gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ב"ה‪ .‬גליון ה' ‪ -‬פ' חיי תשפ"ז לפ"ק‬ ‫היימישער "שבת טיש" שמועס צווישן‬ ‫אונזער טאטע שליט"א‪ ,‬אונזערע ברודערס‪,‬‬ ‫'ליפא' (ישיבה גדולה) אונזער 'יואל'יש'‬ ‫(יעצט אנגעהויבן כיתה ט') און פון 'זלמן‬ ‫לייב' וואס גייט שוין ב"ה אין כיתה ו'!‬ ‫טאטע‪ :‬א איד האט מיר געזאגט אז פון די וואך און ווייטער הערט דער עולם אויף צו דרימלען ביי לכה דודי‪ ,‬ווייל מען האט שוין צוריקגערוקט דעם‬ ‫‪..‬‬ ‫זייגער מיט א שעה‪ ,‬און דער זמן איז שוין היבש פרי ‪.‬‬ ‫ליפא‪ :‬עס ווערט פריער פון וואך צו וואך‪ ,‬און מען דארף זיך צואיילן צום שבת‪ ,‬קוים קוים וואס מען קען כאפן א דרימל ערב שבת!‬ ‫טאטע‪ :‬נישט געזארגט מען כאפט א דרימל דא א דרימל דארט‪.‬‬ ‫ביים רבי'ן זי"ע האט איינער פון די אנוועזנדע ביים טיש פרייטאג צונאכטס איינגעדרימלט‪ ,‬ווען ער האט זיך אויפגעוועקט‪ ,‬האט ער זיך געגעבן א רוף‬ ‫אן צום רבי'ן "ליל שישי"‪ ,‬ווי צו זאגן אז ער איז אויף געווען ליל שישי במילא איז ער יעצט איינגעשלאפן‪ ,‬האט זיך דער רבי – פארשטייענדיג אז דאס‬ ‫‪..‬‬ ‫איז נאר א תירוץ – זיך אנגערופן מיט א שמייכל פאר דעם איד 'נו‪ ,‬די וועלט זאגט דאך אז איין שלאף ברענגט דאס צווייטע' ‪.‬‬ ‫ליפא‪ :‬איך האב אמאל געהערט א ווערטל‪ ,‬אז דער סיבה פארוואס א בעל דרשן רעדט מיט פארמאכטע אויגן‪ ,‬איז פשוט‪ ,‬צוליב דעם וואס עס‬ ‫‪..‬‬ ‫שטייט "אל תפרוש מן הציבור" ‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬אבער דאס איז נאר ביי פשוט'ע מענטשן ווי אונז‪ ,‬ביי צדיקים איז דאס דרימלען און אפילו דאס עצם שלאפן געווען א גרויסע עבודה‪ ,‬כידוע‪.‬‬ ‫דער מדרש די וואך דערציילט דאך אז ר' עקיבא האט געדרשנ'ט "והיו הציבור מתנמנמין"‪ ,‬דער ציבור האט געדרימלט‪" ,‬ביקש לעוררן"‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫געוואלט אויפוועקן‪ ,‬האט ער געזאגט פאר זיי א דרש אזוי‪ ,‬פארוואס האט אסתר המלכה זוכה געווען צו קעניגן אויף הונדערט זיבן און צוואנציג‬ ‫לענדער?! נאר "תבא אסתר שהיתה בת בתה של שרה"‪ ,‬זאל קומען אסתר א אייניקל פון שרה‪" ,‬שחיתה קכ"ז שנה"‪ ,‬וואס זי האט געלעבט ‪127‬‬ ‫יאר‪" ,‬ותמלוך על קכ"ז מדינות"‪ ,‬און זי זאל קעניגן אויף ‪ 127‬לענדער!‬ ‫די מפרשים פרעגן וואס איז דער פשט דערפון‪ ,‬לכאורה פארוואס האט ר' עקיבא געוואלט אויפוועקן זיינע תלמידים דוקא מיט דעם דרש?