gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel

שבוע: תולדות (2026-11-09)

קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס”ד ‪ /‬שנה ז' ‪ /‬פרשת תולדות ‪ /‬נומער ‪334‬‬ ‫א גבאי מיט הארץ‬ ‫אהרן קליטניק‬ ‫א בלויע צונאמי‬ ‫פארשוועמט אמעריקע‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫אנטלאפן אינמיטן די נאכט‬ ‫משה ארי' שניצלער‬ ‫איך דארף א שידוך‬ ‫בריוו פון ראש ישיבה שליט"א‬ ‫א חתונה אין שול אן דאגות | א‬ ‫סוד וואס אלע ווייסן | פינף טויזנט‬ ‫הכל בכל | פארוואס מאכט מען‬ ‫דאס נישט נאך | דער מחותן‬ ‫חתונה מאכן‬ ‫מו"ה יואל לעווי שליט"א‬ ‫פארציילט אונז פון זיין ערפארונג‬ ‫נאכן חתונה מאכן צוויי קינדער‬ ‫ב"ה‪ .‬ויצאה חנם אין כסף‬ ‫קאסט נישט‬ ‫בס"ד‬ ‫חתונה קאסט נישט‬ ‫‪14‬‬ ‫מעשה פון תפילה‬ ‫‪03‬‬ ‫פרשת‬ ‫א בליק אויף צוריק‬ ‫‪23‬‬ ‫עירנו‬ ‫‪04‬‬ ‫תולדות‬ ‫תשפ"ז‬ ‫מעשה פון א צדיק‬ ‫‪26‬‬ ‫אלץ און אלעמען‬ ‫‪06‬‬ ‫געדאנקען‬ ‫‪28‬‬ ‫וועלטליכע נייעס‬ ‫‪08‬‬ ‫נומער‬ ‫‪333‬‬ ‫געשעענישן‬ ‫‪35‬‬ ‫בריוו פון ר"י שליט"א‬ ‫‪10‬‬ ‫שנה ז'‬ ‫חומש סעודה בני ברק‬ ‫‪39‬‬ ‫פנינים‬ ‫‪12‬‬ ‫נומער ‪303‬‬ ‫תרומה ‪/‬‬ ‫נומער ‪334‬‬ ‫פרשת ‪/‬‬ ‫פרשת‪/‬תולדות‬ ‫בס”דז'‪/ /‬שנה ו'‬ ‫בס”ד ‪ /‬שנה‬ ‫‪8‬‬ ‫נדבה'לעך‬ ‫אברהם הערש‬ ‫וועבערמאן‬ ‫א קידוש השם‬ ‫אין מאנסי‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫'הייליג'ער שבת‬ ‫היכל הלכה‬ ‫א גבאי מיט הארץ‬ ‫קליטניקנישט שמד‬ ‫אהרןנאר‬ ‫א בלויע צונאמיאהרן קליטניק‬ ‫פארשוועמט אמעריקע‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫אנטלאפן אינמיטן די נאכט‬ ‫משה ארי' שניצלער‬ ‫איך דארף א שידוך‬ ‫בריוו פון ראש ישיבה שליט"א‬ ‫א חתונה אין שול אן דאגות | א‬ ‫סוד וואס אלע ווייסן | פינף טויזנט‬ ‫הכל בכל | פארוואס מאכט מען‬ ‫דאס נישט נאך | דער מחותן‬ ‫חתונה מאכן‬ ‫מו"ה יואל לעווי שליט"א‬ ‫חדשיםאונז פון זיין ערפארונג‬ ‫פארציילט‬ ‫ראזענפעלדמאכן צוויי קינדער‬ ‫חתונה‬ ‫נאכן‬ ‫קאסט נישט‬ ‫אדר זעט מען א שמייכל אויף יעדענס פנים | ווער איז דער פרייליך מאכער די אנדערע‬ ‫פונעם יאר | וויאזוי באווייזט ער צו זיך האלטן אין א גוטע גוסטע | הערט פון מו"ה מיכל‬ ‫הי"ו איבער זיין מרבין בשמחה א גאנץ יאר אין אלע מצבים‪ .‬שמחה עד אין קצבה‬ ‫ב"ה‪ .‬ויצאה חנם אין כסף‬ ‫בס”ד‬ ‫בס”ד‬ ‫פרשת תרומה‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫אויסגאבע ‪10 #‬‬ ‫אויסגאבע ‪39 #‬‬ ‫‪33‬‬ ‫מיין שכן אין‬ ‫קימפעטארן היים‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫‪covered‬‬ ‫פייער‬ ‫יאר‬ ‫האש שלי ‪ -‬מיין‬ ‫פארן‬ ‫ג‪ .‬פעקעטעש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫די אפטייטש פון מסורה‬ ‫ערווארטונגען‬ ‫ברענגט‬ ‫אנטוישונגען‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫וואס זאל זיין מיין קבלה?‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫ליידיגע זיץ‬ ‫אמיין ריזיגע‬ ‫אוצר הספרים‬ ‫פליגער‬ ‫אויפן‬ ‫הער א מעשה‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫קינדער‬ ‫היים‬ ‫פרשת‬ ‫תולדות‬ ‫תשפ”ז‬ ‫‪7‬‬ ‫טרעף צו‬ ‫וועלכע‬ ‫שיחה פון‬ ‫רבי'ן דער־‬ ‫מאנט דיך‬ ‫דעם בילד?‬ ‫יארצייט פון די וואך‬ ‫צווישן די קאטשקע‪-‬ס‬ ‫מכבד זיין טאטע מאמע‬ ‫מיין‬ ‫רעדאקטאר‪ :‬אברהם הערש וועבערמאן‪ ,‬רעדאקציע‪ :‬אברהם יצחק אייזנער‪ ,‬אברהם משה הכהן‬ ‫געענדיגט מיט‬ ‫האקעריי‬ ‫עבדו את ה'האלץ‬ ‫משפחת גליק‬ ‫געשמאקסטע‬ ‫ב'שמחה'לע‬ ‫זאך פון פארןמשפחת וואוילטשיג‬ ‫שטראססער‪ ,‬אהרן קליטניק‪ ,‬מ‪ .‬מאנן‪ ,‬גרשון קרעמער‪ ,‬יואל וועבערמאן‪ ,‬יואל שניצלער‪ ,‬יודא לייב ווייס‪,‬‬ ‫דער בעל בטחון‬ ‫היימיש‬ ‫פליט אויף ‪ 90‬מייל א שעה‬ ‫אויף אומאן‬ ‫ד ע ר מ ל מ ד ד ע רצ י י ל ט‬ ‫מילתא דבדיחותא‬ ‫ישראל דוד העסקעל‪ ,‬משה ארי' שניטצלער‪ ,‬משה ראזענבערג‪ ,‬ישראל קרויס‪.‬‬ ‫‪845.379.1161‬‬ ‫‪136-Huschke Rd‬‬ ‫שטיקלעך פונעם בלעטל אן צושרייבן פון וואו עס קומט‪.‬‬ ‫‪Hurleyville NY 12747‬‬ ‫כל הזכיות שמורות‪ .‬עס איז נישט ערלויבט צו קאפירן‬ ‫‪Editor@bletelmagazine.com‬‬ ‫צו באקומען אויף פאסט‪:‬‬ ‫‪718.387.2691‬‬ ‫‪subscribe@bletelmagazine.com‬‬ ‫אויף אימעיל‪:‬‬ ‫‪Chizikyomi@rabbiroth.org‬‬ ‫‪Bletelmagazine.com‬‬ ‫‪Breslevcenter.com‬‬ ‫‪Gilyoines.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪053.315.6938 :‬‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪2‬‬ ‫בארא פארק‬ ‫מנשה איצקאוויטש‬ ‫קרית ברסלב‬ ‫זאב סרולאוויטש‬ ‫נאך יום טוב סוכות האב איך געוואלט טשארדזשן אלע‬ ‫איך בין געגאנגען מאכן אן אינספעקשן פאר מיין קאר‪.‬‬ ‫נדרים ונדבות פארן בית המדרש היכל הקודש אין בארא‬ ‫ווען איך בין אנגעקומען אהין‪ ,‬זאגט מיר דער מעקעניק אז‬ ‫פארק‪ ,‬אבער איך האב באמערקט אז די קרעדיט קארד‬ ‫מ'דארף טוישן די ברעיקס‪ ,‬און עס גייט דויערן א שעה מיט‬ ‫מאשין איז נעלם געווארן‪.‬‬ ‫א האלב‪.‬‬ ‫דאס איז א צו וויכטיגע און טייערע זאך צו פארלירן‪ ,‬האב‬ ‫אנפאנג האב איך נישט געכאפט אז דאס איז צו לאנג‪.‬‬ ‫איך אסאך געבעטן דעם אייבערשטן דערויף‪.‬‬ ‫אבער ווען איך בין ארויסגעגאנגען פון דארט‪ ,‬האב איך‬ ‫אנגעהויבן בעטן דעם אייבערשטן אז עס זאל גיין שנעלער‬ ‫איך האב געזוכט איבעראל וואו עס האט געדארפט צו‬ ‫און ביי צוויי אזייגער זאל עס שוין זיין פארטיג‪.‬‬ ‫זיין‪ ,‬וואו עס האט געקענט זיין‪ ,‬און אפילו וואו עס האט‬ ‫נישט געקענט זיין‪.‬‬ ‫איך האב צוגעזאגט צו פארשפרייטן א מעשה פון תפילה‬ ‫אויב די קאר וועט זיין גרייט פאר צוויי אזייגער‪.‬‬ ‫איך האב ווייטער געבעטן דעם אייבערשטן נאכאמאל‬ ‫און נאכאמאל; איך האב נישט געקענט אויפגעבן דערויף‪,‬‬ ‫אפאר מינוט נאך צוויי האב איך געענדיגט דאווענען‬ ‫איך האב עס פשוט געמוזט טרעפן‪.‬‬ ‫מנחה‪.‬‬ ‫צום סוף האב איך עס געטראפן‪ ,‬עס איז אריינגעפאלן‬ ‫איך עפן מיין טעלעפאן און איך זע אז פונקט צוויי‬ ‫צווישן די בעטלעך פון די קינדער‪.‬‬ ‫אזייגער אויפ'ן האר האט דער מעקעניק גערופן זאגן אז די‬ ‫קאר איז גרייט‪.‬‬ ‫שכח אייבערשטער פאר די שיינע מעשה פון תפילה‪.‬‬ ‫מ'בעט דעם אייבערשטן‪ ,‬מ'זאגט צו א מעשה פון תפילה‪,‬‬ ‫און דער אייבערשטער העלפט!‬ ‫‪3‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫עירנו‬ ‫און האבן אויסגעפילט די בריוו וואס מען האט געשיקט‬ ‫איבערן זומער‪ ,‬איז עס ממש איין טעלעפאן רוף אוועק צו‬ ‫העלט אינשורענס‬ ‫ווערן 'אפראווד'‪.‬‬ ‫די נאמבער זיך איינצושרייבן איז‪.845-807-0142 :‬‬ ‫מיר ווילן פאררעכטן וואס מיר האבן געמאלדן צוויי‬ ‫ווי אויך קען מען זיך ווענדן צו מו"ה אשר בער‬ ‫וואכן צוריק‪ ,‬אז יעדער דארף רינויען די מעדיקעיד פאר‬ ‫אינדארסקי הי"ו פאר סיי וועלכע הילף‪.‬‬ ‫נאוועמבער ‪ 15‬למספרם‪.‬‬ ‫עס שטעלט זיך ארויס אז דאס איז נישט ריכטיג‪ ,‬נאר‬ ‫מען דארף עס באנייען לויט די צייט ווען מען האט עס‬ ‫אריגינעל אנגעהויבן‪.‬‬ ‫טשיילד קעיר‬ ‫אבער די איבעריגע זאכן וואס מיר האבן געשריבן‪,‬‬ ‫כאטש וואס אסאך אנשי שלומינו האבן נאכנישט‬ ‫ווי למשל אז מען וועט דארפן רינויען יעדע ‪ 6‬חדשים‪,‬‬ ‫ערהאלטן קיין ענטפער פון טשיילד קעיר צוליב וואס זיי‬ ‫דאס איז יא אזוי‪ ,‬און יעדער זאל גוט האלטן חשבון דאס‬ ‫זענען זייער צוריקגעבליבן מיט די ארבעט‪ ,‬הערט מען שוין‬ ‫איבערצומאכן אין די ריכטיגע צייט כדי צו פארמיידן עגמת‬ ‫אבער ב"ה פון פילע אנשי שלומינו וואס זענען שוין יא‬ ‫נפש‪.‬‬ ‫געווארן אפראווד ב"ה‪.‬‬ ‫מיר ווילן לאזן וויסן דעם עולם‪ ,‬אז ווען מען באקומט א‬ ‫מיר האפן אז דער טעות האט נישט פאראורזאכט קיין‬ ‫בריוו אז מען איז געווארן אפראווד‪ ,‬איז זייער וויכטיג גלייך‬ ‫עגמת נפש פאר קיינעם‪ .‬ואתכם הסליחה‪ ,‬וטעות לעולם‬ ‫אריינצורופן אין די מוסדות און לאזן וויסן דערוועגן‪ .‬דאס‬ ‫חוזר‪.‬‬ ‫איז ווייל די וועג וויאזוי עס ארבעט איז אז די מוסדות דארף‬ ‫אריינגעבן א פארלאנג אז דאס קינד לערנט ביי אונזער‬ ‫טשיילד קעיר‪.‬‬ ‫היעפ (‪)Heap‬‬ ‫דעריבער ווילן מיר בעטן אז מען זאל גלייך לאזן וויסן‬ ‫פאר די מוסדות‪.‬‬ ‫מיר ווילן נאכאמאל דערמאנען פארן עולם אז די 'היעפ'‬ ‫פראגראם איז שוין אפן‪ .‬ווער עס דארף צוקומען דערצו‬ ‫זאל נישט ווארטן‪ ,‬עס איז א שאד נישט אריינצורופן ווי‬ ‫פריער‪ .‬די וואס האבן שוין געהאט די בענעפיטן פאריאר‬ ‫נייעס'לעך‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪4‬‬ ‫מודעות און‬ ‫קרישקעלעך‬ ‫פון די הנהלה‬ ‫חברי הנ הל ה‬ ‫פרשת נח‬ ‫ו' חשון‬ ‫בעזרת ה' יתברך ‪ -‬יום ג' פרשת כי תצא‪ ,‬ה' אלול‪ ,‬שנת תשפ"ו לפרט קטן‬ ‫בריוו‬ ‫טויזענט ווערטער‬ ‫מנחה‬ ‫נעכטן בין איך געווען באזוכן ביי די שחיטה וואו מיר נעמען אונזערע פלייש‪,‬‬ ‫האב געזען די שוחטים ווי זיי שחט'ן מיט א ישוב הדעת‪ ,‬און די צוגאנג‬ ‫איךלך לך‬ ‫לכבוד‪...........‬נרו יאיר‬ ‫מעריב‬ ‫פון‬ ‫הדלקת הנרות ‪05:57 ..‬‬ ‫מוצאי שבת ‪07:26 ......‬‬ ‫פון אנהייב ביזן סוף; איך מוז דיר זאגן‪ ,‬איך בין זייער איבערגענומען און איך‬ ‫בין זייער פרייליך אז מיר האבן אזא מהודר'דיגע פלייש; ווייל וויפיל איך‬ ‫האב געמיינט אז איך ווייס האב איך זיך נישט פארגעשטעלט אז עס איז‬ ‫‪07:03‬‬ ‫דער‬ ‫פלייש‪.‬‬ ‫ברסלב'ע‬ ‫באזאר‪.‬‬ ‫שיך‪,‬דיביי די‬ ‫נייעקויפן‬ ‫אנהייבן‬ ‫שלומינו וועלן‬ ‫קאלעקציע פון‬ ‫אזוי מהודר‪ ,‬און איך האף אז אנשי‬ ‫ריזיגע‬ ‫ראש‬ ‫זמנים לשבת קודש‬ ‫ישיבה‬ ‫די שוחטים בין איך מעיד אז זיי זענען ערליך‪ ,‬זיי נעמען נישט דעם מעסער‬ ‫אין האנט נאר נאכן זיך מתבודד זיין‪ ,‬און נאר נאכן גיין אין מקוה‪ ,‬און נאר‬ ‫שלומינו‪ .‬ווייל דער‬ ‫ֹ‬ ‫נאכן תשובה טון‪ ,‬און אזוי וועט זיין פרנסה פאר אנשי‬ ‫"ע ַ ּקר ֶח ְסרון ַה ּ ַפ ְרנָ ָסה‬ ‫סימן ֹ לז(‪ִׁ :‬‬ ‫ׁ‬ ‫זאגט )לקוטי מוהר"ן חלק א‪,‬‬ ‫ׁהייליגער רביֹ ֹ‬ ‫ֶש ִ ּנ ְת ַמ ֵעט ַ ּב ּדורות ַה ָ ּלל ּו ֵאין ֶזה ֶא ָ ּלא ַעל יְ ֵדי ַה ּשו ֲח ִטים ֶש ֵאינָ ם ְמ ֻה ָ ּגנִ ים"‪ ,‬די‬ ‫פרנסה קומט פון נישט ערליכע שוחטים‪,‬‬ ‫ׂ‬ ‫פארוואס עס איז נישטא קיין‬ ‫סיבה ׁ ׁ ֹ‬ ‫ווייל‪" :‬יֵ ש שו ֵחט ָהג ּון ַמ ֲא ִכיל ּו ְמ ַפ ְרנֵ ס ְליִ ְש ָר ֵאל"‪ ,‬דורך ערליכע שוחטים קומט‬ ‫פרנסה; ווייל זיי זענען גורם די פרנסה‪.‬‬ ‫און פאר די משפחות וואס גייען זיך אם ירצה השם‬ ‫בקרוב אריינציען‪.‬‬ ‫דעליווערי איז מאנטאג ארדערס ביז ‪ 2:00‬וועלן‬ ‫‪FREE DELIVERY‬‬ ‫צו באשטעלן רופט‪:‬‬ ‫מיר דעליווערן דעם‬ ‫דינסטאג מיטוואך און‬ ‫באקאנטטאג‪.‬‬ ‫דאנערשטאג‪.‬וואס ווי זעלבן‬ ‫צו נעמען א חלק אין די הוצאות –‬ ‫איז בויען אן עירוב מסוגל פאר קינדער און האט נאך כולל היכל הקודש אפיס‬ ‫‪845.861.1003‬‬ ‫אין די לעצטערע טעג האט די כולל פאנדרעיזינג אפיס‬ ‫דעליווערד דעם‬‫ווערןנח‬ ‫וועלןמו"ה‬ ‫‪ 2:00‬צו‬ ‫זיך נאך‬ ‫ווענדן‬ ‫ארדערס‬ ‫‪.845-707-6374‬נישט דא קיין דעליווערי‪.‬‬ ‫געוואלדיגע סגולות – קען מען‬ ‫קומענדיגן טאג צווישן ‪ 2:00‬און ‪ .5:30‬פרייטאג‬ ‫און זונטאג איז‬ ‫הערש ווייס הי"ו אויף‪:‬‬ ‫לינקאלן‪Bottoms,.‬‬ ‫אויף‪Drumsticks,‬‬ ‫אפיס‬ ‫‪Cutlets,‬‬ ‫קהילה‪Family‬‬ ‫זיך אריבערגעצויגן צו די‬ ‫‪Pack Cutlets,‬‬ ‫הו‬ ‫השחיטה מ‬ ‫ית‬ ‫‪Thin Cutlets, Dark Cutlets, Ground, Family Pack‬‬ ‫דרת‬ ‫ב‬ ‫‪Ground,‬‬ ‫‪Dark‬‬ ‫‪Ground,‬‬ ‫‪Nuggets,‬‬ ‫‪Fingers,‬‬ ‫‪Dark‬‬ ‫‪Stew,‬‬ ‫דאס קומט נאך א לאנגע צייט וואס די כולל פאנדרעיזינג‬ ‫‪Wings, Bones, Gizzards, Liver, Salami, Franks‬‬ ‫קרית ברסלב‬ ‫‪KIRYAS BRESLEV MEATS LIBERTY NY‬‬ ‫נייעס'לעך‬ ‫‪5‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫לו שעה‪ ,‬ואין לך דבר שאין לו מקום‪ ".‬דאס מיינט‪ :‬זאלסט קיינעם‬ ‫נישט אוועקמאכן‪ ,‬און זאלסט נישט מזלזל זיין אין גארנישט‪ ,‬ווייל‬ ‫יעדע זאך האט איר פלאץ‪ ,‬און יעדער מענטש האט זיין צייט‪.‬‬ ‫אז דו פרעגסט איבער "וואסער" און "לופט"‪ ,‬זענען די ווערטער‬ ‫פון בן עזאי זייער פאסיג‪ .‬ווייל וואס איז שוין וואסער? און לופט‪,‬‬ ‫וועסטו טראכטן‪ ,‬איז דאך ממש גארנישט‪ .‬אבער ביידע האבן זייער‬ ‫צייט און פלאץ אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫יעצט‪ ,‬ווער איז שטערקער? וועל איך דיר צוריק פרעגן‪:‬‬ ‫שטערקער אין וואס? אין שטופן? אין אפשטעלן א זאך וואס‬ ‫פליט? אין דרוקן? דער ענטפער איז‪ ,‬אז עס ווענדט זיך אין דעם‬ ‫וואס מען וויל מעסטן‪.‬‬ ‫וואסער וועגט אסאך מער ווי לופט‪ .‬אויב מען נעמט צוויי‬ ‫פונקטליך די זעלבע פלעשער‪ ,‬איינס אנגעפילט מיט וואסער און‬ ‫דאס צווייטע "פול" מיט לופט‪ ,‬וועט די וואסער זיין פיל שווערער‪,‬‬ ‫ווייל וואסער איז פיל מער געדיכט; אינעם זעלבן פלאץ ליגט פיל‬ ‫וואס איז שטערקער‪ ,‬וואסער אדער לופט?‬ ‫מער שטאף‪.‬‬ ‫נאך א חילוק איז דא‪ :‬לופט לאזט זיך צוזאמענדרוקן‪ ,‬אבער‬ ‫וואסער קען מען כמעט נישט צוזאמענדרוקן‪ .‬וואסער לאזט זיך‬ ‫וואס איז שטערקער‪ ,‬וואסער אדער‬ ‫נישט אריינשטופען מיט קראפט; אויב עס איז מער נישטא קיין‬ ‫לופט? ווען א שווערע זאך פאלט אדורך‬ ‫פלאץ‪ ,‬וועט עס מוזן ערגעץ ארויסגיין‪.‬‬ ‫די לופט צעברעכט עס זיך נישט‪ ,‬אבער‬ ‫ווען עס פאלט אריין אין וואסער ווערט‬ ‫יעצט צו דיין שאלה‪ :‬ווען א זאך פאלט אראפ דורך די לופט‪,‬‬ ‫רוקט זיך די לופט גרינג אוועק פון איר וועג‪ .‬אבער ווען עס קלאפט‬ ‫עס געווענליך יא צעבראכן‪ .‬איז טאקע‬ ‫אריין אין וואסער מיט א שטארקע שנעלקייט‪ ,‬דארף זיך אין איין‬ ‫וואסער שטערקער?‬ ‫רגע אוועקרוקן א פיל שווערערע זאך – וואסער – וואס רוקט‬ ‫זיך נישט אזוי שנעל ווי לופט‪ .‬דערפאר וועט דאס וואסער אים‬ ‫פלוצלינג אפשטעלן‪ ,‬און פונעם שטארקן קלאפ קען עס צעבראכן‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫וואסער פארמאגט נאך גאר שטארקע כוחות‪ .‬ווען עס קומען‬ ‫למשל ריזיגע כוואליעס ביי א צונאמי‪ ,‬וועט עס צעברעכן יעדע‬ ‫זאך וואס שטייט אים אין וועג‪ .‬עס קען אפילו אריינטראגן ריזיגע‬ ‫שיפן מיילן ווייט אריין אין די יבשה‪.‬‬ ‫דו פרעגסט א זייער קלוגע שאלה‪ .‬א גלאז וואסער זעט אויס‬ ‫מיינט דאס אז לופט איז שוואך? בכלל נישט! א ווינט איז דאך‬ ‫אזוי רואיג און שטיל‪ ,‬און די לופט איז נאך איידעלער פון דעם – מען‬ ‫פשוט לופט וואס רוקט זיך‪ .‬ביי א שטארקע שטורעם קען דער‬ ‫זעט עס נישט און מען שפירט עס קוים‪ .‬אבער דער אייבערשטער‬ ‫ווינט אראפרייסן דעכער און אומווארפן ריזיגע ביימער‪.‬‬ ‫האט אריינגעלייגט אין ביידע א געוואלדיגן כח‪.‬‬ ‫נו‪ ,‬ווער איז טאקע שטארקער? פאר ביידע האט דער‬ ‫דער הייליגער תנא בן עזאי זאגט אין פרקי אבות (פרק ד')‪" :‬אל‬ ‫אייבערשטער געגעבן מורא'דיגע כוחות‪ ,‬פונקט ווי ביי אונז‬ ‫תהי בז לכל אדם‪ ,‬ואל תהי מפליג לכל דבר‪ ,‬שאין לך אדם שאין‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪6‬‬ ‫דו האסט געזען און באמערקט א גאר וויכטיגע נקודה‪ ,‬און עס‬ ‫מענטשן‪ ,‬וואו יעדער האט זיין אייגענעם פלאץ וואו ער טויג‪.‬‬ ‫לוינט זיך טאקע אפצושטעלן דערויף‪ .‬ווייל אפילו ווען מענטשן‬ ‫וואסער איז געדיכטער און וועט זיך נישט רוקן אזוי שנעל‪ ,‬און‬ ‫זעען זאכן‪ ,‬מיינט עס נאך נישט אז זיי מוזן עס אויך באמערקן;‬ ‫לופט – די ווינטן קענען שטופן גאר שטארק‪.‬‬ ‫און דאס איז טאקע א זאך וואס אסאך מענטשן פארשטייען נישט‪.‬‬ ‫דיין שאלה לערנט אונז א וויכטיגן יסוד‪ :‬דער באשעפער האט‬ ‫דער אמת איז אז "באמערקן" איז גאנץ אן אנדערע זאך ווי‬ ‫געגעבן פאר יעדער זאך איר אייגענעם פלאץ און איר באשטימטן‬ ‫סתם "זען"‪ .‬יעדער קען דאך דאס ווארט "באמערקונג"‪ ,‬וואס דאס‬ ‫תפקיד‪ .‬דאס וואסער דארף נישט ווערן קיין לופט‪ ,‬און די לופט‬ ‫טייטש אויף ענגליש א "קאמענט" (אדער א "הערה" אויף לשון‬ ‫דארף נישט ווערן קיין וואסער; די וועלט דארף ביידע פונקט אזוי‬ ‫הקודש); דאס מיינט אז "באמערקן" באציט זיך נישט בלויז אויף‬ ‫ווי דער באשעפער האט זיי באשאפן‪.‬‬ ‫וואס די אויג "זעט"‪ ,‬נאר עס מיינט מאכן א "באמערקונג" און‬ ‫אזוי איז עס אויך ביי אונז מענטשן‪ .‬אמאל קוקט מען אויף א‬ ‫ארויסזאגן מיט'ן מויל א "הערה" אויף דעם וואס מען זעט‪.‬‬ ‫חבר און דער "קנאה‪-‬ווארימל" פרובירט זיך איינצועסן‪ :‬יענער‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬קען מען טאקע זען אבער נישט באמערקן; די אויג‬ ‫לערנט בעסער פון מיר‪ ,‬יענער זינגט אזוי שיין‪ ,‬יענער קען שפילן‬ ‫זעט שוין זייער גוט‪ ,‬אבער דאס מויל בלייבט פארמאכט‪ ,‬פונקט ווי‬ ‫בעסער‪ ...‬און מען טראכט ביי זיך‪ :‬פארוואס בין איך נישט אזוי ווי‬ ‫מען וואלט גארנישט געזען‪.‬‬ ‫יענער?‬ ‫אבער דא ליגט די גאנצע נקודה‪ :‬מ'קען באמערקן זאכן אפילו‬ ‫אבער דעם רבינ'ס חיזוק דערמאנט אונז צו טראכטן אנדערש‪.‬‬ ‫אן דעם וואס מען זעט עס ממש פאר די אויגן‪ .‬למשל‪ ,‬דו קומסט‬ ‫"דאס איז מיין מעשה‪ ,‬און דאס איז יענעמ'ס מעשה‪ ,‬און בכלל וואס‬ ‫אהיים נאך א לאנגע טאג ארבעט‪ ,‬און דו ניצט די תורה פון "אזמרה"‬ ‫האט מען צו רעדן פון יענעם?" – אזוי האט דער הייליגער תם‬ ‫כדי צו "זען" עפעס גוט‪ .‬אפילו ווען אלעס איז איבערגעקערט און‬ ‫געזאגט‪ .‬אז מען לעבט מיט דעם דאזיגן צוגאנג‪ ,‬קען מען אנקומען‬ ‫ס'איז גארנישט דא אויפ'ן טיש‪ ,‬וועסטו דאך "באמערקן" עפעס א‬ ‫זייער ווייט און דערגרייכן די העכסטע מדרגות סיי בגשמיות און‬ ‫גוטע נקודה‪ .‬אדער ווען דו זעסט אז דער טיש איז אפגערוימט‬ ‫סיי ברוחניות‪.‬‬ ‫און די וועש איז שיין צוזאמגעלייגט‪ ,‬כאטש דו האסט נישט געזען‬ ‫ווער ס'האט עס געטון‪ ,‬קענסטו עס דאך באמערקן; דו קענסט‬ ‫זאגן פאר יעדן פון דיינע קינדער באזונדער‪" :‬וואו‪ ,‬איך בין זיכער‬ ‫געזען אדער באמערקט?‬ ‫אז דו האסט עס געטון!" עס זענען דא פעלער וואס מען מעג יא‬ ‫"חושד" זיין‪ ...‬וואס טראכסטו וועט פאסירן ווען דיין קינד זעט ווי‬ ‫מען איז אים כסדר "חושד בכשרים" אז ער איז דער וואס האט‬ ‫ווען מ'רעדט נוצט מען אמאל דעם‬ ‫געטון די גוטע זאך?‬ ‫אויסדרוק "איך האב עס געזען"‪ ,‬און אמאל‬ ‫מיט די עצות פונעם רבי'ן קען מען נעמען די זעלבע שפראך‬ ‫זאגט מען "איך האב עס באמערקט"‪.‬‬ ‫וואס מענטשן ניצן צומאל אויף נעגאטיוו – א שפראך וואס‬ ‫עס קוקט אויס ווי ביידע מיינען די זעלבע‬ ‫דערווייטערט און צוברעכט נעבעך – און זיך אפלערנען דערפון‬ ‫זאך; האב איך געוואלט פרעגן פון ר'‬ ‫צו טון דאס זעלבע כדי צו מחזק זיין און צו בויען; נעמען די זעלבע‬ ‫גרשון קרעמער‪ :‬זענען דאס טאקע צוויי‬ ‫ווערטער‪ ,‬נאר זיי איבערדרייען אויף פאזיטיוו‪.‬‬ ‫ווערטער מיט דעם זעלבן טייטש‪ ,‬אדער‬ ‫איז פארהאן א חילוק צווישן "זען" און‬ ‫אוטם אזנו משמוע דמים ועוצם עיניו‬ ‫"באמערקן"?‬ ‫מראות ברע‬ ‫א גרויסן יישר כח‪ ,‬עס איז זייער שיין וואס‬ ‫איר שרייבט‪.‬‬ ‫‪7‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫בערך ‪ 60‬פראצענט פון די שטימען קעגן בערך ‪ 40‬פראצענט פארן‬ ‫רעפובליקאנער קעגנער בלעיקמאן‪ .‬דער סטעיט קאנטראלער‬ ‫טאמעס דינאפאלי איז אויך ווידערגעוויילט געווארן מיט כמעט‬ ‫‪ 63‬פראצענט‪ .‬פון די ניו יארקער קאנגרעס זיצן וואס מען האט‬ ‫שוין ענדגילטיג באשטעטיגט‪ ,‬האבן די דעמאקראטן באקומען ‪19‬‬ ‫זיצן‪ ,‬און די רעפובליקאנער בלויז ‪.3‬‬ ‫אין קרית יואל זענען די אינקאמבענטס ווידערגעוויילט‬ ‫געווארן מיט א שטארקייט‪ :‬קאנגרעסמאן רייען‪ ,‬וואס האט‬ ‫געהאט די אינדארסירונג פון די עסקנים‪ ,‬האט געווינען מיט‬ ‫איבער ‪ 62‬פראצענט; סטעיט סענאטאר סקופיס מיט ‪59‬‬ ‫פראצענט‪ ,‬און אסעמבלימאן איטשעס מיט כמעט ‪ 63‬פראצענט‪.‬‬ ‫אין בלומינג גראוו איז דער רעפובליקאנער טאון סופערווייזער‬ ‫דזשעראלאמען באזיגט געווארן‪.‬‬ ‫די גרעסטע סורפרייז איז אבער געקומען פון ראקלאנד קאונטי‪,‬‬ ‫וואו דער באקאנטער קאנגרעסמאן מייק לאולער‪ ,‬וועלכער האט‬ ‫רעפרעזענטירט מאנסי זינט שנת תשפ"ג‪ ,‬האט פארלוירן זיין זיץ‪.‬‬ ‫א בלויע צונאמי‬ ‫בערך צוויי און א האלב שעה נאכדעם וואס די פאולס האבן זיך‬ ‫פארשוועמט אמעריקע‬ ‫פארמאכט‪ ,‬ווען ער האט געהאלטן ביי ‪ 47‬פראצענט קעגן ‪52‬‬ ‫פראצענט‪ ,‬האט לאולער און מודה געווען אין זיין נידערלאגע‪.‬‬ ‫אינעם ‪'38‬סטן סטעיט סענאט דיסטריקט האט דער אינקאמבענט‬ ‫רעפובליקאנער סענאטאר וועבער פארלוירן צום דעמאקראט‬ ‫ראנד‪ 46 ,‬קעגן ‪ 54‬פראצענט‪.‬‬ ‫פילע היימישע אידן אין מאנסי זענען ממש געבליבן שאקירט‪.‬‬ ‫פארגאנגענעם דינסטאג פרשת חיי שרה זענען מיליאנען‬ ‫מען האט געקוקט אויף לאולער אלס א נאנטער פריינט און אן‬ ‫בירגער איבער גאנץ אמעריקע ארויסגעגאנגען צו די שטימע‬ ‫אוהב ישראל; מען האט זיך שטענדיג געקענט פארלאזן אויף זיין‬ ‫בודקעס אפצוגעבן זייערע שטימען‪ .‬פונקט ווי די מבינים האבן‬ ‫אפיס צו בעטן סיי וועלכע הילף וואס דער ציבור אדער א יחיד‬ ‫פאראויסגעזאגט‪ ,‬איז די "בלויע כוואליע" טאקע אנגעקומען און‬ ‫האט נאר געדארפט‪ ,‬און מענטשן האבן זיך געפילט רואיג מיט‬ ‫מיט א שמוץ אריבער; די דעמאקראטן האבן צוריקגעכאפט די‬ ‫אים‪ ,‬וויסנדיג אז מען האט א קאנגרעסמאן אויף אונזער זייט‪.‬‬ ‫קאנטראל פונעם קאנגרעס און פונעם סענאט אין וואשינגטאן‬ ‫מיט א שטארקע מאיאריטעט‪ ,‬בעת די רעפובליקאנער האבן‬ ‫אבער אן ערליכער איד ווייסט אז ס'איז נישטא וואס צו פאניקן‪.‬‬ ‫פארלוירן כמעט אין יעדן פארמעסט וואו זיי האבן געהאט א‬ ‫ווי מיר האבן שוין געשריבן פאר די עלעקשאנס‪ ,‬קען זיך אונז‬ ‫שאנס צו געווינען‪.‬‬ ‫דאכטן כאילו "מיר" וועלן אויס ווער עס זאל זיצן אויף די רעגירונג‬ ‫בענקלעך‪ ,‬אבער באמת ליגט אלעס נאר אין די הענט פונעם‬ ‫דא ביי אונז אין ניו יארק סטעיט איז דער גאווערנאר אמט‬ ‫אייבערשטן‪ .‬דער באשעפער פירט די וועלט‪ ,‬און ער האט געשיקט‬ ‫געבליבן ביי האוקל – א דעמאקראט‪ ,‬וואס האט ארויסגעשלעפט‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪8‬‬ ‫הילף ביז היינט אויף אזא אופן‪ ,‬און ער וועט אונז ווייטער ביישטיין צו דער רעכטער האנט אויך מארגן‪ ,‬אויף וועלכן וועג ער וועט נאר וועלן‪.‬‬ ‫דוד המלך לערנט אונז אויס אין תהלים (קמו‪ ,‬ג)‪" :‬אל תבטחו בנדיבים" – מ'זאל זיך חלילה נישט פארלאזן אויף קיין שום מענטש‪" ,‬בבן אדם‬ ‫שאין לו תשועה" – ווייל אפילו דער גרעסטער און מעכטיגסטער מענטש קען אפילו זיך אליין נישט העלפן‪ ,‬טא וויאזוי קען ער דען העלפן א‬ ‫צווייטן?