מיט א טיפערן בליק · MIT A TIFEREN BLICK — תולדות (2026-11-09)

געהאט פון מלחמה מיט אנדערע פעלקער? און וויאזוי גייען די צוויי זאכן
צוזאמען? האבן זיי דאס געטוהן וועגן קנאה אדער צוליב מלחמה? מיט א טיפערן בליק
נאך קען מען פרעגן א פשוט'ע קשיא ממה נפשך ,סיי לויט דער טעם וואס די
פרשת תולדות תשפ"ז
רשטאּפט די ברונעמס צוליב זייער
ָ פא
תורה זאגט אונז אז די פלשתים האבן ַ
קנאה אויף יצחק ,און סיי לויט די טעם פון רש"י אז זיי האבן מורא געהאט פון
רשטאּפן? וואסער איז א זאך וואס
ָ פא
מלחמה ,פארוואס האבן זיי עס געמוזט ַ
פארגינען מיט'ן גאנצע הארץ!
ַ
יעדער קען האבן א תועלת און נוצן דערפון .על פי שכל וואלטן זיי עס פשוט בס"ד
געדארפט אוועקנעמען פון יצחק און עס האלטן פאר זיך ,בויען א גרויסע גדר
א גוטן טייערע חברים וידידים!..
ארום דעם ,מאכן זיכער אז ס'בלייבט אונטער זייער הערשאפט און קיינער
אן זייער רשות .זיי וואלטן עס געקענט
אנדערש קען נישט צוקומען צו דעם ָ מיר שטייען אצינד אין פרשת תולדות ,אין אונזער פרשה ווערן געבוירן יעקב
רמאגט און
פא ָ
וואכן און אפהיטן אזויווי יעדע אנדערע זאך וואס א לאנד ַ
בא ַ
ַ און עשו ,און די תורה דערציילט אונז פארשידענע זאכן וואס איז זיך
רשטאּפן די קוועלער איז א זאך וואס האט
ָ פא
היט עס אפ פון אירע שונאיםַ . רלאפן צווישן זיי .עשו איז א ִאיׁש י ֵֹד ַע ַציִ ד ִאיׁש ָׂש ֶדה ,ער דרייט זיך אין
פא ָ
ַ
נישט קיין שום פארשטענדליכע פשט. פאנגט חיות ,און יעקב איז דער צדיק ,דער ִאיׁש
די פעלדער און וועלדער און ַ
ישב א ָֹה ִלים וואס זיצט אין די געצעלטן פון תורה און לערנט ביי ֵׁשם
ָּתם ֵׁ
צום לעצט לאמיר פרעגן ,אויב יצחק אבינו האט מצליח געווען אין אלע זיינע
ועבר.
זאכן ,ער האט פארמאגט קנעכט און דינסטן און בהמות און נאך אסאך זאכן,
וַ יֵּ ֶלְך ָהלֹוְך וְ גָ ֵדל ַעד ִּכי גָ ַדל ְמאֹד ,זענען מן הסתם געווען נאך זאכן וואס די אין אנהייב פרשה האבן מיר די מעשה ווי עשו קומט אהיים פונעם פעלד
פלשתים האבן מקנא געווען אין איהם ,אויב אזוי פארוואס ווערט דא הונגעריג און אפגעמוטשעט ,און ער פארקויפט די בכורה פאר יעקב ,פאר
דערמאנט נאר די קריגעריי איבער די בארות ,פארוואס נאר דאס זענען זיי אביסל ֶל ֶחם ּונְ זִ יד ֲע ָד ִׁשים .עשו דארף נישט די בכורה ,ער איז מזלזל דערין
געקומען אוועקנעמען פון איהם? וואס באדייט דער ענין און וואס איז עס מרמז. אכל וַ יֵּ ְׁש ְּת וַ יָּ ָקם וַ יֵּ ַלְך וַ יִּ ֶבז ֵע ָׂשו ֶאת ַה ְּבכ ָֹרה ,עשו
ווי דער פסוק זאגט אונז וַ י ֹּ ַ
האט עס פארשעמט און גרינג געשעצט.
די שעדליכקייט פון מידת הקנאה
אביסל ווייטער אין די המשך הפרשה לערנען מיר אז יצחק אבינו האט זיך
אז די תורה הקדושה דערציילט אונז אז דא איז געווען קנאה פון די פלשתים, באזעצט אין ארץ פלשתים אין די שטאט גְ ָרר .יצחק אבינו האט זוכה געווען
איז עס אודאי א געלעגנהייט פאר אונז זיך צו פארטיפן און גוט אפלערנען דעם איינגעפלאנצט און
ַ צו ברכה און שפע ,ווי די תורה דערציילט אז ער האט
ענין ,ארויסצונעמען אויף למעשה וואס נישט צו טוהן ,און די געמיינקייט און געוואקסן גאר אסאך" ,וַ יִ גְ ַּדל וגו' וַ יֵּ ֶלְך ָהלֹוְך וְ גָ ֵדל ַעד ִּכי גָ ַדל ְמאֹד.