‬ ‫ענטפערט דער רבי זי"ע‪ ,‬אז שלאפן ביי צדיקים איז זייער א הויכע מדריגה‪ ,‬אנדערש ווי סתם מענטשן וואס ביי זיי איז שלאף איז א זעכציגסטל פון‬ ‫טעם מיתה‪ ,‬קומט אויס אז בשעת זיי שלאפן איז עס כאילו זיי לעבן נישט‪ ,‬אבער ביי צדיקים איז עס א הויכע בחינה‪ ,‬ווי מיר זעען "דוד מלך ישראל‬ ‫חי וקיים"‪ ,‬דוד המלך לעבט אויף אייביג‪ ,‬פארוואס? ווייל דוד המלך איז קיינמאל נישט געשלאפן לענגער ווי דעם שיעור פון זעכציג אטעם'ס‪ ,‬במילא‬ ‫האט ער קיינמאל נישט טעם געווען א טעם מיתה!‬ ‫במילא שרה אמנו איז דאך זיכער געווען אויף די מדריגה‪ ,‬אז איר שלאף איז קיינמאל נישט געווארן פאררעכנט ווי טעם מיתה‪ ,‬נאר עס ווערט‬ ‫פאררעכנט אז זי האט אויך געלעבט בשעת'ן שלאפן‪ ,‬דערפאר קען די תורה הקדושה זאגן אז זי האט טאקע געלעבט גאנצע ‪ 127‬יאר‪ ,‬כאטש‬ ‫אינדערמיט איז געווען פילע נעכט‪ .‬און אין דעם זכות האט אסתר המלכה באקומען גאנצע ‪ 127‬לענדער‪ ,‬ווייל אויב וואלט ווען נישט גערעכנט‬ ‫געווארן פאר שרה די צייט פון איר שלאף‪ ,‬וואלט דאך געפעלט פון די ‪ 127‬יאר‪ ,‬ווייל מען מוז אראפרעכענען די נעכט‪ ,‬וואלט אסתר דאך נישט‬ ‫געקענט קעניגן אויף ‪ 127‬לענדער‪.‬‬ ‫במילא דאס האט ר' עקיבא געוואלט מעורר זיין די תלמידים וואס דרימלען‪ ,‬אז אפי' שלאפן קען זיין א מדריגה אין עבדות השם‪ ,‬אבער דאס איז‬ ‫זיכער אז צו שלאפן בשעת די דרשה פונעם ראש ישיבה‪ ,‬איז זיכער נישט ווי די מדריגה פון צדיקים וואס דינען השי"ת אויך מיטן שלאפן‪ ,‬במילא‬ ‫האט ער זיי געוואלט אויפוועקן זיי זאלן נישט פארשלאפן די טייערע צייט פון לערנען!‬ ‫‪..‬‬ ‫איך האב מורא אז באלד וועט עטס אלע זיך נעמען צום שלאפן‪ ,‬אז מען הערט די גרויסע בחינות‪ ,‬איך האף נאר אז נישט דא ביים טיש ‪.‬‬ ‫ליפא‪ :‬מיין משגיח האט מיר פאראיאר צוגעוויזן וואס רבי חיים וויטאל זצ"ל שרייבט אינעם שער הגלגולים (הקדמה כ"ג) א מעשה מיט רבי אברהם‬ ‫הלוי זצ"ל‪ ,‬מגדולי תלמידי האר"י הקדוש‪ ,‬אז איין שבת נאכמיטאג אין צפת‪ ,‬איז ער אריינגעקומען אין שטוב פונעם אריז"ל און געזען אז דער רבי‬ ‫שלאפט‪ ,‬אבער ער האט אויך באמערקט אז בשעת דער אריז"ל שלאפט‪ ,‬באוועגן זיך זיינע ליפן זייער שנעל און ער מורמלט עפעס‪ .‬ער האט געבויגן‬ ‫זיין אויער גאר נאענט צו די ליפן פונעם רבי'ן‪ ,‬אבער ער האט גארנישט אויפגעכאפט‪ .‬אינמיטן האט זיך דער אריה"ק אויפגעוועקט און געפרעגט רבי‬ ‫אברהם וואס ער טוט‪ .‬רבי אברהם האט געבעטן מחילה און מסביר געווען אז ער האט געוואלט הערן די תורה וואס דער רבי רעדט אינעם שלאף‪.