gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הגיון ליבי - אידיש · Hegyon Libi - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

מוציא לאור: הגיון ליבי - אידיש · Hegyon Libi - Yiddish

שבוע: חיי שרה (2026-11-02)

הגיון ליבי - אידיש · Hegyon Libi - Yiddish — חיי שרה (2026-11-02)

פתח את ה-PDF הורדה

‫הצעה א‬ ‫בס"ד‬ ‫הצעה א‬ ‫זמני השבת ‪ -‬ברוקלין‬ ‫בס"ד‬ ‫‪5:57‬‬ ‫‪5:58‬‬ ‫‪ 9:06‬ב ר ו ק ל י ן‬ ‫זמני השבת ‪-‬‬ ‫‪8:30‬‬ ‫‪4:31‬‬ ‫רבינו תם‬ ‫מוצאי שב"ק‬ ‫סוף זמן קריאת שמע (גר"א)‬ ‫סוף זמן קריאת שמע‬ ‫הדלקת נרות‬ ‫‪5:57‬‬ ‫‪ 72‬דקות אחרי השקיעה‬ ‫‪5:58‬‬ ‫‪9:06‬‬ ‫‪8:30‬‬ ‫‪4:31‬‬ ‫רבינו תם‬ ‫מוצאי שב"ק‬ ‫סוף זמן קריאת שמע (גר"א)‬ ‫סוף זמן קריאת שמע‬ ‫הדלקת נרות‬ ‫‪ 72‬דקות אחרי השקיעה‬ ‫שיחה בפרשה בתורה וחסידות ועובדות מבאר רבותינו ואבותינו‬ ‫גליוןת ז'י נ ו ו א ב ו ת י נ ו‬ ‫שנהרא'ר‪ -‬ב ו‬ ‫מבא‬ ‫חשון ד ו ת‬ ‫תשפ"ז |‬ ‫כ"ז ע ו ב‬ ‫קודשת ו‬ ‫שבת י ד ו‬ ‫שרה‪,‬ו ח ס‬ ‫חיי ר ה‬ ‫פרשת ת ו‬ ‫שיחה בפרשה ב‬ ‫פרשת חיי שרה‪ ,‬שבת קודש כ"ז חשון תשפ"ז | שנה א' ‪ -‬גליון ז'‬ ‫מאמר אמרי פי‬ ‫תוכן הענינים‬ ‫בסיעתא דשמיא‪.‬‬ ‫פרשת חיי מ א מ ר‬ ‫שרה‪ ,‬א מ ר י פ י‬ ‫הענינים‬ ‫אברהם אבינו'ס‬ ‫◆ דרך השםתוכן‬ ‫זענען מדות ‪-‬‬ ‫דשמיא‪.‬‬ ‫זיך אריין אין די‬ ‫בסיעתא‬ ‫שרה‪ ,‬אונז קאכן‬ ‫שרה‪,‬פרשת חיי‬ ‫טייערעחיי‬ ‫הייליגע אידן‪.‬‬ ‫פרשת‬ ‫א גוטן ערב שבת‬ ‫ירושה פאר אלע דורות‬ ‫‪ ◆ 01‬דרך השם זענען מדות ‪ -‬אברהם אבינו'ס‬ ‫וואס‬ ‫יסודותאין די‬ ‫קאכן דיזיך אריין‬ ‫פרשיות‪ ,‬אין‬ ‫בראשיתשרה‪ ,‬אונז‬‫פרשת חיי‬ ‫אידן‪ .‬די‬ ‫פרשיות‪ ,‬אין‬ ‫ווינטער הייליגע‬ ‫שבת טייערע‬ ‫פרשיות‪,‬ערבאין די‬ ‫א גוטן‬ ‫לערנט נאך מער כעס ‪-‬‬ ‫דורות‬ ‫כעספאר אלע‬ ‫"אויסגעבן"‬ ‫ירושה‬ ‫◆‬ ‫אבות‪ ,‬די‬ ‫וואס‬ ‫יסודות‬‫מסכת‬ ‫פרשיות‪,‬ווייסן‬ ‫אין די‬ ‫הדת‪ .‬אונז‬ ‫בראשית‬‫אויסגעלערנט‪,‬די יסודי‬ ‫אונז פרשיות‪ ,‬אין‬ ‫ווינטער‬‫אבותדיהאבן‬ ‫אונזערע‬ ‫פרשיות‪ ,‬אין‬ ‫עפרון'ס‬ ‫טובה ‪-‬‬ ‫מער כעס ‪-‬‬ ‫לערנטאנאך‬ ‫"טובה" איז‬ ‫נישט יעדע‬ ‫◆ כעס‬ ‫"אויסגעבן"‬ ‫"בחינם" איז געווען זיין אייגענער חשבון‬ ‫עס‬ ‫פארוואס ווערט‬ ‫אבות‪ ,‬די‬ ‫ווייסן מסכת‬ ‫אבות‪.‬‬‫אנגערופןאונז‬ ‫יסודי הדת‪.‬‬ ‫אויסגעלערנט‪,‬ווערט‬ ‫האבןאיזאונזעוסק אין מדות‬ ‫אבות וואס‬ ‫אונזערעמסכתא‬ ‫גאנצע‬ ‫‪ ◆ 03‬נישט יעדע "טובה" איז א טובה ‪ -‬עפרון'ס‬ ‫חשבון‪ -‬אפילו‬ ‫דיר נוגע‬ ‫זייןמאכט‬ ‫אייגענער‬ ‫טובה‬ ‫קלענסטע‬ ‫געווען‬ ‫◆ די‬ ‫"בחינם" איז‬ ‫מדות‪.‬אנגערופן אבות‪ .‬פארוואס ווערט עס‬ ‫מדותעסווערט‬ ‫עלטערן? גיב‬ ‫אונזערעעוסק אין‬ ‫אבות‪,‬וואס איז‬ ‫אנגערופןמסכתא‬ ‫גאנצע‬ ‫א פעדער אראפנעמען שאפט שוין א נגיעות;‬ ‫‪ ◆ 04‬די קלענסטע טובה מאכט דיר נוגע ‪ -‬אפילו‬ ‫"טו מיר נישט קיין טובות‪ ,‬לאז מיר בלייבן‬ ‫מדות‪.‬אברהם אבינו האט נישט מקבל‬ ‫עלטערן? גיב עס‬ ‫אויסגעלערנט?‬ ‫אונזערע אבינו‬ ‫אבות‪ ,‬אברהם‬‫האט אונז‬ ‫אנגערופן‬ ‫וואס‬ ‫א פעדער אראפנעמען שאפט שוין א נגיעות;‬ ‫ארגינעל"‬ ‫"טו מיר נישט קיין טובות‪ ,‬לאז מיר בלייבן‬ ‫נישט מסכת‬ ‫מקבל‬ ‫אויסגעלערנט‬ ‫אבינו האט‬ ‫אברהםנישט‬ ‫האט אונז‬ ‫אברהם אבינו‬ ‫אויסגעלערנט?‬ ‫אברהםאונז‪.‬אבינו‬ ‫תורה פאר‬ ‫האט אונז‬ ‫געווען די‬ ‫וואס‬ ‫ארגינעל" רעדן בלאזט אויס די קבלה ‪ -‬דורך'ס‬‫◆ צופיל‬ ‫אונז‬ ‫אויסגעלערנטערמסכת‬ ‫עירובין‪ ,‬וואס האט‬ ‫הלכותאונז נישט‬ ‫אויסגעלערנט האט‬ ‫נישטאברהם אבינו‬ ‫אונז אונז‪.‬‬ ‫האט פאר‬ ‫יבמות‪ ,‬דיערתורה‬ ‫געווען‬ ‫דערציילן פילט מען זיך שוין גוט‪ ,‬און די כוח צו‬ ‫‪ ◆ 05‬צופיל רעדן בלאזט אויס די קבלה ‪ -‬דורך'ס‬ ‫טון גייט ארויס‬ ‫אייבערשטער‬ ‫אונז‬ ‫דערהאט ער‬ ‫שטייט‪,‬וואס‬ ‫עירובין‪,‬‬‫הלכותוירא‪,‬‬ ‫אויסגעלערנטפרשת‬ ‫נישטאין די פרשה‪,‬‬ ‫לעצטע וואך‬ ‫האט אונז‬‫אויסגעלערנט?‬ ‫יבמות‪ ,‬ער‬ ‫דערציילן פילט מען זיך שוין גוט‪ ,‬און די כוח צו‬ ‫אמונה בויט די נפש אויף ‪-‬‬ ‫רעדן פון‬ ‫◆‬ ‫סדום‪ .‬איך מוז דאס‬ ‫אייבערשטער‬ ‫פרשה פון‬ ‫שטייט‪ ,‬דער‬ ‫פרשתאוירא‪,‬‬‫פרשה‪ ,‬קומען‬ ‫ס'גייט דא‬‫מאברהם"‪,‬אין די‬ ‫לעצטע וואך‬ ‫"המכסה אני‬ ‫אויסגעלערנט?‬‫זאגט‪,‬‬ ‫ארויס‬ ‫טון גייט‬ ‫"האמנתי כי אדבר"; ווי מער מ'רעדט‪ ,‬קאכט מען‬ ‫באהאלטןאיךפוןמוזאברהם‬ ‫דאס‬ ‫פרשהדעןפון סדום‪.‬‬‫מאברהם"‪ ,‬אגיי איך‬ ‫"המכסה אני‬ ‫ס'גייט דא קומען‬ ‫מאברהם"‪,‬‬ ‫אברהםאניאבינו‪.