ַ עס איז
שעדליכקייט פון מידת הקנאה. ּומ ְקנֵ ה ָב ָקר וגו' וַ יְ ַקנְ אּו אֹתֹו ְּפ ִל ְׁש ִּתים" ער איז געווארן
וַ יְ ִהי לֹו ִמ ְקנֵ ה צֹאן ִ
זייער גרויס ,ער האט שטארק מצליח געווען אין אלע זיינע געשעפטן און
אלס אן הקדמה צו אונזער שמועס איז כדאי מעיין צו זיין אין די הייליגע
פארמעגן ,ער האט געהאלטן אין איין ווערן גרעסער און רייכער ,און די
ווערטער פונעם פלא יועץ (ערך קנאה) וואו ער שמועסט אויס די מידה פון
פלשתים האבן איהם מקנא געווען צוליב דעם.
קנאה וואס חז"ל זאגן דעראויף אז דאס איז פון די זאכן וואס זענען "מוציאין
את האדם מן העולם" ,און ווי די מפרשים ערקלערן אז עס קען גורם זיין אז ימי
די תורה דערציילט אונז ווייטער ,וְ ָכל ַה ְּב ֵאר ֹת ֲא ֶׁשר ָח ְפרּו ַע ְב ֵדי ָא ִביו ִּב ֵ
דער מענטש זאל פארלירן סיי זיין עולם הזה און סיי זיין עולם הבא רח"ל, ַא ְב ָר ָהם ָא ִביו ִס ְּתמּום ְּפ ִל ְׁש ִּתים וַ יְ ַמ ְלאּום ָע ָפר ,אלע קוועלער וואס אברהם
וויבאלד קנאה קען גורם זיין פארן מענטש צו טוהן דאס ערגסטע ברוחניות אבינו'ס קנעכט האבן געהאט געגראבן מיט יארן פריער אין יענעם געגנט,
ובגשמיות. רשטאּפט און אנגעפילט מיט זאמד.
ָ פא
האבן די פלשתים ַ
שרייבט דער פלא יועץ אין זיינע ווערטער" :והנה יצר לב האדם רע ,וחושק פארוואס האבן די פלשתים דאס געטוהן? ווער וויל דען נישט האבן קוועלער
להיות יחיד בדורו בחכמה ומעשים בעושר וכבוד ,ומתוך כך מצטער כשיש פון לויטערע וואסער וואס ברענגן נאר נוצן פאר די גאנצע סביבה ארום?
אחר כמוהו או גדול וטוב ממנו ,ומקנא לו ומבקש רעתו ומספר בגנותו ,וגדולה ברענגט רש"י בשם די תוספתא ,אז די פלשתים האבן גע'טענה'ט אז די
שנאה שהיא מחמת קנאה אש אוכלה היא לאין מרפא .ומי שיש בו מדה רעה קוועלער זענען נאר א שטרויכלונג פאר זיי ,וויבאלד דאס וועט ברענגן
זו ,כל ימיו מכאובים ,ואוכל לחם העצבים ,ואין לו ריעים אהובים ,מרבה מיליטער פון פרעמדע לענדער צו קומען דא מלחמה האלטן מיט זיי ,און
איד ,ורוצה בתקלת חבירו ,ושיכשלו חביריו בדבר הלכה,
ריבות ,והוא שמח ְל ֵ רשטאּפט.
