א טיפערן בליק · A Tiferen Blick — תולדות (2026-11-09)

א קלאר ע
בליק
· בג
בעזהשי"ת
· גליון המאתיים ·
ב הגליו ן
תולדות
מדברי
כ"ק אדמו"ר מליובאוויטש זי"ע
לחיזוק יסודות היהדות והחסידות ,בשייכות
לפרשיות השבוע ומועדי השנה
לע"נ האשה החשובה מרת שיינא טעמא בת ר' חיים אליעזר גורארי' ע"ה
נפטרה כח מרחשון ה'תשפ"ו
ת.נ.צ.ב.ה.
דבר המערכת
לקוטי שיחות ,או שיחות קודש, תש"י- השנים במשך
כפי שמצויין בסוף כל שיחה ,עם תשנ"ב התוועד כ"ק אדמו"ר
קצת ביאור באותיות קטנות וכותרות מליובאוויטש זי"ע התוועדויות
שנעשו על ידינו. רבות ובמשך שעות ארוכות
במשך הדורות ,הרבו כ"ק השמיע שיחות קודש ומאמרים
האדמו"רים נשיאי חב"ד ללמד בכל חלקי התורה.
ולהשפיע חסידות ,מיוסד על שיחות אלו שנאמרו באידיש
תורת כ"ק מורנו הבעש"ט, נרשמו בשעתם ונדפסו בסדרת
והדריכו את החסידים בעבודת שיחות קודש ,אח"כ תורגמו ג"כ
ה' בהתאם למצבו של כל דור ללה"ק ונדפסו בסדרת תורת
ודור .בשיחות קודש שלו מבאר מנחם התוועדויות.
כ"ק אדמו"ר מליובאוויטש זי"ע חלקים מתוך אלפי שיחות קודש
את עבודת ה' עפ"י דרך החסידות אלו לוקטו והוגהו על ידו במשך
השייכת למצב של דורנו זה ,מרחיב השנים ונדפסו בל"ט הכרכים של
עלי' ומסביר אותה בשפה קלה לקוטי שיחות.
ופשוטה לאנשים כערכינו. בקונטרס "א טיפערן בליק"
מערכת "א טיפערן בליק" הננו מביאים קטעים מספרי
מתן שכרו בצדו!
בע"ה בכל שבוע יתקיים מבחן על הקונטרס "א טיפערן
בליק" של אותו שבוע על ידי הטלפון.
בכל יום שישי יעלה המבחן על הסיסטעם עד יום שני.
תנאי ההשתתפות במבחן:
א .ללמוד את הקונטרס לכל הפחות פעם אחת.
ב .לא להקשיב לשאלות המבחן לפני עשיית המבחן.
במבחן יהיו 3-4שאלות ,העונה תשובות נכונות יזכה
במתן שכר של $10לכל מבחן (שיינתן פעם בחודש לערך).
לעשיית המבחן ולשאלות נוספות ניתן להתקשר
ל718.977.5099
© כל הזכויות שמורות
הטעקסט של הלקוטי שיחות נדפס ברשות קה"ת
הרוצה לקבל הקונטרס באימייל או לנדב
נא לשלוח בקשה לatifernblik@gmail.com
ןייז עיפשמ יא ןגעוו ענעדישרַאפ ייווצ – קחצי ןוא םהרבא
ן םרוד ינב ףיוא
תולדות
"אלה תולדות יצחק"
פארשידענעאברהם און יצחק – צוויי ַ
וועגן אין משפיע זיין אויף בני דורם
א.
ס'איז ידוע דער מאמר חז"ל" 1כל מה שאירע לאבות סימן
לבנים" .2און ווי דער רמב"ן 3איז מאריך לבאר בכמה מעשה אבות
וואס וועלן
האבן אין זיך סימנים לרמז אויף די מאורעות ָ
ווי זיי ָ
טרעפן מיט די בנים – מיט אידן.
וויבאלד די חז"ל ברענגען ַארויס דעם ענין דוקא בלשון אבות ַ
וואס די עניני האב ווערן איבערגעגעבן בירושה לבניו ובנים ָ
אחריו ,איז מובןַ ,אז די מעשה אבות איז ניט סתם ַא סימן בעלמא,4
נאר אויך ַא נתינת כח 5פון די אבות האומה צו די בנים.6 ָ
ובנוגע פרשתנו – די תורה דערציילטַ 7אז "ויהי רעב בארץ",
באוויזן צו
האט דער אויבערשטער זיך ַ
און ַאז בשייכות מיט דעם ָ
נגעזאגט "אל תרד מצרימה שכון בארץ אשרָ יצחק'ן און אים ָא
.1ראה תנחומא לך ט .ב"ר פ"מ ,ו .וראה גם ב"ר פמ"ח ,יו"ד (ותנחומא וירא ד).
ושם :אני פורע לבניך . .ולע"ל.
.2וראה גם פרש"י וירא יח ,א ד"ה ישב (מב"ר פמ"ח ,ז) .ועוד.
.3לך יב ,ו .שם ,י .יד ,א .פרשתנו כו ,א .וישלח לב ,ד .שם ,ט .ועוד.
.4יתרה מזה מצינו בסימני טהרה דבהמה כו' – שהם הגורמים הטהרה ולא רק
מודיעים (ראה צפע"נ על הרמב"ם הל' מאכלות אסורות רפ"א).
.5כמובן גם מהדוגמא ד"נביאים" שברמב"ן לך שם (יב ,ו) .וראה ב"ר פ"מ שם
(הובא גם ברמב"ן שם ,י) :צא וכבוש את הדרך לפני בניך .וראה גם בהנסמן בהערה
הבאה.
.6ראה תו"ח לך פג ,סע"ג ואילך .ח"ש קלה ,סע"א ואילך .ובכ"מ .וראה לקו"ש ח"א
ע' .41ח"ג ע' .758ח"ה ע' 88ואילך .חט"ו ע' 76ואילך .ועוד.
.7כו ,א ואילך.
