gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

באלעבאטיש · BALEBATISH — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: באלעבאטיש · BALEBATISH

שבוע: תולדות (2026-11-09)

באלעבאטיש · BALEBATISH — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫הלכה והשקפה צו באשיינען דעם‬ ‫= ליל שבת =‬ ‫שאלה‪ :‬מעג מען נעמען טיילענאל פאר קאפ‪-‬וויי?‬ ‫תשובה‪ :‬אויב מ'האט א לייכטע קאפ‪ -‬וויי‪ ,‬טאר מען נישט נעמען‬ ‫קיין מעדיצינען‪ ,‬אבער אויב מען האט מורא אז די יסורים וועלן‬ ‫= ליל שבת קודש =‬ ‫ערגער ווערן‪ ,‬און עס וועט קומען צו א מצב וואס מען וועט נישט‬ ‫זכרון להולכים‪ :‬מיין באבע‪ ,‬מרת לאה בת ר' יעקב צבי ע"ה ווייס‪,‬‬ ‫קענען אנגיין געהעריג ( כעין חולי כל הגוף)‪ ,‬מעג מען תיכף נעמען די‬ ‫איז נפטר געווארן לעצטע וואך ביי די ‪ 59‬יאר‪ ,‬און אירע אלע ציין‬ ‫מעדיצינען‪ .‬אזוי אויך אויב מ'שפירט בכלל נישט קיין יסורים‪,‬‬ ‫זענען נאך געווען גאנץ‪ .‬קינדער און אייניקלעך זאגן עדות‪ ,‬אז זי האט‬ ‫אבער מ' ווייסט אז אין עטליכע שעה ארום וועט מען האבן‬ ‫אלעמאל אכטונג געגעבן אויף איר דיבור‪ ,‬נאר צו רעדן זאכן וואס‬ ‫יסורים פון וואס דער גאנצער גוף וועט ווערן אפגעשוואכט‪,‬מעג‬ ‫מען באלד נעמען די מעדיצינען כדי צו פארמיידן די יסורים‪.‬‬ ‫פעלן אויס‪ ,‬און אוודאי האט זי זיך אפגעהיטן פון לשון הרע און‬ ‫רכילות‪ .‬אז מען האלט דאס מויל ריין‪ ,‬בלייבן ד י ציינער געזונט‪.‬‬ ‫= יום שבת =‬ ‫הלכה‪ :‬שמועסן פריוואטע משפחה עניינים (מסכת גיטין וכדו') פון‬ ‫שאלה‪ :‬מעג מען שבת נעמען שלאף‪-‬טאבלעטן אז מ'זאל קענען‬ ‫איינשלאפן?‬ ‫אנדערע מענטשן‪ ,‬איז בגדר לשון הרע דאורייתא‪ .‬קיין שום מענטש‬ ‫תשובה‪ :‬מ'זאל נישט נעמען‪ .‬אויב ס'איז ממש א מצב וואס מ'קען‬ ‫וואס גייט דורך א פרשה‪ ,‬וויל נישט אז מ'זאל עס צע נעמען ביי‬ ‫נישט איינשלאפן און ס'איז ווי חולה כל הגוף קען מען מקיל זיין‪.‬‬ ‫יענעמ ' ס נאכטמאל טיש‪ ,‬און אודאי נישט אין קאווע שטיבל אדער‬ ‫ביי סיי וועלכער שמועס אויפ'ן טעלעפאן מיט די חבר'טעס און‬ ‫באקאנטע‪ .‬דעריבער דארף מען זיך זייער היטן פון דעם‪.‬‬ ‫קיינער וואלט נישט גערופן א האטליין אום שבת‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫בדרך דרוש ק ען מען זאגן‪ ,‬אז דאס איינציגסטע מאל וואס די תורה‬ ‫נייגעריג צו וויסן נייעס וואס מ'האט געמאלדן פאר'ן זמן‪" .