ָ פא
ממילא איז בעסער אז די קוועלער זענען ַ
ושיקצרו בעבודת השי"ת ,ושיהא להם מיעוט הערך וקוצר ההשגה ,וכהנה
רעות רבות ועבירות שנגררות מן הקנאה ,ומי יוכל לספר גודל רעתה"... יּוקים וואס מען קען דא
אז מען לערנט אפ דעם ענין ווערט שווער עטליכע ִד ִ
דאך בפירוש וַ יְ ַקנְ אּו אֹתֹו ְּפ ִל ְׁש ִּתים ,וואס דאס איז
פרעגן .אין פסוק שטייט ָ
רמאגט אין זיך א שלעכטע יצר הרע,
אויף אונזער שפראך :דער מענטש פאַ ָ רשטאּפן די
ָ פא
ווארשיינליך געווען די אמת'ע סיבה וואס האט זיי געמאכט ַ
ער גלוסט צו זיין דער 'יחיד בדורו' א איין איינציגסטער אינעם דור וואס איז ארֹות ,אויב אזוי פארוואס זאגט רש"י א צווייטע טעם אז זיי האבן מורא
בְּ ֵ
1
די עצה איז ,יעדעס מאל וואס דו זעהסט א קונה גייט אריין צום געשעפט דער קלוגסטער מענטש מיט די בעסטע מעשים ,מיט די גרעסטע רייכטום
קעגנ איבער דיר ,זאלסטו דיך פרייען אין דיין הארץ און זאלסט געבן א שבח און כבוד .און עס טוט איהם וויי ווען ער זעהט אז א צווייטער איז מצליח
והודאה פארן אייבערשטן אז יענער האט פרנסה .אז דו וועסט קוקן מיט א עין אזויווי ער אדער ווערט גאר גרעסער ווי איהם .ער איז מקנא יענעם ,און ער
טובה ,דו וועסט איהם פאַרגינען און זיך מיטפרייען מיט איהם ,וועט דער בארעדן און באשמוצן .ווייל
זוכט יענעם שלעכטס צו טוהן ,ער וועט איהם ַ
אייבי שטער העלפן אז דו וועסט האבן פרנסה .וכך הוה ,דער איד האט ס'פלאקערט אינעם
ַ קנאה איז אזויווי א שעדליכע פייער ,ס'ברענט און
פארגינען פאר יענעם און זיך
געארבעט אויף זיך צו האבן א עין טובה ,צו ַ אן אין איהם א שרעקליכע שנאה קעגן אנדערע מענטשן
מענטש ,עס צינדט ָ
פרייען יעדעס מאל ער זעהט אז יענער איז מצליח ,און דאס האט משפיע וואס גייט זיי גוט.
געווען אז ער אליינס איז אויך געהאלפן געווארן ,מענטשן האבן אנגעהויבן צו
ווער עס האט אין זיך די שלעכטע מדה פון קנאה זענען זיינע אלע טעג איין
קומען קויפן ביי איהם און ער האט שיין פארדינט.
שטיק ווייטאג .וואס ער האט נאר ,איז ער קיינמאל נישט צופרידן דערמיט.
פארמערט קריגעריי ,ער פרייט זיך ווען
ער האט נישט קיין גוטע פריינט ,ער ַ
די באהאלטענע קנאה פון וכל זה איננו שוה לי
פאר יענעם גייט נישט גוט ,ער זוכט אז יענער זאל געשטרויכלט ווערן
ווען מ'רעדט פון קנאה ,איז דא פארשידענע פרטים און אופנים וויאזוי די קנאה בגשמיות וברוחניות .ער קען באשטיין אז קיינער זאל נישט מצליח זיין אין
שטעלט זיך ארויס .צום ערשט פארשטייט זיך אז ס'איז דא די פשוט'ע קנאה עבודת השם אדער האבן השגות אין רוחניות .עס איז נישט מעגליך
אפן ,יעדער איינער
קלאר און דייטליך בפירוש און ָ
ָ כמשמעו ,א קנאה וואס איז ארויסצוברענגען אין ווערטער די שלעכטיגקייט און די נידעריגקייט פון מדת
זעהט און פארשטייט אז דאס איז קנאה ,ווען דער מענטש האלט נישט אויס הקנאה.
ווען פאר זיין חבר גייט גוט ,עס שטעכט איהם און מאכט איהם הארץ-ווייטאג.
דער פלא יועץ איז ממשיך און זאגט דארט אין זיינע ווערטער :מי האיש
דער מקנא אידענטיפיצירט גוט זיין פראבלעם ,ער ווייסט אז דאס איז קנאה,
החפץ חיים ,א מענטש וואס וויל האבן א גוט לעבן זאל אנטלויפן פון די מדת
און ער ווייסט אז דאס איז א שעדליכע זאך וואס איז מוציאין את האדם מן
הקנאה .ער זאל זיך שטארקן אויף זיין יצר הרע ,ער זאל זיך כסדר פארטיפן
באהערשן און ער איז מקנא.
העולם ,נאר ער קען זיך פשוט נישט ַ
און מתבונן זיין אין די מחשבה אז דער רבונו של עולם פירט די וועלט ,און
האלטענע קנאה ,אזא קליין
בא ַ
אבער עס איז דא נאך א סארט קנאה ,מער א ַ קיינער קען גארנישט אוועקנעמען וואס איז אנגעגרייט פאר א צווייטן .און
ווערימל וואס גנב'עט זיך אריין אינעם הארץ פון א מענטש ,וואס דער מענטש אפילו אויב ער וואלט געווען דער איין איינציגסטער מענטש אין די וועלט,
ווייסט אפילו נישט אז ער איז מקנא .ווי מיר וועלן ערקלערן בס"ד. באשערט
וואלט ער נאך אלץ נישט פארדינט קיין איין פרוטה מער ווי עס איז ַ
פארקערט ,אפילו אויב ס'וועלן זיין
פאר איהם פון הימל .און די זעלבע ַ
צומאל איז דא א מענטש וואס האלט מיט ווי יענער איז מצליח און האט מער
טויזנטער און צענדליגער טויזנטער סוחרים וואס וועלן גיין 'קאמפעטישן'
פארגינט ער דעם חבר [אדער עַל כל פנים ער מיינט ער
פון איהם ,און בעצם ַ
מיט איהם און וועלן עוסק זיין אין די זעלבע מסחר ,וועלן זיי אויך נישט קענען
פארגינט] ,מיט'ן מויל זאגט ער אפילו ארויס "אדרבה זאל יענער האבן נאך,
ַ
אראפנעמען אפילו איין פרוטה פון וואס איז באשטימט געווארן פאר איהם.