‬‬ ‫האט אים זיין רבי מסביר געווען אזוי‪:‬‬ ‫"וויסן זאלסטו‪ ,‬אז ווען איך לייג מיך שלאפן‪ ,‬פליט מיין נשמה ארויף גלייך קיין הימל דורך באשטימטע וועגן‪ .‬דארט קומען אנטקעגן מלאכי השרת‬ ‫און פרעגן מיין נשמה צו וועלכער ישיבה של מעלה זי וויל גיין לערנען —צו דער ישיבה פון רבי שמעון בן יוחאי‪ ,‬אדער צו די ישיבה פון אנדערע‬ ‫תנאים און נביאים"!‬ ‫און ווען רבי אברהם האט אים געבעטן ער זאל אים אויסזאגן כאטש איין סוד וואס ער האט יעצט געלערנט אויבן‪ ,‬האט דער אריז"ל געענטפערט‬ ‫אזוי‪" :‬איך שווער דיר‪ ,‬אז אפילו אויב איך וועל יעצט לעבן אכציג יאר נאכאנאנד און רעדן אן קיין שום אויפהער‪ ,‬וועל איך נישט קענען אויסשמועסן‬ ‫אפילו דאס וואס איך האב יעצט געלערנט אין דעם איינציגן מינוט וואס איך האב געדרימעלט"!‬ ‫יואל'יש‪ :‬מיין רבי אין חדר האט געזאגט אז ביים רבי'ן זי"ע איז געווען א גאנץ ענין דאס דרימלען‪ ,‬אין מען האט געזען אז עס איז נישט קיין פשוט'ע‬ ‫זאכן‪ ,‬ווייל אויב עס האט זיך נאר געמאכט אז דער רבי האט עכט איינגעדרימעלט‪ ,‬אפי' נאר פאר עטליכע סעקונדעס‪ ,‬האט ער תיכף געבעטן וואסער‬ ‫צו וואשן די הענט‪ ,‬און רוב מאל האט דער רבי נישט געבעטן קיין וואסער‪ ,‬במילא איז דאס געווען אן העכערע ענין‪.‬‬ ‫אויך האט יעדער געקענט זעהן אז פרייטאג צונאכטס ביי די תורה ווען דער רבי האט איינגעדרימלט אינמיטן זאגן א פסוק‪ ,‬דעמאלטס ווען ער האט‬ ‫זיך אויפגעכאפט האט ער ממשיך געווען צו זאגן דעם פסוק פונקטליך ביי דעם ווארט ווי ער האט זיך אפגעשטעלט! אזוי אויך איז געווען אין ישיבה‬ ‫ביים פארלערנען סוגיא שיעור פאר די בחורים‪.‬‬ ‫זלמן לייב (שמייכעלט)‪ :‬דער רבי פלעגט טאקע דרימלען אין ביהמ"ד ווען יעדער האט געזעהן?‬ ‫טאטע‪ :‬אודאי‪ ,‬און עס איז געווען ממש א פחד צו קוקן אויף די הייליגע צורה‪ ,‬ובפרט אינדערהיים האט עס אסאך מאל געדויערט פיל לענגער! פיל‬ ‫מאל פלעגן די אנוועזנדע ביים טיש אויך איינדרימלען‪ ,‬בפרט אין די ערשטע יארן דאהי אין אמעריקא ווען עס איז געווען א קלענערער עולם ביים‬ ‫טיש שפעט פרייטאג צונאכטס‪ ,‬און דער עולם האט דעמאלטס געארבייט שווער א גאנצער וואך על המחי' ועל הכלכלה‪ ,‬איז געווען א נארמאלער‬ ‫בילד צו זעהן דעם רבי'ן דרימלען בעבודתו הקדושה‪ ,‬און דער ארומיגער ציבור שלאפט פיין!