‬‬ ‫"המכסה‬ ‫זאגט‪,‬פאר‬ ‫זאגן‬ ‫‪ ◆ 06‬רעדן פון אמונה בויט די נפש אויף ‪-‬‬ ‫זיך מער אויס און ס'ווערט שטערקער‬ ‫"האמנתי כי אדבר"; ווי מער מ'רעדט‪ ,‬קאכט מען‬ ‫קינדער דרך‬ ‫אברהם‬ ‫ממשיךאיךזייןדעןפאר זיינע‬ ‫באהאלטן פון‬ ‫דאך גיין און‬ ‫מאברהם"‪ ,‬גיי‬ ‫אבינו גייט‬ ‫"המכסה אני‬ ‫אבינו‪.‬‬‫אברהם‬ ‫אבינו‪,‬פארוואסאברהם‬ ‫זאגן‬ ‫פיינט צו א‬ ‫איבערדרייען א‬ ‫שטערקער‬ ‫קעןאון ס'ווערט‬ ‫תפילהאויס‬ ‫זיך מער‬ ‫◆‬ ‫גייט‬ ‫השם"‪ .‬ער‬ ‫קינדער דרך‬ ‫ושמרופארדרךזיינע‬ ‫און אחריו‬ ‫ממשיך זיין‬ ‫אבינואתגייטבניודאךואתגייןביתו‬ ‫אברהםיצוה‬ ‫"למען אשר‬ ‫השם‪.‬‬ ‫אבינו‪ ,‬וואס‬ ‫ברודער ‪ -‬דברי ישראל אויף "אל נא אחי תרעו"‬ ‫‪ ◆ 07‬תפילה קען איבערדרייען א פיינט צו א‬ ‫השם"‪.‬וואסערמיינט‬ ‫גייט‬ ‫אים זאגן‪.‬‬ ‫איך דרך‬ ‫ושמרו‬‫אחריו מוז‬ ‫ביתופארדעם‬ ‫דורות‪.‬‬‫זיינעואת‬ ‫פארבניו‬‫השם את‬‫דרך יצוה‬‫"למעןדיאשר‬ ‫אויסלערנען‬ ‫השם‪.‬‬ ‫ברודער ‪ -‬דברי ישראל אויף "אל נא אחי תרעו"‬ ‫גייט‬ ‫וואסערמיינט‬ ‫השם‪,‬‬‫תורתזאגן‪.‬‬ ‫מצוה‪ ,‬אים‬ ‫פארדעםדימוז איך‬ ‫אויסלערנען‬‫זיינעגייטדורות‪.‬‬ ‫פאר ער‬ ‫השםמיינט‬ ‫מצותדרךהשם‬ ‫דרך השם?‬ ‫אויסלערנען די‬ ‫אייבערשטן‪ .‬ערוועלכע‬ ‫גייט‬ ‫דעם תורת השם‪,‬‬ ‫אויסלערנעןוועגדיפוןמצוה‪,‬‬ ‫גייט השם? די‬ ‫מיינט דרך‬ ‫מיינט ער‬ ‫השםוואס‬ ‫מצותתורה‪.‬‬ ‫אויסלערנען די‬ ‫דרך השם?‬ ‫תורה‪.‬וועגוואסדא?מיינט דרך השם? די וועג פון דעם אייבערשטן‪ .‬וועלכע‬ ‫אויסלערנעןאיזדידא א‬ ‫וועג? וואו‬ ‫וועג? וואו איז דא א וועג דא?‬ ‫עמוד א‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫עמוד א‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫איי‪ ,‬ער גיבט זיך אויס? יא‪ ,‬מ'זעהט דאך אין הלכות שבת אז איינער‬ ‫אויף מדות ארבעט מען זיך אויס‬ ‫צורייסט פאר כעס‪ ,‬הייסט עס א תיקון ווייל ער איז מתקן יצרו‪ .‬ער האט‬ ‫אזוי א יצר הרע‪ ,‬ער גיבט זיך אויס‪ .‬ער גיבט זיך אויס‪ ,‬ער איז מתקן‪.‬‬ ‫זאגט דער הייליגער רמב"ם אין הלכות דעות סוף פרק א'‪ ,‬וואס מיינט‬ ‫אבער ער איז מתקן דעם יצר הרע ‪ -‬ער גיט אים וואס ער וויל‪.‬‬ ‫דרך השם? קודם וועלן מיר מסביר זיין‪ ,‬וואס טוט דער רמב"ם אין‬ ‫מ'זאגט אסאך מאל מ'גיבט זיך אויס‪ .‬כ'בין געווען אין ישיבה‪ ,‬כ'האב‬ ‫הלכות דעות? דער רמב"ם מאכט א הלכות ספר‪ .‬יסודי התורה‪ ,‬די‬ ‫געלערנט ביי הרב הגאון ר' בערל טויבער‪ ,‬וואס איז ידוע מיט הבנה אין‬ ‫יסודות אין תורה‪ ,‬וואס דאס איז שוין מוסיף געווען אויף די הלכה‪.‬‬ ‫חינוך‪ ,‬ס'זאל טאקע זיין א רפואה שלימה פאר אים‪ ,‬האט ער פלעגט ער‬ ‫אבער פשוט‪ ,‬א הלכות ספר‪ ,‬ווי שולחן ערוך‪ ,‬יא? ס'איז דא א שולחן‬ ‫זאגן‪ ,‬א בחור זאגט ער‪ ,‬גיבט זיך אויס‪ .‬גיבט זיך אויס‪ .‬קען מען זיך דען‬ ‫ערוך‪ .‬אין שולחן ערוך‪ ,‬רוב סימנים פון שולחן ערוך איז הלכות‪ .‬ס'איז‬ ‫אויסגעבן? מ'גיבט אריין! אויסגעבן מיינט‪ ,‬ווען איינער האט א פולע‬ ‫אפשר איין סימן אין שולחן ערוך‪ ,‬מער ווי איינס‪ ,‬ס'איז דא א פאר‬ ‫באטל וואסער‪ ,‬ער גיסט עס אויס‪ ,‬האט ער עס אויסגעגאסן‪ .‬מ'גיבט זיך‬ ‫סימנים אין שולחן ערוך‪ ,‬געציילטע‪ ,‬אפשר צוויי דריי סימנים וואס זיי‬ ‫נישט אויס‪ ,‬מ'גיבט זיך נאך‪.‬‬ ‫רעדן פון השקפה‪ ,‬אוודאי השקפה איז אויך הלכה‪ ,‬אבער ס'רעדט פון‬ ‫געוויסע מדות‪ .‬קנ"ו‪ ,‬הלכות משא ומתן‪ ,‬וויאזוי א איד דארף טון ביזנעס‪,‬‬ ‫ווענדט זיך‪ .‬אמאל דארף מען זיך יא אויסגעבן‪ ,‬ווענדט זיך וואס די סיבה‬ ‫וואס דאס אוודאי איז הלכה‪ ,‬אבער ס'איז נישט קיין חושן משפט‪ ,‬ס'איז‬ ‫איז און פארוואס‪ .‬אבער סתם אין די וועלט אריין גיין שיסן באטלעך‪,‬‬ ‫נישט קיין דין תורה צווישן צוויי מענטשן‪ ,‬ס'איז נישט קיין איסור והיתר‪,‬‬ ‫מ'גיבט זיך נישט אויס‪ .‬מ'גיבט זיך אריין‪ ,‬מ'לערנט זיך אויס כעס‪ .‬דאס‬ ‫ס'איז עניני מדות‪ ,‬אין שולחן ערוך בכלל און די תורה איז דא דרכיה‬ ‫האט נישט אמאל צו טון מיט אידישקייט‪ .‬אפילו א גוי וואס ווערט אין‬ ‫דרכי נועם‪ ,‬ס'איז דא‪ ...‬דרכי שלום‪ ,‬ס'איז דא מדת סדום‪ ,‬די אלע זאכן‬ ‫כעס און גייט ווארפן באטלעך ‪ -‬דאס איז א קראנקע הנהגה‪ .‬מ'גיבט זיך‬ ‫איז מדות וואס ס'גייט אריין אין די תורה‪ .‬ס'איז נישט שולחן ערוך‪ ,‬קען‬ ‫נישט אויס‪ ,‬מ'לערנט זיך אויס כעס‪.‬‬ ‫זיין על פי הלכה ביסטו גערעכט‪ ,‬אבער ס'איז מדת סדום‪ .‬ס'איז נישט‬ ‫די פראבלעם פון גאוה און פון כעס איז צוויי גרויסע פראבלעמען‪.‬‬ ‫דרכיה דרכי נועם‪.‬‬ ‫פארוואס? ביי גאוה זאגט די גמרא אין אני והוא יכולין לדור כאחד‪.‬‬ ‫איז דער רמב"ם האט געמאכט הלכות דעות‪ ,‬מדות וואס א איד דארף‬ ‫מ'דערציילט‪ ,‬אז א איד איז אמאל געקומען צום הייליגן צמח צדק זיך‬ ‫האבן‪ .