gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מיין שבת אוצר · Mein Shabbos Otzar — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: מיין שבת אוצר · Mein Shabbos Otzar

שבוע: תולדות (2026-11-09)

מיין שבת אוצר · Mein Shabbos Otzar — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫אֹוצרר‬ ‫אֹוצָ‬ ‫יין ַש‬ ‫ש ָּבת‬ ‫ַמַמיין‬ ‫בס“ד‬ ‫ָ‬ ‫מיט ווערטער שיינע‪ ,‬פאר גרויסע און קליינע‪.‬‬ ‫פ‪ .‬מאזעסזאהן ‪“ -‬המחנה החרדי“‬ ‫רשה‬ ‫רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ‬ ‫מתורת ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫רטער ‪ -‬פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫ווע ֶ‬ ‫ֶפערל ֶ‬ ‫ואלה תולדות‪ ...‬אברהם הוליד את יצחק (תולדות כה‪:‬יט)‬ ‫‏ויעתר יצחק לה‘ לנוכח אשתו‪ ...‬ויעתר לו ה'‪( ...‬תולדות כה‪:‬כא)‬ ‫רש"י‪ :‬ווייל די ליצני הדור האבן געזאגט "מאבימלך נתעברה שרה" האט דער באשעפער‬ ‫רש"י‪" :‬לו ולא לה שאין דומה תפלת צדיק בן צדיק לתפלת צדיק בן רשע לפיכך לו ולא לה"‬ ‫געמאכט אז יצחק זאל אויסזעהן ווי אברהם‪ ,‬און אלע האבן געזעהן אז אברהם הוליד את יצחק‪.‬‬ ‫יצחק אבינו האט מיט זיין עניוות געהאלטן‪ ,‬אז ער איז נישט ווערד‬ ‫פארוואס רופט זיי רש“י “ליצני הדור“‪ ,‬זיי זענען דאך געווען רשעים‪ ,‬זיי‬ ‫געהאלפן צו ווערן אין זיין אייגענעם זכות‪ ,‬האט ער געבעהטן "לנוכח אשתו"‪,‬‬ ‫האבן מוציא שם רע געווען אויף שרה אמנו‪ ,‬וואלט מען זיי געדארפט רופן‬ ‫אין רבקה'ס זכות‪ ,‬אבער אין אמת איז געווען "ויעתר לו ה'"‪ ,‬יא אין זיין זכות‪,‬‬ ‫“רשעי הדור“? נאר זייער כוונה איז געווען דורך זאגן ““מאבימלך נתעברה‬ ‫אזוי ווי רש''י ברענגט "לו ולא לה"‪ ,‬ווייל ער איז געווען א צדיק בן צדיק‪.‬‬ ‫שרה“ ברענגט דאס א חשד אויף שרה‪ ,‬און די תורה זאגט ביי פרשת סוטה‬ ‫(קדושת לוי)‬ ‫(במדבר ה‪:‬כח) “ואם לא נטמאה‪...‬ונקתה ונזרעה זרע“ און צוליעב דעם איז‬ ‫ושני לאומים ממעיך יפרדו (תולדות כה‪:‬כג)‬ ‫זי טאקע געהאלפן געווארן‪ .‬במילא זענען זיי נישט געווען קיין רשעים‪.‬‬ ‫‏דער חילוק צווישן א איד און א גוי‪ ,‬דערקענט זיך ביים עסן וואס מ‘לייגט‬ ‫נאר ווייל מ‘האט געקענט אויסטייטשן זייער רייד בפשטות‪ ,‬אז “מאבימלך‬ ‫אריין אין זיך‪ ,‬אן עהרליכער איד גיט אכטונג וואס ער עסט‪“ .‬ושני לאומים‬ ‫נתעברה שרה“‪ ,‬רופט זיי רש“י “ליצני הדור“ און דערפאר “צר הקב“ה קלסתר‬ ‫‘ממעיך‘“—לויט וואס זיי נעמען אריין אין זיך ביים עסן ‪“,‬יפרדו“‪— ,‬וועט‬ ‫פניו של יצחק דומה לאברהם“‪ ,‬און אלע האבן געזעהן אז “אברהם הוליד‬ ‫מען אנזעהן דעם אונטערשייד צווישן די אידן און די פעלקער‪.‬‬ ‫(ערבי נחל)‬ ‫את יצחק“‪.‬‬ ‫‏(כ“ק מרן מהר“י מבעלזא זי“ע)‬ ‫ויקראו שמו עשו‪( ...‬תולדות כה‪:‬כה)‬ ‫ויתרוצצו הבנים בקרבה (תולדות כה‪:‬כב)‬ ‫רש"י‪" :‬הכל קראו לו כן"‪—,‬ס'שטייט א לשון רבים‪ ,‬ווייל אלע הא‏בן אים גערופן עשיו‪.‬‬ ‫רש"י‪ :‬כשהיתה עוברת על פתחי תורה של שם ועבר יעקב רץ ומפרכס לצאת‪ ,‬עוברת‬ ‫‘עשיו‘ איז טייטש‪“ :‬הא שוא שבראתי בעולמי“—דאס‏איז די פאלשקייט‬ ‫על פתחי עבודה זרה עשו מפרכס לצאת‪.‬‬ ‫ווא‏ס איך הא‏ב באשאפן אויף מיין וועלט (מדרש)‪ .‬עשיו איז דער סימבאל‬ ‫ווען רבקה איז אדורכגעגאנגען דאס בית המדרש האט יעקב זיך‬ ‫‏פון שקר‪ ,‬און אסאך מענטשן ווערן צוגעצויגן צום שקר‪ ,‬און יעקב איז דער‬ ‫געווארפן ארויסצוגיין‪ ,‬און ווען רבקה איז אדורכגעגאנגען די פתחי עבודה‬ ‫סימבא‏ל פון אמת‪—,‬אזוי ווי ס‘שטייט‪“ ,‬תתן אמת ליעקב“‪ ,‬דעריבער שטייט‬ ‫זרה האט עשו זיך געווארפן ארויסצוגיין‪ .‬שטעלט זיך די קשיא‪ ,‬בשלמא עשו‬ ‫“ויקרא שמו יעקב“‪—,‬א לשון יחיד‪ ,‬ווייל דער אמת האט ווייניג א‏נהענגער‪,‬‬ ‫האט געוואלט ארויסגיין‪ ,‬ווייל ער האט געוואלט דינען עבודה זרה‪ .‬אבער‬ ‫און נאר יחידים‏ווערן צוגעצויגן צום אמת‪.‬‬ ‫(דגל מחנה אפרים)‬ ‫פארוואס האט יעקב געוואלט ארויסגיין‪ ,‬וואס האט אים דארט געפעהלט‪ ,‬א‬ ‫וידו אוחזת בעקב עשו ויקרא שמו יעקב‪( .‬תולדות כה‪:‬כו)‬ ‫מלאך האט דאך מיט אים געלערנט די גאנצע תורה? נאר לימוד התורה קען‬ ‫“עשו“ שטייט אהן א “י“‪ .‬ווייל יעקב האט באקומען דער אות “י“‪ ,‬און‬ ‫נישט האבן קיין קיום ווען מ'געפינט זיך בהתחברות מיט רשעים‪ ,‬דעריבער‬ ‫דעריבער הייסט ער נישט עקב‪“ .‬וידו“‪ —,‬דער אות “י“ פון יעקב‪ ,‬וואס שטייט‬ ‫האט יעקב געוואלט ארויסגיין‪ ,‬ווייל די תורה האט זיך נישט געקענט האלטן‬ ‫אנפאנג זיין נאמען‪“ ,‬בעקב עשו“‪—,‬איז פריער געווען ביים ענדע פון עשו‘ס‬ ‫ווילאנג ער איז געווען צוזאמען מיט עשו‪.‬‬ ‫נאמען‪.‬‬ ‫(כ"ק מרן מהרי"ד מבעלזא זי"ע)‬ ‫(חת“ם סופר)‬ ‫ויעתר יצחק לה' לנכח אשתו כי עקרה הוא ויעתר לו ה' ותהר‬ ‫ויאהב יצחק את עשו‪...‬ורבקה אהבת את יעקב (תולדות כה‪:‬כח)‬ ‫רבקה אשתו‪ ִ .‬ויתרצצו הבנים בקרבה ותאמר אם כן למה זה אנכי‬ ‫ביי יצחק שטייט “ויאהב יצחק“ א לשון עבר‪ .‬און ביי רבקה שטייט א‬ ‫ותלך לדרש את ה' (תולדות כה‪:‬כא‪-‬כב)‬ ‫לשון הווה‪“ ,‬ורבקה אוהבת“‪ .‬די אהבה פון יצחק צו עשיו איז נישט געווען‬ ‫רש"י‪'" :‬ויעתר לו' ‪ -‬לו ולא לה"‬ ‫שטענדיג נאר דעמאלט‪ ,‬צוליעב א געוויסע סיבה “כי ציד בפיו“‪ .‬אבער די‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ ,‬סיי יצחק און סיי רבקה האבן געדאוונט אויף‬ ‫אהבה פון רבקה צו יעקב‪ ,‬איז שטענדיג געווען און דער פסוק דארף נישט‬ ‫קינדער‪ ,‬פארוואס איז געווען "ויעתר לו‪ ,‬ולא לה"‪ ,‬ס'שטייט דאך (תהלים‬ ‫זאגן א טעם‪ ,‬ווייל ס‘איז פארשטענדליך פון זיך אליין‪ ,‬ווייל ער איז געווען‬ ‫קמה‪:‬יח) "קרוב ה' לכל קוראיו לכל אשר יקראוהו באמת"? דער תירוץ איז‪,‬‬ ‫“איש תם יושב אהלים“‪ .‬און אין אמת‘ן האט אים יצחק ליעב געהאט‬ ‫אז דא האבן געדארפט אראפקומען צוויי נשמות‪ ,‬יעקב אבינו און עשו‬ ‫צוליעב‘ן זעלבן טעם‪ ,‬נאר עשיו האט ער ליעב געהאט צוליעב “כי ציד בפיו“‪.‬‬ ‫(כ“ק האדמו“ר מזוועהיל‪-‬צאנז זצ“ל)‬ ‫הרשע‪ .‬רבקה אמנו איז געווען א גרויסע צדיקת‪ ,‬און זי האט געדאוונט אז‬ ‫ס'זאל געבוירן ווערן נאר דער צדיק‪ ,‬און אויב ס'גייט אראפקומען אויך א‬ ‫ויגדל האיש וילך הלוך וגדל עד כי גדל מאד (תולדות כו‪:‬יג)‬ ‫דא ווערט יצחק דערמאנט אלס ‘האיש‘? ווען ער איז געווארן אן “איש“‪,‬‬ ‫נשמה פון א רשע‪ ,‬איז שוין בעסער אז זי זאל בכלל נישט געהאלפן ווערן‪,‬‬ ‫א בר מצוה‪“ :‬וילך הלוך וגדל“‪ ,‬איז ער געוואקסן און כסדר געשטיגן אין זיינע‬ ‫אזויווי זי האט געזאגט‪" :‬אם כן ‪ -‬למה זה אנכי?"‪ ,‬אויב איך האב אויך א רשע‪,‬‬ ‫הייליגע מדריגות און נישט געבליבן שטיין אויף איין ארט‪“ .‬כי גדול מאד“‪,‬‬ ‫המשך בעמוד הבא ‪>->->->->-‬‬ ‫המשך בעמוד הבא ‪>->->->->-‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫א‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‬ ‫רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ‬ ‫מתורת ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫רטער ‪ -‬פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫ווע ֶ‬ ‫ֶפערל ֶ‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫בין איך אינגאנצן מוותר אויף קינדער? אבער יצחק אבינו האט פארשטאנען‬ ‫ביז ער איז אנגעקומען אז קיינער האט אים נישט געקענט דערגרייכן!