‬ ‫ווען א מענטש פארלאזט זיך אויף א בשר ודם קען דאס זיין זייער שווער‪ ,‬ווייל ווען מ'זעט אז יענער קען נישט העלפן‪ ,‬ווערט מען שטארק‬ ‫אנטוישט‪ .‬אבער ווען מ'האט בטחון נאר אינעם אייבערשטן‪ ,‬ווערט מען נישט אזוי צוטרייסלט ווען א גוטער פריינד פארלירט; מ'ווייסט קלאר אז‬ ‫דער אייבערשטער וואס פירט די גאנצע וועלט איז דא‪ ,‬און ער האט ב"ה נישט פארלוירן קיין וואלן‪.‬‬ ‫אונזער עבודה איז ווייטער פונקט די זעלבע ווי ביז היינט‪ :‬מתפלל זיין צום אייבערשטן‪ ,‬ארויסווייזן הכרת הטוב פאר וועמען עס קומט זיך‪,‬‬ ‫אבער אין די זעלבע צייט געדענקען אז א בשר ודם קען אונז נישט טון קיין ברעקל שלעכטס אדער גוטס אן דעם וואס עס זאל זיין באשערט‬ ‫פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫אְרף ַאַ � ִׁׁשידּו ְְּך‬ ‫ִאִ ְיְך ַַד ְ‬ ‫שאלה‬ ‫ְלְָכָ בֹוד ֶֶדער ֹרֹאׁש ְיְִׁשׁ ָיָבה ְׁׁש ִִל ָיָט"א‪,‬‬ ‫ִִאיְך ָָהאּב ֶגֶ עָוָ ואְלְט ְפ ְֶֶרעְגְ ן ָוָ ואס ַַא ָּבּחּור ַַדאְרְ ף אּון ֶֶקען טּון‬ ‫עְפן ַַא ִׁשׁ ידּוְך? ִוִ וי ַַאזֹוי ֶֶקען ִִאיְך ַַמאְכְ ן ַַאז ִִדי ַַא ֶֶלע‬ ‫ְטְֶר ְ‬ ‫ִִה ְׁׁשַּתּ ְּדּלּות צּו ֶ‬ ‫עֶלער? ַוַ וייל ִִאיְך ַַהאְלְט‬ ‫אְלן ַַאְרְֶּבּעְטְ ן ִוִ וי ְׁׁשֶנֶ ֶ‬ ‫ְּתִּפלֹות ָזָ ְ‬ ‫ְסְ גּולֹות אּון ִ‬ ‫יְׁשט אֹויס‪.‬‬ ‫ֶֶעס ׁשֹוין ֶֶמער ִנִ ׁ‬ ‫אֹויְך ָָהאּב ִִאיְך ֶגֶ עָוָ ואְלְט ְפ ְֶֶרעְגְ ן אֹויּב ֶֶדער ֹרֹאׁש ְיְִׁשׁ ָיָבה ֶֶקען‬ ‫ְקְָלאר ַַמאְכְ ן ִִאין ֶֶדעם ִִעְנְָיָ ן פּון ֶגֶ עְלְט‪ָ ,‬וָ ואס ִִאיז ֶֶדער ִִחילּוק‬ ‫ִִמיר ָ‬ ‫יְׁשט ָָהאְּבּ ן ַַקיין ֶגֶ עְלְט ַוַ וייל ְמְ ִ'ִאיז ַַא ָ‬ ‫ַּבְּטְָלן‪ ,‬אּון ָָדאס ִִאיז‬ ‫ויְׁשן ִנִ ׁ‬ ‫ְצְִוִ ׁ‬ ‫ְגְֵלייְּבּ ן ִִמיט ֱֱאמּוָנָ ה אּון ִּבּ ָּטּחֹון ַַאז ֶֶדער ֵֵאייֶּבּעְרְ ְׁׁש ֶֶטער‬ ‫ֶֶמען ַַדאְרְ ף ֵ‬ ‫יְׁשט ָָהאְּבּ ן ַַקיין ֶגֶ עְלְט‪ ,‬אּון ֶוֶ וען ֶֶער ֶוֶ ועט‬ ‫ִוִ ויל ַַאז ִִאיְך ָזָ אל ֶיֶ עְצְט ִנִ ׁ‬ ‫ועְלן ֶוֶ ועט ֶֶער ִִמיר ׁשֹוין ֶגֶ עְּבּ ן‪.‬‬ ‫ֶוֶ ְ‬ ‫ֹּכַּח ַַפאר ַַא ֶֶלעס‪.‬‬ ‫ַַא ְגְ רֹויְסְ ן ְיְַיַ ֶׁשׁ ר ַ‬ ‫ר‪ֶ-‬ח ְׁׁשָוָ ן‪ְׁׁ ,‬שַנַ ת‬ ‫ּתֹוְלדֹות‪ ,‬כ"ג ַַמ ֶ‬ ‫ְּבּ ֶֶעְז ְַַרת ה' ִיִ ְתְ ָּב ַַּרְך ‪ -‬יֹום א' ַּפְּרְַׁשׁ ת ְ‬ ‫תשע"ח ִִלְפ ְָָרט ָָק ָָטן‬ ‫ייֶע ֶֶרער ַּּת ְְל ִִמיד ‪ֵ ...‬נֵ רֹו ָיָ ִִאיר‬ ‫ְְלָכָ בֹוד ַמַ יין ֵֵט ֶ‬ ‫אְל ְְטן ַדַ יין ְּב ִִּריוו‪.‬‬ ‫ִִאיְך ָָהאּב ֶֶע ְְרַהַ ְ‬ ‫אְרְׁשַׁטַ אֶנֶ ען‬ ‫עְּבן ֶֶדעם ְּב ִִּריוו ָָהאּב ִִאיְך ׁשֹוין ַפַ ְ‬ ‫אְסט ִִמיר ֶגֶ עֶגֶ ּ‬ ‫ֶוֶ וען דּו ָָה ְ‬ ‫עֵלייְנְ ט‬‫ֵׁטייט‪ָ ,‬נָ אְך ַפַ אר ִִאיְך ָָהאּב ֶגֶ ֵ‬ ‫ִִמיט צּוֶגֶ עַמַ אְכְ ֶֶטע אֹויְגְ ן ָוָ ואס ָָד ְ‬ ‫אְרט ְׁש ֵ‬ ‫אְרְׁשַׁטַ אֶנֶ ען ָוָ ואס ַדַ יין ַּּבָּקָּׁשׁ ה ִִאיז; ַוַ וייל ָוָ ואס‬ ‫ַדַ יין ְּב ִִּריוו ָָהאּב ִִאיְך ׁשֹוין ַפַ ְ‬ ‫אְרף‬ ‫עְדן ָּבּ חּור? ַאַ ָּבּ חּור ַדַ ְ‬ ‫וייָטאג פּון ֶיֶ ְ‬ ‫אְרף ֶֶדען ָּבּ חּור‪ָ ,‬וָ ואס ִִאיז ִִדי ֵוֵ ָ‬ ‫ַדַ ְ‬ ‫ייֶער‬ ‫יְׁשט ֲֲחתּוָנָ ה ִִאיז ֶֶמען ֵזֵ ֶ‬ ‫ֵֵאיין ַזַ אְך ‪ַ -‬אַ ִׁשׁ ידּוְך‪ִ ,‬וִ וי ַלַ אְנְ ג ֶֶמען ָָהאט ִנִ ׁ‬ ‫ייִליְך צּו ַמַ אְכְ ן ִִאיז‬ ‫ֶֶצעְּב ָָּראְכְ ן‪ָ ,‬וָ ואס ֶֶמען ֶוֶ ועט ָנָ אר ְּּפרּוִּבּ ְיְרן צּו טּון ִזִ יְך ְְפ ֵֵר ִ‬ ‫ייִליְך ָנָ אר ַאַ ז ֶֶמען‬ ‫יְׁשט ַזַ יין ְְפ ֵֵר ִ‬ ‫ַאֶַלעס ָנָ אר ְְל ָָפִנִ ים‪ַ ,‬וַ וייל ֶֶמען ֶֶקען ִנִ ׁ‬ ‫ֶֶעס ֶ‬ ‫ַּגַ‬ ‫ִּבְּקדּוַׁשׁ ת ַהַ ְּב ִִּרית‪ ,‬אּון ֶוֶ וען ַאַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ִזִ יְנְ ִִדיְגְ ט ִִאין ְּפ ם‬ ‫יְטן ְ‬ ‫עִה ְ‬ ‫ֶּגֶ‬ ‫ִִאיז ָָאְּפ ִ‬ ‫חֹוָרה‪.‬‬‫ּוָמ ָָרה ְׁׁש ָ‬‫ַּעְַצבּות ָ‬‫ייֶער ְּב ְ‬ ‫ועְרט ֶֶער ֵזֵ ֶ‬‫ַהַ ְּב ִִּרית ֶוֶ ְ‬ ‫ייֶער‪ְְ ,‬דַרַ אֶּפּ ע ִִדיר אּון‬ ‫ייֶע ֶֶרע ‪ ...‬ני"ּו‪ִִ ,‬איְך ֶּבּ עט ִִדיר ֵזֵ ֶ‬ ‫עְרַפַ אר ֵֵט ֶ‬ ‫ֶֶד ְ‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪10‬‬ ‫עצתו אמונה תולדות תשע"ח‬ ‫ייְּבן‬ ‫ַמֲַחָׁשׁ בֹות 'ָוָ ואס ֶוֶ ועט ַזַ יין'‪ֶ'ֶ ,‬א ְְפָׁשׁ ר ֶוֶ ועל ִִאיְך ְּבַּלַ ּ‬ ‫ְְטַרַ אְכְ ְְסט ָּכּ ל ִִמיֵנֵ י ֲ‬ ‫יְׁשט ֶֶצעְּב ָָּראְכְ ן ֶוֶ וען דּו‬ ‫ַאֶַלע ַדַ ייֶנֶ ע ּכֹוחֹות‪ֶ ,‬וֶ וער ִנִ ׁ‬ ‫אְלט ִזִ יְך ִִמיט ֶ‬ ‫עְרַהַ ְ‬ ‫ֶֶד ְ‬ ‫ַאֵַליין'‪ֶ' ,‬וֶ וער‬ ‫עְּבן ֵֵאייֶנֶ ער ֵ‬ ‫ייְּבן ַאַ ַגַ אְנְ ץ ֶֶל ּ‬ ‫ַאְַל ֶֶטע ָּבּ חּור‪ִִ ,‬איְך ֶוֶ ועל ְּבַּלַ ּ‬‫ַאַ ן ְ‬ ‫יְׁשט‬ ‫עְפ ְְסט ִנִ ׁ‬‫ַאִַריֶּבּ ער ַאַ ָיָ אר ָנָ אְך ַאַ ָיָ אר אּון דּו ְְט ֶֶר ְ‬ ‫עְסט ִוִ וי ֶֶעס ֵגֵ ייט ִ‬ ‫ֶזֶ ְ‬ ‫קּוְמט פּוֶנֶ עם ֵיֵ ֶֶצר‬‫ַמֲַחָׁשׁ בֹות ְ‬ ‫ֶׁלעְכְ ֶֶטע ֲ‬ ‫ַאֶַלע ְׁש ֶ‬ ‫עֶמען ְוְ כּו''; ִִדי ֶ‬ ‫ֶוֶ ועט ִִמיר ֶנֶ ֶ‬ ‫ועְסט ׁשֹוין‬ ‫צּוִריק ַאַ ז דּו ֶוֶ ְ‬ ‫עֵמייְנְ ט פּון ַלַ אְנְ ג ִ‬ ‫אְסט ׁשֹוין ֶגֶ ֵ‬ ‫ַדַ יין ִׁשׁ ידּוְך‪ ,‬דּו ָָה ְ‬ ‫ַאֶַלע‬ ‫חּוִרים‪ֶ ,‬‬ ‫ַאֶַלע ָּבּ ִ‬ ‫ַמֲַחָׁשׁ בֹות ִִאין ֶ‬ ‫אְרט ֲ‬ ‫ָָה ָָרע ָוָ ואס ֶֶער ְּב ֶֶּרעְנְ ְגְ ט ַאַַרַ יין ִִדי ָָס ְ‬ ‫יְׁשט ִִדי ַצַַעַ ר ָוָ ואס ַאַ ָּבּ חּור‬ ‫ֵׁטייט ִנִ ׁ‬ ‫אְרְׁש ֵ‬‫ַזַ יין ֲֲחתּוָנָ ה ֶגֶ עַהַ אט ְוְ כּו'‪ֵֵ .‬קייֶנֶ ער ַפַ ְ‬ ‫עְרַפַ אר ֶּבּ עט‬ ‫ייֶער ִׁשׁ ידּוְך‪ֶֶ .‬ד ְ‬ ‫עְפן ֵזֵ ֶ‬‫חּוִרים ְְטַרַ אְכְ ְְטן ָָדאס ַפַ אר ֵזֵ יי ְְט ֶֶר ְ‬ ‫ָּבּ ִ‬ ‫יְׁשט ָָדא ָנָ אְך ַאַַזַ א ַצַַעַ ר ִוִ וי ִִדי ַצַַעַ ר פּון ַאַ ָּבּ חּור‪,‬‬ ‫ַאִַריֶּבּ ער‪ֶֶ ,‬עס ִִאיז ִנִ ׁ‬ ‫ֵגֵ ייט ִ‬ ‫אְסט צּו טּון‬ ‫יְׁשט ַאַ זֹוי‪ ,‬דּו ְְטַרַ אְכְ ט גּוט‪ ,‬טּו ָוָ ואס דּו ָָה ְ‬ ‫ִִאיְך ִִדיר‪ְְ ,‬טַרַ אְכְ ט ִנִ ׁ‬ ‫אְלן ִִאין ְּפַּגַ ם ַהַ ְּב ִִּרית‪ָָ ,‬דאס ַמַ אְכְ ט‬ ‫ַאַָראּפ ַפַ ְ‬‫אְלט ִִאין ֵֵאיין ָ‬ ‫ַוַ וייל ֶֶמען ַהַ ְ‬ ‫ַאֶַלע‬ ‫אְלג ֶֶדעם ֶֶרִּבּ י'ן אּון ַזַ יי ְְמַקֵַיֵ ים ֶ‬ ‫ׁשּוָעה‪ָָ ,‬פ ְ‬‫ואְרט אֹויס ַפַ אר ַדַ יין ְיְ ָ‬ ‫אּון ַוַ ְ‬ ‫ויִפיל ֶֶמען ִוִ ויל ַאַ רֹויס‬ ‫חֹוָרה‪ ,‬אּון ִוִ ִ‬ ‫ּוָמ ָָרה ְׁׁש ָ‬ ‫ַּעְַצבּות ָ‬‫ייֶער ְּב ְ‬ ‫ָנָ אְכְ ֶֶדעם ֵזֵ ֶ‬ ‫ַמַָמׁש‪.‬‬ ‫ועְרן ְּב ָָּקרֹוב ָ‬ ‫אְל ְְפן ֶוֶ ְ‬‫עָה ְ‬ ‫ַּוַַּדאי ֶגֶ ָ‬ ‫ועְסטּו ְּב ּ‬ ‫ֵֵעצֹות ָוָ ואס ֶֶער ָזָ אְגְ ט‪ֶ ,‬וֶ ְ‬ ‫אְלן‪.‬‬ ‫צּוִריק ַפַ ְ‬ ‫אְלט ֶֶמען ִִאין ֵֵאיין ִ‬ ‫ְְק ִִריְכְ ן פּון ֶֶדעם ַהַ ְ‬ ‫אְלן‪,‬‬ ‫אָצ ְ‬ ‫אְרף ֶֶמען ַּּב ָ‬ ‫עְלט ַדַ ְ‬ ‫אְרְגְ ט ֶגֶ ְ‬ ‫ְּּבנֹוֵגֵ ַעַ ַדַ ייֶנֶ ע חֹובֹות ְוְ כּו'; ַאַ ז ֶֶמען ָּבּ ְ‬ ‫ֶׁטער ָָהאט‬ ‫עְרְׁש ֶ‬ ‫אְל ְְסטּו ַאַ ז ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫ויְסן ָזָ ְ‬ ‫רּוֶדער‪ִ ,‬וִ ְ‬ ‫ייֶע ֶֶרער ְּּב ֶ‬ ‫ָָאֶּבּ ער ֵֵט ֶ‬ ‫עְּבן ִִמיט‬ ‫אְרף ֶֶל ּ‬ ‫יְׁשט ִִאיז ֶֶמען ַאַ ַגַָנָ ב‪ַ .‬אַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ַדַ ְ‬ ‫אְלט ִנִ ׁ‬‫אָצ ְ‬‫אֹויּב ֶֶמען ַּּב ָ‬ ‫ועְרן ְּב ָָּקרֹוב‬ ‫אְל ְְפן ֶוֶ ְ‬ ‫עָה ְ‬‫ועְסט ֶגֶ ָ‬ ‫ַפַ אר ִִדיר ָָאְנְ ֶגֶ עְגְ ֵֵרייט ַאַ ִׁשׁ ידּוְך אּון דּו ֶוֶ ְ‬ ‫ֶׁטער ‪ָָ -‬דאס ִִאיז ַפַ אר ִזִ יְך‪,‬‬ ‫עְרְׁש ֶ‬ ‫ַאֶַלעס ִִאיז ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫ייְּבן ַאַ ז ֶ‬ ‫ֱֱאמּוָנָ ה‪ְ ,‬גְ ֵֵל ּ‬ ‫ייִליֶגֶ ע ִ‬ ‫ַצִַד ִיִקים‬ ‫ַאֶַלע ְְסגּולֹות ָוָ ואס ִִדי ֵֵה ִ‬ ‫וייֶטער טּון ֶ‬ ‫אְל ְְסט ַוַ ֶ‬‫ַמַָמׁש; דּו ָזָ ְ‬‫ָ‬ ‫אְרף‬ ‫אְּבן ֱֱאמּוָנָ ה‪ֶֶ ,‬מען ַדַ ְ‬ ‫אְרף ֶֶמען ָָה ּ‬ ‫אְלן ַדַ ְ‬‫אָצ ְ‬‫קּוְמט צּו ַּּב ָ‬‫ָָאֶּבּ ער ֶוֶ וען ֶֶעס ְ‬ ‫אְל ְְסטּו‬ ‫ִּבְּפַרַ ט ִִדי ְְסגּולֹות ָוָ ואס ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ ט‪ָָ ,‬דאס ָזָ ְ‬ ‫אְּבן אּוְנְ ז ֶגֶ עֶגֶ ּ‬ ‫עְּבן‪ְ ,‬‬ ‫ָָה ּ‬ ‫אְרט ֶֶקען‬ ‫אְלן‪ָָ ,‬ד ְ‬ ‫אָצ ְ‬ ‫ייְסן ַּּב ָ‬ ‫עֵה ְ‬ ‫ֶׁטער ָוָ ואס ָָהאט ֶגֶ ֵ‬ ‫עְרְׁש ֶ‬ ‫ייְּבן ִִאיֶנֶ עם ֵֵאייֶּבּ ְ‬‫ְגְ ֵֵל ּ‬ ‫ִּבְּּתִּמימּות ּוְּפִּׁשׁ יטּות‪.‬‬ ‫ְְמַקֵַיֵ ים ַזַ יין ִ‬ ‫ֶׁטער ְוְ כּו'‪,‬‬ ‫עְרְׁש ֶ‬ ‫ַאֶַלעס ִִאיז ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫יְׁשט ְְמַחֵַזֵ ק ַזַ יין אּון ָזָ אְגְ ן ֶ‬ ‫ֶֶמען ִזִ יְך ִנִ ׁ‬ ‫ַהִַמידֹות‪ ,‬אֹות ִִחיּתּון‪ִִ ,‬ס ָיָמן ב)‪ִ"ִ :‬קּדּוׁש ְְל ָָבָנָ ה ְְסֻגֻ ָּּלה‬ ‫ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ ט ֵ(ֵס ֶֶפר ִ‬ ‫אְלט‬ ‫אָצ ְ‬‫ייְּבן ַאַ ז אֹויּב ֶֶמען ַּּב ָ‬ ‫אְּבן ֱֱאמּוָנָ ה ִִאין ְגְ ֵֵל ּ‬‫אְרף ֶֶמען ָָה ּ‬ ‫אְלט ַדַ ְ‬ ‫עָמ ְ‬ ‫ֶֶד ָ‬ ‫ַמְַקִּפּ יד ַזַ יין צּו ַמַ אְכְ ן‬ ‫אְרף ֶֶמען ְ‬ ‫עְרַפַ אר ַדַ ְ‬ ‫ֶׁשׁ ִּי ְְּמ ָָצא ָָא ָָדם ֶֶאת ִזִ ּוּוגֹו"‪ֶֶ ,‬ד ְ‬ ‫ַרֲַח ָָמָנָ א ִִל ְְצ ָָלן‪.‬‬ ‫ועְרן ֲ‬ ‫גּוְלָגָ ל ֶוֶ ְ‬ ‫ַאַָמאל ְְמ ְ‬ ‫יְׁשט ֶוֶ ועט ֶֶמען ָנָ אְכְ ָ‬ ‫ִנִ ׁ‬ ‫חֹוֶדׁש‪ ,‬אּון ֶוֶ וען ֶֶמען ֶֶעְנְ ִִדיְגְ ט ִִקידּוׁש ְְל ָָבָנָ ה ֶּבּ עט ֶֶמען‬ ‫עְדן ֶ‬ ‫ִִקידּוׁש ְְל ָָבָנָ ה ֶיֶ ְ‬ ‫ְּדָּב ִִרים ָָא ָָדם‬ ‫ירּוִבין סה‪ִּ" :):‬בּ ְׁׁשֹלָׁשׁ ה ָ‬ ‫ֲֲחָכָ ֵֵמינּו ִזִ ְכְ רֹוָנָ ם ִִל ְְב ָָרָכָ ה ָזָ אְגְ ן ֵ(ֵע ִ‬ ‫עְפן ִִדי ִִריְכְ ִִטיֶגֶ ע ִׁשׁ ידּוְך‬‫ְׁטן ֶֶמען ָזָ אל זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו ְְט ֶֶר ְ‬ ‫עְרְׁש ְ‬ ‫ֶֶדעם ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫עְר ֶֶקעֶנֶ ען ַאַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ִִצי ֶֶער ִִאיז‬‫ּוְבַּכּ ֲֲעסֹו"‪ֶֶ ,‬מען ֶֶקען ֶֶד ְ‬ ‫ּוְבִּכּ יסֹו ְ‬‫ִנִ יָּכּ ר ְּּבכֹוסֹו ְ‬ ‫ִּבְּזְ כּות ִִקידּוׁש ְְל ָָבָנָ ה‪.‬‬ ‫דּוְרְך ְְד ֵֵריי ַזַ אְכְ ן‪ֵֵ ,‬אייֶנֶ ע פּון ִִדי ַזַ אְכְ ן ִִאיז ִוִ וי ֶֶע ְְר ִִליְך ֶֶער ִִאיז ַּּביים‬ ‫ֶֶע ְְר ִִליְך ְ‬ ‫"ִמי ֶׁשׁ ָּקֶּׁשׁ ה לֹו ִִל ְְמֹצֹא‬ ‫ַהִַמידֹות‪ ,‬אֹות ִִחיּתּון‪ִִ ,‬ס ָיָמן ו)‪ִ :‬‬ ‫ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ ט ֵ(ֵס ֶֶפר ִ‬ ‫עֶען‬ ‫ַהַ אְנְ ְְד ֶֶלען ִִמיט ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן‪ַ ,‬אַַסַ אְך ָָמאל ֶֶקען ֶֶמען ֶזֶ ען ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ָוָ ואס ֶזֶ ֶ‬ ‫ַעְַצמֹו ִִל ְְקרֹות ְּב ָָּק ְְר ְּּבנֹות ַהַ ְּנּ ִׂׂש ִיִאים"‪ֶ ,‬וֶ ועם ֶֶעס ֵגֵ ייט‬ ‫ִזִ ּוּוגֹו‪ְַ ,‬יְַרִּגּ יל ֶֶאת ְ‬ ‫אְרט ֶֶקען‬ ‫ויְסן ַאַ ז ָָד ְ‬‫אְרף ֶֶמען ָָאֶּבּ ער ִוִ ְ‬ ‫ַהֶַמ ְְד ָָרׁש‪ַ ,‬דַ ְ‬ ‫ייֶער גּוט ִִאין ֵּבּ ית ֶ‬ ‫אֹויס ֵזֵ ֶ‬ ‫עְפן ַאַ ִׁשׁ ידּוְך‪ָ ,‬זָ אל ֶֶער ָזָ אְגְ ן ָ"ָק ְְרָּבּ נֹות ַהַ ְּנּ ִׂׂש ִיִאים"; ָָדאס ִִאיז‬ ‫ְׁשֶׁוֶ וער צּו ְְט ֶֶר ְ‬ ‫יְׁשט ֶזֶ ען ֶֶדעם ֱֱא ֶֶמת‪ֶ ,‬וֶ וען ֶֶמען ֶזֶ עט ִוִ וי ַאַ זֹוי ֶֶער ִִפ ְיְרט ִזִ יְך אֹויף‬ ‫ֶֶמען ָנָ אְך ִנִ ׁ‬ ‫עֶדע ִִסידּור‬ ‫רּוְקט ִִאין ֶיֶ ֶ‬ ‫ִִדי ְְק ִִר ָיָאה ָוָ ואס ֶֶמען ֵֵלייְנְ ט ֲֲחנּוָּכּ ה‪ֶֶ ,‬עס ִִאיז ֶגֶ ְ‬ ‫עְד ְ‬ ‫אְלט‬ ‫עָמ ְ‬ ‫עְלט ְוְ כּו'‪ֶֶ ,‬ד ָ‬ ‫עְמס ֶגֶ ְ‬ ‫עְּבט ַאְַכְ טּוְנְ ג אֹויף ֶיֶ עֶנֶ ְ‬ ‫ְּב ִִּדיֵנֵ י ָָממֹונֹות‪ֶֶ ,‬ער ֶגֶ ּ‬ ‫עְטן ֶֶדעם‬ ‫ַהַּתֹוָרה‪ְְ ,‬ק ִִר ָיָאה ְְלַחַ נּוָּכּ ה‪ָ .‬נָ אְכְ ֶֶדעם ָזָ אל ֶֶמען ֶּבּ ְ‬‫ָ‬ ‫ַּּביי ְְק ִִריַאַ ת‬ ‫יָמן ַאַ ז ֶֶער ִִאיז ַאַ ן ֶֶע ְְר ִִליֶכֶ ער ִִאיד‪.‬‬ ‫ִִאיז ַאַ ִִס ָ‬ ‫עֹוָלם‪,‬‬ ‫עֶדער ֵֵאייֶנֶ ער אֹויף ַזַ יין ְׁׁשְּפַּרַ אְך – ִ"ִרּבֹונֹו ֶׁשׁ ל ָ‬ ‫ְׁטן ‪ֶ -‬יֶ ֶ‬ ‫עְרְׁש ְ‬ ‫ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫ׁשּוְל ִִדיג ַקַ יין ֵֵאיין‬ ‫יְׁשט צּו ַזַ יין ְ‬ ‫ייֶער ַאְַכְ טּוְנְ ג ֶגֶ ּ‬ ‫עְּבן ִנִ ׁ‬ ‫אְל ְְסטּו ֵזֵ ֶ‬ ‫עְרַפַ אר ָזָ ְ‬‫ֶֶד ְ‬ ‫עְפן ַמַ יין ִזִ יוּוג ִּבְּזְ כּות ָוָ ואס ִִאיְך ָָהאּב‬ ‫עְלף ִִמיר ִִאיְך ָזָ אל זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו ְְט ֶֶר ְ‬ ‫ֶֶה ְ‬ ‫ְּתּׁשּוָבה‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫ַהִַמידֹות‪ ,‬אֹות‬ ‫וייְטן; ֶֶדער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ ט ָזָ אְגְ ט ֵ(ֵס ֶֶפר ִ‬ ‫רּוָטה ַפַ אר ַאַ ְְצֵוֵ ְ‬ ‫ְּּפ ָ‬ ‫ייִליֶגֶ ער ֶֶרִּבּ י ָזָ אְגְ ט‪ַ ,‬אַ ז ֶֶמען ָזָ אל ָזָ אְגְ ן ִִדי ָָק ְְרָּבּ נֹות‬ ‫ֶגֶ עטּון ָוָ ואס ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫ִּלְּהיֹות ַּּבַעַ ל חֹוב"‪ֶ ,‬וֶ וער ֶֶעס ִוִ ויל‬ ‫רֹוֶצה ָָלׁשּוב‪ִ ,‬יִ ָּז ֵֵּהר ִִמ ְ‬ ‫"ִמי ֶׁשׁ ֶ‬ ‫ִִס ָיָמן מו)‪ִ :‬‬ ‫עְפן ַמַ יין‬‫עֶפער ִִאיְך ָזָ אל ׁשֹוין זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו ְְט ֶֶר ְ‬ ‫עְלף ִִמיר ַּּבאֶׁשׁ ֶ‬ ‫ַהַ ְּנּ ִׂׂש ִיִאים; ֶֶה ְ‬ ‫יְׁשט צּו ַזַ יין ַקַ יין ַּּבַעַ ל חֹוב; ֶגֶ עּב ַאְַכְ טּוְנְ ג‬ ‫עְּבן ִנִ ׁ‬‫ְּתּׁשּוָבה טּון‪ָ ,‬זָ אל ַאְַכְ טּוְנְ ג ֶגֶ ּ‬ ‫ָ‬ ‫ייֶער ְׁשֶׁוֶ וער צּו‬ ‫ַאֵַליין‪ֶֶ ,‬עס ִִאיז ִִמיר ֵזֵ ֶ‬ ‫ִזִ יוּוג‪ֶֶ ,‬עס ִִאיז ִִמיר ַאַ זֹוי ְׁשֶׁוֶ וער צּו ַזַ יין ֵ‬ ‫(ְּתִּה ִִלים לז‪ ,‬כא)‪ֹ" :‬לֶוֶ ה ָָרָׁשׁ ע ְוְ ֹלא ְיְ ַׁשֵּׁלּ ם"‪ַ ,‬אַ‬ ‫יְׁשט ַזַ יין ַקַ יין ִ‬ ‫אְל ְְסט ִנִ ׁ‬ ‫ַאַ ז דּו ָזָ ְ‬ ‫אְּבן ְוְ כּו' ְוְ כּו'"‪.‬‬ ‫ַאֵַלייְנְ ס‪ִִ ,‬איְך ִוִ ויל ֲֲחתּוָנָ ה ָָה ּ‬ ‫ַזַ יין ֶֶע ְְר ִִליְך ֶוֶ וען ִִאיְך ִּבּ ין ֵ‬ ‫יְׁשט; ֶֶעס ִִאיז ַאַ ּבּוָׁשׁ ה אּון ַאַ ִּבָּזָ יֹון צּו‬ ‫אְלט ִנִ ׁ‬ ‫אָצ ְ‬‫אְרְגְ ט אּון ַּּב ָ‬ ‫ָָרָׁשׁ ע ָוָ ואס ָּבּ ְ‬ ‫עְּבן ָָדאס‬ ‫אְּבן אּוְנְ ז ֶגֶ עֶגֶ ּ‬ ‫ַצִַד ִיִקים ָָה ּ‬ ‫אְל ְְסטּו ַאַ ז ָנָ אר ְְסגּולֹות ָוָ ואס ִ‬ ‫ויְסן ָזָ ְ‬ ‫ִוִ ְ‬ ‫עְלט אּון ַזַ יי ַמַ אְכְ ן‬ ‫וייְטן ֶגֶ ְ‬ ‫עְרן ַאַ ז ִִאיְנְ ֶגֶ עַלַ ייט ֶזֶ עֶנֶ ען ְ‬ ‫ׁשּוְל ִִדיג ַפַ אר ַאַ ְְצֵוֵ ְ‬ ‫ֶֶה ְ‬ ‫קֹויְפן ְוְ כּו' ְוְ כּו'‬ ‫אְר ְ‬ ‫ַאֶַלע ְְסגּולֹות ָוָ ואס ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ַפַ ְ‬ ‫אְפט‪ִִ ,‬די ֶ‬ ‫ָָהאט ַאַ ְְקַרַ ְ‬ ‫ויֶסעְנְ ִִדיג ְוְ כּו'‪.‬‬ ‫יְׁשט ִוִ ֶ‬‫ִזִ יְך ִנִ ׁ‬ ‫ייֶעִנִ יׁש‪ָָ ,‬אֶּבּ ער‬ ‫אְר ְְד ֵֵר ֶ‬‫אְפט‪ֶֶ ,‬עס ִִאיז ְְס ַּּתם ַאַ ָָקאּפ ַפַ ְ‬ ‫יְׁשט ַקַ יין ׁשּום ָָה ְ‬ ‫ָָהאט ִנִ ׁ‬ ‫ְצְִל ַיַח ַזַ יין ִִאין ַַא ֶֶלע ַַדייֶנֶ ע‬ ‫עְל ְְפן ָזָ אְלְְסְט ַַמ ִ‬ ‫ֶֶדער ֵֵאייֶּבּעְרְ ְׁׁש ֶֶטער ָזָ אל ֶֶה ְ‬ ‫אְרף‬‫עְל ְְפט‪ֶֶ ,‬מען ַדַ ְ‬ ‫עְּבן ָָדאס ֶֶה ְ‬ ‫אְּבן אּוְנְ ז ֶגֶ עֶגֶ ּ‬ ‫ַצִַד ִיִקים ָָה ּ‬ ‫ְְסגּולֹות ָוָ ואס ִ‬ ‫ֶוֶ ועְגְ ן‪.‬‬ ‫ׁשּוָעה‪.‬‬ ‫ואְר ְְטן ִּבּ יז ֶֶמען ִִאיז זֹוֶכֶ ה צּו ְְק ִִריְגְ ן ִִדי ְיְ ָ‬ ‫אֹויְסַוַ ְ‬ ‫ייְּבן ִִאין ֶֶדעם אּון ְ‬ ‫ְגְ ֵֵל ּ‬ ‫עְסט ִוִ וי ֶֶעס ֵגֵ ייט‬‫יְׁשט ֶֶצעְּב ָָּראְכְ ן ֶוֶ וען דּו ֶזֶ ְ‬ ‫אְרק ִִדיר אּון ֶוֶ וער ִנִ ׁ‬ ‫ְׁשַׁטַ ְ‬ ‫יְׁשט‪ .‬דּו‬ ‫ַאִַריֶּבּ ער ָנָ אְך ַאַ ָָטאג אּון ָנָ אְך ַאַ ָָטאג‪ָָ ,‬אֶּבּ ער ֶֶעס ִִר ְיְקט ִזִ יְך ָגָ ְ‬ ‫אְרִנִ ׁ‬ ‫ִ‬ ‫‪11‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫די גאנצע מעשה‪...‬‬ ‫ד‬ ‫אין די היינטיגע עפאכע ווען טעראפי‬ ‫אינטערעסירט די גאנצע זאך‪ ,‬ער איז‬ ‫י וואך‪ ,‬פרשת תולדות‪,‬‬ ‫מעטאדן און טעראפיסטן וואקסן ווי‬ ‫געווען א רשע וואס האט געטון גאר‬ ‫לערנען די טייערע‬ ‫גרויסע שוואמען נאך עטליכע טעג‬ ‫הארבע עבירות רח"ל‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫מלמדים לויט די‬ ‫שווערע רעגענעס; פון איין זייט דארף‬ ‫בכלל נישט געפירט ערליך און אידיש‪,‬‬ ‫הייליגע מסורה דעם‬ ‫מען מודה זיין אז מענטשן מאכן נעבעך‬ ‫ממילא אז ס'איז אים אונטערגעקומען א‬ ‫פסוק‪" :‬וַ ֵּיּאכַ ל וַ ֵּיּ ְּׁש ְּּת‪,‬‬ ‫אסאך מיט גייסטישע שוועריקייטן‬ ‫געלעגנהייט פטור צו ווערן פון די בכורה‬ ‫וַ ֵּיׂ ׂקם וַ ֵּיּ ַלְך‪ ,‬וַ ֵּיּ ֶבז ּע ָׂׂשו‬ ‫און מחלות לא עלינו‪ ,‬ווען נישט וואלט‬ ‫האט ער דאס געטון בחפץ לב‪.‬‬ ‫ֶאת ַה ְּּבכ ּׂרה" ‪" -‬וַ ֵּיּאכַ ל"‬ ‫די ליין פון טעראפי נישט געווען אזוי‬ ‫עשו האט געגעסן אן זיך וואשן נטילת‬ ‫מוצלח'דיג‪ ,‬אבער פון די אנדערע זייט‬ ‫פארקויפן די בכורה – די אידישקייט‪,‬‬ ‫ידים‪ ,‬אדער אן מאכן די ברכה המוציא‪,‬‬ ‫דארף מען אויך מודה זיין‪ ,‬ווי עס זאגן‬ ‫די נארמאלקייט‪ ,‬די פרייליכע געשמאקע‬ ‫"וַ ֵּיּ ְּׁש ְּּת" ער האט געטרינקען אן מאכן‬ ‫עדות סיי די טעראפיסטן אליינס‪ ,‬און‬ ‫ערליכע אידישע לעבן – קומט נישט אין‬ ‫די ברכה שהכל‪" ,‬וַ ֵּיׂ ׂקם" ער האט זיך‬ ‫סיי זייערע קליענטן‪ ,‬אז די גוי'אישע‬ ‫איין טאג‪ ,‬און עס קומט נישט פון זיך‬ ‫אויפשטעלט אן בענטשן‪" ,‬וַ ֵּיּ ַלְך" און ער‬ ‫מעטאדן צו היילן אידישע נפשות‬ ‫אליין‪ ,‬עס איז א חלק פונעם גרויסן בילד‪,‬‬ ‫איז ארויסגעגאנגען אן קישן די מזוזה;‬ ‫קלעבט ווי בונדלעך צום וואנט‪ ,‬און עס‬ ‫א תוצאה פון לעבן נישט אויסגעהאלטן‬ ‫דער הייליגער רבי נתן ברענגט דאס‬ ‫העלפט נישט היילן דעם נפש‪ ,‬און זיכער‬ ‫און ריכטיג‪.‬‬ ‫אין ליקוטי הלכות (יורה דעה הלכות‬ ‫נישט אויפן לאנגן טערמין‪.‬‬ ‫*‬ ‫קריאת התורה הלכה ד‪ ,‬אות כז)‪ ,‬אזוי‬ ‫אויך ברענגט דאס דער טשערינער רב‬ ‫*‬ ‫א בילד‪ ,‬א מעשה‪ ,‬א פאסירונג ווערט‬ ‫זכר צדיק לברכה אין ספר יקרא דשבתא‬ ‫אלזא‪ ,‬דארפן מיר דאנקען דעם‬ ‫באטראכט גאר אנדערש ווען מ'ווייסט‬ ‫(סימן יט)‪ ,‬און אזוי אויך ווערט דאס‬ ‫אייבערשטן וואס האט אונז געשיקט אין‬ ‫די 'פארדעם'‪ ,‬די 'נאכדעם' און די 'מיטן'‪,‬‬ ‫געברענגט אין ספר אך פרי תבואה פון‬ ‫דעם דור דער ראש ישיבה שליט"א‪ ,‬וואס‬ ‫סיי מ'ווייסט ווי אזוי זיך צו באהיטן‬ ‫הרב הקדוש רבי הערשעלע ליסקער‬ ‫דערציילט אונז אביסל די 'פארדעם'‪ ,‬די‬ ‫פון אנקומען צו שלעכטס חס ושלום‪,‬‬ ‫זכותו יגן עלינו‪ ,‬בשם חז"ל‪.‬‬ ‫'נאכדעם' און די 'מיטן'‪ ,‬און געבט אונז די‬ ‫סיי מ'קען זיך ראטעווען און זיך היילן‬ ‫נאכדעם וואס מען איז שוין אריינגעפאלן‬ ‫די מפרשים זענען מסביר‪ ,‬אז דאס‬ ‫ריכטיגע און אמת'ע מעטאדן צו קענען‬ ‫מיינט ארויסצוברענגען און געבן דעם‬ ‫לעבן א געשמאקע פרייליכע לעבן‪ ,‬דער‬ ‫און שלעכטס‪ ,‬און סיי מ'קען זיך האלטן‬ ‫ווען מען האלט אינמיטן פאלן‪ ,‬נישט צו‬ ‫ריכטיגן בילד פארוואס עשיו האט‬ ‫ראש ישיבה לערנט אונז ווי אזוי זיך צו‬ ‫פארשעמט און פארקויפט די בכורה;‬ ‫היטן‪ ,‬און פון וואס זיך צו היטן ‪ -‬נישט צו‬ ‫פאלן אזוי שלעכט‪ ,‬ווי דער הייליגער רבי‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז מ'זאל נישט זאגן אז‬ ‫נישט מ'זאל מיינען אז ער איז געווען‬ ‫פארברענען דעם מח‪ ,‬און ווען מ'האלט‬ ‫געצווינגען דאס צו פארקויפן פאר‬ ‫ח"ו אינמיטן פארברענען דעם מח – צו‬ ‫מ'עסט שוין סיי וויי חזיר ח"ו זאל שוין‬ ‫רינען די שמאלץ און מ'זאל זיך באלעקן‬ ‫יעקב'ן ווייל ער איז געווען הונגעריג‪,‬‬ ‫ראטעווען דאס מערסטע וואס מען קען‬ ‫נאר ווייל עס האט אים לכתחילה נישט‬ ‫די פינגערס‪.‬‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪12‬‬ ‫טוב‪" ,‬וישת"‪ ,‬מיר וועלן זיך אנטרינקען‬ ‫נארמאל‪ ,‬און נאך‪.‬‬ ‫און זיך נישט שעדיגן מער און ערגער‪ ,‬און‬ ‫מיט קאפיטלעך תהלים‪ ,‬און התבודדות‪,‬‬ ‫אפילו ווען מען איז שוין דערטראנקען אין‬ ‫אזוי אויך אז מיר וועלן באגיסן אונזערע‬ ‫אויב קען מען זאגן‪ ,‬אז דער רבי האט‬ ‫פראבלעמען – ווי אזוי זיך ארויסצוזען און‬ ‫קינדער מיט גוטע ווערטער און מיט‬ ‫שוין פאראויס גערעדט פון די היינטיג‬ ‫זיך ראטעווען פון דארט‪.‬‬ ‫ווארעמקייט און ליבשאפט‪" ,‬ויקם"‪ ,‬מיר‬ ‫באוואוסטע איבערגעבוירן טעראפי‪,‬‬ ‫וועלן זיך אויפהייבן אפילו ווען מ'איז‬ ‫אזוי ווי דער רבי האט געזאגט‪" :‬ווען‬ ‫אנשטאט לעבן אויף א וועג וואס קען‬ ‫אראפגעפאלן‪" ,‬וילך"‪ ,‬און אנגיין אין לעבן‬ ‫מ'דערמאנט זיך אין מיר איז מען כקטן‬ ‫פארדרייען אונזער מח און איר שעדיגן‪ ,‬און‬ ‫אפילו ווען ס'איז קראצעדיג און שטומפיג‬ ‫שנולד"‪.‬‬ ‫נאכדעם ווערן א קביעות'דיגער קליענט‬ ‫– דעמאלט וועלן מיר זיך בעז"ה קענען‬ ‫ביים טעראפיסט‪ ,‬לערנט אונז דער ראש‬ ‫*‬ ‫ישיבה זיך צו היטן פון די אומשולדיגע‬ ‫האלטן‪ ,‬און זיין געטריי פארן אייבערשטן‪,‬‬ ‫און אזוי אויך אונזערע קינדער‪ ,‬און נישט‬ ‫דער ראש ישיבה שרייבט כסדר אז‬ ‫אויסזעענדע זאכן וואס צעשטורעמען‬ ‫פארקויפן די בכורה‪.‬‬ ‫אויב מ'שפירט אז מ'דארף גיין צו טעראפי‬ ‫אונזער און אונזערע קינדער'ס מח‪ ,‬ווי‬ ‫קען מען גיין‪ ,‬אבער מ'דארף וויסן צו‬ ‫הערן און ליינען די נייעס‪ ,‬קוקן מאוויס און‬ ‫*‬ ‫וועלכע טעראפיסט צו גיין‪ ,‬און וועלכע‬ ‫ווידיאוס‪ ,‬מאן און ווייב זאלן נישט שרייען‬ ‫מעטאדן צו זיצן‪ ,‬און דאס איז די טעראפי‬ ‫און פארהאלטן איינער דעם צווייטן‪ ,‬נאר‬ ‫על כל פנים‪ ,‬די וואך ווען עס קומט‬ ‫זיך פירן שיין און מיט ליבשאפט‪ ,‬מען‬ ‫בס"ד ארויס דעם הונדערטסטן "טעראפי"‬ ‫פון הייליגן רבי'ן‪ ,‬רעדן און שמועסן מיטן‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬זאגן אביסל משניות און‬ ‫זאל זיך נישט צעקלאפן און אוועק מאכן‪,‬‬ ‫גליון‪ ,‬איז ווערט דאס צו באגריסן‪ ,‬סיי די‬ ‫און אויך נישט די קינדער‪ ,‬און נישט טון‬ ‫חשוב'ע עורכים וואס לייגן אריין גרויסע‬ ‫גמרא‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ,‬אזוי אויך טרעפן‬ ‫מיר אין די בריוון ווי דער ראש ישיבה‬ ‫די עבירות וואס דער הייליגער רבי זאגט‬ ‫כוחות אז דאס זאל ארויסקומען יעדע‬ ‫אז דאס שאדט פארן געזונט פונעם מח‪,‬‬ ‫וואך צו באלייכטן און ווייזן די וועג ווי‬ ‫לערנט אויס ווי אזוי צו מאכן אטעמען‬ ‫טעראפי אויף די ערליכע וועג‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫און פון די אנדערע זייט‪ ,‬אין עשה טוב‬ ‫אזוי זיך צו באפאסן מיט גייסטישע‬ ‫‪ -‬לערנען אביסל תורה יעדן טאג‪ ,‬חזר'ן‬ ‫און עמאציאנאלע שוועריקייטן און‬ ‫דער ראש ישיבה שרייבט אין א בריוו‪:‬‬ ‫אמונה‪ ,‬רעדן צום אייבערשטן‪ ,‬זיין פרייליך‬ ‫מיטמאכענישן‪ ,‬און סיי די געוואלדיגע‬ ‫פארמאך די אויגן פאר איין מינוט‬ ‫און טאנצן און זינגען‪ ,‬ואידך פירושא זיל‬ ‫אוצרות וואס ליגן אין די בריוון פון‬ ‫און געב א גוטע אטעם אריין און לאז‬ ‫גמור‪ ,‬ווי מ'הערט דאס ביי די שיעורים און‬ ‫עצתו אמונה און איש אמונות וואס דער‬ ‫ארויס די לופט מיט א קול פון "אההה‪"...