gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK

שבוע: תולדות (2026-11-09)

מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫געהאט פון מלחמה מיט אנדערע פעלקער? און וויאזוי גייען די צוויי זאכן‬ ‫צוזאמען? האבן זיי דאס געטוהן וועגן קנאה אדער צוליב מלחמה?‬ ‫מיט א טיפערן בליק‬ ‫נאך קען מען פרעגן א פשוט'ע קשיא ממה נפשך‪ ,‬סיי לויט דער טעם וואס די‬ ‫פרשת תולדות תשפ"ז‬ ‫רשטאּפט די ברונעמס צוליב זייער‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫תורה זאגט אונז אז די פלשתים האבן ַ‬ ‫קנאה אויף יצחק‪ ,‬און סיי לויט די טעם פון רש"י אז זיי האבן מורא געהאט פון‬ ‫רשטאּפן? וואסער איז א זאך וואס‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫מלחמה‪ ,‬פארוואס האבן זיי עס געמוזט ַ‬ ‫פארגינען מיט'ן גאנצע הארץ!‬ ‫ַ‬ ‫יעדער קען האבן א תועלת און נוצן דערפון‪ .‬על פי שכל וואלטן זיי עס פשוט‬ ‫בס"ד‬ ‫געדארפט אוועקנעמען פון יצחק און עס האלטן פאר זיך‪ ,‬בויען א גרויסע גדר‬ ‫א גוטן טייערע חברים וידידים‪!..‬‬ ‫ארום דעם‪ ,‬מאכן זיכער אז ס'בלייבט אונטער זייער הערשאפט און קיינער‬ ‫אן זייער רשות‪ .‬זיי וואלטן עס געקענט‬ ‫אנדערש קען נישט צוקומען צו דעם ָ‬ ‫מיר שטייען אצינד אין פרשת תולדות‪ ,‬אין אונזער פרשה ווערן געבוירן יעקב‬ ‫רמאגט און‬ ‫פא ָ‬ ‫וואכן און אפהיטן אזויווי יעדע אנדערע זאך וואס א לאנד ַ‬ ‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫און עשו‪ ,‬און די תורה דערציילט אונז פארשידענע זאכן וואס איז זיך‬ ‫רשטאּפן די קוועלער איז א זאך וואס האט‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫היט עס אפ פון אירע שונאים‪ַ .‬‬ ‫רלאפן צווישן זיי‪ .‬עשו איז א ִאיׁש י ֵֹד ַע ַציִ ד ִאיׁש ָׂש ֶדה‪ ,‬ער דרייט זיך אין‬ ‫פא ָ‬ ‫ַ‬ ‫נישט קיין שום פארשטענדליכע פשט‪.‬‬ ‫פאנגט חיות‪ ,‬און יעקב איז דער צדיק‪ ,‬דער ִאיׁש‬ ‫די פעלדער און וועלדער און ַ‬ ‫ישב א ָֹה ִלים וואס זיצט אין די געצעלטן פון תורה און לערנט ביי ֵׁשם‬ ‫ָּתם ֵׁ‬ ‫צום לעצט לאמיר פרעגן‪ ,‬אויב יצחק אבינו האט מצליח געווען אין אלע זיינע‬ ‫ועבר‪.‬‬ ‫זאכן‪ ,‬ער האט פארמאגט קנעכט און דינסטן און בהמות און נאך אסאך זאכן‪,‬‬ ‫וַ יֵּ ֶלְך ָהלֹוְך וְ גָ ֵדל ַעד ִּכי גָ ַדל ְמאֹד‪ ,‬זענען מן הסתם געווען נאך זאכן וואס די‬ ‫אין אנהייב פרשה האבן מיר די מעשה ווי עשו קומט אהיים פונעם פעלד‬ ‫פלשתים האבן מקנא געווען אין איהם‪ ,‬אויב אזוי פארוואס ווערט דא‬ ‫הונגעריג און אפגעמוטשעט‪ ,‬און ער פארקויפט די בכורה פאר יעקב‪ ,‬פאר‬ ‫דערמאנט נאר די קריגעריי איבער די בארות‪ ,‬פארוואס נאר דאס זענען זיי‬ ‫אביסל ֶל ֶחם ּונְ זִ יד ֲע ָד ִׁשים‪ .‬עשו דארף נישט די בכורה‪ ,‬ער איז מזלזל דערין‬ ‫געקומען אוועקנעמען פון איהם? וואס באדייט דער ענין און וואס איז עס מרמז‪.‬‬ ‫אכל וַ יֵּ ְׁש ְּת וַ יָּ ָקם וַ יֵּ ַלְך וַ יִּ ֶבז ֵע ָׂשו ֶאת ַה ְּבכ ָֹרה‪ ,‬עשו‬ ‫ווי דער פסוק זאגט אונז וַ י ֹּ ַ‬ ‫האט עס פארשעמט און גרינג געשעצט‪.‬‬ ‫די שעדליכקייט פון מידת הקנאה‬ ‫אביסל ווייטער אין די המשך הפרשה לערנען מיר אז יצחק אבינו האט זיך‬ ‫אז די תורה הקדושה דערציילט אונז אז דא איז געווען קנאה פון די פלשתים‪,‬‬ ‫באזעצט אין ארץ פלשתים אין די שטאט גְ ָרר‪ .