‬ ‫עס איז געווען אמאל ווען הגה"צ רבי נתן יוסף מייזעלס זצ"ל דער מנהל אין ישיבה האט ארומגערעדט מיטן רבי'ן וויאזוי מען זאל מסדר זיין אין די‬ ‫שלאף שטובער פאר די בחורים בנוגע צו מען זאל לאזן דעם לעקטער ארבייטן ביינאכט‪ ,‬וואס דער רבי האט זייער נישט געוואלט אז מען זאל‬ ‫אויסלעשן דאס לעקטער ביינאכט אינגאנצן‪ ,‬און דער ראש ישיבה רבי נתן יוסף האט געפילט אז דאס וועט שטערן די שלאף פאר די בחורים‪ ,‬האט‬ ‫דער רבי אויף דעם געענטפערט‪" ,‬איך פארשטיי נישט‪ ,‬ביי מיין פרייטאג צונאכטס טיש ארבייטן אלע לעקטערס אין ביהמ"ד‪ ,‬און דאך שלאפט‬ ‫יעדער איינער זייער בע'טעמ'ט"‪...‬‬ ‫דעם רבי'נס ברודער דער עצי חיים זי"ע האט אמאל געזאגט אויפן רבי'ן בדרך צחות‪ ,‬אז די אנשי כנסת הגדולה האבן איינגעפירט צו דאווענען מיט‬ ‫‪..‬‬ ‫מנין‪ ,‬דער בעש"ט האט איינגעפירט צו עסן מיט מנין ביים פירן טיש‪ ,‬און מיין הייליגע ברודער האט איינגעפירט צו שלאפן מיט מנין ‪.‬‬ ‫אגב‪ ,‬עס זענען דא בעלי דרשנים וואס מען זאגט‪ ,‬אז דוקא ווען זיי ענדיגן רעדן ווערט א גרויס "התעוררות" צווישן עולם‪ ,‬ווייל הערשט דעמאלטס‬ ‫‪..‬‬ ‫וועקט זיך דער עולם אויף פון שלאף ‪.‬‬ ‫ליפא‪ :‬איך האב געהערט א ווערטל‪ ,‬אז א געוויסע רבי אין ארץ ישראל האט געפירט א טיש און מען האט געזינגען הויעך לכבוד שבת‪ .‬די פרייע‬ ‫שכנים האבן גערופן פאליציי אז מען שטערט זייער נאכט שלאף‪ ,‬די פאליציי קומט אריין אינעם ביהמ"ד אין זיי גייען צו צום רבי'ן אויפן אויבנאן און‬ ‫זיי נעמען זיך שרייען היתכן ער וועקט אויף די שכנים‪ ,‬רופט זיך דער רבי אן צו זיי "גיבטס נאר א קוק אויפ'ן עולם וואס זיצט דא אינעווייניג‪ ,‬אלע‬ ‫‪..‬‬ ‫שלאפן זיי געשמאק‪ ,‬ווילט עטס מיר איינרעדן אז צוויי גאסן ארויף קען מען נישט שלאפן" ‪.‬‬ ‫‪..‬‬ ‫טאטע‪ :‬נו גיי זיי מסביר פאר א פושע ישראל דעם גאנצן ענין פון שלאף ביי צדיקים‪ ,‬און ווער רעדט נאך דעם "שינה בשבת תענוג" ‪.‬‬ ‫יואל'יש‪ :‬אין אונזער חדר צעטל פאריגע וואך איז טאקע געווען צוויי שיינע ווערטלעך פון רבי'ן איבער דעם ענין פון "שינה בשבת תענוג"‪ ,‬איך קען‬ ‫עס יעצט איבערזאגן?‬ ‫‪..‬‬ ‫טאטע‪ :‬איך האב הנאה אז דו פרעגסט רשות‪ ,‬מען לערנט זיך דאך דאס די וואך פון די פרשה‪ ,‬פונעם פסוק "ויען לבן ובתואל" ‪.‬‬ ‫אבער אדרבה זיכער זאלסטו עס איבערזאגן‪ ,‬אפילו די שיחות חולין פון רבי'ן אין אזעלכע ענינים איז יעדעס ווארט א לימוד פאר אונז אלע‪.‬‬ ‫יואל'יש‪ :‬איינס‪ ,‬דער רבי פלעגט צו זאגן אז כדי מקיים צו זיין דעם ענין פון "שינה בשבת תענוג" אויפן בעסטן אופן‪ ,‬איז פיל בעסער אז א מענטש‬ ‫זאל זיך נישט גיין לייגן אין בעט! ווייל אויב ער לייגט זיך אין בעט‪ ,‬האט ער נאר צוויי מאל א תענוג‪ :‬איין מאל ווען ער פאלט אריין אינעם שלאף און‬ ‫א צווייטע מאל ווען ער וועקט זיך אויף‪ ,‬אבער אויב ער בלייבט זיצן ביים טיש איבער א גמרא און ער דרימעלט דארט איין‪ ,‬וועקט ער זיך אויף יעדע‬ ‫פאר מינוט‪ ,‬און שלאפט נאכאמאל איין‪ ,‬אזוי יעדע פאר מינוט‪ ,‬האט ער דאך דעם תענוג פונדאסניי אזוי פיל מאל!