‬ ‫אז ס'דארפן געבוירן ווערן אויך יעקב און אויך עשו‪ ,‬א צדיק און א רשע‪,‬‬ ‫(הרה“ק רבי ר‘ בער ממעזריטש זי“ע)‬ ‫אז אפילו ס'וועט קומען א צייט און די קינדער פון יעקב וועלן נישט זיין‬ ‫‏ויעש להם משתה ויאכלו וישתו (תולדות כו‪:‬ל)‬ ‫ועשהדי‬ ‫אנטקעגן‬‫לי ציד‬ ‫וצודה זיי‬ ‫קוקן אויף‬‫השדה‬ ‫מ'וועט‬ ‫ווען וצא‬ ‫תליךאבער‬ ‫וקשתך‬ ‫צדיקים‪,‬‬ ‫גרויסעכליך‬ ‫אזעלכעשא נא‬ ‫ועתה‬ ‫הרה“ק רבי ברוך פון מעזיבוזש זי“ע האט געזאגט‪ :‬ווען א איד מאכט‬ ‫ווערד אז‬ ‫תברכך‬ ‫בעבור‬ ‫וועלן זיין‬ ‫ואכלהאון‬ ‫והביאהזייןליצדיקים‬ ‫אלעמאהל‬‫אהבתי‬ ‫כאשר‬ ‫וועלן זיי‬ ‫מטעמיםעשו‪,‬‬ ‫קינדער פון‬ ‫לי‬ ‫חתונה א קינד‪ ,‬קומט פון דארט די השפעה פון פרנסה‪ .‬דאס איז מרומז אין‬ ‫כז‪:‬ג‪-‬ד)רחמים און חסדים‪ ,‬ווייל אנטקעגן די גוים זענען‬ ‫נפשי‪(...‬תולדות‬ ‫ווערן פאר זיי‬ ‫ס'זאל נשפע‬ ‫פסוק‪“ :‬ויעש להם משתה“—ער האט געמאכט א חתונה‪“ ,‬ויאכלו“‪—,‬איז‬ ‫פאריצחק‬ ‫עשו‬ ‫אויסלערנעןהאט‬ ‫געדארפטאון דערפאר‬ ‫השלימות;‬ ‫בתכליתדען‬ ‫אלעמאהל‬ ‫יצחק האט‬ ‫קינדער שווער‪,‬‬ ‫אידישע‬ ‫לכאורה איז‬ ‫געקומען די השפעה זיי האבן געהאט פרנסה‪.‬‬ ‫‏(אור לשמים)‬ ‫געבוירן‬ ‫בכלל‬ ‫פוןאויך‬ ‫אים?!‬ ‫ס'גייט‬ ‫בעסער‬‫געוואוסט אז‬ ‫האטגעוואוסט‬ ‫ערדאס‬ ‫האט‬‫כאטש‬ ‫קינדער‪,‬‬ ‫חיות‪ ,‬ער‬ ‫געדאוונט אויף‬ ‫פאנגען‬ ‫וויאזוי צו‬ ‫סעודהולאכדילה"‪,‬‬ ‫ער‬ ‫גאנצעלו ה'‪,‬‬‫תורה‪:‬די"ויעתר‬ ‫דערפאר זאגט די‬ ‫אויסגעפעהלט‬ ‫וואס האט‬‫פארשטיין און‬ ‫מעןעשו הרשע‪.‬‬ ‫דארף אן‬ ‫ווערן‬ ‫גשה נא ואמשך בני האתה זה בני עשו אם לא (כז‪:‬כא)‬ ‫דארףאבער‬ ‫דער‬ ‫מענטש‪,‬רשע‪,‬‬ ‫געבוירן ווערן א‬ ‫בענטשן א‬ ‫ס'זאל‬‫צדיקאזוויל‬ ‫געוואלט‬ ‫נישט‬ ‫ווען א‬ ‫האטנאר‬ ‫רבקה אמנו‬ ‫בענטשן?‬ ‫ווייל אים‬ ‫זאל‬ ‫פארליהרענדיג דעם חוש הראיה‪ ,‬די זעה קראפט‪ ,‬האט יצחק זיך באמיהט‬ ‫רשע‪ ,‬אז‬ ‫האט‬ ‫דערפאר‬‫ברכות‪ ,‬דעם‬ ‫מען אויך‬ ‫אמאהל דארף‬ ‫באקומען די‬ ‫זאלאזקענען‬ ‫פארשטאנען‬ ‫האט‘כלי‘ כדי ער‬ ‫מאכן א‬‫אבינו‬ ‫יצחק‬ ‫מענטש‬ ‫צו דערקענען עשו מיט די הילף פון די איבריגע פיהר חושים‪ ,‬פריער האט ער‬ ‫וואס ער וועט אים‬ ‫ישועות‪.‬‬ ‫מיט אלע‬ ‫דורכדעם‬ ‫ווערן‘כלי‘‬ ‫געהאלפן‬ ‫מאכן א‬ ‫אזצדיק‬ ‫עשו זאל‬ ‫געוואלטדער‬ ‫דורכדעם זאל‬ ‫יצחק‬ ‫אנגעשטרענגט דעם חוש המישוש‪ ,‬פון טאפן‪" :‬גשה נא ואמשך בני״‪ ,‬דאן‬ ‫תשסג)‬ ‫דסוכות‬ ‫ב'‬ ‫ליל‬ ‫‪-‬‬ ‫שליט“א‬ ‫אדמו“ר‬ ‫מרן‬ ‫(כ“ק‬ ‫ברענגען מטעמים און ער וועט מיט דעם מקיים זיין די מצוה פון כיבוד אב‪.‬‬ ‫דעם חוש השמיעה‪ ,‬פון הערן‪" :‬הקול קול יעקב״ דאן דעם חוש הטעם‪ ,‬פון‬ ‫תםדי‬ ‫איהם‬‫איש‬ ‫קעגן‬‫ויעקב‬ ‫איש שדה‬ ‫שטעלט זיך‬ ‫צידברכות‪,‬‬‫ידעמיט‬ ‫בענטשןאיש‬ ‫איינעם‬ ‫ויהי עשו‬ ‫הנעריםוויל‬ ‫ווען א צדיק‬‫ויגדלו‬ ‫און‬ ‫שפיהרן‪ :‬״הגישה לי ואוכלה" און דאן דעם חוש־הריח‪ ,‬פון שמעקן‪ :‬וירח את‬ ‫דארף מען זעהן אז ווען מ‘מאכט די ‘כלי‘ פאר‬ ‫כה‪:‬כז)‬ ‫דערפאר‬‫(תולדות‬ ‫דקדושה‘‪,‬‬ ‫אהלים‬ ‫ישב‬ ‫‘התנגדות‬ ‫ריח בגדיו״‪...‬‬ ‫(הגה"ק רבי יונתן אייבעשיץ זצוק"ל)‬ ‫ואהלו‬ ‫שם‬ ‫של‬ ‫אהלו‬ ‫אהלים‪,‬‬ ‫בפיו‪...‬יושב‬ ‫אביו‬ ‫את‬ ‫ולרמות‬ ‫לצוד‬ ‫די ברכות‪ ,‬זאל די מצוה זיין בשלימות‪ ,‬כדי די ‘מקטרגים‘ זאלן נישט שטערן‪.‬‬ ‫ציד‪,‬‬ ‫"יודע‬ ‫רש"י‪:‬‬ ‫של עבר"‪.‬‬ ‫הקל קול יעקב והידים ידי עשיו (תולדות כז‪:‬כב)‪.‬‬ ‫דערפאר האט אים יצחק אנגעזאגט אז אלע פעולות וואס ער גייט טוען‬ ‫דאס וואס די תורה דערציילט אונז אז יעקב איז געווען “איש תם יושב‬ ‫דעריבער שטייט צוויי מאהל “קול“‪ ,‬צו ווייזן אז דער קול פון אינדרויסן‬ ‫בשעת די מצוה [דאס צוגרייטן די געווער‪ ,‬פאנגען די חיות‪ ,‬און צוגרייטן די‬ ‫אהלים“ פארשטייט מען‪ ,‬כדי מ‘זאל זיך אפלערנען דערפון‪ ,‬אבער פארוואס‬ ‫וואס הערט זיך פון מענטש מיט‘ן קול פון אינעווענדיג‪ ,‬דאס מיינט די שפראך‬ ‫עסן] זאלן זיין לשם מצוה‪ ,‬אלעס זאל ער טוען לשם מצות כיבוד אב‪ ,‬און‬ ‫שרייבט די תורה אז עשו איז געווען “איש יודע ציד איש שדה“‪ ,‬וואס איז דאס‬ ‫פון הארץ‪ ,‬דארף זיין אייניג‪ ,‬דעמאלט איז די ריכטיגע “הקול קול יעקב“‪.‬‬ ‫אזוי וועט דאס זיין א גוטע הכנה צו באקומען די ברכות‪ .‬דערפאר האט ער‬ ‫(דברי ישראל מודזשיץ)‬ ‫אונז א נפקא מיניה? נאר מ‘קען זאגן‪ :‬ס‘שטייט (קהלת ז‪:‬יד) “זה לעומת זה‬ ‫אים געזאגט‪“ :‬שא נא כליך תליך וקשתך וצא השדה וצודה לי ציד‪ ,‬ועשה לי‬ ‫עשה האלקים“‪—,‬און ווען די קדושה שטארקט זיך‪ ,‬שטארקט זיך קעגן דעם‬ ‫הקל קול יעקב והידים ידי עשיו (תולדות כז‪:‬כב)‪.‬‬ ‫מטעמים כאשר אהבתי‪ ,‬והביאה לי ואכלה“‪ ,‬אלעס זאלסטו מאכן פאר מיר‪,‬‬ ‫מדרש‪ :‬בזמן שהקול קול יעקב נשמע בבתי כנסיות ובבתי מדרשות אין‬ ‫אויך די התנגדות דקדושה‪ .‬אזוי אויך ווען ס‘איז דא אן התגברות פון כחות‬ ‫לשם מצות כיבוד אב‪ .‬אבער רבקה האט געזעהן‪“ :‬וילך עשו השדה“ עשו‬ ‫הידים ידי עשו שולטות בכם‪.‬‬ ‫הרשע וואס ווילן ממעט זיין עבודת השי“ת‪ ,‬שטארקט זיך קעגן זיי די כוחות‬ ‫איז נישט געגאנגען לשם מצוה‪ ,‬נאר סתם ‘לצוד ציד להביא‘ (שם‪ ,‬ה)‪ .‬האט‬ ‫פרעגן די מפרשים‪ ,‬ס‘שטייט דאך נישט‪ :‬״אין הידים ידי עשו״ נאר “והידים‬ ‫הקדושה‪ ,‬דאס נישט צו צולאזן און אידן זענען זוכה צו די הילף פון הימל זיי‬ ‫זי געזאגט פאר יעקב‪“ :‬הנה שמעתי את אביך מדבר אל עשו אחיך לאמר‬ ‫ידי עשו״‪—,‬הייסט דאס דאך אז אפילו ווען ס׳איז ״הקול קול יעקב“‪ ,‬איז אויך‬ ‫זאלן קענען דינען דעם באשעפער‪ .‬און דאס קומט אונז דער פסוק לערנען‪,‬‬ ‫הביאה לי ציד ועשה לי מטעמים“ (שם ו‪-‬ז)‪—,‬איך האב געהערט אז יצחק‬ ‫“הידים ידי עשו״? נאר ‘הקול‘ שטייט אהן א ״ו״‪ ,‬און ס‘לייענט זיך ״הקל״‪,‬‬ ‫פא ּפן און אויסנארן זיין טאטע‪ ,‬קעגן‬ ‫מיט דעם וואס עשו האט געוואוסט צו ָ‬ ‫האט געבעהטן אז אלעס זאל זיין לשם מצוה‪ ,‬אבער עשו טוהט דאס נישט‪,‬‬ ‫ס‘איז לייכט געווארן‪ .‬ווען ס׳ווערט לייכטער און שוואכער דער “קול יעקב“‪,‬‬ ‫דעם איז יעקב געזיצן אין בית המדרש פון שם ועבר‪ ,‬ד‪.‬מ‪ .‬ווי שטארק ס‘איז‬ ‫ער איז חסר‪ ,‬דעמאלט געוועלטיגן די “ידי עשו״‪ .‬אויב אבער דער קול יעקב‬ ‫געווען די התגברות פון עשו מיט זיין טומאה‪ ,‬איז די התגברות פון יעקב‬ ‫איז “מלא“ און נישט אפגעשוואכט‪ ,‬דעמאלט “אין הידים ידי עשו שולטות״‬ ‫מיט זיין קדושה געווען נאך שטערקער‪ ,‬און דאס קומט אונז לערנען אז‬ ‫(הגאון מווילנא זצוק“ל)‬ ‫מ‘דארף זיך שטארקן בעבודת ה‘‪ ,‬אויך אין צייטן און פלעצער ווי ס‘איז דא‬ ‫ויגש יעקב אל יצחק‪ ...‬ויבא לו יין‪ ...‬ויגש וישק לו וירח את ריח‬ ‫אן התגברות פון התנגדות הקדושה‪ ,‬ווייל מיט די זעלבע מאס שטארקט זיך‬ ‫בגדיו‪ ...‬ראה ריח בני כריח שדה אשר ברכו ה‘ (תולדות כז‪:‬כב‪-‬כז)‬ ‫דער כח הקדושה‪,‬צו העלפן דעם מענטש אין עבודת ה‘‪.‬‬ ‫רש“י‪ :‬מלמד שנכנסה עמו ריח גן עדן‪.‬‬ ‫(כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע)‬ ‫לכאורה איז שווער‪ ,‬פארוואס האט יצחק נישט געשפיהרט דעם ריח גן‬ ‫ויאמר יצחק אל בנו מה זה מהרת למצא בני ויאמר כי הקרה ה‘‬ ‫עדן דאס ערשטע מאהל וואס יעקב האט זיך דערנענטערט? נאר צווישן‬ ‫אלקיך לפני (תולדות כז‪:‬כ)‬ ‫די צוויי מאהל “ויגש“ שטייט “ויבא לו יין“‪ ,‬וואס אויף דעם שטייט (תרגום‬ ‫דערפאר שטייט “ה‘ אלקיך“‪ ,‬און נישט “ה‘ אלקינו“‪ ,‬ווייל ווען יצחק אבינו‬ ‫יונתן‪ ,‬דעת זקנים) אז דער מלאך מיכאל האט געברענגט דעם וויין פון גן עדן‪.