‬‬ ‫מען ליינט דאס אין די בריוון‪.‬‬ ‫ראש ישיבה שליט"א שרייבט פאר אנשי‬ ‫און זאג‪" :‬אלעס איז דער אייבערשטער‪,‬‬ ‫שלומינו און פאר די וועלט‪.‬‬ ‫ער איז מיט מיר‪ ,‬אין מיר‪ ,‬ביי מיר און‬ ‫*‬ ‫און עס איז אונזער ווינטש און‬ ‫נעבן מיר"‪ ,‬און טו עס נאכאמאל און זאג‪:‬‬ ‫דער ראש ישיבה דערמאנט כסדר‪,‬‬ ‫האפענונג אז דער ראש ישיבה שליט"א‬ ‫"אההה‪ ...‬שכוח אייבערשטער"‪ ,‬און טו עס‬ ‫אז דער הייליגער רבי האט שוין אין‬ ‫זאל קענען ווייטער אנגיין מיט באלייכטן‬ ‫נאכאמאל און זאג‪" :‬אההה‪ ...‬איך האב דיך‬ ‫זיינע הייליג ספרים אויסגעשמועסט‬ ‫און באשיינען אונזערע לעבנס מיט די‬ ‫ליב אייבערשטער"; אזוי זאלסטו עס טון‬ ‫אלע גייסטישע שוועריקייטן און מחלות‪,‬‬ ‫הערליכע עצות‪ ,‬חיזוק און הדרכה‪ ,‬שכל‬ ‫כמה פעמים ביום‪.‬‬ ‫און געגעבן די עצות ווי זיך אומצוגיין‬ ‫און לימודים וואס דער ראש ישיבה‬ ‫*‬ ‫דערמיט און זיך צו היילן דערפון‪ ,‬ווי‬ ‫לערנט אונז צו לעבן א גן עדן לעבן מיטן‬ ‫למשל אין ליקוטי מוהר"ן חלק א‪ ,‬סימן‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬לויט די עצות פון הייליגן‬ ‫אז מיר וועלן זיך צוהערן צו די עצות‬ ‫עב‪ ,‬וואו דער רבי רעדט פון או‪-‬סי‪-‬די‪,‬‬ ‫רבי'ן‪ ,‬און אזוי אויך די חשוב'ע עורכים פון‬ ‫פונעם הייליגן רבי'ן וואס דער ראש‬ ‫אזוי אויך אין ליקוטי מוהר"ן חלק א סימן‬ ‫דעם הערליכן גליון זאלן קענען ווייטער‬ ‫ישיבה לערנט אונז‪ ,‬מיר וועלן טון ריכטיג‬ ‫ס‪ ,‬אות ג‪ ,‬און אין חלק ב סימן ה‪ ,‬אות ז‪,‬‬ ‫אנגיין מיט די עבודת הקודש‪.‬‬ ‫דעם "ויאכל"‪ ,‬מיר וועלן זיך אנעסן מיט‬ ‫וואו דער רבי רעדט ווי אזוי מ'קען האלטן‬ ‫משניות און אמונה‪ ,‬אזוי אויך אז מיר‬ ‫די מח געזונט‪ ,‬און וואס ברענגט מ'זאל חס‬ ‫וועלן מאכן שיינע סעודות שבת און יום‬ ‫ושלום פארלירן די שכל און ווערן נישט‬ ‫‪13‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫א חתונה אין שול אן‬ ‫דאגות | א סוד וואס אלע‬ ‫ווייסן | פינף טויזנט הכל‬ ‫חתו‬ ‫בכל | פארוואס מאכט‬ ‫מען דאס נישט נאך | דער‬ ‫מחותן מו"ה יואל לעווי‬ ‫קאס‬ ‫שליט"א פארציילט אונז‬ ‫פון זיין ערפארונג נאכן‬ ‫חתונה מאכן צוויי קינדער‬ ‫ב"ה‪ .‬ויצאה חנם אין כסף‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪14‬‬ ‫ברסלב'ע ברודער‬ ‫ונה מאכן‬ ‫‪15‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫סט נישט‬ ‫האב איך אויך חתונה געמאכט‬ ‫זייער ביליג‪ ,‬אבער די גאנצע עול‬ ‫דארף נאך לאנדן פון די וואלקענעס‬ ‫כדי איר זאלט קענען רעדן מיט‬ ‫אריינפיר‬ ‫איז געלעגן אויף מיינע פלייצעס;‬ ‫מיר נארמאל‪ .‬ס'איז ממש א נס אין‬ ‫איך האב אלעס אליין געדארפט‬ ‫אונזער דור‪ .‬איך האב אמאל געהאט‬ ‫מיט צוויי וואכן צוריק האט‬ ‫צושטעלן‪ .‬דאסמאל אבער‪ ,‬נישט נאר‬ ‫א שטיקל שמועס מיט'ן ראש ישיבה‬ ‫אונזער חשוב'ער חבר פון ארץ‬ ‫וואס איך האב נישט געהאט קיין‬ ‫איבער דעם ענין‪ .‬דער ראש ישיבה‬ ‫ישראל‪ ,‬וואס דינט אויך אלס א חבר‬ ‫שום עול‪ ,‬נאר עס האט גארנישט‪,‬‬ ‫האט מיר אמאל געזאגט אז מאכן‬ ‫הנהלה פון די ארטיגע מוסדות‪ ,‬מו"ה‬ ‫אבער גארנישט געקאסט! עס איז‬ ‫ביליגע חתונות איז נישט דער יסוד‬ ‫יואל לעווי שליט"א‪ ,‬חתונה געמאכט‬ ‫געווען א הערליכע חתונה פון אנהייב‬ ‫פון היכל הקודש; היכל הקודש איז‬ ‫זיין קינד אין ישיבה אויף ‪ 27‬סקילמען‬ ‫ביז'ן סוף‪".‬‬ ‫תורה און תפילה‪ .‬האב איך געזאגט‬ ‫ווי מען בעט נישט קיין איין דאלער‬ ‫פאר'ן ראש ישיבה‪" :‬אבער וויאזוי‬ ‫פון די מחותנים פאר די חתונה‪.‬‬ ‫"ווען מענטשן פרעגן מיר‪:‬‬ ‫קען א איד לערנען און דאווענען‬ ‫'באמת? טאקע אזוי?'‪ ,‬פרעג איך מיר‬ ‫רואיג ווען ער איז באגראבן אין‬ ‫ר' יואל האט שוין חתונה געמאכט‬ ‫אליין אויך די זעלבע שאלה‪' :‬איז‬ ‫חובות צוליב חתונה מאכן קינדער?"‬ ‫איין קינד אין ארץ ישראל‪ ,‬און דאס‬ ‫עס טאקע מעגליך?' יא‪ ,‬אזוי איז‬ ‫איז זיין צווייטע שמחה‪ .‬לאמיר הערן‬ ‫עס! ס'איז געווען מורא'דיג פרייליך‪,‬‬ ‫צומארגנס האט מיר דער ראש‬ ‫פון אים אליין זיין קוק‪-‬ווינקל‪ :‬וואס‬ ‫חסידיש און דערהויבן‪ .‬דער קאפ איז‬ ‫ישיבה געזאגט אז איך בין גערעכט‪,‬‬ ‫מיינט עס פאר אים א חתונה אין‬ ‫געווען אינגאנצן קאנצענטרירט אויף‬ ‫און דאס איז טאקע יא איינע פון די‬ ‫ישיבה? איז עס טאקע גרינגער פאר‬ ‫די שמחה אליין‪ ,‬אן קיין שום אנדערע‬ ‫יסודות פון היכל הקודש‪.‬‬ ‫א מחותן חתונה צו מאכן אין בית‬ ‫שטותים ארום און ארום‪".‬‬ ‫המדרש?‬ ‫לעינינו‪ :‬עס איז דא א ריזיגע‬ ‫איך פארשטיי אז ס'איז געווען‬ ‫חילוק צווישן די פאריגע חתונה און‬ ‫"וואס זאל איך אייך זאגן? איך‬ ‫מער א 'רבי'שע' חתונה‪ ,‬און דער‬ ‫די יעצטיגע‪ .‬ביי די פאריגע חתונה‬ ‫בין נאך אלץ אין די הימלען‪ .‬איך‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪16‬‬ ‫"איך האב חברים פון ישיבה‬ ‫"די געסט זענען געווען שטארק‬ ‫זַאל איז דאך נישט אזוי גרויס‪,‬‬ ‫וואס וואוינען דא אין אמעריקע‪,‬‬ ‫נתפעל‪ .‬איך האב צוריקגעהערט‬ ‫אבער עס זענען געקומען אסאך‬ ‫מיט וועמען איך האב שוין נישט‬ ‫אסאך גריסן פון מענטשן וואס זענען‬ ‫פערזענליכקייטן‪ .‬וויאזוי האט דאס‬ ‫גערעדט מיט זיי צוואנציג יאר‪ .‬זיי‬ ‫דארט געווען‪ .‬יעדער זאגט "מ'דארף‬ ‫טאקע אויסגעזען?‬ ‫האבן געזען אין די צעטלעך פון 'דבר‬ ‫עס נאכמאכן‪ ,‬מ'דארף עס נאכמאכן'‪,‬‬ ‫יום ביומו' און אנדערע פלעצער אז‬ ‫אבער ביי דעם בלייבט עס‪.‬‬ ‫"איך האב נאך נישט געזען קיין‬ ‫איך מאך חתונה אין ישיבה‪ ,‬זענען זיי‬ ‫אנדערע חתונות אין ישיבה‪ ,‬דאס‬ ‫געקומען צופארן פון אנדערע שטעט‪,‬‬ ‫ס'איז געווען א גרויסער רבי וואס‬ ‫איז געווען די ערשטע חתונה אין‬ ‫פון מאנסי און פון בארא פארק‪ .‬זיי‬ ‫האט געפרעגט דעם ראש ישיבה ביי‬ ‫ישיבה‪ ,‬אלזא איך ווייס נישט דעם‬ ‫האבן מיר געזאגט שטילערהייט‪:‬‬ ‫די חתונה‪' :‬וואס איז דיין סוד? וויאזוי‬ ‫חילוק פון אנדערע חתונות‪ .‬יא‪ ,‬עס‬ ‫'מיר זענען נישט געקומען פאר דיר‪,‬‬ ‫מאכסטו דאס?"‪ ,‬ס'איז געבליבן א‬ ‫זענען געקומען אסאך שיינע אידן‪.‬‬ ‫מיר קענען דיך שוין נישט לאנגע‬ ‫סוד‪ .‬ס'איז אזוי אפן אז יעדער קען‬ ‫איין חילוק איז טאקע געווען אז‬ ‫יארן‪ .‬נאר יעצט האבן מיר געהאט‬ ‫עס זען‪ ,‬אבער עס בלייבט א סוד‪".‬‬ ‫מ'האט געענדיגט אביסל שפעטער‪,‬‬ ‫א געלעגנהייט צו זען א חתונה אין‬ ‫די מצוה טאנץ איז פארטיג געווארן‬ ‫היכל הקודש; מיר האבן געהאט א‬ ‫"דער אמת איז‪ ,‬אז די גאנצע זאך‬ ‫ערשט ‪ .11:30‬דאס איז געווען ווייל‬ ‫תירוץ פארוואס צו קומען קוקן‪ .‬איז‬ ‫הייבט זיך נישט אן ביי א חתונה‪.‬‬ ‫ווען שיינע אידן און אדמורי"ם‬ ‫טאקע דא אזא זאך? מ'קען מאכן א‬ ‫ס'הייבט זיך אן מיט'ן שכל א גאנץ‬ ‫טאנצן מצוה טאנץ‪ ,‬קען מען נישט‬ ‫נארמאלע חתונה אומזיסט‪ ,‬אן קיין‬ ‫יאר‪ :‬נישט צו לעבן פאר יענעם‪ ,‬און‬ ‫אפשטעלן די מוזיק; און מ'דארף זיי‬ ‫הארץ‪-‬אטאקע אן קיין סטראוק?' יא‪,‬‬ ‫נישט טראכטן וואס דער שכן וועט‬ ‫לאזן טאנצן מיט זייערע כוונות און‬ ‫אזוי איז עס!"‬ ‫זאגן‪ .‬די חתונה איז נאר איינע פון‬ ‫יחודים‪ ,‬ממילא האט עס גענומען‬ ‫די זאכן וואו מען טוהט וואס עס איז‬ ‫לענגער‪ .‬אבער חוץ דעם איז עס‬ ‫אויב איר קענט אונז זאגן וויפיל‬ ‫ריכטיג‪".‬‬ ‫געווען א געהעריגע חתונה‪.‬‬ ‫עס האט געקאסט אלעס אינאיינעם‪,‬‬ ‫חתונה מאכן‬ ‫קאסט נישט‬ ‫‪17‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫נאך עטליכע טויזנט דאלער‪ ,‬אבער‬ ‫געווען פונקט ווי אין ישיבה‪ ,‬טשולנט‬ ‫פון שידוך שליסן ביז נאך די שבע‬ ‫נישט מער‪ .‬דער ראש ישיבה זאגט‬ ‫מיט קוגל‪".‬‬ ‫ברכות?‬ ‫אז אין אמעריקע קאסט עס אביסל‬ ‫טייערער‪ ,‬און ער וויל יעצט מאכן א‬ ‫"ווער עס גייט ריכטיג‪ ,‬טרעפט‬ ‫"דער ראש ישיבה האט מיר‬ ‫ליסטע ביי נחמן נתן'ס חתונה צו זען‬ ‫מענטשן וואס געבן א שטריימל;‬ ‫אויך געפרעגט וואס עס האט מיר‬ ‫פונקטליך די פרייזן‪".‬‬ ‫עס זענען דא צענדליגער אידן וואס‬ ‫געקאסט די חתונה‪ .‬די טיקעטס צו‬ ‫טיילן‪ ,‬מען דארף עס פשוט גיין‬ ‫קומען אהער מיט די משפחה האט‬ ‫"איך האב געקויפט די מתנות‬ ‫נעמען‪ .‬אבער ווען א מענטש בארגט‪,‬‬ ‫גארנישט מיט די חתונה אליין; איך‬ ‫פונקט ווי מען קויפט דא‪ ,‬ווייל די‬ ‫בארגט ער שוין פאר דעם אויך‪ .‬ווי‬ ‫בין געקומען צום ראש ישיבה‪ ,‬און‬ ‫כלה איז פון דא‪ .‬יעדע מתנה וואס‬ ‫דער ראש ישיבה זאגט‪ :‬אנשטאט צו‬ ‫די חתונה אליין קאסט ברוך השם‬ ‫דער ראש ישיבה האט געקויפט פאר‬ ‫גיין בארגן פון איינעם פינף טויזנט‬ ‫גארנישט‪".‬‬ ‫זיין כלה‪ ,‬האב איך געקויפט פונקט‬ ‫דאלער‪ ,‬קענסטו בעטן א נדבה‪ ,‬דאס‬ ‫דאס זעלבע‪ ,‬ממש‪".‬‬ ‫דארפסטו נישט צוריקצאלן‪ .‬אבער‬ ‫"ביי מיין פאריגע חתונה‪ ,‬וואס‬ ‫דא דארף מען אפילו נישט בעטן קיין‬ ‫איז געווען דאס ערשטע קינד‪ ,‬האב‬ ‫"אבער דער עיקר וואס מען‬ ‫נדבות; מ'נעמט פשוט פון די וואס‬ ‫איך נאך נישט פונקטליך געוואוסט‬ ‫באקומט דא ‪ -‬איך דריי מיך שוין דא‬ ‫געבן סייווי‪".‬‬ ‫וואס מען דארף טוהן‪ .‬ביי א ערשטע‬ ‫א וואך נעבן ראש ישיבה ‪ -‬איז תורה‪,‬‬ ‫קינד איז דא אסאך נייע זאכן וואס‬ ‫תפילה‪ ,‬עבודת השם און שכל פאר'ן‬ ‫"די יעצטיגע חתונה האט מיר‬ ‫מ'דארף קויפן פאר די געשוויסטער‬ ‫לעבן‪".‬‬ ‫געקאסט ווייניגער ווי פינף טויזנט‬ ‫און פאר די עלטערן‪.‬‬ ‫דאלער פאר אלע הוצאות (חוץ‬ ‫יעצט לאמיר אריבערגיין צו א‬ ‫די טיקעטס)‪ ,‬ווייל זייער אסאך‬ ‫דעמאלטס האב איך אלעס‬ ‫צווייטן טאפיק; מיר האבן געהערט‬ ‫זאכן האב איך שוין געהאט פונעם‬ ‫אויפגעשריבן און עס איז‬ ‫אז איין טאג זענט איר געווען אין‬ ‫פריערדיגן מאל‪ .‬איך האב נישט‬ ‫אויסגעקומען צען טויזנט דאלער‬ ‫שטעטל באזוכן‪ ,‬דעם זעלבן טאג וואס‬ ‫געדארפט קויפן נייע קליידער פאר‬ ‫'הכל בכל מכל כל‪ ,‬פון די שידוך‬ ‫דער ראש ישיבה איז געקומען באזוכן‪,‬‬ ‫מיר‪ ,‬פאר מיין ווייב אדער פאר די‬ ‫שליסן ביז מוצאי שבע ברכות‪ .‬דאס‬ ‫וואס קענט איר אונז איבערגעבן‬ ‫קינדער‪ ,‬נאר פאר'ן חתן אליין‪ .‬לאמיר‬ ‫איז געווען א יאר צוריק; מ'האט‬ ‫דערוועגן?‬ ‫זאגן אז דו ווילסט צורעכענען דעם‬ ‫חתונה געמאכט אין א זאל אבער‬ ‫שטריימל און די אנדערע זאכן וואס‬ ‫אויף א פשוט'ן אופן‪ .‬די מוזיק איז‬ ‫"יא‪ ,‬איך האב געהאט די זכי'‬ ‫מען האט באקומען‪ ,‬קומט עס צו‬ ‫געווען אן ‪ MP3‬און דאס עסן איז‬ ‫חתונה מאכן‬ ‫קאסט נישט‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪18‬‬ ‫רבי'ן‪ ,‬איך האב זיך געפרייט אז איך‬ ‫און זיך דורכגערעדט מיט אלע‬ ‫מיטצוהאלטן א טאג מיט'ן ראש‬ ‫ווייס פונעם רבי'ן"‪ .‬מיר אליין ווייסן‬ ‫מלמדים‪ .‬עס איז געווען אן אסיפת‬ ‫ישיבה שליט"א אין שטעטל‪ .‬איך‬ ‫גארנישט וואס מיר פארמאגן‪.‬‬ ‫הורים‪ ,‬און דער ראש ישיבה האט‬ ‫וועל אייך זאגן איין זאך‪ :‬אינמיטן‬ ‫אויסגעשמועסט מיט די מלמדים‬ ‫האב איך געשפירט אז מיינע‬ ‫וואס האט טאקע דער ראש‬ ‫וואס מ'דארף רעדן צו די עלטערן‪.‬‬ ‫כוחות ענדיגן זיך‪ ,‬ממילא בין‬ ‫ישיבה געזאגט פאר די מלמדים?‬ ‫עס זענען געווען אן א שיעור שיינע‬ ‫איך אוועקגעגאנגען‪ ,‬אבער דער‬ ‫וואס זאל מען זאגן פאר די עלטערן‬ ‫זאכן‪ ,‬איך בעט דעם אייבערשטן‬ ‫ראש ישיבה האט ווייטער ממשיך‬ ‫איבער'ן קינד? לאמיר זאגן אז א‬ ‫איך זאל קענען אלעס געדענקען‬ ‫געווען‪ .‬איך בין געווען מיט'ן ראש‬ ‫אינגל איז נישט אזוי וואויל‪ ,‬זאל‬ ‫און אפשרייבן‪.‬‬ ‫ישיבה פון ‪ 10:30‬אינדערפרי ביז‬ ‫מען זאגן אז ער איז יא וואויל אין‬ ‫בערך פיר נאכמיטאג‪ .‬דער ראש‬ ‫די זאך וואס ער טויג נישט? וואס‬ ‫דער ראש ישיבה האט‬ ‫ישיבה איז נאך געווען פריש און‬ ‫האט דער ראש ישיבה געזאגט?‬ ‫געטאנצן מיט די קינדער און‬ ‫איז אנגעגאנגען פאר נאך עטליכע‬ ‫געזאגט‪" :‬איך וויל אזוי טאנצן‪,‬‬ ‫שעה‪ ,‬כאטש ער איז געקומען‬ ‫דער ראש ישיבה האט מסביר‬ ‫איך וויל אזוי שטארק דאנקען‬ ‫צופארן פון וויליאמסבורג און האט‬ ‫געווען‪ ,‬אז אויב ס'איז דא א קינד‬ ‫דעם אייבערשטן אז איך ווייס‬ ‫גארנישט געגעסן‪ ,‬בשעת איך האב‬ ‫וואס איז שווער‪ ,‬און מ'גייט עס‬ ‫פונעם רבי'ן"‪ .‬דער ראש ישיבה‬ ‫יא געגעסן‪ .‬צום סוף האב איך‬ ‫זאגן פאר די עלטערן‪ ,‬וואס וועט‬ ‫האט דערציילט אז ער איז געווען‬ ‫געזאגט פאר'ן ראש ישיבה‪' :‬איך‬ ‫דער טאטע טון? ער וועט אים‬ ‫ביי א חתונה די וואך‪" ,‬איך האב‬ ‫קען שוין פשוט נישט מער'‪".‬‬ ‫געבן אפאר פרעסק אויפ'ן בעסטן‬ ‫נישט געהאט וואס צו זוכן דארט‪,‬‬ ‫אופן‪ ,‬אדער זיך אנהייבן קריגן‬ ‫מ'האט געטאנצן עטליכע שעה‬ ‫דער ראש ישיבה איז‬ ‫מיט'ן מלמד‪ .‬זייער ווייניג עלטערן‬ ‫און איך האב פשוט געדאנקט דעם‬ ‫ארומגעגאנגען אין אלע קלאסן‬ ‫זענען ריכטיגע מחנכים וואס ווייסן‬ ‫אייבערשטן אז איך ווייס פונעם‬ ‫אין חדר און אין בית פיגא‪,‬‬ ‫‪19‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫נעקסטע‬ ‫יאר בין‬ ‫איך גיי נישט זיין קיין‬ ‫צועק לשעבר איך הייב‬ ‫שוין פון יעצט אן מאכן‬ ‫פעימענטס פאר א פרנס‬ ‫החודש און קומענדיגע‬ ‫איך דארט!‬ ‫יאר גיי איך זיין פון די‬ ‫עמודי עולם!‬ ‫זייט אייך היינט מסדר מיט א פערזענליכע פלאן פאר דיר צו קענען זיין א פרנס החודש פאר די כולל‬ ‫יוסף זינ‬ ‫משה ארי' שניצלער ‪347.585.6166‬‬ ‫‪ALPHAITIS.COM‬‬ ‫ויכול אדם להתנות עם חבירו‬ ‫ל‪ .‬פארבונדט אייך מיט די גבאי הכולל‪:‬‬ ‫שהוא יעסוק בתורה והוא ימציא‬ ‫לו פרנסה ויחלוק עמו בשכר‪,‬‬ ‫שולחן ערוך יורה דעה רמ״ו א‪ ,‬רמ"א‬ ‫נגער ‪347.764.2979‬‬ ‫די מוסדות און פאר די משפחות‪.‬‬ ‫ער וועט הערן פונעם מלמד אז אין חדר‬ ‫וויאזוי קעיר צו נעמען‪.‬‬ ‫איז ער א גוט קינד‪ ,‬קען ער אינדערהיים‬ ‫צום שלוס‪ :‬עס מאכט זיך אסאך‬ ‫אויך ווערן בעסער‪ .‬געוואלדיג!‬ ‫נאר וואס יא? די מלמדים קענען‬ ‫מאל אז מענטשן האבן א חלישות‬ ‫טרעפן אסאך נקודות וויאזוי צו העלפן‬ ‫הדעת ווען זאכן פירן זיך אויס אנדערש‬ ‫איר פארט דאך יעצט צוריק קיין‬ ‫דאס קינד‪ ,‬דורכ'ן הערן פונעם טאטן‬ ‫ווי געפלאנט‪ .‬ביי דיר איז די וואך געווען‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬וואס קענט איר איבערגעבן‬ ‫עפעס א גוטע נקודה אויפ'ן קינד ‪-‬‬ ‫שבת שבע ברכות‪ ,‬און ס'האט געהייסן‬ ‫פאר די ארץ ישראל'דיגע אידן וואס‬ ‫למשל אז שבת פירט ער זיך אויף זייער‬ ‫אז דער ראש ישיבה גייט קומען;‬ ‫האבן נישט דעם ראש ישיבה דורכאויס‬ ‫שיין‪ ,‬אדער ער העלפט מיט'ן בעיבי‪.‬‬ ‫מ'האט אלעס אנגעגרייט און עס‬ ‫דעם יאר?‬ ‫מ'דארף ארויסשלעפן פון די עלטערן‬ ‫זענען אפילו געווען פלאקאטן‪ ,‬אבער‬ ‫עפעס א גוטע נקודה‪ .‬דאס העלפט‬ ‫למעשה פרייטאג אינדערפרי האט דער‬ ‫איך קען זיי זאגן איין זאך‪ :‬דער‬ ‫פאר צוויי זאכן‪ :‬ערשטנס‪ ,‬דער מלמד‬ ‫ראש ישיבה אפגעמאכט אז ער פארט‬ ‫ראש ישיבה פירט פון דא יעדע איינציגע‬ ‫קען לויבן דעם קינד; ווייל אסאך מאל‬ ‫צום שטעטל‪ .‬וויאזוי האט איר דאס‬ ‫זאך און ווייסט פון אלעס וואס טוט זיך‪.‬‬ ‫איז דאס קינד שוואך אין חדר‪ ,‬ער קען‬ ‫אויפגענומען? אזוי אויך ביי די חתונה‬ ‫וואס איך האב נאר גערעדט מיט'ן ראש‬ ‫זיך נישט קיין עצה געבן מיט די חברים‬ ‫האט געהייסן אז דער ראש ישיבה גייט‬ ‫ישיבה‪ ,‬איז ער געווען באהאוונט אין‬ ‫אדער מיט'ן לערנען‪ ,‬און דא האט מען‬ ‫טאנצן מצוה טאנץ‪ ,‬און צום סוף האט‬ ‫אלעס ‪ -‬די מוסדות‪ ,‬די משפחות און‬ ‫געטראפן עפעס פאר וואס אים צו‬ ‫ער נישט געטאנצן‪.‬‬ ‫די בתי מדרשים‪ .‬אלעס פון ארץ ישראל‬ ‫באלויבן‪ .‬אויך פאר'ן מלמד אליין קען‬ ‫ליגט אים אויפ'ן הארץ‪ .‬עס זענען דא אן‬ ‫עס שטארק העלפן ער זאל קוקן אויפ'ן‬ ‫ברוך השם איך בין שוין נישט קיין‬ ‫א שיעור זאכן וואס ער טוט‪ ,‬זאכן וואס‬ ‫קינד מיט א גוט אויג; אז ער זעט אויף‬ ‫גאסט דא אין היכל הקודש‪ ,‬און איך‬ ‫איך האב אליין געזען און געהערט‪.‬‬ ‫אים גוטע זאכן‪ ,‬טוישט זיך זיין גאנצע‬ ‫קען שוין די זאכן‪ .‬איך געדענק אנפאנג‬ ‫אפילו עס קוקט אויס ווי דער ראש‬ ‫בליק אויפ'ן קינד‪.‬‬ ‫ווען אזא זאך פלעגט פאסירן איז מיר‬ ‫ישיבה איז ווייט‪ ,‬איז ער אין הארץ‬ ‫עס געווען מורא'דיג שווער; מ'האט מיר‬ ‫זייער זייער נאנט‪ .‬עס זענען דא זאכן‬ ‫און דאס זעלבע פארקערט‪ :‬עס‬ ‫דאך קלאר געזאגט אזוי‪ ,‬וויאזוי קען‬ ‫וואס איך קען נישט ארויסזאגן‪ ,‬אבער‬ ‫מאכט זיך אז א טאטע קוקט זייער אראפ‬ ‫מען טון אנדערש? אבער היינט ב"ה בין‬ ‫עס זענען דא אן א שיעור פעולות וואס‬ ‫דעם קינד ווייל אינדערהיים קריגט ער‬ ‫איך שוין זייער שטארק‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה טוט נאכאנאנד פאר‬ ‫זיך ארום מיט די געשוויסטער‪ ,‬און אז‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪22‬‬ ‫אמונה" פאריגע וואך‪ ,‬צי א מאמע‬ ‫דעמאלט פארמאכט מען שוין דעם‬ ‫איך בין נישט געווארן צובראכן‪,‬‬ ‫דארף אנטון זאקן אינמיטן די נאכט‬ ‫שכל און מ'ווייסט אז מ'דארף פאלגן‪.‬‬ ‫איך בין געווען זייער פרייליך‪ .‬איך‬ ‫ווען זי שטייט אויף פון בעט‪ .‬די‬ ‫איך האב טאקע נעכטן געדארפט‬ ‫האב געוואוסט אז דער ראש ישיבה‬ ‫שאלה איז אויך געווען אין בית פיגא‪,‬‬ ‫מחזק זיין עטליכע אידן אין ארץ‬ ‫טוט דאס ריכטיגע‪ .‬עס קען זיין אז‬ ‫און דער ראש ישיבה האט געזאגט‬ ‫ישראל וואס האבן געדארפט חיזוק‪.‬‬ ‫פאר מיר פערזענליך וואלט געווען‬ ‫אז ניין‪ ,‬מ'קען נישט פארלאנגען פון‬ ‫שענער און בעסער ווען דער ראש‬ ‫א מאמע אינמיטן די נאכט ווען זי‬ ‫איך האב געהאט מיט זיי א‬ ‫ישיבה איז דארט שבת‪ ,‬אבער‬ ‫איז פארנומען מיט פיצלעך קינדער‬ ‫לענגערע שמועס איבער דעם ענין‪.‬‬ ‫אפילו ווען איך וואלט עס נישט‬ ‫אז זי זאל אנטון זאקן‪ .‬האט מיין ווייב‬ ‫איך האב אויך ברוך השם באקומען‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬וואלט איך אויך געווען‬ ‫געפרעגט צי זי מעג כאטש בעטן דעם‬ ‫פסקים ווען מ'האט געדארפט‪ ,‬און‬ ‫פרייליך‪ ,‬ווייל איך ווייס אז דער ראש‬ ‫אייבערשטן אויף דעם? האט דער‬ ‫קען זיין אז דעמאלט האב איך‬ ‫ישיבה טוט ריכטיג‪ .‬וואס האט דען‬ ‫ראש ישיבה געזאגט אז דאס איז‬ ‫געמיינט אז מ'דארף עס נישט‪ ,‬אבער‬ ‫דער ראש ישיבה צו זוכן ביי מיין‬ ‫לכתחילה שבלכתחילה‪.‬‬ ‫ווען איך קוק היינט צוריק זע איך אז‬ ‫שבת שבע ברכות‪ ,‬בפרט ווען ס'איז‬ ‫עס איז געווען א געוואלדיגע טובה‪.‬‬ ‫דא א גאנצע קהילה אין שטעטל מיט‬ ‫עס קען זיין אז מיין שכל זאגט‬ ‫מיר האבן נאך נישט דעם ריכטיגן‬ ‫עטליכע ברית'ן?‬ ‫אז מ'דארף יא אנטון זאקן‪ ,‬אבער איך‬ ‫שכל; דער אייבערשטער וועט העלפן‬ ‫ווייס וואס צדיקים זאגן און איך ווייס‬ ‫מ'וועט זיך אויסארבעטן אז דער מוח‬ ‫עס קומט מיר אויס זייער אפט‬ ‫וואס ערליכע אידן טוען‪ .‬איך האב‬ ‫זאל זיין ריין‪ ,‬וועלן מיר אפשר אויך‬ ‫אזעלכע סארט זאכן אין די מוסדות;‬ ‫געזען מיין מאמע אויפשטיין צו די‬ ‫אמאל עפעס פארשטיין‪ .‬אבער די‬ ‫נישט אלעמאל פארשטייט מען עס‬ ‫קליינע קינדער אינמיטן די נאכט‪ ,‬זי‬ ‫מציאות איז‪ ,‬אז צום סוף ענדיגט זיך‬ ‫גלייך‪ ,‬אבער אסאך מאל זעט מען‬ ‫לויפט פון איין פיצל צום צווייטן; אזוי‬ ‫אלעס זייער גוט און ריכטיג‪.‬‬ ‫שפעטער אויף צוריק אז דאס איז‬ ‫טוען ערליכע אידן און אזוי האבן‬ ‫געווען דאס ריכטיגע‪ .‬ס'איז גענוג אז‬ ‫עס איז געווען א בריוו אין "עצתו‬ ‫מ'זעט עס איין מאל אדער צוויי מאל‪,‬‬ ‫חתונה מאכן‬ ‫קאסט נישט‬ ‫‪23‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫טאנצן מיט א טאכטער אינמיטן‬ ‫טאטע און מיט אלע ברידער‪ ,‬און איך‬ ‫צדיקים געזאגט‪ ,‬נוץ איך נישט מיין‬ ‫זאל מיט די האנט‪ .‬אויב דו הייבסט‬ ‫האב געקענט אינזין האבן אלעס‬ ‫אייגענעם שכל‪.‬‬ ‫אן צו נוצן דיין אייגענעם שכל‪ ,‬איז‬ ‫וואס איך האב געדארפט"‪.‬‬ ‫דאך די גאנצע זאך פון מצוה טאנץ‬ ‫דאס זעלבע זאג איך דא‪ :‬מיין‬ ‫נישט צניעות'דיג‪ ,‬וואס טאנצט מען‬ ‫ס'קען זיין אז עמיצער שטייט אין‬ ‫שכל זאגט אפשר אז היות דער ראש‬ ‫דא בכלל מיט א כלה? אבער מען‬ ‫די זייט און טענה'ט‪" :‬אה‪ ,‬מ'האט דאך‬ ‫ישיבה האט געזאגט קלאר אז ער‬ ‫דארף גיין און טון וואס צדיקים‬ ‫צוגעזאגט אז ער גייט טאנצן מצוה‬ ‫גייט טאנצן מצוה טאנץ‪ ,‬וואלט ער‬ ‫זאגן‪ ,‬מ'דארף פארשטיין אז דאס‬ ‫טאנץ"‪ .‬אבער א בר‪-‬דעת‪ ,‬איינער‬ ‫געדארפט טאנצן‪ .‬אבער איך נוץ‬ ‫איז א העכערע זאך‪ ,‬מ'טאנצט פאר‬ ‫מיט אביסעלע שכל‪ ,‬זאגט‪" :‬איך האב‬ ‫נישט מיין שכל‪ ,‬איך נוץ דעם שכל‬ ‫די שכינה הקדושה‪ .‬טו פשוט וואס‬ ‫באקומען דעם בעסטן מצוה טאנץ‪,‬‬ ‫פון צדיקים‪ .‬און איך האב געזען ‪-‬‬ ‫מ'דארף‪ ,‬דאס וואס דו האסט געזען‬ ‫קיינער האט נישט געהאט אזא מצוה‬ ‫ווער עס האט נאר געקוקט ‪ -‬אז ווען‬ ‫ביי דיין טאטע און דיין זיידע‪.‬‬ ‫טאנץ"‪ .‬דא ביי דעם פאל איז מיר‬ ‫ער האט געטאנצן אינאיינעם מיט‬ ‫געלונגען עס צו פארשטיין‪ ,‬אבער פון‬ ‫זיין טאטן‪ ,‬האט ער אראפגעלייגט א‬ ‫וואס איך וויל ארויסברענגען‬ ‫דא לערן איך ארויס אויף אנדערע‬ ‫געוואלדיגע עבודה; איך האב גראד‬ ‫איז‪ ,‬אז באמת ווייסן מיר גארנישט‬ ‫פעלער וואס איך פארשטיי נישט‪.‬‬ ‫פארשטאנען אז דא ליגט די עכטע‬ ‫און מיר פארשטייען נישט די אלע‬ ‫מצוה טאנץ‪ ,‬און מיט דעם ענדיגט‬ ‫ענינים‪ .‬מיר דארפן פאלגן די צדיקים‬ ‫אז מיר הייבן אן צו שפילן‬ ‫זיך עס‪.‬‬ ‫וואס זייער מח פארשטייט אביסל‬ ‫מיט אונזער אייגענעם שכל‪ ,‬קען‬ ‫בעסער פון אונז‪ .‬וואויל איז דעם‬ ‫מען אלעס פארפאטשקען‪ .‬מ'האט‬ ‫שפעטער איז דער ראש ישיבה‬ ‫וואס ווערט נישט נתפעל‪ ,‬ער פאלגט‬ ‫טאקע גערעדט איבער די נושא פון‬ ‫טאקע געקומען צו מיר און געזאגט‪:‬‬ ‫און גייט נאך מיט תמימות; און‬ ‫מצוה טאנץ‪ ,‬צי מען טאנצט מיט‬ ‫"איך האב דא געמאכט אזעלכע‬ ‫נעבעך אויף דעם וואס האט קשיות‬ ‫די האנט אדער מיט א גארטל‪ .‬איך‬ ‫כוונות און יחודים וואס איך האב נאך‬ ‫און חכמות‪ ,‬ער האט נעבעך א שווער‬ ‫פארשטיי אז אין תולדות אהרן‬ ‫ביי קיין שום חתונה נישט געמאכט‪.‬‬ ‫לעבן נאכדעם‪.‬‬ ‫טאנצט מען נישט מיט די האנט‪ ,‬א‬ ‫ביי א געווענליכע חתונה שטיי איך‬ ‫טאטע מיט א טאכטער; אבער אין‬ ‫אינמיטן און דער עולם קוקט‪ ,‬דארף‬ ‫א גרויסן יישר כח פאר'ן אונז‬ ‫פלעצער וואו מ'טאנצט יא מיט די‬ ‫איך זיך שלאגן מיט'ן מח אינזין‬ ‫מיטטיילן די שיינע מאמענטן פון די‬ ‫האנט‪ ,‬און ס'קומט א אינגערמאן‬ ‫צו האבן; אבער דא האט קיינער‬ ‫חתונה‪ ,‬און פונעם טאג מיט'ן ראש‬ ‫וואס ווערט פרום‪ ,‬זאגט אים זיין‬ ‫נישט געזען און קיינער האט נישט‬ ‫ישיבה אין שטעטל‪.