‬וואס‬ ‫דערמאנט א מעשה פון לשון הרע איז‪ ,‬ווען מרים האט דערציילט אז‬ ‫מ'טאר נישט‪ ,‬טאר מען נישט!"‬ ‫משה רבינו האט זיך פורש געווען‪ ...‬מיר האבן אודאי נישט קיין השגה‬ ‫פאר גאר א נאנטן‪ ,‬וואס איז באמת לתועלת צו וויסן דערפון‪ ,‬מעג‬ ‫אין די פסוקי התורה‪ ,‬אבער למעשה נוצט דאס די תורה פאר א משל‪,‬‬ ‫מע ן דערציילן די פשוט'ע פאקטן און גארנישט מער!‬ ‫אולי קענען מיר זיך עפעס לערנען פון דעם‪.‬‬ ‫= יום שבת קודש =‬ ‫פארהאן מענטשן וואס זענען זיך מורה היתר צו רעדן פון די סארט‬ ‫פרייטאג ערב פרשת חיי שרה העעל"ט‪ ,‬ווען אויף אלע טירן דא אין‬ ‫עניינים‪ ,‬און אמאל שפירט מען נאך אז ס'איז א הייליגע פליכט צו‬ ‫שיכון איז געהאנגען א קאלירטער בראשור "כאפט אייך אריבער" קיין‬ ‫דערציילן פאר אנדערע‪ ,‬ווייל אויב מ'וועט נישט וויסן‪ ,‬וועט איינער‬ ‫קרית סקווירא‪ ,‬האב איך געהאט די געלעגנהייט צו זיין דארט מיט‬ ‫אפשר אמאל מאכן א טעות און רעדן פון דער מאן אדער פרוי‪ ,‬און‬ ‫מיין משפחה‪ ,‬און פארברענגען דעם שבת קודש‪.‬‬ ‫מ'וועט יענעם וויי‪ -‬טון‪ .‬און אויף דעם חשבון‪ ,‬רעדט מען שוין אלעס‪,‬‬ ‫מיר אלע ווייסן אז "אינו דומה שמיעה לראיה"; ווען מ 'זעט בילדער‪,‬‬ ‫נישט נאר וואס עס גייט פאר‪ ,‬נאר אויך פארוואס‪ ,‬בכל פרטיה‬ ‫איז עס פיל מער ווי הערן‪ ,‬אבער צו זען אזא שטעטל פונדער נאנט‬ ‫ודקדוקיה‪ ,‬און לא ימלט אז מ'זאל נישט רעדן זאכן וואס זענען נגד‬ ‫איז טויזנט מאל מער!‬ ‫התורה‪ ,‬און אמאל סתם שקר און מוציא שם רע‪ .‬ווי די וועלט זאגט‪,‬‬ ‫דער "מעין עולם הבא יום שבת מנוחה" שפירט זיך ממש אין די‬ ‫צו יעדע מעשה איז דא דריי זייטן‪' :‬זיין זייט '‪' ,‬איר זייט ' און 'די‬ ‫לופט! מען זעט פאר זיך‪ ,‬גאסן מיט הערליכע דירות; אויף די גאסן‬ ‫אמת'ע‪ '...‬אפילו געטרייע עסקנים קענען‪ ,‬נאכן זיך אריינטון שעות‬ ‫זעט מען קינדער שפילן צווישן זיך‪ ,‬מיט די אמאליגע שטעטלדיגע‬ ‫ארוכות אין א סוגיא‪ ,‬באקומען א נייע בליק אויף א מעשה‪ ,‬איז דאך‬ ‫אחדות‪ .‬אויף די בחורים דערקענט זיך אז יעדער שפירט זיך ווי א‬ ‫זיכער‪ ,‬אז די גאסן מענטשן‪ ,‬ווייסן ממש גארנישט!‬ ‫"יש"‪ ,‬און אויף זייערע טאטעס‪ ,‬די תושבי הקריה‪ ,‬דערקענט זיך אן‬ ‫א איד דארף האבן אמונה‪ ,‬אז דאס וואס איז וו יכטיג צו וויסן‪ ,‬וועט‬ ‫אינערליכע שלות החיים ‪ -‬א קבוצה פון ערנסטע חסיד 'ישע יו נגעלייט‪,‬‬ ‫אנקומען צו זיינע אויערן‪ ,‬און וואס נישט‪ ,‬דארף ער נישט גיין צולייגן‬ ‫וואס לעבן צווישן זיך כאיש אחד בלב אחד‪ .