‬‬ ‫האט געשפיהרט ברוח קדשו‪ ,‬אז יעקב האט אים געברענגט מטעמים‪ ,‬האט‬ ‫ממילא ערשט נאך דעם וויין האט יצחק אבינו דערקענט אז דער גוטער ריח‬ ‫ער געפרעגט‪“ ,‬מה זה מהרת למצא בני“‪—,‬פארוואס האסטו זיך געאיילט‬ ‫וואס קומט מיט יעקב איז דער ריח פון גן עדן‪.‬‬ ‫צו ברענגען די מטעמים‪ ,‬איך האב דאך דאס דיר נישט געהייסן‪ ,‬ד‪.‬ה‪ .‬א‬ ‫(משמיע שלום)‬ ‫בחינה פון אינו מצוה ועושה‪“ .‬ויאמר כי הקרה ה‘ אלקיך לפני“‪ —,‬יעקב האט‬ ‫המשך בעמוד הבא ‪>->->->->-‬‬ ‫המשך בעמוד הבא ‪>->->->->-‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ב‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‬ ‫רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ‬ ‫מתורת ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫רשה‬ ‫רבותינו ׁאויף ִדי ַפ ָ‬ ‫מתורת ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫וועט יצחק אבינו מלמד זכות זיין אויף אידישע קינדער אז דער באשעפער‬ ‫דערמיט מרמז געווען אויפ‘ן “אנכי ה‘ אלקיך“ פון מתן תורה‪ .‬אז ער האט‬ ‫זאל זיי אויסלייזן אויף וועלכן מצב זיי זענען‪.‬‬ ‫געלערנט די חשיבות פון ‘אינו מצוה ועושה‘‪ ,‬פון מתן תורה‪ ,‬וואס דארט‬ ‫(כ“ק מהר“ם מבילגורייא זי“ע ספר ‘פרשת מרדכי‘)‬ ‫האבן אידן געזאגט‪“ ,‬נעשה“ פאר “נשמע“‪ .‬און דאס איז פשט פון “כי הקרה‬ ‫ה‘ אלקיך לפני“‪—,‬דער מעמד הר סיני איז מיר געשטאנען פאר די אויגן‪ ,‬און‬ ‫רטער ‪ -‬פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫ווע ֶ‬ ‫ֶפערל ֶ‬ ‫פון דארט האב איך דאס געלערנט‪ .‬אויך קען מען פארשטיין וואס ס‘שטייט‬ ‫‪>->->->->-‬‬ ‫ווייטער (כז‪:‬כז)‪“ ,‬ויברכהו ויאמר ראה ריח בני כריח שדה אשר ברכו ה‘“‪ ,‬זאגט‬ ‫בא אחיך במרמה ויקח ברכתך (תולדות כז‪:‬לה)‬ ‫רש“י‪“ :‬כריח שדה“‪ ,‬מיט א גוט‘ן ריח פון “שדה תפוחים“‪ ,‬אזוי ווי ס‘שטייט‬ ‫תרגום‪‘ :‬בחכמתא‘‪ ,‬מיט קלוגשאפט‬ ‫“כתפוח בעצי יער“‪—,‬פארוואס זענען אידן געגליכן צו אן עפל [תפוח]‪ ,‬ווייל‬ ‫די מעשה פון נעמען די ברכות איז געווען פסח ביינאכט אזוי רש“י‬ ‫אזוי ווי אן עפל‪ ,‬וואקסט די פרוכט פאר‘ן בלעטל‪ ,‬אזוי האבן אידן געזאגט‬ ‫ברענגט‪ .‬יעקב האט געטוען מיט ‘חכמה‘ און געגעבן פאר יצחק צו עסן דעם‬ ‫‘נעשה‘ פאר ‘נשמע‘‪ .‬דאס איז פשט פון “ויאמר ראה ריח בני כריח שדה‬ ‫קרבן פסח [אפיקומן]‪ ,‬כדי יצחק זאל נישט מער קענען עסן וואס עשו וועט‬ ‫אשר ברכו ה‘“‪—,‬יצחק אבינו האט געשפיהרט אין יעקב די קדושה פון‬ ‫אים ברענגען‪ ,‬ווייל ‘אין מפטירין אחר הפסח אפיקומן‘‪ .‬דאס באדייט דער‬ ‫מתן תורה וואס איז מרומז אין ‘שדה תפוחים‘‪—,‬וואס די פרוכט וואקסט‬ ‫פסוק‪ .‬ווייל “במרמה“ (‪ )287‬איז בגימטריא ‘אפיקומן‘ (‪!)287‬‬ ‫(הרה“ק רבי וואלף מסטריקוב זצ“ל)‬ ‫פאר‘ן בלעטל‪ ,‬אזוי ווי אידן האבן געזאגט ‘נעשה‘ פאר ‘נשמע‘‪ .‬אויך שטייט‬ ‫ווייטער (כז‪:‬לה) “ויאמר בא אחיך במרמה ויקח ברכתך“‪—,‬טייטשט אונקלוס‬ ‫ויעקבני זה פעמיים (תולדות כז‪:‬לו)‬ ‫געוועהנליך קומט דאס ווארט ‘זה‘‪ ,‬ווען מ‘ווייזט אהן מיט‘ן פינגער אויף‬ ‫און רש“י‪“ :‬במרמה“‪—,‬מיט קלוגשאפט‪ .‬אין מדרש (ב“ר סז‪:‬ד) שטייט‪,‬‬ ‫א זאך‪ ,‬אויף וועלכע זאך האט עשו אנגעוויזן ווען ער האט געזאגט “ויעקבני‬ ‫“בא אחיך במרמה“‪ ,‬רבי יוחנן‪ ,‬בא בחכמת התורה‪—,‬יעקב אבינו האט דאס‬ ‫זה פעמיים“? נאר יעקב האט איבער געלאזט דעם טעלער מיט וואס ער האט‬ ‫געלערנט פון די תורה‪ ,‬צו זיין אין א בחינה פון ‘אינו מצוה ועושה‘‪.‬‬ ‫(כ“ק מרן מהר“א מבעלזא זי“ע)‬ ‫געברענגט עסן פאר יצחק‪ ,‬האט עשו אנגעוויזן‪ ,‬אז צוליעב דעם טעלער האב‬ ‫איך פארקויפט די בכורה פאר יעקב ווען ער האט געקאכט דעם ‘נזיד עדשים‘‬ ‫ויאמר יצחק אל בנו מה זה מהרת למצא בני ויאמר כי הקרה ה‘‬ ‫און איך האב אים געבעהטן “הלעיטני נא מן האדום האדום הזה“‪.‬‬ ‫אלקיך לפני (תולדות כז‪:‬כ)‬ ‫(ש“ך עה“ת)‬ ‫דער טאטע ז“ל [כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע] האט געפרעגט‪ :‬פארוואס שטייט‬ ‫יקרבו ימי אבל אבי ואהרגה את יעקב אחי (תולדות כז‪:‬מא)‪.‬‬ ‫“כי הקרה ה“ אלקיך לפני“‪ ,‬און נישט “ה“ אלקינו“‪ .‬און ער האט געענטפערט‬ ‫עשו האט געוואוסט אז ווילאנג יעקב איז עוסק בלימוד התורה וועט‬ ‫עפ“י דרכו בקודש‪ .‬מ‘קען זאגן נאך א רמז‪ ,‬לויט וואס דער טאטע ז“ל האט‬ ‫ער אים נישט קענען בייקומען‪ ,‬אזוי ווי די גמרא (סוטה כא‪' ).‬תורה מגינא'‪,‬‬ ‫ערקלעהרט דעם ענין אז פסח ביינאכט מעג מען זאגן הלל זיצנדיג‪ ,‬אזוי‬ ‫אז די תורה באשיצט‪ ,‬האט עשו געזאגט‪' ,‬יקרבו ימי אבל אבי'‪ ,‬ס'וועט זיך‬ ‫ווי ס‘שטייט אין שו“ע‪ .‬ווייל די גמרא (יומא כה‪ ).‬זאגט‪“ :‬אין ישיבה בעזרה‬ ‫דערנעהנטערן די טעג ווען יצחק וועט נפטר ווערן‪ ,‬און די הלכה איז דאך‬ ‫אלא למלכי בית דוד בלבד“‪ ,‬דעריבער פסח ביינאכט ווען ס‘איז א זמן פון‬ ‫אז אן אבל טאהר נישט לערנען‪ ,‬דעמאלט 'ואהרגה את יעקב אחי' וועל איך‬ ‫התעוררות הגאולה העתידה‪ ,‬זאגט מען הלל בישיבה‪ ,‬כדי צו מאכן אן הכנה‬ ‫קענען הרג'ענען יעקב‪.‬‬ ‫(אלשיך הקדוש)‬ ‫און התעוררות להתרוממות מלכות בית דוד‪ .‬וואס זיי איז ערלויבט צו זיצן אין‬ ‫די עזרה‪ ,‬אנדערש ווי כלל ישראל וואס דארפן שטיין‪ .‬אד“ק ז“ל‪ .‬ס“שטייט אין‬ ‫וישטם עשיו את יעקב על הברכה‪( ...‬תולדות כז‪:‬מא)‬ ‫מדרש (ב“ר כט‪:‬ג) שלשה מציאות מצא הקב“ה‪“ .‬אברהם“‪ ,‬אזוי ווי ס‘שטייט‬ ‫דער הויפט צארן פון עשו איז געווען ווייל יעקב האט באקומען די ברכות‬ ‫(נחמי‘ ט‪:‬ח) “ומצאת את לבבו נאמן לפניך“‪“ .‬דוד“‪ ,‬אזוי ווי ס‘שטייט (תהילים‬ ‫אויסגעפאפט‪ ,‬ווייל ביי עשו איז דאס‬ ‫ּ‬ ‫פון יצחק און נישט ווייל ער האט אים‬ ‫נישט קיין עבירה‪ ,‬ווייל ער אליין האט דאך דאס געטוען‪ ,‬און דאס איז דער‬ ‫פט‪:‬כא) “מצאתי דוד עבדי“‪“ .‬ישראל“‪ ,‬אזוי ווי ס‘שטייט (הושע ט‪:‬י) “כענבים‬ ‫פסוק מדייק “על הברכה אשר ברכו אביו“‪.‬‬ ‫במדבר מצאתי ישראל“‪ .‬יצחק אבינו האט געפרעגט‪“ :‬מה זה מהרת למצא‬ ‫(“דברי ירמיהו“)‬ ‫בני“‪ ,‬א לשון פון מציאה דייקא‪ ,‬און נישט להביא‪ ,‬צו ברענגען‪ ,‬ווייל יצחק‬ ‫וקל שדי יברך אתך (תולדות כח‪:‬ג)‬ ‫האט מרגיש געווען אז יעקב וויל די סעודה וואס איז געווען פסח ביינאכט‬ ‫יצחק אבינו האט געוואוסט אז יעקב גייט דא צום הויז פון לבן הרשע‪ ,‬ער‬ ‫צו מאכן אן הכנה און התעוררות להתרוממות מלכות בית דוד‪ ,‬וואס דארט‬ ‫האט געוואוסט אז 'ארמי אבד אבי'‪ ,‬האט יצחק געמוזט בענטשן יעקב מיט‬ ‫שטייט ‘מציאה‘‪“ ,‬מצאתי דוד עבדי בשמן קדשי משחתיו“‪ .‬האט יעקב‬ ‫די ברכה פונעם באשעפער'ס נאמען וואס טוהט באשיצן אידישע הייזער‪,‬‬ ‫געענפערט‪“ :‬כי הקרה ה“ אלקיך לפני“‪ ,‬און ער האט נישט געזאגט ה‘ אלקינו‪,‬‬ ‫אזוי ווי ס'איז באקאנט אז דעם שם שרייבט מען אויף די מזוזות‪ ,‬ווייל דער‬ ‫מרמז צו זיין אז אין זיין זכות דייקא וועט זיין די גאולה העתידה‪ ,‬אפילו אידן‬ ‫שם איז נוטריקון‪ ,‬ש'ומר‪ ,‬ד'לתות‪ ,‬י'שראל‪ ,‬אז דער שם זאל באשיצן יעקב‬ ‫וועלן נישט זיין ראוי‪ ,‬וועט דאס זיין אהן קיין שום הכנה‪ ,‬אזוי ווי א מציאה‬ ‫פון אלעם בייזן‪.‬‬ ‫וואס קומט בהיסח הדעת‪ ,‬און אזוי ווי חז“ל (שבת פט‪ ):‬זאגן אז לעתיד לבוא‬ ‫(באר מים חיים)‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ג‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬מוסר השכל פון ִדי ַפ ָ‬ ‫רשה‬ ‫ַמיין ֵשיינער ֶר ֶמז אויף ִדי ַפ ָ‬ ‫זיין אפגעשיידט פונעם רשע‪...