‬‬ ‫שכל אז ס'איז נישט צניעות'דיג צו‬ ‫געקוקט‪ ,‬איך האב געטאנצן מיט מיין‬ ‫חתונה מאכן‬ ‫קאסט נישט‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪24‬‬ ‫א‬ ‫אויףבליק‬ ‫צוריק‬ ‫טרעף צו וואס‪ ,‬ווען‪ ,‬וואו‪ ,‬און ווער איז דער בילד‪:‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א ביים אויסגראמען‬ ‫בילד פון‬ ‫מוהרא"ש זי"ע ביים חתונה פון מו"ה מרדכי‬ ‫פאריגע‬ ‫אהרן היילפרין הי"ו‪ ,‬שנת תשע"א‬ ‫וואך‪:‬‬ ‫‪25‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ַא ַ ַגְַּב �ַּא ַי ִמ ִיט ַה ַאְרְץ‬ ‫עקּוֶמען צּום ַגַ ְּבַּאַ י אּון‬ ‫ֶ‬ ‫רֹויֶסער ָָא ִִריַמַ אן‪ֶ .‬וֶ וען ֶֶער ִִאיז ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ֶגֶ עֶוֶ וען ַאַ ְגְ ֶ‬ ‫יֶצער ֶֶרִּבּ י ְזְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָע ֵֵלינּו‪,‬‬ ‫ייִליֶגֶ ער ִִר ְיְבִנִ ֶ‬ ‫ַצִַדיק‪ֶֶ ,‬דער ֵֵה ִ‬ ‫רֹויֶסער ִ‬ ‫ֶֶדער ְגְ ֶ‬ ‫עהֹויְּבן‬ ‫ּ‬ ‫ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַאַ ז ֶֶער ִוִ ויל ַאַַרַ ייְנְ ֵגֵ יין צּום ֶֶרִּבּ י'ן‪ָָ ,‬האט ֶֶדער ַגַ ְּבַּאַ י ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ַהֶַמ ְְד ָָרׁש ַפַ אר ַאַ ַצַ ייט‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ִִאין ֵּבּ ית ֶ‬ ‫ַאַָמאל ַאַ ייְנְ ֶגֶ עְׁשַׁטַ אֶנֶ ען ַּּביי ֲ‬ ‫ִִאיז ָ‬ ‫רֹויֶסע ִּבְּזְ יֹונֹות‪ֵ" :‬גֵ יי ַאֶַוֶ ועק פּון ָָדא! ֶֶדער ֶֶרִּבּ י‬ ‫ייֶען אֹויף ִִאים ִִמיט ְגְ ֶ‬ ‫ְׁש ֵֵׁר ֶ‬ ‫ָָא ְּּפְׁשִׁנִ יט פּון ַאַ ָוָ ואְך‪.‬‬ ‫ַמֲַעֶׂשׂ ה ֶזֶ ע‬‫עְטַרַ אְכְ ט צּו ִזִ יְך‪ְְ :‬ל ֲ‬ ‫יְׁשט אֹויף!" ֶֶדער ִִאיד ָָהאט ֶגֶ ְ‬ ‫עְצט ִנִ ׁ‬ ‫עְמט ֶיֶ ְ‬ ‫ֶנֶ ְ‬ ‫אְּפן אֹויף ִִדי ִִטיר פּוֶנֶ עם‬‫עקּוֶמען ְְקַלַ ּ‬ ‫ֶ‬ ‫ייֶער ַאַַסַ אְך ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ֶזֶ עֶנֶ ען ֶגֶ‬ ‫ֵזֵ ֶ‬ ‫ואְר ְְטן‪ ,‬אּון ֶוֶ וען ֶֶעס‬ ‫ואְר ְְטן ָיָ א‪ֶ ,‬וֶ ועל ִִאיְך אֹויְך ַוַ ְ‬ ‫ִִאיְך ָָדאְך ַאַ ז ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ַוַ ְ‬ ‫ייִליֶגֶ ער‬ ‫יֶצער ָנָ אְך ְיְ ׁשּועֹות אּון ְְרפּואֹות‪ַ .‬אַ זֹוי ִוִ וי ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫ייִליְגְ ן ִִר ְיְבִנִ ֶ‬ ‫ֵֵה ִ‬ ‫אְרט‬ ‫ואְר ְְטְנְ ִִדיג ָָד ְ‬ ‫ייֶע ֶוֶ ועל ִִאיְך ַאַַרַ ייְנְ ֵגֵ יין‪ָָ .‬אֶּבּ ער ַאַ זֹוי ַוַ ְ‬‫קּוֶמען ַמַ יין ַרַ ֶ‬ ‫ֶוֶ ועט ֶ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש‬ ‫ַהֶַמ ְְד ָָרׁש‪ָָ ,‬האט ֲ‬ ‫יֶצער ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען ַּּביי ֲ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ִִאין ֵּבּ ית ֶ‬ ‫ִִר ְיְבִנִ ֶ‬ ‫עְלט אּון‬ ‫ֶׁט ְ‬ ‫אֹויְפֶגֶ עְׁש ֶ‬ ‫יֶצער ְ‬ ‫ייִליֶגֶ ער ִִר ְיְבִנִ ֶ‬ ‫ִׁטיק ַצַ ייט‪ָָ ,‬האט ִזִ יְך ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫ַאַ ְׁש ִ‬ ‫יֶמער פּוֶנֶ עם‬ ‫צּוֶגֶ עֶזֶ ען פּון ִִדי ָנָ אְנְ ט ָוָ ואס ֶֶעס טּוט ִזִ יְך ָָאּפ ִִאיֶנֶ עם ִִצ ֶ‬ ‫ַהֶַמ ְְד ָָרׁש‬ ‫אְר ָָלאְזְ ט ֶֶדעם ֵּבּ ית ֶ‬ ‫ֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען צּו ַזַ יין ַאְַכְ ַסְַנְ ָיָ א‪ֶֶ .‬דער ִִאיד ָָהאט ַפַ ְ‬ ‫יֶצער‪.‬‬ ‫ִִר ְיְבִנִ ֶ‬ ‫עְלֶכֶ ע ִּבְּזְ יֹונֹות‪ִּ ,‬בּ ְׁשַׁעַ ת ֶֶדער ַגַ ְּבַּאַ י‬ ‫אְּפן ַאֶַזֶ ְ‬ ‫עְר ֵֵהייט ָנָ אְכְ ן ַכַ ּ‬ ‫וייָטאְגְ ֶֶט ְ‬ ‫אְרֵוֵ ָ‬ ‫ַפַ ְ‬ ‫ארּוִאיְגְ ן ָָא ֶֶדער ָזָ אְגְ ן ֶוֶ וען‬ ‫עקּוְקט אֹויף ִִאים ִִאים צּו ַּּב ִ‬ ‫ְ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ‬ ‫ָָהאט ִּבְּכְ ַלַ ל ִנִ ׁ‬ ‫עְר ְְקט ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען‪,‬‬ ‫אֶמ ְ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט ַּּב ֶ‬ ‫ֵֵאייֶנֶ ער פּון ִִדי ַזַ אְכְ ן ָוָ ואס ֲ‬ ‫קּוֶמען‪.‬‬ ‫גּוֶטע ַצַ ייט צּו ֶ‬ ‫ֶֶעס ִִאיז ָיָ א ַאַ ֶ‬ ‫יֶצער אּון ִִאים‬ ‫ַאַ ז ֶוֶ וען ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ְְפ ֶֶלעְגְ ן ַאַַרַ ייְנְ ֵגֵ יין צּום ֵֵה ִ‬ ‫ייִליְגְ ן ִִר ְיְבִנִ ֶ‬ ‫יֶצער‬‫ייִליֶגֶ ער ִִר ְיְבִנִ ֶ‬ ‫ִּפְּדיֹונֹות‪ְְ ,‬פ ֶֶלעְגְ ט ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫ויְט ֶֶלעְך ִִמיט ְ‬ ‫עְרֶגֶ ּ‬ ‫עְּבן ְְקִוִ ְ‬ ‫ִִאיֶּבּ ְ‬ ‫ייֶער ֵוֵ ויי ֶגֶ עטּון‪ִ :‬וִ וי ֶֶקען ַאַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ַזַ יין‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט ָָדאס ֵזֵ ֶ‬ ‫ַפַ אר ֲ‬ ‫עְדן ִִאיד ִִמיט ַזַ יין ְּפ ָָּראְּב ֶֶּלעם אּון‬ ‫עְרן ֶיֶ ְ‬ ‫אֹויְס ֶֶה ְ‬ ‫ְ‬ ‫ויְט ֶֶלעְך אּון‬ ‫עֶמען ִִדי ְְקִוִ ְ‬ ‫ֶנֶ ֶ‬ ‫יְׁשט ַאַַרַ יין צּום ֶֶרִּבּ ין‬ ‫ַאַַזַ א ַאְַכְ ָזָ ר‪ַ ,‬אַ ז ַאַ צּוְּב ָָּראֶכֶ עֶנֶ עם ִִאיד ָָלאְזְ ט ֶֶמען ִנִ ׁ‬ ‫עקּוְקט; ֶֶער ָָהאט‬ ‫ְ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ‬ ‫עְלט ָָהאט ֶֶער ִּבְּכְ ַלַ ל ִנִ ׁ‬ ‫ְְק ֶֶלעם‪ָָ ,‬אֶּבּ ער אֹויף ִִדי ֶגֶ ְ‬ ‫עְלט?‬ ‫יְׁשט ַקַ יין ֶגֶ ְ‬ ‫ָנָ אר ַוַ וייל ֶֶער ָָהאט ִנִ ׁ‬ ‫אֹויְסֶגֶ עטּון‬ ‫עְלט‪ֶֶ ,‬ער ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען ְ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עַהַ אט ַקַ יין ׁשּום ַׁשְׁיְ יכּות ִִמיט ֶגֶ ְ‬ ‫ִנִ ׁ‬ ‫אֹויְפן ַגַ אס‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען ְ‬ ‫דּוְרְך ֶֶע ְְט ִִליֶכֶ ע ָיָ אר‪ ,‬אּון ֲ‬ ‫ֶֶעס ֶזֶ עֶנֶ ען ְ‬ ‫ה'ִדיֶגֶ ע ַזַ אְכְ ן‪.‬‬ ‫עֹוָלם ַהֶַזֶ ִ‬ ‫פּון ָ‬ ‫עְדל‪-‬‬ ‫טּוְּפט ַאַ ֶֶר ְ‬ ‫לֹוֵמנּו‪ֶ ,‬וֶ וען ֶֶער ָָהאט ֶגֶ עֶזֶ ען ִוִ וי ֵֵאייֶנֶ ער ְׁׁש ּ‬‫ִִמיט ַאְַנְ ֵׁשׁ י ְׁׁש ֵ‬ ‫עְלן‬ ‫ֶׁט ְ‬ ‫אֹויְפְׁש ֶ‬ ‫ְ‬ ‫יֶצער ְְפ ֶֶלעְגְ ט ִזִ יְך‬‫ייִליֶגֶ ער ִִריְּבִּנִ ֶ‬ ‫סֹוף ָָטאג‪ֶ ,‬וֶ וען ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫אֹויְפן ֶּבּ עְנְ ְְקל ָָהאט‬‫עְסן ְ‬ ‫ֶּבּ עְנְ ְְקל (‪ֶֶ .)wheelchair‬דער ִִאיד ָוָ ואס ִִאיז ֶגֶ עֶזֶ ְ‬ ‫קּוֶמען אּון‬ ‫ַגַָּבִּאים ֶ‬ ‫פּון ַזַ יין ְּפַּלַ אץ צּו ֵגֵ יין ִ‬ ‫צּוִריק צּום ַאְַכְ ַסְַנְ ָיָ א‪ְְ ,‬פ ֶֶלעְגְ ן ִִדי ִ‬ ‫אֹויְסֶגֶ עֶזֶ ען‬ ‫ְ‬ ‫עְרֶּפּ ער‪ ,‬אּון ֶֶער ָָהאט‬ ‫עֶקעְנְ ט ִִר ְיְרן ַזַ יין ֶֶק ְ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ֶ‬ ‫ייֶדער ִנִ ׁ‬ ‫ֵֵל ֶ‬ ‫אְּבן‬ ‫עְלט ָוָ ואס ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ָָה ּ‬ ‫עְקל ָָדאס ַגַ אְנְ ֶֶצע ֶגֶ ְ‬ ‫רֹויְסן ֶזֶ ְ‬ ‫אְקן ִִאין ַאַ ְגְ ְ‬‫ַאַ ייְנְ ַּּפ ְ‬ ‫עְרט‪" :‬פּון‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט ִזִ יְך ֶגֶ עוואּוְנְ ֶֶד ְ‬‫מֹוֲה ָָרא"ׁש‪ֲ .‬‬ ‫ייֶער ֶֶקעְנְ ִִטיג ַפַ אר ֲ‬ ‫ֵזֵ ֶ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש‬‫וואּו ֶֶקען ִִאיְך ֶֶדעם ֶֶמעְנְ ְְטׁש?" ָנָ אְך ֶֶע ְְט ִִליֶכֶ ע ֶֶסעקּוְנְ ֶֶדעס ָָהאט ֲ‬ ‫עֶדער‬ ‫ויְׁשן ִזִ יְך‪ַ ,‬אַ ז ֶיֶ ֶ‬ ‫ייְלן ְְצִוִ ׁ‬‫צּוֵט ְ‬ ‫עְּבן ֶיֶ עֶנֶ עם ָָטאג‪ ,‬אּון ֵזֵ יי ְְפ ֶֶלעְגְ ן ֶֶעס ֵ‬ ‫ֶגֶ עֶגֶ ּ‬ ‫אקּוֶמען ַאַ ֵֵח ֶֶלק‪.‬‬ ‫ֶ‬ ‫ַגַ ְּבַּאַ י ָזָ אל ַּּב‬ ‫עָלאְזְ ט ֶֶדעם‬ ‫יְׁשט ַאַַרַ ייְנְ ֶגֶ ָ‬ ‫אְּפט ַאַ ז ָָדאס ִִאיז ֶֶדער ַגַ ְּבַּאַ י ָוָ ואס ָָהאט ִנִ ׁ‬ ‫ֶגֶ עַכַ ּ‬ ‫עקּוֶמען ִִמיט ַזַ יין ִִקיְנְ ד‪.‬‬ ‫ֶ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫צּוְּב ָָּראֶכֶ עֶנֶ עם ִִאיד ָוָ ואס ִִאיז‬ ‫ַאֵַליין‬ ‫ַמֲַעֶׂשׂ ה ָוָ ואס ֶֶער ָָהאט ֵ‬ ‫ייְלט ַאַ ֲ‬ ‫עְר ֵֵצ ְ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ֶֶד ְ‬ ‫ֵֵאייְנְ ָָמאל ָָהאט ֲ‬ ‫עקּוֶמען ַאַ ִִאיד ִִמיט ַאַ ִִאיְנְ ְגְ ל פּון ְְד ֵֵריי‬ ‫ֶ‬ ‫עְּבט‪ִ ,‬וִ וי ֶֶעס ִִאיז ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫יְטֶגֶ ֶ‬ ‫עֶל ּ‬ ‫ִִמ ְ‬ ‫ֶׁטער‬ ‫עְרְׁש ֶ‬ ‫ערּוְפן‪ֶ" :‬זֶ עט ִִאיר ִוִ וי ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫ְ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ָָהאט ִזִ יְך ֲ‬ ‫ייֶדער ָנָ אְך‬ ‫אִליִזִ ְיְרט; ֶֶער ָָהאט ֵֵל ֶ‬ ‫ַאְַלט ָוָ ואס ִִאיז ֶנֶ עֶּבּ עְך ֶגֶ עֶוֶ וען ַּּפאַרַ ִ‬ ‫ָיָ אר ְ‬ ‫צּוִריק ָָהאט ֶֶדער‬ ‫צּוִריק ִִמ ָָדה ְּכֶּנֶ ֶגֶ ד ִִמ ָָדה? ִִמיט ֶֶע ְְט ִִליֶכֶ ע ָיָ אר ִ‬ ‫אְלט ִ‬ ‫ָָצ ְ‬ ‫ועְלט ַּּבאַלַ אְנְ ְגְ ט ִִאים; ֶֶער ָָהאט ֶגֶ‬ ‫ַגַ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫עִריג ַזַ יין‬ ‫יְׁשט ִִר ְיְקן ֶגֶ ֶ‬ ‫עֶה ִ‬ ‫עֶקעְנְ ט ֵגֵ יין אֹויף ִִדי ִִפיס אּון אֹויְך ִנִ ׁ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ֶ‬ ‫ִנִ ׁ‬ ‫ענּוֶמען‬ ‫ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֶוֶ‬ ‫ע‬ ‫ֶצ‬‫ֶ‬ ‫אְנְ‬ ‫י‬ ‫ִד‬ ‫ִ‬ ‫ז‬ ‫ַאַ‬ ‫ט‬ ‫ייְנְ‬‫עֵמ‬ ‫ֵ‬ ‫ׁש‬ ‫ְט‬ ‫ֶֶמעְנְ ְ‬ ‫יְטן‪.‬‬ ‫ֶׁטער ָזָ אל ָָאְּפ ִִּה ְ‬‫עְרְׁש ֶ‬ ‫עְרֶּפּ ער אּון ֵֵא ָָב ִִרים‪ֶֶ ,‬דער ֵֵאייֶּבּ ְ‬‫ֶֶק ְ‬ ‫עְר ֵֵהייט ִִאיד‬ ‫וייָטאְגְ ֶֶט ְ‬ ‫אְרֵוֵ ָ‬‫יֶצער‪ ,‬אּון ֶוֶ וען ַאַ ַפַ ְ‬ ‫ִּפְּדיֹונֹות פּוֶנֶ עם ִִר ְיְבִנִ ֶ‬ ‫ַאֶַלע ְ‬ ‫ֶ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עַהַ אט ַקַ יין ֶגֶ ְ‬ ‫עְלט‪,‬‬ ‫ׁשּוָעה ָָאֶּבּ ער ֶֶער ָָהאט ִנִ ׁ‬ ‫עקּוֶמען זּוְכְ ן ַאַ ְיְ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫ִִאיז ֶגֶ‬ ‫יֶצער‬ ‫ואְרט ַאַַרַ ייְנְ צּוֵגֵ יין צּום ִִריְּבִּנִ ֶ‬ ‫אְּבן ֶגֶ עַוַ ְ‬ ‫ִוִ וי ָנָ אר ִִדי ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ָוָ ואס ָָה ּ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אְר ְְט ִִר ּיְּבן ִִמיט ְגְ רֹויס ַאְַכְ ָזָ ִִרּיֹות‪ָָ .‬האט ֶֶער ֶֶדען ִנִ ׁ‬ ‫ָָהאט ֶֶער ִִאים ַפַ ְ‬ ‫אְלט ַאַַזַ א ָָצ ָָרה ִִאין ַזַ יין‬ ‫אְּבן ֶגֶ עֶזֶ ען ַאַַזַ א ְְס ֶֶצעֶנֶ ע‪ִ ,‬וִ וי ַאַ ֶֶמעְנְ ְְטׁש ַהַ ְ‬ ‫ֶֶרִּבּ י'ן ָָה ּ‬ ‫ַאֵַליין? ָנָ אר ֶֶדער‬ ‫אִס ְיְרן ִִמיט ִִאים ֵ‬ ‫עְלֶּבּ ע ַזַ אְך ֶֶקען ַּּפ ִ‬ ‫עְטַרַ אְכְ ט ַאַ ז ִִדי ֶזֶ ְ‬ ‫ֶגֶ ְ‬ ‫ַרְַח ָָמנּות ֶגֶ עַהַ אט אּון ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַאַ ז ֵזֵ יי ֶזֶ עֶנֶ ען ְְמַוַ וֵּתּ ר‬ ‫ַאֶַלע ְ‬‫אְּבן ֵזֵ יי ֶ‬ ‫ֶֶהעְנְ ט‪ָָ ,‬ה ּ‬ ‫עְטַרַ אְכְ ט‪".‬‬‫יְׁשט ֶגֶ ְ‬ ‫ֵּתּ ירּוץ ִִאיז‪ַ ,‬אַ ז ֶֶער ָָהאט ָּפּׁשּוט ִנִ ׁ‬ ‫ייֶע אּון ֶֶער ֶֶקען ַאַַרַ ייְנְ ֵגֵ יין ַפַ אר ֵזֵ יי‪.‬‬‫ייֶער ַרַ ֶ‬ ‫אֹויף ֵזֵ ֶ‬ ‫ַאְַלס ַאַ‬ ‫ויְסן ְ‬ ‫אְרף ַאַ ַגַ ְּבַּאַ י ִוִ ְ‬ ‫עִפ ְיְרט‪ָ"ָ :‬דאס ַדַ ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ ִ‬ ‫ְ‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ָָהאט‬ ‫ֲ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ עַהַ אט ַקַ יין ֶגֶ ְ‬ ‫עְלט‪ֶֶ ,‬ער ִִאיז‬ ‫ַמֲַעֶׂשׂ ה ָָהאט ֶֶדער ִִאיד ָָאֶּבּ ער ִנִ ׁ‬ ‫ְְל ֲ‬ ‫אְרף ִזִ יְך ַּּבאֵגֵ יין ִִמיט ֶֶמעְנְ ְְט ְׁׁשן ִִמיט ָּכּ בֹוד‪ ,‬אּון‬ ‫ָגָ אר ִוִ ויְכְ ִִטיֶגֶ ע ַזַ אְך‪ֶֶ :‬מען ַדַ ְ‬ ‫אְרן ִִע ָיָקר‪".‬‬ ‫יְׁשט ַמַ אְכְ ן ֶגֶ ְ‬ ‫עְלט ַפַ ְ‬ ‫ִנִ ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫� ֹ‬ ‫ִׂׂשיחֹות מֹו ֲֲה ָָרא"ׁש ֵֵחֶלֶק ג' ֶֶע ֶֶר ְְך ַגַ � ְּּב ַַאי‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪26‬‬ ‫‪27‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ווי סאך צדקה מעג מען געבן?‬ ‫נאמען ווערט קאמוניזם אויך גערופן‬ ‫"מארקסיזם"‪ .‬דער שרייבער מארקס‬ ‫האט געטראכט וואס וואלט געווען אויב‬ ‫די רייכע זאלן זיין אביסל ווייניגער רייך‬ ‫און די ארימע זאלן באקומען א טייל פון‬ ‫אלזא‪ ,‬וואס איז דאס פאר א רעוואלוציע‬ ‫וואס איז פארגעקומען דאן אין תשי"ז אין‬ ‫אונגארן? ווער האט רעוואלטירט קעגן‬ ‫וועמען?‬ ‫ין די יעצטיגע וואכן ווערט‬ ‫אפגעצייכנט זיבעציג יאר‬ ‫פון די רעוואלוציע אין‬ ‫אונגארן‪.‬‬ ‫א‬ ‫די אנטי קאמוניסטן האבן רעוואלטירט‬ ‫פאר זיבעציג יאר צוריק‪ ,‬איז מיין‬ ‫די רייכטום פון די רייכע‪.‬‬ ‫קעגן די קאמוניסטן‪.‬‬ ‫טאטע אאמו"ר הר"ר ברוך יודא ז"ל‬ ‫אין די הייליגע תורה שטייט אז עס‬ ‫געווען א אינגל פון ניין יאר אלט‪ ,‬און‬ ‫די ערד וואס הייסט רוסלאנד איז‬ ‫וועלן זיין רייכע און ארימע‪ ,‬און דער‬ ‫מיטגעמאכט די "רעוואלוציע" ווען מען‬ ‫געווען אונטערגעווארפן אונטער די‬ ‫פרייער שרייבער האט געטראכט וואס‬ ‫האט איבערגעלאזט די גאנצע האב און‬ ‫"ראמאנאוו" פאמיליע פאר הונדערטער‬ ‫וואלט געווען אויב אלע ארבעטן גלייך‬ ‫גוטס אין אונגארן און אנטלאפן אין די‬ ‫יארן‪ ,‬און דער פירער איז געווארן גערופן‬ ‫און אלע עסן גלייך‪.‬‬ ‫טונקלקייט פון די נאכט אריבער די‬ ‫מיט די טיטל "צאר"‪.‬‬ ‫גרעניץ קיין עסטרייך‪.‬‬ ‫למשל צען משפחות גייען אין א‬ ‫די ‪ 300‬יעריגע צארישע פירערשאפט‬ ‫באנגעלאו קאלאני און זיי טראכטן‬ ‫ווען עס האט געהייסן עטליכע יאר‬ ‫איז געקומען צום ענדע אין יאר ‪1917‬‬ ‫אנשטאט אלע זאלן זיך מאכן נאכטמאל‬ ‫צוריק אז מען וועט זיך "אריבערשווערצן"‬ ‫למספרם‪.‬‬ ‫יעדע נאכט‪ ,‬א פלייש מיט א גרינצייג‬ ‫די גרעניץ פון מאלדאווע קיין אוקריינע‬ ‫מיט א צימעס‪ ,‬אפשר זאל מען מאכן‬ ‫ווי אזוי?‬ ‫צו זיין ביים רבי'ן ראש השנה אין אומאן‬ ‫א קאמיוניטי נאכטמאל‪ ,‬איינער קאכט‬ ‫איז מיר עס געווען אביסל שרעקעדיג‪,‬‬ ‫פלייש פאר אלע‪ ,‬איינער קאכט גרינצייג‬ ‫די איידיע פון קאמוניזם איז געבוירן‬ ‫אבער כ'האט געטראכט א גאנצן צייט‬ ‫פאר אלע‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ ,‬אלעס אין‬ ‫בערך אין די ת"ר יארן‪ ,‬אין די ‪'1840‬גער‬ ‫אז מיין טאטע איז אנטלאפן אריבער די‬ ‫א רייע‪ ,‬אלעס מיט א ראטאציע‪ ,‬מען‬ ‫יארן למספרם‪.‬‬ ‫גרעניץ אין די שווארצקייט פון די נאכט‬ ‫גייט ארום די גאנצע רייע נאכאמאל און‬ ‫דער ערפינדער פון קאמוניזם איז‬ ‫און ער האט עס דורכגעמאכט‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫נאכאמאל‪.‬‬ ‫געווען א פרייער איד‪ ,‬און אויף זיין‬ ‫עס אויך דורכמאכן‪.‬‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪28‬‬ ‫אויפגעבויעט‪ ,‬אדער איז עס געשטאנען‬ ‫אונטערשטיין צו טראכטן ווי אזוי קען‬ ‫און נאכמער‪ ,‬פון די צען משפחות‪,‬‬ ‫פון איידער קאמוניזם איז געווארן‬ ‫איך פארבעסערן מיין פינאנציעלע לאגע‪.‬‬ ‫וועלן פינעף קאכן פאר יעדן און נישט‬ ‫איינגעפירט‪ ,‬ווערט דער ביזנעס גלייך‬ ‫מאכן קיין לאנדרי‪ ,‬און די אנדערע וועלן‬ ‫און אויב למשל דער ווייץ טראק‬ ‫דערקלערט ווי א רעגירונגס אייגנטום‪,‬‬ ‫מאכן לאנדרי פאר אלע צען און בכלל‬ ‫דרייווער טויג צו פלאנצן ‪COTTON‬‬ ‫און דער וואס האט עס געבויעט קען‬ ‫נישט קאכן‪.‬‬ ‫און מאכן דערפון געשמאקע האנטוכער‬ ‫מאקסימום האבן סתם א דזשאב דא און‬ ‫און ווערן א מיליאנער‪ ,‬אדער אויב ער‬ ‫פינעף באקומען לאנדרי פאר די עסן‬ ‫די גאנצע פראפיט גייט פאר די רעגירונג‬ ‫טויג צו ערצייגן א קאמפיוטער ווי ביל‬ ‫וואס זיי קאכן‪ ,‬און פינעף באקומען עסן‬ ‫וואס זיי טיילן איין דזשאבס פאר יעדן אז‬ ‫געיטס‪ ,‬אדער א עלעקטריק קאר ווי עלאן‬ ‫פאר די לאנדרי וואס זיי מאכן‪.‬‬ ‫יעדער זאל האבן צו עסן‪.‬‬ ‫מאסק‪ ,‬זאגט דער קאמוניזם דאקטרינע‬ ‫אבער דער מענטשליכער פלאטשיגער‬ ‫קאמוניסטישע‬ ‫פארדרייטע‬ ‫די‬ ‫אז חלילה וחס צו בויען א קאמפיוטער‬ ‫שכל פארשטייט נישט אז דער באשעפער‬ ‫קעפ זענען געגאנגען בשורש קעגן די‬ ‫אדער לעקטריק קאר‪ ,‬זאפארט גיי‬ ‫באשאפט יעדן מענטש מיט א פייער צו‬ ‫פרינציפן פון די וועג ווי א מענטשליכע‬ ‫צוריק צו דיין ווייץ טראק און בלייב א‬ ‫וועלן שטייגן אין וואס ער קען‪.‬‬ ‫שכל ארבעט‪.‬‬ ‫אויסגעדארטער‬ ‫אויסגעהונגערטער‬ ‫בלינד‪-‬געטרייער‬ ‫דיפרעסטער‬ ‫די פלאטשיגע קאמוניסטן האבן‬ ‫נאר וואזשע דען‪ ,‬ווען דער קאמוניזם‬ ‫קאמוניסט‪ ,‬חלילה צו פרובירן בויען א‬ ‫געוואלט אז קיינער זאל נישט זוכן‬ ‫איידיע איז ארויסגעקומען זענען די מאסן‬ ‫ביזנעס‪.‬‬ ‫צו פארדינען מער ווי א צווייטער‪ ,‬דו‬ ‫אין רוסלאנד געווען אזאנע הונגעריגע‬ ‫דארפסט זיבעציג יאר דרייוון א טראק אז‬ ‫איבערגעארבעטע איבערגעפרוירענע‬ ‫און אויב איז שוין יא געווען א ביזנעס‬ ‫די ווייץ זאל אנקומען פון סטאניסלאוו‬ ‫ערד ארבעטער אז זיי האבן זיך געלאזט‬ ‫וואס איינער האט אויף עפעס א וועג‬ ‫קיין מאסקווע און זאלסט נישט‬ ‫העצן פון די פאדרייטע איידיע אז די‬ ‫רייכע טרעטן אויף די ארימע‪.‬‬ ‫הגם ס'איז געווען אזא זאך אז‬ ‫פריצים זאלן זיך לאזן וואוילגיין דורך‬ ‫די פלאטשיגע קאמוניסטן האבן געוואלט‬ ‫אונטערדרוקן מענטשן זאלן זיין‬ ‫זייערע אונטערטאנען‪ ,‬אבער צו גיין‬ ‫איבערדרייען א וועלט אז ארימע און‬ ‫אז קיינער זאל נישט זוכן צו פארדינען מער‬ ‫רייכע זאלן זיך צוטיילן מיט גלייכע‬ ‫פארציעס דאס איז א זאך וואס בשורשו‬ ‫וועט דאס מתחילה נישט קענען ארבעטן‪,‬‬ ‫ווי א צווייטער‪ ,‬דו דארפסט זיבעציג יאר‬ ‫אזוי ווי מען האט טאקע געזען אלע יארן‬ ‫אין רוסלאנד אז אנשטאט קאמוניזם‬ ‫זאל ערפילן די ליידן פון די ארימע‪ ,‬איז‬ ‫דרייוון א טראק אז די ווייץ זאל אנקומען‬ ‫געוואקסן א דור פון גנבים‪ ,‬אן גנב'ענען‬ ‫איז מען געשטארבן פאר הונגער‪ ,‬אויב‬ ‫דער טראק דרייווער האט אראפגעציפט‬ ‫פון סטאניסלאוו קיין מאסקווע‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫אין די זעלבע צייט ווען אלעס האט‬ ‫אויף סיי וואס פארא אופן‪.‬‬ ‫שטילערהייט פון די ווייץ אויפ'ן וועג פון‬ ‫זיך געשאקלט‪ ,‬זענען אויפגעשטאנען‬ ‫סטאניסלאוו קיין מאסקווע‪ ,‬האט ער‬ ‫אנשטאט איינפירן מארקס'ס קאמוניזם‬ ‫גרויזאמע גרופעס אוקריינישע באנדעס‬ ‫געלעבט‪ ,‬און אז נישט איז ער געשטארבן‬ ‫האבן זיי איינגעפירט גניבה'איזם‪.‬‬ ‫און געפאדערט א זעלבסשטענדיגע‬ ‫פון הונגער‪ ,‬דאס נישט לאזן מענטשן‬ ‫אוקריינע אומאפהענגיק פון רוסלאנד‪,‬‬ ‫אין די תר"ס יארן האט דער שרייבער‬ ‫פרובירן צו נוצן דעם שכל און מאכן מער‬ ‫אין די זעלבע צייט זענען אויפגעשטאנען‬ ‫ליאון טראטסקי‪ ,‬וואס האט אמאל‬ ‫געלט‪ ,‬האט גורם געווען אז יעדער טוט‬ ‫ריזיגע מחנות מארקסיסטן וואס האבן‬ ‫געהייסן לייבל טראטסקי און געווען‬ ‫א מינימאלע דזשאב יוצא צו זיין און מען‬ ‫געהאלטן אז קאמוניזם וועט לייזן אלע‬ ‫א חדר אינגל ביז מען האט אים‬ ‫באקומט קוים א שטיקל ברויט יוצא צו‬ ‫פראבלעמען און מלחמה געהאלטן‬ ‫ארויסגעווארפן פון חדר‪ ,‬ארויסגעגעבן‬ ‫זיין‪ ,‬ווייל וואס וועל איך דען פארדינען אז‬ ‫מיט די רוסישע צארישע מיליטער אין‬ ‫ביכער איבער די געוואלדיגע טובות וואס‬ ‫איך וועל אריינלייגן אביל מער שכל אין‬ ‫רוסלאנד און אויך מיט די אוקריינישע‬ ‫קען ארויסקומען ווען א לאנד פירט זיך‬ ‫מיין דזשאב? גארנישט!‬ ‫באנדעס אין אוקריינע‪.‬‬ ‫לויט די פרינציפן פון קאמוניזם‪ ,‬זיינע‬ ‫דער שארפער קאפ מיט דעם קלאץ‬ ‫באשרייבעכצער זענען געווען גאר‬ ‫אין יאר ‪ 1917‬למספרם איז‬ ‫פאטעיטע קאפ ארבעטן ביידע פאר די‬ ‫באליבט ביי די מאסן‪ ,‬זייענדיג געשאנקען‬ ‫פארגעקומען גאר גרויזאמע שלאכטן‬ ‫זעלבע טרוקענע ברויט און די זעלבע‬ ‫מיט א געלונגענעם שרייבערישן כח‪.‬‬ ‫אין פעברואר און אין אקטאבער‪ ,‬נאך די‬ ‫ענגע סייז ארימע וואוינונג וואס דער רוצח‬ ‫אקטאבער שלאכטן האבן די קאמוניסטן‬ ‫אין יאר ‪ 1914‬למספרם ווען‬ ‫סטאלין גיבט זיי פאר זייער "דזשאב"‪ ,‬איז‪,‬‬ ‫זיך געשטארקט איבער גאנץ רוסלאנד‬ ‫דער עסטרייכישער דוכט פראנץ‬ ‫וואס זאל מאכן דעם שארפן קאפ נוצן זיין‬ ‫און ארום‪ ,‬ביז צום גרויסן צוזאמענפאל‬ ‫פערדינאנד איז געשאסן געווארן דורך‬ ‫טאלאנט?‬ ‫פון קאמוניזם זיבעציג יאר שפעטער אין‬ ‫א סערבישן נאציאנאליסט‪ ,‬צו מאנען‬ ‫אויב עפעס‪ ,‬האבן די שארפערע קעפ‬ ‫‪ 1989‬למספרם‪.‬‬ ‫א זעלבסטשטענדיגע סערבישע לאנד‬ ‫דערשנאפט וואו מען קען מאכן א שטיקל‬ ‫אומאפהענגיק פון די גרויסע עסטרייכישע‬ ‫אבער ווען און ווי אזוי האט זיך‬ ‫גניבה אז דער קלאץ פאטעיטע קאפ‬ ‫אימפעריע‪ ,‬איז די עסטרייכישע‬ ‫קאמוניזם צושפרייט אריבער די גרעניצן‬ ‫וואס איז דער הערשער פון אלע ווייץ פון‬ ‫אימפעריע צופאלן‪ ,‬און אין די זעלבע צייט‬ ‫פון רוסלאנד?‬ ‫גאנץ סטאניסלאוו זאל נישט אנהויבן צו‬ ‫האט די גאנצע וועלט זיך א שאקל געטון‪,‬‬ ‫כאפן אז פון יעדע צען זעק ווייץ פארט‬ ‫די גרעסטע קאמוניזם אויסשפרייטונג‬ ‫עס האט אויסגעבראכן די ערשטע וועלט‬ ‫איינס אוועק צום טראק דרייווערס‬ ‫ארויס פון די גרעניצן פון רוסלאנד איז‬ ‫מלחמה‪ ,‬די אונגארישע פארליאמענט‬ ‫אונטערוועלט שותף וואס וועט דאס‬ ‫פארגעקומען גלייך נאך די אליאירטע‬ ‫האט דערקלערט א זעלבסטשטענדיגע‬ ‫פארקויפן אויפ'ן שווארצן מארק און געבן‬ ‫זיג איבער דייטשלאנד ביים שלוס פון‬ ‫לאנד אונגארן אומאפהענגיק פון די‬ ‫האלב פון די ריוח פאר'ן טראק דרייווער‪,‬‬ ‫די צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫עסטרייכישע אימפעריע‪ ,‬און אין די‬ ‫און אויב זאל איינער פרובירן אויפדעקן‬ ‫איז די וועלט געווארן ממש שאקירט‬ ‫זעלבע צייט איז אויך צופאלן די טויזנט‬ ‫די ווייץ גניבה און איבערגעבן פאר די‬ ‫ביז גאר פון די שוידערליכע חוצפה פון‬ ‫יאריגע טערקישע אימפעריע וואס האט‬ ‫רעגירונג וועלן די צוויי שותפים מאכן‬ ‫דעם גרויזאמען רוסישן פירער דער בלוט‬ ‫געהייסן די "אטאמאן אימפעריע" און‬ ‫זיכער אז דער יעניגער ווערט פארשטימט‬ ‫דורשטיגער ארכי רוצח יאזעף סטאלין‬ ‫האט געוועלטיגט ביז דאן אויף מערערע‬ ‫אויף אייביג‪ ,‬אדער מיט א מעסער אדער‬ ‫ימח שמו‪.‬‬ ‫לענדער‪.‬‬ ‫מיט א ביקס אדער מיט סייענייד אדער‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪30‬‬ ‫וואו מען קען האלטן אידישקייט אן א‬ ‫די אייזערנע פארהאנג אויף מערערע‬ ‫ביים צווייטן וועלט מלחמה ווען עס‬ ‫שטער‪.‬‬ ‫לענדער ארום רוסלאנד גופא‪.‬‬ ‫האט געדרויט א סכנה אז דייטשלאנד‬ ‫זאל אייננעמען אן א שיעור לענדער‪,‬‬ ‫אבער נישט אזוי פשוט‪ ,‬מען האט‬ ‫און דאס איז ווי אזוי א הונדערט טויזנט‬ ‫האבן זיך צוזאמען געשטעלט רוסלאנד‪,‬‬ ‫געדארפט אנטלויפן דוקא ביינאכט ווען‬ ‫אדער צוויי הונדערט טויזנט אידן אין‬ ‫אמעריקע‪ ,‬ענגלאנד און פראנקרייך און‬ ‫ס'איז געווען טונקל‪.