באלעבאטיש · BALEBATISH — תולדות (2026-11-09)

בס"ד
הלכה והשקפה צו באשיינען דעם
= ליל שבת =
שאלה :מעג מען נעמען טיילענאל פאר קאפ-וויי?
תשובה :אויב מ'האט א לייכטע קאפ -וויי ,טאר מען נישט נעמען
קיין מעדיצינען ,אבער אויב מען האט מורא אז די יסורים וועלן = ליל שבת קודש =
ערגער ווערן ,און עס וועט קומען צו א מצב וואס מען וועט נישט זכרון להולכים :מיין באבע ,מרת לאה בת ר' יעקב צבי ע"ה ווייס,
קענען אנגיין געהעריג ( כעין חולי כל הגוף) ,מעג מען תיכף נעמען די
איז נפטר געווארן לעצטע וואך ביי די 59יאר ,און אירע אלע ציין
מעדיצינען .אזוי אויך אויב מ'שפירט בכלל נישט קיין יסורים,
זענען נאך געווען גאנץ .קינדער און אייניקלעך זאגן עדות ,אז זי האט
אבער מ' ווייסט אז אין עטליכע שעה ארום וועט מען האבן
אלעמאל אכטונג געגעבן אויף איר דיבור ,נאר צו רעדן זאכן וואס
יסורים פון וואס דער גאנצער גוף וועט ווערן אפגעשוואכט,מעג
מען באלד נעמען די מעדיצינען כדי צו פארמיידן די יסורים. פעלן אויס ,און אוודאי האט זי זיך אפגעהיטן פון לשון הרע און
רכילות .אז מען האלט דאס מויל ריין ,בלייבן ד י ציינער געזונט.
= יום שבת =
הלכה :שמועסן פריוואטע משפחה עניינים (מסכת גיטין וכדו') פון
שאלה :מעג מען שבת נעמען שלאף-טאבלעטן אז מ'זאל קענען
איינשלאפן? אנדערע מענטשן ,איז בגדר לשון הרע דאורייתא .קיין שום מענטש
תשובה :מ'זאל נישט נעמען .אויב ס'איז ממש א מצב וואס מ'קען וואס גייט דורך א פרשה ,וויל נישט אז מ'זאל עס צע נעמען ביי
נישט איינשלאפן און ס'איז ווי חולה כל הגוף קען מען מקיל זיין. יענעמ ' ס נאכטמאל טיש ,און אודאי נישט אין קאווע שטיבל אדער
ביי סיי וועלכער שמועס אויפ'ן טעלעפאן מיט די חבר'טעס און
באקאנטע .דעריבער דארף מען זיך זייער היטן פון דעם.
קיינער וואלט נישט גערופן א האטליין אום שבת ,ווייל ער איז בדרך דרוש ק ען מען זאגן ,אז דאס איינציגסטע מאל וואס די תורה
נייגעריג צו וויסן נייעס וואס מ'האט געמאלדן פאר'ן זמן" .וואס דערמאנט א מעשה פון לשון הרע איז ,ווען מרים האט דערציילט אז
מ'טאר נישט ,טאר מען נישט!" משה רבינו האט זיך פורש געווען ...מיר האבן אודאי נישט קיין השגה
פאר גאר א נאנטן ,וואס איז באמת לתועלת צו וויסן דערפון ,מעג אין די פסוקי התורה ,אבער למעשה נוצט דאס די תורה פאר א משל,
מע ן דערציילן די פשוט'ע פאקטן און גארנישט מער! אולי קענען מיר זיך עפעס לערנען פון דעם.