ג
א טיפערן ב<>ליק
8
אומר אליך גור בארץ הזאת ואהי' עמך ואברכך גו'" .זיינען חז"ל
דארף ערוויבאלד ער איז געווען ַאן "עולה תמימה"ַ ,ַ מסבירַ ,אז
"אין חו"ל כדאי לך"( 9ער ָ
זאל ניט בלייבן אין א"י ארץ ישראל און ֵ
געווארן ַא רעב איז ער ַארויס פון
ָ טאן ווי אביו אברהם ,ווען ס'איזָ
א"י קיין חו"ל ,קיין מצרים).
קלאר 10אויך אויבנאויףַ ,אז דער ָ דא
וואס דער סימן לבנים איז ָָ
נאר ווען זיי אמת'ער ָארט פון אידן איז ניט אין גלות (בחו"ל)ָ ,
זיינען על שולחן אביהם – 11שגואלם ומביאם ל"שולחנו" לא"י ,און
דעריבער אפילו אין דעם זמן ווען "מפני חטאינו גלינו מארצנו"
– "בנים שגלו מעל שולחן אביהם" ,קענען אידן ניט זיין צופרידן
דאס איז ניט ח"ו און אפילו ניט זיין רואיג 12אין גלות ,וויסנדיק ַאז ָ
האפן 13און בעטן צו נאר זיי ָדארפן זייןָ ,דער מצב אין וועלכן זיי ַ
אומקערן זיך ע"י אביהם לשולחן אביהם ,אין א"י ,ביז ַאז זיי זיינען
דאס מבקש ותובע 14ג' פעמים בכל יום (חול) "את צמח דוד עבדך ָ
מהרה תצמיח" ,און (בכל יום – אויך בשבת ויו"ט כו') "ותחזינה
עינינו בשובך לציון ברחמים".15
.8ראה ב"ר פס"ד ,ג .פרש"י עה"פ (שם ,ב) .רמב"ן (שם ,א).
.9ל' רש"י שם (וכ"ה ברמב"ן שם) .וראה בארוכה לקו"ש חט"ו ע' 200ואילך
בביאור החילוקים דרש"י והמדרש.
.10ברמב"ן פרשתנו שם :וירמוז לגלות בבל שהוא מקום מגורי אבותם כו' .ופירושו
הוא – הרמז בהליכת יצחק לארץ פלשתים וכו' ,ע"ש בפרטיות .ובפנים מבואר
ה"מעשה אבות" בדברי ה' שאמר לו "אל תרד מצרימה שכון בארץ גו'" ,שלפי מחז"ל
שבפנים השיחה – ההדגשה (בפסוקים אלו) היא שלא יצא מא"י.
.11ראה ברכות ג ,סע"א.
.12וכמש"נ (תבוא כה ,סה) "ובגוים ההם לא תרגיע ולא יהי' מנוח גו'" .ראה ב"ר
פל"ג ,ו .וראה מכות כד ,סע"א.
.13ראה לשון הרמב"ם הל' תשובה פ"ט ריש ה"ב .הל' מלכים פי"ב ריש ה"ד.
.14וכהוראת חז"ל (להלכה) – ובלשון זה "יתבעו" – ראה ב"י לטאו"ח סקפ"ח (ד"ה
וכתב הרמב"ם) משיבלי הלקט (דין סדר ברכת המזון סי' קנז) .וראה מדרש תהלים
מזמור יז ,מדרש שמואל פל"א (הובא ברד"ק סוף שמואל ב) ובכ"מ אודות גודל וחומר
הדבר.
.15וכן בבהמ"ז "מלכות בית דוד כו' ובנה ירושלים כו' במהרה בימינו" (ראה ב"י
שם).
ד
ןייז עיפשמ יא ןגעוו ענעדישרַאפ ייווצ – קחצי ןוא םהרבא
ן םרוד ינב ףיוא
דאס איז איינער פון די טעמים וואס לעת"ל וועט ויש לומר ַאז ָ
דעמאלט
ָ ווארום ווייל
זאגן ליצחק דוקא "כי אתה אבינו"ָ ,16מען ָ
וואס
וועט ביי אידן זיך ָאנזען בגלוי די מעלת התמימות ושלימותָ ,
דעם כח אויף דערויף נעמען זיי פון יצחק אבינו ("עולה תמימה"),
דערפאר געפינען זיי זיך במקומם האמיתי שולחן אביהם אין
ַ און
א"י,
בא יצחק'ן,
וואס דער ענין ,צו זיין בלויז אין א"י ,איז געווען דוקא ַ
ָ
האבןבא אברהם און יעקב זיינען געווען זמנים ווען זיי ָ משא"כ ַ
זיך געפונען בחו"ל.
ב.
וואס "אין קורין אבות אלא לשלשה" 17איז ַאןדאס ָ וויבאלד ַאז ָ
ַ
ענין של הווה ,וביחד עם זה ַא דבר תמידי ונצחי ,18איז מובן ַאז
וואס דריקן אויספרטים פון מעשה אבות (ובפרט – כללות'דיקע) ָ
ענינו המיוחד פון יעדן איינעם פון די אבות ,איז ַא סימן ונתינת
נאר "בכלנאר לכללות עם ישראל ,ובמצב מסויםָ , כח לבנים – ניט ָ
דור ודור . . .בכל אדם מישראל"( 18בפרט) ,אויך ווי אידן געפינען
זיך בגלות בא"י ,או בחו"ל.
וי"ל דעם ביאור בזה:
נאנדערגעטיילט אין צוויי סוגים – ישכר פא ַ
אידן זיינען בכללות ַ
וואס זייער
און זבולון ,19מארי תורה און מארי עובדין טבין :20אידן ָ
עיקר עסק בעבודת ה' איז בפנים ,ישכר באוהליך ,21זיי זיינען
.16שבת פט ,ב .וראה תו"א פרשתנו יז ,ג .ויצא כא ,סע"ב ואילך .תו"ח פרשתנו
ד ,ד ואילך .ועוד.
.17ברכות טז ,ב.
.18תו"א ר"פ וארא .וראה לקו"ש ח"ד ע' 1068הערה .12ח"י ע' ( 97והערה .)48
.19ראה בארוכה תו"א פ' תרומה.
.20ראה אגה"ק ס"ה (קט ,א) .ביאוה"ז וישב לאדהאמ"צ (כה ,א־ב) ולהצ"צ (ע'
קלד).
.21ברכה לג ,יח.
