קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel — תולדות (2026-11-09)

בס”ד /שנה ז' /פרשת תולדות /נומער 334
א גבאי מיט הארץ
אהרן קליטניק
א בלויע צונאמי
פארשוועמט אמעריקע
גרשון קרעמער
אנטלאפן אינמיטן די נאכט
משה ארי' שניצלער
איך דארף א שידוך
בריוו פון ראש ישיבה שליט"א
א חתונה אין שול אן דאגות | א
סוד וואס אלע ווייסן | פינף טויזנט
הכל בכל | פארוואס מאכט מען
דאס נישט נאך | דער מחותן חתונה מאכן
מו"ה יואל לעווי שליט"א
פארציילט אונז פון זיין ערפארונג
נאכן חתונה מאכן צוויי קינדער
ב"ה .ויצאה חנם אין כסף קאסט נישט
בס"ד חתונה קאסט נישט 14 מעשה פון תפילה 03
פרשת א בליק אויף צוריק 23 עירנו 04
תולדות
תשפ"ז מעשה פון א צדיק 26 אלץ און אלעמען 06
געדאנקען 28 וועלטליכע נייעס 08
נומער
333 געשעענישן 35 בריוו פון ר"י שליט"א 10
שנה ז'
חומש סעודה בני ברק 39 פנינים 12
נומער 303 תרומה /
נומער 334 פרשת /
פרשת/תולדות
בס”דז'/ /שנה ו'
בס”ד /שנה
8 נדבה'לעך
אברהם הערש
וועבערמאן
א קידוש השם
אין מאנסי
גרשון קרעמער
'הייליג'ער שבת
היכל הלכה
א גבאי מיט הארץ
קליטניקנישט שמד
אהרןנאר
א בלויע צונאמיאהרן קליטניק
פארשוועמט אמעריקע
גרשון קרעמער
אנטלאפן אינמיטן די נאכט
משה ארי' שניצלער
איך דארף א שידוך
בריוו פון ראש ישיבה שליט"א
א חתונה אין שול אן דאגות | א
סוד וואס אלע ווייסן | פינף טויזנט
הכל בכל | פארוואס מאכט מען
דאס נישט נאך | דער מחותן חתונה מאכן
מו"ה יואל לעווי שליט"א
חדשיםאונז פון זיין ערפארונג
פארציילט
ראזענפעלדמאכן צוויי קינדער
חתונה נאכן
קאסט נישט
אדר זעט מען א שמייכל אויף יעדענס פנים | ווער איז דער פרייליך מאכער די אנדערע
פונעם יאר | וויאזוי באווייזט ער צו זיך האלטן אין א גוטע גוסטע | הערט פון מו"ה מיכל
הי"ו איבער זיין מרבין בשמחה א גאנץ יאר אין אלע מצבים .שמחה עד אין קצבה
ב"ה .ויצאה חנם אין כסף
בס”ד בס”ד
פרשת תרומה
פרשת תולדות
אויסגאבע 10 #
אויסגאבע 39 #
33
מיין שכן אין
קימפעטארן היים
ג .פעקעטע
covered
פייער
יאר האש שלי -מיין
פארן
ג .פעקעטעש .ל .פליישמאן
די אפטייטש פון מסורה
ערווארטונגען
ברענגט
אנטוישונגען
ש .טראכטער
ש .טראכטער
וואס זאל זיין מיין קבלה?
ש .ל .פליישמאן
ליידיגע זיץ
אמיין ריזיגע
אוצר הספרים
פליגער אויפן הער א מעשה
מ .פעדער
קינדער
היים
פרשת
תולדות
תשפ”ז
7 טרעף צו
וועלכע
שיחה פון
רבי'ן דער־
מאנט דיך
דעם בילד?
יארצייט פון די וואך צווישן די קאטשקע-ס
מכבד זיין טאטע מאמע מיין
רעדאקטאר :אברהם הערש וועבערמאן ,רעדאקציע :אברהם יצחק אייזנער ,אברהם משה הכהן געענדיגט מיט
האקעריי עבדו את ה'האלץ
משפחת גליק געשמאקסטע
ב'שמחה'לע זאך פון פארןמשפחת וואוילטשיג
שטראססער ,אהרן קליטניק ,מ .מאנן ,גרשון קרעמער ,יואל וועבערמאן ,יואל שניצלער ,יודא לייב ווייס, דער בעל בטחון היימיש
פליט אויף 90מייל א שעה אויף אומאן ד ע ר מ ל מ ד ד ע רצ י י ל ט
מילתא דבדיחותא
ישראל דוד העסקעל ,משה ארי' שניטצלער ,משה ראזענבערג ,ישראל קרויס.
845.379.1161
136-Huschke Rd
שטיקלעך פונעם בלעטל אן צושרייבן פון וואו עס קומט.
Hurleyville NY 12747
כל הזכיות שמורות .עס איז נישט ערלויבט צו קאפירן
Editor@bletelmagazine.com
צו באקומען אויף פאסט:
718.387.2691
subscribe@bletelmagazine.com
אויף אימעיל:
Chizikyomi@rabbiroth.org
Bletelmagazine.com
Breslevcenter.com
Gilyoines.com
ארץ ישראל053.315.6938 :
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 2
בארא פארק מנשה איצקאוויטש קרית ברסלב זאב סרולאוויטש
נאך יום טוב סוכות האב איך געוואלט טשארדזשן אלע איך בין געגאנגען מאכן אן אינספעקשן פאר מיין קאר.
נדרים ונדבות פארן בית המדרש היכל הקודש אין בארא ווען איך בין אנגעקומען אהין ,זאגט מיר דער מעקעניק אז
פארק ,אבער איך האב באמערקט אז די קרעדיט קארד מ'דארף טוישן די ברעיקס ,און עס גייט דויערן א שעה מיט
מאשין איז נעלם געווארן. א האלב.
דאס איז א צו וויכטיגע און טייערע זאך צו פארלירן ,האב אנפאנג האב איך נישט געכאפט אז דאס איז צו לאנג.
איך אסאך געבעטן דעם אייבערשטן דערויף. אבער ווען איך בין ארויסגעגאנגען פון דארט ,האב איך
אנגעהויבן בעטן דעם אייבערשטן אז עס זאל גיין שנעלער
איך האב געזוכט איבעראל וואו עס האט געדארפט צו און ביי צוויי אזייגער זאל עס שוין זיין פארטיג.
זיין ,וואו עס האט געקענט זיין ,און אפילו וואו עס האט
נישט געקענט זיין. איך האב צוגעזאגט צו פארשפרייטן א מעשה פון תפילה
אויב די קאר וועט זיין גרייט פאר צוויי אזייגער.
איך האב ווייטער געבעטן דעם אייבערשטן נאכאמאל
און נאכאמאל; איך האב נישט געקענט אויפגעבן דערויף, אפאר מינוט נאך צוויי האב איך געענדיגט דאווענען
איך האב עס פשוט געמוזט טרעפן. מנחה.
צום סוף האב איך עס געטראפן ,עס איז אריינגעפאלן איך עפן מיין טעלעפאן און איך זע אז פונקט צוויי
צווישן די בעטלעך פון די קינדער. אזייגער אויפ'ן האר האט דער מעקעניק גערופן זאגן אז די
קאר איז גרייט.
שכח אייבערשטער פאר די שיינע מעשה פון תפילה.
מ'בעט דעם אייבערשטן ,מ'זאגט צו א מעשה פון תפילה,
און דער אייבערשטער העלפט!
3 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
עירנו
און האבן אויסגעפילט די בריוו וואס מען האט געשיקט
איבערן זומער ,איז עס ממש איין טעלעפאן רוף אוועק צו
העלט אינשורענס
ווערן 'אפראווד'.
די נאמבער זיך איינצושרייבן איז.845-807-0142 :
מיר ווילן פאררעכטן וואס מיר האבן געמאלדן צוויי
ווי אויך קען מען זיך ווענדן צו מו"ה אשר בער וואכן צוריק ,אז יעדער דארף רינויען די מעדיקעיד פאר
אינדארסקי הי"ו פאר סיי וועלכע הילף. נאוועמבער 15למספרם.
עס שטעלט זיך ארויס אז דאס איז נישט ריכטיג ,נאר
מען דארף עס באנייען לויט די צייט ווען מען האט עס
אריגינעל אנגעהויבן.
טשיילד קעיר
אבער די איבעריגע זאכן וואס מיר האבן געשריבן,
כאטש וואס אסאך אנשי שלומינו האבן נאכנישט ווי למשל אז מען וועט דארפן רינויען יעדע 6חדשים,
ערהאלטן קיין ענטפער פון טשיילד קעיר צוליב וואס זיי דאס איז יא אזוי ,און יעדער זאל גוט האלטן חשבון דאס
זענען זייער צוריקגעבליבן מיט די ארבעט ,הערט מען שוין איבערצומאכן אין די ריכטיגע צייט כדי צו פארמיידן עגמת
אבער ב"ה פון פילע אנשי שלומינו וואס זענען שוין יא נפש.
געווארן אפראווד ב"ה.
מיר ווילן לאזן וויסן דעם עולם ,אז ווען מען באקומט א מיר האפן אז דער טעות האט נישט פאראורזאכט קיין
בריוו אז מען איז געווארן אפראווד ,איז זייער וויכטיג גלייך עגמת נפש פאר קיינעם .ואתכם הסליחה ,וטעות לעולם
אריינצורופן אין די מוסדות און לאזן וויסן דערוועגן .דאס חוזר.
איז ווייל די וועג וויאזוי עס ארבעט איז אז די מוסדות דארף
אריינגעבן א פארלאנג אז דאס קינד לערנט ביי אונזער
טשיילד קעיר. היעפ ()Heap
דעריבער ווילן מיר בעטן אז מען זאל גלייך לאזן וויסן
פאר די מוסדות.
מיר ווילן נאכאמאל דערמאנען פארן עולם אז די 'היעפ'
פראגראם איז שוין אפן .ווער עס דארף צוקומען דערצו
זאל נישט ווארטן ,עס איז א שאד נישט אריינצורופן ווי
פריער .די וואס האבן שוין געהאט די בענעפיטן פאריאר
נייעס'לעך
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 4
מודעות און
קרישקעלעך
פון די הנהלה
חברי הנ הל ה
פרשת נח
ו' חשון
בעזרת ה' יתברך -יום ג' פרשת כי תצא ,ה' אלול ,שנת תשפ"ו לפרט קטן
בריוו
טויזענט ווערטער
מנחה
נעכטן בין איך געווען באזוכן ביי די שחיטה וואו מיר נעמען אונזערע פלייש,
האב געזען די שוחטים ווי זיי שחט'ן מיט א ישוב הדעת ,און די צוגאנג איךלך לך
לכבוד...........נרו יאיר
מעריב
פון
הדלקת הנרות 05:57 ..
מוצאי שבת 07:26 ......
פון אנהייב ביזן סוף; איך מוז דיר זאגן ,איך בין זייער איבערגענומען און איך
בין זייער פרייליך אז מיר האבן אזא מהודר'דיגע פלייש; ווייל וויפיל איך
האב געמיינט אז איך ווייס האב איך זיך נישט פארגעשטעלט אז עס איז
07:03
דער
פלייש. ברסלב'ע
באזאר. שיך,דיביי די
נייעקויפן
אנהייבן שלומינו וועלן
קאלעקציע פון אזוי מהודר ,און איך האף אז אנשי
ריזיגע
ראש
זמנים לשבת קודש
ישיבה
די שוחטים בין איך מעיד אז זיי זענען ערליך ,זיי נעמען נישט דעם מעסער
אין האנט נאר נאכן זיך מתבודד זיין ,און נאר נאכן גיין אין מקוה ,און נאר
שלומינו .ווייל דער ֹ נאכן תשובה טון ,און אזוי וועט זיין פרנסה פאר אנשי
"ע ַ ּקר ֶח ְסרון ַה ּ ַפ ְרנָ ָסה
סימן ֹ לז(ִׁ :
ׁ זאגט )לקוטי מוהר"ן חלק א, ׁהייליגער רביֹ ֹ
ֶש ִ ּנ ְת ַמ ֵעט ַ ּב ּדורות ַה ָ ּלל ּו ֵאין ֶזה ֶא ָ ּלא ַעל יְ ֵדי ַה ּשו ֲח ִטים ֶש ֵאינָ ם ְמ ֻה ָ ּגנִ ים" ,די
פרנסה קומט פון נישט ערליכע שוחטים, ׂ פארוואס עס איז נישטא קיין סיבה ׁ ׁ ֹ
ווייל" :יֵ ש שו ֵחט ָהג ּון ַמ ֲא ִכיל ּו ְמ ַפ ְרנֵ ס ְליִ ְש ָר ֵאל" ,דורך ערליכע שוחטים קומט
פרנסה; ווייל זיי זענען גורם די פרנסה.
און פאר די משפחות וואס גייען זיך אם ירצה השם
בקרוב אריינציען.
דעליווערי איז מאנטאג ארדערס ביז 2:00וועלן
FREE DELIVERY
צו באשטעלן רופט: מיר דעליווערן דעם דינסטאג מיטוואך און
באקאנטטאג.
דאנערשטאג.וואס ווי זעלבן
צו נעמען א חלק אין די הוצאות –
איז בויען אן עירוב מסוגל פאר קינדער און האט נאך כולל היכל הקודש אפיס
845.861.1003
אין די לעצטערע טעג האט די כולל פאנדרעיזינג אפיס
דעליווערד דעםווערןנח
וועלןמו"ה
2:00צו זיך נאך
ווענדן ארדערס
.845-707-6374נישט דא קיין דעליווערי.
געוואלדיגע סגולות – קען מען
קומענדיגן טאג צווישן 2:00און .5:30פרייטאג
און זונטאג איז הערש ווייס הי"ו אויף:
לינקאלןBottoms,.
אויףDrumsticks, אפיס
Cutlets, קהילהFamily זיך אריבערגעצויגן צו די
Pack Cutlets, הו
השחיטה מ
ית
Thin Cutlets, Dark Cutlets, Ground, Family Pack דרת ב
Ground, Dark Ground, Nuggets, Fingers, Dark Stew,
דאס קומט נאך א לאנגע צייט וואס די כולל פאנדרעיזינג
Wings, Bones, Gizzards, Liver, Salami, Franks
קרית ברסלב
KIRYAS BRESLEV MEATS LIBERTY NY
נייעס'לעך
5 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
לו שעה ,ואין לך דבר שאין לו מקום ".דאס מיינט :זאלסט קיינעם
נישט אוועקמאכן ,און זאלסט נישט מזלזל זיין אין גארנישט ,ווייל
יעדע זאך האט איר פלאץ ,און יעדער מענטש האט זיין צייט.
אז דו פרעגסט איבער "וואסער" און "לופט" ,זענען די ווערטער
פון בן עזאי זייער פאסיג .ווייל וואס איז שוין וואסער? און לופט,
וועסטו טראכטן ,איז דאך ממש גארנישט .אבער ביידע האבן זייער
צייט און פלאץ אויף דער וועלט.
יעצט ,ווער איז שטערקער? וועל איך דיר צוריק פרעגן:
שטערקער אין וואס? אין שטופן? אין אפשטעלן א זאך וואס
פליט? אין דרוקן? דער ענטפער איז ,אז עס ווענדט זיך אין דעם
וואס מען וויל מעסטן.
וואסער וועגט אסאך מער ווי לופט .אויב מען נעמט צוויי
פונקטליך די זעלבע פלעשער ,איינס אנגעפילט מיט וואסער און
דאס צווייטע "פול" מיט לופט ,וועט די וואסער זיין פיל שווערער,
ווייל וואסער איז פיל מער געדיכט; אינעם זעלבן פלאץ ליגט פיל
וואס איז שטערקער ,וואסער אדער לופט?
מער שטאף.
נאך א חילוק איז דא :לופט לאזט זיך צוזאמענדרוקן ,אבער
וואסער קען מען כמעט נישט צוזאמענדרוקן .וואסער לאזט זיך וואס איז שטערקער ,וואסער אדער
נישט אריינשטופען מיט קראפט; אויב עס איז מער נישטא קיין לופט? ווען א שווערע זאך פאלט אדורך
פלאץ ,וועט עס מוזן ערגעץ ארויסגיין. די לופט צעברעכט עס זיך נישט ,אבער
ווען עס פאלט אריין אין וואסער ווערט
יעצט צו דיין שאלה :ווען א זאך פאלט אראפ דורך די לופט,
רוקט זיך די לופט גרינג אוועק פון איר וועג .אבער ווען עס קלאפט עס געווענליך יא צעבראכן .איז טאקע
אריין אין וואסער מיט א שטארקע שנעלקייט ,דארף זיך אין איין וואסער שטערקער?
רגע אוועקרוקן א פיל שווערערע זאך – וואסער – וואס רוקט
זיך נישט אזוי שנעל ווי לופט .דערפאר וועט דאס וואסער אים
פלוצלינג אפשטעלן ,און פונעם שטארקן קלאפ קען עס צעבראכן
ווערן.
וואסער פארמאגט נאך גאר שטארקע כוחות .ווען עס קומען
למשל ריזיגע כוואליעס ביי א צונאמי ,וועט עס צעברעכן יעדע
זאך וואס שטייט אים אין וועג .עס קען אפילו אריינטראגן ריזיגע
שיפן מיילן ווייט אריין אין די יבשה.
דו פרעגסט א זייער קלוגע שאלה .א גלאז וואסער זעט אויס
מיינט דאס אז לופט איז שוואך? בכלל נישט! א ווינט איז דאך אזוי רואיג און שטיל ,און די לופט איז נאך איידעלער פון דעם – מען
פשוט לופט וואס רוקט זיך .ביי א שטארקע שטורעם קען דער זעט עס נישט און מען שפירט עס קוים .אבער דער אייבערשטער
ווינט אראפרייסן דעכער און אומווארפן ריזיגע ביימער. האט אריינגעלייגט אין ביידע א געוואלדיגן כח.
נו ,ווער איז טאקע שטארקער? פאר ביידע האט דער דער הייליגער תנא בן עזאי זאגט אין פרקי אבות (פרק ד')" :אל
אייבערשטער געגעבן מורא'דיגע כוחות ,פונקט ווי ביי אונז תהי בז לכל אדם ,ואל תהי מפליג לכל דבר ,שאין לך אדם שאין
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 6
דו האסט געזען און באמערקט א גאר וויכטיגע נקודה ,און עס מענטשן ,וואו יעדער האט זיין אייגענעם פלאץ וואו ער טויג.
לוינט זיך טאקע אפצושטעלן דערויף .ווייל אפילו ווען מענטשן וואסער איז געדיכטער און וועט זיך נישט רוקן אזוי שנעל ,און
זעען זאכן ,מיינט עס נאך נישט אז זיי מוזן עס אויך באמערקן; לופט – די ווינטן קענען שטופן גאר שטארק.
און דאס איז טאקע א זאך וואס אסאך מענטשן פארשטייען נישט. דיין שאלה לערנט אונז א וויכטיגן יסוד :דער באשעפער האט
דער אמת איז אז "באמערקן" איז גאנץ אן אנדערע זאך ווי געגעבן פאר יעדער זאך איר אייגענעם פלאץ און איר באשטימטן
סתם "זען" .יעדער קען דאך דאס ווארט "באמערקונג" ,וואס דאס תפקיד .דאס וואסער דארף נישט ווערן קיין לופט ,און די לופט
טייטש אויף ענגליש א "קאמענט" (אדער א "הערה" אויף לשון דארף נישט ווערן קיין וואסער; די וועלט דארף ביידע פונקט אזוי
הקודש); דאס מיינט אז "באמערקן" באציט זיך נישט בלויז אויף ווי דער באשעפער האט זיי באשאפן.
וואס די אויג "זעט" ,נאר עס מיינט מאכן א "באמערקונג" און אזוי איז עס אויך ביי אונז מענטשן .אמאל קוקט מען אויף א
ארויסזאגן מיט'ן מויל א "הערה" אויף דעם וואס מען זעט. חבר און דער "קנאה-ווארימל" פרובירט זיך איינצועסן :יענער
אויב אזוי ,קען מען טאקע זען אבער נישט באמערקן; די אויג לערנט בעסער פון מיר ,יענער זינגט אזוי שיין ,יענער קען שפילן
זעט שוין זייער גוט ,אבער דאס מויל בלייבט פארמאכט ,פונקט ווי בעסער ...און מען טראכט ביי זיך :פארוואס בין איך נישט אזוי ווי
מען וואלט גארנישט געזען. יענער?
אבער דא ליגט די גאנצע נקודה :מ'קען באמערקן זאכן אפילו אבער דעם רבינ'ס חיזוק דערמאנט אונז צו טראכטן אנדערש.
אן דעם וואס מען זעט עס ממש פאר די אויגן .למשל ,דו קומסט "דאס איז מיין מעשה ,און דאס איז יענעמ'ס מעשה ,און בכלל וואס
אהיים נאך א לאנגע טאג ארבעט ,און דו ניצט די תורה פון "אזמרה" האט מען צו רעדן פון יענעם?" – אזוי האט דער הייליגער תם
כדי צו "זען" עפעס גוט .אפילו ווען אלעס איז איבערגעקערט און געזאגט .אז מען לעבט מיט דעם דאזיגן צוגאנג ,קען מען אנקומען
ס'איז גארנישט דא אויפ'ן טיש ,וועסטו דאך "באמערקן" עפעס א זייער ווייט און דערגרייכן די העכסטע מדרגות סיי בגשמיות און
גוטע נקודה .אדער ווען דו זעסט אז דער טיש איז אפגערוימט סיי ברוחניות.
און די וועש איז שיין צוזאמגעלייגט ,כאטש דו האסט נישט געזען
ווער ס'האט עס געטון ,קענסטו עס דאך באמערקן; דו קענסט
זאגן פאר יעדן פון דיינע קינדער באזונדער" :וואו ,איך בין זיכער געזען אדער באמערקט?
אז דו האסט עס געטון!" עס זענען דא פעלער וואס מען מעג יא
"חושד" זיין ...וואס טראכסטו וועט פאסירן ווען דיין קינד זעט ווי
מען איז אים כסדר "חושד בכשרים" אז ער איז דער וואס האט ווען מ'רעדט נוצט מען אמאל דעם
געטון די גוטע זאך? אויסדרוק "איך האב עס געזען" ,און אמאל
מיט די עצות פונעם רבי'ן קען מען נעמען די זעלבע שפראך זאגט מען "איך האב עס באמערקט".
וואס מענטשן ניצן צומאל אויף נעגאטיוו – א שפראך וואס עס קוקט אויס ווי ביידע מיינען די זעלבע
דערווייטערט און צוברעכט נעבעך – און זיך אפלערנען דערפון זאך; האב איך געוואלט פרעגן פון ר'
צו טון דאס זעלבע כדי צו מחזק זיין און צו בויען; נעמען די זעלבע גרשון קרעמער :זענען דאס טאקע צוויי
ווערטער ,נאר זיי איבערדרייען אויף פאזיטיוו. ווערטער מיט דעם זעלבן טייטש ,אדער
איז פארהאן א חילוק צווישן "זען" און
אוטם אזנו משמוע דמים ועוצם עיניו "באמערקן"?
מראות ברע א גרויסן יישר כח ,עס איז זייער שיין וואס
איר שרייבט.
7 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
בערך 60פראצענט פון די שטימען קעגן בערך 40פראצענט פארן
רעפובליקאנער קעגנער בלעיקמאן .דער סטעיט קאנטראלער
טאמעס דינאפאלי איז אויך ווידערגעוויילט געווארן מיט כמעט
63פראצענט .פון די ניו יארקער קאנגרעס זיצן וואס מען האט
שוין ענדגילטיג באשטעטיגט ,האבן די דעמאקראטן באקומען 19
זיצן ,און די רעפובליקאנער בלויז .3
אין קרית יואל זענען די אינקאמבענטס ווידערגעוויילט
געווארן מיט א שטארקייט :קאנגרעסמאן רייען ,וואס האט
געהאט די אינדארסירונג פון די עסקנים ,האט געווינען מיט
איבער 62פראצענט; סטעיט סענאטאר סקופיס מיט 59
פראצענט ,און אסעמבלימאן איטשעס מיט כמעט 63פראצענט.
אין בלומינג גראוו איז דער רעפובליקאנער טאון סופערווייזער
דזשעראלאמען באזיגט געווארן.
די גרעסטע סורפרייז איז אבער געקומען פון ראקלאנד קאונטי,
וואו דער באקאנטער קאנגרעסמאן מייק לאולער ,וועלכער האט
רעפרעזענטירט מאנסי זינט שנת תשפ"ג ,האט פארלוירן זיין זיץ. א בלויע צונאמי
בערך צוויי און א האלב שעה נאכדעם וואס די פאולס האבן זיך פארשוועמט אמעריקע
פארמאכט ,ווען ער האט געהאלטן ביי 47פראצענט קעגן 52
פראצענט ,האט לאולער און מודה געווען אין זיין נידערלאגע.
אינעם '38סטן סטעיט סענאט דיסטריקט האט דער אינקאמבענט
רעפובליקאנער סענאטאר וועבער פארלוירן צום דעמאקראט
ראנד 46 ,קעגן 54פראצענט.
פילע היימישע אידן אין מאנסי זענען ממש געבליבן שאקירט. פארגאנגענעם דינסטאג פרשת חיי שרה זענען מיליאנען
מען האט געקוקט אויף לאולער אלס א נאנטער פריינט און אן בירגער איבער גאנץ אמעריקע ארויסגעגאנגען צו די שטימע
אוהב ישראל; מען האט זיך שטענדיג געקענט פארלאזן אויף זיין בודקעס אפצוגעבן זייערע שטימען .פונקט ווי די מבינים האבן
אפיס צו בעטן סיי וועלכע הילף וואס דער ציבור אדער א יחיד פאראויסגעזאגט ,איז די "בלויע כוואליע" טאקע אנגעקומען און
האט נאר געדארפט ,און מענטשן האבן זיך געפילט רואיג מיט מיט א שמוץ אריבער; די דעמאקראטן האבן צוריקגעכאפט די
אים ,וויסנדיג אז מען האט א קאנגרעסמאן אויף אונזער זייט. קאנטראל פונעם קאנגרעס און פונעם סענאט אין וואשינגטאן
מיט א שטארקע מאיאריטעט ,בעת די רעפובליקאנער האבן
אבער אן ערליכער איד ווייסט אז ס'איז נישטא וואס צו פאניקן. פארלוירן כמעט אין יעדן פארמעסט וואו זיי האבן געהאט א
ווי מיר האבן שוין געשריבן פאר די עלעקשאנס ,קען זיך אונז שאנס צו געווינען.
דאכטן כאילו "מיר" וועלן אויס ווער עס זאל זיצן אויף די רעגירונג
בענקלעך ,אבער באמת ליגט אלעס נאר אין די הענט פונעם דא ביי אונז אין ניו יארק סטעיט איז דער גאווערנאר אמט
אייבערשטן .דער באשעפער פירט די וועלט ,און ער האט געשיקט געבליבן ביי האוקל – א דעמאקראט ,וואס האט ארויסגעשלעפט
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 8
הילף ביז היינט אויף אזא אופן ,און ער וועט אונז ווייטער ביישטיין צו דער רעכטער האנט אויך מארגן ,אויף וועלכן וועג ער וועט נאר וועלן.
דוד המלך לערנט אונז אויס אין תהלים (קמו ,ג)" :אל תבטחו בנדיבים" – מ'זאל זיך חלילה נישט פארלאזן אויף קיין שום מענטש" ,בבן אדם
שאין לו תשועה" – ווייל אפילו דער גרעסטער און מעכטיגסטער מענטש קען אפילו זיך אליין נישט העלפן ,טא וויאזוי קען ער דען העלפן א
צווייטן?
ווען א מענטש פארלאזט זיך אויף א בשר ודם קען דאס זיין זייער שווער ,ווייל ווען מ'זעט אז יענער קען נישט העלפן ,ווערט מען שטארק
אנטוישט .אבער ווען מ'האט בטחון נאר אינעם אייבערשטן ,ווערט מען נישט אזוי צוטרייסלט ווען א גוטער פריינד פארלירט; מ'ווייסט קלאר אז
דער אייבערשטער וואס פירט די גאנצע וועלט איז דא ,און ער האט ב"ה נישט פארלוירן קיין וואלן.
אונזער עבודה איז ווייטער פונקט די זעלבע ווי ביז היינט :מתפלל זיין צום אייבערשטן ,ארויסווייזן הכרת הטוב פאר וועמען עס קומט זיך,
אבער אין די זעלבע צייט געדענקען אז א בשר ודם קען אונז נישט טון קיין ברעקל שלעכטס אדער גוטס אן דעם וואס עס זאל זיין באשערט
פונעם אייבערשטן.
9 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
אְרף ַאַ � ִׁׁשידּו ְְּך
ִאִ ְיְך ַַד ְ
שאלה
ְלְָכָ בֹוד ֶֶדער ֹרֹאׁש ְיְִׁשׁ ָיָבה ְׁׁש ִִל ָיָט"א,
ִִאיְך ָָהאּב ֶגֶ עָוָ ואְלְט ְפ ְֶֶרעְגְ ן ָוָ ואס ַַא ָּבּחּור ַַדאְרְ ף אּון ֶֶקען טּון
עְפן ַַא ִׁשׁ ידּוְך? ִוִ וי ַַאזֹוי ֶֶקען ִִאיְך ַַמאְכְ ן ַַאז ִִדי ַַא ֶֶלע ְטְֶר ְ
ִִה ְׁׁשַּתּ ְּדּלּות צּו ֶ
עֶלער? ַוַ וייל ִִאיְך ַַהאְלְט אְלן ַַאְרְֶּבּעְטְ ן ִוִ וי ְׁׁשֶנֶ ֶ
ְּתִּפלֹות ָזָ ְ
ְסְ גּולֹות אּון ִ
יְׁשט אֹויס.
ֶֶעס ׁשֹוין ֶֶמער ִנִ ׁ
אֹויְך ָָהאּב ִִאיְך ֶגֶ עָוָ ואְלְט ְפ ְֶֶרעְגְ ן אֹויּב ֶֶדער ֹרֹאׁש ְיְִׁשׁ ָיָבה ֶֶקען
ְקְָלאר ַַמאְכְ ן ִִאין ֶֶדעם ִִעְנְָיָ ן פּון ֶגֶ עְלְטָ ,וָ ואס ִִאיז ֶֶדער ִִחילּוק ִִמיר ָ
יְׁשט ָָהאְּבּ ן ַַקיין ֶגֶ עְלְט ַוַ וייל ְמְ ִ'ִאיז ַַא ָ
ַּבְּטְָלן ,אּון ָָדאס ִִאיז ויְׁשן ִנִ ׁ
ְצְִוִ ׁ
ְגְֵלייְּבּ ן ִִמיט ֱֱאמּוָנָ ה אּון ִּבּ ָּטּחֹון ַַאז ֶֶדער ֵֵאייֶּבּעְרְ ְׁׁש ֶֶטער
ֶֶמען ַַדאְרְ ף ֵ
יְׁשט ָָהאְּבּ ן ַַקיין ֶגֶ עְלְט ,אּון ֶוֶ וען ֶֶער ֶוֶ ועט ִוִ ויל ַַאז ִִאיְך ָזָ אל ֶיֶ עְצְט ִנִ ׁ
ועְלן ֶוֶ ועט ֶֶער ִִמיר ׁשֹוין ֶגֶ עְּבּ ן.