= יום שבת קודש = פארהאן מענטשן וואס זענען זיך מורה היתר צו רעדן פון די סארט
פרייטאג ערב פרשת חיי שרה העעל"ט ,ווען אויף אלע טירן דא אין עניינים ,און אמאל שפירט מען נאך אז ס'איז א הייליגע פליכט צו
שיכון איז געהאנגען א קאלירטער בראשור "כאפט אייך אריבער" קיין דערציילן פאר אנדערע ,ווייל אויב מ'וועט נישט וויסן ,וועט איינער
קרית סקווירא ,האב איך געהאט די געלעגנהייט צו זיין דארט מיט אפשר אמאל מאכן א טעות און רעדן פון דער מאן אדער פרוי ,און
מיין משפחה ,און פארברענגען דעם שבת קודש. מ'וועט יענעם וויי -טון .און אויף דעם חשבון ,רעדט מען שוין אלעס,
מיר אלע ווייסן אז "אינו דומה שמיעה לראיה"; ווען מ 'זעט בילדער, נישט נאר וואס עס גייט פאר ,נאר אויך פארוואס ,בכל פרטיה
איז עס פיל מער ווי הערן ,אבער צו זען אזא שטעטל פונדער נאנט ודקדוקיה ,און לא ימלט אז מ'זאל נישט רעדן זאכן וואס זענען נגד
איז טויזנט מאל מער! התורה ,און אמאל סתם שקר און מוציא שם רע .ווי די וועלט זאגט,
דער "מעין עולם הבא יום שבת מנוחה" שפירט זיך ממש אין די צו יעדע מעשה איז דא דריי זייטן' :זיין זייט '' ,איר זייט ' און 'די
לופט! מען זעט פאר זיך ,גאסן מיט הערליכע דירות; אויף די גאסן אמת'ע '...אפילו געטרייע עסקנים קענען ,נאכן זיך אריינטון שעות
זעט מען קינדער שפילן צווישן זיך ,מיט די אמאליגע שטעטלדיגע ארוכות אין א סוגיא ,באקומען א נייע בליק אויף א מעשה ,איז דאך
אחדות .אויף די בחורים דערקענט זיך אז יעדער שפירט זיך ווי א זיכער ,אז די גאסן מענטשן ,ווייסן ממש גארנישט!
"יש" ,און אויף זייערע טאטעס ,די תושבי הקריה ,דערקענט זיך אן א איד דארף האבן אמונה ,אז דאס וואס איז וו יכטיג צו וויסן ,וועט
אינערליכע שלות החיים -א קבוצה פון ערנסטע חסיד 'ישע יו נגעלייט, אנקומען צו זיינע אויערן ,און וואס נישט ,דארף ער נישט גיין צולייגן
וואס לעבן צווישן זיך כאיש אחד בלב אחד .צווישן זיי געפינען זיך אן אויער כדי צו הערן .ס'איז בעסער אז איינער זאל אפשר אמאל
ענערגישע עסקנים ,וואס וועלן בסייעתא דשמיא זיכער מאכן אז דאס מאכן א טעות באונס ,ווי איידער מ'זאל זיין פון די מענטשן וואס ווייסן
פלאץ בויט זיך ווייטער. אלעס וואס טוט זיך ביי אנדערע ,און טראגן מיט זיך שווערע פעק פון
דער בית המדרש איז עפעס אויסנאם שיין ,א געשמאקע שיינקייט. לשון הרע ה"י.
ריינקייט דערקענט זיך אין יעדן ווינקל ,אנגעהויבן ביים מקוה ,די א איד דערציילט ,זיין ב"ב האט געשמועסט מיט איינעם ,און
קאווע שטיבל ,און אוודאי אינעם היכל בית המדרש ,עפעס וואס לוינט גערעדט וועגן יענעמ ' ס לעבנ'ס שותף .שפעטער איז זי געוואויר
זיך צו זען פונ דערנאנט .עס שפירט זיך ממש דעם "מה טובו אהליך געווארן אז ס'איז נישט בסדר דארט שוין פאר א האלבע יאר ה"י ,און
יעקב!" (עס דערמאנט מיר פון אלס קינד ,ווען מען האט געבויט די שטאט זי האט געהאט גרויס חלישות הדעת אז זי האט איר גורם געווען
'בית שמש' ,מענטשן האבן געטראכט :ווער וועט דען איבערלאזן ירושלים צער .למעשה האט זי נאכדעם צוריקגעהערט פונקט פארקערט ,אז
אדער בני ברק? ...עס וועט נאך אמאל עפעס ווערן דערפון?)... יענער האט געשפירט אזוי גוט ,ווייל זי האט געמיינט אז די גאנצע
איך דאנק דעם באשעפער ,אז מיינע אייניקלעך ווערן ערצויגן אין גאס רעדט דערפון און יעדער ווייסט ,און דא זעט זי אז ס'איז נישט
אזא הערליכע קריה! מ'זעט שוין ב"ה דער אחריתך ישגה מאוד! ממש אזוי .אמאל איז מען זייער נייגעריג צו וויסן ,דארף מען אבער
געדענקען ,אז די תירוץ פון נייגעריג איז בכלל נישט קיין היתר.