איך פריי זיך מיט זיין הצלחה ,איך קען באשטיין" ...אבער פלוצלינג הייבט ער
געפאלן ,ווי עס איז די סדר פון מענטשן זיך
ַ אן צו שפירן ביי זיך קליין און
ָ אדרבה ,דער מענטש דארף זיך מבטל זיין צום רצון הבורא ,וויסן און גלייבן
אראפצוקלאּפן און זיך אנקוקן ווי א שלימזל ווען מען זעהט אז מען
ַ אליינס אז דער באשעפער שטעלט צו פאר יעדן איינעם דאס וואס איז גוט פאר
רמאגט נישט אזויפיל ווי יענער .אין זיין קאפ הייבן זיך ָאן פלוצלינג ווירבלען
פא ָ
ַ איהם .און אויב דער רבונו של עולם האט מיר געגעבן א געוויסע מצב ,מיינט
אזעלכע מחשבות ווי "פארוואס האב איך נישט? פארוואס מיר גייט נישט אזוי עס אז דאס איז גוט פאר מיר ,און אז ער האט געגעבן פאר א צווייטן עפעס
גוט ווי יענעם? איך האב נישט אזויפיל פרנסה ווי ער ,איך האב נישט אזויפיל אנדערש ,איז דאס גוט פאר יענעם ,און עס איז נישט מעגליך צו טוישן אדער
נחת ווי ער ,איך האב נישט אזא שלום בית אזוי ווי ער" ,וכדומה. אוועקצונעמען איינעם פונעם אנדערן ...עד כאן דברי הפלא יועץ.
דאך נישט מקנא
דער מענטש קלערט אז דאס איז בכלל נישט קנאה" ,איך בין ָ
איינקויפן די מידה פון עין טובה
יענעם בעצם ,און איך זוך נישט דוקא צו האבן וואס ער האט ,איך מיין בכלל
אדערט מיר
נישט איהם און איך וויל נישט אז ער זאל האבן ווייניגער ,עס ּב ַ אין דעם ענין ווערט דערציילט אז עס איז אמאל געקומען א חסיד צו הרה"ק
פשוט אז איך האב נישט". קלאגט פאר איהם אז ער
בא ָרבי משה קאברינער זי"ע ,און ער האט זיך ַ
האט נישט קיין פרנסה .ער איז עוסק אין א געוויסע מסחר אבער עס קומען
אבער דער אמת איז אז מ'וועט זיך גוט מתבונן זיין וועט מען זעהן אז די אלע
נישט קיין קונים צו איהם ,ער שטייט ליידיג רוב שעות פונעם טאג און מאכט
שטאמען אויך פון קנאה .והא ראיה ,ווייל דער מענטש אליינס ,דער
ַ מחשבות
נישט קיין געלט .אבער קעגנאיבער איהם האט א שכן די זעלבע סארט
וואס האט יעצט די הרגשים פון צובראכנקייט און חסרון ,ביז נעכטן איז ער
געשעפט ווי ער ,און ביי יענעם איז דא די ברכה ,עס זענען כסדר דא קונדן
געווען צופרידן מיט וואס ער האט ,ער האט נישט געהאלטן אז עפעס פעלט
וואס קומען איינקויפן ,יענער פארדינט שיין און איך האב גארנישט.
איהם ,אז ער האט נישט קיין פרנסה ,אדער אז ער האט נישט קיין נחת
וכדומה ,נאר אין די מינוט וואס ער זעהט אז יענער האט מער ,אדער אז פאר האט איהם דער הייליגער קאברינער געזאגט ,איך האב פאר דיר א סגולה,
עס איז א שווערע עצה ,אבער אז דו וועסט עס איינהאלטן וועט עס העלפן.