‬יצחק אבינו האט זוכה געווען‬ ‫איז עס אודאי א געלעגנהייט פאר אונז זיך צו פארטיפן און גוט אפלערנען דעם‬ ‫איינגעפלאנצט און‬ ‫ַ‬ ‫צו ברכה און שפע‪ ,‬ווי די תורה דערציילט אז ער האט‬ ‫ענין‪ ,‬ארויסצונעמען אויף למעשה וואס נישט צו טוהן‪ ,‬און די געמיינקייט און‬ ‫געוואקסן גאר אסאך‪" ,‬וַ יִ גְ ַּדל וגו' וַ יֵּ ֶלְך ָהלֹוְך וְ גָ ֵדל ַעד ִּכי גָ ַדל ְמאֹד‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫עס איז‬ ‫שעדליכקייט פון מידת הקנאה‪.‬‬ ‫ּומ ְקנֵ ה ָב ָקר וגו' וַ יְ ַקנְ אּו אֹתֹו ְּפ ִל ְׁש ִּתים" ער איז געווארן‬ ‫וַ יְ ִהי לֹו ִמ ְקנֵ ה צֹאן ִ‬ ‫זייער גרויס‪ ,‬ער האט שטארק מצליח געווען אין אלע זיינע געשעפטן און‬ ‫אלס אן הקדמה צו אונזער שמועס איז כדאי מעיין צו זיין אין די הייליגע‬ ‫פארמעגן‪ ,‬ער האט געהאלטן אין איין ווערן גרעסער און רייכער‪ ,‬און די‬ ‫ווערטער פונעם פלא יועץ (ערך קנאה) וואו ער שמועסט אויס די מידה פון‬ ‫פלשתים האבן איהם מקנא געווען צוליב דעם‪.‬‬ ‫קנאה וואס חז"ל זאגן דעראויף אז דאס איז פון די זאכן וואס זענען "מוציאין‬ ‫את האדם מן העולם"‪ ,‬און ווי די מפרשים ערקלערן אז עס קען גורם זיין אז‬ ‫ימי‬ ‫די תורה דערציילט אונז ווייטער‪ ,‬וְ ָכל ַה ְּב ֵאר ֹת ֲא ֶׁשר ָח ְפרּו ַע ְב ֵדי ָא ִביו ִּב ֵ‬ ‫דער מענטש זאל פארלירן סיי זיין עולם הזה און סיי זיין עולם הבא רח"ל‪,‬‬ ‫ַא ְב ָר ָהם ָא ִביו ִס ְּתמּום ְּפ ִל ְׁש ִּתים וַ יְ ַמ ְלאּום ָע ָפר‪ ,‬אלע קוועלער וואס אברהם‬ ‫וויבאלד קנאה קען גורם זיין פארן מענטש צו טוהן דאס ערגסטע ברוחניות‬ ‫אבינו'ס קנעכט האבן געהאט געגראבן מיט יארן פריער אין יענעם געגנט‪,‬‬ ‫ובגשמיות‪.‬‬ ‫רשטאּפט און אנגעפילט מיט זאמד‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫האבן די פלשתים ַ‬ ‫שרייבט דער פלא יועץ אין זיינע ווערטער‪" :‬והנה יצר לב האדם רע‪ ,‬וחושק‬ ‫פארוואס האבן די פלשתים דאס געטוהן? ווער וויל דען נישט האבן קוועלער‬ ‫להיות יחיד בדורו בחכמה ומעשים בעושר וכבוד‪ ,‬ומתוך כך מצטער כשיש‬ ‫פון לויטערע וואסער וואס ברענגן נאר נוצן פאר די גאנצע סביבה ארום?‬ ‫אחר כמוהו או גדול וטוב ממנו‪ ,‬ומקנא לו ומבקש רעתו ומספר בגנותו‪ ,‬וגדולה‬ ‫ברענגט רש"י בשם די תוספתא‪ ,‬אז די פלשתים האבן גע'טענה'ט אז די‬ ‫שנאה שהיא מחמת קנאה אש אוכלה היא לאין מרפא‪ .‬ומי שיש בו מדה רעה‬ ‫קוועלער זענען נאר א שטרויכלונג פאר זיי‪ ,‬וויבאלד דאס וועט ברענגן‬ ‫זו‪ ,‬כל ימיו מכאובים‪ ,‬ואוכל לחם העצבים‪ ,‬ואין לו ריעים אהובים‪ ,‬מרבה‬ ‫מיליטער פון פרעמדע לענדער צו קומען דא מלחמה האלטן מיט זיי‪ ,‬און‬ ‫איד‪ ,‬ורוצה בתקלת חבירו‪ ,‬ושיכשלו חביריו בדבר הלכה‪,‬‬ ‫ריבות‪ ,‬והוא שמח ְל ֵ‬ ‫רשטאּפט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫ממילא איז בעסער אז די קוועלער זענען ַ‬ ‫ושיקצרו בעבודת השי"ת‪ ,‬ושיהא להם מיעוט הערך וקוצר ההשגה‪ ,‬וכהנה‬ ‫רעות רבות ועבירות שנגררות מן הקנאה‪ ,‬ומי יוכל לספר גודל רעתה"‪...‬‬ ‫יּוקים וואס מען קען דא‬ ‫אז מען לערנט אפ דעם ענין ווערט שווער עטליכע ִד ִ‬ ‫דאך בפירוש וַ יְ ַקנְ אּו אֹתֹו ְּפ ִל ְׁש ִּתים‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫פרעגן‪ .‬אין פסוק שטייט ָ‬ ‫רמאגט אין זיך א שלעכטע יצר הרע‪,‬‬ ‫אויף אונזער שפראך‪ :‬דער מענטש פאַ ָ‬ ‫רשטאּפן די‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫ווארשיינליך געווען די אמת'ע סיבה וואס האט זיי געמאכט ַ‬ ‫ער גלוסט צו זיין דער 'יחיד בדורו' א איין איינציגסטער אינעם דור וואס איז‬ ‫ארֹות‪ ,‬אויב אזוי פארוואס זאגט רש"י א צווייטע טעם אז זיי האבן מורא‬ ‫בְּ ֵ‬ ‫‪1‬‬ ‫די עצה איז‪ ,‬יעדעס מאל וואס דו זעהסט א קונה גייט אריין צום געשעפט‬ ‫דער קלוגסטער מענטש מיט די בעסטע מעשים‪ ,‬מיט די גרעסטע רייכטום‬ ‫קעגנ איבער דיר‪ ,‬זאלסטו דיך פרייען אין דיין הארץ און זאלסט געבן א שבח‬ ‫און כבוד‪ .