ה
א טיפערן ב<>ליק
אינגאנצן איבערגעגעבן צו לימוד התורה;22ַ במקומם האמיתי –
און אידן בעלי עסק וועלכע גייען ַארויס מחוץ פון די ד' אמות
טאן מיט עניני העולםהאבן צו ָשל תורה כו' ,זבולון בצאתך ,און ָ
– "מעשיך" און "דרכיך" המעשים הפרטיים של האדם ,און דורך זייער
עבודה בזה אין ַאן אופן פון "כל מעשיך לשם שמים" 23און "בכל
דרכיך דעהו" ,24בריינגען זיי ַאריין קדושה אויך אין עניני העולם.
וואס דעם כח צו דורכפירן
דאס זיינען די צוויי סוגי עבודהָ ,
און ָ
באקומט יעדער איד 25פון די אבות: זיי ַ
ראּפגענידערט" אין "א ָ
אברהם אבינו איז ַארויס פון א"י און ַ
האט בעבודתו מצרים ,אין (מיצרים וגבולים פון) חו"ל ,און ָ
זאלן מענטשן פארדעםָ , נאך ַ
דארט ,און עד"ז ָ אויפגעטאןַ ,אז ָ
ָ
געבראכט
ַ האט זייַאנערקענען און דינען דעם אויבערשטן ,ער ָ
"תחת כנפי השכינה" ,כמ"ש "ואת הנפש אשר עשו בחרן",26
וכמסופר בארוכה במדרשי חז"ל ;27כללות עבודתו איז געווען –
זאגןַ 29אז "התחיל
"ויקרא שם בשם ה' א־ל עולם" ,28ווי די חז"ל ָ
להודיע לעם שאין ראוי לעבוד אלא לאלוקה העולם . .ולקרוא
בקול גדול לכל העולם ולהודיעם שיש שם אלוקה אחד ולו ראוי
לעבוד ,והי' מהלך וקורא ומקבץ העם מעיר לעיר ומממלכה
האט געפועל'ט ַאז דער לממלכה . .שנאמר ויקרא כו'" ,30ביז ער ָ
.22במקום מחשבתו של אדם שם הוא נמצא (ראה כתר שם טוב (קה"ת) בהוספות
סל"ח .וש"נ) ,ונוגע גם להלכה (רש"י עירובין כו ,ב ד"ה חוץ מן המים .שו"ע אדה"ז
או"ח סת"ח).
.23אבות פ"ב מי"ב.
.24משלי ג ,ו.
.25כי בכאו"א צ"ל תורה ומע"ט (אגה"ק שם .ולהעיר מאגה"ק סי"ג (קיט ,א) לענין
ב' המדות דחו"ג) .וראה לקמן בפנים.
.26לך יב ,ה .פרש"י שם (מב"ר ספל"ט).
.27ראה גם ב"ר שם ,יד .ת"א ות"י עה"פ.
.28וירא כא ,לג.
.29ראה גם סוטה י ,סע"א ואילך .ב"ר ספנ"ד .ועוד.
.30רמב"ם הל' ע"ז פ"א ה"ג.
ו
ןייז עיפשמ יא ןגעוו ענעדישרַאפ ייווצ – קחצי ןוא םהרבא
ן םרוד ינב ףיוא
זאל זיין (נוסף אויף "אלקי השמים" אויך) "אלקי
אויבערשטער ָ
הארץ"" ,שהרגלתיו בפי הבריות".31
יצחק איז ָאבער ניט ַארויס אין חו"ל .ואדרבה ,היות ער איז
געדארפט ,געמוזט בלייבןַ האט ער
געווען ַאן "עולה תמימה"ָ ,
דארט געפינט מען ניט (אויף ַאזויפיל) ַאז ער
אין א"י ,און אויך ָ
פארנעמען זיך מיט ַאנדערע זאל ַארויסגיין ממקומו הפרטי און ַ ָ
מבחוץ .והיינוַ ,אז (עיקר) סדר עבודתו איז געווען בפנים.
און פון די צוויי אבות נעמען אידן ביידע קווים אין עבודה:
האבן (יעדער און) ַאלע אידן די הוראה ונתינתפון אברהם אבינו ָ
וואס
כח אויף דער עבודה מיטן זולת ,מבחוץַ :אלע אידן ,אויך די ָ
זאלן אויך זיי מזמן לזמן
עיקר עסקם איז בפנים אין לימוד התורהָ ,
ַארויסגיין ממקומם און ברענגען קדושה אויך מחוץ לגבול מקום
זאלן מפרסם זיין שמו של הקב"ה בכל מקום ומקום, הקדושה; זיי ָ
ביז "(הנפש) אשר עשו" ,מקרב זיין אידן לה' ולתורתו ,32וכמרז"ל
"כל העוסק בתורה בלבד כו'" ,33און "כל 34האומר אין לי אלא
תורה אפילו תורה אין לו ,אלא תורה וגמ"ח";
און פון יצחק אבינו נעמט יעדער איד די הוראה און דעם כח
וואס עיקר עסקם איז בחוץ (צו אין עבודה בפניםַ ,אז אויך די ָ
(פארנעמען זיך מיט עניני העולם און דורך דעם) ממשיך זיין ַ
קדושה אין עניני העולם (מעשיך ודרכיך) ,און ברענגען דבר ה'
דארפןוואס זיינען לעת עתה רחוקים מה' ותורתו) – ַאויך צו אידן ָ
אויך זיי פון צייט צו צייט זיך ָאּפזונדערן פון דעם חוץ און עוסק
האבן זיי ניט קיין שום
דעמאלט ָ
ָ זיין בפנים ,בתורה ,און באופן ַאז
.31פרש"י חיי שרה כד ,ז (ע"פ ב"ר פנ"ט ,ח).
.32וכמרז"ל (סנהדרין צט ,ב) "כל המלמד את בן חבירו תורה מעלה עליו הכתוב
כאילו עשאו שנאמר והנפש אשר עשו בחרן" .וראה לקמן בפנים סעיף ז והערה .69
.33ע"ז יז ,ב.
.34יבמות קט ,ב .לקו"ת ויקרא ה ,א .וראה סה"מ תש"ח ע' – 266בהערה.