‬‬ ‫אונגארן זענען געבליבן שטעקן אונטער'ן‬ ‫צוזאמען זיך געשלאגן ציין און נעגל מיט‬ ‫אייזערנעם פארהאנג‪.‬‬ ‫א געשאצטע הונדערט טויזנט אדער‬ ‫די נאצישע חיות‪.‬‬ ‫צוויי הונדערט טויזנט אידן זענען‬ ‫אסאך האבן זיך טאקע יא ארויסגעזען‬ ‫ווען מען האט ענדליך באזיגט נאצי‬ ‫אנטלאפן פון אונגארן אין יענע דריי‬ ‫פון דארט ווילאנג עס האט גענומען פאר‬ ‫דייטשלאנד‪ ,‬האט מען אנגעהויבן זיך‬ ‫וואכן‪.‬‬ ‫די קאמוניסטן צו קענען אינגאנצן שולט‬ ‫צונויפרעדן אז די אלע אליאירטע וועלן‬ ‫זיין במלא מובן המלה‪ ,‬אבער גאר אסאך‬ ‫נאך דריי וואכן האבן די קאמוניסטישע‬ ‫זיך צוריקציען מיט זייערע ארמייען און‬ ‫האבן נישט אויספיעט זיך ארויסצוזען און‬ ‫כוחות זיך געשטארקט און דערשטיקט‬ ‫לאזן די וועלט גיין ווייטער‪ ,‬האט דער‬ ‫האבן נישט געהאט א וועג ארויס‪.‬‬ ‫די אנטי קאמוניטישע רעוואלוציע‪.‬‬ ‫ארכי רוצח סטאלין ימח שמו געלאזט‬ ‫ביז דער אייבערשטער האט געמאכט‬ ‫הערן זיין מיינונג‪ ,‬אז די רוסישע מיליטער‬ ‫מען איז אנטלאפן אין די טונקלקייט‬ ‫גייט נישט צוריק קיין טריט‪ ,‬וועלכע ערד‬ ‫א נס אין יאר תשי"ז אז די פאליטיק אין‬ ‫פון די נאכט‪ ,‬מען איז אנטלאפן אריבער‬ ‫ס'איז באפרייט געווארן פון די דייטשן‬ ‫אונגארן האט אזוי געשפילט אז די אנטי‬ ‫די גרעניץ פון אונגארן קיין עסטרייך‪,‬‬ ‫דורך רוסלאנד וועט בלייבן ביי רוסלאנד‪.‬‬ ‫קאמוניסטן האבן זיך געשטארקט און עס‬ ‫מען האט געצילט אנצוקומען קודם קיין‬ ‫איז געווען גריגער זיך ארויסצוזען פון‬ ‫וויען‪ ,‬פון דארט האט מען פלאצירט‬ ‫און אזוי האט זיך אויסגעשפרייט‬ ‫דארט און זיך זען אין די פרייע מדינות‬ ‫די אנטלאפענע אין א פליטים לאגער‬ ‫מיט'ן נאמען אסטן‪ ,‬דארט האט מען‬ ‫זיך אויפגעהאלטן צייטווייליג ביז מען‬ ‫באקומט א וויזע פון א לאנד וואס נעמט‬ ‫דיך אריין‪ ,‬ביים אנטלויפן איז מען געווען‬ ‫אנגעוויזן אויף רחמי שמים און אויף‬ ‫גרויסע נסים‪ ,‬ווייל מען האט געקענט‬ ‫נאכשיסן‪.‬‬ ‫דאס אנטלויפן איז געווען בכלל‬ ‫נישט אזוי פשוט‪ ,‬מען האט זיי עטליכע‬ ‫מאל געכאפט און צוריק געשיקט‪ ,‬מען‬ ‫האט נישט אויפגעגעבן‪ ,‬נאר פרובירט‬ ‫נאכאמאל און נאכאמאל ביז ס'איז‬ ‫געלונגען בע"ה‪.‬‬ ‫עס איז פארהאן לעגענדעס אין‬ ‫די משפחה ווי א קינד איז געווארן‬ ‫‪31‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫זיין נעפיו הר"ר נפתלי לעבאוויטש‬ ‫ארויסלאזן זיך אריבערשווערצן די‬ ‫פארלוירן אינמיטן אנטלויפן און האט זיך‬ ‫ז"ל (אויפן בילד) נכד זקינינו הגרש"ש‬ ‫גרעניץ‪ ,‬איז ביים פעטער ר' זושא ע"ה‬ ‫אפגעטראפן מיט נסי נסים‪.‬‬ ‫מ'טשאבא ז"ל‪.‬‬ ‫געבוירן א אינגל‪ ,‬וועמען מען האט א‬ ‫צווישן די פילע טוינטער אנטלאפענע‬ ‫נאמען געגעבן ברוך יודא‪ ,‬וואס איז‬ ‫אזוי ווי מען האט געזען אז די‬ ‫איז געווען מיין זיידע טשאבא'ער רב פון‬ ‫געווען שפעטער דער באוואוסטער גבאי‬ ‫משפחה פון די כלה האט פראבלעמען‬ ‫לאנדאן הג"ר שלום שניטצלער ז"ל מיט‬ ‫פון כולל שומרי החומות לצדקת ר' מאיר‬ ‫ארויסצוקומען פון עסטרייך קיין‬ ‫די קליינע קינדער‪ ,‬אויך זיין ברודער‬ ‫בעל הנס‪.‬‬ ‫אמעריקע האט רבינו הקדוש מ'סאטמאר‬ ‫הרה"ח המפורסם מו"ה זושא שניטצלער‬ ‫זכותו יגן עלינו גע'עצה'ט אז אזוי ווי די‬ ‫עטליכע טעג שפעטער האט מען מיט'ן‬ ‫ז"ל מיט די קליינע קינדער‪ ,‬אויך אונזער‬ ‫כלה איז שוין דא‪ ,‬זאל מען נישט ווארטן‬ ‫פיצל קינד פון עטליכע טעג אלט געמוזט‬ ‫פעטער הרה"ח מו"ה מענדל וואלף‬ ‫אויף די עלטערן‪ ,‬נאר באשטימען א זמן‬ ‫זיך שווערצן אין די טונקלקייט פון די‬ ‫מיללער ז"ל‪ ,‬איידעם פון זיידן הג"ר שרגא‬ ‫החתונה‪.‬‬ ‫נאכט אונטער שווערע אומשטענדן‪.‬‬ ‫שמואל שניטצלער ז"ל טשאבא'ער רב‬ ‫פון ירושלים‪ ,‬און נאך פילע באקאנטע‬ ‫מען האט פרובירט עטליכע מאל‬ ‫גראדע‪ ,‬דער פעטער הר"ר מענדל‬ ‫משפחות‪.‬‬ ‫איינצו'טענה'ן מיט'ן רבי'ן אבער דער רבי‬ ‫וואלף ז"ל (פאטער פון דעם בדחן הר"ר‬ ‫האט זיך געהאלטן ביי זיינס‪ ,‬און מען האט‬ ‫יענקל שליט"א מ'יארמע) האט דארט‬ ‫אין יענע שרעקעדיגע טעג ווען מען‬ ‫טאקע געמאכט די חתונה אן די כלה'ס‬ ‫אין לאגער אסטן געטון א שידוך מיט זיין‬ ‫האט זיך באהאלטן אין די קעלערן און‬ ‫עלטערן‪ ,‬און דערנאך האבן זיי געקענט‬ ‫עלטסטע קינד‪ ,‬נעמענדיג פאר אן איידעם‬ ‫פלאנירט וועלכע נאכט מען זאל זיך‬ ‫קומען קיין אמעריקע‪.‬‬ ‫דער רבי האט זיך אפגעגעבן זייער‬ ‫פערזענליך מיט'ן חתן הר"ר נפתלי ז"ל‬ ‫און מיט אלע הכנות ארום‪ ,‬איין טאג פאר‬ ‫די חתונה‪ ,‬קומט צו צום חתן דער פאיע'ר‬ ‫רב הגה"צ משה דוב וויינבערגער זצ"ל און‬ ‫זאגט אים אז דער רבי האט אים געשיקט‬ ‫צו אים לערנען הלכות פון א אידישע‬ ‫שטוב‪ ,‬דער רבי אליין האט דאס אינזין‬ ‫געהאט‪ ,‬ווייל דער חתן איז געווען א יתום‬ ‫פון טאט'ן הר"ר ברוך יודא לעבאוויטש‬ ‫ז"ל מ'האלאש‪.‬‬ ‫ווען מען איז שוין בשלום אריבער‬ ‫די סכנה און זיך געזען אויף די פרייע‬ ‫וועלט אויף די עסטרייכישע זייט איז מען‬ ‫אנגעקומען קיין וויען אדער צום פליטים‬ ‫לאגער "אסטן"‪ ,‬מיין זיידע מיט די קליינע‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪32‬‬ ‫זעענדיג די נעבעכדיגע האלצערנע‬ ‫דער פעטער ר' מענדל וואלף האט‬ ‫קינדער זענען געווען דארט א יאר און א‬ ‫באראקן אין וואס די פליטים שטייען‬ ‫איינגעלאדנט דעם אמרי חיים זצ"ל‬ ‫האלב‪.‬‬ ‫איין ביז זיי וועלן טרעפן א מקום מנוחה‬ ‫(אויפן בילד) קיין לאגער אסטן און ער‬ ‫די הארץ איז אויסגעגאנגען צו‬ ‫ערגעץ אין די וועלט ארויס פון דא‪ ,‬האט‬ ‫האט אנגענומען די איינלאדענונג‪.‬‬ ‫באקומען א וויזע קיין אמעריקע צו זיין‬ ‫דער אמרי חיים זיך געווערטלט אז יעצט‬ ‫ער האט צוגעלייגט אז קיין וויען איז‬ ‫נאנט צו רבינו הקדוש מ'סאטמאר זכותו‬ ‫איז מען אין "בני באראק"‪.‬‬ ‫ער טאקע געקומען צו שאפן געלט‪ ,‬אבער‬ ‫יגן עלינו‪ ,‬אבער זעענדיג אז די צייט ציט‬ ‫אלע יארן שפעטער‪ ,‬יעדעס מאל‬ ‫קיין לאגער אסטן קומט ער נישט פאר‬ ‫זיך און מען באקומט עס נישט האט מען‬ ‫ווען דער פעטער ר' מענדל וואלף איז‬ ‫געלט‪ ,‬נאר צו מחזק זיין די צובראכענע‬ ‫גענומען א אנדערע וויזע וואס מען האט‬ ‫געקומען צום אמרי חיים זצ"ל האט ער‬ ‫פליטים‪.‬‬ ‫יא באקומען‪ ,‬צו פארן קיין ענגלאנד און‬ ‫אים נאכאמאל דערמאנט ווי שיין מען‬ ‫זיך באזעצן אין לאנדאן‪.‬‬ ‫קומענדיג קיין לאגער אסטן אויף שבת‬ ‫האט אים אויפגענומען ביי אים אין שטוב‬ ‫פרשת מסעי איז דער אמרי חיים זצ"ל‬ ‫די פליטים אין אסטן האבן אויפגענומען‬ ‫דארט אין לאגער אסטן‪.‬‬ ‫טאקע איינגעשטאנען ביים פעטער ר'‬ ‫מיין זיידן ז"ל זאל זיין דער רוחניות'דיגער‬ ‫דארט אין אסטן און אין וויען זענען‬ ‫מענדל וואלף‪ ,‬דער חתן הר"ר נפתלי האט‬ ‫מנהיג אויפ'ן פלאץ‪ ,‬אין די משפחה איז‬ ‫געקומען ווי היישעריקן אלע מיני שלוחים‬ ‫אוועקגעגעבן זיין בעט‪ ,‬און אין יענעם‬ ‫פארהאן א קאפיע פון דעם כתר הרבנות‬ ‫פון אלע מיני ציוניסטישע‬ ‫בעט איז דער אמרי חיים זצ"ל געשלאפן‬ ‫אונטערגעשריבן פון די ארטיגע אידן‬ ‫גרופעס מיט אלע זייערע‬ ‫יענעם שבת‪.‬‬ ‫וואס זענען דעמאלטס געווען פליטים אין‬ ‫רעליגיעזע נאכשלעפערס‬ ‫אונגארן‪ ,‬מען האט געגרינדערט דארט א‬ ‫קהילה און תלמוד תורה‪ ,‬און מיין זיידע‬ ‫איז געווען דער רב און מנהיג רוחני‪.‬‬ ‫שבת קודש פרשת מסעי תשי"ז איז‬ ‫געקומען קיין לאגער אסטן אלץ גאסט‬ ‫כ"ק אדמו"ר ה'אמרי חיים מ'וויזניץ זצ"ל‪.‬‬ ‫א שבת פריער‪ ,‬פרשת מטות איז ער‬ ‫געווען אויף שבת אין וויען צו שאפן‬ ‫געלט לטובת זיינע מוסדות‪ ,‬אסאך פון די‬ ‫פליטים אין לאגער אסטן זענען געפארן‬ ‫אויף שבת מטות קיין וויען צו זיין מיט'ן‬ ‫צדיק‪ ,‬צווישן זיי אויך דער פעטער ר'‬ ‫מענדל וואלף‪ ,‬און זיין חתן הר"ר נפתלי‬ ‫וואס איז איינגעשטאנען ביי אים דארט‬ ‫אין לאגער אסטן פאר א שטיק צייט‬ ‫(די כלה איז שוין דעמאלטס געווען‬ ‫אפגעפלויגן קיין אמעריקע)‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫פאסטן זענען געווארן אויפגעפאדערט‬ ‫דו קענסט נישט ארויסגיין פון די טיר‬ ‫און שיסל לעקערס און אגיטירט די‬ ‫צו אויסלייזן די תענית מיט געלט‪ ,‬און די‬ ‫ווי געווענליך ווייל די חברה ווילן דיך‬ ‫נעבעכדיגע צוטומלטע אומפלאצירטע‬ ‫געלט וועט מען שיקן פאר ארימעלייט‬ ‫שעדיגן פאר דיינע אנטי ציוניסטישע‬ ‫פליטים אז נאר קיין ארץ ישראל דארף‬ ‫אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫פרעדיגערייען‪ ,‬ער האט אים געוויזן ווי‬ ‫מען גיין‪ ,‬אבער עס איז געלונגען צו מאכן‬ ‫אזוי ארויס צו קריכן פון די פענסטער‬ ‫א טומל און שטערן זייערע בייזוויליגע‬ ‫ברוך השם מיר זענען ווייט פון‬ ‫און נעלם ווערן בעוד מועד‪ ,‬דער איד איז‬ ‫פלענער‪.‬‬ ‫פארדרייטע שיטות פון ארומגיין מיט‬ ‫געווען הרה"ח ר' דוד שלמה ווייזער ע"ה‬ ‫‪ ENTITLEMENT‬אז איך מעג חלילה‬ ‫הרה"ח ר' ליפא פריעדמאן ז"ל האט‬ ‫פון לאנדאן‪.‬‬ ‫צוכאפן האלב פון דעם עושר'ס עשירות‪,‬‬ ‫אהינגעשיקט הרה"ח ר' שמואל דוד גאנץ‬ ‫אבער א רמז קען מען נעמען פון יעדע‬ ‫למעשה האט זיך ארויסגעשטעלט אין‬ ‫הי"ו זאל אהינפארן זען וואס מען קען‬ ‫זאך‪ ,‬אז מיר זענען אזוי רייך אז מיר קענען‬ ‫יענע תקופה‪ ,‬אז די לעכטיגע אש קודש‬ ‫העלפן דארט‪.‬‬ ‫זאגן משניות אפילו מען פארשטייט‬ ‫פון דעם צדיק‪ ,‬דעם מציל הדורות‪ ,‬רבינו‬ ‫אויך האט רבינו הקדוש מ'סאטמאר‬ ‫נישט‪ ,‬אז מיר זענען אזוי רייך אז מיר‬ ‫הקדוש מ'סאטמאר האט אריינגעשיינט‬ ‫אהינגעשיקט הרה"ח ר' שלמה בראווער‬ ‫קענען רעדן צום אייבערשטן אפילו ווען‬ ‫ביז די ווייטע שטעט וויען און אסטן און‬ ‫ע"ה און הרה"ח הנגיד ר' ישראל זופניק‬ ‫מ'איז טיף טיף אין שאול תחתית חלילה‪,‬‬ ‫מציל געווען שווערע צענדליגע טוינטער‬ ‫ע"ה זען וואס מען קען אויפטון‪.‬‬ ‫אז מיר זענען אזוי רייך אז מיר קענען‬ ‫אידן פון ווערן בלינד פארגלייבט אין די‬ ‫יעדן איינציגן טאג זיך באדאנקען פאר די‬ ‫ממשלת הכופרים‪.‬‬ ‫עטליכע וואכן איז מען דארט געווען‬ ‫ווייב פאר די שווערע עבודה פון די שטוב‬ ‫און געארבעט אויף קעסל און כלים‬ ‫רוב פון די דעמאלטסדיגע אונגארישע‬ ‫ווערטשאפט‪ ,‬פארוואס זאלן מיר נישט‬ ‫אז מען זאל נישט הארכן די פרייע און‬ ‫פליטים האבן זיך באזעצט אין אמעריקע א‬ ‫אראפגעבן פון אונזער רייכטום פאר די‬ ‫זייערע רעליגיעזע שותפים וואס ווילן‬ ‫דאנק די אומבויגזאמע עקשנות פון רבי'ן‬ ‫ארימע מאסן וואס האבן עס נישט?‬ ‫נאר פארכאפן ווי מער אידן אונטער די‬ ‫זיך מוסר נפש צו זיין צו פארשפרייטן די‬ ‫פרייע ממשלה אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫די גמרא זאגט אז משה רבינו איז‬ ‫תורה'דיגע וועג פון נישט נעמען אליינס‬ ‫געווען אזוי ווי א לעכט וואס וויפל לעכט‬ ‫א מלוכה‪ ,‬און זיכער נישט א מלוכה וואס‬ ‫מען האט פארשפרייט דארט‬ ‫מען זאל נאר אנצינדן דערפון ווערט די‬ ‫רייסט אויס יעדעס ביסל אידישקייט‪.‬‬ ‫אויפקלערונגס פלאקאטן וואס איז‬ ‫לעכט נישט קיין טראפ שוואכער‪.‬‬ ‫געשיקט געווארן דורך הגה"צ בעל תורת‬ ‫אין ליכט פון די שווערע לאגע מיט‬ ‫אלף מ'שאפראן זצ"ל‪.‬‬ ‫אדרבא‪ ,‬פונקט פארקערט‪ ,‬ביי רוחניות‬ ‫די אונגארישע אידן און אויך וועגן די‬ ‫איז וויפל מען געבט פאר אנדערע האט‬ ‫שרעקליכע התגרות באומות פון די‬ ‫מען האט געדרוקט בריוון און עס‬ ‫מען פאר זיך מער און מער עד אין סוף‪.‬‬ ‫ציונים ביי די סיני מלחמה אין די זעלבע‬ ‫פארשפרייט איבעראל‪ ,‬אין די נעכט האט‬ ‫תקופה‪ ,‬האט דער רבי געזען נישט קיין‬ ‫מען ארומגעלייגט צעטלעך אין אלע‬ ‫עס ליגט אויף אונז א פליכט צו‬ ‫אנדערע ברירה נאר אז מען מוז גוזר‬ ‫שולן‪.‬‬ ‫האלטן אלעמאל ביי זיך עטליכע הפצה‬ ‫תענית זיין‪ ,‬די תענית איז באשטימט‬ ‫קארטלעך און עס פארשפרייטן וואו מען‬ ‫איין מוצאי שבת‪ ,‬נאכ'ן דאווענען‪ ,‬פאר'ן‬ ‫געווארן דורך התאחדות הרבנים אויף ה'‬ ‫קען נאר‪.‬‬ ‫אהיימגיין‪ ,‬קומט איינער צו שטילערהייט‬ ‫וישב‪ ,‬ח"י כסליו תשי"ז‪.‬‬ ‫צו ר' שמואל דוד גאנץ הי"ו און רוימט אים‬ ‫מינימום צוויי דריי קארטלעך א טאג‪.‬‬ ‫אזאנע מענטשן וואס קענען נישט‬ ‫אריין אין אויער‪ ,‬איך בין א אונזעריגער‪,‬‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪34‬‬ ‫נייע שיפמענט פאפיר אין בית הדפוס בני ברק ‪ -‬ה' וירא‬ ‫די גרעסערע קינדער פון תלמוד תורה בני ברק‬ ‫ביים דאווענען ערליך ‪ -‬ה' לך לך‬ ‫די בחורים אין ישיבה אין א טענצל נאך מעריב ‪-‬‬ ‫א בליק אינעם שמש שטיבל אין שטעטל ‪ -‬עש"ק וירא‬ ‫ב' חיי שרה‬ ‫‪35‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א ביים פארטיילן דעם ספר ותחיין את הילדים חלק ד' פאר די נדבנים פונעם ספר ‪ -‬ה' וירא‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪36‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א ביי א שמחה פונעם מחותן מו"ה אברהם הערש וועבערמאן הי"ו ‪ -‬ג' חיי שרה‬ ‫ברית פון הילד אלתר אלעזר מנחם ני"ו בן מו"ה יושע סופר הי"ו אין ישיבה ‪ -‬ד' חיי שרה‬ ‫‪37‬‬ ‫ת ו ל דות תשפ"ז‬ ‫בלע טל‬ ‫די גרעסערע קינדער פון תלמוד תורה בית שמש אויף א טריפ צו די געשמאקע בערג ‪ -‬ד' חיי שרה‬ ‫די בחורים אין ישיבה אין א טאנץ נאך מעריב ‪-‬‬ ‫די קלענסטע כיתה אין בית שמש ביים מאלן די וואלקן פון שרה‬ ‫ד' חיי שרה‬ ‫אמינו ‪ -‬ד' חיי שרה‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪38‬‬ ‫חומש סעודה אין תלמוד תורה בני ברק ‪ -‬א' תולדות‬ ‫‪ALPHAITIS.COM‬‬ ‫מעשה שהיה‬ ‫פארציילט דורך דער ראש ישיבה שליט”א‬ ‫ק ּום אַהֶער חַ י ְ‬ ‫ִימ’ל‬ ‫ל ִ‬ ‫ָאמיר זֶען‬ ‫ֶעטיל‬ ‫הָאב אַ צ ִ‬ ‫רֶבִי ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫ּ‬ ‫ּ‬ ‫ֶעבְן‬ ‫ג‬ ‫וִויל‬ ‫וָואס ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫ּ‬ ‫רֶבִי‪.‬‬ ‫פַאר דִ י ּ‬ ‫יך וֶועל אִ ים‬ ‫אָקֶ עי ִא ְ‬ ‫הַיינְט לָאזְן זַיין חַ ּזָן‬ ‫פַארְ וָואס ׁ ְ‬ ‫נִישט?‬ ‫ׁשוֹין עַד ּכַאן עֶס ִאיז דִ י‬ ‫ֶעבְט‬ ‫ִפיפְ טֶע טָאג וָואס עֶר ג ּ‬ ‫אַ ְמחַ יֶה אַז מֶ ען‬ ‫ֶעטיל‬ ‫ִמיר דֶעם ז ּ‬ ‫ֶעלְבְן צ ִ‬ ‫קֶ ען אוֹיפְ ּבוֹיעֶן‬ ‫הַיינְט גֵיי ִא ְ‬ ‫אַ ִקינְד‬ ‫יך ִאים זאָגְן‬ ‫יך ִמיט דַיין צ ִ‬ ‫ֶעטיל‬ ‫הַאלְט דִ ְ‬ ‫גֶענ ּוג אִ יז גֶענ ּוג!‬ ‫אָבֶער נָאר גֶעוָוארְ ן‬ ‫ְ‬ ‫ְ‬ ‫ִאיך ּבִין דָאך ּ‬ ‫אַייבֶערְ ׁ ְשטֶער‪ ,‬אַז‬ ‫ּ‬ ‫ׁ ְש ּכוֹחַ‬ ‫אַ ְמלַמֵ ד צ ּו ְמחַ זֵק זַיין א ּון‬ ‫ָאך אַ ִקינְד אִ יז‬ ‫נ ְ‬ ‫אוֹיפְ בוֹיעֶן ִקינְדֶער וֶועל ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫ּ‬ ‫גֶערַאטֶעװֶועט גֶעוואָרְ ן‬ ‫ֶעטיל א ּון‬‫אַמאל לֵיינֶען זַיין צ ִ‬ ‫נָאכְ ָ‬ ‫ּד ּורְ ְך ְּ‬ ‫ותחַ יֶּיןָ!‬ ‫נִישט פַארְ ׁשֶעמֶ ען‬‫ִאים ׁ ְ‬ ‫אַ זַא נֵס אַז ִא ְ‬ ‫דִ י ְזכוּת אִיז דַיי ְנס!‬ ‫הָאב‬ ‫ּ‬ ‫יך‬ ‫נִישט פַארְ ׁש ְ‬ ‫ֶעמט!‬ ‫ִאים ׁ ְ‬ ‫חלק ה’‬ ‫זכות פרק‬ ‫זכות‬ ‫‪$1,000‬‬ ‫‪$500‬‬ ‫פארבינדט אייך היינט מיטן גבאי‬ ‫מו"ה לייבי ראטה הי"ו‬ ‫‪347 578 4449‬‬ ‫בס”ד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫אויסגאבע ‪39 #‬‬ ‫האש שלי ‪ -‬מיין פייער‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫די אפטייטש פון מסורה‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫וואס זאל זיין מיין קבלה?‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫מיין ריזיגע‬ ‫אוצר הספרים‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫אינהאלט‬ ‫בס"ד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫‪4‬‬ ‫תשפ"ז‬ ‫נומער ‪40‬‬ ‫ראדאקציע‪:‬‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫ח‪ .‬פ‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫ח‪ .‬שטיינבערג‬ ‫ל‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ל‪ .‬סאקס‬ ‫מ‪ .‬פאפנהיים‬ ‫ל‪ .‬לב‬ ‫מ‪ .‬סופר‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫‪11‬‬ ‫‪845.379.1161‬‬ ‫‪136-Huschke Rd‬‬ ‫‪Hurleyville NY 12747‬‬ ‫‪Inderheim@bletelmagazine.com‬‬ ‫‪Kinderheim@bletelmagazine.com‬‬ ‫קול ברסלב‪:‬‬ ‫‪212.444.9191‬‬ ‫אידישע שטוב‪:‬‬ ‫‪212.444.9169‬‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫די אפטייטש‬ ‫פון מסורה‬ ‫דעריבער האט דער טאטע געזאגט‬ ‫פאר זיין זון‪ ,‬אז פון היינט און ווייטער‬ ‫וועט ער אים ווייטער אויסהאלטן‪,‬‬ ‫אבער מיט א תנאי‪ :‬דער זון מוז‬ ‫אריינקומען איין שעה א טאג אין די‬ ‫ביזנעס און פירן די ביכער‪.‬‬ ‫געהאט א בן יחיד‪ ,‬א טשאטקע פון א זון‪,‬‬ ‫וועלכער איז געשטיגן אין תורה ויראת‬ ‫שמים‪ .‬ווען זיין זון האט חתונה געהאט‪,‬‬ ‫האט ער זיך נאך מער אריינגעווארפן‬ ‫אין דעם ים התלמוד‪ .‬אבער דער טאטע‪,‬‬ ‫צוקוקנדיג פון די זייט‪ ,‬האט געטראכט‬ ‫בי‪ ,‬עס איז שרעקליך!‬ ‫דער רבי מוז מיר‬ ‫העלפן‪ "...‬וויינט דער‬ ‫איד‪.‬‬ ‫ר‬ ‫זיין רבי‪ ,‬דער צדיק רבי בונם פון‬ ‫צו זיך‪" :‬טוב תורה עם דרך ארץ" – חז"ל‬ ‫פשיסחא זכותו יגן עלינו‪ ,‬הערט אויס‬ ‫דער זון האט נישט געהאט קיין סאך‬ ‫זאגן אונז אז עס איז גוט צו ארבעטן‬ ‫דאס פארווייטאגטע גלות‪-‬פעקל פון‬ ‫ברירות‪ ,‬און אזוי האט ער זיך געטראפן‬ ‫און צו לערנען אינאיינעם‪ ,‬ווייל "יגיעת‬ ‫זיין תלמיד מיט א צובראכן געמיט‪.‬‬ ‫אין דעם טאטנס אפיס‪ ,‬וואו ער האט זיך‬ ‫שניהם משכחת עון"‪ ,‬ביידע אינאיינעם‬ ‫אויפגעהאלטן צו פארהאנדלען מיט די‬ ‫מאכן פארגעסן פון זינדיגן‪.‬‬ ‫דער איד וויקלט אויף זיין‬ ‫חשבונות‪ .‬צום ערשט איז עס געווען‬ ‫ווייטאגליכע געשיכטע‪ .‬ער האט‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪4‬‬ ‫ווילאנג די קינדער זענען נאך יונג‪ ,‬קען‬ ‫מיר קענען און דארפן אלע פרעגן זיך‬ ‫בלויז איין שעה א טאג‪ ,‬אבער מיר ווייסן‬ ‫מען זיך נאך איינרעדן אז מען האט עס‬ ‫אליינס‪ .‬עס איז א שאד צו ווארטן אויף‬ ‫דאך וויאזוי דער יצר הרע ארבעט‪ :‬צום‬ ‫ארויס‪ ...‬אבער ווען די קינדער הייבן אן‬ ‫א צרה אדער אויף א דורכפאל און דאן‬ ‫ערשט זאגט ער איין שעה‪ ,‬דערנאך א‬ ‫אונטערצואוואקסן און עס הייבן זיך אן‬ ‫לויפן צום ערליכן איד‪ .‬לאמיר זיין א‬ ‫שעה מיט צען מינוט‪ ,‬דערנאך א שעה‬ ‫די ספיקות‪ ,‬וואו דרייט מען זיך?‬ ‫חכם הרואה את הנולד‪ ,‬א קלוגער וואס‬ ‫מיט א האלב‪ ,‬און איידער מען האט‬ ‫קוקט פאראויס און צוהערן דעם קול‬ ‫באמערקט‪ ,‬האט דער זון אפגעלאזט‬ ‫דא וויל א קינד א געוויסע סארט‬ ‫פון צדיק איידער עס איז צו שפעט‪,‬‬ ‫זיין באליבטע גמרא און זיך געטראפן‬ ‫טעלעפאן‪ ,‬דא וויל א קינד גיין‬ ‫און אז מען האט א ספק‪ ,‬אדער איידער‬ ‫זיצן ביים טאטן אין אפיס פיל מער ווי‬ ‫פארברענגען ערגעץ וואו עס שפירט‬ ‫מען טוט א שריט וואס קען זיין א ספק‪,‬‬ ‫די געווענליכע אפיס‪-‬שעות‪.‬‬ ‫זיך נישט ריכטיג‪ .‬וועמען פרעגט‬ ‫זאל מען פרעגן דעת תורה‪ .‬אין פרקי‬ ‫מען? מען וויל נישט פארבייגן פון די‬ ‫אבות זאגן מיר‪" :‬עשה לך רב וסתלק מן‬ ‫די וועלט פון ביזנעס האט אים‬ ‫פרינציפן אבער מען וויל נישט גיין צו‬ ‫הספק" – גיי צו א רב‪ ,‬פרעג אן עצה‪ ,‬און‬ ‫אנגעהויבן ציען‪ ,‬און מיט זיין שארפן‬ ‫שטרענג און חלילה פארלירן דאס קינד‪.‬‬ ‫דו וועסט נישט האבן קיין ספיקות‪.‬‬ ‫גמרא‪-‬קאפ האט ער אלעס גאר שנעל‬ ‫צו גייט מען נאך דעם אייגענעם דעת?‬ ‫אויפגעכאפט‪ .‬זיין רייץ צו געלט איז‬ ‫אוודאי נישט‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי זאגט אין ספר‬ ‫מיטגעוואקסן‪ ,‬און וואס עס האט‬ ‫נֹוֵטל ֵֵע ָָצה‬ ‫"ַעל־ְיְ ֵֵדי ֶֶׁש ַַא ָָּתה ֵ‬ ‫המידות‪ַ :‬‬ ‫נאכגעפאלגט איז געווען א טראגישע‬ ‫פאריגע וואך רופט מיר אן א פרוי‪ ,‬אן‬ ‫יׁשּוָעה" – דורך‬ ‫ֵֵמ ָָה ַַרב‪ַַ ,‬על־ְיְ ֵֵדי ֶזֶ ה ִִּתְזְ ֶּכֶ ה ִִל ָ‬ ‫געשיכטע פון א איד‪ ,‬א בן תורה‪ ,‬וואס‬ ‫ערך פון פיפצן יאר עלטער פון מיר‪ ,‬און‬ ‫דעם וואס מען גייט בעטן אן עצה פון א‬ ‫האט זיך צוביסלעך אפגעקילט מער‬ ‫פרעגט "מיר" וואס איך האלט איבער א‬ ‫רב‪ ,‬קומט שוין די ישועה‪.‬‬ ‫און מער פון אידישקייט‪ .‬ער האט זיך‬ ‫געוויסן טעלעפאן‪ ,‬אויב עס איז פאסיג‬ ‫אריינגעווארפן אין די חכמות פון די‬ ‫דאס צו געבן פאר איר זיבעצן‪-‬יעריגער‬ ‫‪...‬‬ ‫אומות העולם און אריין אין דעם רייץ‪-‬‬ ‫טאכטער‪.‬‬ ‫רעדל פון געלט‪ ,‬געלט און נאכאמאל‬ ‫מיר שטייען היינט אין א דור‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫איך ווייס דען? איך האב איר געוואלט‬ ‫וואס‪ ,‬ווי מוהרא"ש זי"ע האט שוין‬ ‫פרעגן‪" :‬ווער איז דיין מורה דרך? גיי‬ ‫פאראויסגעזאגט‪ ,‬האבן מיר די‬ ‫מיט די צייט האט זיך זיין יראת‬ ‫פרעג דיין דעת תורה‪".‬‬ ‫נסיונות פון דור המבול און דור המדבר‬ ‫שמים אפגעקילט‪ ,‬און פונעם אמאליגן‬ ‫אינאיינעם‪ .‬וויאזוי גיט מען זיך אן עצה?‬ ‫בן תורה איז געווארן א פוסטער ליידיג‪-‬‬ ‫א רחמנות ווען א מענטש דרייט‬ ‫גייער וואס פארברענגט דעם טאג מיט‬ ‫פאליטיק‪ ,‬נייעס‪ ,‬און ליידער מיט זאכן‬ ‫וואס זענען נישט ערליך‪.‬‬ ‫און אט שטייט דער טאטע פארן‬ ‫א רב? איך האב נישט קיין רב‪".‬‬ ‫צדיק‪ ,‬ער וויינט און וויינט און בעט אן‬ ‫עצה‪ .‬דער צדיק‪ ,‬וועמענס הארץ האט‬ ‫געברענט מיט אהבת ישראל‪ ,‬האט אים‬ ‫געגעבן אן עצה‪ :‬ער זאל שיקן זיין זון‬ ‫ווען דער קארלסבורגער רב האט דאס‬ ‫צו אים‪ ,‬ווייל דאס עצם זיך דרייען נעבן‬ ‫א צדיק גיט שוין אריין א רוח טהרה‪.‬‬ ‫אבער ער האט געפרעגט דעם טאטן‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער זיך צופייערט‪" :‬וואס?! א‬ ‫א ציפעדיגע שאלה‪" :‬דו קומסט יעצט‬ ‫וויינען צו מיר און פרעגסט מיר וואס‬ ‫צו טון? וואו ביסטו געווען איידער דו‬ ‫איד האט נישט קיין ערליכן איד? א איד האט‬ ‫האסט באשלאסן אריינצולייגן דיין זון‬ ‫אין ביזנעס? פארוואס ביסטו דאן נישט‬ ‫געקומען בעטן אן עצה?"‬ ‫נישט קיין רב?!"‬ ‫דאס איז א ברענענדיגע שאלה וואס‬ ‫‪5‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫דאס איז אבער נישט 'נאר' אין דעם‬ ‫געטראכט צו זיך‪ :‬ריכטיג‪ ,‬מיר האבן‬ ‫זיך צעמישט און ווייסט נישט וואס צו‬ ‫ענין פון טעכנאלאגיע‪ .‬דאס איז אין‬ ‫עלטערן וואס האבן אונז מחנך געווען‬ ‫טון און אפילו ווען ער מאכט שוין אפ‬ ‫יעדן ענין פון אידישקייט‪ .‬יעדע מצב‪,‬‬ ‫אויפן ערליכן וועג‪ .‬אבער וואס טוט‬ ‫בלייבט ער מיט ספיקות אויב ער האט‬ ‫יעדער פאל און יעדער דורכגאנג איז‬ ‫מען ווען עס איז דא אמאל א מיינונגס‪-‬‬ ‫גוט געטון אדער נישט‪.