בס"ד
פרשת תולדות תשפ"ז
עת לסתור...
דער מו"ץ שליט"א האט דערמאנט דעם ענין פון דאווענען אין "פאליש"; מ'שטייט דא אין היסטארישע טעג ,ווען מ'געזעגנט זיך פון דער בית
יעצט אז עס פעלן אזויפיל חדרי תפילה ,דארף עס אסאך מער חיזוק .בפרט המדרש הגדול ,וואס האט איינגעזאפט אין זיך אזויפיל הונדערטער
ביומא דפגרא און אין זמני שמחה בחצר הקודש ,אמאל קומט מען ארויס פון טויזנטער תפילות; שיעורי תורה ויראת שמים ,שבתים און ימים טובים ,מיט
ביהמ"ד הגדול ,מ'זעט צען אידן ,און מ'געבט א שריי "שיר המעלות" ...א זמירות שירות ותשבחות לה' ,ביי די טישן און אלע מעמדי קודש; עס שפירט
מינוט -צוויי שפעטער ווערט נאך א מנין אין די זעלבע ד' אמות ,און ס'איז זיך דער "קשה עלי פרידתכם"!
ווייט נישט דא קיין ישוב הדעת. ס'איז באקאנט ,אז א מקום וואס מ'האט אויסגענוצט לתורה ותפילה,
א זקן וואס עס איז אים שווער צו גיין טרעפ און זוכן א מקום מנוחה ,האט בלייבט דארט א רושם של קדושה .עס ווערט געברענגט פון הייליגן בעש"ט
זיכער אן אנדערע הלכה ,ווי א בחור אדער א יונגערמאן וואס איז ב"ה פריש זי"ע ,אויפן פסוק "ובמושב לצים לא ישב" ,אז א פלאץ וואו מ'האט אמאל
און יונג .מ' דארף געדענקען אז ס'איז חשוב מאוד למעלה צו דאוענען אין א פארברענגט שלא כהוגן ח"ו ,לאזט איבער א רושם היפך הקדושה ,אפילו
רואיגע מקום ,וואו קיינער וועט נישט נכשל ווערן דורכצוגיין פאר אים בשעת יארן שפעטער .מדה טובה מרובה ,א פלאץ וואו מ'האט אזויפיל יארן
שמו"ע ,אפילו דאס קען מיינען אז מ'דארף ווארטן נאך פינף מינוט .מ'רעדט געדאווענט ,געלערנט ,און עוסק געווען בעבודת ה' ,האט דאך א קדושה .און
דאך פון חסידים ואנשי מעשה מהדרין במצוות... דער רושם וועט אודאי נמשך ווערן אויפן נייעם בנין .והראנו בבנינו ושמחנו
די הלכה פסוקה פון נישט דורכגיין אין די ד' אמות פון א מתפלל ,האט זיך בתיקונו.