2
ווארפט דער
דאס איז ענדליך צו די נקודה פון וואס מיר שמועסן .וויפיל מאל ַ אן א לעמפל אין זיין הארץ און ער
יענעם גייט בעסער ,פלוצלינג צינדט עס ָ
מענטש אוועק אזויפיל ברכות און גוטע זאכן וואס ער האט ,בלויז אלס תוצאה הייבט אן צו טראכטן אז ער האט נישט.
פון די שטילע קנאה וואס ברענט אין איהם און לאזט איהם מער נישט הנאה
ביי המן הרשע געפונען מיר אזא בחינה ,המן האט זיך אויסגעדרוקט "וְ ָכל
האבן פון דאס וואס ער האט.
יֹושב ְּב ַׁש ַער
הּודי ֵׁ
זֶ ה ֵאינֶ ּנּו ׁשוֶֹ ה ִלי ְּב ָכל ֵעת ֲא ֶׁשר ֲאנִ י ר ֶֹאה ֶאת ָמ ְר ֳּד ַכי ַהיְּ ִ
און צומאל קען זיך דאס דערקייקלען ח"ו אזוי ווייט ביז מ'וויל אז יענער זאל ַה ֶּמ ֶלְך" ,זיין גאנצע גרויסקייט ,רייכטום ,און כבוד ,איז איהם גארנישט ווערד
מ'פארגינט שוין טאקע נישט .אין אנדערע ווערטער ,אין
ַ אויך נישט האבן. ווען ער זעהט מרדכי הצדיק זיצן ביים טויער פונעם פאלאץ .המן האט
אנהייב מיינט מען נאך אז מען פארגינט ,מ'קען אודאי באשטיין אז יענער זאל געהאט גאר אסאך ,ער איז דער גרעסטער מענטש אין גאנץ מלכות
האבן ,נאר 'איך וויל אויך' .אבער ווען די ווערימל פון קנאה עסט זיך אריין אזוי אחשורוש פון הונדערט זיבן און צוואנציג מדינות ,אבער ווען עפעס רעגט
ּפלאצט
שטארק און עס ווערט גרעסער און שטערקער אינעם מענטש ,צום סוף ַ איהם אויף ,פלוצלינג איז "וְ ָכל זֶ ה ֵאינֶ ּנּו ׁשוֶֹ ה ִלי" דאס אלעס איז מיר שוין
עס אינגאנצן ,ביז מען קומט צו צו א מצב פון "אז איך האב נישט זאל יענער גארנישט ווערד! אלעס פארלירט די חשיבות און די ערך צוליב עפעס וואס
אויך נישט האבן!" גם לי גם לך לא יהיה. צארן.
שטערט איהם און ערוועקט זיין ָ
אריינצופאלן אין אזא
ַ ווי שטארק דארפן מיר אכטונג געבן חלילה נישט
די באהאלטענע קנאה פון די פלשתים
פלאץ פון קנאה אויף אנדערע .דער מענטש קען זיין געבענטשט מיט אזויפיל
דערמיט קומען מיר צוריק צו אונזער פרשה .די תורה הקדושה זאגט אונז אז גוטס ,עס גייט איהם גאנץ פיין די פרנסה ,ער האט ב"ה א פיינע משפחה,
יצחק אבינו איז געווארן זייער גרויס ,ער האט שטארק מצליח געווען און די ער האט א גוטע סביבה ,ער איז א איש מצליח ,אבער אין די רגע וואס ער
פלשתים האבן מקנא געווען .ווי מיר האבן פריער געפרעגט פארוואס זאגט זעה ט אז פאר זיין ברודער אדער זיין חבר אדער זיין שכן גייט בעסער,
רש"י אן אנדערע טעם אז זיי האבן מורא געהאט פון מלחמה מיט אנדערע פלוצלינג עסט ער זיך אויף אויף זיך אליינס ,ער גייט אריין אין דער בחינה
פעלקער? פארלוירן געגאנגען די גאנצע
פון וְ ָכל זֶ ה ֵאינֶ ּנּו ׁשוֶֹ ה ִלי! אין איין מינוט איז ַ
אן צו
רמאגט באמת יא ,און ער הייבט עס ָ
חשיבות פון אלעס וואס ער פאַ ָ
מיר האבן שוין אמאל דערמאנט וואס דער שפתי חכמים ברענגט בשם ספר
זעהן כאילו ער האט נישט.