‬און עס טוט איהם וויי ווען ער זעהט אז א צווייטער איז מצליח‬ ‫והודאה פארן אייבערשטן אז יענער האט פרנסה‪ .‬אז דו וועסט קוקן מיט א עין‬ ‫אזויווי ער אדער ווערט גאר גרעסער ווי איהם‪ .‬ער איז מקנא יענעם‪ ,‬און ער‬ ‫טובה‪ ,‬דו וועסט איהם פאַרגינען און זיך מיטפרייען מיט איהם‪ ,‬וועט דער‬ ‫בארעדן און באשמוצן‪ .‬ווייל‬ ‫זוכט יענעם שלעכטס צו טוהן‪ ,‬ער וועט איהם ַ‬ ‫אייבי שטער העלפן אז דו וועסט האבן פרנסה‪ .‬וכך הוה‪ ,‬דער איד האט‬ ‫ס'פלאקערט אינעם‬ ‫ַ‬ ‫קנאה איז אזויווי א שעדליכע פייער‪ ,‬ס'ברענט און‬ ‫פארגינען פאר יענעם און זיך‬ ‫געארבעט אויף זיך צו האבן א עין טובה‪ ,‬צו ַ‬ ‫אן אין איהם א שרעקליכע שנאה קעגן אנדערע מענטשן‬ ‫מענטש‪ ,‬עס צינדט ָ‬ ‫פרייען יעדעס מאל ער זעהט אז יענער איז מצליח‪ ,‬און דאס האט משפיע‬ ‫וואס גייט זיי גוט‪.‬‬ ‫געווען אז ער אליינס איז אויך געהאלפן געווארן‪ ,‬מענטשן האבן אנגעהויבן צו‬ ‫ווער עס האט אין זיך די שלעכטע מדה פון קנאה זענען זיינע אלע טעג איין‬ ‫קומען קויפן ביי איהם און ער האט שיין פארדינט‪.‬‬ ‫שטיק ווייטאג‪ .‬וואס ער האט נאר‪ ,‬איז ער קיינמאל נישט צופרידן דערמיט‪.‬‬ ‫פארמערט קריגעריי‪ ,‬ער פרייט זיך ווען‬ ‫ער האט נישט קיין גוטע פריינט‪ ,‬ער ַ‬ ‫די באהאלטענע קנאה פון וכל זה איננו שוה לי‬ ‫פאר יענעם גייט נישט גוט‪ ,‬ער זוכט אז יענער זאל געשטרויכלט ווערן‬ ‫ווען מ'רעדט פון קנאה‪ ,‬איז דא פארשידענע פרטים און אופנים וויאזוי די קנאה‬ ‫בגשמיות וברוחניות‪ .‬ער קען באשטיין אז קיינער זאל נישט מצליח זיין אין‬ ‫שטעלט זיך ארויס‪ .‬צום ערשט פארשטייט זיך אז ס'איז דא די פשוט'ע קנאה‬ ‫עבודת השם אדער האבן השגות אין רוחניות‪ .‬עס איז נישט מעגליך‬ ‫אפן‪ ,‬יעדער איינער‬ ‫קלאר און דייטליך בפירוש און ָ‬ ‫ָ‬ ‫כמשמעו‪ ,‬א קנאה וואס איז‬ ‫ארויסצוברענגען אין ווערטער די שלעכטיגקייט און די נידעריגקייט פון מדת‬ ‫זעהט און פארשטייט אז דאס איז קנאה‪ ,‬ווען דער מענטש האלט נישט אויס‬ ‫הקנאה‪.‬‬ ‫ווען פאר זיין חבר גייט גוט‪ ,‬עס שטעכט איהם און מאכט איהם הארץ‪-‬ווייטאג‪.‬‬ ‫דער פלא יועץ איז ממשיך און זאגט דארט אין זיינע ווערטער‪ :‬מי האיש‬ ‫דער מקנא אידענטיפיצירט גוט זיין פראבלעם‪ ,‬ער ווייסט אז דאס איז קנאה‪,‬‬ ‫החפץ חיים‪ ,‬א מענטש וואס וויל האבן א גוט לעבן זאל אנטלויפן פון די מדת‬ ‫און ער ווייסט אז דאס איז א שעדליכע זאך וואס איז מוציאין את האדם מן‬ ‫הקנאה‪ .‬ער זאל זיך שטארקן אויף זיין יצר הרע‪ ,‬ער זאל זיך כסדר פארטיפן‬ ‫באהערשן און ער איז מקנא‪.‬‬ ‫העולם‪ ,‬נאר ער קען זיך פשוט נישט ַ‬ ‫און מתבונן זיין אין די מחשבה אז דער רבונו של עולם פירט די וועלט‪ ,‬און‬ ‫האלטענע קנאה‪ ,‬אזא קליין‬ ‫בא ַ‬ ‫אבער עס איז דא נאך א סארט קנאה‪ ,‬מער א ַ‬ ‫קיינער קען גארנישט אוועקנעמען וואס איז אנגעגרייט פאר א צווייטן‪ .‬און‬ ‫ווערימל וואס גנב'עט זיך אריין אינעם הארץ פון א מענטש‪ ,‬וואס דער מענטש‬ ‫אפילו אויב ער וואלט געווען דער איין איינציגסטער מענטש אין די וועלט‪,‬‬ ‫ווייסט אפילו נישט אז ער איז מקנא‪ .‬ווי מיר וועלן ערקלערן בס"ד‪.‬‬ ‫באשערט‬ ‫וואלט ער נאך אלץ נישט פארדינט קיין איין פרוטה מער ווי עס איז ַ‬ ‫פארקערט‪ ,‬אפילו אויב ס'וועלן זיין‬ ‫פאר איהם פון הימל‪ .