‬ ‫נאך א ווארט‪ ,‬שטייט דארט אז עס האט פאסירט איין שבת נאכמיטאג‪ ,‬ווען די רעבעצין ע"ה האט געבעטן דעם רבי'ן ער זאל גיין שלאפן אביסל‪,‬‬ ‫זאגנדיג דערביי "שינה בשבת תענוג"‪ ,‬האט דער רבי איר געפרעגט‪ :‬וויאזוי קען מען דאס זאגן? פילט דען א מענטש א טעם בשעת ער שלאפט? נאר‬ ‫דער אמת'ער פשט איז‪ :‬ווען א מענטש וועקט זיך אויף נאכן שלאף‪ ,‬און ער כאפט זיך גלייך אז יעצט איז "שבת קודש"‪ ,‬און ער האט דערפון‬ ‫א הנאה‪ ,‬דאס איז דער ריכטיגער תענוג!‬ ‫טאטע‪ :‬הערליך! אבער זאלסט דיר נישט וואונדערן אז איך גיי דיר היינט נאכאמאל מכבד זיין מיט "מה ידידות"‪ .‬פארשטייסט פארוואס?‬ ‫יואל'יש‪ :‬יא יא‪ ,‬דארט שטייט דאך קלאר אונזער גאנצער שמועס‪ :‬והשנה משובחת‪ ...‬דער שלאף איז חשוב און געלויבט!‬ ‫‪..‬‬ ‫טאטע‪ :‬יא‪ ,‬אבער נאר פאר צדיקים וואס עס ברענגט זיי צו רוחניות‪" ,‬כדת נפש משיבת" ‪.‬‬ ‫נו ליפא‪ ,‬ביזט דאך שוין אין ישיבה גדולה‪ ,‬מסתמא האסטו גוט מעיין געווען אין די פרשה פון אליעזר‪ ,‬וואס מען רופט טאקע "די פרשה פון‬ ‫‪..‬‬ ‫שידוכים" ‪.‬‬ ‫‪..‬‬ ‫ליפא‪ :‬אודאי! אלע בחורים לערנען דאס אדורך בעיון רב ‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬פאר דער רבי זי"ע האט נאכאמאל חתונה געהאט‪ ,‬נאך וואס די ערשטע רביצין ע"ה איז אוועק‪ ,‬און עס האט זיך גערעדט פרישע שידוכים‪,‬‬ ‫זענען געווען עטליכע שלוחים וועמען דער רבי האט געשטעלט צו עוסק זיין אין דעם שידוך‪ ,‬איינע פונעם רבי'נס נאנטסטע מענטשן איז געווען‬ ‫הרה"ח ר' יעקב הערש פרידמאן ע"ה‪ ,‬וועמען מען פלעגט צו רופן ר' יעקב הערש טארנער‪ ,‬ער האט געוואוינט אין טארנע‪.‬‬ ‫ער איז געווען אויף שבת פרשת חי' שרה ביים רבי'ן‪ ,‬און ער האט עולה געווען די פרשה פון אליעזר מיט דעם ברונעם‪ ,‬און דער רבי האט געליינט‬ ‫פאר אים די גאנצע פרשה בקול רעש גדול ממש ווי די עשרת הדברות! דער ציבור האט נישט געוויסט די סיבה דערפון‪ ,‬אבער די נאנטע מקורבים‬ ‫און די אלע וואס האבן מיטגעהאלטן אז עס רעדט זיך פון שידוכים האבן פארשטאנען וואס דער רבי איז דערמיט מרמז‪ ,‬אז עס זאל נאכאמאל‬ ‫אראפקומען די השפעות און די סיעתא דשמיא וואס עס איז געווען דארט ביי די פרשה פון אליעזר עבד אברהם צו טרעפן גרינג דעם פאסיגן שידוך‪,‬‬ ‫בימים ההם ובזמן הזה! זאל השי"ת טאקע העלפן אז עס זאל נמשך ווערן משמים שנעל און גיך גוטע שידוכים הגונים פאר אלע אידישע קינדער‪.