכן עס זענען געווען עטליכע טויזנט דאלאר‪.‬‬ ‫דאס געלט האט געראטעוועט דעם מחותן אין דעם גרויסן טאג פון זיין שמחה‪.‬‬ ‫♦‬ ‫זייער אסאך שיינע אידישע שטיבער‪ ,‬לתפארת ישראל‪ ,‬זענען אויפגעשטעלט געווארן מיט זיין הילף‪,‬‬ ‫און די פירות פון די אלע שטיבער זענען פאררעכנט געווארן צו זיין זכות‪.‬‬ ‫אויך אסאך קראנקע אידן זענען געהיילט געווארן אין זיין זכות‪...‬‬ ‫ו‬