‬און די זעלבע ַ‬ ‫צומאל איז דא א מענטש וואס האלט מיט ווי יענער איז מצליח און האט מער‬ ‫טויזנטער און צענדליגער טויזנטער סוחרים וואס וועלן גיין 'קאמפעטישן'‬ ‫פארגינט ער דעם חבר [אדער עַל כל פנים ער מיינט ער‬ ‫פון איהם‪ ,‬און בעצם ַ‬ ‫מיט איהם און וועלן עוסק זיין אין די זעלבע מסחר‪ ,‬וועלן זיי אויך נישט קענען‬ ‫פארגינט]‪ ,‬מיט'ן מויל זאגט ער אפילו ארויס "אדרבה זאל יענער האבן נאך‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫אראפנעמען אפילו איין פרוטה פון וואס איז באשטימט געווארן פאר איהם‪.‬‬ ‫איך פריי זיך מיט זיין הצלחה‪ ,‬איך קען באשטיין"‪ ...‬אבער פלוצלינג הייבט ער‬ ‫געפאלן‪ ,‬ווי עס איז די סדר פון מענטשן זיך‬ ‫ַ‬ ‫אן צו שפירן ביי זיך קליין און‬ ‫ָ‬ ‫אדרבה‪ ,‬דער מענטש דארף זיך מבטל זיין צום רצון הבורא‪ ,‬וויסן און גלייבן‬ ‫אראפצוקלאּפן און זיך אנקוקן ווי א שלימזל ווען מען זעהט אז מען‬ ‫ַ‬ ‫אליינס‬ ‫אז דער באשעפער שטעלט צו פאר יעדן איינעם דאס וואס איז גוט פאר‬ ‫רמאגט נישט אזויפיל ווי יענער‪ .‬אין זיין קאפ הייבן זיך ָאן פלוצלינג ווירבלען‬ ‫פא ָ‬ ‫ַ‬ ‫איהם‪ .‬און אויב דער רבונו של עולם האט מיר געגעבן א געוויסע מצב‪ ,‬מיינט‬ ‫אזעלכע מחשבות ווי "פארוואס האב איך נישט? פארוואס מיר גייט נישט אזוי‬ ‫עס אז דאס איז גוט פאר מיר‪ ,‬און אז ער האט געגעבן פאר א צווייטן עפעס‬ ‫גוט ווי יענעם? איך האב נישט אזויפיל פרנסה ווי ער‪ ,‬איך האב נישט אזויפיל‬ ‫אנדערש‪ ,‬איז דאס גוט פאר יענעם‪ ,‬און עס איז נישט מעגליך צו טוישן אדער‬ ‫נחת ווי ער‪ ,‬איך האב נישט אזא שלום בית אזוי ווי ער"‪ ,‬וכדומה‪.‬‬ ‫אוועקצונעמען איינעם פונעם אנדערן‪ ...‬עד כאן דברי הפלא יועץ‪.‬‬ ‫דאך נישט מקנא‬ ‫דער מענטש קלערט אז דאס איז בכלל נישט קנאה‪" ,‬איך בין ָ‬ ‫איינקויפן די מידה פון עין טובה‬ ‫יענעם בעצם‪ ,‬און איך זוך נישט דוקא צו האבן וואס ער האט‪ ,‬איך מיין בכלל‬ ‫אדערט מיר‬ ‫נישט איהם און איך וויל נישט אז ער זאל האבן ווייניגער‪ ,‬עס ּב ַ‬ ‫אין דעם ענין ווערט דערציילט אז עס איז אמאל געקומען א חסיד צו הרה"ק‬ ‫פשוט אז איך האב נישט"‪.‬‬ ‫קלאגט פאר איהם אז ער‬ ‫בא ָ‬‫רבי משה קאברינער זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך ַ‬ ‫האט נישט קיין פרנסה‪ .‬ער איז עוסק אין א געוויסע מסחר אבער עס קומען‬ ‫אבער דער אמת איז אז מ'וועט זיך גוט מתבונן זיין וועט מען זעהן אז די אלע‬ ‫נישט קיין קונים צו איהם‪ ,‬ער שטייט ליידיג רוב שעות פונעם טאג און מאכט‬ ‫שטאמען אויך פון קנאה‪ .‬והא ראיה‪ ,‬ווייל דער מענטש אליינס‪ ,‬דער‬ ‫ַ‬ ‫מחשבות‬ ‫נישט קיין געלט‪ .‬אבער קעגנאיבער איהם האט א שכן די זעלבע סארט‬ ‫וואס האט יעצט די הרגשים פון צובראכנקייט און חסרון‪ ,‬ביז נעכטן איז ער‬ ‫געשעפט ווי ער‪ ,‬און ביי יענעם איז דא די ברכה‪ ,‬עס זענען כסדר דא קונדן‬ ‫געווען צופרידן מיט וואס ער האט‪ ,‬ער האט נישט געהאלטן אז עפעס פעלט‬ ‫וואס קומען איינקויפן‪ ,‬יענער פארדינט שיין און איך האב גארנישט‪.‬‬ ‫איהם ‪ ,‬אז ער האט נישט קיין פרנסה‪ ,‬אדער אז ער האט נישט קיין נחת‬ ‫וכדומה‪ ,‬נאר אין די מינוט וואס ער זעהט אז יענער האט מער‪ ,‬אדער אז פאר‬ ‫האט איהם דער הייליגער קאברינער געזאגט‪ ,‬איך האב פאר דיר א סגולה‪,‬‬ ‫עס איז א שווערע עצה‪ ,‬אבער אז דו וועסט עס איינהאלטן וועט עס העלפן‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ווארפט דער‬ ‫דאס איז ענדליך צו די נקודה פון וואס מיר שמועסן‪ .