ֶוֶ ְ
ֹּכַּח ַַפאר ַַא ֶֶלעס.
ַַא ְגְ רֹויְסְ ן ְיְַיַ ֶׁשׁ ר ַ
רֶ-ח ְׁׁשָוָ ןְׁׁ ,שַנַ ת
ּתֹוְלדֹות ,כ"ג ַַמ ֶ
ְּבּ ֶֶעְז ְַַרת ה' ִיִ ְתְ ָּב ַַּרְך -יֹום א' ַּפְּרְַׁשׁ ת ְ
תשע"ח ִִלְפ ְָָרט ָָק ָָטן
ייֶע ֶֶרער ַּּת ְְל ִִמיד ֵ ...נֵ רֹו ָיָ ִִאיר
ְְלָכָ בֹוד ַמַ יין ֵֵט ֶ
אְל ְְטן ַדַ יין ְּב ִִּריוו.
ִִאיְך ָָהאּב ֶֶע ְְרַהַ ְ
אְרְׁשַׁטַ אֶנֶ ען
עְּבן ֶֶדעם ְּב ִִּריוו ָָהאּב ִִאיְך ׁשֹוין ַפַ ְ אְסט ִִמיר ֶגֶ עֶגֶ ּ ֶוֶ וען דּו ָָה ְ
עֵלייְנְ טֵׁטייטָ ,נָ אְך ַפַ אר ִִאיְך ָָהאּב ֶגֶ ֵ ִִמיט צּוֶגֶ עַמַ אְכְ ֶֶטע אֹויְגְ ן ָוָ ואס ָָד ְ
אְרט ְׁש ֵ
אְרְׁשַׁטַ אֶנֶ ען ָוָ ואס ַדַ יין ַּּבָּקָּׁשׁ ה ִִאיז; ַוַ וייל ָוָ ואס ַדַ יין ְּב ִִּריוו ָָהאּב ִִאיְך ׁשֹוין ַפַ ְ
אְרף עְדן ָּבּ חּור? ַאַ ָּבּ חּור ַדַ ְ וייָטאג פּון ֶיֶ ְ אְרף ֶֶדען ָּבּ חּורָ ,וָ ואס ִִאיז ִִדי ֵוֵ ָ ַדַ ְ
ייֶער
יְׁשט ֲֲחתּוָנָ ה ִִאיז ֶֶמען ֵזֵ ֶ ֵֵאיין ַזַ אְך ַ -אַ ִׁשׁ ידּוְךִ ,וִ וי ַלַ אְנְ ג ֶֶמען ָָהאט ִנִ ׁ
ייִליְך צּו ַמַ אְכְ ן ִִאיז
ֶֶצעְּב ָָּראְכְ ןָ ,וָ ואס ֶֶמען ֶוֶ ועט ָנָ אר ְּּפרּוִּבּ ְיְרן צּו טּון ִזִ יְך ְְפ ֵֵר ִ
ייִליְך ָנָ אר ַאַ ז ֶֶמען יְׁשט ַזַ יין ְְפ ֵֵר ִ ַאֶַלעס ָנָ אר ְְל ָָפִנִ יםַ ,וַ וייל ֶֶמען ֶֶקען ִנִ ׁ ֶֶעס ֶ
ַּגַ
ִּבְּקדּוַׁשׁ ת ַהַ ְּב ִִּרית ,אּון ֶוֶ וען ַאַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ִזִ יְנְ ִִדיְגְ ט ִִאין ְּפ ם
יְטן ְ עִה ְ ֶּגֶ
ִִאיז ָָאְּפ ִ
חֹוָרה.ּוָמ ָָרה ְׁׁש ַָּעְַצבּות ָייֶער ְּב ְ
ועְרט ֶֶער ֵזֵ ֶַהַ ְּב ִִּרית ֶוֶ ְ
ייֶערְְ ,דַרַ אֶּפּ ע ִִדיר אּון
ייֶע ֶֶרע ...ני"ּוִִ ,איְך ֶּבּ עט ִִדיר ֵזֵ ֶ
עְרַפַ אר ֵֵט ֶ
ֶֶד ְ
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 10
עצתו אמונה תולדות תשע"ח
ייְּבן
ַמֲַחָׁשׁ בֹות 'ָוָ ואס ֶוֶ ועט ַזַ יין'ֶ'ֶ ,א ְְפָׁשׁ ר ֶוֶ ועל ִִאיְך ְּבַּלַ ּ ְְטַרַ אְכְ ְְסט ָּכּ ל ִִמיֵנֵ י ֲ יְׁשט ֶֶצעְּב ָָּראְכְ ן ֶוֶ וען דּו ַאֶַלע ַדַ ייֶנֶ ע ּכֹוחֹותֶ ,וֶ וער ִנִ ׁ אְלט ִזִ יְך ִִמיט ֶ עְרַהַ ְ
ֶֶד ְ
ַאֵַליין'ֶ' ,וֶ וער
עְּבן ֵֵאייֶנֶ ער ֵ ייְּבן ַאַ ַגַ אְנְ ץ ֶֶל ּ ַאְַל ֶֶטע ָּבּ חּורִִ ,איְך ֶוֶ ועל ְּבַּלַ ַּאַ ן ְ יְׁשט
עְפ ְְסט ִנִ ַׁאִַריֶּבּ ער ַאַ ָיָ אר ָנָ אְך ַאַ ָיָ אר אּון דּו ְְט ֶֶר ְ עְסט ִוִ וי ֶֶעס ֵגֵ ייט ִ ֶזֶ ְ
קּוְמט פּוֶנֶ עם ֵיֵ ֶֶצרַמֲַחָׁשׁ בֹות ְ ֶׁלעְכְ ֶֶטע ֲ ַאֶַלע ְׁש ֶ
עֶמען ְוְ כּו''; ִִדי ֶ ֶוֶ ועט ִִמיר ֶנֶ ֶ ועְסט ׁשֹוין צּוִריק ַאַ ז דּו ֶוֶ ְ עֵמייְנְ ט פּון ַלַ אְנְ ג ִ אְסט ׁשֹוין ֶגֶ ֵ ַדַ יין ִׁשׁ ידּוְך ,דּו ָָה ְ
ַאֶַלע
חּוִריםֶ , ַאֶַלע ָּבּ ִ
ַמֲַחָׁשׁ בֹות ִִאין ֶ אְרט ֲ ָָה ָָרע ָוָ ואס ֶֶער ְּב ֶֶּרעְנְ ְגְ ט ַאַַרַ יין ִִדי ָָס ְ יְׁשט ִִדי ַצַַעַ ר ָוָ ואס ַאַ ָּבּ חּור ֵׁטייט ִנִ ׁ
אְרְׁש ֵַזַ יין ֲֲחתּוָנָ ה ֶגֶ עַהַ אט ְוְ כּו'ֵֵ .קייֶנֶ ער ַפַ ְ
עְרַפַ אר ֶּבּ עט ייֶער ִׁשׁ ידּוְךֶֶ .ד ְ עְפן ֵזֵ ֶחּוִרים ְְטַרַ אְכְ ְְטן ָָדאס ַפַ אר ֵזֵ יי ְְט ֶֶר ְ ָּבּ ִ יְׁשט ָָדא ָנָ אְך ַאַַזַ א ַצַַעַ ר ִוִ וי ִִדי ַצַַעַ ר פּון ַאַ ָּבּ חּור,
ַאִַריֶּבּ ערֶֶ ,עס ִִאיז ִנִ ׁ ֵגֵ ייט ִ
אְסט צּו טּון יְׁשט ַאַ זֹוי ,דּו ְְטַרַ אְכְ ט גּוט ,טּו ָוָ ואס דּו ָָה ְ ִִאיְך ִִדירְְ ,טַרַ אְכְ ט ִנִ ׁ אְלן ִִאין ְּפַּגַ ם ַהַ ְּב ִִּריתָָ ,דאס ַמַ אְכְ ט ַאַָראּפ ַפַ ְאְלט ִִאין ֵֵאיין ָ ַוַ וייל ֶֶמען ַהַ ְ
ַאֶַלע
אְלג ֶֶדעם ֶֶרִּבּ י'ן אּון ַזַ יי ְְמַקֵַיֵ ים ֶ ׁשּוָעהָָ ,פ ְואְרט אֹויס ַפַ אר ַדַ יין ְיְ ָ אּון ַוַ ְ ויִפיל ֶֶמען ִוִ ויל ַאַ רֹויס חֹוָרה ,אּון ִוִ ִ ּוָמ ָָרה ְׁׁש ָ
ַּעְַצבּות ָייֶער ְּב ְ ָנָ אְכְ ֶֶדעם ֵזֵ ֶ
ַמַָמׁש.
ועְרן ְּב ָָּקרֹוב ָ
אְל ְְפן ֶוֶ ְעָה ְ ַּוַַּדאי ֶגֶ ָ
ועְסטּו ְּב ּ
ֵֵעצֹות ָוָ ואס ֶֶער ָזָ אְגְ טֶ ,וֶ ְ אְלן.
צּוִריק ַפַ ְ
אְלט ֶֶמען ִִאין ֵֵאיין ִ ְְק ִִריְכְ ן פּון ֶֶדעם ַהַ ְ
אְלן,
אָצ ְ אְרף ֶֶמען ַּּב ָ עְלט ַדַ ְ אְרְגְ ט ֶגֶ ְ ְּּבנֹוֵגֵ ַעַ ַדַ ייֶנֶ ע חֹובֹות ְוְ כּו'; ַאַ ז ֶֶמען ָּבּ ְ ֶׁטער ָָהאט עְרְׁש ֶ
אְל ְְסטּו ַאַ ז ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ
ויְסן ָזָ ְ
רּוֶדערִ ,וִ ְ
ייֶע ֶֶרער ְּּב ֶ
ָָאֶּבּ ער ֵֵט ֶ
עְּבן ִִמיט אְרף ֶֶל ּ יְׁשט ִִאיז ֶֶמען ַאַ ַגַָנָ בַ .אַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ַדַ ְ אְלט ִנִ ׁאָצ ְאֹויּב ֶֶמען ַּּב ָ ועְרן ְּב ָָּקרֹוב
אְל ְְפן ֶוֶ ְ
עָה ְועְסט ֶגֶ ָ
ַפַ אר ִִדיר ָָאְנְ ֶגֶ עְגְ ֵֵרייט ַאַ ִׁשׁ ידּוְך אּון דּו ֶוֶ ְ
ֶׁטער ָָ -דאס ִִאיז ַפַ אר ִזִ יְך, עְרְׁש ֶ
ַאֶַלעס ִִאיז ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ ייְּבן ַאַ ז ֶ
ֱֱאמּוָנָ הְ ,גְ ֵֵל ּ ייִליֶגֶ ע ִ
ַצִַד ִיִקים ַאֶַלע ְְסגּולֹות ָוָ ואס ִִדי ֵֵה ִ וייֶטער טּון ֶ אְל ְְסט ַוַ ֶַמַָמׁש; דּו ָזָ ְָ
אְרף אְּבן ֱֱאמּוָנָ הֶֶ ,מען ַדַ ְ אְרף ֶֶמען ָָה ּ אְלן ַדַ ְאָצ ְקּוְמט צּו ַּּב ָָָאֶּבּ ער ֶוֶ וען ֶֶעס ְ אְל ְְסטּו
ִּבְּפַרַ ט ִִדי ְְסגּולֹות ָוָ ואס ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ טָָ ,דאס ָזָ ְ אְּבן אּוְנְ ז ֶגֶ עֶגֶ ּ
עְּבןְ , ָָה ּ
אְרט ֶֶקען אְלןָָ ,ד ְ אָצ ְ ייְסן ַּּב ָ
עֵה ְ ֶׁטער ָוָ ואס ָָהאט ֶגֶ ֵ עְרְׁש ֶ
ייְּבן ִִאיֶנֶ עם ֵֵאייֶּבּ ְְגְ ֵֵל ּ ִּבְּּתִּמימּות ּוְּפִּׁשׁ יטּות.
ְְמַקֵַיֵ ים ַזַ יין ִ
ֶׁטער ְוְ כּו', עְרְׁש ֶ
ַאֶַלעס ִִאיז ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ יְׁשט ְְמַחֵַזֵ ק ַזַ יין אּון ָזָ אְגְ ן ֶ ֶֶמען ִזִ יְך ִנִ ׁ ַהִַמידֹות ,אֹות ִִחיּתּוןִִ ,ס ָיָמן ב)ִ"ִ :קּדּוׁש ְְל ָָבָנָ ה ְְסֻגֻ ָּּלה
ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ ט ֵ(ֵס ֶֶפר ִ
אְלט אָצ ְייְּבן ַאַ ז אֹויּב ֶֶמען ַּּב ָ אְּבן ֱֱאמּוָנָ ה ִִאין ְגְ ֵֵל ּאְרף ֶֶמען ָָה ּ אְלט ַדַ ְ עָמ ְ ֶֶד ָ ַמְַקִּפּ יד ַזַ יין צּו ַמַ אְכְ ן אְרף ֶֶמען ְ עְרַפַ אר ַדַ ְ
ֶׁשׁ ִּי ְְּמ ָָצא ָָא ָָדם ֶֶאת ִזִ ּוּוגֹו"ֶֶ ,ד ְ
ַרֲַח ָָמָנָ א ִִל ְְצ ָָלן.
ועְרן ֲ גּוְלָגָ ל ֶוֶ ְ
ַאַָמאל ְְמ ְ יְׁשט ֶוֶ ועט ֶֶמען ָנָ אְכְ ָ ִנִ ׁ חֹוֶדׁש ,אּון ֶוֶ וען ֶֶמען ֶֶעְנְ ִִדיְגְ ט ִִקידּוׁש ְְל ָָבָנָ ה ֶּבּ עט ֶֶמען
עְדן ֶ ִִקידּוׁש ְְל ָָבָנָ ה ֶיֶ ְ
ְּדָּב ִִרים ָָא ָָדם
ירּוִבין סהִּ" :):בּ ְׁׁשֹלָׁשׁ ה ָ ֲֲחָכָ ֵֵמינּו ִזִ ְכְ רֹוָנָ ם ִִל ְְב ָָרָכָ ה ָזָ אְגְ ן ֵ(ֵע ִ עְפן ִִדי ִִריְכְ ִִטיֶגֶ ע ִׁשׁ ידּוְךְׁטן ֶֶמען ָזָ אל זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו ְְט ֶֶר ְ עְרְׁש ְ
ֶֶדעם ֵֵאייֶּבּ ְ
עְר ֶֶקעֶנֶ ען ַאַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ִִצי ֶֶער ִִאיזּוְבַּכּ ֲֲעסֹו"ֶֶ ,מען ֶֶקען ֶֶד ְ ּוְבִּכּ יסֹו ְִנִ יָּכּ ר ְּּבכֹוסֹו ְ ִּבְּזְ כּות ִִקידּוׁש ְְל ָָבָנָ ה.
דּוְרְך ְְד ֵֵריי ַזַ אְכְ ןֵֵ ,אייֶנֶ ע פּון ִִדי ַזַ אְכְ ן ִִאיז ִוִ וי ֶֶע ְְר ִִליְך ֶֶער ִִאיז ַּּביים
ֶֶע ְְר ִִליְך ְ "ִמי ֶׁשׁ ָּקֶּׁשׁ ה לֹו ִִל ְְמֹצֹא ַהִַמידֹות ,אֹות ִִחיּתּוןִִ ,ס ָיָמן ו)ִ :
ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ ט ֵ(ֵס ֶֶפר ִ
עֶען
ַהַ אְנְ ְְד ֶֶלען ִִמיט ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשןַ ,אַַסַ אְך ָָמאל ֶֶקען ֶֶמען ֶזֶ ען ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ָוָ ואס ֶזֶ ֶ ַעְַצמֹו ִִל ְְקרֹות ְּב ָָּק ְְר ְּּבנֹות ַהַ ְּנּ ִׂׂש ִיִאים"ֶ ,וֶ ועם ֶֶעס ֵגֵ ייט ִזִ ּוּוגֹוְַ ,יְַרִּגּ יל ֶֶאת ְ
אְרט ֶֶקען ויְסן ַאַ ז ָָד ְאְרף ֶֶמען ָָאֶּבּ ער ִוִ ְ ַהֶַמ ְְד ָָרׁשַ ,דַ ְ
ייֶער גּוט ִִאין ֵּבּ ית ֶ אֹויס ֵזֵ ֶ עְפן ַאַ ִׁשׁ ידּוְךָ ,זָ אל ֶֶער ָזָ אְגְ ן ָ"ָק ְְרָּבּ נֹות ַהַ ְּנּ ִׂׂש ִיִאים"; ָָדאס ִִאיז
ְׁשֶׁוֶ וער צּו ְְט ֶֶר ְ
יְׁשט ֶזֶ ען ֶֶדעם ֱֱא ֶֶמתֶ ,וֶ וען ֶֶמען ֶזֶ עט ִוִ וי ַאַ זֹוי ֶֶער ִִפ ְיְרט ִזִ יְך אֹויף ֶֶמען ָנָ אְך ִנִ ׁ עֶדע ִִסידּור רּוְקט ִִאין ֶיֶ ֶ ִִדי ְְק ִִר ָיָאה ָוָ ואס ֶֶמען ֵֵלייְנְ ט ֲֲחנּוָּכּ הֶֶ ,עס ִִאיז ֶגֶ ְ
עְד ְ
אְלט
עָמ ְ עְלט ְוְ כּו'ֶֶ ,ד ָ עְמס ֶגֶ ְ עְּבט ַאְַכְ טּוְנְ ג אֹויף ֶיֶ עֶנֶ ְ ְּב ִִּדיֵנֵ י ָָממֹונֹותֶֶ ,ער ֶגֶ ּ עְטן ֶֶדעם ַהַּתֹוָרהְְ ,ק ִִר ָיָאה ְְלַחַ נּוָּכּ הָ .נָ אְכְ ֶֶדעם ָזָ אל ֶֶמען ֶּבּ ְָ ַּּביי ְְק ִִריַאַ ת
יָמן ַאַ ז ֶֶער ִִאיז ַאַ ן ֶֶע ְְר ִִליֶכֶ ער ִִאיד. ִִאיז ַאַ ִִס ָ עֹוָלם,
עֶדער ֵֵאייֶנֶ ער אֹויף ַזַ יין ְׁׁשְּפַּרַ אְך – ִ"ִרּבֹונֹו ֶׁשׁ ל ָ ְׁטן ֶ -יֶ ֶ עְרְׁש ְ
ֵֵאייֶּבּ ְ
ׁשּוְל ִִדיג ַקַ יין ֵֵאיין
יְׁשט צּו ַזַ יין ְ ייֶער ַאְַכְ טּוְנְ ג ֶגֶ ּ
עְּבן ִנִ ׁ אְל ְְסטּו ֵזֵ ֶ עְרַפַ אר ָזָ ְֶֶד ְ עְפן ַמַ יין ִזִ יוּוג ִּבְּזְ כּות ָוָ ואס ִִאיְך ָָהאּב עְלף ִִמיר ִִאיְך ָזָ אל זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו ְְט ֶֶר ְ ֶֶה ְ
ְּתּׁשּוָבה,
ָ ַהִַמידֹות ,אֹות וייְטן; ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ ט ָזָ אְגְ ט ֵ(ֵס ֶֶפר ִ רּוָטה ַפַ אר ַאַ ְְצֵוֵ ְ ְּּפ ָ ייִליֶגֶ ער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ טַ ,אַ ז ֶֶמען ָזָ אל ָזָ אְגְ ן ִִדי ָָק ְְרָּבּ נֹות ֶגֶ עטּון ָוָ ואס ֶֶדער ֵֵה ִ
ִּלְּהיֹות ַּּבַעַ ל חֹוב"ֶ ,וֶ וער ֶֶעס ִוִ ויל רֹוֶצה ָָלׁשּובִ ,יִ ָּז ֵֵּהר ִִמ ְ "ִמי ֶׁשׁ ֶ ִִס ָיָמן מו)ִ : עְפן ַמַ ייןעֶפער ִִאיְך ָזָ אל ׁשֹוין זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו ְְט ֶֶר ְ עְלף ִִמיר ַּּבאֶׁשׁ ֶ ַהַ ְּנּ ִׂׂש ִיִאים; ֶֶה ְ
יְׁשט צּו ַזַ יין ַקַ יין ַּּבַעַ ל חֹוב; ֶגֶ עּב ַאְַכְ טּוְנְ ג עְּבן ִנִ ְּׁתּׁשּוָבה טּוןָ ,זָ אל ַאְַכְ טּוְנְ ג ֶגֶ ּ
ָ ייֶער ְׁשֶׁוֶ וער צּו ַאֵַלייןֶֶ ,עס ִִאיז ִִמיר ֵזֵ ֶ ִזִ יוּוגֶֶ ,עס ִִאיז ִִמיר ַאַ זֹוי ְׁשֶׁוֶ וער צּו ַזַ יין ֵ
(ְּתִּה ִִלים לז ,כא)ֹ" :לֶוֶ ה ָָרָׁשׁ ע ְוְ ֹלא ְיְ ַׁשֵּׁלּ ם"ַ ,אַ
יְׁשט ַזַ יין ַקַ יין ִ אְל ְְסט ִנִ ׁ
ַאַ ז דּו ָזָ ְ אְּבן ְוְ כּו' ְוְ כּו'".
ַאֵַלייְנְ סִִ ,איְך ִוִ ויל ֲֲחתּוָנָ ה ָָה ּ
ַזַ יין ֶֶע ְְר ִִליְך ֶוֶ וען ִִאיְך ִּבּ ין ֵ
יְׁשט; ֶֶעס ִִאיז ַאַ ּבּוָׁשׁ ה אּון ַאַ ִּבָּזָ יֹון צּו אְלט ִנִ ׁ אָצ ְאְרְגְ ט אּון ַּּב ָ ָָרָׁשׁ ע ָוָ ואס ָּבּ ְ עְּבן ָָדאס אְּבן אּוְנְ ז ֶגֶ עֶגֶ ּ
ַצִַד ִיִקים ָָה ּ
אְל ְְסטּו ַאַ ז ָנָ אר ְְסגּולֹות ָוָ ואס ִ
ויְסן ָזָ ְ
ִוִ ְ
עְלט אּון ַזַ יי ַמַ אְכְ ן וייְטן ֶגֶ ְ עְרן ַאַ ז ִִאיְנְ ֶגֶ עַלַ ייט ֶזֶ עֶנֶ ען ְ
ׁשּוְל ִִדיג ַפַ אר ַאַ ְְצֵוֵ ְ ֶֶה ְ קֹויְפן ְוְ כּו' ְוְ כּו'
אְר ְ ַאֶַלע ְְסגּולֹות ָוָ ואס ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ַפַ ְ אְפטִִ ,די ֶ ָָהאט ַאַ ְְקַרַ ְ
ויֶסעְנְ ִִדיג ְוְ כּו'.
יְׁשט ִוִ ִֶזִ יְך ִנִ ׁ ייֶעִנִ יׁשָָ ,אֶּבּ ער
אְר ְְד ֵֵר ֶאְפטֶֶ ,עס ִִאיז ְְס ַּּתם ַאַ ָָקאּפ ַפַ ְ יְׁשט ַקַ יין ׁשּום ָָה ְ
ָָהאט ִנִ ׁ
ְצְִל ַיַח ַזַ יין ִִאין ַַא ֶֶלע ַַדייֶנֶ ע
עְל ְְפן ָזָ אְלְְסְט ַַמ ִ
ֶֶדער ֵֵאייֶּבּעְרְ ְׁׁש ֶֶטער ָזָ אל ֶֶה ְ אְרףעְל ְְפטֶֶ ,מען ַדַ ְ עְּבן ָָדאס ֶֶה ְ אְּבן אּוְנְ ז ֶגֶ עֶגֶ ּ
ַצִַד ִיִקים ָָה ּ
ְְסגּולֹות ָוָ ואס ִ
ֶוֶ ועְגְ ן. ׁשּוָעה.
ואְר ְְטן ִּבּ יז ֶֶמען ִִאיז זֹוֶכֶ ה צּו ְְק ִִריְגְ ן ִִדי ְיְ ָ
אֹויְסַוַ ְ
ייְּבן ִִאין ֶֶדעם אּון ְ ְגְ ֵֵל ּ
עְסט ִוִ וי ֶֶעס ֵגֵ ייטיְׁשט ֶֶצעְּב ָָּראְכְ ן ֶוֶ וען דּו ֶזֶ ְ
אְרק ִִדיר אּון ֶוֶ וער ִנִ ׁ ְׁשַׁטַ ְ
יְׁשט .דּו ַאִַריֶּבּ ער ָנָ אְך ַאַ ָָטאג אּון ָנָ אְך ַאַ ָָטאגָָ ,אֶּבּ ער ֶֶעס ִִר ְיְקט ִזִ יְך ָגָ ְ
אְרִנִ ׁ ִ
11 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
די גאנצע מעשה...
ד
אין די היינטיגע עפאכע ווען טעראפי אינטערעסירט די גאנצע זאך ,ער איז י וואך ,פרשת תולדות,
מעטאדן און טעראפיסטן וואקסן ווי געווען א רשע וואס האט געטון גאר לערנען די טייערע
גרויסע שוואמען נאך עטליכע טעג הארבע עבירות רח"ל ,און ער האט זיך מלמדים לויט די
שווערע רעגענעס; פון איין זייט דארף בכלל נישט געפירט ערליך און אידיש, הייליגע מסורה דעם
מען מודה זיין אז מענטשן מאכן נעבעך ממילא אז ס'איז אים אונטערגעקומען א פסוק" :וַ ֵּיּאכַ ל וַ ֵּיּ ְּׁש ְּּת,
אסאך מיט גייסטישע שוועריקייטן געלעגנהייט פטור צו ווערן פון די בכורה וַ ֵּיׂ ׂקם וַ ֵּיּ ַלְך ,וַ ֵּיּ ֶבז ּע ָׂׂשו
און מחלות לא עלינו ,ווען נישט וואלט האט ער דאס געטון בחפץ לב. ֶאת ַה ְּּבכ ּׂרה" " -וַ ֵּיּאכַ ל"
די ליין פון טעראפי נישט געווען אזוי עשו האט געגעסן אן זיך וואשן נטילת
מוצלח'דיג ,אבער פון די אנדערע זייט פארקויפן די בכורה – די אידישקייט, ידים ,אדער אן מאכן די ברכה המוציא,
דארף מען אויך מודה זיין ,ווי עס זאגן די נארמאלקייט ,די פרייליכע געשמאקע "וַ ֵּיּ ְּׁש ְּּת" ער האט געטרינקען אן מאכן
עדות סיי די טעראפיסטן אליינס ,און ערליכע אידישע לעבן – קומט נישט אין די ברכה שהכל" ,וַ ֵּיׂ ׂקם" ער האט זיך
סיי זייערע קליענטן ,אז די גוי'אישע איין טאג ,און עס קומט נישט פון זיך אויפשטעלט אן בענטשן" ,וַ ֵּיּ ַלְך" און ער
מעטאדן צו היילן אידישע נפשות אליין ,עס איז א חלק פונעם גרויסן בילד, איז ארויסגעגאנגען אן קישן די מזוזה;
קלעבט ווי בונדלעך צום וואנט ,און עס א תוצאה פון לעבן נישט אויסגעהאלטן דער הייליגער רבי נתן ברענגט דאס
העלפט נישט היילן דעם נפש ,און זיכער און ריכטיג. אין ליקוטי הלכות (יורה דעה הלכות
נישט אויפן לאנגן טערמין. * קריאת התורה הלכה ד ,אות כז) ,אזוי
אויך ברענגט דאס דער טשערינער רב
* א בילד ,א מעשה ,א פאסירונג ווערט זכר צדיק לברכה אין ספר יקרא דשבתא
אלזא ,דארפן מיר דאנקען דעם באטראכט גאר אנדערש ווען מ'ווייסט (סימן יט) ,און אזוי אויך ווערט דאס
אייבערשטן וואס האט אונז געשיקט אין די 'פארדעם' ,די 'נאכדעם' און די 'מיטן', געברענגט אין ספר אך פרי תבואה פון
דעם דור דער ראש ישיבה שליט"א ,וואס סיי מ'ווייסט ווי אזוי זיך צו באהיטן הרב הקדוש רבי הערשעלע ליסקער
דערציילט אונז אביסל די 'פארדעם' ,די פון אנקומען צו שלעכטס חס ושלום, זכותו יגן עלינו ,בשם חז"ל.
'נאכדעם' און די 'מיטן' ,און געבט אונז די סיי מ'קען זיך ראטעווען און זיך היילן
נאכדעם וואס מען איז שוין אריינגעפאלן די מפרשים זענען מסביר ,אז דאס
ריכטיגע און אמת'ע מעטאדן צו קענען מיינט ארויסצוברענגען און געבן דעם
לעבן א געשמאקע פרייליכע לעבן ,דער און שלעכטס ,און סיי מ'קען זיך האלטן
ווען מען האלט אינמיטן פאלן ,נישט צו ריכטיגן בילד פארוואס עשיו האט
ראש ישיבה לערנט אונז ווי אזוי זיך צו פארשעמט און פארקויפט די בכורה;
היטן ,און פון וואס זיך צו היטן -נישט צו פאלן אזוי שלעכט ,ווי דער הייליגער רבי
האט געזאגט ,אז מ'זאל נישט זאגן אז נישט מ'זאל מיינען אז ער איז געווען
פארברענען דעם מח ,און ווען מ'האלט געצווינגען דאס צו פארקויפן פאר
ח"ו אינמיטן פארברענען דעם מח – צו מ'עסט שוין סיי וויי חזיר ח"ו זאל שוין
רינען די שמאלץ און מ'זאל זיך באלעקן יעקב'ן ווייל ער איז געווען הונגעריג,
ראטעווען דאס מערסטע וואס מען קען נאר ווייל עס האט אים לכתחילה נישט
די פינגערס.
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 12
טוב" ,וישת" ,מיר וועלן זיך אנטרינקען נארמאל ,און נאך. און זיך נישט שעדיגן מער און ערגער ,און
מיט קאפיטלעך תהלים ,און התבודדות, אפילו ווען מען איז שוין דערטראנקען אין
אזוי אויך אז מיר וועלן באגיסן אונזערע אויב קען מען זאגן ,אז דער רבי האט פראבלעמען – ווי אזוי זיך ארויסצוזען און
קינדער מיט גוטע ווערטער און מיט שוין פאראויס גערעדט פון די היינטיג זיך ראטעווען פון דארט.