‬‬ ‫ויעקב איש תם ישב אהלים‪( ...‬תולדות כה‪:‬כז)‬ ‫‏רש"י‪ :‬יעקב האט געלערנט תורה אין בית המדרש פון שם ועבר‪.‬‬ ‫ואלה תולדות יצחק בן אברהם‪( ...‬תולדות כה‪:‬יט)‬ ‫יעקב האט נישט געלערנט תורה ביי שם ועבר? ווייל עשו איז געווען‬ ‫רש"י‪ :‬יעקב ועשיו האמורים 'בפרשה'‪.‬‬ ‫פא ֶּפער‪ ,‬און כדי עשו זאל נישט האבן אויף יעקב א שלעכטע‬ ‫א גרויסער ָ‬ ‫וויאזוי האט יעקב מצליח געווען זיך צו שטארקן איבער עשיו? דער‬ ‫השפעה‪ ,‬איז ער נישט געבליבן אינדערהיים‪ .‬דער פסוק איז מרמז‪“ :‬ויהי עשו‬ ‫תירוץ איז‪ ,‬דורך ‘בפרשה‘‪—,‬דאס וואס ער האט זיך אפגעשיידט פון עשיו‪.‬‬ ‫פא ֶּפער‪ ,‬אזוי ווי רש“י זאגט‪“ :‬ער‬ ‫איש יודע ציד“‪—,‬ווייל עשו איז געווען א ָ‬ ‫ווייל ווען מ‘איז דערווייטערט און אפגעשיידט פון א רשע העלפט דאס‬ ‫האט געבלאפט זיין טאטע מיט פרעגן וויאזוי מ‘מעשר‘ט זאלץ‪ “...‬דערפאר‪,‬‬ ‫פאר‘ן צדיק ס‘זאל אים נישט שאדן‪‘( .‬אהבת ישראל‘)‬ ‫“ויעקב איש תם יושב אהלים“‪—,‬איז יעקב געזיצן און געלערנט אין בית‬ ‫מ'דארף זיך היטן פון ליגנט און שווינדל‬ ‫המדרש פון שם ועבר‪ .‬‏(כתב סופר)‬ ‫ויעקב איש תם יושב אהלים‪( ...‬תולדות כה‪:‬כז)‬ ‫הלעיטני נא מן‪( ...‬תולדות כה‪:‬ל)‬ ‫פון דא קענען מיר לערנען ווי ווייט א מענטש דארף זיך אויסהיטן‬ ‫ה‘לעיטני נ‘א מ‘ן‪ ,‬איז די ר“ת המ“ן‪ .‬דער פסוק איז מרמז אזויווי יעקב‬ ‫פון ליגנט און שווינדל‪ ,‬ווייל פון אלע שבחים פון יעקב רעכנט נישט דער‬ ‫האט אפגעקויפט די בכורה פון עשו‪ ,‬מיט ברויט און לינזין‪ ,‬אזוי האט מרדכי‬ ‫פסוק אויס‪ ,‬נאר אז ער איז געווען א ‘איש תם‘‪ ,‬א עהרליכער מענטש‪‘ ,‬יושב‬ ‫הצדיק געקויפט המן פאר א קנעכט‪ ,‬מיט‘ן געבן אים ברויט צו עסן‪ ,‬און המן‬ ‫אהלים‘‪ ,‬וואס איז שטענדיג געזיצן און געלערנט‪( .‬של“ה הק‘)‬ ‫האט אפגעשריבן די מכירה אויף מרדכי‘ס שיך‪ ,‬אז ער האט זיך פארקויפט‬ ‫פאר א קנעכט צו אים‪( .‬מדרש אגדת אסתר ה‪:‬ט)‪( .‬בעל הטורים)‬ ‫אין די ענדע וועט דאס געלונגען‪...‬‬ ‫ויחפרו עבדי יצח‪ ...‬ויריבו‪ ...‬ויחפרו באר אחרת ויריבו גם עליה‪...‬‬ ‫עקב שמע אברהם בקולי (תולדות כו‪:‬ה)‬ ‫די גמרא (נדרים לב‪ ).‬זאגט‪ :‬ביי די דריי יאהר האט אברהם אנערקענט‬ ‫ויחפר באר אחרת ולא רבו עליה (חיי שרה כו‪:‬יט‪-‬כב)‬ ‫דעם באשעפער‪ .‬אויב מ‘נעמט אראפ די דריי יאהר פון אברהם‘ס לעבנסטעג‬ ‫מ'דארף זיך לערנען פון יצחק אבינו‪ ,‬אז ווען מ’הייבט עפעס אהן צו טוען‪,‬‬ ‫‪ 175‬יאהר‪ ,‬וואס ער האט נאכנישט געטוען קיין שום מצוות‪ ,‬בלייבט ‪172‬‬ ‫זאל מען נישט נאכלאזן‪ ,‬אפילו ווען ס’געלונגט נישט גלייך‪ .‬יצחק אבינו האט‬ ‫יאהר‪ .‬דער פסוק איז מרמז “עקב“‪ ,‬וואס באטרעפט ‪ 172‬יאהר‪“ ,‬שמע‬ ‫געגראבן איינמאהל און נאכאמאהל‪ ,‬ביז ער האט געטראפען א ברונעם וואס‬ ‫אברהם בקול ה‘“‪ ,‬און מקיים געווען מצוות ומעשים טובים‪.‬‬ ‫אויף דעם האט מען זיך נישט געקריגט‪ .‬דאס איז סיי אין געשעפט און סיי‬ ‫אין לימוד התורה‪ ,‬ווען איינער פארשטייט נישט ביים אנהויב‪ ,‬זאל ער נישט‬ ‫ויעש מטעמים לאביו ויבא לאביו (תולדות כז‪:‬לא)‬ ‫נאכלאזן‪ ,‬און צום סוף וועט דאס אים געלונגען‪( .‬חפץ חיים)‬ ‫די חכמי הרמז מערקען אהן אז די אותיות “ויבא לאביו“‪ ,‬לייענט זיך אויך‬ ‫פארקעהרט ‘ויבא לאביו‘‪ ,‬מרמז צו זיין אז וואס דו טוהסט פאר דיין טאטע‪,‬‬ ‫די דריי עצות קעגן דעם עצר הרע‪...‬‬ ‫וועלן דיינע קינדער דיר טוען‪.‬‬ ‫הנה נא זקנתי לא ידעתי יום מותי (תולדות כז‪:‬ב)‬ ‫ויהי לו צאן ומקנה בקר ועבודה רבה‪( ...‬תולדות כו‪:‬יד)‬ ‫חז"ל געבן דריי עצות צו באזיגן דעם יצר הרע וואס וויל געוועלטיגן‬ ‫אין די מסורה שטייט צוויי מאהל “ועבודה רבה“‪ ,‬דא אין אונזער פסוק‪,‬‬ ‫אויפ'ן מענטשן‪ .‬א) ער זאל לייען קריאת שמע‪ .‬ב) ער זאל לערנען תורה‬ ‫און אין איוב (א‪:‬ג)‪“ ,‬ועבדה רבה‘ מאד ויהי האיש ההוא גדול מכל בני קדם“‪.‬‬ ‫און שלעפן דעם יצה"ר אין בית המדרש‪ .‬ג) זיך דערמאנען דעם יום המיתה‪.‬‬ ‫וואס איז אונז מרמז‪ ,‬פונקט ווי איוב איז געווען גרעסער פון די בני ארם וואס‬ ‫יצחק אבינו היה איז געווען אין אזא מדריגה‪ ,‬אז ער האט נישט געדארפט‬ ‫האבן געוואוינט אין מזרח זייט‪ .‬אזוי אויך איז יצחק געווען גרעסער פון יעדן‬ ‫צוקומען ער זאל זיך דערמאנען דעם יום המיתה‪ .‬ווייל דער יצר הרע האט‬ ‫אפילו פון אבימלך כאטש ער איז געווען א קעניג“‪“( .‬בעל הטורים“)‬ ‫נישט מצליח געווען צו געוועלטיגן אויף אים‪ ,‬דעריבער האט ער געזאגט 'לא‬ ‫ותכהין עיניו מראת‪( ...‬תולדות כז‪:‬א)‬ ‫ידעתי יום מותי'‪( .‬כ"ק מרן מהר"ש מבעלזא זי"ע)‬ ‫רש“י ברענגט דריי טעמים פארוואס די אויגן פון יצחק זענען טונקל‬ ‫געווארן? א) צוליעב די רויעך פון עבודה זרה פון עשיו‘ס ווייבער‪ .‬ב) צוליעב‬ ‫דער "קול" איז געהעריג‪ ,‬אבער די "ידים" נישט‪...‬‬ ‫די טרערן פון די מלאכים אין יצחק‘ס אויגן ביי די עקידה‪ .‬ג) כדי יעקב זאל‬ ‫הקל קול יעקב והידים ידי עשו (תולדות כז‪:‬כב)‬ ‫באקומען די ברכות‪ .‬די דריי טעמים זענען מרומז אינעם ווארט ‘עי“ן‘‪ ,‬וואס‬ ‫דער דובנער מגיד האט אזוי געזאגט‪ :‬ס‘זענען דא אזעלכע אידן‪ ,‬וואס‬ ‫זענען די ראשי תיבות ע‘קידה‪ ,‬י‘עקב‪ ,‬נ‘שי‪( .‬מגדנות)‬ ‫ווען ס‘קומט צום “קול“‪—,‬זענען זיי אין ארדענונג‪ ,‬זיי דאווענען און לערנען‬ ‫ויבא לו יין וישת‪( ...‬תולדות כז‪:‬כה)‬ ‫און היטן אפ דעם “קול קול יעקב“ ווי ס‘דארף צו זיין‪ .‬אבער ווען ס‘קומט‬ ‫דאס ווארט “לו“ איז דער טעם א ‘מרכא כפילא‘‪ .‬פון דא איז א רמז וואס‬ ‫צו די “ידים“‪—,‬צדקה‪ ,‬מצוות און האנדלן עהרליך‪ ,‬דעמאלט “הידים ידי‬ ‫די גמרא (פסחים פח‪ ):‬זאגט‪ :‬אז מ‘זאל טרינקען וויין מיט צוויי לגימות‪ ,‬און‬ ‫עשו“‪—,‬זענען זיי ליידער גרייט זיך צו ‘הרג‘ענען‘‪ ,‬און יענעם פאר א קליין‬ ‫נישט מיט איינמאהל‪ ,‬דאס באגייט דער ‘מרכא כפילא‘‪( .‬משך חכמה)‬ ‫ביסל געלט‪...‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ד‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‬ ‫געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַמיין טיעפע‬ ‫רשה‬ ‫געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַמיין‬ ‫ורבקה אמרה אל יעקב בנה לאמר הנה שמעתי את אביך מדבר‬ ‫ותלך לדרוש את ה‘‪( .‬תולדות כה‪:‬כב)‬ ‫אל עשו אחיך לאמר (תולדות כז‪:‬ו)‬ ‫רש"י‪ :‬זי איז געגאנגען פארשן וואו אזוי דאס וועט זיך ענדיגן‪.‬‬ ‫ס‘שטייט אין זוה“ק (ח“א קלז‪ ).‬אז די שכינה הקדושה ווערט גערופן ‘רבקה‘‬ ‫‏רבקה האט געמיינט א‏ז זי האט נאר איין קינד‪ ,‬און דאס שטויסן וואס זי‬ ‫און אידישע קינדער ווערן אנגערופן מיטן נאמען ‘יעקב‘‪ .‬לויט דעם קען זיין‬ ‫פיהלט ביים בית המדרש און ביי די עבודה זרה‪ ,‬איז צוליעב‘ן שטענדיגן געראנגל‬ ‫פשט אזוי‪ ,‬יצחק אבינו האט געוואלט בענטשן עשו מיט גשמיות אויף די וועלט‪,‬‬ ‫צווישן דעם יצר טוב אונעם יצר הרע‪ ,‬און ווען דער יצר טוב איז זיך מתגבר‪,‬‬ ‫און די שכינה הקדושה‪ ,‬וואס איז ווי א מאמע וואס האט רחמנות אויף אירע‬ ‫וויל ער לויפן צום בית המדרש‪ ,‬און ווען דער יצר הרע איז זיך מתגבר וויל ער‬ ‫קינדער אידישע קינדער‪ ,‬און יעדער צער פון אידן טוהט איר וויי‪ ,‬האט זי זייער‬ ‫לויפן צו עבודה זרה‪ .‬האט זי געוואלט וויסן “מה יהא בסופה“‪—,‬ווי אזוי וועט זיך‬ ‫געגלוסט אז יצחק זאל בענטשן יעקב אויך מיט עולם הזה‪ ,‬ווייל וויאזוי זאל‬ ‫ענדיגן די מלחמה‪ ,‬ווער וועט געבן דעם לעצטן קלאפ און זיגן די מלחמה‪ ...