‬וויפיל מאל ַ‬ ‫אן א לעמפל אין זיין הארץ און ער‬ ‫יענעם גייט בעסער‪ ,‬פלוצלינג צינדט עס ָ‬ ‫מענטש אוועק אזויפיל ברכות און גוטע זאכן וואס ער האט‪ ,‬בלויז אלס תוצאה‬ ‫הייבט אן צו טראכטן אז ער האט נישט‪.‬‬ ‫פון די שטילע קנאה וואס ברענט אין איהם און לאזט איהם מער נישט הנאה‬ ‫ביי המן הרשע געפונען מיר אזא בחינה‪ ,‬המן האט זיך אויסגעדרוקט "וְ ָכל‬ ‫האבן פון דאס וואס ער האט‪.‬‬ ‫יֹושב ְּב ַׁש ַער‬ ‫הּודי ֵׁ‬ ‫זֶ ה ֵאינֶ ּנּו ׁשוֶֹ ה ִלי ְּב ָכל ֵעת ֲא ֶׁשר ֲאנִ י ר ֶֹאה ֶאת ָמ ְר ֳּד ַכי ַהיְּ ִ‬ ‫און צומאל קען זיך דאס דערקייקלען ח"ו אזוי ווייט ביז מ'וויל אז יענער זאל‬ ‫ַה ֶּמ ֶלְך"‪ ,‬זיין גאנצע גרויסקייט‪ ,‬רייכטום‪ ,‬און כבוד‪ ,‬איז איהם גארנישט ווערד‬ ‫מ'פארגינט שוין טאקע נישט‪ .‬אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אין‬ ‫ַ‬ ‫אויך נישט האבן‪.‬‬ ‫ווען ער זעהט מרדכי הצדיק זיצן ביים טויער פונעם פאלאץ‪ .‬המן האט‬ ‫אנהייב מיינט מען נאך אז מען פארגינט‪ ,‬מ'קען אודאי באשטיין אז יענער זאל‬ ‫געהאט גאר אסאך‪ ,‬ער איז דער גרעסטער מענטש אין גאנץ מלכות‬ ‫האבן‪ ,‬נאר 'איך וויל אויך'‪ .‬אבער ווען די ווערימל פון קנאה עסט זיך אריין אזוי‬ ‫אחשורוש פון הונדערט זיבן און צוואנציג מדינות‪ ,‬אבער ווען עפעס רעגט‬ ‫ּפלאצט‬ ‫שטארק און עס ווערט גרעסער און שטערקער אינעם מענטש‪ ,‬צום סוף ַ‬ ‫איהם אויף‪ ,‬פלוצלינג איז "וְ ָכל זֶ ה ֵאינֶ ּנּו ׁשוֶֹ ה ִלי" דאס אלעס איז מיר שוין‬ ‫עס אינגאנצן‪ ,‬ביז מען קומט צו צו א מצב פון "אז איך האב נישט זאל יענער‬ ‫גארנישט ווערד! אלעס פארלירט די חשיבות און די ערך צוליב עפעס וואס‬ ‫אויך נישט האבן!" גם לי גם לך לא יהיה‪.‬‬ ‫צארן‪.‬‬ ‫שטערט איהם און ערוועקט זיין ָ‬ ‫אריינצופאלן אין אזא‬ ‫ַ‬ ‫ווי שטארק דארפן מיר אכטונג געבן חלילה נישט‬ ‫די באהאלטענע קנאה פון די פלשתים‬ ‫פלאץ פון קנאה אויף אנדערע‪ .‬דער מענטש קען זיין געבענטשט מיט אזויפיל‬ ‫דערמיט קומען מיר צוריק צו אונזער פרשה‪ .‬די תורה הקדושה זאגט אונז אז‬ ‫גוטס‪ ,‬עס גייט איהם גאנץ פיין די פרנסה‪ ,‬ער האט ב"ה א פיינע משפחה‪,‬‬ ‫יצחק אבינו איז געווארן זייער גרויס‪ ,‬ער האט שטארק מצליח געווען און די‬ ‫ער האט א גוטע סביבה‪ ,‬ער איז א איש מצליח‪ ,‬אבער אין די רגע וואס ער‬ ‫פלשתים האבן מקנא געווען‪ .‬ווי מיר האבן פריער געפרעגט פארוואס זאגט‬ ‫זעה ט אז פאר זיין ברודער אדער זיין חבר אדער זיין שכן גייט בעסער‪,‬‬ ‫רש"י אן אנדערע טעם אז זיי האבן מורא געהאט פון מלחמה מיט אנדערע‬ ‫פלוצלינג עסט ער זיך אויף אויף זיך אליינס‪ ,‬ער גייט אריין אין דער בחינה‬ ‫פעלקער?‬ ‫פארלוירן געגאנגען די גאנצע‬ ‫פון וְ ָכל זֶ ה ֵאינֶ ּנּו ׁשוֶֹ ה ִלי! אין איין מינוט איז ַ‬ ‫אן צו‬ ‫רמאגט באמת יא‪ ,‬און ער הייבט עס ָ‬ ‫חשיבות פון אלעס וואס ער פאַ ָ‬ ‫מיר האבן שוין אמאל דערמאנט וואס דער שפתי חכמים ברענגט בשם ספר‬ ‫זעהן כאילו ער האט נישט‪.‬‬ ‫נחלת יעקב‪ ,‬אז די טעם צוליב פחד פון מלחמה איז אודאי נישט געווען די‬ ‫רשטאּפט די קוועלער‪ ,‬אפילו לויט‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫עכטע סיבה פארוואס די פלשתים האבן ַ‬ ‫מען פארלירט אלעס נאר צוליב קנאה‬ ‫רש"י האבן זיי דאס געטוהן צוליב קנאה ווייל עס האט זיי געשטאכן אין די‬ ‫אויגן יצחק אבינו'ס רייכטום און הצלחה און זיי האבן עס נישט אויסגעהאלטן‪.‬‬ ‫חז"ל דערציילן אין מסכת סנהדרין (דף ק"ב‪ ).