‬‬ ‫אנדערש און פאדערט דעת תורה‪.‬‬ ‫פארשידנהייטן צווישן מאן און ווייב‪,‬‬ ‫אדער צווישן מסורה און מסורה?‬ ‫יעדע טייערע פראדוקט קומט היינט‬ ‫פארקערט‪ ,‬טאקע ווייל מיר זענען‬ ‫מיט 'פאון סאפארט'; מען קען אנרופן‬ ‫נישט קיין בעלי תשובה און טאקע ווייל‬ ‫וואס טוט מען ווען עס מאכן זיך‬ ‫און פרעגן שאלות כדי די מאשין זאל‬ ‫מיר קומען פון עלטערן וואס האבן אונז‬ ‫זאכן וואס מען קען נישט וויסן וויאזוי‬ ‫נישט צוגרונד גיין‪.‬‬ ‫געגעבן א הייליגן חינוך‪ ,‬ווייסן מיר אז‬ ‫די עלטערן וואלטן זיך געפירט‪ ,‬פשוט‬ ‫"משה קיבל תורה מסיני ומסרה‪"...‬‬ ‫ווייל עס האט דאן נישט עקזיסטירט?‬ ‫אונזערע דורות זענען א צו טייערער‬ ‫פראדוקט אז מיר זאלן זיך ערלויבן עס‬ ‫דער וועג פון די מסורה איז צו גיין און‬ ‫איך האב אמאל געהערט א רב‬ ‫זאל חלילה קאליע ווערן‪ .‬מיר דארפן זיך‬ ‫הערן פון א רב דעם דבר ה'‪ .‬מיר ווייסן‬ ‫רעדן איבער די היינטיגע נסיונות‬ ‫ווענדן צו דעת תורה‪ ,‬הערן און פאלגן‪.‬‬ ‫אז די וואס האבן נישט נאכגעפאלגט‬ ‫פון טעכנאלאגיע‪ .‬ער האט זיך‬ ‫די צדיקים און געזאגט אז פאר זיי איז‬ ‫אויסגעדרוקט‪" :‬אויף אסאך זאכן‬ ‫אין א שמועס צווישן חבר'טעס האט‬ ‫גענוג די תורה שבכתב‪ ,‬ווערן אנגערופן‬ ‫אין אידישקייט האבן מיר א מסורה‬ ‫זיך איינער אנגערופן מיט שפאט‪" :‬וואס‬ ‫"צדוקים"‪ .‬דער ראש ישיבה שליט"א‬ ‫נאכצוגיין‪ ,‬אבער יעצט שטייען מיר אין‬ ‫עפעס דארף מען האבן דעת תורה? איך‬ ‫האט אמאל נאכגעזאגט בשם מוהרא"ש‪:‬‬ ‫א צייט ווען עס ברענען נסיונות וואס‬ ‫בין דען געריסן געווארן פון א בוים?‬ ‫פארוואס האט מען זיי גערופן צדוקים?‬ ‫אונזערע עלטערן האבן נישט געהאט‪.‬‬ ‫זענען מיר בעלי תשובה? מיר האבן‬ ‫צדוקים איז פון די לשון 'גערעכט'‪ .‬זיי‬ ‫מיר מוזן קוקן צו אונזערע רבנים און‬ ‫עלטערן און מיר האבן שכל‪ ,‬און מיט די‬ ‫האבן געהאלטן אז זיי זענען הונדערט‬ ‫נעמען פון זיי הדרכה‪ .‬מיר טרעטן‬ ‫צוויי זאכן בין איך ב"ה זייער מסודר‪".‬‬ ‫פראצענט גערעכט‪ .‬זיי האבן א קלארן‬ ‫אויס א נייע מסורה געבויעט אויף דעת‬ ‫און זיכערן וועג‪ ,‬און זיי פארשטייען‬ ‫תורה‪".‬‬ ‫איך האב זיך געהאלטן שטיל‪ ,‬אבער‬ ‫אליין‪.‬‬ ‫זיי האבן א מסורה‪ ,‬און זיי דארפן שוין‬ ‫נישט קיין ערליכע אידן וואס זאלן זיי‬ ‫ווייזן דעם וועג‪ ,‬און מיר ווייסן וואו זיי‬ ‫זענען אנגעקומען‪.‬‬ ‫אבער אונזער מסורה איז דוקא יא צו‬ ‫פרעגן‪ ,‬יא נאכצוגיין‪ ,‬און יא צו פאלגן‬ ‫דעת תורה‪.‬‬ ‫דאס איז דער וועג פון אידישקייט און‬ ‫פון תורה‪ .‬אזוי האבן מיר מקבל געווען‬ ‫די תורה‪ .‬דער אייבערשטער האט אונז‬ ‫געגעבן די תורה מיט א מורה דרך‪,‬‬ ‫מיט א צדיק‪ ,‬דורך משה רבינו‪ ,‬אונז צו‬ ‫לערנען אין אלע דורות אז א איד דארף‬ ‫זוכן און טרעפן אן ערליכן איד וואס‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪6‬‬ ‫וואו דיין רבי ברענגט דיר‪ .‬אויב דו‬ ‫זינדיגט?" האט די חכמה געענטפערט‪:‬‬ ‫איז מדריך דעם דרך התורה‪ .‬א איד מוז‬ ‫טראכסט מער פונעם אייבערשטן‪ ,‬אויב‬ ‫"חטאים תרדף רעה" — שלעכטס וועט‬ ‫האבן א מורה דרך מיט וועמען ער רעדט‬ ‫דו לעבסט מיט תיקון המעשים‪ ,‬אויב דו‬ ‫נאכלויפן דעם מענטש וואס זינדיגט‪.‬‬ ‫זיך אדורך איבער זיינע ספיקות‪ .‬ער מוז‬ ‫לעבסט מיט די מחשבה אז דו ווילסט‬ ‫האבן אן ערליכן איד כדי צו קענען זיין‬ ‫ווערן בעסער און ערליכער‪ ,‬דאן נארט‬ ‫מען האט געפרעגט די נבואה‪" :‬וואס‬ ‫אן ערליכער איד‪.‬‬ ‫מען דיך נישט אפ‪ .‬און אוודאי האבן‬ ‫איז דער עונש פאר א מענטש וואס‬ ‫מיר אונזער בעסטן מיטל‪" :‬תפילה"‪.‬‬ ‫זינדיגט?" האט די נבואה געענטפערט‪:‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט‬ ‫מיר דארפן כסדר מתפלל זיין אז מיר‬ ‫"הנפש החוטאת היא תמות" — א‬ ‫פאריגע יאר הושענא רבה (תשפ"ו)‬ ‫זאלן זיך נישט נארן‪ ,‬ווי דער הייליגער‬ ‫מענטש וואס זינדיגט איז חייב מיתה‪.‬‬ ‫דערציילט א מורא'דיגע מעשה וואס‬ ‫רבי האט אונז שוין געזאגט אין שיחות‬ ‫האט פאסירט ביי זיין זיידע רבי יחזקאל‬ ‫הר"ן (נ"א)‪" :‬דאס זאלט איר מקבל זיין‬ ‫מען האט געפרעגט די תורה‪ ,‬און‬ ‫רוטה זצ"ל‪ ,‬דער קארלסבורגער רב‪.‬‬ ‫פון מיר‪ :‬די וועלט נארט אייך‪ ,‬לאזט זיך‬ ‫די תורה האט געענטפערט אז דער‬ ‫נישט נארן!"‬ ‫מענטש זאל ברענגען א קרבן און אזוי‬ ‫א איד איז אריינגעקומען צו אים‬ ‫וועט ער באקומען א כפרה‪.‬‬ ‫און שטארק געוויינט אז זיינע עבירות‬ ‫מיר מוזן אבער געדענקען דעם כלל‬ ‫זענען אריבער די מאס‪ ,‬און ער שפירט‬ ‫אז צו וויסן פון אן ערליכן איד אליין‪,‬‬ ‫אבער ווען מען האט געפרעגט דעם‬ ‫אז פאר אים איז שוין נישטא קיין וועג‬ ‫העלפט נישט‪ .‬דאס אז מען קען זאגן‬ ‫אייבערשטן‪" :‬וואס זאל מען טון מיט‬ ‫צוריק‪ .‬ער האט זיך אויסגערעדט און‬ ‫"יא‪ ,‬איך האב געהערט‪ ...‬איך ווייס און‬ ‫א מענטש וואס האט געזינדיגט?"‬ ‫אויסגעקרעכצט‪ ,‬און דערציילט פארן‬ ‫איך ליין‪ "...‬איז נאכנישט גענוג‪ .‬די‬ ‫האט דער אייבערשטער געענטפערט‪:‬‬ ‫קארלסבורגער רב וואס ער האט שוין‬ ‫עצות העלפן נאר ווען מען פאלגט‪ .‬און‬ ‫"יעשה תשובה ויתכפר לו!" — דער‬ ‫ליידער אלץ אפגעטון אין זיין לעבן‪.‬‬ ‫אז מען קען נאכנישט‪ ,‬און עס קומט‬ ‫מענטש זאל תשובה טון‪ ,‬און איך וועל‬ ‫נאך אן שווער‪ ,‬און דער אייגענער‬ ‫אים מוחל זיין!‬ ‫דער רב האט אים אויסגעהערט‪ ,‬אים‬ ‫שכל זאגט מיר אז "איך בין נישט קיין‬ ‫בארואיגט און מחזק געווען אז פאר‬ ‫אז א איד זינדיגט איז דא פאר אים‬ ‫יעדן איינעם איז דא א וועג צוריק‪ ,‬און‬ ‫נאר"‪ ,‬זאל מען נוצן אונזער געווער —‬ ‫א וועג צוריק‪ ,‬אבער אז ער כאפט זיך‬ ‫עס איז קיינמאל נישט צו שפעט פאר‬ ‫תפילה — און בעטן דעם אייבערשטן‪:‬‬ ‫נישט אן אין אן ערליכן איד‪ ,‬וויאזוי‬ ‫קיין שום איד‪ .‬דער קארלסבורגער רב‬ ‫"אייבערשטער‪ ,‬העלף מיר לעבן מיט‬ ‫איז מעגליך צו וויסן וויאזוי צו זיין‬ ‫האט אים זייער מחזק געווען ער זאל‬ ‫תמימות און אמונת חכמים; העלף מיר‬ ‫אן ערליכער איד? ווער וועט אים‬ ‫גיין צו זיין רב און אים אלעס דערציילן‪,‬‬ ‫געדענקען אז ווי קלוג איך בין‪ ,‬איז‬ ‫דערמאנען צו תשובה טון? ווער וועט‬ ‫און זיין רב וועט אים שוין מדריך זיין‬ ‫דא דעת תורה‪ ,‬דער שכל פון ערליכע‬ ‫אים דערוועקן און מאנען פון אים "אין‬ ‫אויף א דרך התשובה‪.‬‬ ‫אידן; און ווען מען פאלגט און מען גייט‬ ‫שום יאוש בעולם כלל"?‬ ‫נאך‪ ,‬זעט מען א געוואלדיגע סיעתא‬ ‫אויף דעם האט זיך דער איד‬ ‫דשמיא‪ ".‬ווען מען גייט נאך דעת תורה‪,‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א זינגט‬ ‫אנגערופן‪" :‬א רב? איך האב נישט קיין‬ ‫דערלייגט מען נישט‪ .‬קיינמאל!‬ ‫אינעם נייעם אלבום "וואס מיינט א‬ ‫רב‪".‬‬ ‫רבי?" איבער די צעמישעניש וואס‬ ‫עס איז א שאד צו זיין קלוגער‪ .‬מיר‬ ‫וועט זיין אינעם דור פאר משיח וועט‬ ‫ווען דער קארלסבורגער רב האט‬ ‫קענען זיך נישט ערלויבן צו מאכן א‬ ‫קומען‪ ,‬ווען יעדער צווייטער "יאק‪-‬‬ ‫דאס געהערט‪ ,‬האט ער זיך צופייערט‪:‬‬ ‫טעות ווען עס קומט צו אונזערע דורות‪.‬‬ ‫מאק" וועט זיך דערקלערן אלס א רבי‬ ‫"וואס?! א איד האט נישט קיין ערליכן‬ ‫לאמיר מתפלל זיין אז מיר זאלן זוכה‬ ‫און א משפיע‪ .‬אבער דער ראש ישיבה‬ ‫איד? א איד האט נישט קיין רב?!"‬ ‫זיין צו טרעפן און צו פאלגן אן ערליכן‬ ‫גיט אונז אויך אן עצה וויאזוי מיר זאלן‬ ‫איד וואס וועט אונז מדריך זיין אויפן‬ ‫מיר געפינען א וואונדערליכן מדרש‬ ‫וויסן אויב מיר נארן זיך אדער נישט‪.‬‬ ‫ריכטיגן וועג‪ ,‬וויאזוי צו פירן אן ערליכע‬ ‫אין ילקוט שמעוני‪ :‬חז"ל דערציילן אז‬ ‫מיר דארפן געדענקען וואס מוהרא"ש‬ ‫און הייליגע שטוב אויף די וועגן פון די‬ ‫מען האט געפרעגט די חכמה‪" :‬וואס‬ ‫האט אונז געלערנט‪" :‬מה שביד בטוח"‪...‬‬ ‫מסורה פון אונזערע צדיקים‪.‬‬ ‫איז דער עונש פאר א מענטש וואס‬ ‫קוק וואס ליגט ביי דיר אין האנט‪ ,‬קוק‬ ‫‪7‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫וועג אהיים‬ ‫אהיים‬ ‫אויפן וועג‬ ‫אויפן‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫איךגעדענק‪.‬‬ ‫געדענק‪.‬‬ ‫עפעסאיך‬ ‫כאטשעפעס‬ ‫בענק‪.‬כאטש‬ ‫איךבענק‪.‬‬ ‫בעסעראיך‬ ‫ווערןבעסער‬ ‫פארברענג‪.‬ווערן‬ ‫שיעורפארברענג‪.‬‬ ‫בייםשיעור‬ ‫צוזאמעןביים‬ ‫צוזאמען‬ ‫פארגעס דיין רעדל‬ ‫נאך פון אלס קינד טראומא אלטע‪,‬‬ ‫"וואס זאל זיין מיין קבלה?"‬ ‫איך מוז דאס פלאץ פאר זיי שענקען‪,‬‬ ‫פארט זיך א קאר א שיינע‪ ,‬א ווייסע‪,‬‬ ‫שווערע מעשיות‪ ,‬הייסע קאלטע‪.‬‬ ‫האלטן די רעדער און זיי געדענקען‪.‬‬ ‫שלעפט מיט זיך א שווערע משא‪.‬‬ ‫ווי היינט געדענקט ער די שלאקס‬ ‫איך ווארף זיי נישט זיי בלייבן מיט מיר‪,‬‬ ‫רעגענען‪,‬‬ ‫די רעדלעך זענען ווי א סאוועניר‪.‬‬ ‫אוועקגעלייגט אין זיין טראנק‪,‬‬ ‫ער קען נישט פון דעם זיך געזעגענען‪.‬‬ ‫פול ביז'ן דאך הויפנס דזשאנק‪.‬‬ ‫א שרעק ווען זיי בלייבן‪,‬‬ ‫איינס‪ ,‬צוויי‪ ,‬גיס דיין הענט אפ‪,‬‬ ‫געווינסט די הגרלה‪,‬‬ ‫ער מוז ‪ ,save'n‬ס'איז א ‪,must‬‬ ‫טרייבן‪,‬‬ ‫פארקערט פון‬ ‫דערזיירבי‬ ‫מענטש‬ ‫דעם האט‬ ‫געזאגט‬ ‫פון בעט טרעט נישט אראפ‪,‬‬ ‫דו מאכסט די קבלה‪,‬‬ ‫א יעדע רעדל וואס איז צו‪.bust‬‬ ‫אפגעריבן‪,‬‬ ‫רעדער אלטע שוין‬ ‫אלע‪,‬‬ ‫ער זאל זיך מיט פלאפס אויסגליטשן‪.‬‬ ‫באטראכט‪,‬‬ ‫ערצדיקים‪.‬‬ ‫זיידי‬ ‫נאסטאלגיע‬ ‫זאגן‬ ‫מיט‬ ‫פאלג וואס עס‬ ‫צאמגעקליבן‪.‬‬ ‫פראבלעמען‪.‬‬ ‫פארמיידסטדארט‬ ‫אזויפיל‬ ‫דו האבן זיך‬ ‫ביי מיר איז שכחה א גרויסע מעלה‪.‬‬ ‫רעדער צוריסענע אלט און צוקראכט‪.‬‬ ‫מאכן אים ציטערן‪,‬‬ ‫מיט אמונה גלייב אזוי‪,‬‬ ‫נעגל וואסער ביים בעט‪,‬‬ ‫אסאך מאל אזוי ביים פארן אינמיטן‪,‬‬ ‫פארביטערן‪,‬פון אונטער‪,‬‬ ‫לעבןאפ לאז עס‬ ‫עבר לאז‬ ‫דיין זיין‬ ‫יוחאי‪,‬שעות‪,‬‬ ‫בר אלע‬ ‫שמעוןאין‬ ‫אין רבי‬ ‫ביינאכט צופרי‬ ‫גערעדט‪,‬‬ ‫שניטן‪.‬‬ ‫ישיבה‬ ‫טיפע‬ ‫געכאפט ראש‬ ‫האט עס‬ ‫האט דער‬ ‫פארגעס דיין רעדל און לעב געזונטער‪.‬‬ ‫גייסטיש‪ ,‬און פיזיש זיך מוטשען‪.‬‬ ‫מסעות‪.‬‬ ‫אראפאיןדיזיינע‬ ‫מזיקים‪.‬‬ ‫מיט זיי‬ ‫פארטזיך‬ ‫ערגליטשן‬ ‫דאס איז וואס דו זאלסט זיך פארנעמען‪.‬‬ ‫פארט זיך א קאר א שיינע א ווייסע‪,‬‬ ‫א נאגל אויפ'ן וועג א שארפע שטעכער‪,‬‬ ‫הער אויס א צדיק‪ ,‬אן אמת'ער חכם‪,‬‬ ‫שלעפט מיט זיך א שווערע משא‪.‬‬ ‫האט עס געמאכט פול מיט לעכער‪.‬‬ ‫זאך‪ ,‬דרכים‪.‬‬ ‫גרינגעדיינע‬ ‫גרינגער‬ ‫דיראזא‬ ‫מאך‬ ‫ס'איז‬ ‫ביינאכט א שלעכטע רוח‪,‬‬ ‫א טעפל און א שיסל‪,‬‬ ‫גרייט עס אן יעדע נאכט‪,‬‬ ‫פנים‪ ,‬א בלאסע‪,‬‬ ‫איד א‬ ‫באזוך‪.‬‬ ‫שפאצירט זיך א‬ ‫געקומען א‬ ‫פראצענט‪,‬‬ ‫הונדערט(אסאך)‪,‬‬ ‫מיטגעווארן‬ ‫וואסער אביסל‬ ‫חרוב‬ ‫בעט‪" ,‬באשעפער העלף מיר פאלגן‬ ‫שלעפט מיט זיך א שווערע משא‪.‬‬ ‫יארן צוריק ביי אן עקסידענט‪.‬‬ ‫רבי'ן‪,‬לעוואר‪.‬‬ ‫דעםאון א‬ ‫א טעפל וואסער‬ ‫צופרי האסט זיך געטון אויפוועקן‪,‬‬ ‫ס'איז גארנישט אזוי פשוט פלעין‪.‬‬ ‫מיט א גרינג הארץ‪ ,‬אלעמען פארגעבן‪.‬‬ ‫זיין לעבנס רייזע איז אומאנגענעם‪,‬‬ ‫מיט דעם טוסטו פארמיידן‪,‬‬ ‫שפיצן‪,‬‬ ‫אלטע ‪.pain‬‬ ‫פינגערפיל‬ ‫דייןמיט זיך‬ ‫ער אויף‬ ‫שלעפט‬ ‫מבואר‪ ,‬באלעבאס‪,‬‬ ‫מיט איז‬ ‫חכמה דער‬ ‫ער זאגט אזוי‬ ‫שדים‪,‬‬ ‫פעדער לייכט‪,‬‬ ‫הארץ‪,‬דיווי א‬ ‫ליידן פון‬ ‫רייניג מיין‬ ‫זיצן‪ ,‬הארץ‪,‬‬ ‫אין זיין‬ ‫אוועקגעלייגט‬ ‫געבליבן‬ ‫דארט‬ ‫ווארפן דאס‪.‬‬ ‫הייליגןצוזוהר‪,‬‬ ‫פאר מיר‬‫א שאדפון‬ ‫נאטור!אלעס‬ ‫העכערדודיהאסט‬ ‫גלייבן אז‪,‬‬ ‫פול יעדע אדער כמעט עס פלאצט‪.‬‬ ‫זאלאיד‪,‬‬ ‫איך‬ ‫בוסט א‬ ‫שווארצע חברה וואס דערשרעקן‪.‬‬ ‫מורא'דיגע זאכן טוהן געשען‪.‬‬ ‫געמאכט‪".‬‬ ‫יעדע רעדל קיין חילוק ווי אלט‪,‬‬ ‫א שאד ער געדענקט וואס איז געווען‪,‬‬ ‫יעדער פאר זיך א סיפור פארציילט‪.‬‬ ‫מיינע רעדער אלטע זאל איך ווארפן‪,‬‬ ‫ער קען ווען לעבן געשמאק און‬ ‫לעבן מיט אמונה נאר דיר דארפן‪.‬‬ ‫באקוועם‪.‬‬ ‫צו הערן די גאנצע שיעור פונעם ראש ישיבה רופט ‪212-444-9169 - 212-444-9191‬‬ ‫צו הערן די גאנצע שיעור פונעם ראש ישיבה רופט ‪212-444-9169 - 212-444-9191‬‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫אויף דעם א תפלה מאך‪,‬‬ ‫וואס רעדט אזעלכע פשיטות?‬ ‫א מצוה א גרינגע‪,‬‬ ‫ווערן בעסער מיט די זאך‪.‬‬ ‫דאס איז פון די הייליגסטע זאכן!‬ ‫גיס אפ רעכטע לינקע‪,‬‬ ‫"באשעפער‪ ,‬דאס איז מיין קבלה‪.‬‬ ‫קוק נישט אויף דעם מיט שפאט‪,‬‬ ‫טו עס ווי מ'דארף בסירוגין‪,‬‬ ‫העלף מיר עס צו טון‪,‬‬ ‫עס איז אן עיקר יסוד‪,‬‬ ‫אראפ עס פליסן‪,‬‬ ‫איך וויל זיין טהור‪,clean ,‬‬ ‫דער וועג טהרה צו דערגרייכן!‬ ‫אלע משחיתים‪,‬‬ ‫באשיצט פון מלאכי חבלה‪.‬‬ ‫פארשווינדן ווערן מקטריגים‪.‬‬ ‫ווען די זון טוט אויפשיינען‪,‬‬ ‫טאטע‪ ,‬איך וויל זיין גוט‪,‬‬ ‫דיינע קינדער טו דערמאנען‪.‬‬ ‫ס'איז נישט קיין נפקא מינה‪,‬‬ ‫העלף מיר מאכן פארשריט‪,‬‬ ‫קום‪ ,‬שעפעלע‪ ,‬טייערע‪ ,‬זיסע‪,‬‬ ‫א בלויע צו א גרינע‪,‬‬ ‫מיין נשמה טו אויפפלאמען‪,‬‬ ‫דיין פוס נישט אראפ טרעט‪,‬‬ ‫מיט ‪ /‬אן א מודה אני ‪.design‬‬ ‫מיין שטוב זאל זיין געבויט‪,‬‬ ‫נאר גלייך פון דיין בעט‪,‬‬ ‫א גרויסע צו א קליינע‪,‬‬ ‫א צדיק מיין געטרויט‪,‬‬ ‫נעגל וואסער טו אפגיסן‪.‬‬ ‫כהנה וכהנה‪,‬‬ ‫העלף מיר זיין א הייליגע אידישע‬ ‫דער עיקר דיין הענט זאל זיין ריין‪.‬‬ ‫מאמע"‪.‬‬ ‫עס זאל זיין דיין קינד'ס בליק‪,‬‬ ‫דאס איז ביי מאמי וויכטיג‪,‬‬ ‫ווילסט האבן אונטער דעם‪,‬‬ ‫אין אונזער הויז "די שענסטע‬ ‫עפעס ‪ ,cozy‬באקוועם?‬ ‫טשאטשקע"‪.‬‬ ‫שפרייט אויס אונטער דעם א קארפעט‪,‬‬ ‫ווען עס גיסט השפעות‪,‬‬ ‫מיט דיין נאמען סימן‪,‬‬ ‫לאז נישט קיין דמעות‪,‬‬ ‫מיט דיין שטוב זאל שטימען‪.‬‬ ‫וויש נאר פרייליך אפ די פלאטשקע‪.‬‬ ‫טו וואס פאר דיר בעסער ארבעט‪.‬‬ ‫איז דא נאך א חסידות‪,‬‬ ‫‪9‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ Barley Lentil Soup S. LEVY INGREDIENTS 1/2 cup oil 2 large onions 3 squash (peeled and sliced) 1 cup red lentils 2/3 cup barley 1 bag shredded carrots (you could buy ready bodek bag) 1 tbsp sugar (optional) 2 tbsp salt 1/4 tsp black pepper DIRECTIONS In 8 quart pot saute onions in oil. Add squash and lentils and saute for 5 minutes. Fill pot with water. Put carrots and barley into a mesh bag and add to soup. Cook for 1 1/2- 2 hours, then remove the mesh bag. Add spices to the soup and then blend till smooth. Put bag barley and carrots from mesh bag and mix. Enjoy! ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ 10 ‫פארוואס דווקא לינזן? גיבט‬ ‫לינזן זופ!‬ ‫אונז די הייליגע רש"י צו‬ ‫פארשטיין אז לינזן איז‬ ‫ברוך השם מען האט שוין געדעקט א גרויס‬ ‫רינדעכיג וואס קומט צו ווייזן אז‬ ‫חלק פון די מאכלי שבת!‬ ‫קיינער בלייבט נישט דא אויף‬ ‫יעצט אין די קאלטע ווינטער נעכט וועלן מיר‬ ‫אייביג‪ .‬יעדער וועט דארפן‬ ‫מיט'ן אייבערשטנ'ס הילף אריינלייגן ווארעמע‬ ‫אוועקגיין פון די וועלט און‬ ‫געשמאקע זיפן‪ ,‬זיך צו דערווארעמען אין די‬ ‫קיינער קען זיך נישט‬ ‫קאלטע ווינטערדיגע נעכט!‬ ‫ארויסדרייען' דערפון‪.‬‬ ‫די וועלט איז רונדעכיג און‬ ‫לכבוד פרשת תולדות ברענגען מיר אייך א‬ ‫האלט זיך אין איין דרייען‪.‬‬ ‫רעסעפי פון לינזן זופ‪ ,‬וואס יעקב אבינו האט‬ ‫דור הולך ודור בא‬ ‫געקאכט פאר זיין טאטע יצחק אבינו‪ ,‬ווען עס‬ ‫איז געווען אין די אבילות פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫‪11‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫הער א מעשה‬ ‫צו איבערגעבן א מעשה פון תפילה רופט ל‪ .‬וועבערמאן ‪845-662-4083‬‬ ‫א שטענדיגע‬ ‫ל‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ליינער‬ ‫קרית ברסלב‬ ‫איך האב געהאט עטליכע סידיס וואס איך האב‬ ‫איך האב געהאט אן אפוינטמענט און איך האב‬ ‫געוואלט אריבערלייגן אויף א ‪ ,MP3‬כדי עס זאל מיר זיין‬ ‫געוואלט באקומען א קאר באצאלט דורך די אינשורענס‪.‬‬ ‫גרינגער עס אריינצוטראגן אין מיינע קינדער'ס צימער‬ ‫אזוי ווי ס'איז שוין געווען בלויז צוויי טעג פארן‬ ‫ווען זיי גייען שלאפן‪ .‬אזוי קען איך עס לייגן אויף א הויכע‬ ‫אפוינטמענט‪ ,‬האב איך געוואוסט אז זיי וועלן מיר שוין‬ ‫פלאץ‪ ,‬אז די קינדער זאלן עס נישט קענען דערגרייכן‪.‬‬ ‫נישט געבן קיין קאר‪ ,‬אבער איך האב געבעטן דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער קען דאך אלעס‬ ‫איך האב געבעטן דעם אייבערשטן אז עס זאל זיך‬ ‫מאכן‪ .‬אויב וואלט איך געדארפט אליין באצאלן פאר א‬ ‫אויסארבעטן‪ ,‬אז די נעקסטע מאל וואס איך פאר אין‬ ‫קאר‪ ,‬וואלט עס מיר געקאסט זייער אסאך געלט‪.‬‬ ‫שטאט זאל איך האבן דאס געלט‪ ,‬די סטאר זאל זיין אפן‪,‬‬ ‫און איך זאל עס קענען ערלעדיגן‪.‬‬ ‫איך האב געבעטן דעם אייבערשטן זאל רחמנות האבן‬ ‫אויף מיר‪ ,‬איך זאל יא באקומען א קאר און אלעס זאל זיך‬ ‫איין נאכט בין איך געווען אין די סיטי‪ ,‬אבער איך האב‬ ‫גוט אויסארבעטן‪.‬‬ ‫נישט געוואוסט צי עס גייט זיך טאקע אויסארבעטן‬ ‫אריינצולייגן די סידיס אין דעם ‪.MP3‬‬ ‫אינצווישן האב איך געדארפט מאכן אן אפוינטמענט‬ ‫פאר מיין אינגל ביי אן אנדערן דאקטער‪ .‬נאכן אפשמועסן‬ ‫ווען איך בין אנגעקומען‪ ,‬האב איך געזען אז די סטאר‬ ‫די אפוינטמענט‪ ,‬האב איך זיי געבעטן זיי זאלן מיר‬ ‫איז נאך אפן‪ ,‬וויבאלד זיי זענען אפן אביסל שפעטער‬ ‫באשטעלן א קאר‪ ,‬וויבאלד איך ווייס אז זיי צושטעלן די‬ ‫ווי געווענליכע געשעפטן‪ .‬כאטש זיי האבן שוין כמעט‬ ‫סערוויס‪.‬‬ ‫געוואלט פארשליסן‪ ,‬האט דער ארבעטער מסכים געווען‬ ‫צו טון די סערוויס פאר מיר‪.‬‬ ‫איך האב זיי געפרעגט‪" :‬אפשר קענט איר אויך‬ ‫באשטעלן א קאר פאר מיין אנדערן אפוינטמענט?"‬ ‫איך האב אויך געהאט דאס געלט דערפאר‪ ,‬און עס‬ ‫וויבאלד ביי מיין צווייטן דאקטער טוען זיי נישט די‬ ‫איז געווארן ערלעדיגט‪.‬‬ ‫סערוויס פון באשטעלן א קאר‪.‬‬ ‫שכח אייבערשטער‪.‬‬ ‫איך בין געווען ממש סורפרייזד צו זען וויאזוי אין‬ ‫בלויז צוויי מינוט איז עס געווען ערלעדיגט‪ ,‬און אלעס‬ ‫האט זיך אזוי שיין אויסגעארבעט‪.‬‬ ‫שכח אייבערשטער!‬ ‫‪.‬‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪12‬‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫האש שלי ‪ -‬מיין פייער‬ ‫די צייט האט זיך גערוקט פאראויס‪,‬‬ ‫ארבעט פון זיין אידישע מאמעס‪.‬‬ ‫מיין חבר'טע אסתי איז גאר‬ ‫אלס העכער און שטערקער זענען‬ ‫איין טאג רופט מיך אסתי אן און‬ ‫פרישע נייעס‪ .‬אלעמאל האט זי א‬ ‫געווארן די קולות‪ ,‬די גערודער‬ ‫זאגט‪" :‬דו מוזט הערן די מעשה‬ ‫גוט ווארט‪ ,‬א שיינע מעשה‪ ,‬אדער‬ ‫און די מלחמות וואס האבן זיך‬ ‫וואס איך האב יעצט בייגעוואוינט!"‬ ‫אן אינטערעסאנטע פאסירונג צו‬ ‫אפגעשפילט ביי איר אינדערהיים –‬ ‫איך האב געטראכט אז זי גייט מיר‬ ‫דערציילן ווען איך שמועס מיט‬ ‫פונקט ווי אין יעדע שטוב וואס איז‬ ‫דערציילן נאך א שיינע פאסירונג‪,‬‬ ‫איר‪ .‬זי האט אויך אלעמאל פיינע‬ ‫געבענטשט מיט אידישע קינדער‪.‬‬ ‫פון די סארט וואס זי האט שטענדיג‬ ‫חיזוק וואס זי געבט איבער פונקט‬ ‫זי פארציילט וויאזוי די קינדער‬ ‫ליב צו פארציילן‪" .‬נו‪ ,‬לאמיר הערן‪",‬‬ ‫ווען מען דארף עס‪ ,‬פאר ווער ס'איז‬ ‫האבן זיך כמעט די האר געריסן‬ ‫האב איך איר געענטפערט‪.‬‬ ‫גרייט צו הערן‪ .‬צוליב דעם האב איך‬ ‫פון קאפ און די נעגל פון די פיס‪,‬‬ ‫זייער הנאה צו שמועסן מיט איר;‬ ‫זי דערציילט אז עס איז געווען‬ ‫מיר רעדן פון זאכן הויך און קליין‪,‬‬ ‫געווארפן האנטעכער און טישו‪-‬‬ ‫א מורא'דיג איבערגעשטרענגטע‬ ‫פעיפער ארום די גאנצע הויז‪ ,‬און‬ ‫נידריג און שיין‪ ,‬פון וואס נאר מ'קען‬ ‫טאג ביי איר אינדערהיים‪ .‬ס'גייט‬ ‫ארויסנעמען א ביסל חיזוק אנצוגיין‬ ‫זיך געגליטשט אויף אויסגעגאסענע‬ ‫דורך א מינוט‪ ,‬און נאך א מינוט‪,‬‬ ‫אמפערס וואסער‪.‬‬ ‫נאך איין טאג מיט אונזער הייליגע‬ ‫און נאך א מינוט; אבער וואס מער‬ ‫‪13‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫עסן‪ ,‬ארויפגעגאסן אויף דעם גאנצן‬ ‫האסטו געמאכט פאר נאכטמאל?‬ ‫צוזאמען האבן זיי טאקע אנגעדרייט‬ ‫בארג סיריעל‪.‬‬ ‫ס'שמעקט מיר נישט! איך קען עס‬ ‫די אלע טראבל‪,‬‬ ‫זי זעט ווי אירע שעה'ן פון‬ ‫נישט עסן! דו ביסט די‪ ...‬מאמע אין‬ ‫אבער די צרה איז געווארן נאר‬ ‫שטיין‪ ,‬שיילן‪ ,‬שניידן און דינסטן די‬ ‫די וועלט!"‬ ‫דאבעל‪,‬‬ ‫גרינצייג‪ ,‬גייען אראפ די דרעין‪ ,‬פאר‬ ‫דאס איז געווען די בעקגראונד‬ ‫ווייל ביים שפילן האבן זיי טאקע‬ ‫אירע אויגן‪ .‬זי האט געפילט ווי עס‬ ‫מוזיק וואס אסתי האט צאמגעהערט‬ ‫צוזאמען איבערגעדרייט‪,‬‬ ‫ווערט איר שווארץ פאר די אויגן;‬ ‫אין יענעם נאכמיטאג‪.‬‬ ‫מער ווי שווארץ‪ ,‬איז איר געווארן‬ ‫אבער דאן איז די מלחמה‬ ‫נאכדעם וואס זי האט שוין‬ ‫פארוואנדלט געווארן אין א‬ ‫ענדערש א גרויסע גרויסע רויטע‬ ‫געהערט אסאך שיעורים פונעם‬ ‫פייער פון כעס‪.‬‬ ‫פייט‪.‬‬ ‫מעכטיגן‬ ‫ראש ישיבה‪ ,‬האט זי געוויסט וואס‬ ‫"ווי וואגסטו זיך אויסצוגיסן מיין‬ ‫צו טון‪ .‬אסתי איז ארויסגעגאנגען‬ ‫איינס ביי איינס האבן די קינדער‬ ‫שווער‪-‬געהארעוועטע זופ‪ ,‬וואס‬ ‫פונעם צימער און אנגעהויבן בעטן‬ ‫געזוכט וואו מ'קען אונטערברענגען‬ ‫איך האב געמאכט ספעציעל פאר‬ ‫דעם אייבערשטן ער זאל איר העלפן‬ ‫דעם צווייטן‪ ,‬מאכן וויינען א צווייטן‪,‬‬ ‫ענק צו האבן נארהאפטיגע עסן?!"‬ ‫אין דעם שווערן מלחמת היצר‪ ,‬אין‬ ‫אונטערצימבלען דעם דריטן‪ ...‬און‬ ‫האט זי זיך צעשריגן אויף איר‬ ‫די מלחמה וואס צימבעלט אין איר‬ ‫אזוי זענען די טענער ארויף און‬ ‫טאכטער‪.‬‬ ‫הארץ‪ ,‬וואס איז גרייט אויפצורייסן‬ ‫ארויף‪.‬‬ ‫פלוצלינג הערט זי א קוויטשעריי‬ ‫פאר כעס‪.‬‬ ‫דא האט מען געהערט א‬ ‫קומען פון א צווייטע שטוב‪,‬‬ ‫זי קומט צוריק אריין און טרעפט‬ ‫געשריי פון‪" :‬אוו! מאמי! זי האט‬ ‫און זי זעט ווי די יונגערע האט‬ ‫א גאנצע אויסגעגאסענע שאכטל‬ ‫מיך געגראדזשעט!" דא האט מען‬ ‫איינגעשפארט די בעיבי אין‬ ‫סיריעל‪ .‬אויך טרעפט זי אלע פיר‬ ‫געהערט קולות וברקים‪" :‬איך האב‬ ‫א פארמאכטן צימער‪ .‬זי האט‬ ‫אנגעגרייטע טעלערס זופ‪ ,‬וואס זי‬ ‫געכאפט א ביס!" דארט האט מען‬ ‫געשפירט ווי זי קען עס מער נישט‬ ‫האט צוגעגרייט עס זאל זיך אפקילן‬ ‫געהערט ווי איינער האט אנגעהויבן‬ ‫פארנעמען!