‬אט‬ ‫זי קענען צוקוקען די פיין פון איר פאלק‪ ,‬וויאזוי ס‘גייט זיי ענג אויף די וועלט‪,‬‬ ‫אזוי גייט אהן די שטענדיגע מלחמה ביי יעדן מענטש‪ ,‬איינמאהל איז זיך דער‬ ‫דערפאר האט זי געהייסן אז יעקב זאל נעמען די ברכות פון יצחק‪ .‬יעקב האט‬ ‫מענטש מתגבר אויפ‘ן יצר הרע און איינמאהל איז זיך דער יצר טוב מתגבר‪ .‬דער‬ ‫פון דעם זייער מורא געהאט געבענטשט צו ווערן מיט גשמיות‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫עיקר דא‏רף דער מענטש זעהן ‪ ,‬אז ער זאל געבן דעם לעצטן קלאפ‪“ ,‬והיה עקב‬ ‫מורא געהאט אז דורכדעם וועט ער ווערן מגושם און אפגעשיידט פון עבודת‬ ‫תשמעון“‪—,‬די ענדע דארף זיין “תשמעון“‪ .‬‏(קול שמחה)‬ ‫ה‘ אזוי ווי דער פסוק (דברים ח‪:‬יב) זאגט‪‘ :‬פן תאכל‪...‬ורם לבבך‘‪ .‬דערפאר האט‬ ‫ער געזאגט פאר רבקה (דאס איז די שכינה הקדושה)‪ ,‬וויאזוי קען איך נעמען‬ ‫ויזרע יצחק בארץ ההוא ‪...‬ויברכהו ה‘ (תולדות כו‪:‬יב)‬ ‫‏מ‘קען זאגן פשט מיט אן הקדמה פון כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע‪ ,‬וואס‬ ‫ברכות פון עולם הזה‪‘ ,‬הן עשו אחי איש שעיר‘‪ ,‬מיין ברודער עשו איז א איש‬ ‫טייטשט דעם פסוק (תהלים כד) “ישא ברכה מאת ה‘ וצדקה מאלקי ישעו“‪—,‬‬ ‫שעיר‪ ,‬פאר אים פאסט עולם הזה‪ ,‬ווייל ער איז א מענטש וואס לעבט אין א‬ ‫דער באשעפער וועט געבן א ברכה פאר‘ן מענטש‪ ,‬נאר אויב ער וועט וויסן אז‬ ‫צעמישעניש (טוב מיט רע)‪ ,‬גיט זיך נאך אלע זיינע תאוות‪ ,‬האלט זיך נישט אפ‬ ‫ס‘קומט פון באשעפער און נישט פון זיין אייגענעם כח‪ ,‬און אז די ברכה קומט‬ ‫פון גארנישט סיי גוט‘ס סיי שלעכט‘ס‪ .‬אבער איך בין דאך א גלאטע מענטש‪,‬‬ ‫אים נאר בתורת צדקה‪ .‬דאס איז פשט “ישא ברכה“‪—,‬דער באשעפער וועט געבן‬ ‫לויטער און גלאט פאר עבודת ה‘‪ ,‬אהן קיין שום פלעק און פסולת‪ ,‬דערפאר האב‬ ‫א ברכה‪“ ,‬מאת ה‘“‪—,‬אויב ער וועט וויסן אז ס‘איז “מאלקי ישעו“‪ ,‬און אויך אז‬ ‫איך מורא אז די גשמיות פון עולם הזה וועט מיך אוועקנעמען פון עבודת ה‘‪,‬‬ ‫ס‘איז א צדקה און נישט מן הדין‪ .‬און דאס איז דער פסוק מרמז‪“ :‬ויזרע יצחק‪...‬‬ ‫‘ואולי ימושני אבי‘‪ ,‬דער באשעפער וועט מפשפש זיין אין מיינע מעשים‪‘ ,‬והייתי‬ ‫וימצא מאה שערים“‪—,‬פארוואס האט ער באקומען א ברכה‪ ,‬ווייל “ויברכהו‬ ‫בעיניו כמתעתע‪ ,‬והבאתי עלי קללה ולא ברכה‘‪ ,‬דורך די ברכה (פון א שפע אין‬ ‫ה‘“‪—,‬ער האט געוואוסט אז די ברכה קומט פון באשעפער‪ ,‬און ס‘איז נאר א‬ ‫גשמיות) וועט ארויסקומען א קללה חלילה וחלילה‪ .‬האט די מאמע (די שכינה‬ ‫צדקה‪( .‬בנין דוד פ‘ תולדות)‬ ‫הקדושה) געענטפערט‪‘ ,‬עלי קללתך בני‘‪ ,‬אויף מיר ליגט דיך אפצוהיטן פון די‬ ‫קללה‪‘ ,‬אך שמע בקולי ולך קח לי‘‪ ,‬נעם די ברכות אויף א וועג זיי זאלן זיין פאר‬ ‫ויאמר יצחק אל בנו מה זה מיהרת למצוא בני‪ ,‬ויאמר כי הקרה ה‘‬ ‫מיר‪ ,‬ד‪.‬ה‪ .‬אז אלע עניני עולם הזה‪ ,‬עסן און טרינקען און אנדערע גשמיות אלעס‬ ‫לפני (תולדות כז‪:‬כ)‬ ‫זאל זיין לשם שמים‪ ,‬ארויס צונעמען די ניצוצות הקדושים פונעם עסן‪ ,‬דורכדעם‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין ווי קען זיין אז יעקב וואס זיין מדה איז אמת‪,‬‬ ‫וואס דו וועסט עסן בקדושה וטהרה‪ ,‬מיט א כוונה צו האבן כח צו דינען דעם‬ ‫ווי ס‘שטייט (מיכה‪ ,‬ז‪:‬כ) ‘תתן אמת ליעקב‘‪ ,‬זאל זאגן א זאך וואס איז נישט אמת‪,‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬עוסק זיין אין תורה און מצות‪ ,‬אזוי אויך יעדער זאך זאלסטו טוען‬ ‫“כי הקרה ה‘“‪ ,‬ער איז דאך בכלל נישט געגאנגען פאנגען די גדיים‪ ,‬ער האט זיי‬ ‫מיט א כונה לשם שמים‪‘ .‬וילך ויקח ויבא לאמו‘‪ ,‬זעלבסט פארשטענדליך אז ער‬ ‫דאך גענומען פון שטוב פון זיין מאמע און זיי גע‘שחט‘ן? נאר דער תירוץ איז אז‬ ‫האט געטוען די באפעהל פון די שכינה‪ ,‬און טאקע גענומען די ברכות אויף דעם‬ ‫יעקב אבינו האט יעדער זאך‪ ,‬אפילו א זאך וואס האט זיך געפונען אונטער זיין‬ ‫אופן‪ ,‬אלע גשמיות‘דיגע געברויכן נאר פאר‘ן נאמען פונעם הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫האנט‪ ,‬גערעכנט ווי דער באשעפער האט דאס אים צוגעפיהרט‪ ,‬און דא אויך‪,‬‬ ‫זכרו לעד ולנצח נצחים אמן‪( .‬ספר ‘נועם אלימלך‘‪ ,‬נכתב לפי הבנת המעתיק)‬ ‫האט ער באטראכט די צוויי גדיי עזים ווי דער באשעפער האט דאס אים מזמין‬ ‫געווען ברצונו וחסדו יתברך‪ .‬און אזוי דארף יעדער איד שפיהרן ביי יעדער זאך אז‬ ‫רשה‬ ‫געדאנק אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַמיין‬ ‫אלעס איז יד ה‘‪ ,‬א מענטש קען גארנישט טוען אהן חסדו יתברך‪ .‬ביי יעדן ריווח‬ ‫וואס ער האט‪ ,‬זאל ער האלטן אז ס‘איז יד ה‘‪ ,‬כי הקרה ה‘ אלקיך לפני‪( .‬זרע שמשון)‬ ‫>‪>->->->-‬‬ ‫האט געוואלט בענטשן עשו‪ ,‬איז דאך געווען בטעות ווייל ער האט געטראכט אז‬ ‫והיה כאשר תריד ופרקת עולו מעל צוארך (תולדות כז‪:‬מ)‬ ‫עשו איז מער צדיק פון יעקב‪ ,‬אבער ווען ער וואלט געוואוסט דאס רשעות פון‬ ‫מ‘דארף פארשטיין ווי אזוי האט יצחק יעצט געקענט מאכן א תנאי אויף די‬ ‫עשו‪ ,‬און דאס עהרליכקייט פון יעקב‪ ,‬וואלט ער דאך אוודאי נישט געבענטשט‬ ‫ברכות‪ ,‬נאכדעם וואס ער האט שוין פריער געמאכם א מעשה‪ .‬נאר די מפרשים‬ ‫עשו‪ ,‬ממילא האט יעקב ממה נפשך זוכה געווען די ברכות‪ .‬דאס איז גוט אויב‬ ‫פרעגן‪ ,‬וואס האט געהאלפן דאס וואס יצחק האט געבענטשט יעקב‪ ,‬ס‘איז דאך‬ ‫יעקב איז טוב‪ ,‬און עשו איז רע‪ ,‬אבער אויב ח“ו ווען יעקב איז אויך רע‪ ,‬קומט דאך‬ ‫געווען בטעות‪ ,‬ווייל ער האט דאך געוואלט בענטשן עשו‪ .‬נאר דער אמת איז אז‬ ‫נישט די ברכות פאר יעקב מער ווי עשו‪ ,‬קומט לויט דעם אויס אז דאס וואס יצחק‬ ‫ממה נפשך האט יעקב זוכה געווען צו די ברכות‪ ,‬ווייל אויב מיר האלטן אז מעשה‬ ‫האט געזאגט פאר עשו‪“ ,‬והיה כאשר תריד ופרקת עולו מעל צוארך“ איז טאקע‬ ‫הטעות איז קיים‪ ,‬האט ער דאך נעבענטשט יעקב‪ ,‬און אויב מיר האלטן אז מעשה‬ ‫געווען מן הדין‪( .‬ישמח משה)‬ ‫הטעות איז נישם קיים‪ ,‬קומט די ברכות אויך פאר יעקב‪ ,‬ווייל דאס וואס יצחק‬ ‫>>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ה‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואונדערליך‪...‬‬ ‫זי“ע‪“ :‬פארוואס זאלן די אידן נישט מעגן פאסיגע געלעגנהייט צו באפאלן מיין‬ ‫סיבה פיינט צו האבן“‪ ,‬דער ענטפער‬ ‫•‬ ‫גיין אנגעטוהן אזוי ווי די גוים? ווייל ברודער און אים הרג‘ענען!“‪...‬‬ ‫•‬ ‫מיט וועלכע מלבושים האט זיך יעקב‬ ‫איז געווען צופרידנשטעלנד און מ‘האט‬ ‫אים באשטעטיגט דעם “אישור נשואין“‪.‬‬ ‫“נישט דארפן שטערן די עלטערן“‪. .‬‬ ‫“יעקב איז געבליבן בכור“‪...‬‬ ‫אבינו אנגעטוהן? איז דען שוין דעמאלט‬ ‫געווען ספעציעלע אידישע מלבושים?“‬ ‫אינדערויסן‪ ,‬האט דער שיניאווא רב‬ ‫געזאגט פאר זיין מאמע “איך האב נישט‬ ‫אלה תולדות יצחק בן אברהם‪,‬‬ ‫אברהם הוליד את יצחק‪...‬‬ ‫האט דער רבי ר‘ בונם אים געענטפערט‪ :‬אם יעקב ועשו (כח‪:‬ה)‬ ‫געקענט זאגן פאר‘ן פארהערער א ווארט‬ ‫(תולדות כה‪:‬יט)‬ ‫רש"י‪ :‬איני יודע מה מלמדנו‪.‬‬ ‫“יעקב אבינו האט זיך צוגעקוקט ווי‬ ‫וואס ער וועט פארשטיין אז איך האב‬ ‫געווען‬ ‫זענען‬ ‫אמהות‬ ‫מדרש‪ :‬אונזער‬ ‫הרה“ק רבי ירחמיאל משה‬ ‫אזוי עשו גייט אנגעטוהן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫ליעב א גוי פונקט אזוי ווי א איד‪.