ז
א טיפערן ב<>ליק
דאגות ("כאוכלי המן" ,)35קיין שום ַאנדערע מחשבות – אין דעם
דארף ביי זיי זיין תורתם אומנתם.זמן ַ
ג.
שוין גערעדט כמה פעמים 36בנוגע די שמות הסדרותַ ,אז (אע"פ
נאמען פון יעדער סדרה על שם ההתחלה, וואס בפשטות איז דער ָ
ָ
וויבאלד זיי זיינען נעמען ע"פ (מנהג ישראל –) תורה
ַ ָאבער)
[ובפרט ע"פ תורת הבעש"טַ 37אז שמו אשר יקראו לו בלה"ק
איז מהוה ומחי' ומקיים דעם דבר הנקרא בשם זה] ,איז מובןַ ,אז
נאמען פון יעדער סדרה בריינגט ַארויס דעם תוכן פון דערדער ָ
גאנצער סדרה. ַ
וואס דוקא אונזער סדרה ַא ראי' מוכחת אויף דעם 38איז דערפון ָ
פאנגט זיך ָאן
ווערט גערופן בשם "תולדות" ,בעת ַאז אויך פ' נח ַ
מיט די ווערטער "אלה תולדות (נח)" :אויב די שמות הסדרות
וואלט מער מתאים געווען ַאזנאר מצד התחלתם – ָ וואלטן געווען ָ
ָ
נאמען "תולדות" (היות טראגן דעם ָזאל ָדי פריערדיקע סדרה (נח) ָ
ווארט "תולדות" איז נעענטער צו התחלת הסדרה ווי דער דער ָ
ווארט "נח") ,און די סדרה שלאחרי' (אונזער סדרה" ,תולדות") ָ
מאכן ַאן אונטערשייד זאל ָאנגערופן ווערן "יצחק" (בכדי צו ַ ָ
צווישן איר און דער סדרה שלפני').
נאמען "נח" אוןוואס די ערשטע סדרה הייסט מיטן ָ דערפון ָ
נאמען "תולדות" ,איז
דוקא אונזער סדרה ווערט ָאנגערופן מיטן ָ
נאמען "נח" (ניט "תולדות")
וואס דער ָ
דערפאר ָ
ַ דאס איז
מוכחַ ,אז ָ
.35כמרז"ל (מכילתא בשלח בתחלתו .שם טז ,ד) לא ניתנה התורה (לדרוש) אלא
לאוכלי המן.
.36ראה לקו"ש ח"ה ע' .58
.37ראה תולדות יעקב יוסף פ' שמות קרוב לסופה .אור תורה להה"מ ד ,ג .לקו"א
שלו נח ,ד .שער היחוד והאמונה פ"א .ועוד.
.38ראה לקו"ש שם הערה .10וש"נ .לקו"ש ח"ה ע' .355ועוד.
ח
ןייז עיפשמ יא ןגעוו ענעדישרַאפ ייווצ – קחצי ןוא םהרבא
ן םרוד ינב ףיוא
דריקט אויס דעם תוכן פון דער פריערדיקער סדרה ,39און דער
ווארט "תולדות" ברענגט ַארויס דעם תוכן פון דער סדרה.
ָ
והיינוַ ,אז דער תוכן כללי פון דער סדרה איז דער ענין פון
וואס די הוראה בזה ברוחניות איזַ ,אז
"תולדות" – הולדת בניםָ ,
אויפטאן דעם ענין פון "תולדות" ברוחניות –
ָ דארף
יעדער איד ַ
נאך ַא איד ַא שומר תומ"צ דורך מקרב זיין איםס'זאל צוקומען ָ
ָ
לה' ולתורתו ,וכמאמר" 40כל המלמד בן חבירו תורה מעלה עליו
דאס איז דער ענין פון "פרו ורבו" וואס ָהכתוב כאילו ילדו"ָ ,
בעבודה רוחנית.41
דאס איז מרומז אויך בפירש"י ריש פרשתנוַ ,אז "תולדות" און ָ
באציט זיך צו "יעקב ועשו האמורים בפרשה" ,ד.ה .דאס הייסט ַ
וואס זיינען אין
נאר פון ַאזעלכע ָ באשטיין ניט ָ "תולדות יצחק" ַ
מ'דארף פועל זייןַ ,אז אויך ַאזוינע,
ַ נאר
דער דרגא פון יעקבָ ,
וואס געפינען זיך אין ַא מעמד ומצב על דרך ווי עשוָ ,42
זאלן זיי ָ
ווערן "האמורים בפרשה" ,געהערן צו די "תולדות יצחק" (וחינוכו
– לימוד הפרשיות (תורה) וקיום מצוותיהן) דורכדעם וואס
מ'דערנעענטערט זיי און מ'בריינגט זיי ַאריין אין תורה ומצות.
ד.
דאס מתאיםפאדערט זיך ביאור :ווי איז ָ
ָאבער עפכ"ז על פי כל זה ָ
עם המבואר לעיל ַאז תוכן ואופן עבודת יצחק איז געווען באופן
פאר זיך ,בפנים ,און ניטהפכי – זיין ָאּפגעזונדערט אין א"יַ ,
אויפשטעלן "תולדות" בחוץ ,שאינם (דומים ל)"אבות" ,43דורך
התעסקות מיטן זולת בחוץ.
.39ראה לקו"ש ח"כ ע' 285ואילך.
.40סנהדרין יט ,ב .פרש"י במדבר ג ,א.
.41ראה לקו"ד ח"ד תשמו ,א .סה"ש תש"א ס"ע 45ואילך.
.42ראה קידושין יח ,רע"א.
.43ראה לקמן מב"ק "אבות מכלל דאיכא (ענין הפכי) תולדות".
ט
א טיפערן ב<>ליק
אינגאנצן וועגן ענינו
ַ (וואס רעדט
האט די סדרה ָ זאת ועוד :לפ"ז ָ
נאר "יצחק", געדארפט הייסן ניט "תולדות"ָ ,ַ ועבודתו של יצחק)
שטאנען (כנ"ל)
בא ַ וואס איז ַ
בכדי ַארויסצוברענגען יחודו של יצחקָ ,
דארט "תולדות", דוקא אין ניט ַארויסגיין לחו"ל צו אויפשטעלן ָ
נפשות (ווי עבודת אברהם "ואת הנפש אשר עשו בחרן" ,כנ"ל).