‬השי"ת האט געזאגט פאר‬ ‫געּפאסט מודה צו זיין אז זיי ווערן געטריבן דורך‬ ‫ַ‬ ‫עס האט זיי אבער נישט‬ ‫ירבעם בן נבט ווען ער האט געזינדיגט‪" ,‬חזור בך‪ ,‬ואני ואתה ובן ישי נטייל‬ ‫קאליע צו מאכן‬ ‫וויסטע קנאה‪ ,‬דעריבער האבן זיי געזוכט א תירוץ פארוואס ַ‬ ‫בגן עדן"‪ ,‬ירבעם טוה תשובה און דו וועסט זוכה זיין צו די גרעסטע און‬ ‫זיינע קוועלער‪ ,‬זיי האבן געדארפט א גוטע צודעק אויף זייערע אמת'ע געפילן‪.‬‬ ‫הייליגסט ע דרגה וואס איז ממש נישט במציאות אז א בשר ודם זאל דאס‬ ‫און דער שפתי חכמים איז דאס מדייק אינעם לשון הפסוק‪ ,‬עיין שם‪.‬‬ ‫קענען זוכה זיין‪ ,‬אז כביכול די שכינה הקדושה אליינס וועט שפאצירן מיט‬ ‫ירבעם און דוד המלך אין גן עדן! זאגט די גמרא‪ ,‬ירבעם האט געפרעגט פון‬ ‫לויט ווי מיר שמועסן ביז אהער‪ ,‬קען מען דא זאגן א טיפע געדאנק אין די‬ ‫השי"ת "מי בראש? ווער וועט גיין אין שפיץ פון די חבורה? ווער וועט גיין‬ ‫פערצופאל האבן זיי גענוצט דעם תירוץ פון פחד‬ ‫ַ‬ ‫ווערטער פון רש"י‪ ,‬אז נישט‬ ‫פאראויס?" האט השי"ת געענטפערט "בן ישי בראש ‪ -‬דוד המלך ער וועט‬ ‫ָ‬ ‫און מלחמה אלס א צודעק אויף זייער עכטע קנאה‪ .‬ווי מיר האבן פריער‬ ‫גיין ערשט"‪ .‬און צוליב דעם האט ירבעם נישט געוואלט‪ ,‬ער האט אפגעזאגט‬ ‫דערמאנט‪ ,‬ווען עס כאפט זיך אריין אינעם הארץ פון א מענטש די ווערימל פון‬ ‫דעם געלעגנהייט‪.‬‬ ‫אן צו מאכן פאַלשע חשבונות און זיך איינרעדן אז ער איז‬ ‫קנאה הייבט ער ָ‬ ‫רמאגט גארנישט‪ .‬טראצדעם וואס בעצם האט ער‬ ‫פא ָ‬ ‫שוואך און קליין און ער ַ‬ ‫עס כאפט א פחד און א ציטער אז מען איז זיך מתבונן וואס דא איז‬ ‫גאר אסאך‪ ,‬ער איז גרויס און שטארק‪ ,‬און ביז יעצט האט איהם גארנישט‬ ‫פארגעקומען‪ ,‬ווי עס ווערט געברענגט פון די בעלי מוסר‪ .‬דער אייבישטער‬ ‫ָ‬ ‫אן צו מיינען אז ער‬ ‫געפעלט‪ ,‬נאר אצינד ווען ער איז מקנא א צווייטן הייבט ער ָ‬ ‫אנגעבאטן פאר ירבעם בן נבט אז ער קען האבן די זכיה צו זיין אין גן‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫פאסירט ביי די פלשתים‪ .‬די פלשתים זענען‬ ‫האט גארנישט‪ .‬אט דאס האט ַ‬ ‫עדן‪ ,‬ער וועט מטייל זיין און שפאצירן אין גן עדן‪ ,‬א תענוג נפלא וואס ס'איז‬ ‫געווען א גרויסע שטארקע פאלק‪ ,‬זיי האבן נישט געהאט קיין שום סיבה מורא‬ ‫אן פאר ירבעם ווער ס'וועט זיין‬ ‫נישט דא דאס גלייכן‪ .‬פארוואס גייט בכלל ָ‬ ‫צו האבן פון א פרעמדע מיליטער‪ .‬אבער פלוצלינג ווען זיי האבן געזעהן די‬ ‫בראש? ס'נעמט דאָך גארנישט אוועק פון זיין תענוג און געשמאק וואס ער‬ ‫עשירות און גרויסקייט פון יצחק אבינו‪ ,‬און זיי האבן אנגעהויבן מקנא צו זיין‪,‬‬ ‫קען דא האבן‪ .‬נאר וואס דען? אין די רגע וואס ער האט געזעהן אז יענער‬ ‫סארט געדאנקן פון‬ ‫דעמאלטס האט אנגעהויבן בוזשעווען אין זיי פארשידענע ָ‬ ‫האט מער‪ ,‬יענער וועט זיין חשוב'ער ווי איהם‪ ,‬האט ער שוין נישט געוואלט‬ ‫שוואכקייט און איינרעדענישן‪ .‬זיי האבן זיך אנגעהויבן אנצוקוקן קליין און‬ ‫די גאנצע זאך‪ .‬ער האט בידים אוועקגעשטופט אזא גרויסע און לעכטיגע‬ ‫שוואך‪ ,‬דערפאר האבן זיי אנגעהויבן שפירן און זאגן אז זיי האבן מורא פון א‬ ‫מתנה צוליב די קנאה אז דוד המלך וועט האבן מער פון איהם‪.‬‬ ‫מיליטער וואס וועט קומען מלחמה האלטן מיט זיי‪ .‬די קנאה האט גורם געווען‬ ‫אז זיי זאלן פארלירן זייער זעלבסט‪-‬חשיבות און גרויסקייט‪ ,‬אנשטאט דעם‬ ‫‪3‬‬ ‫רשטאּפט די בארות‪ ,‬פשוט פאר די איינע סיבה ווייל זיי פארגינען נישט אז‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיי זיך אנגעהויבן זעהן שוואך און צובראכן‪ .