‬מדות איז אזוי ווי חז"ל זאגן שוין‪ ,‬דרך ארץ קדמה לתורה‪.‬‬ ‫אפרעדן‪ ,‬אז מענטשן טרעטן אויף אים‪ ,‬האט ער געזאגט‪" :‬ליג נישט‬ ‫פארוואס איז דרך ארץ קדמה לתורה? ווייל דרך ארץ‪ ,‬די סדר פון די‬ ‫אויף די גאנצע פלאר‪ ,‬וועט מען נישט טרעטן אויף דיר‪".‬‬ ‫וועלט‪ ,‬די תורה איז געגעבן געווארן פאר א מענטש‪ ,‬אז דו האלטסט‬ ‫און א מענטש לייגט זיך אריין אויף די גאנצע‪ ,‬לייגט זיך אין די לענג און‬ ‫נאך סאך פאר תורה יעצט‪ .‬דו ביסט נאכנישט קיין מענטש‪.‬‬ ‫די ברייט‪ ,‬א מענטש ווערט בגאוה אדער בכעס‪ ,‬איז ער פשוט נישט אין‬ ‫ס'איז דא זייער אסאך הנהגות וואס מ'דארף פארשטיין אז ס'איז נאך‬ ‫די ריכטיגע פלאץ‪ .‬גאוה איז א זאך וואס באלאנגט פאר רבש"ע‪ .‬וואס‬ ‫סאך פאר אידישקייט‪ .‬א גוי דארף דאס אויך האבן‪ .‬לאמיר זאגן כעס‪ .‬א‬ ‫הייסט ער האלט זיך גרויס? ווער ביסטו? און כעס איז די זעלבע זאך ‪-‬‬ ‫מענטש‪ ,‬איך ווייס‪ ,‬ער ווערט פארלוירן און ער הייבט אן צו ווארפן‬ ‫די ביידע מדות וואס דער רמב"ם זאגט דארף מען גיין עקסטרים‪ ,‬איז‬ ‫זאכן‪ .‬לעצטנס איז דא א נייע זאך‪ ,‬ס'האט זיך שוין געעפנט‪ ,‬האב איך‬ ‫דער זעלבער פוינט‪ .‬אזוי ווי א מענטש קען שלאגן ווען ער איז אין כעס‪,‬‬ ‫געהערט דא אין ברוקלין אויכעט‪ .‬עס איז אלעמאל געווען אין כ'מיין‬ ‫אפילו ער שלאגט נישט‪ ,‬אבער אין כעס אינעווייניג‪ ,‬פשט איז‪ ,‬ער‬ ‫שוין לענגערע צייט וואס איז דא אין מאנהעטן‪ ,‬אין אנדערע פלעצער‪,‬‬ ‫האלט עס קומט זיך אים‪ .‬ער איז נישט אין די ריכטיגע פלאץ‪ .‬ס'איז‬ ‫אין גוי'אישע פלעצער‪ .‬ס'איז דא מענטשן וואס ווילן זיך אויסגעבן‪ .‬ס'איז‬ ‫נישט א מידה וואס דו ביסט בעצם בעה"ב‪ .‬ווען א מענטש האט געלט‪,‬‬ ‫דא מ'גייט אריין אין א צימער‪ ,‬מ'צאלט געלט‪ ,‬איך ווייס נישט וויפיל‬ ‫ס'איז זיין געלט‪ ,‬ער קען זיין א פזרן‪ ,‬ער קען זיין א קמצן‪ ,‬ער קען טון‬ ‫געלט‪ ,‬און דו קענסט נעמען באטלעך און גלעזער און שיסן און אלע‬ ‫וואס ער וויל‪.‬‬ ‫ווענט זאל זיך צוברעכן און קנאקן‪ .‬מ'קען אפילו גיין פאר מער געלט‪,‬‬ ‫אבער ווען מ'רעדט פון מידות וואס ס'איז נישט דיין פלאץ בכלל‪ ,‬דו‬ ‫מ'קען נעמען א טרעקטאר‪ ,‬צאלט געלט‪ ,‬און דו קענסט צוקראכן קארס‪.‬‬ ‫דארפסט פארשטיין ווארט‪ ,‬ס'איז נישט דיין מידה‪ ,‬ביסט פשוט א גנב‪.‬‬ ‫ס'איז נישט יעצט אויסגעפיגערט‪ ,‬ס'איז נישט קיין נייע חידוש‪ .‬דער‬ ‫טון‪ .‬אויב מענטשן וואלטן ארומגעגאנגען און געווען אין כעס‪ ,‬וואלט מען‬ ‫חידוש גייט שוין צוריק אין די גמרא'ס צייטן‪ ,‬און די גמרא רעדט שוין פון‬ ‫געשאסן באטלעך‪ ,‬וואלט נישט געווען קיין וועלט‪ .‬אוודאי די‬ ‫איינעם וואס צעברעכט כלים אין כעס‪ ,‬און זי זאגט‪ :‬יהא בעיניך כעובד‬ ‫עבודה זרה ‪ -‬קוק עס אן ווי איינער וואס דינט עבודה זרה‪.‬‬ ‫עמוד ב‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫קיין גוטע זאך‪ ,‬ווייל בעצם‪ ,‬וואס הייסט אז דו האסט אן השקפה?‬ ‫תורה לאזט נישט‪ ,‬אבער דאס איז נאך דרך ארץ‪ ,‬דאס איז נאך אסאך‬ ‫מ'דארף זיך צוגיין צו יעדע מעשה און זען וואס ער איז‪ .‬וואס הייסט‬ ‫פארדעם‪ ,‬די וועלט הייבט זיך נישט אן אן דעם‪ .‬די משנה זאגט דאך‬ ‫השקפה? השקפה איז א שלעכטע זאך‪ .‬השקפה מיינט ער האט א‬ ‫אלמלא מוראה של מלכות‪ ,‬ווען נישט מוראה של מלכות‪ ,‬ווען נישט‬ ‫שטארקע בליק אויף א זאך‪ .‬חוץ ווען דו גייסט ארויס פון זיך‪ ,‬דו געבסט‬ ‫וואלט געווען אזוי ווי א וואלד‪ .‬איש את רעהו חיים בלעו‪ ,‬מ'האט זיך‬ ‫זיך אוועק פאר אנדערע מענטשן‪ ,‬דו גייסט ארויס פון זיין אייגענע‬ ‫איינגעשלינגען לעבעדיגערהייט‪ .‬א מלכות איז א גוטע זאך‪ .‬מ'מאכט א‬ ‫באקס‪ ,‬דעמאלטס איז א השקפה א גוטע זאך‪ .‬יעדע מאל די השקפה‬ ‫ברכה אויף א מלך‪ ,‬שנתן מכבודו לבריותיו ‪ -‬ער האט געגעבן פון זיין‬ ‫קומט צוריק צו די נקודה אז דו גייסט פארדינען פון דעם‪ ,‬האסטו דאך‬ ‫כבוד צו זיינע באשעפענישן‪ ,‬דער אייבישטער וויל ס'זאל זיין א מלכות‪,‬‬ ‫נגיעות‪ ,‬איז השקפה א שלעכטע זאך‪ .‬דו קוקסט‪ ,‬השקפה מיינט ער‬ ‫ס'דארף זיין סדר‪ ,‬דאס האט נאך אסאך פאר אידישקייט‪.‬‬ ‫קוקט גוט‪ ,‬ער קוקט זייער גוט‪ ,‬אבער ס'איז פאר זיינע אינטערעסן‪.‬‬ ‫אברהם אבינו האט אונז אויסגעלערנט מדות‪ .‬דער רמב"ם שטעלט‬ ‫איז אויף דערויף איז דער רמב"ם זאגט אונז‪ ,‬דרך הממוצע פון יעדע‬ ‫אוועק אין הלכות דעות וועלכע מדה א מענטש זאל זיך פירן‪ .‬א מענטש‬ ‫מדה איז די דרך הממוצע‪ ,‬דאס איז די דרך השם‪ .‬זאגט דער רמב"ם‪,‬‬ ‫זאל זיך פירן בדרך הממוצע‪ .‬דער רמב"ם לייגט אראפ יסודות‪.