ווארעמקייט און ליבשאפט" ,ויקם" ,מיר באוואוסטע איבערגעבוירן טעראפי,
וועלן זיך אויפהייבן אפילו ווען מ'איז אזוי ווי דער רבי האט געזאגט" :ווען אנשטאט לעבן אויף א וועג וואס קען
אראפגעפאלן" ,וילך" ,און אנגיין אין לעבן מ'דערמאנט זיך אין מיר איז מען כקטן פארדרייען אונזער מח און איר שעדיגן ,און
אפילו ווען ס'איז קראצעדיג און שטומפיג שנולד". נאכדעם ווערן א קביעות'דיגער קליענט
– דעמאלט וועלן מיר זיך בעז"ה קענען ביים טעראפיסט ,לערנט אונז דער ראש
* ישיבה זיך צו היטן פון די אומשולדיגע
האלטן ,און זיין געטריי פארן אייבערשטן,
און אזוי אויך אונזערע קינדער ,און נישט דער ראש ישיבה שרייבט כסדר אז אויסזעענדע זאכן וואס צעשטורעמען
פארקויפן די בכורה. אויב מ'שפירט אז מ'דארף גיין צו טעראפי אונזער און אונזערע קינדער'ס מח ,ווי
קען מען גיין ,אבער מ'דארף וויסן צו הערן און ליינען די נייעס ,קוקן מאוויס און
* וועלכע טעראפיסט צו גיין ,און וועלכע ווידיאוס ,מאן און ווייב זאלן נישט שרייען
מעטאדן צו זיצן ,און דאס איז די טעראפי און פארהאלטן איינער דעם צווייטן ,נאר
על כל פנים ,די וואך ווען עס קומט זיך פירן שיין און מיט ליבשאפט ,מען
בס"ד ארויס דעם הונדערטסטן "טעראפי" פון הייליגן רבי'ן ,רעדן און שמועסן מיטן
אייבערשטן ,זאגן אביסל משניות און זאל זיך נישט צעקלאפן און אוועק מאכן,
גליון ,איז ווערט דאס צו באגריסן ,סיי די און אויך נישט די קינדער ,און נישט טון
חשוב'ע עורכים וואס לייגן אריין גרויסע גמרא ,און אזוי ווייטער ,אזוי אויך טרעפן
מיר אין די בריוון ווי דער ראש ישיבה די עבירות וואס דער הייליגער רבי זאגט
כוחות אז דאס זאל ארויסקומען יעדע אז דאס שאדט פארן געזונט פונעם מח,
וואך צו באלייכטן און ווייזן די וועג ווי לערנט אויס ווי אזוי צו מאכן אטעמען
טעראפי אויף די ערליכע וועג ,אזוי ווי און פון די אנדערע זייט ,אין עשה טוב
אזוי זיך צו באפאסן מיט גייסטישע -לערנען אביסל תורה יעדן טאג ,חזר'ן
און עמאציאנאלע שוועריקייטן און דער ראש ישיבה שרייבט אין א בריוו:
אמונה ,רעדן צום אייבערשטן ,זיין פרייליך
מיטמאכענישן ,און סיי די געוואלדיגע פארמאך די אויגן פאר איין מינוט און טאנצן און זינגען ,ואידך פירושא זיל
אוצרות וואס ליגן אין די בריוון פון און געב א גוטע אטעם אריין און לאז גמור ,ווי מ'הערט דאס ביי די שיעורים און
עצתו אמונה און איש אמונות וואס דער ארויס די לופט מיט א קול פון "אההה"... מען ליינט דאס אין די בריוון.
ראש ישיבה שליט"א שרייבט פאר אנשי און זאג" :אלעס איז דער אייבערשטער,
שלומינו און פאר די וועלט. ער איז מיט מיר ,אין מיר ,ביי מיר און *
און עס איז אונזער ווינטש און נעבן מיר" ,און טו עס נאכאמאל און זאג: דער ראש ישיבה דערמאנט כסדר,
האפענונג אז דער ראש ישיבה שליט"א "אההה ...שכוח אייבערשטער" ,און טו עס אז דער הייליגער רבי האט שוין אין
זאל קענען ווייטער אנגיין מיט באלייכטן נאכאמאל און זאג" :אההה ...איך האב דיך זיינע הייליג ספרים אויסגעשמועסט
און באשיינען אונזערע לעבנס מיט די ליב אייבערשטער"; אזוי זאלסטו עס טון אלע גייסטישע שוועריקייטן און מחלות,
הערליכע עצות ,חיזוק און הדרכה ,שכל כמה פעמים ביום. און געגעבן די עצות ווי זיך אומצוגיין
און לימודים וואס דער ראש ישיבה * דערמיט און זיך צו היילן דערפון ,ווי
לערנט אונז צו לעבן א גן עדן לעבן מיטן למשל אין ליקוטי מוהר"ן חלק א ,סימן
אייבערשטן ,לויט די עצות פון הייליגן אז מיר וועלן זיך צוהערן צו די עצות עב ,וואו דער רבי רעדט פון או-סי-די,
רבי'ן ,און אזוי אויך די חשוב'ע עורכים פון פונעם הייליגן רבי'ן וואס דער ראש אזוי אויך אין ליקוטי מוהר"ן חלק א סימן
דעם הערליכן גליון זאלן קענען ווייטער ישיבה לערנט אונז ,מיר וועלן טון ריכטיג ס ,אות ג ,און אין חלק ב סימן ה ,אות ז,
אנגיין מיט די עבודת הקודש. דעם "ויאכל" ,מיר וועלן זיך אנעסן מיט וואו דער רבי רעדט ווי אזוי מ'קען האלטן
משניות און אמונה ,אזוי אויך אז מיר די מח געזונט ,און וואס ברענגט מ'זאל חס
וועלן מאכן שיינע סעודות שבת און יום ושלום פארלירן די שכל און ווערן נישט
13 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
א חתונה אין שול אן
דאגות | א סוד וואס אלע
ווייסן | פינף טויזנט הכל
חתו
בכל | פארוואס מאכט
מען דאס נישט נאך | דער
מחותן מו"ה יואל לעווי
קאס
שליט"א פארציילט אונז
פון זיין ערפארונג נאכן
חתונה מאכן צוויי קינדער
ב"ה .ויצאה חנם אין כסף
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 14
ברסלב'ע ברודער
ונה מאכן
15 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
סט נישט
האב איך אויך חתונה געמאכט
זייער ביליג ,אבער די גאנצע עול
דארף נאך לאנדן פון די וואלקענעס
כדי איר זאלט קענען רעדן מיט אריינפיר
איז געלעגן אויף מיינע פלייצעס; מיר נארמאל .ס'איז ממש א נס אין
איך האב אלעס אליין געדארפט אונזער דור .איך האב אמאל געהאט מיט צוויי וואכן צוריק האט
צושטעלן .דאסמאל אבער ,נישט נאר א שטיקל שמועס מיט'ן ראש ישיבה אונזער חשוב'ער חבר פון ארץ
וואס איך האב נישט געהאט קיין איבער דעם ענין .דער ראש ישיבה ישראל ,וואס דינט אויך אלס א חבר
שום עול ,נאר עס האט גארנישט, האט מיר אמאל געזאגט אז מאכן הנהלה פון די ארטיגע מוסדות ,מו"ה
אבער גארנישט געקאסט! עס איז ביליגע חתונות איז נישט דער יסוד יואל לעווי שליט"א ,חתונה געמאכט
געווען א הערליכע חתונה פון אנהייב פון היכל הקודש; היכל הקודש איז זיין קינד אין ישיבה אויף 27סקילמען
ביז'ן סוף". תורה און תפילה .האב איך געזאגט ווי מען בעט נישט קיין איין דאלער
פאר'ן ראש ישיבה" :אבער וויאזוי פון די מחותנים פאר די חתונה.
"ווען מענטשן פרעגן מיר: קען א איד לערנען און דאווענען
'באמת? טאקע אזוי?' ,פרעג איך מיר רואיג ווען ער איז באגראבן אין ר' יואל האט שוין חתונה געמאכט
אליין אויך די זעלבע שאלה' :איז חובות צוליב חתונה מאכן קינדער?" איין קינד אין ארץ ישראל ,און דאס
עס טאקע מעגליך?' יא ,אזוי איז איז זיין צווייטע שמחה .לאמיר הערן
עס! ס'איז געווען מורא'דיג פרייליך, צומארגנס האט מיר דער ראש פון אים אליין זיין קוק-ווינקל :וואס
חסידיש און דערהויבן .דער קאפ איז ישיבה געזאגט אז איך בין גערעכט, מיינט עס פאר אים א חתונה אין
געווען אינגאנצן קאנצענטרירט אויף און דאס איז טאקע יא איינע פון די ישיבה? איז עס טאקע גרינגער פאר
די שמחה אליין ,אן קיין שום אנדערע יסודות פון היכל הקודש. א מחותן חתונה צו מאכן אין בית
שטותים ארום און ארום". המדרש?
לעינינו :עס איז דא א ריזיגע
איך פארשטיי אז ס'איז געווען חילוק צווישן די פאריגע חתונה און "וואס זאל איך אייך זאגן? איך
מער א 'רבי'שע' חתונה ,און דער די יעצטיגע .ביי די פאריגע חתונה בין נאך אלץ אין די הימלען .איך
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 16
"איך האב חברים פון ישיבה "די געסט זענען געווען שטארק זַאל איז דאך נישט אזוי גרויס,
וואס וואוינען דא אין אמעריקע, נתפעל .איך האב צוריקגעהערט אבער עס זענען געקומען אסאך
מיט וועמען איך האב שוין נישט אסאך גריסן פון מענטשן וואס זענען פערזענליכקייטן .וויאזוי האט דאס
גערעדט מיט זיי צוואנציג יאר .זיי דארט געווען .יעדער זאגט "מ'דארף טאקע אויסגעזען?
האבן געזען אין די צעטלעך פון 'דבר עס נאכמאכן ,מ'דארף עס נאכמאכן',
יום ביומו' און אנדערע פלעצער אז אבער ביי דעם בלייבט עס. "איך האב נאך נישט געזען קיין
איך מאך חתונה אין ישיבה ,זענען זיי אנדערע חתונות אין ישיבה ,דאס
געקומען צופארן פון אנדערע שטעט, ס'איז געווען א גרויסער רבי וואס איז געווען די ערשטע חתונה אין
פון מאנסי און פון בארא פארק .זיי האט געפרעגט דעם ראש ישיבה ביי ישיבה ,אלזא איך ווייס נישט דעם
האבן מיר געזאגט שטילערהייט: די חתונה' :וואס איז דיין סוד? וויאזוי חילוק פון אנדערע חתונות .יא ,עס
'מיר זענען נישט געקומען פאר דיר, מאכסטו דאס?" ,ס'איז געבליבן א זענען געקומען אסאך שיינע אידן.
מיר קענען דיך שוין נישט לאנגע סוד .ס'איז אזוי אפן אז יעדער קען איין חילוק איז טאקע געווען אז
יארן .נאר יעצט האבן מיר געהאט עס זען ,אבער עס בלייבט א סוד". מ'האט געענדיגט אביסל שפעטער,
א געלעגנהייט צו זען א חתונה אין די מצוה טאנץ איז פארטיג געווארן
היכל הקודש; מיר האבן געהאט א "דער אמת איז ,אז די גאנצע זאך ערשט .11:30דאס איז געווען ווייל
תירוץ פארוואס צו קומען קוקן .איז הייבט זיך נישט אן ביי א חתונה. ווען שיינע אידן און אדמורי"ם
טאקע דא אזא זאך? מ'קען מאכן א ס'הייבט זיך אן מיט'ן שכל א גאנץ טאנצן מצוה טאנץ ,קען מען נישט
נארמאלע חתונה אומזיסט ,אן קיין יאר :נישט צו לעבן פאר יענעם ,און אפשטעלן די מוזיק; און מ'דארף זיי
הארץ-אטאקע אן קיין סטראוק?' יא, נישט טראכטן וואס דער שכן וועט לאזן טאנצן מיט זייערע כוונות און
אזוי איז עס!" זאגן .די חתונה איז נאר איינע פון יחודים ,ממילא האט עס גענומען
די זאכן וואו מען טוהט וואס עס איז לענגער .אבער חוץ דעם איז עס
אויב איר קענט אונז זאגן וויפיל ריכטיג". געווען א געהעריגע חתונה.
עס האט געקאסט אלעס אינאיינעם,
חתונה מאכן
קאסט נישט
17 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
נאך עטליכע טויזנט דאלער ,אבער געווען פונקט ווי אין ישיבה ,טשולנט פון שידוך שליסן ביז נאך די שבע
נישט מער .דער ראש ישיבה זאגט מיט קוגל". ברכות?
אז אין אמעריקע קאסט עס אביסל
טייערער ,און ער וויל יעצט מאכן א "ווער עס גייט ריכטיג ,טרעפט "דער ראש ישיבה האט מיר
ליסטע ביי נחמן נתן'ס חתונה צו זען מענטשן וואס געבן א שטריימל; אויך געפרעגט וואס עס האט מיר
פונקטליך די פרייזן". עס זענען דא צענדליגער אידן וואס געקאסט די חתונה .די טיקעטס צו
טיילן ,מען דארף עס פשוט גיין קומען אהער מיט די משפחה האט
"איך האב געקויפט די מתנות נעמען .אבער ווען א מענטש בארגט, גארנישט מיט די חתונה אליין; איך
פונקט ווי מען קויפט דא ,ווייל די בארגט ער שוין פאר דעם אויך .ווי בין געקומען צום ראש ישיבה ,און
כלה איז פון דא .יעדע מתנה וואס דער ראש ישיבה זאגט :אנשטאט צו די חתונה אליין קאסט ברוך השם
דער ראש ישיבה האט געקויפט פאר גיין בארגן פון איינעם פינף טויזנט גארנישט".
זיין כלה ,האב איך געקויפט פונקט דאלער ,קענסטו בעטן א נדבה ,דאס
דאס זעלבע ,ממש". דארפסטו נישט צוריקצאלן .אבער "ביי מיין פאריגע חתונה ,וואס
דא דארף מען אפילו נישט בעטן קיין איז געווען דאס ערשטע קינד ,האב
"אבער דער עיקר וואס מען נדבות; מ'נעמט פשוט פון די וואס איך נאך נישט פונקטליך געוואוסט
באקומט דא -איך דריי מיך שוין דא געבן סייווי". וואס מען דארף טוהן .ביי א ערשטע
א וואך נעבן ראש ישיבה -איז תורה, קינד איז דא אסאך נייע זאכן וואס
תפילה ,עבודת השם און שכל פאר'ן "די יעצטיגע חתונה האט מיר מ'דארף קויפן פאר די געשוויסטער
לעבן". געקאסט ווייניגער ווי פינף טויזנט און פאר די עלטערן.
דאלער פאר אלע הוצאות (חוץ
יעצט לאמיר אריבערגיין צו א די טיקעטס) ,ווייל זייער אסאך דעמאלטס האב איך אלעס
צווייטן טאפיק; מיר האבן געהערט זאכן האב איך שוין געהאט פונעם אויפגעשריבן און עס איז
אז איין טאג זענט איר געווען אין פריערדיגן מאל .איך האב נישט אויסגעקומען צען טויזנט דאלער
שטעטל באזוכן ,דעם זעלבן טאג וואס געדארפט קויפן נייע קליידער פאר 'הכל בכל מכל כל ,פון די שידוך
דער ראש ישיבה איז געקומען באזוכן, מיר ,פאר מיין ווייב אדער פאר די שליסן ביז מוצאי שבע ברכות .דאס
וואס קענט איר אונז איבערגעבן קינדער ,נאר פאר'ן חתן אליין .לאמיר איז געווען א יאר צוריק; מ'האט
דערוועגן? זאגן אז דו ווילסט צורעכענען דעם חתונה געמאכט אין א זאל אבער
שטריימל און די אנדערע זאכן וואס אויף א פשוט'ן אופן .די מוזיק איז
"יא ,איך האב געהאט די זכי' מען האט באקומען ,קומט עס צו געווען אן MP3און דאס עסן איז
חתונה מאכן
קאסט נישט
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 18
רבי'ן ,איך האב זיך געפרייט אז איך און זיך דורכגערעדט מיט אלע מיטצוהאלטן א טאג מיט'ן ראש
ווייס פונעם רבי'ן" .מיר אליין ווייסן מלמדים .עס איז געווען אן אסיפת ישיבה שליט"א אין שטעטל .איך
גארנישט וואס מיר פארמאגן. הורים ,און דער ראש ישיבה האט וועל אייך זאגן איין זאך :אינמיטן
אויסגעשמועסט מיט די מלמדים האב איך געשפירט אז מיינע
וואס האט טאקע דער ראש וואס מ'דארף רעדן צו די עלטערן. כוחות ענדיגן זיך ,ממילא בין
ישיבה געזאגט פאר די מלמדים? עס זענען געווען אן א שיעור שיינע איך אוועקגעגאנגען ,אבער דער
וואס זאל מען זאגן פאר די עלטערן זאכן ,איך בעט דעם אייבערשטן ראש ישיבה האט ווייטער ממשיך
איבער'ן קינד? לאמיר זאגן אז א איך זאל קענען אלעס געדענקען געווען .איך בין געווען מיט'ן ראש
אינגל איז נישט אזוי וואויל ,זאל און אפשרייבן. ישיבה פון 10:30אינדערפרי ביז
מען זאגן אז ער איז יא וואויל אין בערך פיר נאכמיטאג .דער ראש
די זאך וואס ער טויג נישט? וואס דער ראש ישיבה האט ישיבה איז נאך געווען פריש און
האט דער ראש ישיבה געזאגט? געטאנצן מיט די קינדער און איז אנגעגאנגען פאר נאך עטליכע
געזאגט" :איך וויל אזוי טאנצן, שעה ,כאטש ער איז געקומען
דער ראש ישיבה האט מסביר איך וויל אזוי שטארק דאנקען צופארן פון וויליאמסבורג און האט
געווען ,אז אויב ס'איז דא א קינד דעם אייבערשטן אז איך ווייס גארנישט געגעסן ,בשעת איך האב
וואס איז שווער ,און מ'גייט עס פונעם רבי'ן" .דער ראש ישיבה יא געגעסן .צום סוף האב איך
זאגן פאר די עלטערן ,וואס וועט האט דערציילט אז ער איז געווען געזאגט פאר'ן ראש ישיבה' :איך
דער טאטע טון? ער וועט אים ביי א חתונה די וואך" ,איך האב קען שוין פשוט נישט מער'".
געבן אפאר פרעסק אויפ'ן בעסטן נישט געהאט וואס צו זוכן דארט,
אופן ,אדער זיך אנהייבן קריגן מ'האט געטאנצן עטליכע שעה דער ראש ישיבה איז
מיט'ן מלמד .זייער ווייניג עלטערן און איך האב פשוט געדאנקט דעם ארומגעגאנגען אין אלע קלאסן
זענען ריכטיגע מחנכים וואס ווייסן אייבערשטן אז איך ווייס פונעם אין חדר און אין בית פיגא,
19 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
נעקסטע
יאר בין איך גיי נישט זיין קיין
צועק לשעבר איך הייב
שוין פון יעצט אן מאכן
פעימענטס פאר א פרנס
החודש און קומענדיגע
איך דארט!
יאר גיי איך זיין פון די
עמודי עולם!
זייט אייך היינט מסדר מיט א פערזענליכע פלאן פאר דיר צו קענען זיין א פרנס החודש פאר די כולל
יוסף זינ משה ארי' שניצלער 347.585.6166
ALPHAITIS.COM
ויכול אדם להתנות עם חבירו ל .פארבונדט אייך מיט די גבאי הכולל:
שהוא יעסוק בתורה והוא ימציא
לו פרנסה ויחלוק עמו בשכר,
שולחן ערוך יורה דעה רמ״ו א ,רמ"א
נגער 347.764.2979
די מוסדות און פאר די משפחות. ער וועט הערן פונעם מלמד אז אין חדר וויאזוי קעיר צו נעמען.
איז ער א גוט קינד ,קען ער אינדערהיים
צום שלוס :עס מאכט זיך אסאך אויך ווערן בעסער .געוואלדיג! נאר וואס יא? די מלמדים קענען
מאל אז מענטשן האבן א חלישות טרעפן אסאך נקודות וויאזוי צו העלפן
הדעת ווען זאכן פירן זיך אויס אנדערש איר פארט דאך יעצט צוריק קיין דאס קינד ,דורכ'ן הערן פונעם טאטן
ווי געפלאנט .ביי דיר איז די וואך געווען ארץ ישראל ,וואס קענט איר איבערגעבן עפעס א גוטע נקודה אויפ'ן קינד -
שבת שבע ברכות ,און ס'האט געהייסן פאר די ארץ ישראל'דיגע אידן וואס למשל אז שבת פירט ער זיך אויף זייער
אז דער ראש ישיבה גייט קומען; האבן נישט דעם ראש ישיבה דורכאויס שיין ,אדער ער העלפט מיט'ן בעיבי.
מ'האט אלעס אנגעגרייט און עס דעם יאר? מ'דארף ארויסשלעפן פון די עלטערן
זענען אפילו געווען פלאקאטן ,אבער עפעס א גוטע נקודה .דאס העלפט
למעשה פרייטאג אינדערפרי האט דער איך קען זיי זאגן איין זאך :דער פאר צוויי זאכן :ערשטנס ,דער מלמד
ראש ישיבה אפגעמאכט אז ער פארט ראש ישיבה פירט פון דא יעדע איינציגע קען לויבן דעם קינד; ווייל אסאך מאל
צום שטעטל .וויאזוי האט איר דאס זאך און ווייסט פון אלעס וואס טוט זיך. איז דאס קינד שוואך אין חדר ,ער קען
אויפגענומען? אזוי אויך ביי די חתונה וואס איך האב נאר גערעדט מיט'ן ראש זיך נישט קיין עצה געבן מיט די חברים
האט געהייסן אז דער ראש ישיבה גייט ישיבה ,איז ער געווען באהאוונט אין אדער מיט'ן לערנען ,און דא האט מען
טאנצן מצוה טאנץ ,און צום סוף האט אלעס -די מוסדות ,די משפחות און געטראפן עפעס פאר וואס אים צו
ער נישט געטאנצן. די בתי מדרשים .אלעס פון ארץ ישראל באלויבן .אויך פאר'ן מלמד אליין קען
ליגט אים אויפ'ן הארץ .עס זענען דא אן עס שטארק העלפן ער זאל קוקן אויפ'ן
ברוך השם איך בין שוין נישט קיין א שיעור זאכן וואס ער טוט ,זאכן וואס קינד מיט א גוט אויג; אז ער זעט אויף
גאסט דא אין היכל הקודש ,און איך איך האב אליין געזען און געהערט. אים גוטע זאכן ,טוישט זיך זיין גאנצע
קען שוין די זאכן .איך געדענק אנפאנג אפילו עס קוקט אויס ווי דער ראש בליק אויפ'ן קינד.
ווען אזא זאך פלעגט פאסירן איז מיר ישיבה איז ווייט ,איז ער אין הארץ
עס געווען מורא'דיג שווער; מ'האט מיר זייער זייער נאנט .עס זענען דא זאכן און דאס זעלבע פארקערט :עס
דאך קלאר געזאגט אזוי ,וויאזוי קען וואס איך קען נישט ארויסזאגן ,אבער מאכט זיך אז א טאטע קוקט זייער אראפ
מען טון אנדערש? אבער היינט ב"ה בין עס זענען דא אן א שיעור פעולות וואס דעם קינד ווייל אינדערהיים קריגט ער
איך שוין זייער שטארק. דער ראש ישיבה טוט נאכאנאנד פאר זיך ארום מיט די געשוויסטער ,און אז
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 22
אמונה" פאריגע וואך ,צי א מאמע דעמאלט פארמאכט מען שוין דעם איך בין נישט געווארן צובראכן,
דארף אנטון זאקן אינמיטן די נאכט שכל און מ'ווייסט אז מ'דארף פאלגן. איך בין געווען זייער פרייליך .איך
ווען זי שטייט אויף פון בעט .די איך האב טאקע נעכטן געדארפט האב געוואוסט אז דער ראש ישיבה
שאלה איז אויך געווען אין בית פיגא, מחזק זיין עטליכע אידן אין ארץ טוט דאס ריכטיגע .עס קען זיין אז
און דער ראש ישיבה האט געזאגט ישראל וואס האבן געדארפט חיזוק. פאר מיר פערזענליך וואלט געווען
אז ניין ,מ'קען נישט פארלאנגען פון שענער און בעסער ווען דער ראש
א מאמע אינמיטן די נאכט ווען זי איך האב געהאט מיט זיי א ישיבה איז דארט שבת ,אבער
איז פארנומען מיט פיצלעך קינדער לענגערע שמועס איבער דעם ענין. אפילו ווען איך וואלט עס נישט
אז זי זאל אנטון זאקן .האט מיין ווייב איך האב אויך ברוך השם באקומען פארשטאנען ,וואלט איך אויך געווען
געפרעגט צי זי מעג כאטש בעטן דעם פסקים ווען מ'האט געדארפט ,און פרייליך ,ווייל איך ווייס אז דער ראש
אייבערשטן אויף דעם? האט דער קען זיין אז דעמאלט האב איך ישיבה טוט ריכטיג .וואס האט דען
ראש ישיבה געזאגט אז דאס איז געמיינט אז מ'דארף עס נישט ,אבער דער ראש ישיבה צו זוכן ביי מיין
לכתחילה שבלכתחילה. ווען איך קוק היינט צוריק זע איך אז שבת שבע ברכות ,בפרט ווען ס'איז
עס איז געווען א געוואלדיגע טובה. דא א גאנצע קהילה אין שטעטל מיט
עס קען זיין אז מיין שכל זאגט מיר האבן נאך נישט דעם ריכטיגן עטליכע ברית'ן?
אז מ'דארף יא אנטון זאקן ,אבער איך שכל; דער אייבערשטער וועט העלפן
ווייס וואס צדיקים זאגן און איך ווייס מ'וועט זיך אויסארבעטן אז דער מוח עס קומט מיר אויס זייער אפט
וואס ערליכע אידן טוען .איך האב זאל זיין ריין ,וועלן מיר אפשר אויך אזעלכע סארט זאכן אין די מוסדות;
געזען מיין מאמע אויפשטיין צו די אמאל עפעס פארשטיין .אבער די נישט אלעמאל פארשטייט מען עס
קליינע קינדער אינמיטן די נאכט ,זי מציאות איז ,אז צום סוף ענדיגט זיך גלייך ,אבער אסאך מאל זעט מען
לויפט פון איין פיצל צום צווייטן; אזוי אלעס זייער גוט און ריכטיג. שפעטער אויף צוריק אז דאס איז
טוען ערליכע אידן און אזוי האבן געווען דאס ריכטיגע .ס'איז גענוג אז
עס איז געווען א בריוו אין "עצתו מ'זעט עס איין מאל אדער צוויי מאל,
חתונה מאכן
קאסט נישט
23 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
טאנצן מיט א טאכטער אינמיטן טאטע און מיט אלע ברידער ,און איך צדיקים געזאגט ,נוץ איך נישט מיין
זאל מיט די האנט .אויב דו הייבסט האב געקענט אינזין האבן אלעס אייגענעם שכל.
אן צו נוצן דיין אייגענעם שכל ,איז וואס איך האב געדארפט".
דאך די גאנצע זאך פון מצוה טאנץ דאס זעלבע זאג איך דא :מיין
נישט צניעות'דיג ,וואס טאנצט מען ס'קען זיין אז עמיצער שטייט אין שכל זאגט אפשר אז היות דער ראש
דא בכלל מיט א כלה? אבער מען די זייט און טענה'ט" :אה ,מ'האט דאך ישיבה האט געזאגט קלאר אז ער
דארף גיין און טון וואס צדיקים צוגעזאגט אז ער גייט טאנצן מצוה גייט טאנצן מצוה טאנץ ,וואלט ער
זאגן ,מ'דארף פארשטיין אז דאס טאנץ" .אבער א בר-דעת ,איינער געדארפט טאנצן .אבער איך נוץ
איז א העכערע זאך ,מ'טאנצט פאר מיט אביסעלע שכל ,זאגט" :איך האב נישט מיין שכל ,איך נוץ דעם שכל
די שכינה הקדושה .טו פשוט וואס באקומען דעם בעסטן מצוה טאנץ, פון צדיקים .און איך האב געזען -
מ'דארף ,דאס וואס דו האסט געזען קיינער האט נישט געהאט אזא מצוה ווער עס האט נאר געקוקט -אז ווען
ביי דיין טאטע און דיין זיידע. טאנץ" .דא ביי דעם פאל איז מיר ער האט געטאנצן אינאיינעם מיט
געלונגען עס צו פארשטיין ,אבער פון זיין טאטן ,האט ער אראפגעלייגט א
וואס איך וויל ארויסברענגען דא לערן איך ארויס אויף אנדערע געוואלדיגע עבודה; איך האב גראד
איז ,אז באמת ווייסן מיר גארנישט פעלער וואס איך פארשטיי נישט. פארשטאנען אז דא ליגט די עכטע
און מיר פארשטייען נישט די אלע מצוה טאנץ ,און מיט דעם ענדיגט
ענינים .מיר דארפן פאלגן די צדיקים אז מיר הייבן אן צו שפילן זיך עס.
וואס זייער מח פארשטייט אביסל מיט אונזער אייגענעם שכל ,קען
בעסער פון אונז .וואויל איז דעם מען אלעס פארפאטשקען .מ'האט שפעטער איז דער ראש ישיבה
וואס ווערט נישט נתפעל ,ער פאלגט טאקע גערעדט איבער די נושא פון טאקע געקומען צו מיר און געזאגט:
און גייט נאך מיט תמימות; און מצוה טאנץ ,צי מען טאנצט מיט "איך האב דא געמאכט אזעלכע
נעבעך אויף דעם וואס האט קשיות די האנט אדער מיט א גארטל .איך כוונות און יחודים וואס איך האב נאך
און חכמות ,ער האט נעבעך א שווער פארשטיי אז אין תולדות אהרן ביי קיין שום חתונה נישט געמאכט.