‬צווישן זיי געפינען זיך‬ ‫אן אויער כדי צו הערן‪ .‬ס'איז בעסער אז איינער זאל אפשר אמאל‬ ‫ענערגישע עסקנים‪ ,‬וואס וועלן בסייעתא דשמיא זיכער מאכן אז דאס‬ ‫מאכן א טעות באונס‪ ,‬ווי איידער מ'זאל זיין פון די מענטשן וואס ווייסן‬ ‫פלאץ בויט זיך ווייטער‪.‬‬ ‫אלעס וואס טוט זיך ביי אנדערע‪ ,‬און טראגן מיט זיך שווערע פעק פון‬ ‫דער בית המדרש איז עפעס אויסנאם שיין‪ ,‬א געשמאקע שיינקייט‪.‬‬ ‫לשון הרע ה"י‪.‬‬ ‫ריינקייט דערקענט זיך אין יעדן ווינקל‪ ,‬אנגעהויבן ביים מקוה‪ ,‬די‬ ‫א איד דערציילט‪ ,‬זיין ב"ב האט געשמועסט מיט איינעם‪ ,‬און‬ ‫קאווע שטיבל‪ ,‬און אוודאי אינעם היכל בית המדרש‪ ,‬עפעס וואס לוינט‬ ‫גערעדט וועגן יענעמ ' ס לעבנ'ס שותף‪ .‬שפעטער איז זי געוואויר‬ ‫זיך צו זען פונ דערנאנט‪ .‬עס שפירט זיך ממש דעם "מה טובו אהליך‬ ‫געווארן אז ס'איז נישט בסדר דארט שוין פאר א האלבע יאר ה"י‪ ,‬און‬ ‫יעקב!" (עס דערמאנט מיר פון אלס קינד‪ ,‬ווען מען האט געבויט די שטאט‬ ‫זי האט געהאט גרויס חלישות הדעת אז זי האט איר גורם געווען‬ ‫'בית שמש'‪ ,‬מענטשן האבן געטראכט‪ :‬ווער וועט דען איבערלאזן ירושלים‬ ‫צער‪ .‬למעשה האט זי נאכדעם צוריקגעהערט פונקט פארקערט‪ ,‬אז‬ ‫אדער בני ברק?‪ ...‬עס וועט נאך אמאל עפעס ווערן דערפון?‪)...‬‬ ‫יענער האט געשפירט אזוי גוט‪ ,‬ווייל זי האט געמיינט אז די גאנצע‬ ‫איך דאנק דעם באשעפער‪ ,‬אז מיינע אייניקלעך ווערן ערצויגן אין‬ ‫גאס רעדט דערפון און יעדער ווייסט‪ ,‬און דא זעט זי אז ס'איז נישט‬ ‫אזא הערליכע קריה! מ'זעט שוין ב"ה דער אחריתך ישגה מאוד!‬ ‫ממש אזוי‪ .‬אמאל איז מען זייער נייגעריג צו וויסן‪ ,‬דארף מען אבער‬ ‫געדענקען‪ ,‬אז די תירוץ פון נייגעריג איז בכלל נישט קיין היתר‪.‬‬ ‫בס"ד‬ ‫פרשת תולדות תשפ"ז‬ ‫עת לסתור‪...‬‬ ‫דער מו"ץ שליט"א האט דערמאנט דעם ענין פון דאווענען אין "פאליש";‬ ‫מ'שטייט דא אין היסטארישע טעג‪ ,‬ווען מ'געזעגנט זיך פון דער בית‬ ‫יעצט אז עס פעלן אזויפיל חדרי תפילה‪ ,‬דארף עס אסאך מער חיזוק‪ .‬בפרט‬ ‫המדרש הגדול‪ ,‬וואס האט איינגעזאפט אין זיך אזויפיל הונדערטער‬ ‫ביומא דפגרא און אין זמני שמחה בחצר הקודש‪ ,‬אמאל קומט מען ארויס פון‬ ‫טויזנטער תפילות; שיעורי תורה ויראת שמים‪ ,‬שבתים און ימים טובים‪ ,‬מיט‬ ‫ביהמ"ד הגדול‪ ,‬מ'זעט צען אידן‪ ,‬און מ'געבט א שריי "שיר המעלות"‪ ...