“...‬‬ ‫צו‬ ‫גליסט‬ ‫באשעפער‬ ‫עקרות‪ ,‬ווייל דער‬ ‫די תפילות פון צדיקים‪.‬‬ ‫אנגעטוהן פונקט פארקעהרט“‪“...‬דאס מקאזניץ זצוק“ל (אור אייניקל פונעם‬ ‫•‬ ‫זעלבע איז אויך היינט“‪ ,‬האט דער רבי קאזניצער מגיד‪ ,‬און איידעם ביי הרה“ק‬ ‫ר‘ בונם אויסגעפיהרט‪“ :‬מיר אידן זעהן רבי מרדכי מלויעב‪-‬טשערנאביל) האט‬ ‫“רבקה האט מען נישט‬ ‫דער “תפארת שלמה“ ערקלעהרט‬ ‫בדרך צחות‪ :‬דער דרך העולם איז‪,‬‬ ‫ווי די גוים טוהן זיך אהן‪ ,‬און מיר גייען געזאגט פשט אין רש“י‪ :‬אז באמת איז‬ ‫געקענט אפנארן“‪...‬‬ ‫אז קינדער שטערן די עלטערן פון‬ ‫דאס ווארט ‘מה‘ געווען א ר“ת‪ ,‬און‬ ‫ורבקה אוהבת את יעקב (תולדות‬ ‫דאווענען און לערנען‪ ,‬ווייל זיי דארפן‬ ‫ס‘איז געשטאנען אין רש“י מ“ה‪ ,‬וואס‬ ‫כה‪:‬כח)‬ ‫זיך אפגעבן מיט די קינדער מיט זייער‬ ‫באדייט מ‘י ה‘בכור‪ ,‬נאר די שטרעכלעך‬ ‫פון דא‪ ,‬פלעגט דער ראפשיצער‬ ‫געזונט און וואוילזיין‪ .‬און וויבאלד‬ ‫זענען געווארן אויסגעמעקט בטעות‪.‬‬ ‫רב‪ ,‬זאגן זעהט מען‪ ,‬הגם ״תמימות״ איז‬ ‫דער באשעפער גליסט צו די תפילות‬ ‫און דער פשט דארף מען לערנען אזוי‪:‬‬ ‫איינע פון די שענסטע און וויכטיגסטע‬ ‫פון די אבות און אמהות‪ ,‬האט ער‬ ‫פאר רש“י איז שווער געווען וואס דער‬ ‫מדות‪ ,‬דאך בלויז תמימות אליין טויג‬ ‫נישט געוואלט מ‘זאל זיי שטערן‪,‬‬ ‫פסוק וויל מוסיף זיין מיט די ווערטער‬ ‫אויך נישט‪ .‬יצחק‪ ,‬דער ‘עולה תמימה‘‪,‬‬ ‫דעריבער זענען זיי געווען עקרות‪...‬‬ ‫‘אם יעקב ועשו‘‪ ,‬איני יודע‪ ,‬צי דען‬ ‫האט נישט פארשטאנען צו קיין שווינדל‪,‬‬ ‫און ער לייגט צו‪ ,‬דערפאר בעהטן מיר‬ ‫ווייס איך דאס נישט? ענטפערט רש“י‪:‬‬ ‫האט ער זיך דערפאר געלאזט אפנארן‬ ‫ביי תפילת מוסף פון שבת‪“ ,‬זרעא חייא‬ ‫מ‘י ה‘בכור מלמדנו ‪ ,‬דער פסוק לערנט‬ ‫אנגעטוהן דאס פארקערטע“‪...‬‬ ‫פון עשו׳ן‪ ,‬און זיינע שמד־שטיק און‬ ‫וקיימא‪ ,‬זרעא די לא יפסוק ודי לא‬ ‫אונז ווער ס‘איז פאקטיש געבליבן דער‬ ‫בכור‪ .‬דהיינו‪ ,‬דערמיט וואס דער פסוק‬ ‫•‬ ‫פרומע שאלות‪ :‬״אבא‪ ,‬האיך מעשרין‬ ‫את התבן“‪ .‬רבקה‪ ,‬אבער איז אים נישט‬ ‫יבטול מפתגמי אורייתא“‪ ,‬אז אונזערע‬ ‫קינדער זאלן שטענדיג זיין געזונט און‬ ‫איז מקדים און שרייבט ‘יעקב‘ פאר‬ ‫“א פאסיגע געלגענהייט“‪...‬‬ ‫געלונגען אפצונארן‪ ,‬רבקה‪ ,‬די טאכטער‬ ‫שטארק‪ ,‬און נישט דארפן שטערן די‬ ‫יקרבו ימי אבל אבי ואהרגה את יעקב ‘עשו‘‪ ,‬זעהט מען אז נאך די גאנצע‬ ‫פון בתואל הארמי און די שוועסטער פון‬ ‫עלטערן מפתגמי אורייתא‪( .‬שיח הפרשה)‬ ‫השתלשלות איז יעקב געבליבן דער‬ ‫אחי‪( .‬תולדות כז‪:‬מא)‬ ‫לבן הארמי‪ ,‬זי האט גלייך פארשטאנען‬ ‫•‬ ‫אין די גרויסע שוהל אין בריסק בכור‪( .‬בישישים חכמה ערכו‪ ,‬אות א)‬ ‫•‬ ‫“א גוי וואס טוהט נישט קיין‬ ‫אויף די דאזיגע זאכן‪...‬‬ ‫•‬ ‫שלעכט‘ס האב איך נישט פיינט“‪“ . .‬געקליידעט ווי א דייטש“‪...‬‬ ‫האט אמאהל אויסגעבראכן א קריגעריי‬ ‫“דער וועקער זייגער ‘קול‘“‬ ‫צווישן צוויי ברידער‪ ,‬וואס זענען געווען‬ ‫אבלים‪ ,‬אינעם יאהר פון זייער פאטער‬ ‫ויעקב איש תם יושב אהלים‪ ...‬ותקח רבקה את בגדי עשו‬ ‫פטירה‪ ,‬יעדער פון זיי האט געוואלט הקול קול יעקב (תולדות כז‪:‬כב)‬ ‫(תולדות כז‪:‬טו)‬ ‫(תולדות כה‪:‬כז)‬ ‫בדרך צחות קען מען זאגן אז די‬ ‫צוגיין צום עמוד‪ ,‬ביז איינער פון די‬ ‫א משכיל האט אמאהל געפרעגט‬ ‫ווען דער שיניאווער רב זי“ע האט‬ ‫ברידער איז צוגעגאנגען צום צווייטן און כוונה איז אויפ‘ן ‘וועקער זייגער‘‪ ,‬וואס‬ ‫כ"ק מרן מהר"ש מבעלזא זי"ע‪ ,‬פארוואס‬‫זיך געדארפט שטעלן פאר א פארהער‬ ‫אים דערלאנגט א פראסק אין פנים‪...‬ווען וועקט אויף דעם מענטש אינדערפרי‬ ‫די דייטשע אידן גייען מיט די קורצע‬ ‫ביי די רעגירונג צו באשטימען אויב ער‬ ‫דער ‘בית הלוי‘ זי“ע האט דאס געזעהן‪ ,‬צו עבודת הבורא‪ ,‬דעריבער איז דער‬ ‫אנצוגן און זיי זענען מער מצליח און‬‫איז שוין גענוג רייף חתונה צו האבן ביי‬ ‫האט ער זיך אנגערופן‪“ :‬עשו האט קול פונעם וועקער זייגער דער ‘קול‬ ‫גייען ארום מער צופרידן ווי די פרומע‬ ‫די זעכטצן יאהר‪ .‬האט אים זיין מאמע‬ ‫געזאגט ‘יקרבו ימי אבל אבי ואהרגה יעקב‘‪ ,‬אבער די הענט וואס קוועטשן‬ ‫אידן‪ ,‬האט ער אים געענטפערט ווייל‬ ‫באגלייט צום פארהער‪ .‬איינע פון די‬ ‫את יעקב אחי‘‪ ,‬פארוואס האט עשו אויפ‘ן קנעפל אויסצולעשן דעם‬ ‫בשעת ווען יעקב האט גענומען די‬ ‫פראגעס איז געווען “וועמען האסטו‬ ‫געדארפט ווארטן ביז ווען יצחק וועט וועקער זייגער‪ ,‬כדי צו קענען שלאפן‬ ‫ברכות איז ער געגאנגען געקליידעט ווי‬ ‫מער ליעב א איד אדער א גוי“? האט‬ ‫נפטר ווערן‪ ,‬צו קענען הרג‘ענען יעקב? נאך זענען די ‘ידים ידי עשו‘ פונעם יצר‬ ‫א דייטש‪ ...‬מיט עשיו'ס קליידער‪...‬‬ ‫אים זיין מאמע שטילערהייט אונטער‬ ‫“פארקעהרט •פון די גוים“‪...‬‬ ‫נאר עשו האט געטראכט‪“ :‬איך וויל נישט הרע‪ ,‬וואס וויל דעם מענטש שטערן‬ ‫אויסקוקן אין גאס ווי א קאלט‪-‬בלוטיגע פון זיין לערנען‪( .‬מפי השמועה)‬ ‫געזאגט ער זאל ענטפערן‪“ ,‬אז ער‬ ‫•‬ ‫מערדער‪ ,‬בעסער וועל איך ווארטן ביז‬ ‫האט ביידע ליעב גלייך“‪ ,‬כדי צופרידן‬ ‫“מוחל עוונות ביום חופתו“‪...‬‬ ‫ווען מיין טאטע וועט שטארבן‪ ,‬וועט‬ ‫צו שטעלן דעם פארהערער‪ .‬דער ותקח רבקה את בגדי עשו בנה הגדל‬ ‫שיניאווא רב אבער‪ ,‬האט געענטפערט‪ :‬החמדת‪( .‬תולדות כז‪:‬טו)‬ ‫דעמאלט זיכער אויסברעכן א קריגעריי וילך עשו ויקח את מחלת בת‬ ‫א משכיל האט אמאהל געפרעגט‬ ‫“א גוי וואס האט מיר נישט געטוען‬ ‫צווישן אונז ביידע‪ ,‬ווער ס‘זאל דאווענען ישמעאל‪( .‬תולדות כח‪:‬ט)‬ ‫קיין שלעכטס האב איך נישט קיין פון הרה“ק רבי ר‘ בונם פון פרשיסחא‬ ‫פאר‘ן עמוד‪ ,‬וועל איך דעמאלט האבן א‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ו‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואונדער פון די תורה‪...‬‬ ‫• דער באשעפער האט אים גערופן יעקב!‬ ‫עלינו אשם‪( .‬תולדות כו‪:‬י)‬ ‫• זיי האבן מקנא געווען יצחק!‬ ‫אייגענטליך האט דאך נאר אבלימלך געזינדיגט‪ ,‬וואס‬ ‫וכל הבארות‪ ...‬סתמום פלשתים וימלאום‬ ‫ויקרא שמו יעקב‪ ,‬ויצחק בן ששים שנה‬ ‫ער האט גענומען רבקה‪ ,‬וואלט דאך געדארפט שטיין אין‬ ‫בלדת אותם‪( .‬תולדות כה‪:‬כו)‬ ‫עפר‪( ...‬תולדות כו‪:‬טו)‬ ‫פסוק‪“ :‬והבאת עלי אשם“‪ ,‬א לשון יחיד‪ ,‬און נישט א לשון‬ ‫פריער שטייט אין פסוק‪“ :‬ויצו אבימלך את כל‬ ‫“ויקרא“‪ ,‬דער באשעפער האט גערופן זיין נאמען‬ ‫רבים “והבאת עלינו אשם“? נאר ס‘קען זיין אז ווען דער‬ ‫העם לאמר‪ ,‬הנוגע באיש הזה ובאשתו מות יומת“‪ ,‬און‬ ‫יעקב‪ .‬ווייל אויב מ‘זאל זאגן אז‪“ ,‬ויקרא שמו יעקב“‬ ‫גרויסער ווערט געשלאגן שאדט דאס אויך פאר אלע‬ ‫דעריבער האבן די פלשתים מורא געהאט שלעכט צו‬ ‫מיינט יצחק‪ ,‬וואלט געדארפט שטיין אין פסוק‪“ ,‬והוא‬ ‫ארום אים‪“( .‬ספורנו“)‬ ‫טוען פאר יצחק‪ .‬אבער אזוי ווי זיי האבן שטארק מקנא‬ ‫בן ששים שנה“‪ ,‬און אז ס‘שטייט‪“ ,‬ויצחק בן ששים‬ ‫שנה“‪ ,‬באדייט דאס‪ ,‬אז דער “ויקרא“‪—,‬מיינט נישט‬ ‫• דער קול פון יעקב‬ ‫געווען יצחק‪ ,‬אזוי ווי ס‘שטייט‪“ ,‬ויקנאו אותו פלשתים“‪,‬‬ ‫יצחק‪ ,‬נאר דער באשעפער‪( .‬אור החיים הק‘)‬ ‫דעריבער “סתמו הבארות בשנאת קנאתם“‪ ,‬האבן זיי‬ ‫הקול קול יעקב (תולדות כז‪:‬כב)‪.‬‬ ‫פארשטאפט די ברונעם‘ס‪“( .‬ספורנו“)‬ ‫• דער באשעפער האט אים נישט פארלאזט“!