וויבאלד ַאז יצחק איז איינער פון די
ַ ועכצ"ל ועל כרחך צריך לומר,
ג' אבות ,און "אבות – מכלל דאיכא תולדות" ,44פון אבות לערנט
מען ָאּפ ,ווערט "תולדות" ,איז מובן ַאז אויך זיין עבודה איז געווען
אין אויפשטעלן תולדות.
אינגאנצן
ַ וואס רעדטוואס דוקא די סדרה ָ נאכמער :פון דעם ָ ָ
וועגן עבודת יצחק (הייבט זיך ָאן און) ווערט ָאנגערופן "תולדות",
ניט די ַאנדערע סדרות וואו עס רעדט זיך ענינו של אברהם
בא עבודת
(ויעקב) ,איז מוכח ַאז עיקר ענין ה"תולדות" ,איז דוקא ַ
נאך מער ווי ע"י עבודת אברהם (ויעקב). יצחקָ ,
ה.
פארשטיין בהקדם הביאור אין אופן ההנהגה דאס ַוועט מען ָ
וואס דערפון וועט אויך זיין מובן בנוגע לעבודת יצחק,
לעת"לָ ,
וכנ"ל סוס"א סוף סעיף אַ ,אז לעת"ל יאמרו ליצחק כי אתה אבינו.
דער רמב"ם פסק'נט" 45צוה משה מפי הגבורה לכוף את כל באי
וואס די הלכה איז ,ווי ַאלע
העולם לקבל מצות שנצטוו בני נח"ָ ,
עניני הלכהַ ,אן ענין נצחי בכל הזמנים ובכל המקומותַ ,אז די
הנהגה הרצוי' אינעם אופן קיום המצות פון כל באי העולם (שבע
דאס ווערט אויף זיי געפועל'ט דורך אידן.
מצות ב"נ) איז ווען ָ
ועפ"ז צריך ביאור ,ווי וועט ָאט דער תפקיד פון אידן (בשייכות
צו ז' מצות ב"נ) דורכגעפירט ווערן בזמן דלעת"ל בביאת משיח
.44ראה ב"ק בתחלתה.
.45הל' מלכים פ"ח ה"י.
י
ןייז עיפשמ יא ןגעוו ענעדישרַאפ ייווצ – קחצי ןוא םהרבא
ן םרוד ינב ףיוא
טאקע אויסַ 46אז צווישן די ענינים צדקנו – דער רמב"ם פירט ַ
אויפטאן וועט זיין" :ויתקן 47את העולם
ָ וואס משיח וועט
נעלים ָ
כולו לעבוד את ה' ביחד ,שנאמר 48כי אז אהפוך אל עמים שפה
ברורה לקרוא כולם בשם ה' ולעבדו 49שכם אחד";
וויבאלד ַאז ַאלע אידן וועלן אויסגעלייזט
ַ די שאלה איז ָאבער:
ווערן פון גלות העמים און וועלן זיך געפינען על אדמתם אין ארץ
ישראל – און דער דין איז ,אז "בזמן שיד ישראל תקיפה ( . .איז
זאלן זיין "אפילו יושב ישיבת עראי או עובר ממקום למקום או"ה ָ
דארף זיין פריער) שיקבל עליו שבע מצות" – 50איז ווי בסחורה" ַ
בא "באי עולם" בא די אומותַ ,
וועט עס זיין ַאז אידן זיינען מחדש ַ
וועגן די ז' מצות ב"נ?
דאס מובן פון די פסוקים אין ישעי' 51בנוגע דער גאולה: איז ָ
"והי' באחרית הימים נכון יהי' הר בית ה' בראש ההרים . .ונהרו
אליו כל הגוים והלכו עמים רבים ואמרו לכו ונעלה אל הר ה' אל
בית אלקי יעקב ,ויורנו מדרכיו ונלכה באורחותיו ,כי מציון תצא
תורה . .ושפט בין הגוים גו' ,וכתתו חרבותם גו' ,בית יעקב לכו
ונלכה באור ה'".
וואס לעת"ל וועלן אויך אוה"ע לערנען די דרכי הוי' דאס ָד.הָ .
וואס
און דינען דעם אויבערשטן ,וועט ניט קומען דורך דעם ָ
אידן וועלן ַארויסגיין פון ארצם הקדושה לחו"ל צו די גוים ועמים
נאר היות ַאז דער מעמד ומצב פון
דאס צו פועל זיין ביי זייָ ,
בכדי ָ
.46שם ספי"א.
.47כ"ה בדפוסים שלפנינו ד"ויתקן" קאי על משיח .אבל בכת"י ודפוסים שלא
שלטה בהם בקורת הצנזור בא כאן קטע שנשמט "ואם לא הצליח כו'" ,והתיבות
"ויתקן את העולם כו'" הן באמצע הענין שם" ,וכל הדברים האלו (של ישוע הנוצרי)
ושל זה הישמעאלי . .אינן אלא ליישר דרך למלך המשיח ולתקן את העולם כולו
כו'" – וראה שם בסיום לשונו .וראה לקו"ש חי"ח ע' .283ואכ"מ.
.48צפני' ג ,ט.
.49כ"ה ברמב"ם שם .ובכתוב :לעבדו .וראה לקו"ש חכ"ג ע' 103הערה .79
.50רמב"ם הל' ע"ז פ"י ה"ו.
.51ב ,ב ואילך.
אי
א טיפערן ב<>ליק
דעמאלט זיין בתכלית המעלהָ אידן ,ארץ ישראל וביהמ"ק ,וועט
דארטן לייכטן בגילוי לעין כל חי, והשלימות ,דער "אור ה'" וועט ָ
דאס בדרך ממילא פועל זיין 52אויף גוים ועמים רבים שבכל וועט ָ
העולם ,ביז ַאז "ונהרו אליו כל הגוים והלכו עמים רבים ואמרו לכו
ונעלה אל הר ה' . .ויורנו מדרכיו גו'".