‬א‬ ‫זמירות שירות ותשבחות לה'‪ ,‬ביי די טישן און אלע מעמדי קודש; עס שפירט‬ ‫מינוט‪ -‬צוויי שפעטער ווערט נאך א מנין אין די זעלבע ד' אמות‪ ,‬און ס'איז‬ ‫זיך דער "קשה עלי פרידתכם"!‬ ‫ווייט נישט דא קיין ישוב הדעת‪.‬‬ ‫ס'איז באקאנט‪ ,‬אז א מקום וואס מ'האט אויסגענוצט לתורה ותפילה‪,‬‬ ‫א זקן וואס עס איז אים שווער צו גיין טרעפ און זוכן א מקום מנוחה‪ ,‬האט‬ ‫בלייבט דארט א רושם של קדושה‪ .‬עס ווערט געברענגט פון הייליגן בעש"ט‬ ‫זיכער אן אנדערע הלכה‪ ,‬ווי א בחור אדער א יונגערמאן וואס איז ב"ה פריש‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויפן פסוק "ובמושב לצים לא ישב"‪ ,‬אז א פלאץ וואו מ'האט אמאל‬ ‫און יונג‪ .‬מ' דארף געדענקען אז ס'איז חשוב מאוד למעלה צו דאוענען אין א‬ ‫פארברענגט שלא כהוגן ח"ו‪ ,‬לאזט איבער א רושם היפך הקדושה‪ ,‬אפילו‬ ‫רואיגע מקום‪ ,‬וואו קיינער וועט נישט נכשל ווערן דורכצוגיין פאר אים בשעת‬ ‫יארן שפעטער‪ .‬מדה טובה מרובה‪ ,‬א פלאץ וואו מ'האט אזויפיל יארן‬ ‫שמו"ע‪ ,‬אפילו דאס קען מיינען אז מ'דארף ווארטן נאך פינף מינוט‪ .‬מ'רעדט‬ ‫געדאווענט‪ ,‬געלערנט‪ ,‬און עוסק געווען בעבודת ה'‪ ,‬האט דאך א קדושה‪ .‬און‬ ‫דאך פון חסידים ואנשי מעשה מהדרין במצוות‪...‬‬ ‫דער רושם וועט אודאי נמשך ווערן אויפן נייעם בנין‪ .‬והראנו בבנינו ושמחנו‬ ‫די הלכה פסוקה פון נישט דורכגיין אין די ד' אמות פון א מתפלל‪ ,‬האט זיך‬ ‫בתיקונו‪.‬‬ ‫נישט געטוישט ‪ -‬נישט אין די מציאות‪ ,‬אז עס שטערט‪ ,‬און נישט אין הלכה‪.‬‬ ‫עטליכע יאר צוריק‪ ,‬נאך קאוויד‪ ,‬האט אן ערליכער איד אנגערופן זאגן‪ ,‬אז‬ ‫אויב יענער האט זיך געשטעלט אין א פלאץ וואו מ'גייט דורך‪ ,‬קען מען‬ ‫ער האלט אז מ'דארף מעורר זיין אידן איבער דאס חשיבות פון דאווענען אין‬ ‫אפשר מקיל זיין צו גיין דארט‪ ,‬אבער לכתחילה זיך שטעלן דאווענען וואו‬ ‫א בית המדרש‪ ,‬כמבואר בשו"ע‪ .‬כ'האב אבער אפגעשטופט דעם ענין‪ ,‬ווייל‬ ‫מענטשן וועלן דורכגיין‪ ,‬איז אן ערנסטע הלכה'דיגע שאלה‪ ,‬אדער גאר קיין‬ ‫למעשה איז עס אמאל פארבינדן מיט טירחה יתירה‪ ,‬כ'האב כסדר געטראכט‬ ‫שאלה‪ ...‬אז א איד געבט אפאר מינוט צו קענען דאווענען מיט ישוב הדעת‪,‬‬ ‫צו זיך "עוד חזון"‪...‬‬ ‫איז עס זיכער חשוב ביים רבוש"ע‪ ,‬און אזא תפלה פועל'ט‪.‬‬ ‫יעצט אז אלעס רעדט פונעם בית המדרש‪ ,‬איז געקומען אין געדאנק אפשר‬ ‫אז מ'רעדט שוין פון ביהמ"ד‪ ,‬איז אפשר כדאי מוסיף צו זיין נאך א נקודה‪:‬‬ ‫צו שרייבן דערפון‪ .