נישט געטוישט -נישט אין די מציאות ,אז עס שטערט ,און נישט אין הלכה. עטליכע יאר צוריק ,נאך קאוויד ,האט אן ערליכער איד אנגערופן זאגן ,אז
אויב יענער האט זיך געשטעלט אין א פלאץ וואו מ'גייט דורך ,קען מען ער האלט אז מ'דארף מעורר זיין אידן איבער דאס חשיבות פון דאווענען אין
אפשר מקיל זיין צו גיין דארט ,אבער לכתחילה זיך שטעלן דאווענען וואו א בית המדרש ,כמבואר בשו"ע .כ'האב אבער אפגעשטופט דעם ענין ,ווייל
מענטשן וועלן דורכגיין ,איז אן ערנסטע הלכה'דיגע שאלה ,אדער גאר קיין למעשה איז עס אמאל פארבינדן מיט טירחה יתירה ,כ'האב כסדר געטראכט
שאלה ...אז א איד געבט אפאר מינוט צו קענען דאווענען מיט ישוב הדעת, צו זיך "עוד חזון"...
איז עס זיכער חשוב ביים רבוש"ע ,און אזא תפלה פועל'ט. יעצט אז אלעס רעדט פונעם בית המדרש ,איז געקומען אין געדאנק אפשר
אז מ'רעדט שוין פון ביהמ"ד ,איז אפשר כדאי מוסיף צו זיין נאך א נקודה: צו שרייבן דערפון .איין צופרי האב איך אנגערופן א מורה הוראה שליט"א
א מקום תורה ותפילה ,דארף מען האלטן ריין .עס לוינט זיך צו געבן א בייג אין שיכון ,פרעגן צי ס'איז טאקע הלכות פסוקות וואס מ'נעמט אן אויף
פאר כבוד המקום .ארויסנעמען א ליידיגע גלעזל קאווע ,א טישו ,און סיי למעשה ,און ס'איז כדאי זיך אריינצולאזן דערין?
וועלכע שמוץ .דער רבוש"ע זאגט אונז "כי מכבדי אכבד" .האלטן ריין א דער דיין איז געווען מלא התפעלות פונעם טעלעפאן רוף" .ס'איז א השגחה
מקום תורה ותפילה ,איז דער ריכטיגער אפטייטש פון געבן כבוד פאר'ן פרטית" זאגט ער" ,כ'האב ממש עטליכע מינוט צוריק געענדיגט לערנען די
באשעפער! הלכות אין שולחן ערוך (סי' פט) .דער שלחן ערוך שמועסט אויס די אלע
מענין לענין :איין צופרי חוה"מ סוכות ,ביים צוריקטראגן דעם ספר תורה הלכות ,אז מ'זאל נישט דאווענען אין גאס אדער אין א פאליש .דער מו"ץ
פאר מוסף ,איז געווארן א גאנצע זו ך אקציע "וואו איז דער בעל שחרית?"... האט געזאגט " :אדרבה ,ס'איז א מצוה לפרסם"!
מ'ווארט ער זאל צוריקלייגן דעם ספר תורה אין ארון הקודש. אלזא ,וועלן מיר טאקע מקיים זיין דעם מצוה לשמוע .מ'זעט אין חז"ל ,אז
בדרך צחות :דער ענין אז דער וואס האט געמאכט הוצאה דארף עס אויך א פלאץ וואס איז א מקום מיוחד לתפילה ,האט א ספעציעלע חשיבות .די
צוריקלייגן ,איז שייך יעדן טאג ביים לערנען ...יעדער וואס קומט אין ביהמ"ד גמרא זאגט" :אין תפילתו של אדם נשמעת אלא בבית הכנסת".
ל ערנען ,האט שוין אמאל געהאט אז ער זוכט אן עמוד-יומי גמרא ,ער עס מאכט זיך אמאל אז מ'האט א געלעגנהייט צו דאווענען אין זייטיגע
שפאצירט דורך איין שורה נאכ'ן צווייטן ,ממזרח למערב ומצפון לדרום ,און מקומות ,איז כדאי צו האלטן אין קאפ ,אז א תפילה אין א שול ,האט א
נאך צען מינוט זוכן ,טרעפט ער נישט נאר איין ,נאר צוויי ...איינס קעגן ספעציעלע סגולה ע" פ חז"ל אז ס'זאל נתקבל ווערן .נו ,ווער זוכט דען נישט
צווייטן. א סגולה פאר קבלת התפילה?...