(דארפן) ַארויסגיין לחוץ קומט אויסַ ,אז לעת"ל וועלן אידן ניט ַ
נאר זיי וועלן זיין "פנויין
פארנעמען זיך מיט "כל באי העולם"ָ , צו ַ
בתורה וחכמתה" – "יהיו ישראל חכמים גדולים ויודעים דברים
הסתומים וישיגו דעת בוראם כפי כח האדם" ;53און פונדעסטוועגן
וועלן אידן משפיע זיין אויף די אומותַ ,אז זיי ַאליין וועלן דערוועקט
זאגן "לכו ונלכה באור ה'".54ווערן און "והלכו" און ָ
ו.
עד"ז ומעין זה איז געווען ענינו ועבודתו של יצחק:55
יצחק'ס 56אופן פון אויפשטעלן תולדות איז געווען ניט דורך גיין
"מעיר לעיר ומממלכה לממלכה" אויף צו מפרסם זיין שמו של
נאר זייענדיק
הקב"ה בכל מקום ומקום ,ווי אברהם (כנ"ל ס"ב)ָ ,
האט ער צו זיך צוגעצויגן די באי
אויף איין ָארט אין ארץ ישראלָ ,
וואס ציט צו זיך די ניצוצותעולם ,בדוגמת ווי ַאן אבוקה גדולה ָ
כו'.57
.52ראה עד"ז תניא ספל"ו.
.53לשון הרמב"ם הל' מלכים ספי"ב (ה"ד־ה) – בנוגע הזמן דלעת"ל.
.54ראה פרש"י ישעי' שם ,ה .תניא שם.
.55בפרטיות ,המבואר בהפסוקים דישעי' שם – שייך למדריגות יעקב ,וכמו שאמרו
רז"ל (פסחים פח ,א – עה"פ) לא כאברהם כו' אלא כיעקב שקראו בית (וראה בארוכה
לקו"ש חט"ו ע' 240ואילך) .אבל בכללות – ה"ז שייך למדריגת יצחק.
.56תוכן ההפרש בין עבודת אברהם לעבודת יצחק המבואר בפנים – הוא מיוסד
ובהתאם להמבואר בדרושי חסידות דעבודת אברהם היא בדרך מלמעלה למטה
ועבודת יצחק מלמטה למעלה .וראה בארוכה לקו"ש שם ע' 194ואילך .וש"נ.
.57ראה לקו"ת במדבר ד ,א .וראה בארוכה סה"מ תרנ"ט (ע' קסב ואילך) ,סה"מ
תש"ד (ע' 106ואילך) ועוד – ע"ד ב' אופני בירור (שבלקו"ת שם) ,בדרך מלחמה
ובדרך מנוחה.
בי
ןייז עיפשמ יא ןגעוו ענעדישרַאפ ייווצ – קחצי ןוא םהרבא
ן םרוד ינב ףיוא
רויסגעבראכט אין תוכן הסדרה :בשעת
ַ און דער ענין ווערט ַא
געשאפן ַא מצב פון "ויהי רעב בארץ" איז געווען ַ ס'האט זיך
ָ
"דעתו (של יצחק) לרדת למצרים כמו שירד אביו בימי הרעב".58
וויסנדיק דעם "עיקר ששתל אברהם"ַ ,59אז דער אויבערשטער איז
דער מנהיג העולם און פירט ָאן מיט כל הדברים שבעולם ,איז
האטוואס שתל אברהם אביו (וכמו שירד אביו) – ָ פון דעם עיקר ָ
דאס איז בהשגחה ובכוונה פרטית רשטאנען (– דעתו) ַאז ָ
ַ פא
יצחק ַ
זאל ַארויסגיין פון ארץ ישראל אין פון דעם אויבערשטןַ ,אז ער ָ
דארט מפרסם ומגלה זיין שמו של הקב"ה – ַאזוי ווי חו"ל און ָ
געטאן בזמנו ,ווען ס'איז געוועןַ 60א רעב בארץ.
ָ האטאביו אברהם ָ
געזאגט" :אל תרד
ָ האט אים דער אויבערשטער אויף דעם ָ
מצרימה . .שכון בארץ" ,ווי רז"ל 61טייטשן "שכן את השכינה
בארץ"ַ ,אז זיין אופן העבודה פון מגלה זיין שמו של הקב"ה איז
נאר
ראּפנידערן אין חו"ל ,ביז אין מצרים ערות הארץָ ,
ניט דורך ַא ָ
דורך "שכן את השכינה בארץ" – און עי"ז וועט שמו של הקב"ה
ָאנקומען צו כל באי עולם.
טאקע דערציילט ווייטער אין דער פרשה און ַאזוי ווערט ַ
וואס יצחק איז געווען אין גרר:
(בהמשך הענין) וועגן דעם זמן ָ
"ויגדל האיש וילך הלוך וגדל עד כי גדל מאוד" – "שהיו אומרים
זבל פרדותיו של יצחק ולא כספו וזהבו של אבימלך";62
דאס מודגש אינעם המשך פון די ווייטערדיקע ובמיוחד איז ָ
געזאגט צו יצחק'ן "לך מעמנו
ָ האט אבימלך
פסוקים – ַאז פריערָ 63
דארט
האט ָנאכדעם ווי יצחק ָ כי עצמת ממנו מאד"ָ ;64אבער ָ
.58ל' רש"י פרשתנו כו ,ב .וראה גם רמב"ן שם ,א.
.59ל' הרמב"ם הל' ע"ז ספ"א.
.60לך יב ,י.
.61ב"ר פס"ד ,ג.
.62פרשתנו כו ,יג ובפרש"י שם (מב"ר שם ,ז).
.63להעיר מרמב"ן שבהערה .10
.64כו ,טז.
גי
א טיפערן ב<>ליק
געבויט ַא מזבח און "ויקרא בשם ה' גו'" ,65דערציילט די תורהַ ,אז
"אבימלך הלך אליו מגרר ואחוזת מרעהו ופיכל שר צבאו" ,און
פארענטפערט יצחק'ס שאלה "מדוע באתם אלי גו'" האבן ַַאז זיי ָ
וואס "ראו ראינו 66כי הי' ה' עמך ונאמר תהי נא אלה דערמיט ָ
בינותינו בינינו וביניך גו' ".67
האבן געזען ַאז "הי' ה' עמך" –און ס'איז מובןַ ,אז בשעת זיי ָ
האט זיי מעורר געווען ביז ַאז אבימלך הלך אליו,
דאס ָובפרט ווען ָ
האטגיין און קומען צו יצחק'ן און מיט אים כורת זיין ַא ברית – ָ
זאלן זיך פירן בהתאם מיט דעם רצון פון דאס גע'פועל'ט ַאז זיי ָ
ָ
יצחק אבינו.