לעבן נאכדעם. טאנצט מען נישט מיט די האנט ,א ביי א געווענליכע חתונה שטיי איך
טאטע מיט א טאכטער; אבער אין אינמיטן און דער עולם קוקט ,דארף
א גרויסן יישר כח פאר'ן אונז פלעצער וואו מ'טאנצט יא מיט די איך זיך שלאגן מיט'ן מח אינזין
מיטטיילן די שיינע מאמענטן פון די האנט ,און ס'קומט א אינגערמאן צו האבן; אבער דא האט קיינער
חתונה ,און פונעם טאג מיט'ן ראש וואס ווערט פרום ,זאגט אים זיין נישט געזען און קיינער האט נישט
ישיבה אין שטעטל. שכל אז ס'איז נישט צניעות'דיג צו געקוקט ,איך האב געטאנצן מיט מיין
חתונה מאכן
קאסט נישט
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 24
א
אויףבליק
צוריק טרעף צו וואס ,ווען ,וואו ,און ווער איז דער בילד:
דער ראש ישיבה שליט"א ביים אויסגראמען בילד פון
מוהרא"ש זי"ע ביים חתונה פון מו"ה מרדכי פאריגע
אהרן היילפרין הי"ו ,שנת תשע"א
וואך:
25 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
ַא ַ ַגְַּב �ַּא ַי ִמ ִיט ַה ַאְרְץ
עקּוֶמען צּום ַגַ ְּבַּאַ י אּון ֶ רֹויֶסער ָָא ִִריַמַ אןֶ .וֶ וען ֶֶער ִִאיז ָָאְנְ ֶגֶ ֶגֶ עֶוֶ וען ַאַ ְגְ ֶ יֶצער ֶֶרִּבּ י ְזְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָע ֵֵלינּו,
ייִליֶגֶ ער ִִר ְיְבִנִ ֶ
ַצִַדיקֶֶ ,דער ֵֵה ִ רֹויֶסער ִ ֶֶדער ְגְ ֶ
עהֹויְּבן
ּ ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַאַ ז ֶֶער ִוִ ויל ַאַַרַ ייְנְ ֵגֵ יין צּום ֶֶרִּבּ י'ןָָ ,האט ֶֶדער ַגַ ְּבַּאַ י ָָאְנְ ֶגֶ ַהֶַמ ְְד ָָרׁש ַפַ אר ַאַ ַצַ ייט מֹוֲה ָָרא"ׁש ִִאין ֵּבּ ית ֶ ַאַָמאל ַאַ ייְנְ ֶגֶ עְׁשַׁטַ אֶנֶ ען ַּּביי ֲ
ִִאיז ָ
רֹויֶסע ִּבְּזְ יֹונֹותֵ" :גֵ יי ַאֶַוֶ ועק פּון ָָדא! ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ייֶען אֹויף ִִאים ִִמיט ְגְ ֶ ְׁש ֵֵׁר ֶ ָָא ְּּפְׁשִׁנִ יט פּון ַאַ ָוָ ואְך.
ַמֲַעֶׂשׂ ה ֶזֶ עעְטַרַ אְכְ ט צּו ִזִ יְךְְ :ל ֲ יְׁשט אֹויף!" ֶֶדער ִִאיד ָָהאט ֶגֶ ְ עְצט ִנִ ׁ
עְמט ֶיֶ ְ ֶנֶ ְ
אְּפן אֹויף ִִדי ִִטיר פּוֶנֶ עםעקּוֶמען ְְקַלַ ּ
ֶ ייֶער ַאַַסַ אְך ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ֶזֶ עֶנֶ ען ֶגֶ ֵזֵ ֶ
ואְר ְְטן ,אּון ֶוֶ וען ֶֶעס ואְר ְְטן ָיָ אֶ ,וֶ ועל ִִאיְך אֹויְך ַוַ ְ ִִאיְך ָָדאְך ַאַ ז ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ַוַ ְ
ייִליֶגֶ ער
יֶצער ָנָ אְך ְיְ ׁשּועֹות אּון ְְרפּואֹותַ .אַ זֹוי ִוִ וי ֶֶדער ֵֵה ִ ייִליְגְ ן ִִר ְיְבִנִ ֶ
ֵֵה ִ
אְרט ואְר ְְטְנְ ִִדיג ָָד ְ ייֶע ֶוֶ ועל ִִאיְך ַאַַרַ ייְנְ ֵגֵ ייןָָ .אֶּבּ ער ַאַ זֹוי ַוַ ְקּוֶמען ַמַ יין ַרַ ֶ ֶוֶ ועט ֶ
מֹוֲה ָָרא"ׁש
ַהֶַמ ְְד ָָרׁשָָ ,האט ֲ יֶצער ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען ַּּביי ֲ
מֹוֲה ָָרא"ׁש ִִאין ֵּבּ ית ֶ ִִר ְיְבִנִ ֶ
עְלט אּון ֶׁט ְ אֹויְפֶגֶ עְׁש ֶ
יֶצער ְ ייִליֶגֶ ער ִִר ְיְבִנִ ֶ
ִׁטיק ַצַ ייטָָ ,האט ִזִ יְך ֶֶדער ֵֵה ִ ַאַ ְׁש ִ
יֶמער פּוֶנֶ עם צּוֶגֶ עֶזֶ ען פּון ִִדי ָנָ אְנְ ט ָוָ ואס ֶֶעס טּוט ִזִ יְך ָָאּפ ִִאיֶנֶ עם ִִצ ֶ
ַהֶַמ ְְד ָָרׁש
אְר ָָלאְזְ ט ֶֶדעם ֵּבּ ית ֶ ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען צּו ַזַ יין ַאְַכְ ַסְַנְ ָיָ אֶֶ .דער ִִאיד ָָהאט ַפַ ְ
יֶצער. ִִר ְיְבִנִ ֶ
עְלֶכֶ ע ִּבְּזְ יֹונֹותִּ ,בּ ְׁשַׁעַ ת ֶֶדער ַגַ ְּבַּאַ י אְּפן ַאֶַזֶ ְ
עְר ֵֵהייט ָנָ אְכְ ן ַכַ ּ וייָטאְגְ ֶֶט ְ
אְרֵוֵ ָ ַפַ ְ
ארּוִאיְגְ ן ָָא ֶֶדער ָזָ אְגְ ן ֶוֶ וען עקּוְקט אֹויף ִִאים ִִאים צּו ַּּב ִ ְ יְׁשט ֶגֶ ָָהאט ִּבְּכְ ַלַ ל ִנִ ׁ עְר ְְקט ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען, אֶמ ְ מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט ַּּב ֶ ֵֵאייֶנֶ ער פּון ִִדי ַזַ אְכְ ן ָוָ ואס ֲ
קּוֶמען.
גּוֶטע ַצַ ייט צּו ֶ ֶֶעס ִִאיז ָיָ א ַאַ ֶ יֶצער אּון ִִאים ַאַ ז ֶוֶ וען ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ְְפ ֶֶלעְגְ ן ַאַַרַ ייְנְ ֵגֵ יין צּום ֵֵה ִ
ייִליְגְ ן ִִר ְיְבִנִ ֶ
יֶצערייִליֶגֶ ער ִִר ְיְבִנִ ֶ
ִּפְּדיֹונֹותְְ ,פ ֶֶלעְגְ ט ֶֶדער ֵֵה ִ ויְט ֶֶלעְך ִִמיט ְ עְרֶגֶ ּ
עְּבן ְְקִוִ ְ ִִאיֶּבּ ְ
ייֶער ֵוֵ ויי ֶגֶ עטּוןִ :וִ וי ֶֶקען ַאַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ַזַ יין
מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט ָָדאס ֵזֵ ֶ ַפַ אר ֲ
עְדן ִִאיד ִִמיט ַזַ יין ְּפ ָָּראְּב ֶֶּלעם אּון עְרן ֶיֶ ְ
אֹויְס ֶֶה ְ
ְ ויְט ֶֶלעְך אּון עֶמען ִִדי ְְקִוִ ְ
ֶנֶ ֶ
יְׁשט ַאַַרַ יין צּום ֶֶרִּבּ ין
ַאַַזַ א ַאְַכְ ָזָ רַ ,אַ ז ַאַ צּוְּב ָָּראֶכֶ עֶנֶ עם ִִאיד ָָלאְזְ ט ֶֶמען ִנִ ׁ
עקּוְקט; ֶֶער ָָהאט ְ יְׁשט ֶגֶ
עְלט ָָהאט ֶֶער ִּבְּכְ ַלַ ל ִנִ ׁ ְְק ֶֶלעםָָ ,אֶּבּ ער אֹויף ִִדי ֶגֶ ְ
עְלט? יְׁשט ַקַ יין ֶגֶ ְ
ָנָ אר ַוַ וייל ֶֶער ָָהאט ִנִ ׁ
אֹויְסֶגֶ עטּון
עְלטֶֶ ,ער ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען ְ יְׁשט ֶגֶ עַהַ אט ַקַ יין ׁשּום ַׁשְׁיְ יכּות ִִמיט ֶגֶ ְ ִנִ ׁ
אֹויְפן ַגַ אס
מֹוֲה ָָרא"ׁש ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען ְ דּוְרְך ֶֶע ְְט ִִליֶכֶ ע ָיָ אר ,אּון ֲ ֶֶעס ֶזֶ עֶנֶ ען ְ ה'ִדיֶגֶ ע ַזַ אְכְ ן.
עֹוָלם ַהֶַזֶ ִ
פּון ָ
עְדל- טּוְּפט ַאַ ֶֶר ְ לֹוֵמנּוֶ ,וֶ וען ֶֶער ָָהאט ֶגֶ עֶזֶ ען ִוִ וי ֵֵאייֶנֶ ער ְׁׁש ִִּמיט ַאְַנְ ֵׁשׁ י ְׁׁש ֵ
עְלן
ֶׁט ְ אֹויְפְׁש ֶ
ְ יֶצער ְְפ ֶֶלעְגְ ט ִזִ יְךייִליֶגֶ ער ִִריְּבִּנִ ֶ
סֹוף ָָטאגֶ ,וֶ וען ֶֶדער ֵֵה ִ
אֹויְפן ֶּבּ עְנְ ְְקל ָָהאטעְסן ְ ֶּבּ עְנְ ְְקל (ֶֶ .)wheelchairדער ִִאיד ָוָ ואס ִִאיז ֶגֶ עֶזֶ ְ
קּוֶמען אּון ַגַָּבִּאים ֶ פּון ַזַ יין ְּפַּלַ אץ צּו ֵגֵ יין ִ
צּוִריק צּום ַאְַכְ ַסְַנְ ָיָ אְְ ,פ ֶֶלעְגְ ן ִִדי ִ
אֹויְסֶגֶ עֶזֶ ען
ְ עְרֶּפּ ער ,אּון ֶֶער ָָהאט עֶקעְנְ ט ִִר ְיְרן ַזַ יין ֶֶק ְ יְׁשט ֶגֶ ֶ
ייֶדער ִנִ ׁ ֵֵל ֶ
אְּבן
עְלט ָוָ ואס ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ָָה ּ עְקל ָָדאס ַגַ אְנְ ֶֶצע ֶגֶ ְ רֹויְסן ֶזֶ ְ
אְקן ִִאין ַאַ ְגְ ְַאַ ייְנְ ַּּפ ְ
עְרט" :פּון מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט ִזִ יְך ֶגֶ עוואּוְנְ ֶֶד ְמֹוֲה ָָרא"ׁשֲ . ייֶער ֶֶקעְנְ ִִטיג ַפַ אר ֲ ֵזֵ ֶ
מֹוֲה ָָרא"ׁשוואּו ֶֶקען ִִאיְך ֶֶדעם ֶֶמעְנְ ְְטׁש?" ָנָ אְך ֶֶע ְְט ִִליֶכֶ ע ֶֶסעקּוְנְ ֶֶדעס ָָהאט ֲ
עֶדער ויְׁשן ִזִ יְךַ ,אַ ז ֶיֶ ֶ
ייְלן ְְצִוִ ׁצּוֵט ְ
עְּבן ֶיֶ עֶנֶ עם ָָטאג ,אּון ֵזֵ יי ְְפ ֶֶלעְגְ ן ֶֶעס ֵ ֶגֶ עֶגֶ ּ
אקּוֶמען ַאַ ֵֵח ֶֶלק.
ֶ ַגַ ְּבַּאַ י ָזָ אל ַּּב
עָלאְזְ ט ֶֶדעם יְׁשט ַאַַרַ ייְנְ ֶגֶ ָ אְּפט ַאַ ז ָָדאס ִִאיז ֶֶדער ַגַ ְּבַּאַ י ָוָ ואס ָָהאט ִנִ ׁ ֶגֶ עַכַ ּ
עקּוֶמען ִִמיט ַזַ יין ִִקיְנְ ד.
ֶ ֶגֶ צּוְּב ָָּראֶכֶ עֶנֶ עם ִִאיד ָוָ ואס ִִאיז ַאֵַליין
ַמֲַעֶׂשׂ ה ָוָ ואס ֶֶער ָָהאט ֵ ייְלט ַאַ ֲ עְר ֵֵצ ְ
מֹוֲה ָָרא"ׁש ֶֶד ְ ֵֵאייְנְ ָָמאל ָָהאט ֲ
עקּוֶמען ַאַ ִִאיד ִִמיט ַאַ ִִאיְנְ ְגְ ל פּון ְְד ֵֵריי ֶ עְּבטִ ,וִ וי ֶֶעס ִִאיז ָָאְנְ ֶגֶ יְטֶגֶ ֶ
עֶל ּ ִִמ ְ
ֶׁטער עְרְׁש ֶ
ערּוְפןֶ" :זֶ עט ִִאיר ִוִ וי ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ ְ מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָאְנְ ֶגֶ ָָהאט ִזִ יְך ֲ
ייֶדער ָנָ אְך אִליִזִ ְיְרט; ֶֶער ָָהאט ֵֵל ֶ ַאְַלט ָוָ ואס ִִאיז ֶנֶ עֶּבּ עְך ֶגֶ עֶוֶ וען ַּּפאַרַ ִ
ָיָ אר ְ
צּוִריק ָָהאט ֶֶדער צּוִריק ִִמ ָָדה ְּכֶּנֶ ֶגֶ ד ִִמ ָָדה? ִִמיט ֶֶע ְְט ִִליֶכֶ ע ָיָ אר ִ אְלט ִ ָָצ ְ
ועְלט ַּּבאַלַ אְנְ ְגְ ט ִִאים; ֶֶער ָָהאט ֶגֶ ַגַ ֶגֶ עִריג ַזַ יין יְׁשט ִִר ְיְקן ֶגֶ ֶ
עֶה ִ עֶקעְנְ ט ֵגֵ יין אֹויף ִִדי ִִפיס אּון אֹויְך ִנִ ׁ יְׁשט ֶגֶ ֶ
ִנִ ׁ
ענּוֶמען
ֶ ְ ֶוֶ ע ֶצֶ אְנְ י ִד
ִ ז ַאַ ט ייְנְעֵמ
ֵ ׁש ְט
ֶֶמעְנְ ְ
יְטן.
ֶׁטער ָזָ אל ָָאְּפ ִִּה ְעְרְׁש ֶ
עְרֶּפּ ער אּון ֵֵא ָָב ִִריםֶֶ ,דער ֵֵאייֶּבּ ְֶֶק ְ
עְר ֵֵהייט ִִאיד וייָטאְגְ ֶֶט ְ
אְרֵוֵ ָיֶצער ,אּון ֶוֶ וען ַאַ ַפַ ְ ִּפְּדיֹונֹות פּוֶנֶ עם ִִר ְיְבִנִ ֶ ַאֶַלע ְ ֶ
יְׁשט ֶגֶ עַהַ אט ַקַ יין ֶגֶ ְ
עְלט, ׁשּוָעה ָָאֶּבּ ער ֶֶער ָָהאט ִנִ ׁ עקּוֶמען זּוְכְ ן ַאַ ְיְ ָ ֶ ִִאיז ֶגֶ יֶצער ואְרט ַאַַרַ ייְנְ צּוֵגֵ יין צּום ִִריְּבִּנִ ֶ אְּבן ֶגֶ עַוַ ְ
ִוִ וי ָנָ אר ִִדי ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ָוָ ואס ָָה ּ
יְׁשט
אְר ְְט ִִר ּיְּבן ִִמיט ְגְ רֹויס ַאְַכְ ָזָ ִִרּיֹותָָ .האט ֶֶער ֶֶדען ִנִ ׁ ָָהאט ֶֶער ִִאים ַפַ ְ אְלט ַאַַזַ א ָָצ ָָרה ִִאין ַזַ יין אְּבן ֶגֶ עֶזֶ ען ַאַַזַ א ְְס ֶֶצעֶנֶ עִ ,וִ וי ַאַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ַהַ ְ
ֶֶרִּבּ י'ן ָָה ּ
ַאֵַליין? ָנָ אר ֶֶדער אִס ְיְרן ִִמיט ִִאים ֵ עְלֶּבּ ע ַזַ אְך ֶֶקען ַּּפ ִ עְטַרַ אְכְ ט ַאַ ז ִִדי ֶזֶ ְ ֶגֶ ְ ַרְַח ָָמנּות ֶגֶ עַהַ אט אּון ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַאַ ז ֵזֵ יי ֶזֶ עֶנֶ ען ְְמַוַ וֵּתּ ר ַאֶַלע ְאְּבן ֵזֵ יי ֶ
ֶֶהעְנְ טָָ ,ה ּ
עְטַרַ אְכְ ט".יְׁשט ֶגֶ ְ ֵּתּ ירּוץ ִִאיזַ ,אַ ז ֶֶער ָָהאט ָּפּׁשּוט ִנִ ׁ ייֶע אּון ֶֶער ֶֶקען ַאַַרַ ייְנְ ֵגֵ יין ַפַ אר ֵזֵ יי.ייֶער ַרַ ֶ
אֹויף ֵזֵ ֶ
ַאְַלס ַאַ
ויְסן ְ אְרף ַאַ ַגַ ְּבַּאַ י ִוִ ְ
עִפ ְיְרטָ"ָ :דאס ַדַ ְ אֹויְסֶגֶ ִ
ְ מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט ֲ יְׁשט ֶגֶ עַהַ אט ַקַ יין ֶגֶ ְ
עְלטֶֶ ,ער ִִאיז ַמֲַעֶׂשׂ ה ָָהאט ֶֶדער ִִאיד ָָאֶּבּ ער ִנִ ׁ
ְְל ֲ
אְרף ִזִ יְך ַּּבאֵגֵ יין ִִמיט ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ִִמיט ָּכּ בֹוד ,אּון
ָגָ אר ִוִ ויְכְ ִִטיֶגֶ ע ַזַ אְךֶֶ :מען ַדַ ְ
אְרן ִִע ָיָקר". יְׁשט ַמַ אְכְ ן ֶגֶ ְ
עְלט ַפַ ְ ִנִ ׁ
ׁ ֹ � ֹ
ִׂׂשיחֹות מֹו ֲֲה ָָרא"ׁש ֵֵחֶלֶק ג' ֶֶע ֶֶר ְְך ַגַ � ְּּב ַַאי
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 26
27 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
ווי סאך צדקה מעג מען געבן?
נאמען ווערט קאמוניזם אויך גערופן
"מארקסיזם" .דער שרייבער מארקס
האט געטראכט וואס וואלט געווען אויב
די רייכע זאלן זיין אביסל ווייניגער רייך
און די ארימע זאלן באקומען א טייל פון
אלזא ,וואס איז דאס פאר א רעוואלוציע
וואס איז פארגעקומען דאן אין תשי"ז אין
אונגארן? ווער האט רעוואלטירט קעגן
וועמען?
ין די יעצטיגע וואכן ווערט
אפגעצייכנט זיבעציג יאר
פון די רעוואלוציע אין
אונגארן.
א
די אנטי קאמוניסטן האבן רעוואלטירט פאר זיבעציג יאר צוריק ,איז מיין
די רייכטום פון די רייכע.
קעגן די קאמוניסטן. טאטע אאמו"ר הר"ר ברוך יודא ז"ל
אין די הייליגע תורה שטייט אז עס געווען א אינגל פון ניין יאר אלט ,און
די ערד וואס הייסט רוסלאנד איז
וועלן זיין רייכע און ארימע ,און דער מיטגעמאכט די "רעוואלוציע" ווען מען
געווען אונטערגעווארפן אונטער די
פרייער שרייבער האט געטראכט וואס האט איבערגעלאזט די גאנצע האב און
"ראמאנאוו" פאמיליע פאר הונדערטער
וואלט געווען אויב אלע ארבעטן גלייך גוטס אין אונגארן און אנטלאפן אין די
יארן ,און דער פירער איז געווארן גערופן
און אלע עסן גלייך. טונקלקייט פון די נאכט אריבער די
מיט די טיטל "צאר".
גרעניץ קיין עסטרייך.
למשל צען משפחות גייען אין א
די 300יעריגע צארישע פירערשאפט
באנגעלאו קאלאני און זיי טראכטן ווען עס האט געהייסן עטליכע יאר
איז געקומען צום ענדע אין יאר 1917
אנשטאט אלע זאלן זיך מאכן נאכטמאל צוריק אז מען וועט זיך "אריבערשווערצן"
למספרם.
יעדע נאכט ,א פלייש מיט א גרינצייג די גרעניץ פון מאלדאווע קיין אוקריינע
מיט א צימעס ,אפשר זאל מען מאכן ווי אזוי? צו זיין ביים רבי'ן ראש השנה אין אומאן
א קאמיוניטי נאכטמאל ,איינער קאכט איז מיר עס געווען אביסל שרעקעדיג,
פלייש פאר אלע ,איינער קאכט גרינצייג די איידיע פון קאמוניזם איז געבוירן אבער כ'האט געטראכט א גאנצן צייט
פאר אלע ,און אזוי ווייטער ,אלעס אין בערך אין די ת"ר יארן ,אין די '1840גער אז מיין טאטע איז אנטלאפן אריבער די
א רייע ,אלעס מיט א ראטאציע ,מען יארן למספרם. גרעניץ אין די שווארצקייט פון די נאכט
גייט ארום די גאנצע רייע נאכאמאל און דער ערפינדער פון קאמוניזם איז און ער האט עס דורכגעמאכט ,וועלן מיר
נאכאמאל. געווען א פרייער איד ,און אויף זיין עס אויך דורכמאכן.
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 28
אויפגעבויעט ,אדער איז עס געשטאנען אונטערשטיין צו טראכטן ווי אזוי קען און נאכמער ,פון די צען משפחות,
פון איידער קאמוניזם איז געווארן איך פארבעסערן מיין פינאנציעלע לאגע. וועלן פינעף קאכן פאר יעדן און נישט
איינגעפירט ,ווערט דער ביזנעס גלייך מאכן קיין לאנדרי ,און די אנדערע וועלן
און אויב למשל דער ווייץ טראק
דערקלערט ווי א רעגירונגס אייגנטום, מאכן לאנדרי פאר אלע צען און בכלל
דרייווער טויג צו פלאנצן COTTON
און דער וואס האט עס געבויעט קען נישט קאכן.
און מאכן דערפון געשמאקע האנטוכער
מאקסימום האבן סתם א דזשאב דא און
און ווערן א מיליאנער ,אדער אויב ער פינעף באקומען לאנדרי פאר די עסן
די גאנצע פראפיט גייט פאר די רעגירונג
טויג צו ערצייגן א קאמפיוטער ווי ביל וואס זיי קאכן ,און פינעף באקומען עסן
וואס זיי טיילן איין דזשאבס פאר יעדן אז
געיטס ,אדער א עלעקטריק קאר ווי עלאן פאר די לאנדרי וואס זיי מאכן.
יעדער זאל האבן צו עסן.
מאסק ,זאגט דער קאמוניזם דאקטרינע
אבער דער מענטשליכער פלאטשיגער
קאמוניסטישע פארדרייטע די אז חלילה וחס צו בויען א קאמפיוטער
שכל פארשטייט נישט אז דער באשעפער
קעפ זענען געגאנגען בשורש קעגן די אדער לעקטריק קאר ,זאפארט גיי
באשאפט יעדן מענטש מיט א פייער צו
פרינציפן פון די וועג ווי א מענטשליכע צוריק צו דיין ווייץ טראק און בלייב א
וועלן שטייגן אין וואס ער קען.
שכל ארבעט. אויסגעדארטער אויסגעהונגערטער
בלינד-געטרייער דיפרעסטער די פלאטשיגע קאמוניסטן האבן
נאר וואזשע דען ,ווען דער קאמוניזם
קאמוניסט ,חלילה צו פרובירן בויען א געוואלט אז קיינער זאל נישט זוכן
איידיע איז ארויסגעקומען זענען די מאסן
ביזנעס. צו פארדינען מער ווי א צווייטער ,דו
אין רוסלאנד געווען אזאנע הונגעריגע
דארפסט זיבעציג יאר דרייוון א טראק אז
איבערגעארבעטע איבערגעפרוירענע און אויב איז שוין יא געווען א ביזנעס
די ווייץ זאל אנקומען פון סטאניסלאוו
ערד ארבעטער אז זיי האבן זיך געלאזט וואס איינער האט אויף עפעס א וועג
קיין מאסקווע און זאלסט נישט
העצן פון די פאדרייטע איידיע אז די
רייכע טרעטן אויף די ארימע.
הגם ס'איז געווען אזא זאך אז
פריצים זאלן זיך לאזן וואוילגיין דורך די פלאטשיגע קאמוניסטן האבן געוואלט
אונטערדרוקן מענטשן זאלן זיין
זייערע אונטערטאנען ,אבער צו גיין
איבערדרייען א וועלט אז ארימע און אז קיינער זאל נישט זוכן צו פארדינען מער
רייכע זאלן זיך צוטיילן מיט גלייכע
פארציעס דאס איז א זאך וואס בשורשו
וועט דאס מתחילה נישט קענען ארבעטן, ווי א צווייטער ,דו דארפסט זיבעציג יאר
אזוי ווי מען האט טאקע געזען אלע יארן
אין רוסלאנד אז אנשטאט קאמוניזם
זאל ערפילן די ליידן פון די ארימע ,איז דרייוון א טראק אז די ווייץ זאל אנקומען
געוואקסן א דור פון גנבים ,אן גנב'ענען
איז מען געשטארבן פאר הונגער ,אויב
דער טראק דרייווער האט אראפגעציפט פון סטאניסלאוו קיין מאסקווע.
29 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
אין די זעלבע צייט ווען אלעס האט אויף סיי וואס פארא אופן. שטילערהייט פון די ווייץ אויפ'ן וועג פון
זיך געשאקלט ,זענען אויפגעשטאנען סטאניסלאוו קיין מאסקווע ,האט ער
אנשטאט איינפירן מארקס'ס קאמוניזם
גרויזאמע גרופעס אוקריינישע באנדעס געלעבט ,און אז נישט איז ער געשטארבן
האבן זיי איינגעפירט גניבה'איזם.
און געפאדערט א זעלבסשטענדיגע פון הונגער ,דאס נישט לאזן מענטשן
אוקריינע אומאפהענגיק פון רוסלאנד, אין די תר"ס יארן האט דער שרייבער פרובירן צו נוצן דעם שכל און מאכן מער
אין די זעלבע צייט זענען אויפגעשטאנען ליאון טראטסקי ,וואס האט אמאל געלט ,האט גורם געווען אז יעדער טוט
ריזיגע מחנות מארקסיסטן וואס האבן געהייסן לייבל טראטסקי און געווען א מינימאלע דזשאב יוצא צו זיין און מען
געהאלטן אז קאמוניזם וועט לייזן אלע א חדר אינגל ביז מען האט אים באקומט קוים א שטיקל ברויט יוצא צו
פראבלעמען און מלחמה געהאלטן ארויסגעווארפן פון חדר ,ארויסגעגעבן זיין ,ווייל וואס וועל איך דען פארדינען אז
מיט די רוסישע צארישע מיליטער אין ביכער איבער די געוואלדיגע טובות וואס איך וועל אריינלייגן אביל מער שכל אין
רוסלאנד און אויך מיט די אוקריינישע קען ארויסקומען ווען א לאנד פירט זיך מיין דזשאב? גארנישט!
באנדעס אין אוקריינע. לויט די פרינציפן פון קאמוניזם ,זיינע
דער שארפער קאפ מיט דעם קלאץ
באשרייבעכצער זענען געווען גאר
אין יאר 1917למספרם איז פאטעיטע קאפ ארבעטן ביידע פאר די
באליבט ביי די מאסן ,זייענדיג געשאנקען
פארגעקומען גאר גרויזאמע שלאכטן זעלבע טרוקענע ברויט און די זעלבע
מיט א געלונגענעם שרייבערישן כח.
אין פעברואר און אין אקטאבער ,נאך די ענגע סייז ארימע וואוינונג וואס דער רוצח
אקטאבער שלאכטן האבן די קאמוניסטן אין יאר 1914למספרם ווען סטאלין גיבט זיי פאר זייער "דזשאב" ,איז,
זיך געשטארקט איבער גאנץ רוסלאנד דער עסטרייכישער דוכט פראנץ וואס זאל מאכן דעם שארפן קאפ נוצן זיין
און ארום ,ביז צום גרויסן צוזאמענפאל פערדינאנד איז געשאסן געווארן דורך טאלאנט?
פון קאמוניזם זיבעציג יאר שפעטער אין א סערבישן נאציאנאליסט ,צו מאנען
אויב עפעס ,האבן די שארפערע קעפ
1989למספרם. א זעלבסטשטענדיגע סערבישע לאנד
דערשנאפט וואו מען קען מאכן א שטיקל
אומאפהענגיק פון די גרויסע עסטרייכישע
אבער ווען און ווי אזוי האט זיך גניבה אז דער קלאץ פאטעיטע קאפ
אימפעריע ,איז די עסטרייכישע
קאמוניזם צושפרייט אריבער די גרעניצן וואס איז דער הערשער פון אלע ווייץ פון
אימפעריע צופאלן ,און אין די זעלבע צייט
פון רוסלאנד? גאנץ סטאניסלאוו זאל נישט אנהויבן צו
האט די גאנצע וועלט זיך א שאקל געטון,
כאפן אז פון יעדע צען זעק ווייץ פארט
די גרעסטע קאמוניזם אויסשפרייטונג עס האט אויסגעבראכן די ערשטע וועלט
איינס אוועק צום טראק דרייווערס
ארויס פון די גרעניצן פון רוסלאנד איז מלחמה ,די אונגארישע פארליאמענט
אונטערוועלט שותף וואס וועט דאס
פארגעקומען גלייך נאך די אליאירטע האט דערקלערט א זעלבסטשטענדיגע
פארקויפן אויפ'ן שווארצן מארק און געבן
זיג איבער דייטשלאנד ביים שלוס פון לאנד אונגארן אומאפהענגיק פון די
האלב פון די ריוח פאר'ן טראק דרייווער,
די צווייטע וועלט מלחמה ,דעמאלטס עסטרייכישע אימפעריע ,און אין די
און אויב זאל איינער פרובירן אויפדעקן
איז די וועלט געווארן ממש שאקירט זעלבע צייט איז אויך צופאלן די טויזנט
די ווייץ גניבה און איבערגעבן פאר די
ביז גאר פון די שוידערליכע חוצפה פון יאריגע טערקישע אימפעריע וואס האט
רעגירונג וועלן די צוויי שותפים מאכן
דעם גרויזאמען רוסישן פירער דער בלוט געהייסן די "אטאמאן אימפעריע" און
זיכער אז דער יעניגער ווערט פארשטימט
דורשטיגער ארכי רוצח יאזעף סטאלין האט געוועלטיגט ביז דאן אויף מערערע
אויף אייביג ,אדער מיט א מעסער אדער
ימח שמו. לענדער.