‬‬ ‫דאס האט אונז אברהם אבינו אויסגעלערנט‪ ,‬דרך השם מיינט די דרך‬ ‫עקסטרעמיזם זאגט דער רמב"ם‪ ,‬יעדע מדה עקסטרים איז נישט די‬ ‫הממוצע‪ ,‬די געטליכע וועג וויאזוי דער אייבערשטער וויל א מענטש זאל‬ ‫ריכטיגע וועג‪ ,‬נישט קיין חילוק וועלכע מדה‪ .‬צוויי מדות זאגט דער‬ ‫זיך פירן איז ביי דרך הממוצע‪ .‬מ'דארף צוגיין צו יעדע זאך און זען וואס‬ ‫רמב"ם דארף מען גיין עקסטרים‪ .‬מדת הכעס ‪ -‬ווערן בייז ‪ -‬דארף מען‬ ‫מ'דארף טון‪ .‬מ'דארף זיין אפן צו די מציאות‪ .‬אמאל דארף מען זיין אזוי‪,‬‬ ‫גיין אינגאנצן די אנדערע וועג‪ ,‬און די אנדערע מדה איז גובה לב ‪ -‬זיך‬ ‫אמאל דארף מען זיין אזוי‪ .‬א מענטש וואס איז עקסטרים‪ ,‬גייט ער פאר‬ ‫האלטן גרויס‪ .‬פארוואס? ווייל דא רעדט מען פון א שלעכטע הנהגה‪,‬‬ ‫זיין אייגענע נגיעות‪.‬‬ ‫נישט פון א זאך וואס מ'דארף נאר מאכן אביסל ווייניגער‪ .‬לאמיר נעמען‬ ‫א ביישפיל‪ :‬איינער וועט זאגן‪ ,‬איך הרג'ע נישט יעדן טאג‪ ,‬איך גיי בדרך‬ ‫דער רמב"ם לערנט‪ :‬מ'גיבט זיך נישט אויס ‪ -‬מ'לערנט זיך‬ ‫הממוצע‪ .‬וואס פאר א מיטלוועג איז דאס? ביי אזא זאך זאגט מען נישט‪,‬‬ ‫אויס‪ .‬יעדע מדה גייט מען דרך הממוצע‪ ,‬דאס איז דרך ה׳;‬ ‫טו אביסל‪ .‬און דאס איז די נקודה דא ביים כעס‪ :‬מ'קען נישט זאגן‪ ,‬איך‬ ‫נאר צוויי מדות ‪ -‬גאוה און כעס ‪ -‬גייט מען אינגאנצן צום‬ ‫פארליר זיך נאר אמאל‪ ,‬דאס איז מיין דרך הממוצע‪ .‬דאס זיך פארלירן‬ ‫אנדערן עק‪.‬‬ ‫איז א קראנקע הנהגה‪ .‬דער רמב"ם זאגט‪ ,‬כעס איז א מדה רעה עד‬ ‫למאד ‪ -‬א גאר שלעכטע מדה‪ .‬דא דארף מען זיך דערווייטערן ביזן‬ ‫אנדערן עק‪ ,‬זיך אויסלערנען נישט צו ווערן אין כעס‪.‬‬ ‫א 'טובה' מיט אן אינטערעסע איז קיין טובה נישט‬ ‫אבער בכלל זאגט דער רמב"ם‪ ,‬עקסטרעמיזם‪ ,‬ווען מ'גייט עקסטרים‪,‬‬ ‫מ'קוקט אריין די וואך אין די פרשה‪ ,‬מ'זעט דער עפרון‪ ,‬ס'לערנט זיך‬ ‫איז דאס נישט געזונט‪ .‬פארוואס איז עקסטרעמיזם נישט גוט? ווייל א‬ ‫מורא'דיג שטארק אפ פון אברהם אבינו‪ ,‬וויאזוי אברהם אבינו האט‬ ‫פשוט'ע זאך‪ .‬ווען א מענטש קומט צו א זאך ער האט א שיטה אדער אן‬ ‫געטון ביזנעס‪ .‬וויאזוי אברהם האט געשיקט‪ ,‬אויסגעלערנט אליעזר עבד‬ ‫אגענדע‪ ,‬איז ער שוין נוטה צו א זאך‪ ,‬ער גייט נישט צו מיט אן אפנקייט‪.‬‬ ‫אברהם צו זוכן א שידוך‪ ,‬וויאזוי אברהם אבינו האט געדיעלט מיט‬ ‫נישט קיין חילוק וועלכע מדה‪ .‬א מענטש איז א פזרן‪ ,‬ערשטע זאך שיט‬ ‫סדום‪ ,‬מיט אבימלך‪.‬‬ ‫ער געלט‪ .‬ווער זאגט מ'דארף? אבער ער איז א פזרן‪ ,‬ער איז נוטה צו‪,‬‬ ‫מ'זעט אז אברהם אבינו האט פיינט געהאט טובות‪ .‬עפרון זאגט אים‪:‬‬ ‫איז זיין קאפ פירט אים אויף יענע דירעקשאן‪ .‬א מענטש איז א כעסן‪,‬‬ ‫"געב דיר די פעלד בחנם!" שום אופן‪ .‬סדום‪" :‬נעם די אלע זאכן!" "איך‬ ‫יעדע מאל אויפ'ן פייער‪ .‬נאך איידער ער קוקט וואס מ'דארף דא טון‪,‬‬ ‫נעם נישט גארנישט! דו גייסט נאך איינצירעדן העשרתי את אברם!" ער‬ ‫גייט ער שוין מיט זיין כעס‪ .‬א מענטש וואס איז‪ ,‬נישט קיין חילוק‪.‬‬ ‫האט געוואלט‪ ,‬וואס מ'האט גערעדט לעצטע וואך‪ ,‬יגיע כפיך כי תאכל‪.‬‬ ‫ס'קומט צו מצוות צדקה‪ ,‬וואס דעמאלטס די ווארט השקפה מיינט‬ ‫געב מיר נישט קיין טובות‪ ,‬טו מיר נישט קיין מתנות‪.‬‬ ‫אפילו גוטס‪" ,‬השקיפה ממעון קדשך"‪ ,‬א מענטש גיבט צדקה‪ .‬מ'זאגט‬ ‫דער מענטש האט א השקפה‪ ,‬די מושג פון א השקפה‪ ,‬א בעל השקפה‬ ‫איז נישט‬ ‫עמוד ג‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫און יעצט הייסט אים דער אייבערשטער נעמען זיין זון פאר א קרבן‪ .‬ער‬ ‫האט געדארפט אוועקלייגן זיין אייגענעם פארשטאנד און פאלגן דעם‬ ‫אייבערשטן‪ .‬זיכוי הרבים ארויף‪ ,‬זיכוי הרבים אראפ‪ ,‬פאר וועם טוט‬ ‫לאמירדערנאראייבערשטער‬ ‫דערמאנען‬ ‫דאס וואס‬ ‫אייבערשטן‪,‬‬ ‫יסוד‪ ,‬און‬ ‫מורא'דיגע‬ ‫פאראדעם‬ ‫הרבים?‬ ‫אליינס‬ ‫זיכוי איז‬ ‫מען דאס‬‫און‬ ‫מ'דערציילט פון דעם הייליגן סאטמארער רב וואס ער איז געווען כידוע‪,‬‬ ‫פון‬‫אידוועג‬ ‫הייליגןדער‬ ‫נישט אויף‬ ‫בשם דעם‬ ‫ברענגטהנהגה‬ ‫אייבערשטנ'ס‬ ‫דעםשפת אמת‬ ‫נישט טון‬ ‫הייליגער‬ ‫מ'קעןדער‬ ‫וויל‪.‬‬ ‫בקיצור אז‬ ‫בינה יתירה היתה לו צו פארשטיין‪ .‬צו די וועלט‪ ,‬צו די מציאות‪ ,‬צו‬ ‫תרדוף" ‪ -‬גערכטקייט זאלסטו נאכלויפן‪ .‬אבער‬ ‫אייבערשטער וויל‪.‬‬ ‫דער "צדק צדק‬ ‫וויאזוי‬ ‫פרשיסחא‪:‬‬ ‫מענטשן‪ .‬מען דערציילט נאך אז אמאל האט מען געדארפט עפעס א‬ ‫דערמאנען‬ ‫נישט‬ ‫נארשקר ‪-‬‬ ‫לאמירמיט‬ ‫מורא'דיגע יסוד‪ ,‬און‬ ‫גערכטקייט‪ ,‬נישט‬ ‫דארף זיין מיט‬ ‫אליינס א‬‫נאכלויפן‬ ‫דאס איז‬ ‫אויךדאס‬‫און‬ ‫טון‪,‬‬ ‫געוועןעסכידוע‪,‬‬ ‫ער וועט‬ ‫געזאגטעראז איז‬ ‫איינעררב וואס‬ ‫סאטמארער‬ ‫געפרעגט‪ ,‬און‬ ‫דער רבי‬ ‫דעם הייליגן‬ ‫טובה‪ ,‬האט‬ ‫מ'דערציילט פון‬ ‫הייליגןוועגאיד פון‬ ‫וואס‬ ‫נישטדעםאויף א‬ ‫רצוןבשם‬‫ברענגט‬ ‫דעםשפת אמת‬ ‫אייבערשטנ'ס‬ ‫הייליגער‬ ‫אויספירן‬ ‫ליגנט‪.