נחלת יעקב ,אז די טעם צוליב פחד פון מלחמה איז אודאי נישט געווען די
רשטאּפט די קוועלער ,אפילו לויט
ָ פא
עכטע סיבה פארוואס די פלשתים האבן ַ
מען פארלירט אלעס נאר צוליב קנאה
רש"י האבן זיי דאס געטוהן צוליב קנאה ווייל עס האט זיי געשטאכן אין די
אויגן יצחק אבינו'ס רייכטום און הצלחה און זיי האבן עס נישט אויסגעהאלטן. חז"ל דערציילן אין מסכת סנהדרין (דף ק"ב ).השי"ת האט געזאגט פאר
געּפאסט מודה צו זיין אז זיי ווערן געטריבן דורך
ַ עס האט זיי אבער נישט ירבעם בן נבט ווען ער האט געזינדיגט" ,חזור בך ,ואני ואתה ובן ישי נטייל
קאליע צו מאכן
וויסטע קנאה ,דעריבער האבן זיי געזוכט א תירוץ פארוואס ַ בגן עדן" ,ירבעם טוה תשובה און דו וועסט זוכה זיין צו די גרעסטע און
זיינע קוועלער ,זיי האבן געדארפט א גוטע צודעק אויף זייערע אמת'ע געפילן. הייליגסט ע דרגה וואס איז ממש נישט במציאות אז א בשר ודם זאל דאס
און דער שפתי חכמים איז דאס מדייק אינעם לשון הפסוק ,עיין שם. קענען זוכה זיין ,אז כביכול די שכינה הקדושה אליינס וועט שפאצירן מיט
ירבעם און דוד המלך אין גן עדן! זאגט די גמרא ,ירבעם האט געפרעגט פון
לויט ווי מיר שמועסן ביז אהער ,קען מען דא זאגן א טיפע געדאנק אין די
השי"ת "מי בראש? ווער וועט גיין אין שפיץ פון די חבורה? ווער וועט גיין
פערצופאל האבן זיי גענוצט דעם תירוץ פון פחד
ַ ווערטער פון רש"י ,אז נישט
פאראויס?" האט השי"ת געענטפערט "בן ישי בראש -דוד המלך ער וועט
ָ
און מלחמה אלס א צודעק אויף זייער עכטע קנאה .ווי מיר האבן פריער
גיין ערשט" .און צוליב דעם האט ירבעם נישט געוואלט ,ער האט אפגעזאגט
דערמאנט ,ווען עס כאפט זיך אריין אינעם הארץ פון א מענטש די ווערימל פון
דעם געלעגנהייט.
אן צו מאכן פאַלשע חשבונות און זיך איינרעדן אז ער איז
קנאה הייבט ער ָ
רמאגט גארנישט .טראצדעם וואס בעצם האט ער
פא ָ
שוואך און קליין און ער ַ עס כאפט א פחד און א ציטער אז מען איז זיך מתבונן וואס דא איז
גאר אסאך ,ער איז גרויס און שטארק ,און ביז יעצט האט איהם גארנישט פארגעקומען ,ווי עס ווערט געברענגט פון די בעלי מוסר .דער אייבישטער
ָ
אן צו מיינען אז ער
געפעלט ,נאר אצינד ווען ער איז מקנא א צווייטן הייבט ער ָ אנגעבאטן פאר ירבעם בן נבט אז ער קען האבן די זכיה צו זיין אין גן
ָ האט
פאסירט ביי די פלשתים .די פלשתים זענען
האט גארנישט .אט דאס האט ַ עדן ,ער וועט מטייל זיין און שפאצירן אין גן עדן ,א תענוג נפלא וואס ס'איז
געווען א גרויסע שטארקע פאלק ,זיי האבן נישט געהאט קיין שום סיבה מורא אן פאר ירבעם ווער ס'וועט זיין
נישט דא דאס גלייכן .פארוואס גייט בכלל ָ
צו האבן פון א פרעמדע מיליטער .אבער פלוצלינג ווען זיי האבן געזעהן די בראש? ס'נעמט דאָך גארנישט אוועק פון זיין תענוג און געשמאק וואס ער
עשירות און גרויסקייט פון יצחק אבינו ,און זיי האבן אנגעהויבן מקנא צו זיין, קען דא האבן .נאר וואס דען? אין די רגע וואס ער האט געזעהן אז יענער
סארט געדאנקן פון
דעמאלטס האט אנגעהויבן בוזשעווען אין זיי פארשידענע ָ האט מער ,יענער וועט זיין חשוב'ער ווי איהם ,האט ער שוין נישט געוואלט
שוואכקייט און איינרעדענישן .זיי האבן זיך אנגעהויבן אנצוקוקן קליין און די גאנצע זאך .ער האט בידים אוועקגעשטופט אזא גרויסע און לעכטיגע
שוואך ,דערפאר האבן זיי אנגעהויבן שפירן און זאגן אז זיי האבן מורא פון א מתנה צוליב די קנאה אז דוד המלך וועט האבן מער פון איהם.