מיט א ביקס אדער מיט סייענייד אדער
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 30
וואו מען קען האלטן אידישקייט אן א די אייזערנע פארהאנג אויף מערערע ביים צווייטן וועלט מלחמה ווען עס
שטער. לענדער ארום רוסלאנד גופא. האט געדרויט א סכנה אז דייטשלאנד
זאל אייננעמען אן א שיעור לענדער,
אבער נישט אזוי פשוט ,מען האט און דאס איז ווי אזוי א הונדערט טויזנט
האבן זיך צוזאמען געשטעלט רוסלאנד,
געדארפט אנטלויפן דוקא ביינאכט ווען אדער צוויי הונדערט טויזנט אידן אין
אמעריקע ,ענגלאנד און פראנקרייך און
ס'איז געווען טונקל. אונגארן זענען געבליבן שטעקן אונטער'ן
צוזאמען זיך געשלאגן ציין און נעגל מיט
אייזערנעם פארהאנג.
א געשאצטע הונדערט טויזנט אדער די נאצישע חיות.
צוויי הונדערט טויזנט אידן זענען אסאך האבן זיך טאקע יא ארויסגעזען
ווען מען האט ענדליך באזיגט נאצי
אנטלאפן פון אונגארן אין יענע דריי פון דארט ווילאנג עס האט גענומען פאר
דייטשלאנד ,האט מען אנגעהויבן זיך
וואכן. די קאמוניסטן צו קענען אינגאנצן שולט
צונויפרעדן אז די אלע אליאירטע וועלן
זיין במלא מובן המלה ,אבער גאר אסאך
נאך דריי וואכן האבן די קאמוניסטישע זיך צוריקציען מיט זייערע ארמייען און
האבן נישט אויספיעט זיך ארויסצוזען און
כוחות זיך געשטארקט און דערשטיקט לאזן די וועלט גיין ווייטער ,האט דער
האבן נישט געהאט א וועג ארויס.
די אנטי קאמוניטישע רעוואלוציע. ארכי רוצח סטאלין ימח שמו געלאזט
ביז דער אייבערשטער האט געמאכט הערן זיין מיינונג ,אז די רוסישע מיליטער
מען איז אנטלאפן אין די טונקלקייט גייט נישט צוריק קיין טריט ,וועלכע ערד
א נס אין יאר תשי"ז אז די פאליטיק אין
פון די נאכט ,מען איז אנטלאפן אריבער ס'איז באפרייט געווארן פון די דייטשן
אונגארן האט אזוי געשפילט אז די אנטי
די גרעניץ פון אונגארן קיין עסטרייך, דורך רוסלאנד וועט בלייבן ביי רוסלאנד.
קאמוניסטן האבן זיך געשטארקט און עס
מען האט געצילט אנצוקומען קודם קיין
איז געווען גריגער זיך ארויסצוזען פון
וויען ,פון דארט האט מען פלאצירט און אזוי האט זיך אויסגעשפרייט
דארט און זיך זען אין די פרייע מדינות
די אנטלאפענע אין א פליטים לאגער
מיט'ן נאמען אסטן ,דארט האט מען
זיך אויפגעהאלטן צייטווייליג ביז מען
באקומט א וויזע פון א לאנד וואס נעמט
דיך אריין ,ביים אנטלויפן איז מען געווען
אנגעוויזן אויף רחמי שמים און אויף
גרויסע נסים ,ווייל מען האט געקענט
נאכשיסן.
דאס אנטלויפן איז געווען בכלל
נישט אזוי פשוט ,מען האט זיי עטליכע
מאל געכאפט און צוריק געשיקט ,מען
האט נישט אויפגעגעבן ,נאר פרובירט
נאכאמאל און נאכאמאל ביז ס'איז
געלונגען בע"ה.
עס איז פארהאן לעגענדעס אין
די משפחה ווי א קינד איז געווארן
31 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
זיין נעפיו הר"ר נפתלי לעבאוויטש ארויסלאזן זיך אריבערשווערצן די פארלוירן אינמיטן אנטלויפן און האט זיך
ז"ל (אויפן בילד) נכד זקינינו הגרש"ש גרעניץ ,איז ביים פעטער ר' זושא ע"ה אפגעטראפן מיט נסי נסים.
מ'טשאבא ז"ל. געבוירן א אינגל ,וועמען מען האט א
צווישן די פילע טוינטער אנטלאפענע
נאמען געגעבן ברוך יודא ,וואס איז
אזוי ווי מען האט געזען אז די איז געווען מיין זיידע טשאבא'ער רב פון
געווען שפעטער דער באוואוסטער גבאי
משפחה פון די כלה האט פראבלעמען לאנדאן הג"ר שלום שניטצלער ז"ל מיט
פון כולל שומרי החומות לצדקת ר' מאיר
ארויסצוקומען פון עסטרייך קיין די קליינע קינדער ,אויך זיין ברודער
בעל הנס.
אמעריקע האט רבינו הקדוש מ'סאטמאר הרה"ח המפורסם מו"ה זושא שניטצלער
זכותו יגן עלינו גע'עצה'ט אז אזוי ווי די עטליכע טעג שפעטער האט מען מיט'ן ז"ל מיט די קליינע קינדער ,אויך אונזער
כלה איז שוין דא ,זאל מען נישט ווארטן פיצל קינד פון עטליכע טעג אלט געמוזט פעטער הרה"ח מו"ה מענדל וואלף
אויף די עלטערן ,נאר באשטימען א זמן זיך שווערצן אין די טונקלקייט פון די מיללער ז"ל ,איידעם פון זיידן הג"ר שרגא
החתונה. נאכט אונטער שווערע אומשטענדן. שמואל שניטצלער ז"ל טשאבא'ער רב
פון ירושלים ,און נאך פילע באקאנטע
מען האט פרובירט עטליכע מאל גראדע ,דער פעטער הר"ר מענדל
משפחות.
איינצו'טענה'ן מיט'ן רבי'ן אבער דער רבי וואלף ז"ל (פאטער פון דעם בדחן הר"ר
האט זיך געהאלטן ביי זיינס ,און מען האט יענקל שליט"א מ'יארמע) האט דארט אין יענע שרעקעדיגע טעג ווען מען
טאקע געמאכט די חתונה אן די כלה'ס אין לאגער אסטן געטון א שידוך מיט זיין האט זיך באהאלטן אין די קעלערן און
עלטערן ,און דערנאך האבן זיי געקענט עלטסטע קינד ,נעמענדיג פאר אן איידעם פלאנירט וועלכע נאכט מען זאל זיך
קומען קיין אמעריקע.
דער רבי האט זיך אפגעגעבן זייער
פערזענליך מיט'ן חתן הר"ר נפתלי ז"ל
און מיט אלע הכנות ארום ,איין טאג פאר
די חתונה ,קומט צו צום חתן דער פאיע'ר
רב הגה"צ משה דוב וויינבערגער זצ"ל און
זאגט אים אז דער רבי האט אים געשיקט
צו אים לערנען הלכות פון א אידישע
שטוב ,דער רבי אליין האט דאס אינזין
געהאט ,ווייל דער חתן איז געווען א יתום
פון טאט'ן הר"ר ברוך יודא לעבאוויטש
ז"ל מ'האלאש.
ווען מען איז שוין בשלום אריבער
די סכנה און זיך געזען אויף די פרייע
וועלט אויף די עסטרייכישע זייט איז מען
אנגעקומען קיין וויען אדער צום פליטים
לאגער "אסטן" ,מיין זיידע מיט די קליינע
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 32
זעענדיג די נעבעכדיגע האלצערנע דער פעטער ר' מענדל וואלף האט קינדער זענען געווען דארט א יאר און א
באראקן אין וואס די פליטים שטייען איינגעלאדנט דעם אמרי חיים זצ"ל האלב.
איין ביז זיי וועלן טרעפן א מקום מנוחה (אויפן בילד) קיין לאגער אסטן און ער
די הארץ איז אויסגעגאנגען צו
ערגעץ אין די וועלט ארויס פון דא ,האט האט אנגענומען די איינלאדענונג.
באקומען א וויזע קיין אמעריקע צו זיין
דער אמרי חיים זיך געווערטלט אז יעצט
ער האט צוגעלייגט אז קיין וויען איז נאנט צו רבינו הקדוש מ'סאטמאר זכותו
איז מען אין "בני באראק".
ער טאקע געקומען צו שאפן געלט ,אבער יגן עלינו ,אבער זעענדיג אז די צייט ציט
אלע יארן שפעטער ,יעדעס מאל קיין לאגער אסטן קומט ער נישט פאר זיך און מען באקומט עס נישט האט מען
ווען דער פעטער ר' מענדל וואלף איז געלט ,נאר צו מחזק זיין די צובראכענע גענומען א אנדערע וויזע וואס מען האט
געקומען צום אמרי חיים זצ"ל האט ער פליטים. יא באקומען ,צו פארן קיין ענגלאנד און
אים נאכאמאל דערמאנט ווי שיין מען זיך באזעצן אין לאנדאן.
קומענדיג קיין לאגער אסטן אויף שבת
האט אים אויפגענומען ביי אים אין שטוב
פרשת מסעי איז דער אמרי חיים זצ"ל די פליטים אין אסטן האבן אויפגענומען
דארט אין לאגער אסטן.
טאקע איינגעשטאנען ביים פעטער ר' מיין זיידן ז"ל זאל זיין דער רוחניות'דיגער
דארט אין אסטן און אין וויען זענען מענדל וואלף ,דער חתן הר"ר נפתלי האט מנהיג אויפ'ן פלאץ ,אין די משפחה איז
געקומען ווי היישעריקן אלע מיני שלוחים אוועקגעגעבן זיין בעט ,און אין יענעם פארהאן א קאפיע פון דעם כתר הרבנות
פון אלע מיני ציוניסטישע בעט איז דער אמרי חיים זצ"ל געשלאפן אונטערגעשריבן פון די ארטיגע אידן
גרופעס מיט אלע זייערע יענעם שבת. וואס זענען דעמאלטס געווען פליטים אין
רעליגיעזע נאכשלעפערס אונגארן ,מען האט געגרינדערט דארט א
קהילה און תלמוד תורה ,און מיין זיידע
איז געווען דער רב און מנהיג רוחני.
שבת קודש פרשת מסעי תשי"ז איז
געקומען קיין לאגער אסטן אלץ גאסט
כ"ק אדמו"ר ה'אמרי חיים מ'וויזניץ זצ"ל.
א שבת פריער ,פרשת מטות איז ער
געווען אויף שבת אין וויען צו שאפן
געלט לטובת זיינע מוסדות ,אסאך פון די
פליטים אין לאגער אסטן זענען געפארן
אויף שבת מטות קיין וויען צו זיין מיט'ן
צדיק ,צווישן זיי אויך דער פעטער ר'
מענדל וואלף ,און זיין חתן הר"ר נפתלי
וואס איז איינגעשטאנען ביי אים דארט
אין לאגער אסטן פאר א שטיק צייט
(די כלה איז שוין דעמאלטס געווען
אפגעפלויגן קיין אמעריקע).
33 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
פאסטן זענען געווארן אויפגעפאדערט דו קענסט נישט ארויסגיין פון די טיר און שיסל לעקערס און אגיטירט די
צו אויסלייזן די תענית מיט געלט ,און די ווי געווענליך ווייל די חברה ווילן דיך נעבעכדיגע צוטומלטע אומפלאצירטע
געלט וועט מען שיקן פאר ארימעלייט שעדיגן פאר דיינע אנטי ציוניסטישע פליטים אז נאר קיין ארץ ישראל דארף
אין ארץ ישראל. פרעדיגערייען ,ער האט אים געוויזן ווי מען גיין ,אבער עס איז געלונגען צו מאכן
אזוי ארויס צו קריכן פון די פענסטער א טומל און שטערן זייערע בייזוויליגע
ברוך השם מיר זענען ווייט פון
און נעלם ווערן בעוד מועד ,דער איד איז פלענער.
פארדרייטע שיטות פון ארומגיין מיט
געווען הרה"ח ר' דוד שלמה ווייזער ע"ה
ENTITLEMENTאז איך מעג חלילה הרה"ח ר' ליפא פריעדמאן ז"ל האט
פון לאנדאן.
צוכאפן האלב פון דעם עושר'ס עשירות, אהינגעשיקט הרה"ח ר' שמואל דוד גאנץ
אבער א רמז קען מען נעמען פון יעדע למעשה האט זיך ארויסגעשטעלט אין הי"ו זאל אהינפארן זען וואס מען קען
זאך ,אז מיר זענען אזוי רייך אז מיר קענען יענע תקופה ,אז די לעכטיגע אש קודש העלפן דארט.
זאגן משניות אפילו מען פארשטייט פון דעם צדיק ,דעם מציל הדורות ,רבינו
אויך האט רבינו הקדוש מ'סאטמאר
נישט ,אז מיר זענען אזוי רייך אז מיר הקדוש מ'סאטמאר האט אריינגעשיינט
אהינגעשיקט הרה"ח ר' שלמה בראווער
קענען רעדן צום אייבערשטן אפילו ווען ביז די ווייטע שטעט וויען און אסטן און
ע"ה און הרה"ח הנגיד ר' ישראל זופניק
מ'איז טיף טיף אין שאול תחתית חלילה, מציל געווען שווערע צענדליגע טוינטער
ע"ה זען וואס מען קען אויפטון.
אז מיר זענען אזוי רייך אז מיר קענען אידן פון ווערן בלינד פארגלייבט אין די
יעדן איינציגן טאג זיך באדאנקען פאר די ממשלת הכופרים. עטליכע וואכן איז מען דארט געווען
ווייב פאר די שווערע עבודה פון די שטוב און געארבעט אויף קעסל און כלים
רוב פון די דעמאלטסדיגע אונגארישע
ווערטשאפט ,פארוואס זאלן מיר נישט אז מען זאל נישט הארכן די פרייע און
פליטים האבן זיך באזעצט אין אמעריקע א
אראפגעבן פון אונזער רייכטום פאר די זייערע רעליגיעזע שותפים וואס ווילן
דאנק די אומבויגזאמע עקשנות פון רבי'ן
ארימע מאסן וואס האבן עס נישט? נאר פארכאפן ווי מער אידן אונטער די
זיך מוסר נפש צו זיין צו פארשפרייטן די
פרייע ממשלה אין ארץ ישראל.
די גמרא זאגט אז משה רבינו איז תורה'דיגע וועג פון נישט נעמען אליינס
געווען אזוי ווי א לעכט וואס וויפל לעכט א מלוכה ,און זיכער נישט א מלוכה וואס מען האט פארשפרייט דארט
מען זאל נאר אנצינדן דערפון ווערט די רייסט אויס יעדעס ביסל אידישקייט. אויפקלערונגס פלאקאטן וואס איז
לעכט נישט קיין טראפ שוואכער. געשיקט געווארן דורך הגה"צ בעל תורת
אין ליכט פון די שווערע לאגע מיט
אלף מ'שאפראן זצ"ל.
אדרבא ,פונקט פארקערט ,ביי רוחניות די אונגארישע אידן און אויך וועגן די
איז וויפל מען געבט פאר אנדערע האט שרעקליכע התגרות באומות פון די מען האט געדרוקט בריוון און עס
מען פאר זיך מער און מער עד אין סוף. ציונים ביי די סיני מלחמה אין די זעלבע פארשפרייט איבעראל ,אין די נעכט האט
תקופה ,האט דער רבי געזען נישט קיין מען ארומגעלייגט צעטלעך אין אלע
עס ליגט אויף אונז א פליכט צו
אנדערע ברירה נאר אז מען מוז גוזר שולן.
האלטן אלעמאל ביי זיך עטליכע הפצה
תענית זיין ,די תענית איז באשטימט
קארטלעך און עס פארשפרייטן וואו מען איין מוצאי שבת ,נאכ'ן דאווענען ,פאר'ן
געווארן דורך התאחדות הרבנים אויף ה'
קען נאר. אהיימגיין ,קומט איינער צו שטילערהייט
וישב ,ח"י כסליו תשי"ז.
צו ר' שמואל דוד גאנץ הי"ו און רוימט אים
מינימום צוויי דריי קארטלעך א טאג.
אזאנע מענטשן וואס קענען נישט אריין אין אויער ,איך בין א אונזעריגער,
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 34
נייע שיפמענט פאפיר אין בית הדפוס בני ברק -ה' וירא די גרעסערע קינדער פון תלמוד תורה בני ברק
ביים דאווענען ערליך -ה' לך לך
די בחורים אין ישיבה אין א טענצל נאך מעריב - א בליק אינעם שמש שטיבל אין שטעטל -עש"ק וירא
ב' חיי שרה
35 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
דער ראש ישיבה שליט"א ביים פארטיילן דעם ספר ותחיין את הילדים חלק ד' פאר די נדבנים פונעם ספר -ה' וירא
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 36
דער ראש ישיבה שליט"א ביי א שמחה פונעם מחותן מו"ה אברהם הערש וועבערמאן הי"ו -ג' חיי שרה
ברית פון הילד אלתר אלעזר מנחם ני"ו בן מו"ה יושע סופר הי"ו אין ישיבה -ד' חיי שרה
37 ת ו ל דות תשפ"ז בלע טל
די גרעסערע קינדער פון תלמוד תורה בית שמש אויף א טריפ צו די געשמאקע בערג -ד' חיי שרה
די בחורים אין ישיבה אין א טאנץ נאך מעריב - די קלענסטע כיתה אין בית שמש ביים מאלן די וואלקן פון שרה
ד' חיי שרה אמינו -ד' חיי שרה
תולדו ת תש פ" ז בלעט ל 38
חומש סעודה אין תלמוד תורה בני ברק -א' תולדות
ALPHAITIS.COM
מעשה שהיה
פארציילט דורך דער ראש ישיבה שליט”א ק ּום אַהֶער חַ י ְ
ִימ’ל
ל ִ
ָאמיר זֶען
ֶעטיל
הָאב אַ צ ִ רֶבִי ִא ְ
יך
ּ ּ
ֶעבְן
ג וִויל וָואס ִא ְ
יך
ּ
רֶבִי.
פַאר דִ י ּ
יך וֶועל אִ ים אָקֶ עי ִא ְ
הַיינְט לָאזְן זַיין חַ ּזָן
פַארְ וָואס ׁ ְ
נִישט?
ׁשוֹין עַד ּכַאן עֶס ִאיז דִ י
ֶעבְט
ִפיפְ טֶע טָאג וָואס עֶר ג ּ אַ ְמחַ יֶה אַז מֶ ען
ֶעטיל ִמיר דֶעם ז ּ
ֶעלְבְן צ ִ קֶ ען אוֹיפְ ּבוֹיעֶן
הַיינְט גֵיי ִא ְ אַ ִקינְד
יך ִאים זאָגְן
יך ִמיט דַיין צ ִ
ֶעטיל הַאלְט דִ ְ
גֶענ ּוג אִ יז גֶענ ּוג!
אָבֶער נָאר גֶעוָוארְ ן ְ ְ
ִאיך ּבִין דָאך ּ
אַייבֶערְ ׁ ְשטֶער ,אַז
ּ ׁ ְש ּכוֹחַ אַ ְמלַמֵ ד צ ּו ְמחַ זֵק זַיין א ּון
ָאך אַ ִקינְד אִ יז נ ְ אוֹיפְ בוֹיעֶן ִקינְדֶער וֶועל ִא ְ
יך ּ
גֶערַאטֶעװֶועט גֶעוואָרְ ן ֶעטיל א ּוןאַמאל לֵיינֶען זַיין צ ִ נָאכְ ָ
ּד ּורְ ְך ְּ
ותחַ יֶּיןָ! נִישט פַארְ ׁשֶעמֶ עןִאים ׁ ְ
אַ זַא נֵס אַז ִא ְ
דִ י ְזכוּת אִיז דַיי ְנס!
הָאב
ּ יך
נִישט פַארְ ׁש ְ
ֶעמט! ִאים ׁ ְ
חלק ה’
זכות פרק זכות
$1,000 $500
פארבינדט אייך היינט מיטן גבאי
מו"ה לייבי ראטה הי"ו
347 578 4449
בס”ד
פרשת תולדות
אויסגאבע 39 #
האש שלי -מיין פייער
ג .פעקעטע
די אפטייטש פון מסורה
ש .טראכטער
וואס זאל זיין מיין קבלה?
ש .ל .פליישמאן
מיין ריזיגע
אוצר הספרים
מ .פעדער
אינהאלט
בס"ד
פרשת תולדות
4
תשפ"ז
נומער 40
ראדאקציע:
ש .טראכטער
ג .פעקעטע
ח .פ .וועבערמאן
ש .ל .פליישמאן
ח .שטיינבערג
ל .וועבערמאן
ל .סאקס
מ .פאפנהיים
ל .לב
מ .סופר
מ .פעדער
11
845.379.1161
136-Huschke Rd
Hurleyville NY 12747
Inderheim@bletelmagazine.com
Kinderheim@bletelmagazine.com
קול ברסלב:
212.444.9191
אידישע שטוב:
212.444.9169
ש .טראכטער
די אפטייטש
פון מסורה
דעריבער האט דער טאטע געזאגט
פאר זיין זון ,אז פון היינט און ווייטער
וועט ער אים ווייטער אויסהאלטן,
אבער מיט א תנאי :דער זון מוז
אריינקומען איין שעה א טאג אין די
ביזנעס און פירן די ביכער.
געהאט א בן יחיד ,א טשאטקע פון א זון,
וועלכער איז געשטיגן אין תורה ויראת
שמים .ווען זיין זון האט חתונה געהאט,
האט ער זיך נאך מער אריינגעווארפן
אין דעם ים התלמוד .אבער דער טאטע,
צוקוקנדיג פון די זייט ,האט געטראכט
בי ,עס איז שרעקליך!
דער רבי מוז מיר
העלפן "...וויינט דער
איד.
ר
זיין רבי ,דער צדיק רבי בונם פון
צו זיך" :טוב תורה עם דרך ארץ" – חז"ל פשיסחא זכותו יגן עלינו ,הערט אויס
דער זון האט נישט געהאט קיין סאך זאגן אונז אז עס איז גוט צו ארבעטן דאס פארווייטאגטע גלות-פעקל פון
ברירות ,און אזוי האט ער זיך געטראפן און צו לערנען אינאיינעם ,ווייל "יגיעת זיין תלמיד מיט א צובראכן געמיט.
אין דעם טאטנס אפיס ,וואו ער האט זיך שניהם משכחת עון" ,ביידע אינאיינעם
אויפגעהאלטן צו פארהאנדלען מיט די מאכן פארגעסן פון זינדיגן. דער איד וויקלט אויף זיין
חשבונות .צום ערשט איז עס געווען ווייטאגליכע געשיכטע .ער האט
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 4
ווילאנג די קינדער זענען נאך יונג ,קען מיר קענען און דארפן אלע פרעגן זיך בלויז איין שעה א טאג ,אבער מיר ווייסן
מען זיך נאך איינרעדן אז מען האט עס אליינס .עס איז א שאד צו ווארטן אויף דאך וויאזוי דער יצר הרע ארבעט :צום
ארויס ...אבער ווען די קינדער הייבן אן א צרה אדער אויף א דורכפאל און דאן ערשט זאגט ער איין שעה ,דערנאך א
אונטערצואוואקסן און עס הייבן זיך אן לויפן צום ערליכן איד .לאמיר זיין א שעה מיט צען מינוט ,דערנאך א שעה
די ספיקות ,וואו דרייט מען זיך? חכם הרואה את הנולד ,א קלוגער וואס מיט א האלב ,און איידער מען האט
קוקט פאראויס און צוהערן דעם קול באמערקט ,האט דער זון אפגעלאזט
דא וויל א קינד א געוויסע סארט פון צדיק איידער עס איז צו שפעט, זיין באליבטע גמרא און זיך געטראפן
טעלעפאן ,דא וויל א קינד גיין און אז מען האט א ספק ,אדער איידער זיצן ביים טאטן אין אפיס פיל מער ווי
פארברענגען ערגעץ וואו עס שפירט מען טוט א שריט וואס קען זיין א ספק, די געווענליכע אפיס-שעות.
זיך נישט ריכטיג .וועמען פרעגט זאל מען פרעגן דעת תורה .אין פרקי
מען? מען וויל נישט פארבייגן פון די אבות זאגן מיר" :עשה לך רב וסתלק מן די וועלט פון ביזנעס האט אים
פרינציפן אבער מען וויל נישט גיין צו הספק" – גיי צו א רב ,פרעג אן עצה ,און אנגעהויבן ציען ,און מיט זיין שארפן
שטרענג און חלילה פארלירן דאס קינד. דו וועסט נישט האבן קיין ספיקות. גמרא-קאפ האט ער אלעס גאר שנעל
צו גייט מען נאך דעם אייגענעם דעת? אויפגעכאפט .זיין רייץ צו געלט איז
אוודאי נישט. דער הייליגער רבי זאגט אין ספר מיטגעוואקסן ,און וואס עס האט
נֹוֵטל ֵֵע ָָצה
"ַעל־ְיְ ֵֵדי ֶֶׁש ַַא ָָּתה ֵ המידותַ : נאכגעפאלגט איז געווען א טראגישע
פאריגע וואך רופט מיר אן א פרוי ,אן יׁשּוָעה" – דורך
ֵֵמ ָָה ַַרבַַ ,על־ְיְ ֵֵדי ֶזֶ ה ִִּתְזְ ֶּכֶ ה ִִל ָ געשיכטע פון א איד ,א בן תורה ,וואס
ערך פון פיפצן יאר עלטער פון מיר ,און דעם וואס מען גייט בעטן אן עצה פון א האט זיך צוביסלעך אפגעקילט מער
פרעגט "מיר" וואס איך האלט איבער א רב ,קומט שוין די ישועה. און מער פון אידישקייט .ער האט זיך
געוויסן טעלעפאן ,אויב עס איז פאסיג אריינגעווארפן אין די חכמות פון די
דאס צו געבן פאר איר זיבעצן-יעריגער ... אומות העולם און אריין אין דעם רייץ-
טאכטער. רעדל פון געלט ,געלט און נאכאמאל
מיר שטייען היינט אין א דור געלט.
איך ווייס דען? איך האב איר געוואלט וואס ,ווי מוהרא"ש זי"ע האט שוין
פרעגן" :ווער איז דיין מורה דרך? גיי פאראויסגעזאגט ,האבן מיר די מיט די צייט האט זיך זיין יראת
פרעג דיין דעת תורה". נסיונות פון דור המבול און דור המדבר שמים אפגעקילט ,און פונעם אמאליגן
אינאיינעם .וויאזוי גיט מען זיך אן עצה? בן תורה איז געווארן א פוסטער ליידיג-
א רחמנות ווען א מענטש דרייט גייער וואס פארברענגט דעם טאג מיט
פאליטיק ,נייעס ,און ליידער מיט זאכן
וואס זענען נישט ערליך.
און אט שטייט דער טאטע פארן
א רב? איך האב נישט קיין רב". צדיק ,ער וויינט און וויינט און בעט אן
עצה .דער צדיק ,וועמענס הארץ האט
געברענט מיט אהבת ישראל ,האט אים
געגעבן אן עצה :ער זאל שיקן זיין זון
ווען דער קארלסבורגער רב האט דאס צו אים ,ווייל דאס עצם זיך דרייען נעבן
א צדיק גיט שוין אריין א רוח טהרה.
אבער ער האט געפרעגט דעם טאטן
געהערט ,האט ער זיך צופייערט" :וואס?! א א ציפעדיגע שאלה" :דו קומסט יעצט
וויינען צו מיר און פרעגסט מיר וואס
צו טון? וואו ביסטו געווען איידער דו
איד האט נישט קיין ערליכן איד? א איד האט האסט באשלאסן אריינצולייגן דיין זון
אין ביזנעס? פארוואס ביסטו דאן נישט
געקומען בעטן אן עצה?"
נישט קיין רב?!" דאס איז א ברענענדיגע שאלה וואס
5 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
דאס איז אבער נישט 'נאר' אין דעם געטראכט צו זיך :ריכטיג ,מיר האבן זיך צעמישט און ווייסט נישט וואס צו
ענין פון טעכנאלאגיע .דאס איז אין עלטערן וואס האבן אונז מחנך געווען טון און אפילו ווען ער מאכט שוין אפ
יעדן ענין פון אידישקייט .יעדע מצב, אויפן ערליכן וועג .אבער וואס טוט בלייבט ער מיט ספיקות אויב ער האט
יעדער פאל און יעדער דורכגאנג איז מען ווען עס איז דא אמאל א מיינונגס- גוט געטון אדער נישט.
אנדערש און פאדערט דעת תורה. פארשידנהייטן צווישן מאן און ווייב,
אדער צווישן מסורה און מסורה? יעדע טייערע פראדוקט קומט היינט
פארקערט ,טאקע ווייל מיר זענען מיט 'פאון סאפארט'; מען קען אנרופן
נישט קיין בעלי תשובה און טאקע ווייל וואס טוט מען ווען עס מאכן זיך און פרעגן שאלות כדי די מאשין זאל
מיר קומען פון עלטערן וואס האבן אונז זאכן וואס מען קען נישט וויסן וויאזוי נישט צוגרונד גיין.
געגעבן א הייליגן חינוך ,ווייסן מיר אז די עלטערן וואלטן זיך געפירט ,פשוט
"משה קיבל תורה מסיני ומסרה"... ווייל עס האט דאן נישט עקזיסטירט? אונזערע דורות זענען א צו טייערער
פראדוקט אז מיר זאלן זיך ערלויבן עס
דער וועג פון די מסורה איז צו גיין און איך האב אמאל געהערט א רב זאל חלילה קאליע ווערן .מיר דארפן זיך
הערן פון א רב דעם דבר ה' .מיר ווייסן רעדן איבער די היינטיגע נסיונות ווענדן צו דעת תורה ,הערן און פאלגן.
אז די וואס האבן נישט נאכגעפאלגט פון טעכנאלאגיע .ער האט זיך
די צדיקים און געזאגט אז פאר זיי איז אויסגעדרוקט" :אויף אסאך זאכן אין א שמועס צווישן חבר'טעס האט
גענוג די תורה שבכתב ,ווערן אנגערופן אין אידישקייט האבן מיר א מסורה זיך איינער אנגערופן מיט שפאט" :וואס
"צדוקים" .דער ראש ישיבה שליט"א נאכצוגיין ,אבער יעצט שטייען מיר אין עפעס דארף מען האבן דעת תורה? איך
האט אמאל נאכגעזאגט בשם מוהרא"ש: א צייט ווען עס ברענען נסיונות וואס בין דען געריסן געווארן פון א בוים?