‬דער‬ ‫בקיצור אז‬ ‫מיט‬ ‫מציאות‪ ,‬צו‬ ‫"ער‬ ‫נעמען?"דיזאגט ער‪:‬‬ ‫גייסטווועלט‪ ,‬צו‬ ‫געלטצו די‬ ‫פארשטיין‪.‬‬ ‫געפרעגט‪:‬צו "וויפיל‬ ‫יתירהרביהיתה לו‬ ‫בינה דער‬ ‫האט‬ ‫פירסט‬ ‫מעיקרא‪ ,‬אויב דו‬ ‫נאכלויפן‪ .‬אבער‬ ‫מופרך זאלסטו‬ ‫גערכטקייט‬ ‫תרדוף" ‪-‬ובה‪ ,‬א‬ ‫אפגעפרעגט מינה‬ ‫איז "צדק צדק‬ ‫ער וויל‬ ‫פרשיסחא‪:‬‬ ‫עפעסאיךא‬‫געדארפט האב‬ ‫"אזויפיל געלט‬ ‫האט מען‬ ‫דעראזרביאמאל‬ ‫געפרעגט‪:‬‬ ‫דערציילטאיםנאך‬ ‫בחינם‪ ".‬האט‬ ‫מענטשן‪ .‬מען‬ ‫טוט עס‬ ‫נישט‬ ‫עפעס וואס‬‫טוסט שקר ‪-‬‬‫נישט מיט‬ ‫גערכטקייט‪,‬‬ ‫אפילו דו‬ ‫נאכלויפןדערדארף זיין מיט‬ ‫אייבערשטער וויל‪,‬‬ ‫דאס וויאזוי‬ ‫אויךנישט‬‫זיך‬ ‫טון‪,‬‬ ‫טובה‪,‬צו צאלן‪ ".‬וואס הייסט? דאס איז די מעשה‪ .‬וואס איז פשט אין די‬ ‫עס‬ ‫וועט‬ ‫ער‬ ‫אז‬ ‫געזאגט‬ ‫איינער‬ ‫און‬ ‫געפרעגט‪,‬‬ ‫רבי‬ ‫דער‬ ‫האט‬ ‫נישט‬ ‫וואס‬ ‫וועג‬ ‫א‬ ‫אויף‬ ‫נישט‬ ‫רצון‬ ‫אייבערשטנ'ס‬ ‫דער אייבערשטער וויל‪ ,‬אבער דו פאלגסט דעם אייבערשטן אדער דו‬ ‫דעם‬ ‫אויספירן‬ ‫ליגנט‪.‬‬ ‫מיט‬ ‫טויזנט ער‪" :‬ער‬ ‫דאלער‪.‬‬ ‫נעמען?" זאגט‬ ‫גייסטו געב דיר‬ ‫געלטדאלער‪,‬‬ ‫"וויפילטויזנט‬ ‫געפרעגט‪:‬דארף‬ ‫זאגסט מיר איך‬ ‫מעשה?דער רבי‬ ‫האט‬ ‫פירסט‬ ‫דא דוטון? דער‬ ‫מ'דארףאויב‬ ‫מופרךוואסמעיקרא‪,‬‬ ‫פאר'ן ובה‪ ,‬א‬ ‫אייבערשטן‬ ‫אפגעפרעגט מינה‬ ‫פאלגסטאיזזיך? דו זאגסט‬ ‫ער וויל‬ ‫דערהאב איך‬ ‫מענטש‬ ‫איינס‪,‬געלט‬ ‫"אזויפיל‬‫נאמבער‬‫געפרעגט‪:‬‬ ‫רבי זאכן‪.‬‬ ‫איםאיזדערצוויי‬ ‫עס האט‬ ‫געשעט‬ ‫בחינם‪".‬‬ ‫עס וואס‬ ‫טוט‬ ‫בחינם‪,‬‬ ‫הייסטוואסדו‬ ‫טוסטוואסעפעס‬ ‫דערדווועג‪,‬‬ ‫אפילו‬‫אייבערשטערדאסוויל‪,‬נישט‬ ‫זאגטדערצו מיר‪ ,‬מ'טוט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫וויאזוי‬ ‫זיך נישט‬ ‫פשט אין די‬ ‫טובה‪.‬‬ ‫וואס איז‬ ‫געטון א‬ ‫האט דיר‬‫שולדיג‪,‬דיערמעשה‪.‬‬‫איםדאס איז‬ ‫הייסט?‬‫וואסביסט‬‫צאלן‪".‬אז דו‬ ‫פילט צואייביג‬ ‫נישט‬ ‫וועג?וויל‪ ,‬אבער דו פאלגסט דעם אייבערשטן אדער דו‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫אייבערשטער‬ ‫ליבידער‬ ‫דער‬ ‫הגיון עס‬ ‫טוסט‬ ‫ער‬ ‫דאלער‪.‬‬‫טויזנטמער‪.‬‬ ‫הונדערט מאל‬ ‫דאלער‪ ,‬געב דיר‬ ‫פארדינען צוויי‬ ‫דארף טויזנט‬ ‫איך גייט‬‫זיין ער‬ ‫געקענטמיר‬ ‫מעשה? זאגסט‬‫ס'האט‬ ‫דער‬ ‫טון?נישט‬ ‫וועג‪.‬דאמ'קען‬ ‫מ'דארף‬‫וואס גוטן‬ ‫אייבערשטןאויף א‬ ‫פאר'ןטו עס אויך‬ ‫זאגסטזאך?‬ ‫טון אדו גוטע‬‫ווילסטזיך?‬ ‫דופאלגסט‬ ‫איינס‪,‬פילןדערערמענטש‬ ‫האט‬ ‫נאמבערנישט‬ ‫זאכן‪.‬קיינמאל‬ ‫צווייגייט‬ ‫איז ער‬ ‫געשעט‬ ‫ענדיגן‪,‬‬ ‫קיינמאלעסנישט‬ ‫בחינם‪ ,‬וואס‬‫גייט‬ ‫מ'טוט דאס נישט דער וועג‪ ,‬וואס הייסט דו‬ ‫מיט צוקייןמיר‪,‬‬ ‫צדקותזאגט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫יענערטובה‪.‬‬ ‫גייט‬ ‫געטון א‬ ‫דירוואס‬ ‫ווייסטערדאךהאטנישט‬ ‫שולדיג‪,‬‬ ‫ביסט אים‬ ‫צוויי‪ ,‬דו‬ ‫נאמבער‬ ‫אייביג אוןאז דו‬ ‫אפגעצאלט‪.‬‬‫פילט‬ ‫רשעות‪.‬‬ ‫טון קיין‬ ‫מער‪ .‬ער‬ ‫גייט‬ ‫הונדערט אזמאליענער‬ ‫צוויימיינט עס‬ ‫בחינם‪,‬‬‫פארדינען‬ ‫ער זאגט‬ ‫בעיסיקלי‪ ,‬ערוועןגייט‬ ‫אפמאכן‪.‬געקענט זיין‬‫ס'האט‬ ‫טוסטדאס איז דער מורא'דיגע יסוד וואס לערנען זיך אויס פון אברהם‬ ‫וועג?‬ ‫דער‬ ‫עס‬ ‫איז‬ ‫מיר‬ ‫געלט‪,‬ערזאגהאט‬‫נישטא פילן‬ ‫קיינמאל מיר‬ ‫גייטדעם‪ .‬געב‬ ‫אויפבעטןער פאר‬‫קען ענדיגן‪,‬‬‫קיינמאל ערנישט‬ ‫אפמאכן וואס‬ ‫גייט‬ ‫נישט‬ ‫דואבינו‪ .‬און אברהם אבינו איז געגאנגען און געזאגט‪" :‬עפרון‪ ,‬טו מיר‬ ‫מ'קען‬ ‫וועג‪.‬‬ ‫גוטן‬ ‫א‬ ‫אויף‬ ‫אויך‬ ‫עס‬ ‫טו‬ ‫זאך?‬ ‫גוטע‬ ‫א‬ ‫טון‬ ‫ווילסט‬ ‫רשעות‪.‬‬ ‫דאך נישט וואס יענער גייט‬ ‫צאלן‪,‬דואוןווייסט‬ ‫פארטיג‪.‬‬ ‫דירצוויי‪,‬‬‫נאמבער‬ ‫איך וועל‬ ‫געלט‪ ,‬און‬ ‫אפגעצאלט‪.‬‬ ‫וויפיל‬ ‫נישט בחנם"‪ .‬באמת‪ ,‬און מ'זעט קלאר אז‬ ‫קייןמיר‬ ‫מיטגעב‬ ‫נישטקייןקייןצדקות‬ ‫טובות‪,‬‬ ‫טון‬ ‫גייט‬ ‫אבער ער‬ ‫טובות‪,‬יענער‬ ‫געבןעס אז‬ ‫מיינט‬ ‫מענטשןבחינם‪,‬‬ ‫מיינען זיי‬ ‫אסאךער זאגט‬ ‫דערצו‪ ,‬ווען‬ ‫בעיסיקלי‪,‬‬ ‫אפמאכן‪ .‬נאך‬ ‫א טובה‪,‬‬ ‫אברהםא‬ ‫לערנעןערזיךהאטאויס פון‬ ‫געהאט גאר‬ ‫בחנםוואס‬ ‫קיין זאכן‪.‬‬ ‫קיין יסוד‬‫מורא'דיגע‬ ‫דער געגעבן‬ ‫עפרוןדאסהאטאיזנישט‬ ‫איז‬ ‫מיר‬ ‫געהאלטן‪...‬טו מיר‬ ‫וויאזוי‬ ‫געזאגט‪" :‬עפרון‪,‬‬ ‫זאך‪.‬אוןער האט‬ ‫געגאנגען‬ ‫אין דיאיזגאנצע‬ ‫אינטערעסעאבינו‬ ‫שטארקעאון אברהם‬ ‫אבינו‪.