‬ ‫די ראשונים פרעגן ווי אזוי האט יעקב אבינו נישט‬ ‫מורא געהאט אז יצחק וועט דערקענען אויף זיין שטימע‬ ‫• פארוואס רבקה האט ליעב געהאט יעקב?‬ ‫אל תירא כי אתך אנכי‪( ...‬תולדות כו‪:‬כד)‬ ‫ורבקה אוהבת את יעקב (תולדות כה‪:‬כח)‬ ‫נאכדעם‪ ,‬וואס אבימלך האט ארויס געיאגט‬ ‫ווייל יעקב האט געפאשעט די שעפעלעך‪ ,‬און‬ ‫יצחק‘ן פון גרר‪ ,‬און ער האט אים געזאגט‪“ :‬לך מעמנו‬ ‫עוסק געווען בישובו של עולם‪ ,‬און דער דרך פון א פרוי‬ ‫כי עצמת ממנו מאד“—גיי פון אונז ווייל דו האסט‬ ‫איז‪ ,‬ליעב צו האבן דער וואס האדעוועט און פאשעט‬ ‫דיך געשטארקט און פארברייטערט‪ ,‬האט יצחק‬ ‫שאף און רינדער‪( .‬פי‘ הריב“ש)‬ ‫ציגאלעך‪ָ ,‬‬ ‫געשפיהרט “כי ד‘ עזבו“—אז דער באשעפער האט‬ ‫אים פארלאזט‪ ,‬דעריבער האט אים דער באשעפער‬ ‫• מענשטן האבן אים גערופן “רויטער!‬ ‫געזאגט‪“ :‬אל תירא כי אתך אנכי“‪ ,‬ער זאל נישט‬ ‫על כן קרא שמו אדום (תולדות כה‪:‬ל)‪.‬‬ ‫פארכטן ווייל ער איז מיט אים‪“( .‬אור החיים“ הק‘)‬ ‫מענטשן האבן אים גערופן אדום‪“ ,‬רויטער“ אלס‬ ‫קרבנות דורכ‘ן בכור‪ .‬די קליידער האט אדם הראשון‬ ‫חוזק און שפאט‪ ,‬פאר זיין פארקויפן די בכבוד'יגע בכורה‬ ‫אנגעטוהן‪ ,‬דערנאך שם בן נח וואס איז געווען א כהן‪,‬‬ ‫אז ער איז נישט עשו‪ .‬דער רשב”ם זאגט אז וויבאלד זיי‬ ‫פאר א “רויטע“ עסנווארג‪( .‬רמב“ן)‬ ‫און שם האט דאס געגעבן פאר אברהם‪ ,‬און אברהם צו‬ ‫• פארוואס האט עשיו געזאגט א דאפעלט זענען געווען צווילינג דעריבער האבן זיי ביידע געהאט‬ ‫יצחק און יצחק האט דאס געגעבן צו עשו דער בכור‪.‬‬ ‫אן עהנליכע קול‪ .‬נאך זאגט ער בשם דעם רמב”ן אז יעקב‬ ‫ווארט "האדום האדום"‪.‬‬ ‫אבער ווען יצחק האט געזעהן אז די ווייבער פון עשו‬ ‫ָאכגעמאכט עשו’ס שטימע‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט געטוישט זיין קול און נ‬ ‫ויאמר עשו אל יעקב הלעיטני נא מן האדום‬ ‫דינען עבודה זרה‪ ,‬האט ער גענומען די קליידער און‬ ‫אזוי ווי מיר זעהן אז ס’זענען דא מענטשן וואס קענען‬ ‫האדום הזה‪( .‬תולדות כה‪:‬ל)‬ ‫געגעבן פאר רבקה צו היטן‪ .‬און וויבאלד רבקה האט‬ ‫ָאכמאכען אנדערע שטימע’ס‪...‬‬‫פארוואס האט עשו געזאגט א דאפעלט לשון נ ַ‬ ‫געוואוסט אז עשו האט פארקויפט די בכורה צו יעקב‬ ‫• געבוירן צוטיילטע צווילינג“!‬ ‫'האדום האדום הזה'? א) די לינדזן זענען געווען שטארק‬ ‫האט זי געזאגט‪“ :‬פאר יעקב איז פאסיג אנצוטוהן די‬ ‫רויט‪ .‬דערפאר רופט ער זיי 'האדום האדום הזה'‪ ,‬אזוי‬ ‫קליידער ווייל ער איז דער בכור“‪( .‬ילקוט ‘מעם לועז‘ בשם‬ ‫ויתרוצצו הבנים בקרבה‪( .‬תולדות כו‪:‬כד)‬ ‫ווי דער פסוק זאגט ביי די מראות נגעים‪ ,‬אדמדם אדער‬ ‫הגאון רבי יהושע‘לע מקוטנא זצ“ל‪ ,‬ברענגט א הערליכער ספר ‘שתי ידות‘)‬ ‫ירקרק‪( ..‬חזקוני) ב) דער שטייגער איז‪ ,‬ווען א מענטש‬ ‫געדאנק אויפ‘ן פסוק “ויתרוצצו הבנים בקרבה‪ “.‬אז דאס‬ ‫• א ברכה פאר'ן חושד זיין‬ ‫וואס יעקב און עשו האבן זיך געשטויסן איידער זיי זענען‬ ‫רעדט עפעס איילנדיג‪ ,‬דאפלט ער זיינע ווערטער‪.‬‬ ‫געבוירן געווארן איז אליין געווען איינע פון די נפלאות הבורא ולא הכירו כי היו ידיו כידי עשו אחיו שערת‬ ‫עשו האט זיך דעמאלט שטארק געיאגט‪ ,‬זייענדיג‬ ‫ויברכהו‪( .‬תולדות כז‪:‬כג)‬ ‫הונגעריג און מיד‪ ,‬דעריבער האט ער געזאגט צוויי‬ ‫ווייל דורכ‘ן זיך באוועגן און לויפן זענען די צווילינג אפגעהיטן‬ ‫די ברכות ווערן ערשט שפעטער דערמאנט אין‬ ‫מאהל דעם ווארט 'האדום האדום'‪( .‬רשב"ם) ג) עשו‬ ‫געווארן זיי זאלן נישט צוגעקלעבט ווערן ווערן איינער צום‬ ‫פסוק‪ ,‬און פארוואס שטייט טאקע דא ויברכהו‪" .‬חז"ל‬ ‫האט געבעהטן פון יעקב צוויי רויטע זאכן‪ :‬רויטע לינדזן‬ ‫אנדערן ווי ס‘פאסיהרט צומאהל ביי צווילינג וואס ווערן‬ ‫(ברכות לא‪ ):‬זאגן‪ :‬אויב איינער איז חושד זיין חבר אויף‬ ‫און רויטן וויין‪ .‬דעריבער האט ער געזאגט צוויי מאהל‪,‬‬ ‫געבוירן באהאפטן‪( .‬ספר “לוקטי תורה“ ענדע שו“ת ישועות מלכו)‬ ‫א זאך וואס איז נישט אמת‪ ,‬דארף ער אים בענטשן‪.‬‬ ‫"האדום האדום הזה"‪( .‬מדרש) ד) איין 'אדום' איז די‬ ‫ווען יצחק האט חושד געווען יעקב אז ער וויל אים דא‬ ‫• רק בכורים לבשו את בגדי עשו‬ ‫רויטע לינזען‪ .‬און איין 'אדום' מיינט עשו אליין‪ .‬ער האט‬ ‫ותקח רבקה את בגדי עשו בנה הגדול החמודות אויסנארן מיט פארשידנע מיטלען‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫געזאגט 'זיפ‪-‬אן די רויטע לינדזן פאר'ן רויטן עשו'‪( .‬דעת‬ ‫געכאפט אז ער האט אים אומזינסט חושד געווען‪ ,‬האט‬ ‫(תולדות כז‪:‬טו)‪.‬‬ ‫זקנים מבעלי התוספות)‬ ‫מיט אזעלכע קליידער זענען די בכורים געגאנגען ער אים באלד געבענטשט בנוסף צו די ברכות מיט וואס‬ ‫• אלע ווערן געשלאגן!‬ ‫ויאמר אבימלך מה זאת עשית לנו‪ ...‬והבאת אהנגעטוהן‪ .‬וויל אין יענער צייט האט מען מקריב געווען ער האט שפעטער געבענטשט‪( .‬ספרוני)‬ ‫***‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ז‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‪ ...‬במשנת רבוה“ק מבעלזא‬ ‫ַמיין אוצר אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫דעם איד‪“ ,‬מאך דיר א קביעות‘דיגער צייט צו לערנען‬ ‫‪b‬‬ ‫‪b‬‬ ‫חומש דברים‪ ,‬און מיט‘ן באשעפער‘ס הילף וועסטו‬ ‫“מסכים געווען צו די תפילות‪“ “...‬לערנען חומש דברים‪ ,‬א סגולה‬ ‫צו האבן קינדער‪“...‬‬ ‫געהאלפן ווערן“‪ .‬‏ליכא מידי דלא רמיזי באורייתא‪.‬‬ ‫פאר יעדער דבר שבקדושה איז דא א רמז און מקור‬ ‫ויעתר יצחק לה‘‪...‬ויעתר לו ה‘‪(...‬תולדות כה‪:‬כא)‬ ‫אין די תורה הקדושה‪ .‬און די תורה הקדושה איז די‬ ‫מדרש‪( :‬בר“ר סג‪:‬ה)‪“ :‬ויעתר“ רבי יוחנן אמר‪ :‬ששפך‬ ‫תפילות בעושר‪ .‬יצחק האט געבעהטן מיט א רייכקייט ויקרא שמה רחובות‪ ,‬ויאמר כי עתה הרחיב מקור פון ברכות‪ .‬סגולות און ישועות‪.‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ה‘ לנו ופרינו בארץ‪( .‬תולדות כו‪:‬כב)‬ ‫גאר אסאך תפילות‪ ,‬ביז ער איז געהאלפן געווארן‪.‬‬ ‫“צו גיין אין די אלטע וועגן פון‬ ‫‏אמאהל איז א איד וואס האט נאך נישט זוכה‬ ‫ווען דער “לב שמח“ פון אלעסק זי“ע‪ ,‬האט‬ ‫אלס יונגערמאן געגעסן קעסט ביים שווער כ“ק געווען צו האבן קינדער‪ ,‬געקומען צו כ“ק מרן מהרי“ד‬ ‫אונזערע עלטערן‪“...‬‬ ‫מרן מהר“ש זי“ע אין די שטאט בעלזא‪ ,‬האט דארט זי“ע‪ ,‬און געבעהטן א ברכה ער זאל זוכה זיין צו זרע‬ ‫געוואוינט א איד וואס האט ל“ע נישט געהאט קיין של קיימא‪ .‬‏האט אים מרן זי“ע געזאגט אזוי‪ :‬‏“דער‬ ‫קינדער‪ ,‬און ער פלעגט אסאך מפציר זיין און בעהטן הייליגער רבי ר‘ הערש פון רימינוב זי“ע פלעגט זאגן ויקרא להן שמות כשמות אשר קרא להן‬ ‫פון מרן מהר“ש זי“ע‪ ,‬ער זאל פאר אים מתפלל זיין‪ ,‬אז לערנען חומש דברים איז א סגולה אויף קינדער‪ .‬אביו (תולדות כו‪:‬יח)‬ ‫אין יאהר תרמ“ב איז פארגעקומען אין די שטאט‬ ‫ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ ,‬ביז דער איד און דער טעם דערצו איז‪ ,‬ווייל די פרשיות אין חומש‬ ‫איז געהאלפן געווארן‪ .‬צווישן די בעלזער אידן האט דברים זענען אנגעפיהלט מיט דברי מוסר און תוכחה בעלזא די חתונה פון הכלה מרת פריידא ע“ה די‬ ‫זיך געדרייט א שמועה אז יענער איז גאר געהאלפן פאר אידישע קינדער‪ ,‬און אזוי אויך ווערט דארט טאכטער פון הרה“ק רבי יחיאל מקריליוויץ זצוק“ל‬ ‫און אייניקל פון מרן מהר“י מבעלזא זי“ע‪ ,‬מיט‘ן חתן‬ ‫געווארן פון הרה“ק רבי העניך פון אלעסק‪ .