‬איין צופרי האב איך אנגערופן א מורה הוראה שליט"א‬ ‫א מקום תורה ותפילה‪ ,‬דארף מען האלטן ריין‪ .‬עס לוינט זיך צו געבן א בייג‬ ‫אין שיכון‪ ,‬פרעגן צי ס'איז טאקע הלכות פסוקות וואס מ'נעמט אן אויף‬ ‫פאר כבוד המקום‪ .‬ארויסנעמען א ליידיגע גלעזל קאווע‪ ,‬א טישו‪ ,‬און סיי‬ ‫למעשה‪ ,‬און ס'איז כדאי זיך אריינצולאזן דערין?‬ ‫וועלכע שמוץ‪ .‬דער רבוש"ע זאגט אונז "כי מכבדי אכבד"‪ .‬האלטן ריין א‬ ‫דער דיין איז געווען מלא התפעלות פונעם טעלעפאן רוף‪" .‬ס'איז א השגחה‬ ‫מקום תורה ותפילה‪ ,‬איז דער ריכטיגער אפטייטש פון געבן כבוד פאר'ן‬ ‫פרטית" זאגט ער‪" ,‬כ'האב ממש עטליכע מינוט צוריק געענדיגט לערנען די‬ ‫באשעפער!‬ ‫הלכות אין שולחן ערוך (סי' פט)‪ .‬דער שלחן ערוך שמועסט אויס די אלע‬ ‫מענין לענין‪ :‬איין צופרי חוה"מ סוכות‪ ,‬ביים צוריקטראגן דעם ספר תורה‬ ‫הלכות‪ ,‬אז מ'זאל נישט דאווענען אין גאס אדער אין א פאליש‪ .‬דער מו"ץ‬ ‫פאר מוסף‪ ,‬איז געווארן א גאנצע זו ך אקציע "וואו איז דער בעל שחרית?‪"...‬‬ ‫האט געזאגט‪ " :‬אדרבה‪ ,‬ס'איז א מצוה לפרסם"!‬ ‫מ'ווארט ער זאל צוריקלייגן דעם ספר תורה אין ארון הקודש‪.‬‬ ‫אלזא‪ ,‬וועלן מיר טאקע מקיים זיין דעם מצוה לשמוע‪ .‬מ'זעט אין חז"ל‪ ,‬אז‬ ‫בדרך צחות‪ :‬דער ענין אז דער וואס האט געמאכט הוצאה דארף עס אויך‬ ‫א פלאץ וואס איז א מקום מיוחד לתפילה‪ ,‬האט א ספעציעלע חשיבות‪ .‬די‬ ‫צוריקלייגן‪ ,‬איז שייך יעדן טאג ביים לערנען‪ ...‬יעדער וואס קומט אין ביהמ"ד‬ ‫גמרא זאגט‪" :‬אין תפילתו של אדם נשמעת אלא בבית הכנסת"‪.‬‬ ‫ל ערנען‪ ,‬האט שוין אמאל געהאט אז ער זוכט אן עמוד‪-‬יומי גמרא‪ ,‬ער‬ ‫עס מאכט זיך אמאל אז מ'האט א געלעגנהייט צו דאווענען אין זייטיגע‬ ‫שפאצירט דורך איין שורה נאכ'ן צווייטן‪ ,‬ממזרח למערב ומצפון לדרום‪ ,‬און‬ ‫מקומות‪ ,‬איז כדאי צו האלטן אין קאפ‪ ,‬אז א תפילה אין א שול‪ ,‬האט א‬ ‫נאך צען מינוט זוכן‪ ,‬טרעפט ער נישט נאר איין‪ ,‬נאר צוויי‪ ...‬איינס קעגן‬ ‫ספעציעלע סגולה ע" פ חז"ל אז ס'זאל נתקבל ווערן‪ .‬נו‪ ,‬ווער זוכט דען נישט‬ ‫צווייטן‪.‬‬ ‫א סגולה פאר קבלת התפילה?‪...‬‬ ‫מיט'ן צוריקלייגן א גמרא אין שאנק‪ ,‬קען מען ווערן גאר א גרויסער תומך‬ ‫מ'רעדט נישט דא פון א תפילת‪ -‬חסד צו גיין לבית היולדת‪ ,‬אדער א‬ ‫תורה‪ ,‬ס'איז ווערד די שכר פסיעות‪ ,‬מ'קען מזכה זיין אנדערע אידן צו לערנען‬ ‫ווינטערדיגע מנחה אינמיטן אן ארבעטס‪-‬טאג‪ ,‬ווען מ'טרעפט זיך צוזאם אין‬ ‫מיט ישוב הדעת‪.