‬‬ ‫אפמאכןנישט קיין טובה‪ ,‬ער נעמט‪ ,‬ער געבט דיר גארנישט‪ .‬ער נעמט פון‬ ‫זאג‬ ‫געלט‪,‬‬ ‫א‬ ‫מיר‬ ‫געב‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫פאר‬ ‫אויפבעטן‬ ‫קען‬ ‫ער‬ ‫וואס‬ ‫געבט‬ ‫פארטיג‪.‬‬ ‫און‬ ‫צאלן‪,‬‬ ‫דיך די געפיל אז דו ביסט אים שולדיג‪ ,‬און דאס איז א געפערליכע זאך‪.‬‬ ‫דיר‬ ‫וועל‬ ‫איך‬ ‫געלט‪,‬‬ ‫וויפיל‬ ‫מענטש‪,‬‬ ‫שלעכטעקלאר אז‬ ‫באמת‪ ,‬אאון מ'זעט‬ ‫איז געווען‬ ‫בחנם"‪.‬‬ ‫זאגט ער‬ ‫יעדערנישט‬ ‫געב מיר‬ ‫באמת‬ ‫קיין יא?‬ ‫טובות‪,‬‬ ‫נישטמען?‬ ‫זעט‬ ‫באקומסטאבער ער‬‫געבן טובות‪,‬‬ ‫מיינען זיי‬ ‫מענטשן‬ ‫דערצו‪,‬איןאסאך‬ ‫טובה‪ ,‬נאך‬ ‫נישט גאר א‬ ‫בחנם‪,‬‬ ‫האטעסגעהאט‬ ‫אבינוערנעמט‬ ‫אברהםזאכן‪.‬‬ ‫בחנם קיין‬ ‫געזאגט‬ ‫האטקיין‬ ‫געגעבן‬ ‫האטדינישט‬ ‫רגע ער‬ ‫עפרוןעפרון‬ ‫יא?‬ ‫נגיעות‪,‬‬ ‫אריין‪ ,‬דו‬ ‫לאזט זיך‬ ‫וואס דו‬ ‫ווייסט נישט‬ ‫אווייל דו‬ ‫וויאזויא‬ ‫לסוחר‪,‬‬‫געהאלטן‪...‬‬ ‫מאותערכסףהאטשקל עובר‬ ‫ארבע זאך‪.‬‬ ‫וועי!גאנצע‬ ‫אינטערעסעדעאין די‬ ‫שטארקעגעגאנגען אל‬ ‫איז ער‬ ‫האסט‬ ‫טובה‪.‬נעמט פון‬ ‫האט דיר געטון א‬ ‫גארנישט‪ .‬ער‬ ‫יענער געבט‬‫נעמט‪ ,‬ער‬ ‫שוחד‪,‬ערווייל‬ ‫באקומסטטובה‪,‬‬ ‫געבטדונישט קיין‬ ‫און‬ ‫באמת יעדער זאגט ער איז געווען א שלעכטע מענטש‪,‬‬ ‫האלא?‬ ‫מאן‪.‬יא?‬‫חברהמען?‬ ‫זעט‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫געפערליכעצו דיר‬ ‫פלאמער קומט‬ ‫דאס איז א‬‫דיר אוןפאר א‬ ‫שולדיג‪,‬‬ ‫געצאלט!איםשטעל‬‫האסטודו ביסט‬ ‫געפיל אז‬ ‫דיך די‬ ‫געצאלט?‬ ‫בחנם‪,‬‬ ‫נגיעות‪,‬‬ ‫באקומסט עס פאר‬ ‫"חבר‪ ,‬איך טו‬ ‫אריין‪ ,‬דו‬ ‫זיךעס?"‬ ‫קאסט‬ ‫"וואסלאזט‬ ‫וואס דו‬ ‫נישטאיךאיןאים‪:‬‬‫ווייסטפרעג‬ ‫ווייל דו‬ ‫אינדערהיים‪,‬‬ ‫נישטגעוואלט‬ ‫האסטו‬‫נעמט עס‬ ‫אבינוצוריק‬ ‫אברהםמינוט‬ ‫געזאגטפשוט‪ .‬א‬ ‫עס זאגן‬ ‫לאמירהאט‬‫צוריק‪,‬רגע ער‬ ‫עפרון די‬ ‫איא?מינוט‬ ‫האסט‬ ‫אים מיט א‬ ‫צאלסטטובה‪.‬‬‫געטון א‬‫מענטש‪,‬דיראבער‬ ‫יענער האט‬ ‫פאר דעם‬ ‫משועבדווייל‬ ‫באקומסט שוחד‪,‬‬ ‫דיך!"דודו ווערסט‬ ‫און‬ ‫בחנםא‬ ‫לסוחר‪,‬‬ ‫עוברנישט‬‫שקלס'איז‬ ‫מאות כסף‬ ‫בחנם‪ ,‬אז‬ ‫ארבעגעבסט‬ ‫האסטודע וועי!‬ ‫געזאגט דו‬ ‫געגאנגען אל‬ ‫דער גוטער‪,‬‬ ‫איז ער‬ ‫זיין‬ ‫האלא?‬ ‫מאן‪.‬‬ ‫חברה‬ ‫האבן‬ ‫וועסטוצו דיר‬ ‫עפעס קומט‬ ‫פלאמער‬ ‫ס'גייטא זיין‬ ‫מאל פאר‬ ‫שטעל דיר‬‫ווייל יעדע‬‫געצאלט!‬‫האסטופרייז‪,‬‬ ‫געצאלט?טייערע‬ ‫טייערע‬ ‫וואס גייסטו עקסטרים? באמת איז עס זייער א פשוט'ע זאך‪ .‬עפרון האט‬ ‫אים‪.‬פרעג איך אים‪" :‬וואס קאסט עס?" "חבר‪ ,‬איך טו עס פאר‬ ‫אינדערהיים‪,‬‬ ‫נגיעות צו‬ ‫געוואלט‬ ‫האסטוהוקד אפ‪,‬‬‫צוריק אבינו‬ ‫מינוטאברהם‬ ‫איך אהאב‬ ‫נאמען‪,‬זאגןהיי‪,‬פשוט‪.‬‬ ‫לאמיר עס‬‫פאר זיין‬‫צוריק‪,‬‬ ‫אזיךמינוט‬ ‫געלוינט‬ ‫שמועסטמיטאויסא‬ ‫צאלסט אים‬ ‫ס'איז בחנם‬ ‫נישט‬ ‫סעקענד נישט‬ ‫בחנם‪,‬די אז ס'איז‬ ‫פעלדדו געבסט‬ ‫בחינם‪ .‬יא?‬ ‫געזאגט‬ ‫האסטוגאנצן‬‫געגעבן א‬‫גוטער‪,‬‬ ‫דעראים‬ ‫זיין‬ ‫כ'האב‬ ‫אבערסופר‬ ‫מענטש‪ ,‬חתם‬ ‫דעםהייליגער‬ ‫פארדער‬ ‫משועבד‬ ‫אבינו‪.‬‬ ‫ווערסטאברהם‬ ‫דיך!" דו‬ ‫אויספרובירט‬ ‫האבן‬ ‫וועסטו האט‬ ‫ר"ח)‪:‬זיין עפעס‬ ‫אברהם אבינו‬ ‫סימןס'גייט‬‫חיים מאל‬ ‫ווייל יעדע‬‫פרייז‪(,‬אורח‬ ‫זיינעטייערע‬ ‫תשובות‬ ‫טייערע‬‫אין‬ ‫עפרון האט‬ ‫נישט‬ ‫זאך‪.‬אבער‬ ‫פשוט'עשקל‬ ‫זייער אהונדערט‬ ‫גייטאיז עס‬ ‫נעמען פיר‬ ‫עקסטרים? ערבאמת‬ ‫לאמיר זאגן אז‬ ‫בחינם‪,‬גייסטו‬ ‫וואס‬ ‫אים‪.‬‬ ‫צו‬ ‫נגיעות‬ ‫הוקדיא?‬ ‫אפ‪,‬‬ ‫אבינונישט‪.‬‬ ‫אברהםסיי ווי‬ ‫האבער שוין‬‫איךהאט‬ ‫נאמען‪,‬געבןהיי‪,‬בחנם‬ ‫כבוד פון‬‫דעם זיין‬ ‫לסוחר‪ ,‬פאר‬ ‫עוברגעלוינט‬ ‫זיך‬ ‫פארשטאנען אז דער אייבערשטער וויל נישט קיין קרבן פון א מענטש‪.‬‬ ‫כ'האב אים געגעבן א גאנצן פעלד בחינם‪ .‬יא? די סעקענד ס'איז נישט‬ ‫קרבן‪.‬אויס‬ ‫ער‬ ‫שמועסט‬ ‫סופרפאר א‬ ‫נעמעןחתם‬ ‫זיין זון‬ ‫הייליגער‬ ‫אייבערשטער‬‫אבינו‪ .‬דער‬ ‫אברהםדער‬ ‫הייסט אים‬ ‫אויספרובירט‬ ‫און יעצט‬ ‫בחינם‪ ,‬לאמיר זאגן אז ער גייט נעמען פיר הונדערט שקל אבער נישט‬ ‫פאלגן האט‬ ‫דעם‬ ‫אברהםאון אבינו‬‫פארשטאנד‬ ‫אייגענעם ר"ח)‪:‬‬ ‫(אורח זייןחיים סימן‬ ‫אוועקלייגן‬ ‫תשובות‬‫געדארפט‬‫האט זיינע‬‫אין‬ ‫עובר לסוחר‪ ,‬דעם כבוד פון געבן בחנם האט ער שוין סיי ווי נישט‪ .‬יא?‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫טוט‬ ‫פאר אוועם‬ ‫קרבן פון‬ ‫הרביםקייןאראפ‪,‬‬‫וויל נישט‬‫אייבערשטערזיכוי‬ ‫פארשטאנען אזזיכוידערהרבים ארויף‪,‬‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫פאר א קרבן‪ .