‬‬ ‫אבער איך האב דיר געוואלט פרעגן א דיוק וואס איז מיר איינגעפאלן ביים מעביר סדרה זיין‪ :‬פארוואס האבן לבן און בתואל קודם תיכף מסכים‬ ‫געווען צו שיקן רבקה‪ ,‬און שפעטער האבן זיי צוריק געצויגן און פרובירט זיך צו דינגען אז זי זאל יא דארט בלייבן פאר א שטיק צייט?‬ ‫ליפא‪ :‬איך ווייס נישט‪ ,‬עס איז מיר נישט איינגעפאלן דער קושיא‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬איך האב אנגעהויבן צו נאכקוקן‪ ,‬והנה אט זעה איך אז דער רבי זאגט א הערליכע תירוץ!‬ ‫דער רבי איז מחדש אז באמת האבן זיי קיינמאל נישט מסכים געווען צום שידוך‪ ,‬נאר בשעת אליעזר האט גערעדט‪ ,‬האבן לבן און בתואל זיך געמאכט‬ ‫דעם פלאן אז תיכף נאכדעם גייט אליעזר עסן פונעם פאר'סמ'טן טעלער‪ ,‬און דעמאלטס וועט די גאנצע שידוך במילא צושטערט ווערן‪ ,‬האבן זיי‬ ‫געענטפערט מיט געמאכטע העפליכקייט‪' ,‬יא‪ ,‬זיכער‪ ,‬זי קען שוין גיין'‪ ,‬מיטן חשבון אז די זאך גייט במילא צעפאלן‪ .‬אבער אביסל שפעטער איז דאך‬ ‫למעשה בתואל געשטארבן‪ ,‬און אליעזר איז געבליבן לעבן‪ ,‬במילא האבן זיי געטוישט פלאן‪ ,‬אז מען גייט נישט מסכים זיין!‬ ‫און דאס וואס זיי האבן געזאגט אז רבקה זאל בלייבן א יאר אדער ‪ 10‬חדשים‪ ,‬איז געווען ווייל לבן האט איינגעזען אז ער קען נישט צוריקהאלטן פון‬ ‫רבקה אז זי זאל אינגאנצן נישט גיין מיט אליעזר‪ ,‬האט ער בדיעבד אויסגעפלאנט אז כאטש זאל זי אביסל בלייבן דא‪ ,‬ווייל אין די צייט פון א יאר אדער‬ ‫‪ 10‬חדשים וועט ער שוין צוביסלעך משפיע זיין אויף רבקה זי זאל נאכטון זיינע שלעכטע מעשים‪ ,‬און דעמאלטס קען זי שוין גיין!‬ ‫און נאכמער‪ ,‬לבן איז אפילו געקומען מיט א תורה'דיגע טענה! ווייל די גמרא זאגט דאך אז מען דארף געבן ‪ 12‬חדשים צייט זיך צו גרייטן חתונה צו‬ ‫האבן‪.‬‬ ‫‪..‬‬ ‫ליפא‪ :‬אונז לערנען דאס טאקע יעצט אין מס' כתובות ‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬אבער אליעזר האט גע'טענה'ט‪" ,‬אל תאחרו אותי כי ה' הצליח דרכי"‪ ,‬איך האב געהאט א נס פון קפיצת הדרך‪ ,‬און נסים געשעהט דאך‬ ‫נישט אומזיסט‪ ,‬אלא מאי מוז זיין אז איך מוז ארויסנעמען רבקה פון דא ווי שנעלער‪ ,‬כדי זי זאל נישט נאכגיין נאך ענקערע שלעכטע מעשים!‬ ‫גוט יואל'יש‪ ,‬הויב אן דעם "מה ידידות" איידער דער שלאף באפאלט אונז!‬ ‫פאר הערות אדער צו באקומען וועכנטליך דעם גליון דורך אימעיל שיקט א אימעיל צו‪:‬‬ ‫‪Thesatmartish@gmail.com‬‬