ז.
וואס דוקא די סדרה ,וואו עס רעדט זיך וועגן עפ"ז איז מובן ָ
עבודת יצחק ,68ווערט ָאנגערופן בשם "תולדות" (און ניט די
סדרות וואו עס רעדט זיך וועגן עבודת אברהם (ויעקב)):
ראּפ און מ'טוט
בשעת די עבודה איז באופן ַאז מען נידערט ַא ָ
דעמאלט איז
ָ אויף חוץ לתחום הקדושה ,ע"ד ווי עבודת אברהם,
דאס זיינען זיינע "תולדות" .אין הכי ניט מודגש אויף ַאזויפיל ַאז ָ
דאס איז "הנפש אשר עשו" ,זיינע ַאן עשי' ,ס'איז ָאבער ניט נמי ַאז ָ
"כאילו ילדו" 69תולדות;
"תולדות" איז מדגיש ַאז זיי זיינען בדומה להאב ,70מכלל ד(אבות)
וואס ער
דאס איז דוקא סוג עבודה של יצחקָ , איכא תולדות ,און ָ
.65שם ,כה.
.66לא שיצחק דיבר עמהם עד"ז.
.67שם ,כו־כח.
.68שהרי בפ' וירא וח"ש ענינו של יצחק שבהם הם פרטים בהסיפור (וענינו) של
אברהם .ומכש"כ בפרשיות שלאח"ז שבהן רק נזכר יצחק.
.69ועפ"ז יל"ב החילוק דב' מאמרי רז"ל הנ"ל (בסנהדרין) ,ב"כל המלמד כו'" –
"כאילו עשאו" (שבהערה )32או "כאילו ילדו" (לעיל ס"ג ,וש"נ).
.70להעיר מב"ק בתחלתה "תולדותיהם כיוצא בהן".
די
ןייז עיפשמ יא ןגעוו ענעדישרַאפ ייווצ – קחצי ןוא םהרבא
ן םרוד ינב ףיוא
שטייט במקומו און הויבט אויף באי עולם למקומו ומדריגתו,
וואס דורך דעם ווערן זיי "תולדות" – בדומה להאב.71
ָ
ח.
וואס איז מרומז
דאס איז די הוראה נצחית פון עבודת יצחקָ ,
און ָ
אין שם הסדרה – "תולדות":
וואס זייער עבודה
וואס (אויך) די מארי עובדין טבין – ָ דאס ָָ
תמידית איז צו מפרסם זיין שמו של הקב"ה בלכתם ממקום למקום
דארפן מזמן לזמן שטיין
און אויפשטעלן תולדות לה' ולתורתו – ַ
אין ַא מצב פון עבודה בפנים ,פון לימוד התורה נגלה ופנימיות
התורה אין ַאן אופן פון תורתו אומנתו,
דאס ניט ַאז זיי טרעטן דערמיט ָאּפ ח"ו פון זייער שליחות
מיינט ָ
דאס איז ַא חלק
נאר אדרבהָ , (צו מקרב זיין אידן לה' ולתורתו)ָ ,
עיקרי אין דער עבודה.
האט די אבות,
וואס יעדער איד ָ וואס מצד דעם ָ ווארום נוסף לזה ָ
ָ
בא אים דער כח ַאז זיין עבודה בפנים דא ַבחי' יצחק שבנפשו ,איז ָ
האבן ַא ווירקונג אויף חלקו בעולם ,כולל אויך אויף די אידן זאל ָָ
וועלכע זיינען (ע"פ תורה) אונטער זיין השפעה וכיו"ב – איז דורך
דעם שטעלט ער אויף אמת'ע "תולדות"ַ ,אז נוסף ַאז ער פועל'ט
אויף זיי דעם "(אשר) עשו" ,און ער איז זיי מכניס תחת כנפי
השכינה ,ווערט אויך דער ענין פון "(כאילו) ילדו" ,זיינע "תולדות"
כיוצא בו ,70בדומה להאב ,המשפיע.
וואס כל עיקר עסקם איז ועד"ז איז די הוראה צו יושבי אהלָ 72
וואס אויך
אין ד' אמות של תורה והלכה (ותפלה) – ַאז נוסף לזה ָ
דארפן ַארויסגיין מזמן לזמן פון זייערע ד' אמות אויף מקרב
זיי ַ
דארף אויך אין זייער עבודה פוןזיין אידן לה' ולתורתו ,כנ"לַ ,
פארבונדן מיט
דאס איז ַ עסק התורה והתפלה זיך ָאנהערן ַאז ָ
.71וראה לקו"ש שם ע' 196ואילך.
.72וראה לקו"ש חי"ז ע' 307ואילך .וש"נ.
וט
א טיפערן ב<>ליק
דארף זיין
אויפמאכן "תולדות" צו דעם אויבערשטן ,דער ללמוד ַ
ַ
דארף צובא ַ
דעמאלט זיינען די תולדות ווי עס ַ
ָ וואס
ע"מ ללמדָ ,
זיין ,כנ"ל.
און ע"י עבודה זו ,צו אויפשטעלן תולדות לה' ולתורתו אין דעם
וואס (מ'לערנט ,ביז –) מ'נעמט פון יצחק אבינו ,איז
אופן העבודה ָ
נאך מער ממהר דעם זמן ווען "יאמרו ליצחק כי אתה אבינו",מען ָ
די גאולה האמיתית והשלימה ,ואז ימלא שחוק פינו,73
על ידי עבודה זו איז מען גורם דעם שלימות'דיקן צחוק ותענוג
ראּפ אויך
למעלה ,74און פון דעם צחוק ותענוג שלמעלה ,קומט ַא ָ
נאך פריער "בע"ש בערב (דעמאלט) ,וטועמי' חיים זכו ָ
ָ "אז"
למטהָ ,
בא יעדן אידן הערט זיך ָאן בגילוי דער תענוג שבת" ,75ביז ַאז ַ
הבורא,
כי 76מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים.