פארוואס האט מען זיי גערופן צדוקים? אונזערע עלטערן האבן נישט געהאט. זענען מיר בעלי תשובה? מיר האבן
צדוקים איז פון די לשון 'גערעכט' .זיי מיר מוזן קוקן צו אונזערע רבנים און עלטערן און מיר האבן שכל ,און מיט די
האבן געהאלטן אז זיי זענען הונדערט נעמען פון זיי הדרכה .מיר טרעטן צוויי זאכן בין איך ב"ה זייער מסודר".
פראצענט גערעכט .זיי האבן א קלארן אויס א נייע מסורה געבויעט אויף דעת
און זיכערן וועג ,און זיי פארשטייען תורה". איך האב זיך געהאלטן שטיל ,אבער
אליין.
זיי האבן א מסורה ,און זיי דארפן שוין
נישט קיין ערליכע אידן וואס זאלן זיי
ווייזן דעם וועג ,און מיר ווייסן וואו זיי
זענען אנגעקומען.
אבער אונזער מסורה איז דוקא יא צו
פרעגן ,יא נאכצוגיין ,און יא צו פאלגן
דעת תורה.
דאס איז דער וועג פון אידישקייט און
פון תורה .אזוי האבן מיר מקבל געווען
די תורה .דער אייבערשטער האט אונז
געגעבן די תורה מיט א מורה דרך,
מיט א צדיק ,דורך משה רבינו ,אונז צו
לערנען אין אלע דורות אז א איד דארף
זוכן און טרעפן אן ערליכן איד וואס
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 6
וואו דיין רבי ברענגט דיר .אויב דו זינדיגט?" האט די חכמה געענטפערט: איז מדריך דעם דרך התורה .א איד מוז
טראכסט מער פונעם אייבערשטן ,אויב "חטאים תרדף רעה" — שלעכטס וועט האבן א מורה דרך מיט וועמען ער רעדט
דו לעבסט מיט תיקון המעשים ,אויב דו נאכלויפן דעם מענטש וואס זינדיגט. זיך אדורך איבער זיינע ספיקות .ער מוז
לעבסט מיט די מחשבה אז דו ווילסט האבן אן ערליכן איד כדי צו קענען זיין
ווערן בעסער און ערליכער ,דאן נארט מען האט געפרעגט די נבואה" :וואס אן ערליכער איד.
מען דיך נישט אפ .און אוודאי האבן איז דער עונש פאר א מענטש וואס
מיר אונזער בעסטן מיטל" :תפילה". זינדיגט?" האט די נבואה געענטפערט: דער ראש ישיבה שליט"א האט
מיר דארפן כסדר מתפלל זיין אז מיר "הנפש החוטאת היא תמות" — א פאריגע יאר הושענא רבה (תשפ"ו)
זאלן זיך נישט נארן ,ווי דער הייליגער מענטש וואס זינדיגט איז חייב מיתה. דערציילט א מורא'דיגע מעשה וואס
רבי האט אונז שוין געזאגט אין שיחות האט פאסירט ביי זיין זיידע רבי יחזקאל
הר"ן (נ"א)" :דאס זאלט איר מקבל זיין מען האט געפרעגט די תורה ,און רוטה זצ"ל ,דער קארלסבורגער רב.
פון מיר :די וועלט נארט אייך ,לאזט זיך די תורה האט געענטפערט אז דער
נישט נארן!" מענטש זאל ברענגען א קרבן און אזוי א איד איז אריינגעקומען צו אים
וועט ער באקומען א כפרה. און שטארק געוויינט אז זיינע עבירות
מיר מוזן אבער געדענקען דעם כלל זענען אריבער די מאס ,און ער שפירט
אז צו וויסן פון אן ערליכן איד אליין, אבער ווען מען האט געפרעגט דעם אז פאר אים איז שוין נישטא קיין וועג
העלפט נישט .דאס אז מען קען זאגן אייבערשטן" :וואס זאל מען טון מיט צוריק .ער האט זיך אויסגערעדט און
"יא ,איך האב געהערט ...איך ווייס און א מענטש וואס האט געזינדיגט?" אויסגעקרעכצט ,און דערציילט פארן
איך ליין "...איז נאכנישט גענוג .די האט דער אייבערשטער געענטפערט: קארלסבורגער רב וואס ער האט שוין
עצות העלפן נאר ווען מען פאלגט .און "יעשה תשובה ויתכפר לו!" — דער ליידער אלץ אפגעטון אין זיין לעבן.
אז מען קען נאכנישט ,און עס קומט מענטש זאל תשובה טון ,און איך וועל
נאך אן שווער ,און דער אייגענער אים מוחל זיין! דער רב האט אים אויסגעהערט ,אים
שכל זאגט מיר אז "איך בין נישט קיין בארואיגט און מחזק געווען אז פאר
אז א איד זינדיגט איז דא פאר אים יעדן איינעם איז דא א וועג צוריק ,און
נאר" ,זאל מען נוצן אונזער געווער —
א וועג צוריק ,אבער אז ער כאפט זיך עס איז קיינמאל נישט צו שפעט פאר
תפילה — און בעטן דעם אייבערשטן:
נישט אן אין אן ערליכן איד ,וויאזוי קיין שום איד .דער קארלסבורגער רב
"אייבערשטער ,העלף מיר לעבן מיט
איז מעגליך צו וויסן וויאזוי צו זיין האט אים זייער מחזק געווען ער זאל
תמימות און אמונת חכמים; העלף מיר
אן ערליכער איד? ווער וועט אים גיין צו זיין רב און אים אלעס דערציילן,
געדענקען אז ווי קלוג איך בין ,איז
דערמאנען צו תשובה טון? ווער וועט און זיין רב וועט אים שוין מדריך זיין
דא דעת תורה ,דער שכל פון ערליכע
אים דערוועקן און מאנען פון אים "אין אויף א דרך התשובה.
אידן; און ווען מען פאלגט און מען גייט
שום יאוש בעולם כלל"?
נאך ,זעט מען א געוואלדיגע סיעתא
אויף דעם האט זיך דער איד
דשמיא ".ווען מען גייט נאך דעת תורה, דער ראש ישיבה שליט"א זינגט אנגערופן" :א רב? איך האב נישט קיין
דערלייגט מען נישט .קיינמאל! אינעם נייעם אלבום "וואס מיינט א רב".
רבי?" איבער די צעמישעניש וואס
עס איז א שאד צו זיין קלוגער .מיר
וועט זיין אינעם דור פאר משיח וועט ווען דער קארלסבורגער רב האט
קענען זיך נישט ערלויבן צו מאכן א
קומען ,ווען יעדער צווייטער "יאק- דאס געהערט ,האט ער זיך צופייערט:
טעות ווען עס קומט צו אונזערע דורות.
מאק" וועט זיך דערקלערן אלס א רבי "וואס?! א איד האט נישט קיין ערליכן
לאמיר מתפלל זיין אז מיר זאלן זוכה
און א משפיע .אבער דער ראש ישיבה איד? א איד האט נישט קיין רב?!"
זיין צו טרעפן און צו פאלגן אן ערליכן
גיט אונז אויך אן עצה וויאזוי מיר זאלן
איד וואס וועט אונז מדריך זיין אויפן מיר געפינען א וואונדערליכן מדרש
וויסן אויב מיר נארן זיך אדער נישט.
ריכטיגן וועג ,וויאזוי צו פירן אן ערליכע אין ילקוט שמעוני :חז"ל דערציילן אז
מיר דארפן געדענקען וואס מוהרא"ש
און הייליגע שטוב אויף די וועגן פון די מען האט געפרעגט די חכמה" :וואס
האט אונז געלערנט" :מה שביד בטוח"...
מסורה פון אונזערע צדיקים. איז דער עונש פאר א מענטש וואס
קוק וואס ליגט ביי דיר אין האנט ,קוק
7 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
וועג אהיים
אהיים אויפן וועג
אויפן
ש .ל .פליישמאן
איךגעדענק.
געדענק. עפעסאיך
כאטשעפעס
בענק.כאטש
איךבענק.
בעסעראיך
ווערןבעסער
פארברענג.ווערן
שיעורפארברענג.
בייםשיעור
צוזאמעןביים
צוזאמען
פארגעס דיין רעדל
נאך פון אלס קינד טראומא אלטע, "וואס זאל זיין מיין קבלה?"
איך מוז דאס פלאץ פאר זיי שענקען, פארט זיך א קאר א שיינע ,א ווייסע,
שווערע מעשיות ,הייסע קאלטע. האלטן די רעדער און זיי געדענקען. שלעפט מיט זיך א שווערע משא.
ווי היינט געדענקט ער די שלאקס איך ווארף זיי נישט זיי בלייבן מיט מיר,
רעגענען, די רעדלעך זענען ווי א סאוועניר. אוועקגעלייגט אין זיין טראנק,
ער קען נישט פון דעם זיך געזעגענען. פול ביז'ן דאך הויפנס דזשאנק.
א שרעק ווען זיי בלייבן, איינס ,צוויי ,גיס דיין הענט אפ, געווינסט די הגרלה,
ער מוז ,save'nס'איז א ,must
טרייבן,
פארקערט פון דערזיירבי
מענטש
דעם האט
געזאגט פון בעט טרעט נישט אראפ, דו מאכסט די קבלה,
א יעדע רעדל וואס איז צו.bust אפגעריבן, רעדער אלטע שוין
אלע,
ער זאל זיך מיט פלאפס אויסגליטשן. באטראכט,
ערצדיקים.
זיידי נאסטאלגיע
זאגן מיט
פאלג וואס עס צאמגעקליבן.
פראבלעמען. פארמיידסטדארט
אזויפיל דו האבן זיך
ביי מיר איז שכחה א גרויסע מעלה.
רעדער צוריסענע אלט און צוקראכט.
מאכן אים ציטערן, מיט אמונה גלייב אזוי, נעגל וואסער ביים בעט,
אסאך מאל אזוי ביים פארן אינמיטן,
פארביטערן,פון אונטער,
לעבןאפ לאז עס
עבר לאז
דיין זיין יוחאי,שעות,
בר אלע
שמעוןאין אין רבי
ביינאכט צופרי גערעדט,
שניטן. ישיבה
טיפע געכאפט ראש
האט עס האט דער
פארגעס דיין רעדל און לעב געזונטער.
גייסטיש ,און פיזיש זיך מוטשען. מסעות. אראפאיןדיזיינע
מזיקים. מיט זיי
פארטזיך
ערגליטשן דאס איז וואס דו זאלסט זיך פארנעמען.
פארט זיך א קאר א שיינע א ווייסע, א נאגל אויפ'ן וועג א שארפע שטעכער,
הער אויס א צדיק ,אן אמת'ער חכם,
שלעפט מיט זיך א שווערע משא. האט עס געמאכט פול מיט לעכער.
זאך ,דרכים.
גרינגעדיינע
גרינגער
דיראזא מאך
ס'איז ביינאכט א שלעכטע רוח, א טעפל און א שיסל,
גרייט עס אן יעדע נאכט, פנים ,א בלאסע, איד א
באזוך. שפאצירט זיך א
געקומען א פראצענט,
הונדערט(אסאך), מיטגעווארן
וואסער אביסל חרוב
בעט" ,באשעפער העלף מיר פאלגן
שלעפט מיט זיך א שווערע משא. יארן צוריק ביי אן עקסידענט.
רבי'ן,לעוואר.
דעםאון א
א טעפל וואסער צופרי האסט זיך געטון אויפוועקן, ס'איז גארנישט אזוי פשוט פלעין.
מיט א גרינג הארץ ,אלעמען פארגעבן. זיין לעבנס רייזע איז אומאנגענעם,
מיט דעם טוסטו פארמיידן, שפיצן,
אלטע .pain פינגערפיל
דייןמיט זיך ער אויף
שלעפט מבואר ,באלעבאס, מיט איז
חכמה דער ער זאגט אזוי
שדים,
פעדער לייכט, הארץ,דיווי א
ליידן פון
רייניג מיין זיצן ,הארץ,
אין זיין אוועקגעלייגט
געבליבן דארט ווארפן דאס.
הייליגןצוזוהר,
פאר מירא שאדפון
נאטור!אלעס
העכערדודיהאסט
גלייבן אז, פול יעדע אדער כמעט עס פלאצט.
זאלאיד, איך
בוסט א שווארצע חברה וואס דערשרעקן. מורא'דיגע זאכן טוהן געשען.
געמאכט". יעדע רעדל קיין חילוק ווי אלט,
א שאד ער געדענקט וואס איז געווען, יעדער פאר זיך א סיפור פארציילט.
מיינע רעדער אלטע זאל איך ווארפן, ער קען ווען לעבן געשמאק און
לעבן מיט אמונה נאר דיר דארפן. באקוועם.
צו הערן די גאנצע שיעור פונעם ראש ישיבה רופט 212-444-9169 - 212-444-9191
צו הערן די גאנצע שיעור פונעם ראש ישיבה רופט 212-444-9169 - 212-444-9191
ש .ל .פליישמאן
אויף דעם א תפלה מאך, וואס רעדט אזעלכע פשיטות? א מצוה א גרינגע,
ווערן בעסער מיט די זאך. דאס איז פון די הייליגסטע זאכן! גיס אפ רעכטע לינקע,
"באשעפער ,דאס איז מיין קבלה. קוק נישט אויף דעם מיט שפאט, טו עס ווי מ'דארף בסירוגין,
העלף מיר עס צו טון, עס איז אן עיקר יסוד, אראפ עס פליסן,
איך וויל זיין טהור,clean , דער וועג טהרה צו דערגרייכן! אלע משחיתים,
באשיצט פון מלאכי חבלה. פארשווינדן ווערן מקטריגים.
ווען די זון טוט אויפשיינען,
טאטע ,איך וויל זיין גוט, דיינע קינדער טו דערמאנען. ס'איז נישט קיין נפקא מינה,
העלף מיר מאכן פארשריט, קום ,שעפעלע ,טייערע ,זיסע, א בלויע צו א גרינע,
מיין נשמה טו אויפפלאמען, דיין פוס נישט אראפ טרעט, מיט /אן א מודה אני .design
מיין שטוב זאל זיין געבויט, נאר גלייך פון דיין בעט, א גרויסע צו א קליינע,
א צדיק מיין געטרויט, נעגל וואסער טו אפגיסן. כהנה וכהנה,
העלף מיר זיין א הייליגע אידישע דער עיקר דיין הענט זאל זיין ריין.
מאמע". עס זאל זיין דיין קינד'ס בליק,
דאס איז ביי מאמי וויכטיג, ווילסט האבן אונטער דעם,
אין אונזער הויז "די שענסטע עפעס ,cozyבאקוועם?
טשאטשקע". שפרייט אויס אונטער דעם א קארפעט,
ווען עס גיסט השפעות, מיט דיין נאמען סימן,
לאז נישט קיין דמעות, מיט דיין שטוב זאל שטימען.
וויש נאר פרייליך אפ די פלאטשקע. טו וואס פאר דיר בעסער ארבעט.
איז דא נאך א חסידות,
9 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
Barley Lentil
Soup
S. LEVY
INGREDIENTS
1/2 cup oil
2 large onions
3 squash (peeled and sliced)
1 cup red lentils
2/3 cup barley
1 bag shredded carrots (you could buy ready bodek bag)
1 tbsp sugar (optional)
2 tbsp salt
1/4 tsp black pepper
DIRECTIONS
In 8 quart pot saute onions in oil. Add
squash and lentils and saute for 5
minutes. Fill pot with water. Put carrots
and barley into a mesh bag and add to
soup. Cook for 1 1/2- 2 hours, then
remove the mesh bag. Add spices to the
soup and then blend till smooth. Put bag
barley and carrots from mesh bag and
mix. Enjoy!
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 10
פארוואס דווקא לינזן? גיבט לינזן זופ!
אונז די הייליגע רש"י צו
פארשטיין אז לינזן איז ברוך השם מען האט שוין געדעקט א גרויס
רינדעכיג וואס קומט צו ווייזן אז חלק פון די מאכלי שבת!
קיינער בלייבט נישט דא אויף יעצט אין די קאלטע ווינטער נעכט וועלן מיר
אייביג .יעדער וועט דארפן מיט'ן אייבערשטנ'ס הילף אריינלייגן ווארעמע
אוועקגיין פון די וועלט און געשמאקע זיפן ,זיך צו דערווארעמען אין די
קיינער קען זיך נישט קאלטע ווינטערדיגע נעכט!
ארויסדרייען' דערפון.
די וועלט איז רונדעכיג און לכבוד פרשת תולדות ברענגען מיר אייך א
האלט זיך אין איין דרייען. רעסעפי פון לינזן זופ ,וואס יעקב אבינו האט
דור הולך ודור בא געקאכט פאר זיין טאטע יצחק אבינו ,ווען עס
איז געווען אין די אבילות פון אברהם אבינו.
11 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
הער א מעשה
צו איבערגעבן א מעשה פון תפילה רופט ל .וועבערמאן 845-662-4083
א שטענדיגע ל .וועבערמאן
ליינער קרית ברסלב
איך האב געהאט עטליכע סידיס וואס איך האב איך האב געהאט אן אפוינטמענט און איך האב
געוואלט אריבערלייגן אויף א ,MP3כדי עס זאל מיר זיין געוואלט באקומען א קאר באצאלט דורך די אינשורענס.
גרינגער עס אריינצוטראגן אין מיינע קינדער'ס צימער אזוי ווי ס'איז שוין געווען בלויז צוויי טעג פארן
ווען זיי גייען שלאפן .אזוי קען איך עס לייגן אויף א הויכע אפוינטמענט ,האב איך געוואוסט אז זיי וועלן מיר שוין
פלאץ ,אז די קינדער זאלן עס נישט קענען דערגרייכן. נישט געבן קיין קאר ,אבער איך האב געבעטן דעם
אייבערשטן ,ווייל דער אייבערשטער קען דאך אלעס
איך האב געבעטן דעם אייבערשטן אז עס זאל זיך מאכן .אויב וואלט איך געדארפט אליין באצאלן פאר א
אויסארבעטן ,אז די נעקסטע מאל וואס איך פאר אין קאר ,וואלט עס מיר געקאסט זייער אסאך געלט.
שטאט זאל איך האבן דאס געלט ,די סטאר זאל זיין אפן,
און איך זאל עס קענען ערלעדיגן. איך האב געבעטן דעם אייבערשטן זאל רחמנות האבן
אויף מיר ,איך זאל יא באקומען א קאר און אלעס זאל זיך
איין נאכט בין איך געווען אין די סיטי ,אבער איך האב גוט אויסארבעטן.
נישט געוואוסט צי עס גייט זיך טאקע אויסארבעטן
אריינצולייגן די סידיס אין דעם .MP3 אינצווישן האב איך געדארפט מאכן אן אפוינטמענט
פאר מיין אינגל ביי אן אנדערן דאקטער .נאכן אפשמועסן
ווען איך בין אנגעקומען ,האב איך געזען אז די סטאר די אפוינטמענט ,האב איך זיי געבעטן זיי זאלן מיר
איז נאך אפן ,וויבאלד זיי זענען אפן אביסל שפעטער באשטעלן א קאר ,וויבאלד איך ווייס אז זיי צושטעלן די
ווי געווענליכע געשעפטן .כאטש זיי האבן שוין כמעט סערוויס.
געוואלט פארשליסן ,האט דער ארבעטער מסכים געווען
צו טון די סערוויס פאר מיר. איך האב זיי געפרעגט" :אפשר קענט איר אויך
באשטעלן א קאר פאר מיין אנדערן אפוינטמענט?"
איך האב אויך געהאט דאס געלט דערפאר ,און עס וויבאלד ביי מיין צווייטן דאקטער טוען זיי נישט די
איז געווארן ערלעדיגט. סערוויס פון באשטעלן א קאר.
שכח אייבערשטער. איך בין געווען ממש סורפרייזד צו זען וויאזוי אין
בלויז צוויי מינוט איז עס געווען ערלעדיגט ,און אלעס
האט זיך אזוי שיין אויסגעארבעט.
שכח אייבערשטער!
.
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 12
ג .פעקעטע
האש שלי -מיין פייער
די צייט האט זיך גערוקט פאראויס, ארבעט פון זיין אידישע מאמעס. מיין חבר'טע אסתי איז גאר
אלס העכער און שטערקער זענען איין טאג רופט מיך אסתי אן און פרישע נייעס .אלעמאל האט זי א
געווארן די קולות ,די גערודער זאגט" :דו מוזט הערן די מעשה גוט ווארט ,א שיינע מעשה ,אדער
און די מלחמות וואס האבן זיך וואס איך האב יעצט בייגעוואוינט!" אן אינטערעסאנטע פאסירונג צו
אפגעשפילט ביי איר אינדערהיים – איך האב געטראכט אז זי גייט מיר דערציילן ווען איך שמועס מיט
פונקט ווי אין יעדע שטוב וואס איז דערציילן נאך א שיינע פאסירונג, איר .זי האט אויך אלעמאל פיינע
געבענטשט מיט אידישע קינדער. פון די סארט וואס זי האט שטענדיג חיזוק וואס זי געבט איבער פונקט
זי פארציילט וויאזוי די קינדער ליב צו פארציילן" .נו ,לאמיר הערן", ווען מען דארף עס ,פאר ווער ס'איז
האבן זיך כמעט די האר געריסן האב איך איר געענטפערט. גרייט צו הערן .צוליב דעם האב איך
פון קאפ און די נעגל פון די פיס, זייער הנאה צו שמועסן מיט איר;
זי דערציילט אז עס איז געווען מיר רעדן פון זאכן הויך און קליין,
געווארפן האנטעכער און טישו- א מורא'דיג איבערגעשטרענגטע
פעיפער ארום די גאנצע הויז ,און נידריג און שיין ,פון וואס נאר מ'קען
טאג ביי איר אינדערהיים .ס'גייט ארויסנעמען א ביסל חיזוק אנצוגיין
זיך געגליטשט אויף אויסגעגאסענע דורך א מינוט ,און נאך א מינוט,
אמפערס וואסער. נאך איין טאג מיט אונזער הייליגע
און נאך א מינוט; אבער וואס מער
13 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
עסן ,ארויפגעגאסן אויף דעם גאנצן האסטו געמאכט פאר נאכטמאל? צוזאמען האבן זיי טאקע אנגעדרייט
בארג סיריעל. ס'שמעקט מיר נישט! איך קען עס די אלע טראבל,
זי זעט ווי אירע שעה'ן פון נישט עסן! דו ביסט די ...מאמע אין אבער די צרה איז געווארן נאר
שטיין ,שיילן ,שניידן און דינסטן די די וועלט!" דאבעל,
גרינצייג ,גייען אראפ די דרעין ,פאר דאס איז געווען די בעקגראונד ווייל ביים שפילן האבן זיי טאקע
אירע אויגן .זי האט געפילט ווי עס מוזיק וואס אסתי האט צאמגעהערט צוזאמען איבערגעדרייט,
ווערט איר שווארץ פאר די אויגן; אין יענעם נאכמיטאג.
מער ווי שווארץ ,איז איר געווארן אבער דאן איז די מלחמה
נאכדעם וואס זי האט שוין פארוואנדלט געווארן אין א
ענדערש א גרויסע גרויסע רויטע געהערט אסאך שיעורים פונעם
פייער פון כעס. פייט. מעכטיגן
ראש ישיבה ,האט זי געוויסט וואס
"ווי וואגסטו זיך אויסצוגיסן מיין צו טון .אסתי איז ארויסגעגאנגען איינס ביי איינס האבן די קינדער
שווער-געהארעוועטע זופ ,וואס פונעם צימער און אנגעהויבן בעטן געזוכט וואו מ'קען אונטערברענגען
איך האב געמאכט ספעציעל פאר דעם אייבערשטן ער זאל איר העלפן דעם צווייטן ,מאכן וויינען א צווייטן,
ענק צו האבן נארהאפטיגע עסן?!" אין דעם שווערן מלחמת היצר ,אין אונטערצימבלען דעם דריטן ...און
האט זי זיך צעשריגן אויף איר די מלחמה וואס צימבעלט אין איר אזוי זענען די טענער ארויף און
טאכטער. הארץ ,וואס איז גרייט אויפצורייסן ארויף.
פלוצלינג הערט זי א קוויטשעריי פאר כעס. דא האט מען געהערט א
קומען פון א צווייטע שטוב, זי קומט צוריק אריין און טרעפט געשריי פון" :אוו! מאמי! זי האט
און זי זעט ווי די יונגערע האט א גאנצע אויסגעגאסענע שאכטל מיך געגראדזשעט!" דא האט מען
איינגעשפארט די בעיבי אין סיריעל .אויך טרעפט זי אלע פיר געהערט קולות וברקים" :איך האב
א פארמאכטן צימער .זי האט אנגעגרייטע טעלערס זופ ,וואס זי געכאפט א ביס!" דארט האט מען
געשפירט ווי זי קען עס מער נישט האט צוגעגרייט עס זאל זיך אפקילן געהערט ווי איינער האט אנגעהויבן
פארנעמען! כדי די קינדער זאלן עס קענען גלייך קרעכצן און שרייען" :דאס
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 14
געזעסן אינדערהיים מיט תמימות, ע'ַּפ ְס ְק'נְ ט ִאיןוערט גֶ ַ ִאין רֹויט -וֶ ְ דאס מאל זענען עס געווען
געלערנט און געפאלגט ערליכע ימן קעח, (יֹורה ֵֵּד ָעה ִס ָ ַֻׁש ְל ָחן ָערּוְך ֶ קולות און שרייערייען וואס זענען
אידן' .הקול קול יעקב' – ער האט יַׁשט גֵ יין ִמיט ְס ִעיף א) ַאז ֶמען זָ אל נִ ְ ארויסגעקומען פון די מאמע'ס
גערעדט צום אייבערשטן ,אלעס יידערַ ,א ְלס (וַ יִ ְק ָרא יח, רֹויטע ְק ֵל ֶ
ֶ מויל.
אויסגעשמועסט מיט'ן טאטן אין "ּוב ֻחֹּק ֵּת ֶיהם ֹלא ֵת ֵלכּו"ֶ ,מען זָ אל ג)ְ : דאס קינד האט געקוקט מיט
הימל ,און אזוי זוכה געווען צו אן עֹולם.יַׁשט זַ יין גְ ַלייְך צּו ִדי ֻאּמֹות ָה ָ נִ ְ דערשראקענע אויגן אויף די מאמע
איידעלע לשון". עפינֶ ען ִמיר ְ(ְּב ָרכֹות כַ ).רב אֹויְך גֶ ִ און זיך גענומען הויך וויינען.
שפעטער האט אסתי זיך אביסל ַא ָדא ְַּבר ַא ֲה ָבה ָהאט גֶ עזֶ ען ַא ְפרֹוי פארשטייט זיך אז די מאמע איז
פארענטפערט און צוגעלייגט: רֹויטע ְק ֵליידָ ,האט ֶ ִאין גַ אס ִמיט ַא געווארן נאך מער אנגעצויגן ,און
"אוודאי בין איך אויפגעוואקסן יסן פּון ִאיר וַ וייל אַּפגֶ ִ
ער ְ ֶער ֶעס ַא ָר ְ זי נעמט זיך שרייען ווידער" :וואס
מיט דעם חינוך אז רויט איז נישט ֶעס ִאיז ַא ְַּפ ִריצּות ַפאר ַא ְפרֹוי צּו וויינסטו? קענסט שוין זיין שטיל?
קיין צניעות ,און עס איז נישט קיין גֵ יין ִמיט ֶדעם ,נָ אכְ ֶדעם ָהאט ֶער איך הער דיך שוין וויינען אפאר
קאליר וואס א בת ישראל גייט יַׁשט גֶ עוֶ וען גֶ עזֶ ען ַאז ִדי ְפרֹוי ִאיז נִ ְ שעה!"
דערמיט .אבער איך האב געמיינט יַׁשע ְפרֹוי אּון ּגֹוי'א ֶ
יַׁשע ,נָ אר ַא ִ ַא ִא ִיד ֶ
עלט אלן גֶ ְ אצ ְאר ְפט ְַּב ָ עד ְ ֶער ָהאט גֶ ַ אסתי זאגט אז זי האט זיך
ס'איז איינע פון די 'יאנטשי' זאכן, געפילט אינגאנצן !out of control
אז נאר אונזער פרומע משפחה עמען; אר ֶַׁש ֶארן ִאיר ַפ ְ ַפאר ִדי ְפרֹוי ַפ ְ
טוט אזוי ,און איך האב נישט יַׁשעזֶ עט ֶמען פּון ֶדעם ַאז ַא ִא ִיד ֶ זי האט איינגעזען אז יעצט איז זי
געשפירט אז ס'איז וויכטיג צו גיין יַׁשעּגֹוי'א ֶ
ִ יַׁשט גֵ יין ִמיט ְפרֹוי ָטאר נִ ְ שוין די פראבלעם ,האט זי זיך שנעל
אזוי שטארק מיט דעם קליינע יידער. ְק ֵל ֶ איינגעשפארט ביז זי בארואיגט איר
פרט .אבער נאכן הערן און ליינען דאס האט מיר געגעבן אזא כעס ,כדי זי זאל נישט ווייטער וויי
אזויפיל פונעם ראש ישיבה איבער שאקל אויף ",זאגט אסתי. טון אירע קינדער .זי האט אנגעהויבן
די הארבקייט פון גיין מיט די קאליר שרייען און וויינען צום אייבערשטן:
"איך דריי מיך דא ארום מיט "באשעפער ,וואס איז די מעשה מיט
רויט — וואס דער ראש ישיבה שווערדן פון רציחה אויף מיין
ברענגט עס ארויס אויף א זיסן און מיר? פארוואס ווער איך אזוי שנעל
אייגן קאפ! איך האב געפילט ווי אין כעס? פארוואס ווער איך אזוי
פארשטענדליכן אופן ,אז מיר זאלן ס'הייבט אן ברענען מיין הויט ,ווי
פארשטיין פארוואס עס איז אזוי אויפגערעגט? פארוואס שריי איך
ס'ברענט מיר אויפ'ן קאפ .איך האב אויף מיינע קינדער? וואס זענען זיי
הארב — ער לייגט עס אראפ אויף זיך שנעל איבערגעטוישט צו אן
קליין געלט און איז מסביר אז רויט שולדיג אז איך בין יעצט נערוועז?