‬אלעס האט זיך אנגעהויבן‬ ‫יענער זאל האבן און אונז נישט‪.‬‬ ‫פון קנאה‪ ,‬א שטילע און באהאלטענע קנאה‪ ,‬אבער עס האט געטוישט‬ ‫פארבן און נעמען מיט פארשידענע אנדערע טענות און תירוצים‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫די מעלה פון עין טובה ‪ -‬כי עתה הרחיב ה' לנו‬ ‫בדרך רמז קען מען צולייגן‪ ,‬אז דערפאר האבן זיי מקנא געווען דייקא אויף‬ ‫ווי לעכטיג און זיס איז דאס וואס די תורה דערציילט אונז נאך די אלע‬ ‫דאך ַמיִ ם ֶׁש ֵאין ָל ֶהם סֹוף‪ ,‬עס‬ ‫די בארות פון יצחק‪ .‬ווייל א קוואל וואסער איז ָ‬ ‫פארגעקומען איבער די בארות‪ ,‬שטייט אז יצחק האט‬ ‫קריגערייען וואס זענען ָ‬ ‫גראד פונעם תהום און עס קומט כסדר נאך און נאך‬ ‫איז א זאך וואס קוועלט ָ‬ ‫יה וַ יִּ ְק ָרא‬ ‫זיך אוועקגעצויגן צו א נייע פלאץ‪ ,‬וַ יַּ ְחפֹּר ְּב ֵאר ַא ֶח ֶרת וְ לֹא ָרבּו ָע ֶל ָ‬ ‫וואסער‪ ,‬ס'איז דא גענוג פאר יעדן‪ .‬מיט דעם אלעמען זענען געגאנגען די‬ ‫ֹּאמר ִּכי ַע ָּתה ִה ְר ִחיב ה' ָלנּו וגו'‪ ,‬ער האט געגראבן א נייע‬ ‫ְׁש ָמּה ְרחֹבֹות וַ י ֶ‬ ‫רשטאּפט‪ ,‬דאס ווייזט אונז ווי ווייט זיי האבן‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫פלשתים און זיי האבן עס ַ‬ ‫ברונעם און דארט האט זיך שוין קיינער נישט געקריגט דעראויף‪ ,‬האט ער‬ ‫מקנא געווען‪ .‬עס איז געווען איין שטיק קנאה און אומפאַרגינערישקייט‪ .‬ווייל‬ ‫גערופן דעם נאמען פונעם ברונעם ' ְרחֹבֹות ' ווייל השי"ת האט איהם געמאכט‬ ‫אויב וואלט זייער כוונה טאקע געווען אז זיי ווילן אויך פאר זיך‪ ,‬זיי קענען‬ ‫געשאנקן הרחבת הדעת און רואיגקייט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ברייט און‬ ‫באשטיין צו האבן וואסער פאר זיך‪ ,‬נו‪ ,‬קוועלער איז דא גענוג פאר יעדעם‪,‬‬ ‫עס איז דא וואסער בשפע‪ ,‬און זיי וואלטן געקענט אליינס גראבן און האבן‪.‬‬ ‫וואס איז אזוי וויכטיג די נאמען וואס מען האט געגעבן פארן ְּב ֵאר? און וואס‬ ‫איז עס מרמז‪ .‬נאר מען קען זאגן אז די תורה הקדושה וויל אונז לערנען די‬ ‫רשטאּפן א קוואל איז זיכער‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫נאך מער פון דעם‪ ,‬יעדער פארשטייט אז ַ‬ ‫פארקערטע פון מידת הקנאה‪ .‬ווען איינער לעבט מיט א 'עין טובה' און‬ ‫ַ‬ ‫נישט קיין מהלך‪ ,‬עס האט נישט קיין שום הסבר און קיין שום פשט צו גיין‬ ‫חבּות און‬ ‫פארגינט שטענדיג פאר אנדערע‪ ,‬ביי איהם הערשט אלעמאל רַ ְ‬ ‫ַ‬ ‫רשטאּפן דער קוואל‪ .‬און ווארשיינליך האבן זיי נישט געדארפט די‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫ַ‬ ‫צופרידנקייט‪ .‬אזא איינער האט אלעמאל גענוג‪ ,‬ער איז געבענטשט מיט ברכה‬ ‫וואסער פאר זיך‪ ,‬ווייל טאמער יא וואלטן זיי עס טאקע איינגענומען און‬ ‫און שפע‪ ,‬ער זעהט אייביג ווי ס'איז דא גענוג פאר יעדעם‪ .‬זיין שפראך וועט‬ ‫רשטאּפט די קוועלער‪ ,‬איז‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫געהאלטן פאר זיך‪ .‬אז זיי זענען געגאנגען און ַ‬ ‫כסדר זיין " אדרבה‪ ,‬ס'איז דא גענוג פאר מיר‪ ,‬נעם דו אויך"‪ ,‬זאל יענער אויך‬ ‫א קלארע באווייז אז זיי האבן נישט געדארפט קיין וואסער‪ .‬דאס איז 'קנאה'‬ ‫הנאה האבן‪ .‬ער פאַרגינט‪ ,‬ער האט גענוג זיך צו טיילן‪ ,‬און קיינער מאכט נישט‬ ‫לשם קנאה ָאן קיין שום תועלת אדער תכלית‪ ,‬ווען עס איז באמת נישט דא‬ ‫ווייניגער פאר איהם‪ ,‬ווייל אין זיינע אויגן איז טאקע דא גענוג פאר יעדעם‪.