מיליטער וואס וועט קומען מלחמה האלטן מיט זיי .די קנאה האט גורם געווען
אז זיי זאלן פארלירן זייער זעלבסט-חשיבות און גרויסקייט ,אנשטאט דעם
3
רשטאּפט די בארות ,פשוט פאר די איינע סיבה ווייל זיי פארגינען נישט אז
ָ פא
ַ האבן זיי זיך אנגעהויבן זעהן שוואך און צובראכן .אלעס האט זיך אנגעהויבן
יענער זאל האבן און אונז נישט. פון קנאה ,א שטילע און באהאלטענע קנאה ,אבער עס האט געטוישט
פארבן און נעמען מיט פארשידענע אנדערע טענות און תירוצים.
ַ
די מעלה פון עין טובה -כי עתה הרחיב ה' לנו
בדרך רמז קען מען צולייגן ,אז דערפאר האבן זיי מקנא געווען דייקא אויף
ווי לעכטיג און זיס איז דאס וואס די תורה דערציילט אונז נאך די אלע דאך ַמיִ ם ֶׁש ֵאין ָל ֶהם סֹוף ,עס
די בארות פון יצחק .ווייל א קוואל וואסער איז ָ
פארגעקומען איבער די בארות ,שטייט אז יצחק האט
קריגערייען וואס זענען ָ גראד פונעם תהום און עס קומט כסדר נאך און נאך
איז א זאך וואס קוועלט ָ
יה וַ יִּ ְק ָרא
זיך אוועקגעצויגן צו א נייע פלאץ ,וַ יַּ ְחפֹּר ְּב ֵאר ַא ֶח ֶרת וְ לֹא ָרבּו ָע ֶל ָ וואסער ,ס'איז דא גענוג פאר יעדן .מיט דעם אלעמען זענען געגאנגען די
ֹּאמר ִּכי ַע ָּתה ִה ְר ִחיב ה' ָלנּו וגו' ,ער האט געגראבן א נייע
ְׁש ָמּה ְרחֹבֹות וַ י ֶ רשטאּפט ,דאס ווייזט אונז ווי ווייט זיי האבן
ָ פא
פלשתים און זיי האבן עס ַ
ברונעם און דארט האט זיך שוין קיינער נישט געקריגט דעראויף ,האט ער מקנא געווען .עס איז געווען איין שטיק קנאה און אומפאַרגינערישקייט .ווייל
גערופן דעם נאמען פונעם ברונעם ' ְרחֹבֹות ' ווייל השי"ת האט איהם געמאכט אויב וואלט זייער כוונה טאקע געווען אז זיי ווילן אויך פאר זיך ,זיי קענען
געשאנקן הרחבת הדעת און רואיגקייט.
ָ ברייט און באשטיין צו האבן וואסער פאר זיך ,נו ,קוועלער איז דא גענוג פאר יעדעם,
עס איז דא וואסער בשפע ,און זיי וואלטן געקענט אליינס גראבן און האבן.
וואס איז אזוי וויכטיג די נאמען וואס מען האט געגעבן פארן ְּב ֵאר? און וואס
איז עס מרמז .נאר מען קען זאגן אז די תורה הקדושה וויל אונז לערנען די רשטאּפן א קוואל איז זיכער
ָ פא
נאך מער פון דעם ,יעדער פארשטייט אז ַ
פארקערטע פון מידת הקנאה .ווען איינער לעבט מיט א 'עין טובה' און
ַ נישט קיין מהלך ,עס האט נישט קיין שום הסבר און קיין שום פשט צו גיין
חבּות און
פארגינט שטענדיג פאר אנדערע ,ביי איהם הערשט אלעמאל רַ ְ
ַ רשטאּפן דער קוואל .און ווארשיינליך האבן זיי נישט געדארפט די
ָ פא
ַ
צופרידנקייט .אזא איינער האט אלעמאל גענוג ,ער איז געבענטשט מיט ברכה וואסער פאר זיך ,ווייל טאמער יא וואלטן זיי עס טאקע איינגענומען און
און שפע ,ער זעהט אייביג ווי ס'איז דא גענוג פאר יעדעם .זיין שפראך וועט רשטאּפט די קוועלער ,איז
ָ פא
געהאלטן פאר זיך .אז זיי זענען געגאנגען און ַ
כסדר זיין " אדרבה ,ס'איז דא גענוג פאר מיר ,נעם דו אויך" ,זאל יענער אויך א קלארע באווייז אז זיי האבן נישט געדארפט קיין וואסער .דאס איז 'קנאה'
הנאה האבן .ער פאַרגינט ,ער האט גענוג זיך צו טיילן ,און קיינער מאכט נישט לשם קנאה ָאן קיין שום תועלת אדער תכלית ,ווען עס איז באמת נישט דא
ווייניגער פאר איהם ,ווייל אין זיינע אויגן איז טאקע דא גענוג פאר יעדעם. קיין שום פארשטענדליכע סיבה מקנא צו זיין ,אבער מען איז אזוי שטארק
דאס איז די פארקערטע פון עין רעה און קנאה ,וואס מאכט דעם מענטש לעבן פארגינען און מען וויל אז יענער זאל גארנישט
מקנא ביז מען הערט אויף צו ַ
רגשאפט ,עס מאכט איהם שטענדיג טראכטן אז מ'נעמט
ַ קא
אין צמצום און ַ האבן.