(משיחות ליל ב' דחגה"ס – תשמ"ג ,תשמ"ה ,ש"פ תולדות
תשמ"ה)
[נדפס בלקוטי שיחות חלק כה]
.73תהלים קכו ,ב .ברכות לא ,א.
.74ראה תו"א ותו"ח שנסמנו לעיל הערה .16
.75פע"ח שי"ח רפ"ג .שער הכוונות ענין טבילת ע"ש .מג"א (ושו"ע אדה"ז) או"ח
סר"נ סוסק"א (ס"ח).
.76ישעי' יא ,ט .רמב"ם בסיום וחותם הל' מלכים ומלחמותיהם (וספרו בכלל).
זט
המשך המכתב שמתחיל בעמוד האחרון
זיך נאר דורך בעטען אויף א פאסענדען אופן און די פאסענדע
אויפקלערונגען ,און איבערהויפט געבען צו ערקלערען אז מיטן
פירען זיך אין אידישען וועג ,איז דאס ניט וואס מ'טוט א טובה דעם
אויבערשטען ,נאר אז מען וויל האבען א גוטען גליקליכען לעבען,
מוז זיך א איד אויפפירען אין דער וועג פון תורה ומצוות.
און דאס וואס מען זעהט אז אויך אזעלכע אידען וועלכע זיינען
ניט אפגעהיט אין דעם ,און לעבען דאך א גוטען טאג ,איז צוויי
זאכען אין דעם :ערשטענס איז שווער צו וויסען וואס עס טוט זיך בא
יענעם ,און וועגען די ניט גוטע זאכען שעמט [ער] זיך צו דערציילען
יענעם ,און בפרט ווען זיי ווייסען אז זיי אליין זיינען די שולדיגע אין
דעם ,דורך זייער אויפפירען זיך געגען דער תורה .צווייטענס ,ווי
די תורה דערציילט האט השם יתברך פיל געדולד ,און וויל געבען
א אידען די מאקסימום צייט אז אפשר וועט ער דאך סוף כל סוף
חאפען זיך צום אמת און וועט זיך אוועקשטעלן אויפן גלייכען וועג,
און דעריבער קען דאס אמאל נעמען יארען ביז מען זעהט דעם ניט
גוטען ח"ו אויסגאנג פון ניט פירען זיך לויט דער תורה ,אבער אום צו
פארזיכערען און פארהיטען דאס ניט גוטע ח"ו ,איז גלייכער צו טען
דאס יעצט ,אפילו ווען אפילו מען דיינקט ,אז דאס ניט גוטע ח"ו איז
אין א צייט יארען ארום.
איך וויל ניט צופיל מאריך זיין אין דעם ,בכדי ניט צו ווייטאן
אייך ,און איך האף אז דאס אויבענדערמאנטע וועט גענוגענד זיי ,אז
איר זאלט טאן מיט ענערגיע צו איינווירקען אויף אייערע קינדער
אין א וועג פון קירוב און אויף א פאסענדען אופן מאכען זיי מער
נעהענטער צו אידישקייט ,און השם יתברך זאל אייך העלפען.
בברכה.
בשם כ"ק אדמו"ר שליט"א,
מזכיר:
[נדפסה באגרות קודש חלק ח מכתב ב'שמח]
◄ רוב מכתבי כ"ק אדמו"ר זי"ע שנדפסו באגרות קודש נכתבו לאנשים פרטיים
ולמצבים מסוימים ,ולכן לא כל הוראה נוגעת בהכרח לכל אחד .אך בכל זאת ,בהם באה
לידי ביטוי גישתו הכללית והברורה בכל ענייני התורה והחיים ,ומכל מכתב ניתן לשאוב
הדרכה והשקפה לחיי היום־יום.
טי
בריוון פון ליובאוויטשער רבי זצ"ל ,מיט פראקטישע תורה'דיגע עצות פארן טאג טעגליכען לעבן
ווי קען מען משפיע זיין אויף קינדער אן
זיך צו קריגן מיט זיי?
1
ב"ה
שלום וברכה!
איך בין געווען צופרידען צו באקומען א ידיעה פון אייער מוטער
תחי' אז בא אייער זון איז געבארען געווארען א טאכטער ,און השם
יתברך זאל העלפען אז די עלטערען זאל[ן] זי האדעווען אין א גוטען
אופן אין אידישען וועג געזונטערהייט און פרייליכערהייט.
זעלבסט פארשטענדלעך אז אין דער איצטיקער צייט מוזען
עלטערען ריידין מיט זייערע קינדער ,אויך אין אזעלכע פראגען,
וואס אמאל איז דאס גאר בא קיינעם קיין פראגע ניט געווען ,אבער
דאס מאכט נאך מער פליכט און מער שטארקער.
איך מיין צו זאגען אז מען דארף איינווירקען אויף קינדער אז
זייער הויז זאל זיך פירען ווי א אידישע הויז דארף זיך פירען ,א
כשר'ה קיך ,אפהיטען שבת ,אפהיטען טהרת המשפחה א.א.וו .און
אזוי ווייטער און אין מערסטע פאלען איז ניט מיט איין מאל ווירקט
מען דאס ,אבער דאס דארף ניט אפהאלטען עלטערען צו ריידין
מערערע מאל וועגען דעם ,אט אזוי ווי ווען מען זעהט אז א קינד וויל
זיך שעדיגען דעם קערפער ,נעמט מען דאך אן אלע מיטלען ניט צו
דערלאזען דאס ,איז פיל מער פארשטענדלעכער ,ווען מען זעהט אז
א קינד וויל זיך שעדיגען סיי אין קערפער און סיי אין נשמה אז מען
דארף ריידין מערערע מאל ביז מ'ווירקט איין אויף די קינדער.
און בכדי אז דאס זאל זיין גרינגער און גיכער ,איז כמעט יעדער
מאל בעסער צו אנווענדען די בעסערע וועג ,ניט דורך קריגען
.1י"ז טבת ,תשי"ד
ברוקלין.
המשך אויף עמוד יט