‬‬ ‫קיין שום פארשטענדליכע סיבה מקנא צו זיין‪ ,‬אבער מען איז אזוי שטארק‬ ‫דאס איז די פארקערטע פון עין רעה און קנאה‪ ,‬וואס מאכט דעם מענטש לעבן‬ ‫פארגינען און מען וויל אז יענער זאל גארנישט‬ ‫מקנא ביז מען הערט אויף צו ַ‬ ‫רגשאפט‪ ,‬עס מאכט איהם שטענדיג טראכטן אז מ'נעמט‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫אין צמצום און ַ‬ ‫האבן‪.‬‬ ‫אוועק פון איהם און ער האט נישט גענוג‪.‬‬ ‫מען וויינט נאר ווייל יענער האט און איך נישט!‬ ‫פארגינען באמת‪ ,‬ער לעבט אין‬ ‫ווי גליקליך איז דער מענטש וואס איז זוכה צו ַ‬ ‫' ְרחֹבֹות' ִּכי ַע ָּתה ִה ְר ִחיב ה' ָלנוּ‪ ,‬ער לעבט אייביג מיט ברייטקייט‪ ,‬מיט‬ ‫אין די המשך הפרשה געפונען מיר אז יעקב האט אויסגעכאפט די ברכות‬ ‫צופרידנהייט‪ ,‬מיט שמחה‪ .‬און ער איז גרייט נישט נאר צו נעמען פאר זיך‪ ,‬נאר‬ ‫פארשטעלן ווי עשו‪ ,‬און יצחק האט איהם געבענטשט אנשטאט‬ ‫דורכ'ן זיך ַ‬ ‫אויך צו טיילן פאר אנדערע‪ ,‬פאַרגינען פאר אנדערע‪ ,‬און זיי געבן פון זיין ברכה‬ ‫עשו‪ .‬ווען עשו האט געוויינט אויף די ברכות‪ ,‬זאגט ער צווישן אנדערע (כ"ז‬ ‫און שפע‪.‬‬ ‫ל"ו) " ֲה ִכי ָק ָרא ְׁשמֹו יַ ֲעקֹב וַ יַּ ְע ְק ֵבנִ י זֶ ה ַפ ֲע ַמיִ ם ֶאת ְּבכ ָֹר ִתי ָל ָקח וְ ִהנֵּ ה ַע ָּתה‬ ‫ָל ַקח ִּב ְר ָכ ִתי ‪ -‬אומזיסט האט מען גערופן זיין נאמען יעקב א לשון פון‬ ‫לסיכום געדענק‪:‬‬ ‫אויספאּפן? ער האט מיר שוין צוויי מאל אויסגעפאָּפט‪ ,‬ער האט‬ ‫ָ‬ ‫• ס'איז דא באהאלטענע קנאה‪ ,‬מען מיינט אז מ' ַ‬ ‫פארגינט יענעם‪ ,‬אבער‬ ‫אוועקגענומען מיין בכורה‪ ,‬און יעצט האט ער אוועקגענומען די ברכות"‪.‬‬ ‫פלוצלינג שפירט מען ביי זיך ווי א שלימזל‪ ,‬פארוואס מיר גייט נישט אזוי‬ ‫גוט ווי יענעם? דאס קען זיך דערקייקלען גאר ווייט‪ ,‬ביז צו "אז איך האב‬ ‫פאר?! עשו שרייט און וויינט ֶאת ְּבכ ָֹר ִתי ָל ָקח? ער‬ ‫איין מינוט‪ ,‬וואס גייט דא ָ‬ ‫נישט זאל יענער אויך נישט האבן"‪.‬‬ ‫אוועקגעווארפן די בכורה און עס פארקויפט פאר יעקב‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫דאך בידים‬ ‫האט ָ‬ ‫• די עצה פונעם פלא יועץ‪ ,‬צו געדענקן אז דער באשעפער פירט די וועלט‬ ‫נעכטן האט ער אליינס געזאגט " ָל ָּמה זֶּ ה ִלי ְּבכ ָֹרה" פארוואס דארף איך דאס‬ ‫און קיינער קען נישט אוועקנעמען פון מיר‪ ,‬אפילו אויב איך וואלט געווען‬ ‫האבן? "וַ יִּ ֶבז ֵע ָׂשו ֶאת ַה ְּבכ ָֹרה" ער האט עס ממש פארשעמט און געשעצט‬ ‫דער איינציגסטער מענטש אין די וועלט וואלט זיך גארנישט געטוישט‪.‬‬ ‫גרינג‪ ,‬און פלוצלינג האט ער טענות אז יעקב האט דאס גאר צוגענומען פון‬ ‫מ'פארגינט דאן לעבט מען אין שטענדיגע‬ ‫ַ‬ ‫• ווען מען האט א עין טובה און‬ ‫איהם?‬ ‫ַרחבות און שמחה‪ ,‬מען זעהט ווי עס איז דא גענוג פאר יעדן איינעם‪.‬‬ ‫נאר דאס איז די ענין פון קנאה‪ .‬עשו האט געוויינט אויף דעם אז 'יעקב' האט‬ ‫א לעכטיגע שבת קודש!‬ ‫עס יעצט און 'איך' נישט‪ .‬הגם עס איז א זאך וואס ער האט בכלל נישט‬ ‫געדארפט‪ ,‬און ער וועט גארנישט האבן דערפון אויב ער וועט עס האבן‪ ,‬ער‬ ‫לע"נ הר"ר משה שמעון הלוי ז"ל‬ ‫האט ניטאמאל וואס צו טוהן דערמיט‪ ...‬אבער ער האלט נישט אויס אז‬ ‫בן יבלחט"א אבי מורי הרה"ח ר' שרגא פייביל שליט"א‬ ‫יענער האט עס! וואס דאס איז די זעלבע ענין פון די פלשתים וואס האבן‬ ‫זיך איינצושרייבן צו באקומען די "מיט א טיפערן בליק" דורך אי‪-‬מעיל בעז"ה ‪tiferenblik@gmail.com‬‬ ‫‪4‬‬