אנדערע שיינע טיכל ,און גענומען פארוואס דארף איך זיי באשולדיגן,
איז די קאליר פון בלוט ,רויט איז דאס רויטע טיכל און עס געגעבן
די קאליר פון רציחה ,רויט איז די צוברעכן און צוקלאפן? אפילו אויב
א צושנייד .איך האב געזאגט: זיי האבן טאקע איבערגעדרייט,
קאליר פון די גוים; ווער וויל דען 'באשעפער ,נעם די רויטע רציחה,
גיין ווי די גוים? אוודאי נישט איך!" זענען זיי דאך סך הכל קינדער...
נעם די רויטע צוקאכטע בלוט ,נעם און איך פיר זיך נאך שוואכער ווי זיי
שכח אייבערשטער אז מיר אוועק די גוי'אישע מדה פון מיר און ווייל איך שריי!"
באקומען דעם הערליכן שכל פון איידל אויס מיין בלוט .מאך מיך א
צדיקים ,צו וויסן קלאר וואס יא און רואיגע מאמע ,און נעם ארויס די זי וואקט דורך דעם שפיגל ,און זי
וואס ניין ,צו שעצן אונזער צניעות מלחמות פון מיין שטוב'. זעט אין אירע אויגן א בליץ ווי פון
צו אפרישיעיטן ,די זכיה וואס מיר פייער.
ממש ווי עשו.
האבן צו גיין אין די וועגן פון די אויף איר קאפ האט זי אנגעהאט
אבות און אמהות און די צדקניות עשו ,ווייסן מיר ,איז געווען א א היים-טיכל ,וואס האט איר
פאר אונז. רויטער מענטש .און עשו ,ווייסן געשפעט ווי א ברענענדיגע פייער.
מיר ,איז געווען אן איש מלחמה;
"באשעפער העלף מיר איך זאל ער איז נאר דא געווען צו מאכן פארענדיגט איר געשיכטע: אסתי ַ
זוכה זיין צו לעבן מיטן רבין'ס פייער מלחמות ,קריגערייען און הריגות. "לעצטנס האב איך געליינט א בריוו
פון קדושה". ּתֹולדֹות
ְ אין עצתו אמונה ַַּפ ְר ַַׁשת
און יעקב? יעקב איז דאך געווען ְַׁשנַ ת תש"פ וואו דער ראש ישיבה
האש שלי תוקד עד ביאת המשיח אן איש תם ,יושב אהלים – ער איז יַׁשט גֵ יין
שרייבטֶ :דער ְמקֹור פּון נִ ְ
15 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 16
מ .פעדער
"ברוך דיין האמת"
א טרויער האט זיך אראפגעלאזט אויף
דער שטאט; דער אלעמען באליבטער
און באקאנטער עושר ר' זרח איז שוין
מער נישט צווישן די לעבעדיגע.
"אזא וואוילער מענטש איז ער
געווען ",שאקלען די שטאט-איינוואוינער
מיט די קעפ מיט טרויער.
זרח דער עושר איז געווען באקאנט
איבער דער גאנצער שטאט מיט זיין
ווייך הארץ .ווער עס האט נאר אמאל
געדארפט הילף מיט געלד ,איז געקומען
קלאפן אויף זיין טיר ,אלץ האט ער
געהאלפן מיט זיין ברייטקייט און א
ווארעמען שמייכל.
ווער עס האט נאר אמאל געדארפט
חיזוק אדער א גוטע עצה – איז זרח
געווען דער אדרעס .צו קלוג איז ער נישט
געווען ,אבער דאך ,וויבאלד ער האט
פארמאגט געלד ,האט זיין ווארט געהאט
א חשיבות אין די אויגן פון די מענטשן.
די שטאטס-לייט באגלייטן די מיטה
און ווישן זיך די אויגן ,הערנדיג דאס
געוויין פון זרח'ס צובראכענע משפחה.
נאך דער לוויה גייט יעדער אהיים.
זרח'ס קינדער ,וועלכע זענען געקומען
פונדערווייטנס ,גייען אריין אין זייער
טאטנס הויז זיצן שבעה .זייערע משפחות
האבן זיי איבערגעלאזט אינדערהיים,
ווייל דער וועג איז געווען צו שווער און
צו לאנג מיטצושלעפן דאס ווייב און די
מיין ריזיגן אוצר
קינדער.
זיי באטראכטן מיט ווייטאג דאס
הספרים
פראכטפולן הויז וואס שטייט יעצט
ליידיג; זייער ליבער טאטע איז שוין מער
נישט דא.
17 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
זיינע אויגן לויפן ארום זוכנדיג ,אויפן געפינען זיך דא – יעדער ספר וואס ער אין די קומענדיגע טעג האט דאס
רעכטן זייט באמערקט ער דעם שולחן וואלט זיך נאר אמאל געקענט חלומ'ען. הויז געווירבלט מיט מענטשן וואס
ערוך .פארזיכטיג שטרעקט ער אויס זענען געקומען טרייסטן די קינדער און
זיינע הענט ארויסצושלעפן דעם שולחן ער דערנענטערט זיך מיט דערציילן שיינע מעשיות וועגן זייער
ערוך אבער ניין ,עס גייט עפעס נישט. פארזיכטיגע טריט; ער וויל חלילה טאטן.
ער פרובירט צו שלעפן שטערקער און גארנישט צוברעכן .דאס צימער איז דאך
נאך שטערקער ,אבער פאר עפעס א געווען זיין טאטנס שווארצאפל פון אויג; זרח האט זוכה געווען צו ערליכע,
סיבה רוקט זיך דער ספר נישט ארויס דאס איז געווען זיין שטאלץ .ווען אימער געראטענע זין ,אזוי אז יעדער וואס איז
פון פלאץ .שלמה נעמט צוזאם אלע זיינע ער פלעגט נאר שמועסן מיט איינעם, נאר אריינגעקומען אין הויז ,איז ארויס
כוחות און געבט א שטארקן שלעפ – ,אה, פלעגט ער שטאלצירן מיט זיין אוצר פון דארט געטרייסט און אנגעזאפט מיט
עס רוקט זיך! הספרים; זיינע אויגן פלעגן שטראלן דיבורי אמונה.
אויסרעכענענדיג די נעמען פון די ספרים
דער ספר קומט ארויס ,אבער וואס ער פארמאגט. די זיבן טעג אבילות גייען אריבער .עס
צוזאמען מיט אים שלעפט זיך נאך דאס ווערט שוין נאכט ,און דאס הויז הייבט זיך
גאנצע סעט .שלמה האלט אין זיין האנט שלמה באטראכט דעם האלצערנעם צוביסלעך אן אויסצוליידיגן.
א סעט שולחן ערוך וואס די ספרים טיש מיט די הערליכע באצירונגען
קלעבן פשוט איינס צום אנדערן. וואס שטימען מיטן בענקל" .דא פלעגט דער עלטסטער פון די זין ,שלמה,
מסתמא מיין טאטע זיצן און לערנען", פריידט זיך צו דאס ביסל שטילקייט;
מיט א טיפערן בליק באמערקט פרובירט ער זיך אויסצומשל'ן דאס בילד. ענדליך וועט ער זיך קענען קאנצענטרירן
ער א שטריק וואס גייט אדורך פונקט און לערנען אומגעשטערט .ער נעמט
אינמיטן פונעם ערשטן ספר ,פארט נאך אפאר נאסטאלגישע מינוטן ארויס זיין גמרא און זעצט זיך לערנען
אדורך אינמיטן אלע ספרים ,און ענדיגט שאקלט ער זיך אפ פון זיינע געדאנקען; מיט א געשמאק .ווען ער ענדיגט זיין
זיך ביים לעצטן ספר פונעם סעט .בעצם ער איז דאך דא געקומען פאר א סיבה. טעגליכן גמרא שיעור ,נעמט ער זיך זוכן
האט איינער צולעכערט די ספרים כדי צו זיין שולחן ערוך ,מיטאמאל כאפט ער
קענען אריבערפירן א שטריק צווישן זיי זיך אז ער האט עס איבערגעלאזט אין
און זיי אזוי ארום צוזאמבינדן אלס איין שול .ער קוקט ארויס פונעם פענסטער;
גאנצע סעט – און דאס אלעס מן הסתם
כדי זיי זאלן זיצן שיין און מסודר'דיג אין
דאס צימער אינדרויסן איז שוין טונקל .דא אין
שטעטל פארשליסט מען דעם שול יעדע
איז דאך
דער שאפע. נאכט .הייסט דאס אז ער וועט היינט
דארפן אויפגעבן אויף זיין באשטימטן
ער באקוקט די אנדערע שעלווס און הלכה שיעור?
זעט ווי די זעלבע זאך שפילט זיך איבער: געווען זיין
די ספרים זענען געקניפט און געבונדן ער צווייפלט וואס צו טון ,ווען
יעדער מיט זיין סעט .עס איז נישטא קיין טאטנס מיטאמאל שפרינגט ער אויף פאר פרייד:
שום וועג אפצוטיילן איין ספר פונעם וויאזוי האט ער געקענט פארגעסן פון
סעט .יעצט כאפט ער פארוואס די ספרים
ליגן אזוי שיין און מסודר'דיג.
שווארצאפל זיין טאטנס ריזיגן אוצר הספרים?!
פון אויג;
ער שטעלט זיך אויף פון זיין פלאץ
ווי מער ער טראכט אריין ,שעמט ער און לויפט ארויף צום דריטן שטאק .מיט
זיך פאר זיין טאטן .די ספרים האט ער לאנגזאמע באוועגונגען עפנט ער די טיר.
בעצם געהאט נאר פאר שיינקייט; עס איז ער פלעגט
דאך נישטא קיין מעגליכקייט צו לערנען זיין טאטנס הערליכע ספרים-שטוב
פון זיי ,אלעס איז דאך צוגעבונדן. שטאלצירן נעמט אים אויף מיט א שטילקייט .ער
דרוקט אויפן קנעפל ,און אלע גלאזערנע
מיינט דאס אז ער האט קיינמאל
נישט אויפגעמאכט קיין ספר? אויב אזוי,
מיט זיין אוצר לעמפלעך אויף די ווענט צינדן זיך אן
און באלייכטן דעם הערליכן צימער .ער
הספרים.
וואס פאר א פשט האט עס צו שטאלצירן באטראכט די שורות ספרים און קען זיך
מיט די ספרים אין דער צייט וואס מען נישט זעטיגן פון די פילע ספרים וואס
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 18
וואס מען "האט" און שוין; דאס איז א רבי קלעבט אונז צו צום אייבערשטן; נוצט זיי אפילו נישט?
טאג-טעגליכער טעסט :בין איך היינט ער לערנט אונז אויפצומאכן דאס מויל
היכל הקודש? האב איך היינט געפאלגט און ארויסרעדן אפאר ווערטער צום ***
דעם רבינ'ס עצות? דאס איז עפעס וואס אייבערשטן.
מען פרובירט יעדן טאג פון פריש .דער א שטיק צייט צוריק ,שמועסנדיג מיט
ראש ישיבה זאגט אז מען דארף יעדן טאג וואס האב איך דען זיך צו גרויסן מיט א פרוי אויפן באס ,פרעגט זי מיר "בעצם,
הערן א שיעור זיך מחזק צו זיין צו פאלגן מיין אוצר הספרים אויב איך נוץ עס ביסטו א ברסלב'ע?" פארשטייט זיך אז
די עצות – רעדן צום אייבערשטן ,טון די נישט? די ערשטע זאך האב איך איר געוואלט
שטוב ארבעט ,רעדן שיין צום מאן ,נישט ענטפערן "יא" ,אבער טראכטנדיג א ביסל
קוקן אויף א צווייטן ,זיין פרייליך ,וכדומה. וואס האב איך זיך צו באשיינען מיט טיפער האב איך שוין געספק'ט :בין איך
היכל הקודש אויב איך נוץ נישט די עצות? דען א ברסלב'ע פרוי? האב איך היינט
יעדן טאג דארף מען פרובירן זיך געפאלגט דעם רבי'ן?
אויפצופרישן און בלייבן מיטן רבי'ן, וויאזוי קען איך זיך גרויסן און זיך
בלייבן אין דעם הייליגן פלאץ ,פאלגן די באטיטלען אלס "היכל הקודש" אויב זענדיג ווי זי ווארט אויף אן ענטפער,
עצות ,און נישט חלילה ווערן אלט און איך פאלג נישט אויס די עצות וואס מען האב איך איר געענטפערט" :איך
אפגעקילט. לערנט דא? אויב איך האב היינט נישט פרובירט".
ארויסגערעדט אפאר ווערטער צום
און אפשר דאך ,אפשר היינט וועל איך אייבערשטן ,אויב איך האב היינט חלילה איך האב געזען אויף איר פנים דאס
שוין פאלגן? אפשר היינט וועל איך שוין פארגעסן פונעם אייבערשטן און זיך וואונדער הערנדיג דעם אינטערעסאנטן
רעדן צום אייבערשטן? עס איז דאך די איינגערעדט אז "איך" טו און "איך" מאך, ענטפער...
גרינגסטע זאך ,און דאך קומט עס אן אזוי דעמאלטס האב איך היינט גארנישט מיט
שווער אויסצופירן; די ווערטער קומען היכל הקודש. אויפן וועג אהיים האב איך געטראכט
עפעס נישט ארויס פון מויל. צו זיך :וואס איז דען ברסלב? וואס איז
היכל הקודש איז נישט קיין טיטל מיט דען היכל הקודש? וואס לערנט אונז דער
אבער דער ראש ישיבה גיט אונז אן וואס מען קען זיך גרויסן .היכל הקודש הייליגער רבי?
עצה אויף דעם :אז דו האסט נישט קיין איז חיזוק און עצות וויאזוי צו קענען
ווערטער ,מאך פון דעם אליין א תפילה: אנגיין אין לעבן און וויאזוי צו קענען לעבן דער הייליגער רבי לערנט אונז אויס
מיטן אייבערשטן .דאס איז נישט עפעס וויאזוי צו לעבן מיטן אייבערשטן .דער
"הייליגער באשעפער ,איך וויל רעדן
צו דיר ,איך וויל אזוי שטארק שמועסן מיט
דיר און דיר דערציילן אלעס וואס ליגט
מיר אויפן הארץ .איך ווייס אז אויב איך
וועל זיך אויסשמועסן מיט דיר וועל איך
ווערן א נייע מענטש ,אן אויסגעלייזטער
מענטש; איך וועל ווערן אויסגעלייזט
פון אלע מיינע פראבלעמען .אבער וואס
זאל איך טון? איך קען שמועסן מיט
חבר'טעס א גאנצן טאג ,אבער ווען עס
קומט צו שמועסן מיט דיר ווערט מיין
מויל פארשלאסן ,עס קומען פשוט נישט
ארויס קיין ווערטער .טאטע ,עפן מיר מיין
מויל!"
און אז דו וועסט נישט אויפגעבן,
נאר דו וועסט פרובירן נאכאמאל און
נאכאמאל ,וועסטו זען ווי דו וועסט
זיך עפענען און קענען שמועסן מיטן
אייבערשטן.
19 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
פרשת
תולדות
תשפ”ז
טרעף צו
וועלכע
שיחה פון
רבי'ן דער־
מאנט דיך
דעם בילד?
מכבד זיין טאטע מאמע מיין
געענדיגט מיט משפחת גליק געשמאקסטע
האלץ האקעריי זאך פון פארן
דער בעל בטחון פליט אויף 90מייל א שעה אויף אומאן
21 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
מילתא דבדיחותא
=
ֶדֶער ֵה ֵייִל ִיֶג ֶער
מהרש"ַא
זי"ע
יארצייט:
ה' כסליו
=
ן די
ואךופ
ו
יארצייט
עִדע אֹוְס ְֶט ָר ָהא ,אּון יֶ ְֶ ֵפּון ִִדי ְְׁש ֶָטאֶט ייליֵגֶ ער ְַּב ַעל ְֵׁשם ֶטֹוְב ָהאֶט ִֶדער ֵה ִ ייֵליֵגְ ן
אְר ַַצייט פּון ֵֵה ִֵה' ִּכִ ְְס ֵֵלו ִאיְז ִִדי יָ ְ
ֶָמאל ֶעְס ְֵפ ֶלעֵגְ ֶט ַזַ יין ַא ְלוַ יָ ' ְֵפ ֶלעֵגְ ֶט ֶֶמען ארן ַזְ ֶכּותֹו יָ ֵגֵ ן ָע ֵליְנּו ֵגֶ עַזָ אֵגְ ֶט ִאין ֲָחלֹום ֵַפ ְ 'מּואֵל
(מ'ֹוְרינּו ֵָה ַ'ְרב ְֶר ִ'ִּבי ְְׁש ֵ
ֵ ַמ ֵַה ְְר ְָׁש"א
לֹויְס ֶֶטער ,אּון ִִדיערֵגֵ יין ִִדי ְְק ְ אר ְֵפן ַא ִר ֶיְּב ְִַד ְ ֶר ְִּבי'ןֶ ,עְס ְְׁש ֵֶטייֶט ִאין ָּפְסּוְק ְ(ְּת ִה ִילים ֶמֵג, ֵגֵ
'ייִד ִֵליְס) ְזְ כּותֹו יָ ן ָָע ֵֵלינּו.
ֱא ִ'ֵל ֶיָעְזֶ ְר ֵא ְ
לֹויְס ֶֶטער ְֵפ ֶלעֵגְ ן ַזִ יְך
עְק ֶלעְך ֵפּון ִִדי ְְק ְ ֵגְ ֶל ְ "ֶמֵגְ ִִּדיל יְ ְׁשּועֹות ֶַמ ְלִּכֹו וְ ע ֶֶֹׂשה ֲֶח ְֶסִד ְנא)ַ :
אּפן ִִדי ֶֶמעְנְ ְֶט ְְׁשן ִאין ֶצּוְק ִליְנְ ֵגֶ ען אּון ֵַפ ְ
ארֶכַ ְ
ֶטּוֶמ ָאה.
ְ
ְ
ִִדי
ִל ְֶמ ְִׁשיֲחֹו"ִִ ,די ִּכַ וָ וְנָ ה ִאיַזֶ'ַ ,מֵגְ ִִּדיל יְ ְׁשּועֹות'
רֹויְסע יְ ְׁשּועֹות,
ער ְְׁש ֶֶטער ֶַמאֶכְ ֶט ֵגְ ֶ ייְּב ְ
ִֶדער ֵא ֶ
ַא ַ ְס ְגֹוָּל ָה ַפ ַַאר ַא ַ חֹוָֹל ָה
ַ'ֶמ ְלִּכֹו' ֵַפאר ִִדי ֶַצ ִִד ִיְקים וָ ואְס ַזֵ יי ַזֶ עְנֶ ען עלֹויְּבֶט
ְ אֹויְסֵגֶ
ְ ייער
ִֶדער ֶר ְִּבי ָהאֶט ַזֵ ֶ
ייליֵגֶ ער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ָהאֶט ִֶדער ֵה ִ יֶטין ְסְב' )].וְ ע ֶֶֹׂשה ְֶמ ָלֶכִ ים ַ(ֶמאן ֶַמ ְלִּכִ י ַר ְָּבְנָ ן [ֵגִ ִ ִֶדעם ֵּפירּוְׁש ֶַמ ַה ְר ְָׁש"אִֶ ,דער ֶר ְִּבי ַזָ אֵגְ ֶט
ֶטּוֶמ ָאהָ ,האֶט ֶער ְ עוואּוְסֶט ֵפּון ִִדי
ְ ֵגֶ ֲֶח ְֶסִד' אּון ֶער ֶטּוֶט ֲֶח ְֶסִד'ִ ,ל ְֶמ ְִׁשיֲחֹו' ֵַפאר ִִדי ועְסֶט יֶמן ה)ַ ,אַז ִדּו וֶ ְ (ֶׂשיֲחֹות ָה ַר"ןְִ ,ס ָ ִ
ְקּוֶמען ִִדי ֶַצייֶט
אֵפֹוילןַ ,אַז וֶ וען ֶעְס וֶ ועֶט ֶ ְ ְַּב יֲח' ִאיַז ַא ָלְׁשֹון ֵפּון יילןֶ'ֵ ,מ ִֶׂש ַ ער ֵֶצ ְ וָ ואְס ִֶד ְ עֶמען ַא ֶלע ֲָחֶכְ ֶמֹות ֵפּון ִִדי ְֶמ ֲַח ְְק ִרים אּון ְנֶ ֶ
ועלֶט אּוןועְקֵגֵ יין ֵפּון ִִדי וֶ ְ וֶ וען ֶער וֶ ועֶט ַאוֶ ְ ער ְְׁש ֶֶטער ֶַמאֶכְ ֶט ייְּב ְ
יֲח; ִֶדער ֵא ֶ ֶמּוע ְְסןֵֶ ,מ ְִס ַ
ְְׁש ֶ יְׁשֶט ֶצּו ֶצּו ֵאיין ְקּוֶמֶט ֶעְס ְנִ ְ
ְ ילֹוְסֹוֵפים
ִ ִֵפ
יָּטה ִֶדעם ערֵגֵ יין ִֶמיֶט ַזַ יין ִֶמ ָ ֶֶמען וֶ ועֶט ַא ִר ֶיְּב ְ יילן ֶַמ ֲע ִֶׂשיֹות
ער ֵֶצ ְ וואּוְנְ ִֶדער ֵַפאר ִִדי וָ ואְס ִֶד ְ ְְׁש ִֶט ְיְקל ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א.
אֹויֵפן ְֶּבעֶט ַזַ יין
ְ ן ייֵגְלֵ ען ֶמ
ֶ לֹויְס ֶֶטער ַ -זָ אל
ְְק ְ ֵפּון ֶַצ ִִד ִיְקיםִֶ ,דער ְַּב ַעל ְֵׁשם ֶטֹוְב ָהאֶט
יִדּוְׁשי ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א.
ייליֵגְ ן ְֵס ֵֶפר ֲִח ֵ ֵה ִ יּפּורי ֶַצ ִִד ִיְקים
"ִדּורְך ְִס ֵ ארן ֶר ְִּבי'ןְ : ֵגֶ עַזָ אֵגְ ֶט ֵַפ ְ יילֶט ֶַמ ֲע ִֶׂשיֹות
ער ֵֶצ ְ
אֹויְך ָהאֶט ִֶדער ֶר ְִּבי ִֶד ְ
ְׁשּועה". ועְסֶטּו ַזֶ ען ַא יְ ָ וֶ ְ ֵַפאר ַזַ יין ֶָטאֶכְ ֶֶטער ִִדי ֶַצ ִֵד ֶיְקת ָא ְִדל וֶ וען ַזִ י
ייליֵגֶ ער
אְקע ֵגֶ עוֶ ועןִֶ ,דער ֵה ִ ַאַזֹוי ִאיַז ֶַט ֶ ייליֵגֶ ער ֶר ְִּבי
ִאיַז ֵגֶ עוֶ וען ְְק ַראְנְ ְק אּון ִֶדער ֵה ִ
וארן אּון ֶֶמען ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ִאיַז ְנִ ְֵפ ֶָטר ֵגֶ עוָ ְ ייליֵגֶ ער ֶר ְִּבי ָהאֶט ַזִ יְך ִֶדער ֵה ִ עְקּוֶמען ְַּבאַזּוֶכְ ן.
ֶ ִאיַז ִאיר ֵגֶ
ִדּורְך ִֶדעםיָּטה ְ עֵפ ְירֶט ַזַ יין ִֶמ ָ ִדּורֶכְ ֵגֶ ִ
ָהאֶט ְ יילן ַאער ֵֶצ ְ עהֹויְּבן ִֶד ְ
ְ ועְקֶט אּון ָאְנְ ֵגֶ אֹויֵפֵגֶ עוֶ ְ
ְ
ֶטּוֶמ ָאה ,אּון ִאין ִִדי ִֶמיְנּוֶט וָ ואְס עְק ִליֶכְ ן ְ ְְׁש ֶר ְ ייליֵגְ ן ֶַצ ִִדיְק ִֶדער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ֶַמ ֲע ֶֶׂשה ֵפּוְנֶ עם ֵה ִ עהאֶט ֵגְ רֹויְס ֶַצ ַער ִֶדער ֶר ְִּבי ָהאֶט ֵגֶ ַ
ֶטּוֶמ ָאה אּון ִִדי
יָּטה ִאיַז ַא ִר ֶיְּבער ִִדי ְ ִִדי ִֶמ ָ ַזְ ֶכּותֹו יָ ֵגֵ ן ָע ֵליְנּו. עעְנְ ִִדיֵג וִ וי ָא ְִדל ִאיַז ַאַזֹוי ְְק ַראְנְ ְק ,אּון ִֶדער
ַזֶ ֶ
עהֹויְּבן ַזִ יְנְ ֵגֶ ען ָ -האֶט
ְ אְּבן ָאְנְ ֵגֶ
עְק ֶלעְך ָה ְ ֵגְ ֶל ְ ייליֵגֶ ער ְַּב ַעל ְֵׁשם ֶטֹוְב ַזְ ֶכּותֹו יָ ֵגֵ ן ָע ֵליְנּו -
ֵה ִ
אֹויֵפֵגֶ עַזֶ ְ
עֶצֶט ְ ייליֵגֶ ער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ַזִ יְך ִֶדער ֵה ִ ייליֵגְ ן ֶַצ ִִדיְק
ייֶטן ֵפּוְנֶ עם ֵה ִ ִאין ִִדי ֶַצ ְ עְקּוֶמען ִאין
ֶ ייִדע ֵפּון ֶר ְִּבי'ן ִ -איַז ֵגִֶֶדער ַזֵ ֶ
יְׁשן ִִדי
עהֹויְּבן ִֶמ ְ
ְ אֹויף ַזַ יין ְֶּבעֶט אּון ָאְנְ ֵגֶ ִֶדער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ִאיַז ֵגֶ עוֶ וען ִאין ִִדי ְְׁש ֶָטאֶט יְסֶטּו ַאַזֹוי
ארוָ ואְס ְִּב ְ "ֵפ ְ ֲָחלֹום אּון ֵגֶ ְ
עֵפ ֶרעֵגְ ֶטַ :
ייליֵגְ ן ְֵס ֵֶפר. עֶטער ֵפּון ַזַ יין ֵה ִ ְְּב ֶל ֶ אֹוְס ְֶט ָר ָהא ִִ -די ְְׁש ֶָטאֶט וואּו ִֶדער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א
ְ ְְּב ֶַצ ַער?"
לֹויְס ֶֶטער,
רֹויְסער ְְק ְִאיַז ֵגֶ עוֶ וען ִֶדער ָרְב ַ -א ֵגְ ֶ
ְקּוְקֶט ַזִ יְך ֶצּו, ְ עֹולם
ָ ִֶדער ֵגַ אְנְ ֶֶצער ֶטּוֶמ ָאה,
עְק ִליֶכֶ ע ְ ארֶט ִאיַז ֵגֶ עוֶ וען ַא ְְׁש ֶר ְ ִָד ְ ארן ערֶט ֵַפ ְ ָהאֶט ִֶדער ֶר ְִּבי ֵגֶ ֶ
עעְנְ ְֶט ֵֶפ ְ
ֶעְס ִאיַז ַא ַּפ ֲַחִד אּון ַא ְְׁש ֶרעְק ֶצּו ַזֶ ען ִֶדעם לֹויְס ֶֶטער ָהאֶט יְׁשֶט וַ וייֶט ֵפּון ִִדי ְְק ְ אּון ְנִ ְ "איְך ְִּבין ְְּב ֶַצ ַער וֶ ועֵגְ ן
ייליֵגְ ן ְַּב ַעל ְֵׁשם ֶטֹוְבִ :
ֵה ִ
יֶצן אּון ייליֵגְ ן ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ְנָ אֶכְ ן ְּפ ִֶט ָירה ַזִ ְ
ֵה ִ יְׁשער ְֵּבית ַה ֲַחיִ ים ַזִ יְך ֵגֶ עֵפּוְנֶ ען ִֶדער ִא ִיִד ֶ ֶַמיין ֶָטאֶכְ ֶֶטער ,וָ ואְס ַזִ י ִאיַז ַאַזֹוי ְְק ַראְנְ ְק".
יְׁשְנְ ִִדיֵג ַזֶ עֶט
עֶטער ,אּון ַאַזֹוי ִֶמ ְ
יְׁשן ִִדי ְְּב ֶל ֶ ִֶמ ְ
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 22
יילן ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשהֶ ,עְס
ער ֵֶצ ְ
ֵגּולה ֶצּו ִֶד ְ
רֹויְסע ְְס ָ ֵגְ ֶ יילן
ער ֵֶצ ְ עעְנְ ִִדיֵגְ ֶט ִֶד ְ וֶ וען ִֶדער ֶר ְִּבי ָהאֶט ֵגֶ ֶ לֹויְס ֶֶטער
עְק ִליֶכֶ ע ַזַ אְךִִ ,די ְְק ְ ֶֶמען ַא ְְׁש ֶר ְ
ְְּב ֶרעְנְ ֵגְ ֶט יְ ְׁשּועֹות. עהֹויְּבן
ְ ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה ָהאֶט ָא ְִדל ַזִ יְך ְׁשֹוין ָאְנְ ֵגֶ עִדעהֹויְּבֶט ָאן ַאייְנְ ַזִ יְנְ ְֶקען ִאין ִֶדער ֶע ְרִד ,יֶ ֶ ְ
ֵגּוֶט ֶצּו ְְׁש ִּפ ְירן ,אּון ַזִ י ְֵפ ֶלעֵגְ ֶט ְְׁש ֶֶטעְנְ ִִדיֵג יְׁשֶט ֵ -גֵ ייֶט
ְְּב ַלאֶט וָ ואְס ִֶדער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ִֶמ ְ
לֹוֶמיְנּו ִֵפ ְירן ַזִ יְך אֹויְך ַאַזֹויֶֶ ,מען
ַאְנְ ְֵׁשי ְְׁש ֵ ערע ְְק ַראְנְ ְֶקע יילן ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה ֵַפאר ַאְנְ ִֶד ֶ
ער ֵֶצ ְ
ִֶד ְ ֶטּוֶמ ָאה ֶֶמער אּון ֶֶמער ִֶמיֶט ַא ָראּפ ִִדי ֵגַ אְנְ ֶֶצע ְ
ארף ַא יילֶט ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה וֶ וען ֶֶמען ִַד ְ ער ֵֶצ ְ ִֶד ְ ֵפּואה.