‬ער‬ ‫אייבערשטער‬ ‫וואסזוןדער‬‫נעמען זיין‬ ‫הרבים?איםפארדערדעםאייבערשטער‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דאס‬ ‫זיכוי הייסט‬ ‫מען יעצט‬‫און‬ ‫דער דעם‬ ‫וועג‬ ‫נישט אוןאויףפאלגן‬ ‫פארשטאנד‬‫אייגענעם הנהגה‬ ‫אייבערשטנ'ס‬ ‫אוועקלייגן זיין‬ ‫נישט טון דעם‬ ‫געדארפט‬ ‫האט מ'קען‬‫וויל‪.‬‬ ‫ארויף‪ ,‬זיכוי הרבים אראפ‪ ,‬פאר וועם טוט‬ ‫הרבים וויל‪.‬‬ ‫אייבערשטער‬ ‫וויאזוי דער‬ ‫אייבערשטן‪ .‬זיכוי‬ ‫מען זיכוי הרבים? פאר דעם אייבערשטן‪ ,‬דאס וואס דער אייבערשטער‬ ‫וויל‪ .‬מ'קען נישט טון דעם אייבערשטנ'ס הנהגה נישט אויף דער וועג‬ ‫וויאזוי דער אייבערשטער וויל‪.‬‬ ‫עמוד ד‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫ער האט דאך נישט געמיינט צו טון א טובה פאר אברהם אבינו‪ .‬ער‬ ‫עפרון האט גערעדט אסאך און געטון ווייניג‪ .‬א טובה פאר‬ ‫האט געמיינט זיך‪ .‬ס'האט זיך אים געלוינט‪ .‬ער גיט אוועק א פעלד‬ ‫וואס ער נעמט איז נישט קיין טובה‪.‬‬ ‫בחנם‪ ,‬יעדער וועט רעדן די נייעס‪ .‬אבער די סעקענד ער נעמט געלט‪,‬‬ ‫איז עס שוין נישט קיין מתנה‪ .‬קיינער גייט נישט רעדן אז ער האט‬ ‫געגעבן בחנם‪ .‬האט ער שוין נישט דעם כבוד‪ ,‬וויל ער כאטש דעם גאנצן‬ ‫צופיל רעדן וואגט די נפש אראפ‬ ‫פרייז‪ .‬יעדער פארשטייט וואס עפרון האט געמיינט דא‪ ,‬ס'איז נישט קיין‬ ‫ווען א מענטש רעדט‪ ,‬שטייט אין פסוק "נפשי יצאה בדברו"‪ ,‬די נפש פון‬ ‫גרויסע חכמה‪ .‬פארוואס? ווייל ער האט געוואלט באקומען‪ .‬ער האט‬ ‫דעם מענטש גייט ארויס ווען ער רעדט‪ .‬די הרגשים פון דעם מענטש‬ ‫געוואלט באקומען די מעקס‪ .‬עס האט צוויי וועגן צו באקומען‪ .‬אדער‬ ‫גייט ארויס ווען ער רעדט‪ .‬ס'איז א מורא'דיגע וויכטיגע זאך‪ ,‬און ס'האט‬ ‫געבט ער עס פאר פרי‪ ,‬יעדער רעדט‪ ,‬ס'גייט שטיין זיין נאמען איבעראל‪.‬‬ ‫אויך א‪ ,‬מ'זאגט‪ ,‬א דאונסייד‪ .‬מ'דארף וויסן ביידע צדדים‪ .‬פון איין זייט‪,‬‬ ‫אדער עס באקומט ער טאפ דאלער‪.‬‬ ‫ווען א מענטש רעדט צו דעם אייבערשטן‪ ,‬קען זיך איבערדרייען זיינע‬ ‫סאו דעי זעט מען ביי עפרון‪ ,‬דעי איז געווען זיין אדזשענדע און דעי איז‬ ‫הרגשים פון איין עק די צווייטע‪ .‬דער הייליגער דברי ישראל לעצטע‬ ‫פארשטייט זיך געגאנגען די פארקערטע וועג‪.‬‬ ‫וואך זאגט אויפ'ן פסוק "אל נא אחי תרעו"‪ ,‬אז ווען א מענטש דאווענט‪,‬‬ ‫נא‪ ,‬ער קען זיך איבערדרייען פון פיינט צו ברידער‪ .‬וואס איז א סימן א‬ ‫דער אמת'ער אמת איז אזוי‪ :‬עפרון‪ ,‬חז"ל זאגן‪ :‬עפרון פלוצלינג‪ ,‬ער‬ ‫מענטש האט גוט געדאווענט? זיינע אלע שונאים‪ ,‬ער קומט נאכ'ן‬ ‫האט געבעטן ארבע מאות שקל כסף‪ ,‬פעלט א ו' אין זיין נאמען‪.‬‬ ‫דאווענען‪ ,‬ער האט נישט די גאנצע געפיל‪ .‬ארויס! וואו איז עס‬ ‫פארוואס? זאגט רש"י‪ :‬לפי שאמר הרבה ואפילו מעט לא עשה ‪ -‬ער‬ ‫געגאנגען? ווייל מ'דאווענט מיט הארץ‪ ,‬מ'דאווענט‪ ,‬מ'רעדט צו דעם‬ ‫האט גערעדט אסאך‪ ,‬און אפילו ווייניג האט ער נישט געטון‪ .‬ער האט‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ס'גיסט זיך אויס‪ ,‬ער קען איבערדרייען אלע הרגשים‪.‬‬ ‫געזאגט ער גייט געבן בחינם‪ ,‬למעשה גארנישט‪ ,‬ארבע מאות שקל כסף‪.‬‬ ‫"נפשי יצאה בדברו"‪ ,‬א מענטש רעדט‪ ,‬ער רעדט וואס מ'דארף צו‬ ‫פארדעם איז דא א סימן די תורה‪ ,‬מ'זאל כאפן דעי נקודה‪.‬‬ ‫רעדן‪ ,‬האט עס א השפעה‪.‬‬ ‫וואס איז דא געשען? ער האט גערעדט אסאך‪ ,‬ער האט געטון ווייניג‪.‬‬ ‫מ'רעדט פון אמונה‪" ,‬האמנתי כי אדבר"‪ ,‬מ'רעדט פון אמונה‪ ,‬מ'קאכט‬ ‫לכאורה דארף מען דא רעדן א אינטערעסאנטע נקודה‪ .‬ער האט‬ ‫זיך אין אמונה‪ ,‬דעמאלטס קען א מענטש זוכה זיין צו איבערדרייען זיינע‬ ‫גערעדט אסאך און ער האט געטון ווייניג‪ .‬אונזערע אבות לערנען אונז‬ ‫הרגשים‪ ,‬ער זאל גיין אויף דעם וועג‪.‬‬ ‫פארקערט‪ .‬אמור מעט‪ ,‬מ'רעדט ווייניג‪ ,‬ועשה הרבה‪ ,‬און טו אסאך‪.‬‬ ‫קומט א רשע‪ ,‬זאגט רש"י‪ :‬לפי שאמר הרבה ואפילו מעט לא עשה‪.‬‬ ‫אבער‪ ,‬אבער ווען א מענטש רעדט סתם אזוי‪ ,‬ווי א מענטש האט‬ ‫געוואלט זיך פארנעמען א גוטע זאך‪ .‬ווען א מענטש האט זיך געוואלט‬ ‫וואס הייסט? לכאורה גייט ער פרעגן א שאלה‪ .‬די צוויי זאכן האבן צו‬ ‫פארנעמען א גוטע זאך‪ ,‬און ער האט זיך פארגענומען‪ ,‬לאמיר זאגן‪ ,‬ער‬ ‫טון? ווייל איז אמור מעט‪ ,‬פארדעם איז עשה הרבה? ווייל ער רעדט‬ ‫טראכט‪ :‬הייליגע טעג דארף ער זיך פארנעמען‪ .‬וואס גייט ער זיך‬ ‫ווייניג‪ ,‬טוט ער מער? און ווייל ער רעדט אסאך‪ ,‬טוט ער ווייניגער? אזוי‬ ‫פארנעמען? פארנעמען זיך א קבלה טובה‪ .