מיט'ן צוריקלייגן א גמרא אין שאנק ,קען מען ווערן גאר א גרויסער תומך מ'רעדט נישט דא פון א תפילת -חסד צו גיין לבית היולדת ,אדער א
תורה ,ס'איז ווערד די שכר פסיעות ,מ'קען מזכה זיין אנדערע אידן צו לערנען ווינטערדיגע מנחה אינמיטן אן ארבעטס-טאג ,ווען מ'טרעפט זיך צוזאם אין
מיט ישוב הדעת. אן אפיס; דאס איז א מנחה לה' ,און ס'איז אודאי חשוב מאוד למעלה!
א איד האט געזאגט א שארפן משל :שטעלט זיך פאר שמחת תורה מ'רעדט פון א לאנגען זומערדיגן טאג ,אדער סתם ווייל ס'איז גרינגער און
ביינאכט ,מ'האלט נאך "אתה הראית" ,און א חברה ערלים שפאצירן אריין באקוועמער ,און מען וויל זיך שפארן דעם וועג ,זאל מען וויסן אז ס'איז דא
מיט די געלע שול-העמדער און הייבן אן טיילן ספרי תורה. אן ענין ע"פ שלחן ערוך צו דאווענען דוקא אין א בית המדרש .חז"ל זאגן אז
יעדער ערליכער איד וואלט צוגעלאפן ארויסכאפן די ס"ת פון האנט ,און ס'איז דא שכר הליכה ,און ס'איז זיכער ווערד די טירחה!
זיי ארויסגעיאגט פון בית המדרש ,אן ערל זאל האלטן א ספר תורה? ...אפילו דאס איז קלאר לכל הדעות ,אז דאווענען אין א בית המדרש ,איז אסאך
דער לולב און אתרוג וואס ליגן אין א האלטער ,וואלט מען געשפירט חשוב'ער ווי דאווענען אין גאס ,ווען מ'קומט און מ'גייט פון אלע זייטן ,און
אומבאקוועם אז א גוי רירט עס אן. מ'דארף האבן גרויס רחמי שמים צו קענען דאווענען מיט ישוב הדעת .אויף
אביי ורבא ,רבה ורבי זירא ,דער הייליגער "מאור עינים" און "אור החיים דעם איז דא בפירוש'ע סעי' אין שו"ע" :לא יתפלל במקום פרוץ".
הק'" "נתיבת קודש" פאסט דען אז דער נידריגער גוי זאל מאכן הוצאה אמאל טראכט מען ,ממילא תפילת שחרית דארף מען דאווענען אין א בית
והכנסה?... המדרש ,אבער א מנחה און מעריב איז נישט געפערליך ...ס'איז אבער דא א
ווען רוב מנין ובנין ,וואלט זיך צוגעוואוינט אליין צוריקצולייגן ,וואלט מען סברא פארקערט ,ביי שחרית איז נאך דער מוח קלאר ,איז אביסל גרינגער צו
נישט געדארפט צוקומען צו זיי .אונזער געטרייער משמש שי' ,וואלט עס האבן ישוב הדעת .ביי מנחה און מעריב ,נאך א טאג ארבעט ,און דער קאפ
לייכטערהייט מסדר געווען .הרגל נעשה טבע ,אז מ'געוויינט זיך צו צו דעם, איז שוין אויסגעמוטשעט ,דארף מען סתם אזוי סייעתא דשמיא אז מ'זאל
ווערט עס א נאטירליכע זאך .נאכן ענדיגן לערנען :א קיש פאר'ן ספר ,און קענען דאווענען בכוונה ,איז זיכער דא א מקום להדר צו דאווענען אין בית
צוריק אין שאנק! המדרש ,וואו מ'קען קובע מקום זיין( .דאווענען אין א ביהמ"ד האט נאך עטליכע
מעלות ,ס'איז דא א באשטימטע זמן תפי לה ...וד"ל) .