‬‬ ‫אן אפיס; דאס איז א מנחה לה'‪ ,‬און ס'איז אודאי חשוב מאוד למעלה!‬ ‫א איד האט געזאגט א שארפן משל‪ :‬שטעלט זיך פאר שמחת תורה‬ ‫מ'רעדט פון א לאנגען זומערדיגן טאג‪ ,‬אדער סתם ווייל ס'איז גרינגער און‬ ‫ביינאכט‪ ,‬מ'האלט נאך "אתה הראית"‪ ,‬און א חברה ערלים שפאצירן אריין‬ ‫באקוועמער‪ ,‬און מען וויל זיך שפארן דעם וועג‪ ,‬זאל מען וויסן אז ס'איז דא‬ ‫מיט די געלע שול‪-‬העמדער און הייבן אן טיילן ספרי תורה‪.‬‬ ‫אן ענין ע"פ שלחן ערוך צו דאווענען דוקא אין א בית המדרש‪ .‬חז"ל זאגן אז‬ ‫יעדער ערליכער איד וואלט צוגעלאפן ארויסכאפן די ס"ת פון האנט‪ ,‬און‬ ‫ס'איז דא שכר הליכה‪ ,‬און ס'איז זיכער ווערד די טירחה!‬ ‫זיי ארויסגעיאגט פון בית המדרש‪ ,‬אן ערל זאל האלטן א ספר תורה?‪ ...‬אפילו‬ ‫דאס איז קלאר לכל הדעות‪ ,‬אז דאווענען אין א בית המדרש‪ ,‬איז אסאך‬ ‫דער לולב און אתרוג וואס ליגן אין א האלטער‪ ,‬וואלט מען געשפירט‬ ‫חשוב'ער ווי דאווענען אין גאס‪ ,‬ווען מ'קומט און מ'גייט פון אלע זייטן‪ ,‬און‬ ‫אומבאקוועם אז א גוי רירט עס אן‪.‬‬ ‫מ'דארף האבן גרויס רחמי שמים צו קענען דאווענען מיט ישוב הדעת‪ .‬אויף‬ ‫אביי ורבא‪ ,‬רבה ורבי זירא‪ ,‬דער הייליגער "מאור עינים" און "אור החיים‬ ‫דעם איז דא בפירוש'ע סעי' אין שו"ע‪" :‬לא יתפלל במקום פרוץ"‪.‬‬ ‫הק'" "נתיבת קודש" פאסט דען אז דער נידריגער גוי זאל מאכן הוצאה‬ ‫אמאל טראכט מען‪ ,‬ממילא תפילת שחרית דארף מען דאווענען אין א בית‬ ‫והכנסה?‪...‬‬ ‫המדרש‪ ,‬אבער א מנחה און מעריב איז נישט געפערליך‪ ...‬ס'איז אבער דא א‬ ‫ווען רוב מנין ובנין‪ ,‬וואלט זיך צוגעוואוינט אליין צוריקצולייגן‪ ,‬וואלט מען‬ ‫סברא פארקערט‪ ,‬ביי שחרית איז נאך דער מוח קלאר‪ ,‬איז אביסל גרינגער צו‬ ‫נישט געדארפט צוקומען צו זיי‪ .‬אונזער געטרייער משמש שי'‪ ,‬וואלט עס‬ ‫האבן ישוב הדעת‪ .‬ביי מנחה און מעריב‪ ,‬נאך א טאג ארבעט‪ ,‬און דער קאפ‬ ‫לייכטערהייט מסדר געווען‪ .‬הרגל נעשה טבע‪ ,‬אז מ'געוויינט זיך צו צו דעם‪,‬‬ ‫איז שוין אויסגעמוטשעט‪ ,‬דארף מען סתם אזוי סייעתא דשמיא אז מ'זאל‬ ‫ווערט עס א נאטירליכע זאך‪ .‬נאכן ענדיגן לערנען‪ :‬א קיש פאר'ן ספר‪ ,‬און‬ ‫קענען דאווענען בכוונה ‪ ,‬איז זיכער דא א מקום להדר צו דאווענען אין בית‬ ‫צוריק אין שאנק!‬ ‫המדרש‪ ,‬וואו מ'קען קובע מקום זיין‪( .‬דאווענען אין א ביהמ"ד האט נאך עטליכע‬ ‫מעלות‪ ,‬ס'איז דא א באשטימטע זמן תפי לה‪ ...‬וד"ל‪) .‬‬