אר ְֵפֶט ַא ְר ָ אְּבן ֵגֶ ַ
עִד ְ וָ ואְס ָה ְ ַא ֶלע ֶֶמעְנְ ְֶט ְְׁשןִֶ ,מיֶט ַא ֶלע ֲֲח ֵֵפ ִֶצים; ְִּביַז ֶֶמען
ְׁשּועה.יְ ָ יְׁשֶט ֵגֶ עַזֶ ען ,אּון ֶעְס ָהאֶט ִאיר ְׁשֹוין ֶֶמער ְנִ ְ
ֲ(ע ֶָצתֹו ֱאֶמּוְנָ ה ֵג' ַּפ ְר ְַׁשת וַ ֵּיֵ ֵֶצא ,ה' ִּכִ ְְס ֵליוְְׁ ,שְנַ ת תשֵפ"ו ֶטּול ְֶט ְִׁשיְנֶ ער ַזִ ֶכְ רֹוְנֹו
ְ אֹויְך ֶר ְִּבי ְנַ ְֲח ֶָמן ארֶט ַארּום יֶמן ִָ -ד ְ ִאיַז ֵגֶ ְ
עְּב ִל ְיְּבן ַא ַזֵ ֶכֶ רַ ,א ְִס ָ
ִל ְֵפ ָרֶט ְָק ֶָטן) יילן ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה ֵַפאר ער ֵֶצ ְ
ִל ְְב ָרֶכָ ה ְֵפ ֶלעֵגְ ֶט ִֶד ְ ִִדי ְּפ ַלאץ ַעִד ַהיֹום ַהֶּזֶ ה.
ְזְ כּותֹו יָ ֵגֵ ן ָָע ֵֵלינּו. אר ֶַצייֶט ִאיַז ַא ֲחֹולים ,אּון ַהייְנְ ֶט ִאין ִֶדער יָ ְ ִ
23 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
נאמען :יושע היימליך
חדר :תלמוד תורה היכל הקודש
יארגאנג12 :
שטאט :קרית ברסלב ליבערטי
א גוטן יושע ,ביטע שטעל זיך ָָפאר ַַפאר די ליינער.
א גוטן פאר אלע טייערע ליינער פון “קינדערהיים”,
מיין נאמען איז יהושע’לע היימליך פון קרית ברסלב
-ליבערטי .איך בין יעצט אלט צוועלף יאר ,מיין רבי
הייסט הרב ר’ יוסף גליק שליט”א פון מאנסי ,און מיר
זענען ב”ה זעקס קינדער אין די משפחה.
וויפיל קינדער לערנען ביי דיר אין קלאס?
צוואנציג.
ווען הייבט זיך אן דיין סדר היום און ווען קומסטו אן
וואו דאווענען ענק שבת? אהיים?
איך שטיי אויף האלב זעקס אינדערפרי .איך פאר מיט אין בית המדרש אשר בנחל .און ווען דער ראש ישיבה
מיין טאטע צום שול ,דארט לערן איך אין “כולל בוקר” ,קומט ,דאווענען מיר אין “האשקי” שול.
און נאכדעם דאווענען מיר שחרית צוזאמען מיט’ן
וועלכע ניגון וואס ענק זינגען ביי די שבת סעודה אפנעמען מנין פון .7:30דערנאך קומט א באס אונז
פון שול ,איך הייב אן חדר 8:30און איך קום אן אהיים האסטו דאס מערסטע ליב?
5:00אזייגער.
כל מקדש.
וועלכע חלק פון שבת איז ביי דיר די מערסטע
וועלכע טאג אין דיין לעבן וועט דיר בלייבן טיף געשמאק?
איינגעקריצט אין קאפ?
שבת נאכמיטאג.
יעדעס יאר פורים האט זיך זיין אייגנקייט ,און יעדן
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 24
האב שוין געענדיגט אסאך מסכתות. פורים באזונדער בלייבט מיר שטארק אין זכרון.
מיט וועלכע ספעציעלע טאלאנט האט דיך דער אויף וועלכע יום טוב קוקסטו ארויס די מערסטע,
באשעפער געגעבן? און פארוואס?
צו קענען זינגען ,שכח אייבערשטער. איך קוק שטארק ארויס אויף יום טוב פסח .יעדער
איינער העלפט ארויס ,ס’איז זייער געשמאק ,אויך
צום שלוס ,האסטו אפשר אן אינטערעסאנטע גייט מען צוזאמען באקן מצות ,און מ’שפירט דעם
מעשה פון תפילה צו מיטטיילן מיט אנדערע יום טוב אין די לופט.
קינדער?
יא ,מוצאי שבת פרשת וירא איז געווען די
אפשערן פון מיין יונגערן ברודער .אנפאנג
האט מען געזאגט אז עס וועט פארקומען
ביי מיין באבע אינדערהיים ,אבער
שפעטער האט מיין מאמע מיר געזאגט
אז מ’וועט עס מסתמא פראווען אין א
האטעל .איך האב זייער שטארק געבעטן
דעם אויבערשטן אז איך וויל ס’זאל זיין
דווקא ביי מיין באבע אינדערהיים ,שכח
אייבערשטער אז צום סוף איז עס טאקע
געווען ביי מיין באבע אינדערהיים.
א גרויסן שכח פארן מיטטיילן מיט אונז
אזעלכע שיינע און אינטערעסאנטע זאכן. וועלכע חלק פון פארן קיין אומאן אויף ראש השנה
האסטו די מערסטע הנאה?
איך גלייך זייער צו טרעוולען .ס’איז מורא’דיג
געשמאק צו ארומצופארן ,אריבערצוגיין פון א באס
אויב איר ווילט אז מיר זאלן אייך צו א טרעין ,און פון א טרעין צוריק צו א באס.
אינטערוויוען ,אדער איר האט א געדאנק
וויפיל מאל האסטו שוין זוכה געווען צו ענדיגן גאנץ
פון א אינגל וואס עס וואלט געווען משניות?
פאסיג צו כאפן א שמועס מיט אים,
לאזט אונז וויסן דורך רופן 845-379- שכח אייבערשטער ,איך האב שוין געענדיגט פיר
מאל גאנץ משניות.
,1161אדער קענען די חשובע עלטערן
שיקן אן אימעיל צו: האסטו שוין געמאכט נאך סיומים אויסער דעם?
kinderheim@bletelmagazine.com
יא ,איך האב שוין מסיים געווען תהלים און ספר
המידות ,אבער מיין הויפט שיעור איז אין ש”ס; איך
25 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
משפחת
גליק
וֶ וען ִאיְך ָָהאּב ַא ֵָהיים ִפּון ֵח ֶֶדְרָָ ,האּב עְלף ִאיְך ֵזָ אְל
עִפעְרֶָ ,ה ְ ייְליְגֶ עְר ַּב ֶ
אֵׁש ֶ "ָה ִ
ֵ
אֹויְסְגֶ עטּון ַַמיין ִֵׁשיְך ,אּוןְ ִאיְך ְגְ ְַלייְך ֶָהעָכֶ עְר". ואְק ְְסן
וַ ְ
ְמְַכֵַּב �ּד ַז ַיין ֶטַאֶטֶע
אַמע ַאֵז ִאיְך ָָהאּב ְגֶ עֵזָ אְגְ ט ִַפאְר ַַמיין ַַמ ֶ ַמֹועֶד ְסּוּכֹות, ֵאיין ָטאְג ,חֹוְל ַָה ֵ אּו�ן ְמַאְמֶע
ַַמיין ִפּוְס טּוט ִַמיְר וֵ ויי ִאין ַַמיין ִֵׁשיְך. ועְלע,ועְלוֶ ֶ
אַמע ָאן" ,וֶ ְ ְרּוִפט ֵזִ יְך ַַמיין ַַמ ֶ
ְ
עֶנּוַמען
ֶ אַמע ָָהאט ֵזִ יְך ְגֶ ַַמיין ַַמ ֶ יְסְל
ואְרן ַא ִּב ְְקּוְקֶַ ,דיין ָהֹויֵזְ ן ִאיֵז ְגֶ עוָ ְ
ַטאֶנְ ְֵצן אּון ֵזִ יֶנְ ְגֶ ען. עְר ְֵׁש ֶטעְרִ ".איְך ִּבין ייּב ְְקּוְרץְֵׁ ,שּכ ַּח ֵא ֶ ְ
ייְסט?" אְר ְֵׁש ֵט ְ
ועְלעֶ ,דּו ִַפ ְ ועְלוֶ ֶ "וֶ ְ אּבן ֵזִ יְך
ְ ָה
ָ יְרַמִ יְך. ייְל
ִ ְרֵ ִפ
ְ ֵזֹויאַ ןואְרְ עוָ ְגֶ ייְלטִ :איְך ָָהאּב עְר ֵֵצ ְועְלע ֶֶד ְ ועְלוֶ ֶ
וֶ ְ
"ֶדאְס אַמע ִַמיְר ְגֶ עֵזָ אְגְ טָ , ָָהאט ַַמיין ַַמ ֶ עֶנּוַמען ַטאֶנְ ְֵצן ִַפאְר ִֶׂש ְַמ ָחָה ֶ ַא ְֶלע ְגֶ יְלָהִ .איְך ייעְר ַא ֵֵׁשייֶנֶ ע ַַמ ֲע ֶֶׂשָה ִפּון ְְּת ִִפ ֵָזֵ ֶ
יְלָהְ ,קּוְק וִ וי ֶדּוִאיֵז ַא ַַמ ֲע ֶֶׂשָה ִפּון ְְּת ִִפ ָ עְר ְֵׁש ְטן ַאֵז ִאיְך
ייּב ְ
אּון ֶַדאֶנְ ְֶקען ֶֶדעם ֵא ֶ ִּבין ְגֶ עוֶ וען ִֶדי ֶנִ ְיֶד ְִריְגְ ְְס ֶטע יּוֶנְ ְגְ ְל ִפּון
אְלן
עֵצט ִאיֵז ֵַצייט ִַמיְר ֵזָ ְ ואְק ְְסט! אּון יֶ ְ וַ ְ ָָהאּב ְגֶ עוַ ְ
ואְק ְְסן. אטֵׁש ִאיְך ִּבין ֵׁשֹוין ִִפיְר ַַמיין ְְק ְַלאְסָ .כָ ְ
ייְליְגֶ עְר
עְרע ִֵׁשיְךֵָ .ה ִ עְס ֶ
ְקֹויִפן ְגְ ְֶר ֶ
ְ ִֶדיְר אַמע ִַמיְרֶנָ אְך ְסּוּכֹות ָָהאט ַַמיין ַַמ ֶ יָ אְר ַא ְְלט ,אּון ֶעְס ֵזֶ עֶנֶ ען ֶָדא ְִקיֶנְ ֶֶדעְר
עִפןאְלן ְט ְֶר ְ
עְל ְִפט ִַמיְר ֵזָ ְ עִפעְרֶָ ,ה ְ אֵׁש ֶ
ַּב ֶ עְרע ָהֹויֵזְ ןִ .איְך עְס ֶ
ייע ְגְ ְֶר ֶ
עְקֹויִפט ֶנֵ ֶ
ְ ְגֶ וָ ואְס ֵזֶ עֶנֶ ען ֶנָ אְך ְֶד ְֵריי יָ אְרֵ ,זֶ עֶנֶ ען ֵזֵ יי
ועְלע".
ועְלוֶ ֶ ְגּוטע ִֵׁשיְך ִַפאְר וֶ ְ ֶ עְרעעְס ֶייע ְגְ ְֶר ֶ
אְר ְִפט ֶנֵ ֶ
עֶד ְָָהאּב אֹויְך ְגֶ ַ ֶָהעָכֶ עְר וִ וי ִַמיְר.
עְר ְֵׁש ֶטעְרַ ,אֵז ַַמיין ייּב ְ ְֵׁשּכ ַּח ֵא ֶ עְר ְֵׁש ֶטעְר!
ייּב ְ
עֶדעְרְֵׁ .שּכ ַּח ֵא ֶ עַמ ֶ
ֶָה ֶ אְרְק ְגֶ עוָ ְ
ואְלט ייעְר ְֵׁש ַט ְ
ִאיְך ָָהאּב ֵזֵ ֶ
עַמען ֶנָ אְךעְקעֶנְ ט ֶנֶ ֶאטע ָָהאט אּוֶנְ ֵז ְגֶ ֶ ַט ֶ ֵצּוְריְק ָָהאּב
ִַמיט ְּב ֶע ְֶרְך ְֵצוֵ ויי וָ ואָכְ ן ִ אְר ַַמאְל
ואְק ְְסן ֶָהעָכֶ עְרִ ,איְך ֵזָ אְל ֵזַ יין ֶנָ ְ
וַ ְ
עִפטִ .איְך יֶ עֶנֶ עם ָטאְג ֵצּו ִֶדי ִֵׁשיְך ְגֶ ֶ
עֵׁש ְ ִאיְך ָאֶנְ ְגֶ עטּון ַַמיין ִֵׁשיְך ְ
ֵצּוִפ ְִרי ,אּוןֶ ...עְס ָהֹויְךַ ,אֵזֹוי וִ וי ַא ְִקיֶנְ ֶד וָ ואְס ִאיֵז ֵׁשֹוין
ייע
ְקֹויִפן ֶנֵ ֶ
ְ ִּבין ְגֶ עוֶ וען ַאֵזֹוי ְִפ ְֵר ִ
ייְליְך ֵצּו אְקוֶ ועםַ .אֵזֹוי ָָהאּב ִאיְך יֵׁשט ַּב ְְֵׁש ִֶּפ ְיְרט ֶנִ ְ ִִפיְר יָ אְר ַא ְְלט.
ִֵׁשיְך. אֶדֶנֶ ע ִַמיט ַַמיין ְ ַמ
ָ עְס ֶּפ
ֶ עֶ ְגֶ ְ
עֵׁש ִֶּפ ְיְרט וָ ואְס טּוט ַא ִא ִיֶדיֵׁש ְִקיֶנְ ֶד וֶ וען
עְר ֵָהייט
יְל ְ
ִאיְך ָָהאּב ֵזִ יְך ְֵׁש ִט ֶ ִֵׁשיְך ִֶדי ְגַ אֶנְ ֵֶצע ָטאְג. ֶעְר וִ ויְל ֶע ֶֶּפעְס? ֶַמען ֶּבעט ֶֶדעם
ַא עֵצט אֹויף אֶּפְגֶ עֵזֶ ְ
ַא ְָר ְ עְר ְֵׁש ְטן ,וַ וייְל ֶֶדעְרייּב ְ
ֵא ֶ
אּבן
ֶּבעֶנְ ְְקְל ִּב ְֵׁש ַעת ִַמיְר ָָה ְ עְר ְֵׁש ֶטעְר ִאיֵז ֶָדא ייּב ְ
ֵא ֶ
ייע,
ואְרט ִַפאְר אּוֶנְ ֵזֶ עְר ְַר ֶ ְגֶ עוַ ְ ִַמיט ִַמיְר ִֶדי ְגַ אֶנְ ֵֶצע
אְרטוַ וייְל ֶעְס ֵזֶ עֶנֶ ען ְגֶ עוֶ וען ֶָד ְ ֵַצייט .אּון וֶ וען ִאיְך וִ ויְל,
ֶנָ אְך ִַמ ְֵׁש ֶָּפחֹות. עֶדן ִַמיט ְֶקען ִאיְך ְֶר ְ
ִאים ,אּון וָ ואְס ִאיְך
עְקּוְקט
ְ ִאיְך ָָהאּב ֵזִ יְך ֵצּוְגֶ עטן אְרףְֶ ,קען ִאיְך ֶּב ְ ֶַד ְ
עְסט ָאן וִ וי ֶֶדעְר ֶַמעֶנְ ְטֵׁש ֶַמ ְ עְר ְֵׁש ְטן.
ייּב ְ
ֶֶדעם ֵא ֶ
ִֵׁשיְך ִַפאְר ֶע ֶֶּפעְס ַא יּוֶנְ ְגְ ְל.
ְרּוִפט ֵזִ יְך יֶ עֶנֶ עְר ְ ְלּוֵצ ְִליֶנְ ְג
ְֶּפ ְ ִאיְך ָָהאּב ַאֵזֹוי
אַמע. יּוֶנְ ְגְ ְל ָהֹויְך ָאן ֵצּו ֵזַ יין ַַמ ֶ עֶדן ָטאְג ֶנָ אְך ְגֶ עטּון .יֶ ְ
ִאיְך ָָהאּב ֵזִ יְך ָאֶנְ ְגֶ עטּון,
יֵׁשט ְִליּב ִֶדי
"איְך ָָהאּב ֶנִ ְ
ִ עטן, ָָהאּב ִאיְך ְגֶ ֶ
עּב ְ
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 26
ח .צ .גליק
עְר ְֵׁש ְטן ִַפאְר יֶ עֶנֶ ע ִאיֶנְ ְגְ ְל ַאֵז ֶעְרייּב ְ
ֵא ֶ אַמע? ַחְס וְ ֵָׁשְלֹום!
וִ וי ַא ַַמ ֶ יֵׁשט!"
ִֵׁשיְךִ ,איְך ְקֹויף ֶעְס ֶנִ ְ
עְר ְֵׁש ֶטעְר ֵזֶ עט ייּב ְ
ויְסן ַאֵז ֶֶדעְר ֵא ֶ ֵזָ אְל וִ ְ אַמע ָָהאט יֶ עֶנֶ עְר יּוֶנְ ְגְ ְל'ְס ַַמ ֶ אַמע ָָהאט ִאים ְגֶ עֵזָ אְגְ ט,ֵזַ יין ַַמ ֶ
אְרף עְרט ַא ְֶלעְס ,אּון ַאֵז ֶַמען ֶַד ְ אּון ֶָה ְ עֶדן ִַמיט ִאיםָ .א ֶּבעְר ְרּוּב ְיְרט ֵצּו ְֶר ְ
ְֶּפ ִ ועְלן
יְק'ְלֶ ,עְס ִִפיט ְגּוט ,אּון ִַמיְר וֶ ְ
"ֵצ ִֶד ְ
ַ
ייְליְגֶ ע
אְלְגְ ן וָ ואְס ְֵׁש ֵטייט ִאין ִֶדי ֵָה ִ ִָפ ְ ע'חּוֵצ ֶֶּפָה'ט אּון ִאיְר ְ ֶעְר ָָהאט ֵזִ יְך ְגֶ ְקֹויִפן".
ְ ֶעְס
אַמע. אטע אּון ַַמ ֶ ְּתֹוְרָה ֵצּו ְַמָכַ ֵּבֶד'ן ַט ֶ
ָ אְרְק
טּוֶּפטִ .איְך ָָהאּב ֵזִ יְך ַאֵזֹוי ְֵׁש ַט ְ ְגֶ ְ
עֵׁש ְ אְקט
עָה ְ ָא ֶּבעְר ֶֶדעְר יּוֶנְ ְגְ ְל ָָהאט ְגֶ ַ
אּבן
עְר ְֵׁש ֶטעְרִַ ,מיְר ָָה ְ
ייּב ְ
ְֵׁשּכ ַּח ֵא ֶ עַמט ִַפאְר ִאים. ְגֶ ֶ
עֵׁש ְ ִַמיט ִֶדי ִִפיְס אּון ָהֹויְך ְגֶ ְ
עֵׁש ְִריְגְ ןֶ" ,נֵ יין!
ְגּוטע ִֵׁשיְך.
ייעְר ֶ אִפן ֵזֵ ֶ
עט ְָר ְ ְגֶ ְ ִאיְך ִּבין ֵזִ יְך ְגֶ עְגַ אֶנְ ְגֶ ען ְֵׁש ִֶּפ ְ
יְלן יֵׁשט!"
ֶנֵ יין! ִאיְך וִ ויְל ֶעְס ֶנִ ְ
אּבן ִַמיְר אֹויִפ'ן וֶ ועְג ַא ֵָהיים ָָה ְ ְ עְרע יְל ֵֵצייְג ִאין ִֶדי ַאֶנְ ֶֶד ֶ ִַמיט ַא ְֵׁש ִֶּפ ְ ואְרןִ .איְך אַמע ִאיֵז ְרֹויט ְגֶ עוָ ְ ִֶדי ַַמ ֶ
עְר ְֵׁש ְטן ַאֵז ִַמיְר ייּב ְ
עֶדאֶנְ ְְקט ֶֶדעְר ֵא ֶ ְגֶ ַ יֵׁשט עִפטִ .איְך ָָהאּב ֵׁשֹוין ֶנִ ְ ֶעְק ְגֶ ֶ
עֵׁש ְ יֵׁשטואְרןִ .איְך ָָהאּב ֶנִ ְ ִּבין אֹויְך ְרֹויט ְגֶ עוָ ְ
יט"א וואְס יָבָה ְֵׁש ְִל ָעְרן ֶֶדעְר ְרּאֵׁש יְ ִֵׁש ָ
ֶָה ְ ואְלט ֶַמעְר ֵזֶ ען וִ וי ַא ִא ִיֶדיֵׁש ְִקיֶנְ ֶד ְגֶ עוָ ְ עֶדט ַאֵזֹוי ייּבן ַאֵז ַא יּוֶנְ ְגְ ְל ְֶר ְ ְגֶ ֶ
עְקעֶנְ ט ְגְ ְֵל ְ
עְר ַַמאֶנֶ ען ַאֵז ֵצּו אְלט אּוֶנְ ֵז ִאין ֵאיין ֶֶד ְ ַָה ְ אַמע.
עֶדט ַאֵזֹוי ֵצּו ֵזַ יין ַַמ ֶ ְֶר ְ ייען אֹויף אַמעְֵׁ .ש ְֵר ֶ ָה'ֶדיְג ֵצּו ֵזַ יין ַַמ ֶ
חּוֵצ ֶָּפ ִ
ְ
עֶדט ֶַמען ִַמיט אַמע ְֶר ְ אטע אּון ַַמ ֶ ַא ַט ֶ עטן ֶֶדעם אֹויְך ָָהאּב ִאיְך ְגֶ ֶ
עּב ְ עְרֵׁשאַמע? ַחְס וְ ֵָׁשְלֹום! ֵזָ אְגְ ן ַאֶנְ ֶֶד ְ ַא ַַמ ֶ
ְגְ ְרֹויְס ֶֶד ְֶרְך ֶא ְֶרץ ,אּון ֶַמען ִאיֵז ֵזֵ יי ְַמָכַ ֵּבֶד.
טאטע מאמע
מענדי
צירי
הענדי
וועלוועלע
נתי
27 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
טרעף צו
צען פייגלעך זענען געפלויגן אין הימל,
איינער האט אראפגעשאסן דריי פייגל.
וויפיל פייגל זענען איבערגעבליבן?
שאלה און ענטפער פון פאריגע וואך:
אויף וועלכע שאלה וועט א מענטש קיינמאל
נישט זאגן ’יא‘?
דו שלאפסט?
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 28
מילתא דבדיחותא
ספר המדות'ל
איך האב דיך
ְתּ ִפלָ ה אויפגעוועקט
איינער רופט אן זיין חבר
גַ .ה ָקּדוֹשׁ ָבּרוְּך הוּא ָמצוּי ְבּ ֵבית ַהכְּ נֶ ֶסת. אינמיטן די נאכט,
עפט ֶמען ִאין ֵבּית
ער ְשׁ ְטן ְט ֶר ְ
ייבּ ְ
ֶדעם ֵא ֶ
זיין חבר הייבט אויף דעם
ַה ֶמ ְד ָרשׁ.
טעלעפאן” :העלא?“
דַ .על יְ ֵדי ֲחנֻ ָפּהֵ ,אין ְתּ ִפלָּ תוֹ נִ ְשׁ ַמ ַעת.
פרעגט אים דער חבר“ :אוי,
וערט זַ יין ְתּ ִפלָ ה
ַא ֶמענְ ְטשׁ וָ ואס ַחנְ ֶפ’עט ,וֶ ְ
דיך האב איך אנטשולדיגט,
ערט.
עה ְישׁט צוּגֶ ֶ נִ ְ
אויפגעוועקט יעצט?”
זאגט ער“ :ניין ,איך בין סייווי
דער ווייל אויפגעשטאנען
טעלעפאן האט געקלינגען”....
לייסענס
בחידה טובה
א פאליציי מאן שטעלט אפ א
וועלכע ווארט איז די מערסטע בגימטריא זעקס און ניינציג יעריגער איד,
אין די תורה? און ער זאגט אים“ :דו ווייסט דו
ביסט יעצט געפארן איבער ניינציג
מייל א שעה? ווייז מיר יעצט דיין
חידות און ענטפערס פון פאריגע וואך:
לייסענס!”
וועלכע פסוק זאגט מען די מערסטע דורכ’ן טאג? ענטפערט דער אלטער“ :איך
ה’ הושיעה המלך יעננו ביום קראנו
פארשטיי ענק נישט! נעכטן
האסטו מיר צוגענומען מיין
לייסענס ,און היינט בעטסטו עס
פון מיר?”...
טרעף די
פאלגענדע
בילדער
יט ַַהאְלְ ְטן ַַהייְנְט
וֶ וער וִ ויְל ִמ ְ
ייען
אּוְנְֶזֶ ער ְְּפְלֶ עי? ִמיר ֵגֵ ֶ
אֹויפ ְְׁש ְִּפיְלְ ן ִִדי ַמ ֲע ֶֶׂשַה פּון ִִדי
ְ
ָָחָכָ ם אּון ַַּתם.
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 30
געמאלן דורך :ר .וועבערמאן
31 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
ייער
"עס ִאיז זֵ ֶימן קסג(ֶ : )שׂיחוֹת ָה ַר"ןִ ,ס ָ ֶדער ֶר ִבּי זָ אגְ ט ִ
וישׁן ִדי גְ ָראז(
וישׁן זֵ יי" ְ)צוִ ְ
גוּט צוּ זַ יין ְפרוּם ְצוִ ְ
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 32
מיט תפלה
אר ֵציילְ ֶט:
ש .עְִ .מָזְ ּר ִַחי ֶּפ ְ עֶפער ֶֶהעלְ ף ִאיְך ָזָ אל ֶֶקעֶנֶען ֵגֵ יין צּו dollar tree
אֶׁש ֶ
ַּּב ֶ
ֶקֹויֶפן yarn
ְ
ֶקּוְמֶט ֶׁשֹוין ָאן צּו dollar
ער ְֶׁש ֶֶטער ְֶמען ְ
ייַּב ְ
ְֶׁשֹּכ ַּּח ֵא ֶ
tree
ֵגּוֶטע yarn
עֶפן ֶער ְֶׁש ֶֶטער ֶֶהעלְ ף ִאיְך ָזָ אל ְֶט ֶר ְ
ייַּב ְ
ֵא ֶ
ֶּפאר ִַּבילִ יֵג
געמאלן דורך :ח .וועבערמאן
ֵגּוֶטע
ער ְֶׁש ֶֶטער ֶּפאר ִִדי ֶ
ייַּב ְ
ְֶׁשֹּכ ַּּח ֵא ֶ
ִַּבילִ יֵגֶ ע yarn
די מעשה פון תפילה ווערט גענומען פון "קול ברסלב" האטליין .לאזט אריין אייער מעשה ,און די בעסטע מעשה וועט ווערן געמאלן.
33 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
.....................
יואלי בירנבוים ,פיאנא אהרן הערש שטראססער
רעכי בירנבוים נתי שווארטץ יצחק כץ יוסי ראטה
לאה סאמעט בית פיגא שטעטל פערטע קלאס יחזקי דעפריס -ספר תורה בית פיגא שטעטל פערטע קלאס
מעשה’לעך פאר קינדערלעך מעשה’לעך פאר קינדערלעך
תולדו ת תש פ" ז אי נ דע רה יים 34
............................................
מענדי שווארטץ נחמן היילפרין א-ב סיום כתה א חזקי דעפריס
עמרם רוטה צבי דוב איצקאוויטש ציפורי בירנבוים
פייגעלע יאקאבאוויטש סילקי ראטענבערג פייגי און חי’הלע ראטה
פייגי און שלמה לעווי פייגעלע יאקאבאוויטש נחמן נתן רוטה
35 תולדו ת ת שפ"ז אינדערהיים
12
ֶדער ֶקע ִניג ֶקען
ש ֵטיין וִויאר ְ ׁ
שט ַפ ְ ִני ְ ׁ
ערל ִאיז ַא ֹזוי ר' ֶ ּב ְ
ייל ְ
יך ַוייטער ְפ ֵר ִ ו ֶ
יך ִּבין ִא ְ
ַא ּה ָארגְ ט ַפאר ִדיר גֶ עוֶוען גֶ עז ְ
ש ֶטער ֶדער ער ְ ׁ ש ּכ ֹו ַח ֵא ֶ ּ
ייב ְ ְׁ ֵירהייע גְ ז ָ
ערט פוּן ִדי ֵנ ֶ עה ְאב גֶ ֶיך ָה ִּא ְ
יקט ַאש ְש ֶטער ָהאט ִמיר צוּגֶ ע ִ ׁ ער ְ ׁ ייב ְ
ֵא ֶ ּ עכ ְטן ַקייןאר ֶר ְ שט ַפ ְ ַאז ְמ ָ'טאר ֶמער ִני ְ ׁ
יבן צוּ ַה ְ
אקן אב ָא ְנגֶ ֹ
עהו ְּ יך ָה ּ ייע ּ ַפ ְר ָנ ָסה ִא ְ ֵנ ֶ ַוייטער
יסט ו ֶ יך זֶע ָא ֶ ּבער ַאז דוּ ִּב ְ ֵּכ ִלים ִא ְ
אקער! אלץ ַה ֶ ָוארן ַא ָה ְ יך ִּבין גֶ עו ְ אלץ ִא ְ ָה ְ אכ ְסט ַאזַא ְסעו ָּדה וִוי יך אוּן דוּ ַמ ְ ייל ְ
ְפ ֵר ִ
יקעס אוּן ִא ְ
יך אר ִדין ַמיי ֶנע ָ 6ק ּ ִ
אפ ֶ יך ַפ ְ ִא ְ אסטו ֶעס ַ ּבאוִויזְן? ּ ֹ
ַאזוי ָה ְ
ייל ְ
יך ֵייער ְפ ֵר ִ ַוייטער ז ֶ ִּבין ו ֶ
ֵייערז ֶ ַא ֹזוי?!
ַאיי ְנגֶ ע ֶנעם גֶ עוֶוען ר' יך וֶועל ִמ ְ
יך ש ֹׁוין ַאן ִא ְ
יך וֶועל ִמיר גֵ יין ערל ִא ְ ֶ ּב ְ אלץְ ה
ָ יט מֵע ָצה גֶ ְּ גֶ ֶ ְ ִ יגְ ִ
ט ד נ עע ןעב
ַוייטער ִאין וֶועג ַא ַריין צוּם ו ֶ יך ֶערייל ְאמיר זֶען וִוי ְפ ֵר ִאקן ָל ִַה ְ
ערזֶען.ִויד ְ
ו ֶ אכ ֶדעם זַייןַ ...כא ַכא וֶועט ָנ ְ
ינער קוּםאד ֶ
ַ ּב ִ
עצט!ַא ֶהער יֶ ְ ַא
אקער ִאיז ֶער אלץ ַה ֶָה ְ
עע ְנ ִדיגְ ט ִמיט
ָוארן! גֶ ֶ
ִמיר גֶ עו ְ
עריי ַא ֹזוי וִוי ִא ְ
יך קוּם אק ֵאלץ ַה ֶָה ְ
אלאץ! ָנאר ָאן ִאין ּ ַפ ַ