‬ ‫כדי די קינדער זאלן עס קענען גלייך‬ ‫קרעכצן און שרייען‪" :‬דאס‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪14‬‬ ‫געזעסן אינדערהיים מיט תמימות‪,‬‬ ‫ע'ַּפ ְס ְק'נְ ט ִאין‬‫וערט גֶ ַ‬ ‫ִאין רֹויט ‪ -‬וֶ ְ‬ ‫דאס מאל זענען עס געווען‬ ‫געלערנט און געפאלגט ערליכע‬ ‫ימן קעח‪,‬‬ ‫(יֹורה ֵֵּד ָעה ִס ָ‬ ‫ַֻׁש ְל ָחן ָערּוְך ֶ‬ ‫קולות און שרייערייען וואס זענען‬ ‫אידן‪' .‬הקול קול יעקב' – ער האט‬ ‫יַׁשט גֵ יין ִמיט‬ ‫ְס ִעיף א) ַאז ֶמען זָ אל נִ ְ‬ ‫ארויסגעקומען פון די מאמע'ס‬ ‫גערעדט צום אייבערשטן‪ ,‬אלעס‬ ‫יידער‪ַ ,‬א ְלס (וַ יִ ְק ָרא יח‪,‬‬ ‫רֹויטע ְק ֵל ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫מויל‪.‬‬ ‫אויסגעשמועסט מיט'ן טאטן אין‬ ‫"ּוב ֻחֹּק ֵּת ֶיהם ֹלא ֵת ֵלכּו"‪ֶ ,‬מען זָ אל‬ ‫ג)‪ְ :‬‬ ‫דאס קינד האט געקוקט מיט‬ ‫הימל‪ ,‬און אזוי זוכה געווען צו אן‬ ‫עֹולם‪.‬‬‫יַׁשט זַ יין גְ ַלייְך צּו ִדי ֻאּמֹות ָה ָ‬ ‫נִ ְ‬ ‫דערשראקענע אויגן אויף די מאמע‬ ‫איידעלע לשון‪".‬‬ ‫עפינֶ ען ִמיר ְ(ְּב ָרכֹות כ‪ַ ).‬רב‬ ‫אֹויְך גֶ ִ‬ ‫און זיך גענומען הויך וויינען‪.‬‬ ‫שפעטער האט אסתי זיך אביסל‬ ‫ַא ָדא ְַּבר ַא ֲה ָבה ָהאט גֶ עזֶ ען ַא ְפרֹוי‬ ‫פארשטייט זיך אז די מאמע איז‬ ‫פארענטפערט און צוגעלייגט‪:‬‬ ‫רֹויטע ְק ֵלייד‪ָ ,‬האט‬ ‫ֶ‬ ‫ִאין גַ אס ִמיט ַא‬ ‫געווארן נאך מער אנגעצויגן‪ ,‬און‬ ‫"אוודאי בין איך אויפגעוואקסן‬ ‫יסן פּון ִאיר וַ וייל‬ ‫אַּפגֶ ִ‬ ‫ער ְ‬ ‫ֶער ֶעס ַא ָר ְ‬ ‫זי נעמט זיך שרייען ווידער‪" :‬וואס‬ ‫מיט דעם חינוך אז רויט איז נישט‬ ‫ֶעס ִאיז ַא ְַּפ ִריצּות ַפאר ַא ְפרֹוי צּו‬ ‫וויינסטו? קענסט שוין זיין שטיל?‬ ‫קיין צניעות‪ ,‬און עס איז נישט קיין‬ ‫גֵ יין ִמיט ֶדעם‪ ,‬נָ אכְ ֶדעם ָהאט ֶער‬ ‫איך הער דיך שוין וויינען אפאר‬ ‫קאליר וואס א בת ישראל גייט‬ ‫יַׁשט גֶ עוֶ וען‬ ‫גֶ עזֶ ען ַאז ִדי ְפרֹוי ִאיז נִ ְ‬ ‫שעה!"‬ ‫דערמיט‪ .‬אבער איך האב געמיינט‬ ‫יַׁשע ְפרֹוי אּון‬ ‫ּגֹוי'א ֶ‬ ‫יַׁשע‪ ,‬נָ אר ַא ִ‬ ‫ַא ִא ִיד ֶ‬ ‫עלט‬ ‫אלן גֶ ְ‬ ‫אצ ְ‬‫אר ְפט ְַּב ָ‬ ‫עד ְ‬ ‫ֶער ָהאט גֶ ַ‬ ‫אסתי זאגט אז זי האט זיך‬ ‫ס'איז איינע פון די 'יאנטשי' זאכן‪,‬‬ ‫געפילט אינגאנצן ‪!out of control‬‬ ‫אז נאר אונזער פרומע משפחה‬ ‫עמען;‬ ‫אר ֶַׁש ֶ‬‫ארן ִאיר ַפ ְ‬ ‫ַפאר ִדי ְפרֹוי ַפ ְ‬ ‫טוט אזוי‪ ,‬און איך האב נישט‬ ‫יַׁשע‬‫זֶ עט ֶמען פּון ֶדעם ַאז ַא ִא ִיד ֶ‬ ‫זי האט איינגעזען אז יעצט איז זי‬ ‫געשפירט אז ס'איז וויכטיג צו גיין‬ ‫יַׁשע‬‫ּגֹוי'א ֶ‬ ‫ִ‬ ‫יַׁשט גֵ יין ִמיט‬ ‫ְפרֹוי ָטאר נִ ְ‬ ‫שוין די פראבלעם‪ ,‬האט זי זיך שנעל‬ ‫אזוי שטארק מיט דעם קליינע‬ ‫יידער‪.‬‬ ‫ְק ֵל ֶ‬ ‫איינגעשפארט ביז זי בארואיגט איר‬ ‫פרט‪ .‬אבער נאכן הערן און ליינען‬ ‫דאס האט מיר געגעבן אזא‬ ‫כעס‪ ,‬כדי זי זאל נישט ווייטער וויי‬ ‫אזויפיל פונעם ראש ישיבה איבער‬ ‫שאקל אויף‪ ",‬זאגט אסתי‪.‬‬ ‫טון אירע קינדער‪ .‬זי האט אנגעהויבן‬ ‫די הארבקייט פון גיין מיט די קאליר‬ ‫שרייען און וויינען צום אייבערשטן‪:‬‬ ‫"איך דריי מיך דא ארום מיט‬ ‫"באשעפער‪ ,‬וואס איז די מעשה מיט‬ ‫רויט — וואס דער ראש ישיבה‬ ‫שווערדן פון רציחה אויף מיין‬ ‫ברענגט עס ארויס אויף א זיסן און‬ ‫מיר? פארוואס ווער איך אזוי שנעל‬ ‫אייגן קאפ! איך האב געפילט ווי‬ ‫אין כעס? פארוואס ווער איך אזוי‬ ‫פארשטענדליכן אופן‪ ,‬אז מיר זאלן‬ ‫ס'הייבט אן ברענען מיין הויט‪ ,‬ווי‬ ‫פארשטיין פארוואס עס איז אזוי‬ ‫אויפגערעגט? פארוואס שריי איך‬ ‫ס'ברענט מיר אויפ'ן קאפ‪ .‬איך האב‬ ‫אויף מיינע קינדער? וואס זענען זיי‬ ‫הארב — ער לייגט עס אראפ אויף‬ ‫זיך שנעל איבערגעטוישט צו אן‬ ‫קליין געלט און איז מסביר אז רויט‬ ‫שולדיג אז איך בין יעצט נערוועז?‬ ‫אנדערע שיינע טיכל‪ ,‬און גענומען‬ ‫פארוואס דארף איך זיי באשולדיגן‪,‬‬ ‫איז די קאליר פון בלוט‪ ,‬רויט איז‬ ‫דאס רויטע טיכל און עס געגעבן‬ ‫די קאליר פון רציחה‪ ,‬רויט איז די‬ ‫צוברעכן און צוקלאפן? אפילו אויב‬ ‫א צושנייד‪ .‬איך האב געזאגט‪:‬‬ ‫זיי האבן טאקע איבערגעדרייט‪,‬‬ ‫קאליר פון די גוים; ווער וויל דען‬ ‫'באשעפער‪ ,‬נעם די רויטע רציחה‪,‬‬ ‫גיין ווי די גוים? אוודאי נישט איך!"‬ ‫זענען זיי דאך סך הכל קינדער‪...‬‬ ‫נעם די רויטע צוקאכטע בלוט‪ ,‬נעם‬ ‫און איך פיר זיך נאך שוואכער ווי זיי‬ ‫שכח אייבערשטער אז מיר‬ ‫אוועק די גוי'אישע מדה פון מיר און‬ ‫ווייל איך שריי!"‬ ‫באקומען דעם הערליכן שכל פון‬ ‫איידל אויס מיין בלוט‪ .‬מאך מיך א‬ ‫צדיקים‪ ,‬צו וויסן קלאר וואס יא און‬ ‫רואיגע מאמע‪ ,‬און נעם ארויס די‬ ‫זי וואקט דורך דעם שפיגל‪ ,‬און זי‬ ‫וואס ניין‪ ,‬צו שעצן אונזער צניעות‬ ‫מלחמות פון מיין שטוב'‪.‬‬ ‫זעט אין אירע אויגן א בליץ ווי פון‬ ‫צו אפרישיעיטן‪ ,‬די זכיה וואס מיר‬ ‫פייער‪.‬‬ ‫ממש ווי עשו‪.‬‬ ‫האבן צו גיין אין די וועגן פון די‬ ‫אויף איר קאפ האט זי אנגעהאט‬ ‫אבות און אמהות און די צדקניות‬ ‫עשו‪ ,‬ווייסן מיר‪ ,‬איז געווען א‬ ‫א היים‪-‬טיכל‪ ,‬וואס האט איר‬ ‫פאר אונז‪.‬‬ ‫רויטער מענטש‪ .‬און עשו‪ ,‬ווייסן‬ ‫געשפעט ווי א ברענענדיגע פייער‪.‬‬ ‫מיר‪ ,‬איז געווען אן איש מלחמה;‬ ‫"באשעפער העלף מיר איך זאל‬ ‫ער איז נאר דא געווען צו מאכן‬ ‫פארענדיגט איר געשיכטע‪:‬‬ ‫אסתי ַ‬ ‫זוכה זיין צו לעבן מיטן רבין'ס פייער‬ ‫מלחמות‪ ,‬קריגערייען און הריגות‪.‬‬ ‫"לעצטנס האב איך געליינט א בריוו‬ ‫פון קדושה"‪.‬‬ ‫ּתֹולדֹות‬ ‫ְ‬ ‫אין עצתו אמונה ַַּפ ְר ַַׁשת‬ ‫און יעקב? יעקב איז דאך געווען‬ ‫ְַׁשנַ ת תש"פ וואו דער ראש ישיבה‬ ‫האש שלי תוקד עד ביאת המשיח‬ ‫אן איש תם‪ ,‬יושב אהלים – ער איז‬ ‫יַׁשט גֵ יין‬ ‫שרייבט‪ֶ :‬דער ְמקֹור פּון נִ ְ‬ ‫‪15‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪16‬‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫"ברוך דיין האמת"‬ ‫א טרויער האט זיך אראפגעלאזט אויף‬ ‫דער שטאט; דער אלעמען באליבטער‬ ‫און באקאנטער עושר ר' זרח איז שוין‬ ‫מער נישט צווישן די לעבעדיגע‪.‬‬ ‫"אזא וואוילער מענטש איז ער‬ ‫געווען‪ ",‬שאקלען די שטאט‪-‬איינוואוינער‬ ‫מיט די קעפ מיט טרויער‪.‬‬ ‫זרח דער עושר איז געווען באקאנט‬ ‫איבער דער גאנצער שטאט מיט זיין‬ ‫ווייך הארץ‪ .‬ווער עס האט נאר אמאל‬ ‫געדארפט הילף מיט געלד‪ ,‬איז געקומען‬ ‫קלאפן אויף זיין טיר‪ ,‬אלץ האט ער‬ ‫געהאלפן מיט זיין ברייטקייט און א‬ ‫ווארעמען שמייכל‪.‬‬ ‫ווער עס האט נאר אמאל געדארפט‬ ‫חיזוק אדער א גוטע עצה – איז זרח‬ ‫געווען דער אדרעס‪ .‬צו קלוג איז ער נישט‬ ‫געווען‪ ,‬אבער דאך‪ ,‬וויבאלד ער האט‬ ‫פארמאגט געלד‪ ,‬האט זיין ווארט געהאט‬ ‫א חשיבות אין די אויגן פון די מענטשן‪.‬‬ ‫די שטאטס‪-‬לייט באגלייטן די מיטה‬ ‫און ווישן זיך די אויגן‪ ,‬הערנדיג דאס‬ ‫געוויין פון זרח'ס צובראכענע משפחה‪.‬‬ ‫נאך דער לוויה גייט יעדער אהיים‪.‬‬ ‫זרח'ס קינדער‪ ,‬וועלכע זענען געקומען‬ ‫פונדערווייטנס‪ ,‬גייען אריין אין זייער‬ ‫טאטנס הויז זיצן שבעה‪ .‬זייערע משפחות‬ ‫האבן זיי איבערגעלאזט אינדערהיים‪,‬‬ ‫ווייל דער וועג איז געווען צו שווער און‬ ‫צו לאנג מיטצושלעפן דאס ווייב און די‬ ‫מיין ריזיגן אוצר‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫זיי באטראכטן מיט ווייטאג דאס‬ ‫הספרים‬ ‫פראכטפולן הויז וואס שטייט יעצט‬ ‫ליידיג; זייער ליבער טאטע איז שוין מער‬ ‫נישט דא‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫זיינע אויגן לויפן ארום זוכנדיג‪ ,‬אויפן‬ ‫געפינען זיך דא – יעדער ספר וואס ער‬ ‫אין די קומענדיגע טעג האט דאס‬ ‫רעכטן זייט באמערקט ער דעם שולחן‬ ‫וואלט זיך נאר אמאל געקענט חלומ'ען‪.‬‬ ‫הויז געווירבלט מיט מענטשן וואס‬ ‫ערוך‪ .‬פארזיכטיג שטרעקט ער אויס‬ ‫זענען געקומען טרייסטן די קינדער און‬ ‫זיינע הענט ארויסצושלעפן דעם שולחן‬ ‫ער דערנענטערט זיך מיט‬ ‫דערציילן שיינע מעשיות וועגן זייער‬ ‫ערוך אבער ניין‪ ,‬עס גייט עפעס נישט‪.‬‬ ‫פארזיכטיגע טריט; ער וויל חלילה‬ ‫טאטן‪.‬‬ ‫ער פרובירט צו שלעפן שטערקער און‬ ‫גארנישט צוברעכן‪ .‬דאס צימער איז דאך‬ ‫נאך שטערקער‪ ,‬אבער פאר עפעס א‬ ‫געווען זיין טאטנס שווארצאפל פון אויג;‬ ‫זרח האט זוכה געווען צו ערליכע‪,‬‬ ‫סיבה רוקט זיך דער ספר נישט ארויס‬ ‫דאס איז געווען זיין שטאלץ‪ .‬ווען אימער‬ ‫געראטענע זין‪ ,‬אזוי אז יעדער וואס איז‬ ‫פון פלאץ‪ .‬שלמה נעמט צוזאם אלע זיינע‬ ‫ער פלעגט נאר שמועסן מיט איינעם‪,‬‬ ‫נאר אריינגעקומען אין הויז‪ ,‬איז ארויס‬ ‫כוחות און געבט א שטארקן שלעפ‪ – ,‬אה‪,‬‬ ‫פלעגט ער שטאלצירן מיט זיין אוצר‬ ‫פון דארט געטרייסט און אנגעזאפט מיט‬ ‫עס רוקט זיך!‬ ‫הספרים; זיינע אויגן פלעגן שטראלן‬ ‫דיבורי אמונה‪.‬‬ ‫אויסרעכענענדיג די נעמען פון די ספרים‬ ‫דער ספר קומט ארויס‪ ,‬אבער‬ ‫וואס ער פארמאגט‪.‬‬ ‫די זיבן טעג אבילות גייען אריבער‪ .‬עס‬ ‫צוזאמען מיט אים שלעפט זיך נאך דאס‬ ‫ווערט שוין נאכט‪ ,‬און דאס הויז הייבט זיך‬ ‫גאנצע סעט‪ .‬שלמה האלט אין זיין האנט‬ ‫שלמה באטראכט דעם האלצערנעם‬ ‫צוביסלעך אן אויסצוליידיגן‪.‬‬ ‫א סעט שולחן ערוך וואס די ספרים‬ ‫טיש מיט די הערליכע באצירונגען‬ ‫קלעבן פשוט איינס צום אנדערן‪.‬‬ ‫וואס שטימען מיטן בענקל‪" .‬דא פלעגט‬ ‫דער עלטסטער פון די זין‪ ,‬שלמה‪,‬‬ ‫מסתמא מיין טאטע זיצן און לערנען‪",‬‬ ‫פריידט זיך צו דאס ביסל שטילקייט;‬ ‫מיט א טיפערן בליק באמערקט‬ ‫פרובירט ער זיך אויסצומשל'ן דאס בילד‪.‬‬ ‫ענדליך וועט ער זיך קענען קאנצענטרירן‬ ‫ער א שטריק וואס גייט אדורך פונקט‬ ‫און לערנען אומגעשטערט‪ .‬ער נעמט‬ ‫אינמיטן פונעם ערשטן ספר‪ ,‬פארט‬ ‫נאך אפאר נאסטאלגישע מינוטן‬ ‫ארויס זיין גמרא און זעצט זיך לערנען‬ ‫אדורך אינמיטן אלע ספרים‪ ,‬און ענדיגט‬ ‫שאקלט ער זיך אפ פון זיינע געדאנקען;‬ ‫מיט א געשמאק‪ .‬ווען ער ענדיגט זיין‬ ‫זיך ביים לעצטן ספר פונעם סעט‪ .‬בעצם‬ ‫ער איז דאך דא געקומען פאר א סיבה‪.‬‬ ‫טעגליכן גמרא שיעור‪ ,‬נעמט ער זיך זוכן‬ ‫האט איינער צולעכערט די ספרים כדי צו‬ ‫זיין שולחן ערוך‪ ,‬מיטאמאל כאפט ער‬ ‫קענען אריבערפירן א שטריק צווישן זיי‬ ‫זיך אז ער האט עס איבערגעלאזט אין‬ ‫און זיי אזוי ארום צוזאמבינדן אלס איין‬ ‫שול‪ .‬ער קוקט ארויס פונעם פענסטער;‬ ‫גאנצע סעט – און דאס אלעס מן הסתם‬ ‫כדי זיי זאלן זיצן שיין און מסודר'דיג אין‬ ‫דאס צימער‬ ‫אינדרויסן איז שוין טונקל‪ .‬דא אין‬ ‫שטעטל פארשליסט מען דעם שול יעדע‬ ‫איז דאך‬ ‫דער שאפע‪.‬‬ ‫נאכט‪ .‬הייסט דאס אז ער וועט היינט‬ ‫דארפן אויפגעבן אויף זיין באשטימטן‬ ‫ער באקוקט די אנדערע שעלווס און‬ ‫הלכה שיעור?‬ ‫זעט ווי די זעלבע זאך שפילט זיך איבער‪:‬‬ ‫געווען זיין‬ ‫די ספרים זענען געקניפט און געבונדן‬ ‫ער צווייפלט וואס צו טון‪ ,‬ווען‬ ‫יעדער מיט זיין סעט‪ .‬עס איז נישטא קיין‬ ‫טאטנס‬ ‫מיטאמאל שפרינגט ער אויף פאר פרייד‪:‬‬ ‫שום וועג אפצוטיילן איין ספר פונעם‬ ‫וויאזוי האט ער געקענט פארגעסן פון‬ ‫סעט‪ .‬יעצט כאפט ער פארוואס די ספרים‬ ‫ליגן אזוי שיין און מסודר'דיג‪.‬‬ ‫שווארצאפל‬ ‫זיין טאטנס ריזיגן אוצר הספרים?!‬ ‫פון אויג;‬ ‫ער שטעלט זיך אויף פון זיין פלאץ‬ ‫ווי מער ער טראכט אריין‪ ,‬שעמט ער‬ ‫און לויפט ארויף צום דריטן שטאק‪ .‬מיט‬ ‫זיך פאר זיין טאטן‪ .‬די ספרים האט ער‬ ‫לאנגזאמע באוועגונגען עפנט ער די טיר‪.‬‬ ‫בעצם געהאט נאר פאר שיינקייט; עס איז‬ ‫ער פלעגט‬ ‫דאך נישטא קיין מעגליכקייט צו לערנען‬ ‫זיין טאטנס הערליכע ספרים‪-‬שטוב‬ ‫פון זיי‪ ,‬אלעס איז דאך צוגעבונדן‪.‬‬ ‫שטאלצירן‬ ‫נעמט אים אויף מיט א שטילקייט‪ .‬ער‬ ‫דרוקט אויפן קנעפל‪ ,‬און אלע גלאזערנע‬ ‫מיינט דאס אז ער האט קיינמאל‬ ‫נישט אויפגעמאכט קיין ספר? אויב אזוי‪,‬‬ ‫מיט זיין אוצר‬ ‫לעמפלעך אויף די ווענט צינדן זיך אן‬ ‫און באלייכטן דעם הערליכן צימער‪ .‬ער‬ ‫הספרים‪.‬‬ ‫וואס פאר א פשט האט עס צו שטאלצירן‬ ‫באטראכט די שורות ספרים און קען זיך‬ ‫מיט די ספרים אין דער צייט וואס מען‬ ‫נישט זעטיגן פון די פילע ספרים וואס‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪18‬‬ ‫וואס מען "האט" און שוין; דאס איז א‬ ‫רבי קלעבט אונז צו צום אייבערשטן;‬ ‫נוצט זיי אפילו נישט?‬ ‫טאג‪-‬טעגליכער טעסט‪ :‬בין איך היינט‬ ‫ער לערנט אונז אויפצומאכן דאס מויל‬ ‫היכל הקודש? האב איך היינט געפאלגט‬ ‫און ארויסרעדן אפאר ווערטער צום‬ ‫***‬ ‫דעם רבינ'ס עצות? דאס איז עפעס וואס‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫מען פרובירט יעדן טאג פון פריש‪ .‬דער‬ ‫א שטיק צייט צוריק‪ ,‬שמועסנדיג מיט‬ ‫ראש ישיבה זאגט אז מען דארף יעדן טאג‬ ‫וואס האב איך דען זיך צו גרויסן מיט‬ ‫א פרוי אויפן באס‪ ,‬פרעגט זי מיר "בעצם‪,‬‬ ‫הערן א שיעור זיך מחזק צו זיין צו פאלגן‬ ‫מיין אוצר הספרים אויב איך נוץ עס‬ ‫ביסטו א ברסלב'ע?" פארשטייט זיך אז‬ ‫די עצות – רעדן צום אייבערשטן‪ ,‬טון די‬ ‫נישט?‬ ‫די ערשטע זאך האב איך איר געוואלט‬ ‫שטוב ארבעט‪ ,‬רעדן שיין צום מאן‪ ,‬נישט‬ ‫ענטפערן "יא"‪ ,‬אבער טראכטנדיג א ביסל‬ ‫קוקן אויף א צווייטן‪ ,‬זיין פרייליך‪ ,‬וכדומה‪.‬‬ ‫וואס האב איך זיך צו באשיינען מיט‬ ‫טיפער האב איך שוין געספק'ט‪ :‬בין איך‬ ‫היכל הקודש אויב איך נוץ נישט די עצות?‬ ‫דען א ברסלב'ע פרוי? האב איך היינט‬ ‫יעדן טאג דארף מען פרובירן זיך‬ ‫געפאלגט דעם רבי'ן?‬ ‫אויפצופרישן און בלייבן מיטן רבי'ן‪,‬‬ ‫וויאזוי קען איך זיך גרויסן און זיך‬ ‫בלייבן אין דעם הייליגן פלאץ‪ ,‬פאלגן די‬ ‫באטיטלען אלס "היכל הקודש" אויב‬ ‫זענדיג ווי זי ווארט אויף אן ענטפער‪,‬‬ ‫עצות‪ ,‬און נישט חלילה ווערן אלט און‬ ‫איך פאלג נישט אויס די עצות וואס מען‬ ‫האב איך איר געענטפערט‪" :‬איך‬ ‫אפגעקילט‪.‬‬ ‫לערנט דא? אויב איך האב היינט נישט‬ ‫פרובירט‪".‬‬ ‫ארויסגערעדט אפאר ווערטער צום‬ ‫און אפשר דאך‪ ,‬אפשר היינט וועל איך‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אויב איך האב היינט חלילה‬ ‫איך האב געזען אויף איר פנים דאס‬ ‫שוין פאלגן? אפשר היינט וועל איך שוין‬ ‫פארגעסן פונעם אייבערשטן און זיך‬ ‫וואונדער הערנדיג דעם אינטערעסאנטן‬ ‫רעדן צום אייבערשטן? עס איז דאך די‬ ‫איינגערעדט אז "איך" טו און "איך" מאך‪,‬‬ ‫ענטפער‪...‬‬ ‫גרינגסטע זאך‪ ,‬און דאך קומט עס אן אזוי‬ ‫דעמאלטס האב איך היינט גארנישט מיט‬ ‫שווער אויסצופירן; די ווערטער קומען‬ ‫היכל הקודש‪.‬‬ ‫אויפן וועג אהיים האב איך געטראכט‬ ‫עפעס נישט ארויס פון מויל‪.‬‬ ‫צו זיך‪ :‬וואס איז דען ברסלב? וואס איז‬ ‫היכל הקודש איז נישט קיין טיטל מיט‬ ‫דען היכל הקודש? וואס לערנט אונז דער‬ ‫אבער דער ראש ישיבה גיט אונז אן‬ ‫וואס מען קען זיך גרויסן‪ .‬היכל הקודש‬ ‫הייליגער רבי?‬ ‫עצה אויף דעם‪ :‬אז דו האסט נישט קיין‬ ‫איז חיזוק און עצות וויאזוי צו קענען‬ ‫ווערטער‪ ,‬מאך פון דעם אליין א תפילה‪:‬‬ ‫אנגיין אין לעבן און וויאזוי צו קענען לעבן‬ ‫דער הייליגער רבי לערנט אונז אויס‬ ‫מיטן אייבערשטן‪ .‬דאס איז נישט עפעס‬ ‫וויאזוי צו לעבן מיטן אייבערשטן‪ .‬דער‬ ‫"הייליגער באשעפער‪ ,‬איך וויל רעדן‬ ‫צו דיר‪ ,‬איך וויל אזוי שטארק שמועסן מיט‬ ‫דיר און דיר דערציילן אלעס וואס ליגט‬ ‫מיר אויפן הארץ‪ .‬איך ווייס אז אויב איך‬ ‫וועל זיך אויסשמועסן מיט דיר וועל איך‬ ‫ווערן א נייע מענטש‪ ,‬אן אויסגעלייזטער‬ ‫מענטש; איך וועל ווערן אויסגעלייזט‬ ‫פון אלע מיינע פראבלעמען‪ .‬אבער וואס‬ ‫זאל איך טון? איך קען שמועסן מיט‬ ‫חבר'טעס א גאנצן טאג‪ ,‬אבער ווען עס‬ ‫קומט צו שמועסן מיט דיר ווערט מיין‬ ‫מויל פארשלאסן‪ ,‬עס קומען פשוט נישט‬ ‫ארויס קיין ווערטער‪ .‬טאטע‪ ,‬עפן מיר מיין‬ ‫מויל!"‬ ‫און אז דו וועסט נישט אויפגעבן‪,‬‬ ‫נאר דו וועסט פרובירן נאכאמאל און‬ ‫נאכאמאל‪ ,‬וועסטו זען ווי דו וועסט‬ ‫זיך עפענען און קענען שמועסן מיטן‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫פרשת‬ ‫תולדות‬ ‫תשפ”ז‬ ‫טרעף צו‬ ‫וועלכע‬ ‫שיחה פון‬ ‫רבי'ן דער־‬ ‫מאנט דיך‬ ‫דעם בילד?‬ ‫מכבד זיין טאטע מאמע‬ ‫מיין‬ ‫געענדיגט מיט‬ ‫משפחת גליק‬ ‫געשמאקסטע‬ ‫האלץ האקעריי‬ ‫זאך פון פארן‬ ‫דער בעל בטחון‬ ‫פליט אויף ‪ 90‬מייל א שעה‬ ‫אויף אומאן‬ ‫‪21‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫מילתא דבדיחותא‬ ‫=‬ ‫ֶדֶער ֵה ֵייִל ִיֶג ֶער‬ ‫מהרש"ַא‬ ‫זי"ע‬ ‫יארצייט‪:‬‬ ‫ה' כסליו‬ ‫=‬ ‫ן די‬ ‫ואך‬‫ו‬‫פ‬ ‫ו‬ ‫יארצייט‬ ‫עִדע‬ ‫אֹוְס ְֶט ָר ָהא‪ ,‬אּון יֶ ֶ‬‫ְ‬ ‫ֵפּון ִִדי ְְׁש ֶָטאֶט‬ ‫ייליֵגֶ ער ְַּב ַעל ְֵׁשם ֶטֹוְב‬ ‫ָהאֶט ִֶדער ֵה ִ‬ ‫ייֵליֵגְ ן‬ ‫אְר ַַצייט פּון ֵֵה ִ‬‫ֵה' ִּכִ ְְס ֵֵלו ִאיְז ִִדי יָ ְ‬ ‫ֶָמאל ֶעְס ְֵפ ֶלעֵגְ ֶט ַזַ יין ַא ְלוַ יָ ' ְֵפ ֶלעֵגְ ֶט ֶֶמען‬ ‫ארן‬ ‫ַזְ ֶכּותֹו יָ ֵגֵ ן ָע ֵליְנּו ֵגֶ עַזָ אֵגְ ֶט ִאין ֲָחלֹום ֵַפ ְ‬ ‫'מּואֵל‬ ‫(מ'ֹוְרינּו ֵָה ַ'ְרב ְֶר ִ'ִּבי ְְׁש ֵ‬ ‫ֵ‬ ‫ַמ ֵַה ְְר ְָׁש"א‬ ‫לֹויְס ֶֶטער‪ ,‬אּון ִִדי‬‫ערֵגֵ יין ִִדי ְְק ְ‬ ‫אר ְֵפן ַא ִר ֶיְּב ְ‬‫ִַד ְ‬ ‫ֶר ְִּבי'ן‪ֶ ,‬עְס ְְׁש ֵֶטייֶט ִאין ָּפְסּוְק ְ(ְּת ִה ִילים ֶמֵג‪,‬‬ ‫ֵגֵ‬ ‫'ייִד ִֵליְס) ְזְ כּותֹו יָ ן ָָע ֵֵלינּו‪.‬‬ ‫ֱא ִ'ֵל ֶיָעְזֶ ְר ֵא ְ‬ ‫לֹויְס ֶֶטער ְֵפ ֶלעֵגְ ן ַזִ יְך‬ ‫עְק ֶלעְך ֵפּון ִִדי ְְק ְ‬ ‫ֵגְ ֶל ְ‬ ‫"ֶמֵגְ ִִּדיל יְ ְׁשּועֹות ֶַמ ְלִּכֹו וְ ע ֶֶֹׂשה ֲֶח ְֶסִד‬ ‫ְנא)‪ַ :‬‬ ‫אּפן ִִדי ֶֶמעְנְ ְֶט ְְׁשן ִאין‬ ‫ֶצּוְק ִליְנְ ֵגֶ ען אּון ֵַפ ְ‬ ‫ארֶכַ ְ‬ ‫ֶטּוֶמ ָאה‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫ְ‬ ‫ִִדי‬ ‫ִל ְֶמ ְִׁשיֲחֹו"‪ִִ ,‬די ִּכַ וָ וְנָ ה ִאיַז‪ֶ'ַ ,‬מֵגְ ִִּדיל יְ ְׁשּועֹות'‬ ‫רֹויְסע יְ ְׁשּועֹות‪,‬‬ ‫ער ְְׁש ֶֶטער ֶַמאֶכְ ֶט ֵגְ ֶ‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫ִֶדער ֵא ֶ‬ ‫ַא ַ ְס ְגֹוָּל ָה ַפ ַַאר ַא ַ חֹוָֹל ָה‬ ‫ַ'ֶמ ְלִּכֹו' ֵַפאר ִִדי ֶַצ ִִד ִיְקים וָ ואְס ַזֵ יי ַזֶ עְנֶ ען‬ ‫עלֹויְּבֶט‬ ‫ְ‬ ‫אֹויְסֵגֶ‬ ‫ְ‬ ‫ייער‬ ‫ִֶדער ֶר ְִּבי ָהאֶט ַזֵ ֶ‬ ‫ייליֵגֶ ער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ָהאֶט‬ ‫ִֶדער ֵה ִ‬ ‫יֶטין ְסְב‪' )].‬וְ ע ֶֶֹׂשה‬ ‫ְֶמ ָלֶכִ ים ַ(ֶמאן ֶַמ ְלִּכִ י ַר ְָּבְנָ ן [ֵגִ ִ‬ ‫ִֶדעם ֵּפירּוְׁש ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א‪ִֶ ,‬דער ֶר ְִּבי ַזָ אֵגְ ֶט‬ ‫ֶטּוֶמ ָאה‪ָ ,‬האֶט ֶער‬ ‫ְ‬ ‫עוואּוְסֶט ֵפּון ִִדי‬ ‫ְ‬ ‫ֵגֶ‬ ‫ֲֶח ְֶסִד' אּון ֶער ֶטּוֶט ֲֶח ְֶסִד‪'ִ ,‬ל ְֶמ ְִׁשיֲחֹו' ֵַפאר ִִדי‬ ‫ועְסֶט‬ ‫יֶמן ה)‪ַ ,‬אַז ִדּו וֶ ְ‬ ‫(ֶׂשיֲחֹות ָה ַר"ן‪ְִ ,‬ס ָ‬ ‫ִ‬ ‫ְקּוֶמען ִִדי ֶַצייֶט‬ ‫אֵפֹוילן‪ַ ,‬אַז וֶ וען ֶעְס וֶ ועֶט ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ְַּב‬ ‫יֲח' ִאיַז ַא ָלְׁשֹון ֵפּון‬ ‫יילן‪ֶ'ֵ ,‬מ ִֶׂש ַ‬ ‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫וָ ואְס ִֶד ְ‬ ‫עֶמען ַא ֶלע ֲָחֶכְ ֶמֹות ֵפּון ִִדי ְֶמ ֲַח ְְק ִרים אּון‬ ‫ְנֶ ֶ‬ ‫ועלֶט אּון‬‫ועְקֵגֵ יין ֵפּון ִִדי וֶ ְ‬ ‫וֶ וען ֶער וֶ ועֶט ַאוֶ ְ‬ ‫ער ְְׁש ֶֶטער ֶַמאֶכְ ֶט‬ ‫ייְּב ְ‬ ‫יֲח; ִֶדער ֵא ֶ‬ ‫ֶמּוע ְְסן‪ֵֶ ,‬מ ְִס ַ‬ ‫ְְׁש ֶ‬ ‫יְׁשֶט ֶצּו ֶצּו ֵאיין‬ ‫ְקּוֶמֶט ֶעְס ְנִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ילֹוְסֹוֵפים‬ ‫ִ‬ ‫ִֵפ‬ ‫יָּטה ִֶדעם‬ ‫ערֵגֵ יין ִֶמיֶט ַזַ יין ִֶמ ָ‬ ‫ֶֶמען וֶ ועֶט ַא ִר ֶיְּב ְ‬ ‫יילן ֶַמ ֲע ִֶׂשיֹות‬ ‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫וואּוְנְ ִֶדער ֵַפאר ִִדי וָ ואְס ִֶד ְ‬ ‫ְְׁש ִֶט ְיְקל ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א‪.‬‬ ‫אֹויֵפן ְֶּבעֶט ַזַ יין‬ ‫ְ‬ ‫ן‬ ‫ייֵגְ‬‫ל‬‫ֵ‬ ‫ען‬ ‫ֶמ‬ ‫ֶ‬ ‫לֹויְס ֶֶטער ‪ַ -‬זָ אל‬ ‫ְְק ְ‬ ‫ֵפּון ֶַצ ִִד ִיְקים‪ִֶ ,‬דער ְַּב ַעל ְֵׁשם ֶטֹוְב ָהאֶט‬ ‫יִדּוְׁשי ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א‪.‬‬ ‫ייליֵגְ ן ְֵס ֵֶפר ֲִח ֵ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫יּפּורי ֶַצ ִִד ִיְקים‬ ‫"ִדּורְך ְִס ֵ‬ ‫ארן ֶר ְִּבי'ן‪ְ :‬‬ ‫ֵגֶ עַזָ אֵגְ ֶט ֵַפ ְ‬ ‫יילֶט ֶַמ ֲע ִֶׂשיֹות‬ ‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫אֹויְך ָהאֶט ִֶדער ֶר ְִּבי ִֶד ְ‬ ‫ְׁשּועה"‪.‬‬ ‫ועְסֶטּו ַזֶ ען ַא יְ ָ‬ ‫וֶ ְ‬ ‫ֵַפאר ַזַ יין ֶָטאֶכְ ֶֶטער ִִדי ֶַצ ִֵד ֶיְקת ָא ְִדל וֶ וען ַזִ י‬ ‫ייליֵגֶ ער‬ ‫אְקע ֵגֶ עוֶ וען‪ִֶ ,‬דער ֵה ִ‬ ‫ַאַזֹוי ִאיַז ֶַט ֶ‬ ‫ייליֵגֶ ער ֶר ְִּבי‬ ‫ִאיַז ֵגֶ עוֶ וען ְְק ַראְנְ ְק אּון ִֶדער ֵה ִ‬ ‫וארן אּון ֶֶמען‬ ‫ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ִאיַז ְנִ ְֵפ ֶָטר ֵגֶ עוָ ְ‬ ‫ייליֵגֶ ער ֶר ְִּבי ָהאֶט ַזִ יְך‬ ‫ִֶדער ֵה ִ‬ ‫עְקּוֶמען ְַּבאַזּוֶכְ ן‪.‬‬ ‫ֶ‬ ‫ִאיַז ִאיר ֵגֶ‬ ‫ִדּורְך ִֶדעם‬‫יָּטה ְ‬ ‫עֵפ ְירֶט ַזַ יין ִֶמ ָ‬ ‫ִדּורֶכְ ֵגֶ ִ‬ ‫ָהאֶט ְ‬ ‫יילן ַא‬‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫עהֹויְּבן ִֶד ְ‬ ‫ְ‬ ‫ועְקֶט אּון ָאְנְ ֵגֶ‬ ‫אֹויֵפֵגֶ עוֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ֶטּוֶמ ָאה‪ ,‬אּון ִאין ִִדי ִֶמיְנּוֶט וָ ואְס‬ ‫עְק ִליֶכְ ן ְ‬ ‫ְְׁש ֶר ְ‬ ‫ייליֵגְ ן ֶַצ ִִדיְק ִֶדער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א‬ ‫ֶַמ ֲע ֶֶׂשה ֵפּוְנֶ עם ֵה ִ‬ ‫עהאֶט ֵגְ רֹויְס ֶַצ ַער‬ ‫ִֶדער ֶר ְִּבי ָהאֶט ֵגֶ ַ‬ ‫ֶטּוֶמ ָאה אּון ִִדי‬ ‫יָּטה ִאיַז ַא ִר ֶיְּבער ִִדי ְ‬ ‫ִִדי ִֶמ ָ‬ ‫ַזְ ֶכּותֹו יָ ֵגֵ ן ָע ֵליְנּו‪.‬‬ ‫עעְנְ ִִדיֵג וִ וי ָא ְִדל ִאיַז ַאַזֹוי ְְק ַראְנְ ְק‪ ,‬אּון ִֶדער‬ ‫ַזֶ ֶ‬ ‫עהֹויְּבן ַזִ יְנְ ֵגֶ ען ‪ָ -‬האֶט‬ ‫ְ‬ ‫אְּבן ָאְנְ ֵגֶ‬ ‫עְק ֶלעְך ָה ְ‬ ‫ֵגְ ֶל ְ‬ ‫ייליֵגֶ ער ְַּב ַעל ְֵׁשם ֶטֹוְב ַזְ ֶכּותֹו יָ ֵגֵ ן ָע ֵליְנּו ‪-‬‬ ‫ֵה ִ‬ ‫אֹויֵפֵגֶ עַזֶ ְ‬ ‫עֶצֶט‬ ‫ְ‬ ‫ייליֵגֶ ער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ַזִ יְך‬ ‫ִֶדער ֵה ִ‬ ‫ייליֵגְ ן ֶַצ ִִדיְק‬ ‫ייֶטן ֵפּוְנֶ עם ֵה ִ‬ ‫ִאין ִִדי ֶַצ ְ‬ ‫עְקּוֶמען ִאין‬ ‫ֶ‬ ‫ייִדע ֵפּון ֶר ְִּבי'ן ‪ִ -‬איַז ֵגֶ‬‫ִֶדער ַזֵ ֶ‬ ‫יְׁשן ִִדי‬ ‫עהֹויְּבן ִֶמ ְ‬ ‫ְ‬ ‫אֹויף ַזַ יין ְֶּבעֶט אּון ָאְנְ ֵגֶ‬ ‫ִֶדער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ִאיַז ֵגֶ עוֶ וען ִאין ִִדי ְְׁש ֶָטאֶט‬ ‫יְסֶטּו ַאַזֹוי‬ ‫ארוָ ואְס ְִּב ְ‬ ‫"ֵפ ְ‬ ‫ֲָחלֹום אּון ֵגֶ ְ‬ ‫עֵפ ֶרעֵגְ ֶט‪ַ :‬‬ ‫ייליֵגְ ן ְֵס ֵֶפר‪.