‬יעצט‪ ,‬האט ער א געוויסע‬ ‫האבן דעי צוויי זאכן צו טון? אדער ס'איז פונקט צוויי זאכן‪ :‬איינער‪ ,‬רעד‬ ‫הרגש אז ער וויל זיך פארנעמען‪ .‬אויב הייבט ער אן צו רעדן‪" :‬איך גיי‬ ‫נישט קיין סאך‪ ,‬הער אויף צו רעדן‪ .‬און צווייטנס‪ ,‬טו אסאך‪ .‬ניין‪ ,‬ס'איז‬ ‫מיך פארנעמען‪ ,‬איך גיי דאס טון"‪ .‬וואס ס'געשעט איז‪ ,‬זיין גאנצע‪ ,‬ער‬ ‫משמע נישט אזוי‪ .‬ווייל עפרון איז געווען דער אויבער חכם וואס האט‬ ‫פילט שוין גוט‪ ,‬ער האט שוין גערעדט‪ ,‬ער דארף עס שוין נישט טון‪,‬‬ ‫גערעדט אסאך מיט א גרויסן מויל‪ ,‬ווען ס'קומט צו טון‪ ,‬הילד איננו‪.‬‬ ‫ס'נעמט ארויס זיין גאנצע אינערליכע הרגש‪ ,‬און ביי רוב דיבורים מצב‬ ‫ס'איז משמע אז ס'האט צו טון די צוויי זאכן‪ .‬וואס האט דאס צו טון?‬ ‫וואס דער מענטש רעדט‪ ,‬בלאזט עס ארויס די גאנצע זאך‪ ,‬און די זאך‬ ‫ווייל ער רעדט אסאך טוט ער ווייניג‪ ,‬ווייל ער טוט ווייניג רעדט ער‬ ‫איז אווער‪.‬‬ ‫אסאך?‬ ‫מארגן לערנען‪ .‬ער וויל אבער פילן גוט‪ ,‬רעדט ער‪ ,‬און דורך דאס רעדן‬ ‫איז אזוי‪:‬‬ ‫פילט ער דאך שוין גוט‪ ,‬איז די זאך א געשלאסן‪ .‬מארגן האט עס א‬ ‫פרישקייט‪ ,‬ער קען נאכאמאל שמועסן און נאכאמאל צוזאגן‪ .‬לאז‪ ,‬רעד‬ ‫נישט אזוי סאך‪ .‬יעדע מאל דו רעדסט ארויס דיינע הרגשים וואס עס‬ ‫עמוד ה‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫קומט צו טון א גוטע זאך‪ ,‬נעמסטו די לופט פון די רעדער און דו בלאזט‬ ‫ווען א מענטש רעדט צופיל פון א גוטע זאך‪ ,‬גייט ארויס די‬ ‫ארויס‪.‬‬ ‫נפש ‪ -‬ארויס די לופט פון די רעדער‪ ,‬און די זאך איז שוין‬ ‫מ'האט דערציילט פון בעלי מוסר‪ ,‬ס'איז דא כל מיני מעשיות‪ ,‬א מענטש‬ ‫געשלאסן‪.‬‬ ‫האט געהאט התעוררות‪ ,‬וואס ער האט געהאט עפעס א געוויסע‬ ‫התעוררות‪ .‬די רגע ער איז געגאנגען און אנגעהויבן דערציילן פאר‬ ‫רעדן אזוי אסאך וואס דו גייסט‪ ,‬וואס דו פלאנסט‪ ,‬וואס דו ווילסט און‬ ‫יעדעם איינעם‪ ,‬ער מאכט א גאנצע דרשה דערפון‪ ,‬איז ארויס די לופט‬ ‫אלע קבלות‪ .‬לאז‪ ,‬דאס איז צווישן דיך און דער אייבערשטער‪.‬‬ ‫פון די רעדער‪ .‬אסאך מאל זאגט מען‪ ,‬א מענטש האט תורות‪ .‬ס'איז דא‬ ‫צוויי מיני תורות‪ .‬ס'איז דא א תורה וואס מ'זאגט ביים שבת טיש‪ ,‬ס'איז‬ ‫זאל דער אייבערשטער טאקע העלפן‪ ,‬מ'זאל זוכה זיין מיטצונעמען די‬ ‫דא א תורה וואס מ'נעמט אריין אין הארץ‪ .‬און אויב דו גייסט עס‬ ‫יסודות פון אונזערע הייליגע אבות‪ ,‬זיך פירן בדרך השם‪ ,‬בדרך‬ ‫איבערזאגן ביים טיש‪ ,‬אויב ס'איז אן ענין פון אמונה‪ ,‬מ'גלייבט‪ ,‬איז ווי‬ ‫הממוצע‪ ,‬בדרך אשר נלכו בה‪.‬‬ ‫מער מ'רעדט‪ ,‬קומט ארויס מער די צדדים‪ ,‬און מ'קאכט זיך מער אויס‪,‬‬ ‫בית יעקב לכו ונלכה באור השם‪ .‬לאמיר גיין אין די וועג פון דעם‬ ‫ווערט עס שטערקער‪ .‬אויב איז עס אן ענין וואס האט מיט דיר‪ ,‬דארפסט‬ ‫אייבערשטער‪ .‬דער אייבערשטער האט א געוויסע הנהגה‪ .‬דער‬ ‫א געוויסע התעוררות‪ ,‬א געוויסע קבלה‪ ,‬און אנשטאט צו עס נעמען‬ ‫הייליגער תומר דבורה הייבט אן‪" :‬האדם ראוי שיתדמה לקונו" ‪ -‬א‬ ‫אויף דיר גייסטו אזוי און דו זאגסט עס פאר יענעם‪ ,‬אזוי ווי מענטשן‬ ‫מענטש דארף זיך פירן מיט די הנהגות פון דעם אייבערשטן‪ .‬ער גייט‬ ‫לערנען מוסר און מ'זאגט‪ ,‬יא‪ ,‬קען לערנען דעם מוסר ספר און ער‬ ‫דורך די דרייצן מדות פון רחמים‪ ,‬און לערנט אונז וויאזוי מיר זאלן זיך‬ ‫טראכט א גאנצע צייט וועמען ער טאקע מיינט‪ .‬וואו‪ ,‬ס'איז א מורא'דיגע‬ ‫פירן מיט אנדערע מענטשן‪ .‬וואס וויל דער אייבערשטער? וואס מיינט א‬ ‫ווארט‪ ,‬ער מוז עס איבערזאגן פאר זיין חבר‪ .‬זיין חבר קען ניצן דעם‬ ‫מענטש אזוי ווי דער אייבערשטער? ער פירט זיך בהנהגות השם‪.‬‬ ‫ווארט‪ .‬דרייט ער דאך אויס די גאנצע זאך‪ ,‬גייט ער און ער זאגט עס‬ ‫ס'שטייט נישט וויפיל‪ ,‬ס'שטייט נישט קיין איין מאל אין ספר וויפיל‬ ‫איבער פארן חבר‪ ,‬און ס'מיינט נישט אים‪ ,‬און גוט שבת‪ .‬ניין! די תורה‬ ‫שעה ער לערנט‪ .‬דא שטייט ווי אזוי ער פירט זיך‪ ,‬די הנהגה פון א איד‪,‬‬ ‫איז פאר דיך‪ .‬די תורה נעם אריין ביי דיר אין הארץ‪ .‬די תורה זאלסטו‬ ‫די הנהגה פון דעם אייבערשטער‪ .‬דער אייבערשטער זאל העלפן מ'זאל‬ ‫לאזן‪ ,‬די מוסר זאלסטו לאזן ביי דיך‪ .‬א שיינע גימטריא זאלסטו זאגן‬ ‫זיך קענען פירן בדרך השם‪ ,‬וויסן די דרך השם‪ ,‬זיך קענען פירן בדרך‬ ‫פאר דיין חבר‪.‬‬ ‫השם‪ .‬א ליכטיגע שבת‪.‬‬ ‫וואויסמעיל‪(605) 468-4356 :‬‬ ‫לתגובות והערות‪hegyuinlebei@gmail.com :‬‬ ‫שבת שלום ומבורך‬ ‫צו לאזן א וואויסמעיל‪ ,‬רופט די "קול הגיון ליבי" האטליין‪(605) 468-4356 :‬‬ ‫עמוד ו‬ ‫פרשת חיי שרה‬ ‫הגיון ליבי‬