אוועק פון איהם און ער האט נישט גענוג.
מען וויינט נאר ווייל יענער האט און איך נישט!
פארגינען באמת ,ער לעבט אין
ווי גליקליך איז דער מענטש וואס איז זוכה צו ַ
' ְרחֹבֹות' ִּכי ַע ָּתה ִה ְר ִחיב ה' ָלנוּ ,ער לעבט אייביג מיט ברייטקייט ,מיט אין די המשך הפרשה געפונען מיר אז יעקב האט אויסגעכאפט די ברכות
צופרידנהייט ,מיט שמחה .און ער איז גרייט נישט נאר צו נעמען פאר זיך ,נאר פארשטעלן ווי עשו ,און יצחק האט איהם געבענטשט אנשטאט
דורכ'ן זיך ַ
אויך צו טיילן פאר אנדערע ,פאַרגינען פאר אנדערע ,און זיי געבן פון זיין ברכה עשו .ווען עשו האט געוויינט אויף די ברכות ,זאגט ער צווישן אנדערע (כ"ז
און שפע. ל"ו) " ֲה ִכי ָק ָרא ְׁשמֹו יַ ֲעקֹב וַ יַּ ְע ְק ֵבנִ י זֶ ה ַפ ֲע ַמיִ ם ֶאת ְּבכ ָֹר ִתי ָל ָקח וְ ִהנֵּ ה ַע ָּתה
ָל ַקח ִּב ְר ָכ ִתי -אומזיסט האט מען גערופן זיין נאמען יעקב א לשון פון
לסיכום געדענק:
אויספאּפן? ער האט מיר שוין צוויי מאל אויסגעפאָּפט ,ער האט
ָ
• ס'איז דא באהאלטענע קנאה ,מען מיינט אז מ' ַ
פארגינט יענעם ,אבער
אוועקגענומען מיין בכורה ,און יעצט האט ער אוועקגענומען די ברכות".
פלוצלינג שפירט מען ביי זיך ווי א שלימזל ,פארוואס מיר גייט נישט אזוי
גוט ווי יענעם? דאס קען זיך דערקייקלען גאר ווייט ,ביז צו "אז איך האב פאר?! עשו שרייט און וויינט ֶאת ְּבכ ָֹר ִתי ָל ָקח? ער
איין מינוט ,וואס גייט דא ָ
נישט זאל יענער אויך נישט האבן". אוועקגעווארפן די בכורה און עס פארקויפט פאר יעקב,
ָ דאך בידים
האט ָ
• די עצה פונעם פלא יועץ ,צו געדענקן אז דער באשעפער פירט די וועלט נעכטן האט ער אליינס געזאגט " ָל ָּמה זֶּ ה ִלי ְּבכ ָֹרה" פארוואס דארף איך דאס
און קיינער קען נישט אוועקנעמען פון מיר ,אפילו אויב איך וואלט געווען האבן? "וַ יִּ ֶבז ֵע ָׂשו ֶאת ַה ְּבכ ָֹרה" ער האט עס ממש פארשעמט און געשעצט
דער איינציגסטער מענטש אין די וועלט וואלט זיך גארנישט געטוישט. גרינג ,און פלוצלינג האט ער טענות אז יעקב האט דאס גאר צוגענומען פון
מ'פארגינט דאן לעבט מען אין שטענדיגע
ַ • ווען מען האט א עין טובה און איהם?
ַרחבות און שמחה ,מען זעהט ווי עס איז דא גענוג פאר יעדן איינעם.
נאר דאס איז די ענין פון קנאה .עשו האט געוויינט אויף דעם אז 'יעקב' האט
א לעכטיגע שבת קודש! עס יעצט און 'איך' נישט .הגם עס איז א זאך וואס ער האט בכלל נישט
געדארפט ,און ער וועט גארנישט האבן דערפון אויב ער וועט עס האבן ,ער
לע"נ הר"ר משה שמעון הלוי ז"ל
האט ניטאמאל וואס צו טוהן דערמיט ...אבער ער האלט נישט אויס אז
בן יבלחט"א אבי מורי הרה"ח ר' שרגא פייביל שליט"א
יענער האט עס! וואס דאס איז די זעלבע ענין פון די פלשתים וואס האבן
זיך איינצושרייבן צו באקומען די "מיט א טיפערן בליק" דורך אי-מעיל בעז"ה tiferenblik@gmail.com
4