‬‬ ‫עֶטער ֵפּון ַזַ יין ֵה ִ‬ ‫ְְּב ֶל ֶ‬ ‫אֹוְס ְֶט ָר ָהא ‪ִִ -‬די ְְׁש ֶָטאֶט וואּו ִֶדער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א‬ ‫ְ‬ ‫ְְּב ֶַצ ַער?"‬ ‫לֹויְס ֶֶטער‪,‬‬ ‫רֹויְסער ְְק ְ‬‫ִאיַז ֵגֶ עוֶ וען ִֶדער ָרְב ‪ַ -‬א ֵגְ ֶ‬ ‫ְקּוְקֶט ַזִ יְך ֶצּו‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫עֹולם‬ ‫ָ‬ ‫ִֶדער ֵגַ אְנְ ֶֶצער‬ ‫ֶטּוֶמ ָאה‪,‬‬ ‫עְק ִליֶכֶ ע ְ‬ ‫ארֶט ִאיַז ֵגֶ עוֶ וען ַא ְְׁש ֶר ְ‬ ‫ִָד ְ‬ ‫ארן‬ ‫ערֶט ֵַפ ְ‬ ‫ָהאֶט ִֶדער ֶר ְִּבי ֵגֶ ֶ‬ ‫עעְנְ ְֶט ֵֶפ ְ‬ ‫ֶעְס ִאיַז ַא ַּפ ֲַחִד אּון ַא ְְׁש ֶרעְק ֶצּו ַזֶ ען ִֶדעם‬ ‫לֹויְס ֶֶטער ָהאֶט‬ ‫יְׁשֶט וַ וייֶט ֵפּון ִִדי ְְק ְ‬ ‫אּון ְנִ ְ‬ ‫"איְך ְִּבין ְְּב ֶַצ ַער וֶ ועֵגְ ן‬ ‫ייליֵגְ ן ְַּב ַעל ְֵׁשם ֶטֹוְב‪ִ :‬‬ ‫ֵה ִ‬ ‫יֶצן אּון‬ ‫ייליֵגְ ן ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ְנָ אֶכְ ן ְּפ ִֶט ָירה ַזִ ְ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫יְׁשער ְֵּבית ַה ֲַחיִ ים‬ ‫ַזִ יְך ֵגֶ עֵפּוְנֶ ען ִֶדער ִא ִיִד ֶ‬ ‫ֶַמיין ֶָטאֶכְ ֶֶטער‪ ,‬וָ ואְס ַזִ י ִאיַז ַאַזֹוי ְְק ַראְנְ ְק"‪.‬‬ ‫יְׁשְנְ ִִדיֵג ַזֶ עֶט‬ ‫עֶטער‪ ,‬אּון ַאַזֹוי ִֶמ ְ‬ ‫יְׁשן ִִדי ְְּב ֶל ֶ‬ ‫ִֶמ ְ‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪22‬‬ ‫יילן ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה‪ֶ ,‬עְס‬ ‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫ֵגּולה ֶצּו ִֶד ְ‬ ‫רֹויְסע ְְס ָ‬ ‫ֵגְ ֶ‬ ‫יילן‬ ‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫עעְנְ ִִדיֵגְ ֶט ִֶד ְ‬ ‫וֶ וען ִֶדער ֶר ְִּבי ָהאֶט ֵגֶ ֶ‬ ‫לֹויְס ֶֶטער‬ ‫עְק ִליֶכֶ ע ַזַ אְך‪ִִ ,‬די ְְק ְ‬ ‫ֶֶמען ַא ְְׁש ֶר ְ‬ ‫ְְּב ֶרעְנְ ֵגְ ֶט יְ ְׁשּועֹות‪.‬‬ ‫עהֹויְּבן‬ ‫ְ‬ ‫ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה ָהאֶט ָא ְִדל ַזִ יְך ְׁשֹוין ָאְנְ ֵגֶ‬ ‫עִדע‬‫הֹויְּבֶט ָאן ַאייְנְ ַזִ יְנְ ְֶקען ִאין ִֶדער ֶע ְרִד‪ ,‬יֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֵגּוֶט ֶצּו ְְׁש ִּפ ְירן‪ ,‬אּון ַזִ י ְֵפ ֶלעֵגְ ֶט ְְׁש ֶֶטעְנְ ִִדיֵג‬ ‫יְׁשֶט ‪ֵ -‬גֵ ייֶט‬ ‫ְְּב ַלאֶט וָ ואְס ִֶדער ֶַמ ַה ְר ְָׁש"א ִֶמ ְ‬ ‫לֹוֶמיְנּו ִֵפ ְירן ַזִ יְך אֹויְך ַאַזֹוי‪ֶֶ ,‬מען‬ ‫ַאְנְ ְֵׁשי ְְׁש ֵ‬ ‫ערע ְְק ַראְנְ ְֶקע‬ ‫יילן ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה ֵַפאר ַאְנְ ִֶד ֶ‬ ‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫ִֶד ְ‬ ‫ֶטּוֶמ ָאה ֶֶמער אּון ֶֶמער ִֶמיֶט‬ ‫ַא ָראּפ ִִדי ֵגַ אְנְ ֶֶצע ְ‬ ‫ארף ַא‬ ‫יילֶט ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה וֶ וען ֶֶמען ִַד ְ‬ ‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫ִֶד ְ‬ ‫ֵפּואה‪.‬‬ ‫אר ְֵפֶט ַא ְר ָ‬ ‫אְּבן ֵגֶ ַ‬ ‫עִד ְ‬ ‫וָ ואְס ָה ְ‬ ‫ַא ֶלע ֶֶמעְנְ ְֶט ְְׁשן‪ִֶ ,‬מיֶט ַא ֶלע ֲֲח ֵֵפ ִֶצים; ְִּביַז ֶֶמען‬ ‫ְׁשּועה‪.‬‬‫יְ ָ‬ ‫יְׁשֶט ֵגֶ עַזֶ ען‪ ,‬אּון ֶעְס‬ ‫ָהאֶט ִאיר ְׁשֹוין ֶֶמער ְנִ ְ‬ ‫ֲ(ע ֶָצתֹו ֱאֶמּוְנָ ה ֵג' ַּפ ְר ְַׁשת וַ ֵּיֵ ֵֶצא‪ ,‬ה' ִּכִ ְְס ֵליו‪ְְׁ ,‬שְנַ ת תשֵפ"ו‬ ‫ֶטּול ְֶט ְִׁשיְנֶ ער ַזִ ֶכְ רֹוְנֹו‬ ‫ְ‬ ‫אֹויְך ֶר ְִּבי ְנַ ְֲח ֶָמן‬ ‫ארֶט ַארּום‬ ‫יֶמן ‪ִָ -‬ד ְ‬ ‫ִאיַז ֵגֶ ְ‬ ‫עְּב ִל ְיְּבן ַא ַזֵ ֶכֶ ר‪ַ ,‬א ְִס ָ‬ ‫ִל ְֵפ ָרֶט ְָק ֶָטן)‬ ‫יילן ִִדי ֶַמ ֲע ֶֶׂשה ֵַפאר‬ ‫ער ֵֶצ ְ‬ ‫ִל ְְב ָרֶכָ ה ְֵפ ֶלעֵגְ ֶט ִֶד ְ‬ ‫ִִדי ְּפ ַלאץ ַעִד ַהיֹום ַהֶּזֶ ה‪.‬‬ ‫ְזְ כּותֹו יָ ֵגֵ ן ָָע ֵֵלינּו‪.‬‬ ‫אר ֶַצייֶט ִאיַז ַא‬ ‫ֲחֹולים‪ ,‬אּון ַהייְנְ ֶט ִאין ִֶדער יָ ְ‬ ‫ִ‬ ‫‪23‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫נאמען‪ :‬יושע היימליך‬ ‫חדר‪ :‬תלמוד תורה היכל הקודש‬ ‫יארגאנג‪12 :‬‬ ‫שטאט‪ :‬קרית ברסלב ליבערטי‬ ‫א גוטן יושע‪ ,‬ביטע שטעל זיך ָָפאר ַַפאר די ליינער‪.‬‬ ‫א גוטן פאר אלע טייערע ליינער פון “קינדערהיים”‪,‬‬ ‫מיין נאמען איז יהושע’לע היימליך פון קרית ברסלב‬ ‫‪ -‬ליבערטי‪ .‬איך בין יעצט אלט צוועלף יאר‪ ,‬מיין רבי‬ ‫הייסט הרב ר’ יוסף גליק שליט”א פון מאנסי‪ ,‬און מיר‬ ‫זענען ב”ה זעקס קינדער אין די משפחה‪.‬‬ ‫וויפיל קינדער לערנען ביי דיר אין קלאס?‬ ‫צוואנציג‪.‬‬ ‫ווען הייבט זיך אן דיין סדר היום און ווען קומסטו אן‬ ‫וואו דאווענען ענק שבת?‬ ‫אהיים?‬ ‫איך שטיי אויף האלב זעקס אינדערפרי‪ .‬איך פאר מיט אין בית המדרש אשר בנחל‪ .‬און ווען דער ראש ישיבה‬ ‫מיין טאטע צום שול‪ ,‬דארט לערן איך אין “כולל בוקר”‪ ,‬קומט‪ ,‬דאווענען מיר אין “האשקי” שול‪.‬‬ ‫און נאכדעם דאווענען מיר שחרית צוזאמען מיט’ן‬ ‫וועלכע ניגון וואס ענק זינגען ביי די שבת סעודה‬ ‫אפנעמען‬ ‫מנין פון ‪ .7:30‬דערנאך קומט א באס אונז‬ ‫פון שול‪ ,‬איך הייב אן חדר ‪ 8:30‬און איך קום אן אהיים האסטו דאס מערסטע ליב?‬ ‫‪ 5:00‬אזייגער‪.‬‬ ‫כל מקדש‪.‬‬ ‫וועלכע חלק פון שבת איז ביי דיר די מערסטע‬ ‫וועלכע טאג אין דיין לעבן וועט דיר בלייבן טיף‬ ‫געשמאק?‬ ‫איינגעקריצט אין קאפ?‬ ‫שבת נאכמיטאג‪.‬‬ ‫יעדעס יאר פורים האט זיך זיין אייגנקייט‪ ,‬און יעדן‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪24‬‬ ‫האב שוין געענדיגט אסאך מסכתות‪.‬‬ ‫פורים באזונדער בלייבט מיר שטארק אין זכרון‪.‬‬ ‫מיט וועלכע ספעציעלע טאלאנט האט דיך דער‬ ‫אויף וועלכע יום טוב קוקסטו ארויס די מערסטע‪,‬‬ ‫באשעפער געגעבן?‬ ‫און פארוואס?‬ ‫צו קענען זינגען‪ ,‬שכח אייבערשטער‪.‬‬ ‫איך קוק שטארק ארויס אויף יום טוב פסח‪ .‬יעדער‬ ‫איינער העלפט ארויס‪ ,‬ס’איז זייער געשמאק‪ ,‬אויך‬ ‫צום שלוס‪ ,‬האסטו אפשר אן אינטערעסאנטע‬ ‫גייט מען צוזאמען באקן מצות‪ ,‬און מ’שפירט דעם‬ ‫מעשה פון תפילה צו מיטטיילן מיט אנדערע‬ ‫יום טוב אין די לופט‪.‬‬ ‫קינדער?‬ ‫יא‪ ,‬מוצאי שבת פרשת וירא איז געווען די‬ ‫אפשערן פון מיין יונגערן ברודער‪ .‬אנפאנג‬ ‫האט מען געזאגט אז עס וועט פארקומען‬ ‫ביי מיין באבע אינדערהיים‪ ,‬אבער‬ ‫שפעטער האט מיין מאמע מיר געזאגט‬ ‫אז מ’וועט עס מסתמא פראווען אין א‬ ‫האטעל‪ .‬איך האב זייער שטארק געבעטן‬ ‫דעם אויבערשטן אז איך וויל ס’זאל זיין‬ ‫דווקא ביי מיין באבע אינדערהיים‪ ,‬שכח‬ ‫אייבערשטער אז צום סוף איז עס טאקע‬ ‫געווען ביי מיין באבע אינדערהיים‪.‬‬ ‫א גרויסן שכח פארן מיטטיילן מיט אונז‬ ‫אזעלכע שיינע און אינטערעסאנטע זאכן‪.‬‬ ‫וועלכע חלק פון פארן קיין אומאן אויף ראש השנה‬ ‫האסטו די מערסטע הנאה?‬ ‫איך גלייך זייער צו טרעוולען‪ .‬ס’איז מורא’דיג‬ ‫געשמאק צו ארומצופארן‪ ,‬אריבערצוגיין פון א באס‬ ‫אויב איר ווילט אז מיר זאלן אייך‬ ‫צו א טרעין‪ ,‬און פון א טרעין צוריק צו א באס‪.‬‬ ‫אינטערוויוען‪ ,‬אדער איר האט א געדאנק‬ ‫וויפיל מאל האסטו שוין זוכה געווען צו ענדיגן גאנץ‬ ‫פון א אינגל וואס עס וואלט געווען‬ ‫משניות?‬ ‫פאסיג צו כאפן א שמועס מיט אים‪,‬‬ ‫לאזט אונז וויסן דורך רופן ‪845-379-‬‬ ‫שכח אייבערשטער‪ ,‬איך האב שוין געענדיגט פיר‬ ‫מאל גאנץ משניות‪.‬‬ ‫‪ ,1161‬אדער קענען די חשובע עלטערן‬ ‫שיקן אן אימעיל צו‪:‬‬ ‫האסטו שוין געמאכט נאך סיומים אויסער דעם?‬ ‫‪kinderheim@bletelmagazine.com‬‬ ‫יא‪ ,‬איך האב שוין מסיים געווען תהלים און ספר‬ ‫המידות‪ ,‬אבער מיין הויפט שיעור איז אין ש”ס; איך‬ ‫‪25‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫משפחת‬ ‫גליק‬ ‫וֶ וען ִאיְך ָָהאּב ַא ֵָהיים ִפּון ֵח ֶֶדְר‪ָָ ,‬האּב‬ ‫עְלף ִאיְך ֵזָ אְל‬ ‫עִפעְר‪ֶָ ,‬ה ְ‬ ‫ייְליְגֶ עְר ַּב ֶ‬ ‫אֵׁש ֶ‬ ‫"ָה ִ‬ ‫ֵ‬ ‫אֹויְסְגֶ עטּון ַַמיין ִֵׁשיְך‪ ,‬אּון‬‫ְ‬ ‫ִאיְך ְגְ ְַלייְך‬ ‫ֶָהעָכֶ עְר‪".‬‬ ‫ואְק ְְסן‬ ‫וַ ְ‬ ‫ְמְַכֵַּב �ּד ַז ַיין ֶטַאֶטֶע‬ ‫אַמע ַאֵז‬ ‫ִאיְך ָָהאּב ְגֶ עֵזָ אְגְ ט ִַפאְר ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫ַמֹועֶד ְסּוּכֹות‪,‬‬ ‫ֵאיין ָטאְג‪ ,‬חֹוְל ַָה ֵ‬ ‫אּו�ן ְמַאְמֶע‬ ‫ַַמיין ִפּוְס טּוט ִַמיְר וֵ ויי ִאין ַַמיין ִֵׁשיְך‪.‬‬ ‫ועְלע‪,‬‬‫ועְלוֶ ֶ‬ ‫אַמע ָאן‪" ,‬וֶ ְ‬ ‫ְרּוִפט ֵזִ יְך ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫עֶנּוַמען‬ ‫ֶ‬ ‫אַמע ָָהאט ֵזִ יְך ְגֶ‬ ‫ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫יְסְל‬ ‫ואְרן ַא ִּב ְ‬‫ְקּוְק‪ֶַ ,‬דיין ָהֹויֵזְ ן ִאיֵז ְגֶ עוָ ְ‬ ‫ַטאֶנְ ְֵצן אּון ֵזִ יֶנְ ְגֶ ען‪.‬‬ ‫עְר ְֵׁש ֶטעְר‪ִ ".‬איְך ִּבין‬ ‫ייּב ְ‬‫ְקּוְרץ‪ְֵׁ ,‬שּכ ַּח ֵא ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ייְסט?"‬ ‫אְר ְֵׁש ֵט ְ‬ ‫ועְלע‪ֶ ,‬דּו ִַפ ְ‬ ‫ועְלוֶ ֶ‬ ‫"וֶ ְ‬ ‫אּבן ֵזִ יְך‬ ‫ְ‬ ‫ָה‬ ‫ָ‬ ‫יְר‬‫ַמ‬‫ִ‬ ‫יְך‪.‬‬ ‫ייְל‬ ‫ִ‬ ‫ְר‬‫ֵ‬ ‫ִפ‬ ‫ְ‬ ‫ֵזֹוי‬‫א‬‫ַ‬ ‫ן‬‫ואְר‬‫ְ‬ ‫עוָ‬ ‫ְגֶ‬ ‫ייְלט‪ִ :‬איְך ָָהאּב‬ ‫עְר ֵֵצ ְ‬‫ועְלע ֶֶד ְ‬ ‫ועְלוֶ ֶ‬ ‫וֶ ְ‬ ‫"ֶדאְס‬ ‫אַמע ִַמיְר ְגֶ עֵזָ אְגְ ט‪ָ ,‬‬ ‫ָָהאט ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫עֶנּוַמען ַטאֶנְ ְֵצן ִַפאְר ִֶׂש ְַמ ָחָה‬ ‫ֶ‬ ‫ַא ְֶלע ְגֶ‬ ‫יְלָה‪ִ .‬איְך‬ ‫ייעְר ַא ֵֵׁשייֶנֶ ע ַַמ ֲע ֶֶׂשָה ִפּון ְְּת ִִפ ָ‬‫ֵזֵ ֶ‬ ‫יְלָה‪ְ ,‬קּוְק וִ וי ֶדּו‬‫ִאיֵז ַא ַַמ ֲע ֶֶׂשָה ִפּון ְְּת ִִפ ָ‬ ‫עְר ְֵׁש ְטן ַאֵז ִאיְך‬ ‫ייּב ְ‬ ‫אּון ֶַדאֶנְ ְֶקען ֶֶדעם ֵא ֶ‬ ‫ִּבין ְגֶ עוֶ וען ִֶדי ֶנִ ְיֶד ְִריְגְ ְְס ֶטע יּוֶנְ ְגְ ְל ִפּון‬ ‫אְלן‬ ‫עֵצט ִאיֵז ֵַצייט ִַמיְר ֵזָ ְ‬ ‫ואְק ְְסט! אּון יֶ ְ‬ ‫וַ ְ‬ ‫ָָהאּב ְגֶ עוַ ְ‬ ‫ואְק ְְסן‪.‬‬ ‫אטֵׁש ִאיְך ִּבין ֵׁשֹוין ִִפיְר‬ ‫ַַמיין ְְק ְַלאְס‪ָ .‬כָ ְ‬ ‫ייְליְגֶ עְר‬ ‫עְרע ִֵׁשיְך‪ֵָ .‬ה ִ‬ ‫עְס ֶ‬ ‫ְקֹויִפן ְגְ ְֶר ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ִֶדיְר‬ ‫אַמע ִַמיְר‬‫ֶנָ אְך ְסּוּכֹות ָָהאט ַַמיין ַַמ ֶ‬ ‫יָ אְר ַא ְְלט‪ ,‬אּון ֶעְס ֵזֶ עֶנֶ ען ֶָדא ְִקיֶנְ ֶֶדעְר‬ ‫עִפן‬‫אְלן ְט ְֶר ְ‬ ‫עְל ְִפט ִַמיְר ֵזָ ְ‬ ‫עִפעְר‪ֶָ ,‬ה ְ‬ ‫אֵׁש ֶ‬ ‫ַּב ֶ‬ ‫עְרע ָהֹויֵזְ ן‪ִ .‬איְך‬ ‫עְס ֶ‬ ‫ייע ְגְ ְֶר ֶ‬ ‫עְקֹויִפט ֶנֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ְגֶ‬ ‫וָ ואְס ֵזֶ עֶנֶ ען ֶנָ אְך ְֶד ְֵריי יָ אְר‪ֵ ,‬זֶ עֶנֶ ען ֵזֵ יי‬ ‫ועְלע‪".‬‬ ‫ועְלוֶ ֶ‬ ‫ְגּוטע ִֵׁשיְך ִַפאְר וֶ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫עְרע‬‫עְס ֶ‬‫ייע ְגְ ְֶר ֶ‬ ‫אְר ְִפט ֶנֵ ֶ‬ ‫עֶד ְ‬‫ָָהאּב אֹויְך ְגֶ ַ‬ ‫ֶָהעָכֶ עְר וִ וי ִַמיְר‪.‬‬ ‫עְר ְֵׁש ֶטעְר‪ַ ,‬אֵז ַַמיין‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ְֵׁשּכ ַּח ֵא ֶ‬ ‫עְר ְֵׁש ֶטעְר!‬ ‫ייּב ְ‬ ‫עֶדעְר‪ְֵׁ .‬שּכ ַּח ֵא ֶ‬ ‫עַמ ֶ‬ ‫ֶָה ֶ‬ ‫אְרְק ְגֶ עוָ ְ‬ ‫ואְלט‬ ‫ייעְר ְֵׁש ַט ְ‬ ‫ִאיְך ָָהאּב ֵזֵ ֶ‬ ‫עַמען ֶנָ אְך‬‫עְקעֶנְ ט ֶנֶ ֶ‬‫אטע ָָהאט אּוֶנְ ֵז ְגֶ ֶ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫ֵצּוְריְק ָָהאּב‬ ‫ִַמיט ְּב ֶע ְֶרְך ְֵצוֵ ויי וָ ואָכְ ן ִ‬ ‫אְר ַַמאְל‬ ‫ואְק ְְסן ֶָהעָכֶ עְר‪ִ ,‬איְך ֵזָ אְל ֵזַ יין ֶנָ ְ‬ ‫וַ ְ‬ ‫עִפט‪ִ .‬איְך‬ ‫יֶ עֶנֶ עם ָטאְג ֵצּו ִֶדי ִֵׁשיְך ְגֶ ֶ‬ ‫עֵׁש ְ‬ ‫ִאיְך ָאֶנְ ְגֶ עטּון ַַמיין ִֵׁשיְך ְ‬ ‫ֵצּוִפ ְִרי‪ ,‬אּון‪ֶ ...‬עְס‬ ‫ָהֹויְך‪ַ ,‬אֵזֹוי וִ וי ַא ְִקיֶנְ ֶד וָ ואְס ִאיֵז ֵׁשֹוין‬ ‫ייע‬ ‫ְקֹויִפן ֶנֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ִּבין ְגֶ עוֶ וען ַאֵזֹוי ְִפ ְֵר ִ‬ ‫ייְליְך ֵצּו‬ ‫אְקוֶ ועם‪ַ .‬אֵזֹוי ָָהאּב ִאיְך‬ ‫יֵׁשט ַּב ְ‬‫ְֵׁש ִֶּפ ְיְרט ֶנִ ְ‬ ‫ִִפיְר יָ אְר ַא ְְלט‪.‬‬ ‫ִֵׁשיְך‪.‬‬ ‫אֶדֶנֶ ע ִַמיט ַַמיין‬ ‫ְ‬ ‫ַמ‬ ‫ָ‬ ‫עְס‬ ‫ֶּפ‬ ‫ֶ‬ ‫ע‬‫ֶ‬ ‫ְגֶ ְ‬ ‫עֵׁש ִֶּפ ְיְרט‬ ‫וָ ואְס טּוט ַא ִא ִיֶדיֵׁש ְִקיֶנְ ֶד וֶ וען‬ ‫עְר ֵָהייט‬ ‫יְל ְ‬ ‫ִאיְך ָָהאּב ֵזִ יְך ְֵׁש ִט ֶ‬ ‫ִֵׁשיְך ִֶדי ְגַ אֶנְ ֵֶצע ָטאְג‪.‬‬ ‫ֶעְר וִ ויְל ֶע ֶֶּפעְס? ֶַמען ֶּבעט ֶֶדעם‬ ‫ַא‬ ‫עֵצט אֹויף‬ ‫אֶּפְגֶ עֵזֶ ְ‬ ‫ַא ְָר ְ‬ ‫עְר ְֵׁש ְטן‪ ,‬וַ וייְל ֶֶדעְר‬‫ייּב ְ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫אּבן‬ ‫ֶּבעֶנְ ְְקְל ִּב ְֵׁש ַעת ִַמיְר ָָה ְ‬ ‫עְר ְֵׁש ֶטעְר ִאיֵז ֶָדא‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫ייע‪,‬‬ ‫ואְרט ִַפאְר אּוֶנְ ֵזֶ עְר ְַר ֶ‬ ‫ְגֶ עוַ ְ‬ ‫ִַמיט ִַמיְר ִֶדי ְגַ אֶנְ ֵֶצע‬ ‫אְרט‬‫וַ וייְל ֶעְס ֵזֶ עֶנֶ ען ְגֶ עוֶ וען ֶָד ְ‬ ‫ֵַצייט‪ .‬אּון וֶ וען ִאיְך וִ ויְל‪,‬‬ ‫ֶנָ אְך ִַמ ְֵׁש ֶָּפחֹות‪.‬‬ ‫עֶדן ִַמיט‬ ‫ְֶקען ִאיְך ְֶר ְ‬ ‫ִאים‪ ,‬אּון וָ ואְס ִאיְך‬ ‫עְקּוְקט‬ ‫ְ‬ ‫ִאיְך ָָהאּב ֵזִ יְך ֵצּוְגֶ‬ ‫עטן‬ ‫אְרף‪ְֶ ,‬קען ִאיְך ֶּב ְ‬ ‫ֶַד ְ‬ ‫עְסט ָאן‬ ‫וִ וי ֶֶדעְר ֶַמעֶנְ ְטֵׁש ֶַמ ְ‬ ‫עְר ְֵׁש ְטן‪.‬‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ֶֶדעם ֵא ֶ‬ ‫ִֵׁשיְך ִַפאְר ֶע ֶֶּפעְס ַא יּוֶנְ ְגְ ְל‪.‬‬ ‫ְרּוִפט ֵזִ יְך יֶ עֶנֶ עְר‬ ‫ְ‬ ‫ְלּוֵצ ְִליֶנְ ְג‬ ‫ְֶּפ ְ‬ ‫ִאיְך‬ ‫ָָהאּב‬ ‫ַאֵזֹוי‬ ‫אַמע‪.‬‬ ‫יּוֶנְ ְגְ ְל ָהֹויְך ָאן ֵצּו ֵזַ יין ַַמ ֶ‬ ‫עֶדן ָטאְג ֶנָ אְך‬ ‫ְגֶ עטּון‪ .‬יֶ ְ‬ ‫ִאיְך ָָהאּב ֵזִ יְך ָאֶנְ ְגֶ עטּון‪,‬‬ ‫יֵׁשט ְִליּב ִֶדי‬ ‫"איְך ָָהאּב ֶנִ ְ‬ ‫ִ‬ ‫עטן‪,‬‬ ‫ָָהאּב ִאיְך ְגֶ ֶ‬ ‫עּב ְ‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪26‬‬ ‫ח‪ .‬צ‪ .‬גליק‬ ‫עְר ְֵׁש ְטן ִַפאְר יֶ עֶנֶ ע ִאיֶנְ ְגְ ְל ַאֵז ֶעְר‬‫ייּב ְ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫אַמע? ַחְס וְ ֵָׁשְלֹום!‬ ‫וִ וי ַא ַַמ ֶ‬ ‫יֵׁשט!"‬ ‫ִֵׁשיְך‪ִ ,‬איְך ְקֹויף ֶעְס ֶנִ ְ‬ ‫עְר ְֵׁש ֶטעְר ֵזֶ עט‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ויְסן ַאֵז ֶֶדעְר ֵא ֶ‬ ‫ֵזָ אְל וִ ְ‬ ‫אַמע ָָהאט‬ ‫יֶ עֶנֶ עְר יּוֶנְ ְגְ ְל'ְס ַַמ ֶ‬ ‫אַמע ָָהאט ִאים ְגֶ עֵזָ אְגְ ט‪,‬‬‫ֵזַ יין ַַמ ֶ‬ ‫אְרף‬ ‫עְרט ַא ְֶלעְס‪ ,‬אּון ַאֵז ֶַמען ֶַד ְ‬ ‫אּון ֶָה ְ‬ ‫עֶדן ִַמיט ִאים‪ָ .‬א ֶּבעְר‬ ‫ְרּוּב ְיְרט ֵצּו ְֶר ְ‬ ‫ְֶּפ ִ‬ ‫ועְלן‬ ‫יְק'ְל‪ֶ ,‬עְס ִִפיט ְגּוט‪ ,‬אּון ִַמיְר וֶ ְ‬ ‫"ֵצ ִֶד ְ‬ ‫ַ‬ ‫ייְליְגֶ ע‬ ‫אְלְגְ ן וָ ואְס ְֵׁש ֵטייט ִאין ִֶדי ֵָה ִ‬ ‫ִָפ ְ‬ ‫ע'חּוֵצ ֶֶּפָה'ט אּון ִאיְר‬ ‫ְ‬ ‫ֶעְר ָָהאט ֵזִ יְך ְגֶ‬ ‫ְקֹויִפן‪".‬‬ ‫ְ‬ ‫ֶעְס‬ ‫אַמע‪.‬‬ ‫אטע אּון ַַמ ֶ‬ ‫ְּתֹוְרָה ֵצּו ְַמָכַ ֵּבֶד'ן ַט ֶ‬ ‫ָ‬ ‫אְרְק‬ ‫טּוֶּפט‪ִ .‬איְך ָָהאּב ֵזִ יְך ַאֵזֹוי ְֵׁש ַט ְ‬ ‫ְגֶ ְ‬ ‫עֵׁש ְ‬ ‫אְקט‬ ‫עָה ְ‬ ‫ָא ֶּבעְר ֶֶדעְר יּוֶנְ ְגְ ְל ָָהאט ְגֶ ַ‬ ‫אּבן‬ ‫עְר ְֵׁש ֶטעְר‪ִַ ,‬מיְר ָָה ְ‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ְֵׁשּכ ַּח ֵא ֶ‬ ‫עַמט ִַפאְר ִאים‪.‬‬ ‫ְגֶ ֶ‬ ‫עֵׁש ְ‬ ‫ִַמיט ִֶדי ִִפיְס אּון ָהֹויְך ְגֶ ְ‬ ‫עֵׁש ְִריְגְ ן‪ֶ" ,‬נֵ יין!‬ ‫ְגּוטע ִֵׁשיְך‪.‬‬ ‫ייעְר ֶ‬ ‫אִפן ֵזֵ ֶ‬ ‫עט ְָר ְ‬ ‫ְגֶ ְ‬ ‫ִאיְך ִּבין ֵזִ יְך ְגֶ עְגַ אֶנְ ְגֶ ען ְֵׁש ִֶּפ ְ‬ ‫יְלן‬ ‫יֵׁשט!"‬ ‫ֶנֵ יין! ִאיְך וִ ויְל ֶעְס ֶנִ ְ‬ ‫אּבן ִַמיְר‬ ‫אֹויִפ'ן וֶ ועְג ַא ֵָהיים ָָה ְ‬ ‫ְ‬ ‫עְרע‬ ‫יְל ֵֵצייְג ִאין ִֶדי ַאֶנְ ֶֶד ֶ‬ ‫ִַמיט ַא ְֵׁש ִֶּפ ְ‬ ‫ואְרן‪ִ .‬איְך‬ ‫אַמע ִאיֵז ְרֹויט ְגֶ עוָ ְ‬ ‫ִֶדי ַַמ ֶ‬ ‫עְר ְֵׁש ְטן ַאֵז ִַמיְר‬ ‫ייּב ְ‬ ‫עֶדאֶנְ ְְקט ֶֶדעְר ֵא ֶ‬ ‫ְגֶ ַ‬ ‫יֵׁשט‬ ‫עִפט‪ִ .‬איְך ָָהאּב ֵׁשֹוין ֶנִ ְ‬ ‫ֶעְק ְגֶ ֶ‬ ‫עֵׁש ְ‬ ‫יֵׁשט‬‫ואְרן‪ִ .‬איְך ָָהאּב ֶנִ ְ‬ ‫ִּבין אֹויְך ְרֹויט ְגֶ עוָ ְ‬ ‫יט"א וואְס‬ ‫יָבָה ְֵׁש ְִל ָ‬‫עְרן ֶֶדעְר ְרּאֵׁש יְ ִֵׁש ָ‬ ‫ֶָה ְ‬ ‫ואְלט ֶַמעְר ֵזֶ ען וִ וי ַא ִא ִיֶדיֵׁש ְִקיֶנְ ֶד‬ ‫ְגֶ עוָ ְ‬ ‫עֶדט ַאֵזֹוי‬ ‫ייּבן ַאֵז ַא יּוֶנְ ְגְ ְל ְֶר ְ‬ ‫ְגֶ ֶ‬ ‫עְקעֶנְ ט ְגְ ְֵל ְ‬ ‫עְר ַַמאֶנֶ ען ַאֵז ֵצּו‬ ‫אְלט אּוֶנְ ֵז ִאין ֵאיין ֶֶד ְ‬ ‫ַָה ְ‬ ‫אַמע‪.‬‬ ‫עֶדט ַאֵזֹוי ֵצּו ֵזַ יין ַַמ ֶ‬ ‫ְֶר ְ‬ ‫ייען אֹויף‬ ‫אַמע‪ְֵׁ .‬ש ְֵר ֶ‬ ‫ָה'ֶדיְג ֵצּו ֵזַ יין ַַמ ֶ‬ ‫חּוֵצ ֶָּפ ִ‬ ‫ְ‬ ‫עֶדט ֶַמען ִַמיט‬ ‫אַמע ְֶר ְ‬ ‫אטע אּון ַַמ ֶ‬ ‫ַא ַט ֶ‬ ‫עטן ֶֶדעם‬ ‫אֹויְך ָָהאּב ִאיְך ְגֶ ֶ‬ ‫עּב ְ‬ ‫עְרֵׁש‬‫אַמע? ַחְס וְ ֵָׁשְלֹום! ֵזָ אְגְ ן ַאֶנְ ֶֶד ְ‬ ‫ַא ַַמ ֶ‬ ‫ְגְ ְרֹויְס ֶֶד ְֶרְך ֶא ְֶרץ‪ ,‬אּון ֶַמען ִאיֵז ֵזֵ יי ְַמָכַ ֵּבֶד‪.‬‬ ‫טאטע‬ ‫מאמע‬ ‫מענדי‬ ‫צירי‬ ‫הענדי‬ ‫וועלוועלע‬ ‫נתי‬ ‫‪27‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫טרעף צו‬ ‫צען פייגלעך זענען געפלויגן אין הימל‪,‬‬ ‫איינער האט אראפגעשאסן דריי פייגל‪.‬‬ ‫וויפיל פייגל זענען איבערגעבליבן?‬ ‫שאלה און ענטפער פון פאריגע וואך‪:‬‬ ‫אויף וועלכע שאלה וועט א מענטש קיינמאל‬ ‫נישט זאגן ’יא‘?‬ ‫דו שלאפסט?‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪28‬‬ ‫מילתא דבדיחותא‬ ‫ספר המדות'ל‬ ‫איך האב דיך‬ ‫ְתּ ִפלָ ה‬ ‫אויפגעוועקט‬ ‫איינער רופט אן זיין חבר‬ ‫ג‪ַ .‬ה ָקּדוֹשׁ ָבּרוְּך הוּא ָמצוּי ְבּ ֵבית ַהכְּ נֶ ֶסת‪.‬‬ ‫אינמיטן די נאכט‪,‬‬ ‫עפט ֶמען ִאין ֵבּית‬ ‫ער ְשׁ ְטן ְט ֶר ְ‬ ‫ייבּ ְ‬ ‫ֶדעם ֵא ֶ‬ ‫זיין חבר הייבט אויף דעם‬ ‫ַה ֶמ ְד ָרשׁ‪.‬‬ ‫טעלעפאן‪” :‬העלא?“‬ ‫ד‪ַ .‬על יְ ֵדי ֲחנֻ ָפּה‪ֵ ,‬אין ְתּ ִפלָּ תוֹ נִ ְשׁ ַמ ַעת‪.‬‬ ‫פרעגט אים דער חבר‪“ :‬אוי‪,‬‬ ‫וערט זַ יין ְתּ ִפלָ ה‬ ‫ַא ֶמענְ ְטשׁ וָ ואס ַחנְ ֶפ’עט‪ ,‬וֶ ְ‬ ‫דיך‬ ‫האב‬ ‫איך‬ ‫אנטשולדיגט‪,‬‬ ‫ערט‪.‬‬ ‫עה ְ‬‫ישׁט צוּגֶ ֶ‬ ‫נִ ְ‬ ‫אויפגעוועקט יעצט?”‬ ‫זאגט ער‪“ :‬ניין‪ ,‬איך בין סייווי‬ ‫דער‬ ‫ווייל‬ ‫אויפגעשטאנען‬ ‫טעלעפאן האט געקלינגען‪”....‬‬ ‫לייסענס‬ ‫בחידה טובה‬ ‫א פאליציי מאן שטעלט אפ א‬ ‫וועלכע ווארט איז די מערסטע בגימטריא‬ ‫זעקס און ניינציג יעריגער איד‪,‬‬ ‫אין די תורה?‬ ‫און ער זאגט אים‪“ :‬דו ווייסט דו‬ ‫ביסט יעצט געפארן איבער ניינציג‬ ‫מייל א שעה? ווייז מיר יעצט דיין‬ ‫חידות און ענטפערס פון פאריגע וואך‪:‬‬ ‫לייסענס!”‬ ‫וועלכע פסוק זאגט מען די מערסטע דורכ’ן טאג?‬ ‫ענטפערט דער אלטער‪“ :‬איך‬ ‫ה’ הושיעה המלך יעננו ביום קראנו‬ ‫פארשטיי ענק נישט! נעכטן‬ ‫האסטו מיר צוגענומען מיין‬ ‫לייסענס‪ ,‬און היינט בעטסטו עס‬ ‫פון מיר?‪”...‬‬ ‫טרעף די‬ ‫פאלגענדע‬ ‫בילדער‬ ‫יט ַַהאְלְ ְטן ַַהייְנְט‬ ‫וֶ וער וִ ויְל ִמ ְ‬ ‫ייען‬ ‫אּוְנְֶזֶ ער ְְּפְלֶ עי? ִמיר ֵגֵ ֶ‬ ‫אֹויפ ְְׁש ְִּפיְלְ ן ִִדי ַמ ֲע ֶֶׂשַה פּון ִִדי‬ ‫ְ‬ ‫ָָחָכָ ם אּון ַַּתם‪.‬‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪30‬‬ ‫געמאלן דורך‪ :‬ר‪ .‬וועבערמאן‬ ‫‪31‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫ייער‬ ‫"עס ִאיז זֵ ֶ‬‫ימן קסג(‪ֶ :‬‬ ‫)שׂיחוֹת ָה ַר"ן‪ִ ,‬ס ָ‬ ‫ֶדער ֶר ִבּי זָ אגְ ט ִ‬ ‫וישׁן ִדי גְ ָראז(‬ ‫וישׁן זֵ יי" ְ)צוִ ְ‬ ‫גוּט צוּ זַ יין ְפרוּם ְצוִ ְ‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪32‬‬ ‫מיט תפלה‬ ‫אר ֵציילְ ֶט‪:‬‬ ‫ש‪ .‬ע‪ְִ .‬מָזְ ּר ִַחי ֶּפ ְ‬ ‫עֶפער ֶֶהעלְ ף ִאיְך ָזָ אל ֶֶקעֶנֶען ֵגֵ יין צּו ‪dollar tree‬‬ ‫אֶׁש ֶ‬ ‫ַּּב ֶ‬ ‫ֶקֹויֶפן ‪yarn‬‬ ‫ְ‬ ‫ֶקּוְמֶט ֶׁשֹוין ָאן צּו ‪dollar‬‬ ‫ער ְֶׁש ֶֶטער ְֶמען ְ‬ ‫ייַּב ְ‬ ‫ְֶׁשֹּכ ַּּח ֵא ֶ‬ ‫‪tree‬‬ ‫ֵגּוֶטע ‪yarn‬‬ ‫עֶפן ֶ‬‫ער ְֶׁש ֶֶטער ֶֶהעלְ ף ִאיְך ָזָ אל ְֶט ֶר ְ‬ ‫ייַּב ְ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫ֶּפאר ִַּבילִ יֵג‬ ‫געמאלן דורך‪ :‬ח‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ֵגּוֶטע‬ ‫ער ְֶׁש ֶֶטער ֶּפאר ִִדי ֶ‬ ‫ייַּב ְ‬ ‫ְֶׁשֹּכ ַּּח ֵא ֶ‬ ‫ִַּבילִ יֵגֶ ע ‪yarn‬‬ ‫די מעשה פון תפילה ווערט גענומען פון "קול ברסלב" האטליין‪ .‬לאזט אריין אייער מעשה‪ ,‬און די בעסטע מעשה וועט ווערן געמאלן‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫‪.....................‬‬ ‫יואלי בירנבוים‪ ,‬פיאנא‬ ‫אהרן הערש שטראססער‬ ‫רעכי בירנבוים‬ ‫נתי שווארטץ‬ ‫יצחק כץ‬ ‫יוסי ראטה‬ ‫לאה סאמעט‬ ‫בית פיגא שטעטל פערטע קלאס‬ ‫יחזקי דעפריס ‪ -‬ספר תורה‬ ‫בית פיגא שטעטל פערטע קלאס‬ ‫מעשה’לעך פאר קינדערלעך‬ ‫מעשה’לעך פאר קינדערלעך‬ ‫תולדו ת תש פ" ז‬ ‫אי נ דע רה יים‬ ‫‪34‬‬ ‫‪............................................‬‬ ‫מענדי שווארטץ‬ ‫נחמן היילפרין‬ ‫א‪-‬ב סיום כתה א חזקי דעפריס‬ ‫עמרם רוטה‬ ‫צבי דוב איצקאוויטש‬ ‫ציפורי בירנבוים‬ ‫פייגעלע יאקאבאוויטש‬ ‫סילקי ראטענבערג‬ ‫פייגי און חי’הלע ראטה‬ ‫פייגי און שלמה לעווי‬ ‫פייגעלע יאקאבאוויטש‬ ‫נחמן נתן רוטה‬ ‫‪35‬‬ ‫תולדו ת ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫‪12‬‬ ‫ֶדער ֶקע ִניג ֶקען‬ ‫ש ֵטיין וִוי‬‫אר ְ ׁ‬ ‫שט ַפ ְ‬ ‫ִני ְ ׁ‬ ‫ערל ִאיז‬ ‫ַא ֹזוי ר' ֶ ּב ְ‬ ‫ייל ְ‬ ‫יך‬ ‫ַוייטער ְפ ֵר ִ‬ ‫ו ֶ‬ ‫יך ִּבין‬ ‫ִא ְ‬ ‫ַא ּה‬ ‫ָארגְ ט ַפאר ִדיר‬ ‫גֶ עוֶוען גֶ עז ְ‬ ‫ש ֶטער ֶדער‬ ‫ער ְ ׁ‬ ‫ש ּכ ֹו ַח ֵא ֶ ּ‬ ‫ייב ְ‬ ‫ְׁ‬ ‫ֵירה‬‫ייע גְ ז ָ‬ ‫ערט פוּן ִדי ֵנ ֶ‬ ‫עה ְ‬‫אב גֶ ֶ‬‫יך ָה ּ‬‫ִא ְ‬ ‫יקט ַא‬‫ש ְ‬‫ש ֶטער ָהאט ִמיר צוּגֶ ע ִ ׁ‬ ‫ער ְ ׁ‬ ‫ייב ְ‬ ‫ֵא ֶ ּ‬ ‫עכ ְטן ַקיין‬‫אר ֶר ְ‬ ‫שט ַפ ְ‬ ‫ַאז ְמ ָ'טאר ֶמער ִני ְ ׁ‬ ‫יבן צוּ ַה ְ‬ ‫אקן‬ ‫אב ָא ְנגֶ ֹ‬ ‫עהו ְּ‬ ‫יך ָה ּ‬ ‫ייע ּ ַפ ְר ָנ ָסה ִא ְ‬ ‫ֵנ ֶ‬ ‫ַוייטער‬ ‫יסט ו ֶ‬ ‫יך זֶע ָא ֶ ּבער ַאז דוּ ִּב ְ‬ ‫ֵּכ ִלים ִא ְ‬ ‫אקער!‬ ‫אלץ ַה ֶ‬ ‫ָוארן ַא ָה ְ‬ ‫יך ִּבין גֶ עו ְ‬ ‫אלץ ִא ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫אכ ְסט ַאזַא ְסעו ָּדה וִוי‬ ‫יך אוּן דוּ ַמ ְ‬ ‫ייל ְ‬ ‫ְפ ֵר ִ‬ ‫יקעס אוּן ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫אר ִדין ַמיי ֶנע ‪ָ 6‬ק ּ ִ‬ ‫אפ ֶ‬ ‫יך ַפ ְ‬ ‫ִא ְ‬ ‫אסטו ֶעס ַ ּבאוִויזְן?‬ ‫ּ‬ ‫ֹ‬ ‫ַאזוי ָה ְ‬ ‫ייל ְ‬ ‫יך‬ ‫ֵייער ְפ ֵר ִ‬ ‫ַוייטער ז ֶ‬ ‫ִּבין ו ֶ‬ ‫ֵייער‬‫ז ֶ‬ ‫ַא ֹזוי?!‬ ‫ַאיי ְנגֶ ע ֶנעם גֶ עוֶוען ר'‬ ‫יך וֶועל ִמ ְ‬ ‫יך ש ֹׁוין ַאן‬ ‫ִא ְ‬ ‫יך וֶועל ִמיר גֵ יין‬ ‫ערל ִא ְ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫אלץ‬‫ְ‬ ‫ה‬ ‫ָ‬ ‫יט‬ ‫מ‬‫ֵע ָצה גֶ ְּ גֶ ֶ ְ ִ יגְ ִ‬ ‫ט‬ ‫ד‬ ‫נ‬ ‫עע‬ ‫ן‬‫עב‬ ‫ַוייטער ִאין וֶועג ַא ַריין צוּם‬ ‫ו ֶ‬ ‫יך ֶער‬‫ייל ְ‬‫אמיר זֶען וִוי ְפ ֵר ִ‬‫אקן ָל ִ‬‫ַה ְ‬ ‫ערזֶען‪.‬‬‫ִויד ְ‬ ‫ו ֶ‬ ‫אכ ֶדעם זַיין‪ַ ...‬כא ַכא‬ ‫וֶועט ָנ ְ‬ ‫ינער קוּם‬‫אד ֶ‬ ‫ַ ּב ִ‬ ‫עצט!‬‫ַא ֶהער יֶ ְ‬ ‫ַא‬ ‫אקער ִאיז ֶער‬ ‫אלץ ַה ֶ‬‫ָה ְ‬ ‫עע ְנ ִדיגְ ט ִמיט‬ ‫ָוארן! גֶ ֶ‬ ‫ִמיר גֶ עו ְ‬ ‫עריי ַא ֹזוי וִוי ִא ְ‬ ‫יך קוּם‬ ‫אק ֵ‬‫אלץ ַה ֶ‬‫ָה ְ‬ ‫אלאץ!‬ ‫ָנאר ָאן ִאין ּ ַפ ַ‬