‬און ווען אסאך דערמאנט וועגן די מצוה‬ ‫הרה“ק רבי יצחק ישעי‘ פון טשעחויב דער יונגסטער‬ ‫הרה“ק רבי העניך איז געקומען צום שווער האט פון תשובה און התקרבות צום‬ ‫זוהן פונעם “דברי חיים“ פון צאנז זי“ע‪[ .‬דער צאנזער‬ ‫אים מרן מהר“ש זי“ע געפרעגט‪ :‬איך האב געהערט באשעפער‪ .‬און ווען א איד האט‬ ‫רב איז נפטר געווארן צווישן די אירוסין און די‬ ‫זאגן אויף דיר אז דו האסט געפועל‘ט א ישועה פאר א צובראכן הארץ און ערוועקט‬ ‫חתונה]‪ .‬דעם צאנזער רב‘ס אלע קינדער האבן זיך‬ ‫דעם איד? האט הרה“ק רבי העניך געענטפערט‪ :‬מיטן זיך צו תשובה שלימה קען ער‬ ‫באטייליגט ביי די חתונה‪ ,‬וואס איז געפייערט געווארן‬ ‫רשות פונעם שווער וויל איך זאגן א משל‪ :‬איינער זעהן ישועות און נפלאות און‬ ‫אין א גאר געהויבענע פרייליכע שטימונג‪ ,‬א בחינה פון‬ ‫האט געוואלט שפאלטן א גרויסער שטיק האלץ געהאלפן ווערן מיט בני ברוכי“‪.‬‬ ‫עליונים ששו ותחתונים עלזו‪.‬‬ ‫אויף צוויי‪ .‬האט ער געברענגט א מענטש א בעל ‏און מרן זי“ע האט פארגעזעצט‪:‬‬ ‫אין לויף פון די ימי ה“שבע‬ ‫כח און א מומחה‪ ,‬וואס נאך עטליכע מאהל האקן ‏“און אין לייג צו צו זיינע הייליגע‬ ‫מט א האק‪ ,‬האט זיך דער האלץ געשפאלטן‪ ,‬און ווערטער‪ ,‬אז אין פ‘ תולדות איז דא א רמז דערצו‪.‬‏“אין ברכות“‪ ,‬זענען פארגעקומען‬ ‫אזוי ווי דער שפאלט איז געווארן גרעסער‪ ,‬האט ער די פסוקים פון די פרשה לערנען מיר אז יצחק און זיינע יעדן טאג צוויי סעודות בייטאג‬ ‫אריינגעשטעקט אינעם שפאלט א שטיק האלץ כדי קנעכט האבן געגראבן פינף‏ברונעם‘ס [די ערשטע צוויי און ביינאכט‪ ,‬כמנהג רבותינו‬ ‫דער שפאלט זאל זיך האלטן אפען‪ ,‬און אזוי האט ער שטייט געשריבן אין פסוק‪“ :‬וישב יצחק ויחפור את הק‘‪ .‬מ‘האט דערלאנגט פאר‘ן‬ ‫געהאלטן אין איין האקן ביז דער שפאלט איז געווארן בארות המים אשר חפרו בימי אברהם אביו“‪ ,‬דאס זענען עולם א סעודה פון פיש‪,‬‬ ‫גרעסער אין גרעסער‪ ,‬און נאך איידער דער האלץ צוויי ברונעם‘ס‪ ,‬ווייל ס‘שטייט לשון רבים ‘בארות‘‪ .‬און יאהך און פלייש‪ ,‬אזוי ווי ביי‬ ‫האט זיך זיך אינגאנצן געשפאלטן‪ ,‬איז אנגעקומען א די ווייניגסטע פון רבים איז צוויי‪ ,‬דער דריטער באר יעדער סעודת מצוה‪ ,‬און מ‘האט געזינגען שירות‬ ‫שוואכער מענטש און מיט‘ן האק געגעבן א לייכט‘ן שטייט געשריבן‪“ :‬ויחפרו עבדי יצחק בנחל וימצאו שם ותשבחות לכבוד שמחת חתן וכלה‪ .‬אויך ערב שבת‬ ‫זעץ און דער האלץ האט זיך געשפאלטן אויף צוויי‪ .‬באר מים חיים‪ ...‬ויקרא שם הבאר עשק כי התעשקו איז געפראוועט געווארן א סעודת “שבע ברכות“ און‬ ‫וועט דען איינעם איינפאלן צו זאגן אז דער שוואכער עמו“‪ .‬דער פערדער באר‪“ :‬ויחפרו באר אחרת ויריבו מ‘האט דערלאנגט פאר‘ן עולם צו עסן א “ראסיל“‬ ‫מענטש האט געשפאלטן דעם האלץ? אוודאי נישט‪ ,‬גם עליה ויקרא שמה שטנה“‪ ,‬וועגן דעם פיפטער באר [א געדיכטע הינדל‪-‬יאהך וואס מען פלעגט עסן אין‬ ‫ווייל ס‘איז זיכער אז דער שטארקער מענטש‪ ,‬ער שטייט געשריבן‪“ :‬ויעתק משם ויחפור באר אחרת ולא בעלזא יעדן ערב שבת]‪.‬‬ ‫די משפחה פונעם חתן וואס האט נישט געוויסט‬ ‫האט געשפאלטן דעם האלץ‪ .‬אזוי אויך דא‪ :‬דער רבו עליה‪ ,‬ויקרא שמה רחובות‪ ,‬ויאמר כי עתה הרחיב‬ ‫הייליגער שווער [מרן מהר“ש זי“ע]‪ ,‬האט מרבה הי לנו ופרינו בארץ“]‪.‬‏“די פינף ברונעם‘ס זענען א רמז פון דעם מנהג‪ ,‬האבן זיי זיך דערויף געוואונדערט‪,‬‬ ‫געווען בתפלה און געבעהטן א ישועה פאר דעם איד‪ ,‬אויף די פינף חומשים פון די תורה‪ ,‬ביים פינפטער באר‪ ,‬און דער שיניאווא רב האט געפרעגט פון כ“ק מרן‬ ‫ביז דער איד איז געהאלפן געווארן‪ ,‬און וואס איך וואס איז מרומז אויף חומש דברים‪ ,‬שטייט געשריבן מהר“י מבעלזא זי“ע‪ ,‬פארוואס מ‘דערלאנגט נישט‬ ‫האב געטוען איז געווען‪ ,‬איך האב מסכים געווען מיט אין די תורה‪“ ,‬ופרינו בארץ“‪ .‬דערפאר איז דאס א רמז צום טיש פיש און יאהך אזוי ווי ביי א יעדער סעודת‬ ‫די הייליגע תפילות‪ ,‬אבער די ישועה איז געקומען פון אז חומש דברים איז מסוגל צו זיין פרוכטבאר‪ ,‬צו האבן מצוה? האט מרן מהר“י זי“ע געענטפערט אז אויך‬ ‫קינדער‪ ,‬‏“דעריבער“‪ ,‬האט מרן זי“ע אויסגעפיהרט צו דער טאטע ז“ל [מרן מהר“ש זי“ע] האט זיך אזוי‬ ‫די תפילות פונעם הייליגער שווער‪“( .‬לב שמח“ החדש)‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ח‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫רשה‪ ...‬במשנת רבוה“ק מבעלזא‬ ‫ַמיין אוצר אוׂיף ִדי ַפ ָ‬ ‫>>>>>>>‬ ‫דעריבער אז מרן זי“ע האט אים געפרעגט האט ער‬ ‫און דער איד איז געווען אינגאנצען געזונט‪ .‬ווען ס‘איז‬ ‫געפיהרט צו עסן “ראסיל“ ביי א שבע ברכות וואס‬ ‫צוריק געפרעגט‪ ,‬בדרך נימוס]‪ .‬און דער איד האט‬ ‫געקומען תשעה באב‪ ,‬האט ער ביי זיך געטראכט‪ ,‬וואס‬ ‫מ‘האט געפראוועט ערב שבת‪ ,‬און דעריבער פיהר‬ ‫פארלאזט די שטוב פון מרן זי“ע מיט “א גוט אווענד“‪.‬‬ ‫הייסט “תשעה באב“ וועל איך נישט פאסטן? און‬ ‫איך מיך אויך אזוי‪ ,‬און איך וועל נישט אנדערש טוען‬ ‫‪b‬‬ ‫ער האט געפאסט‪ .‬און באלד נאך תשעה באב איז די‬ ‫ווי מיין טאטע ז“ל האט געטוען‪ .‬און מרן מהר“י זי“ע‬ ‫“דער קבצן האט אים געבענטשט‪“...‬‬ ‫קרענק אויף זיינע אויגן ל“ע צוריק געקומען‪ .‬איז ער‬ ‫נאכאמאהל אריינגעגאנגען‬ ‫האט ערקלעהרט‪ :‬אין פ‘ תולדות (כו‪:‬יח) שטייט אז‬ ‫יצחק האט אויפגעגראבן די בארות וואס זיין טאטע‬ ‫בעבור תברכך נפשי‪( ...‬תולדות כז‪:‬ד)‬ ‫צו מרן מהר“א זי“ע און נאך‬ ‫אברהם האט געהאט געגראבן און ער האט זיי גערופן‬ ‫הגה“צ רבי יצחק שלמה אונגאר אב“ד חוג‬ ‫שטייענדיג ביים טיהר פון‬ ‫מיט די זעלבע נעמען ווי זיין פאטער האט זיי גערופן‪.‬‬ ‫‘חתם סופר‘ בני ברק‪ ,‬האט דערציילט‪ :‬אמאהל איז‬ ‫צימער רופט זיך מרן זי“ע אהן‬ ‫זאגט דער “רבינו בחיי“ אז די תורה לערנט אונז אז מיר‬ ‫ער געווען אנוועזנד ווען כ“ק מרן מהר“א זי“ע‪ ,‬האט‬ ‫צו אים און זאגט אים‪“ :‬אזא‬ ‫טאהרן גארנישט ענדערן פון די מנהגים פון אונזערע‬ ‫באזוכט ביי הגאון רבי עקיבא סופר דער פרעשבורגער‬ ‫פנים האט מען ווען מ‘פרעגט‬ ‫עלטערן‪ ,‬ווייל יצחק האט אפילו נישט געוואלט‬ ‫רב זצ“ל אין ירושלים‪ .‬און איידער מרן זי“ע איז אוועק‬ ‫און מ‘פאלגט נישט“‪ .‬האט זיך‬ ‫ענדערן די נעמען פון די בארות וואס זיין פאטער‬ ‫געגאנגען האט ער געבעהטן פונעם פרעשבורגער‬ ‫דער איד געבעהטן ביי מרן זי“ע‬ ‫האט גערופן‪ ,‬איז אוודאי אז מ‘טאהר נישט ענדערן‬ ‫רב ער זאל אים בענטשן‪ .‬הערנדיג דאס האט דער‬ ‫און צוגעזאגט אז פון היינט און ווייטער וועט ער אלעס‬ ‫פון די הייליגע מנהגים פון אונזערע עלטערן‪ .‬און דאס‬ ‫פרעשבורגער רב אויפגעציטערט און נישט געקענט‪.‬‬ ‫פאלגן‪ .‬האט אים מרן זי“ע געזאגט‪ :‬אויב אזוי נעם אויף‬ ‫איז אויך די סיבה פארוואס די נעמען פון אברהם און‬ ‫אבער מרן זי“ע האט אים שטארק געבעהטן‪ ,‬האט‬ ‫דיר אז מהיום והלאה אז דו שטעלסט נישט אראפ‬ ‫פון יעקב האט מען געטוישט פון אברם צו אברהם‪,‬‬ ‫ער אנגעהויבן בענטשן מיט‘ן מויל פארשידענע‬ ‫דיינע פיס פון בעט אינדערפרי איידער דו עסט עפעס‪,‬‬ ‫און פון יעקב צו ישראל‪ ,‬אבער יצחק‘ס נאמען האט‬ ‫ברכות‪ ,‬האט אים מרן זי“ע‬ ‫און געדענק נישט צו פאסטן קיין שום תענית אויסער‬ ‫מען נישט געטוישט ווייל דאס איז געווען א באלוינונג‬ ‫געזאגט‪ :‬נישט דאס האב‬ ‫יום הקדוש‪ .‬דער איד האט אלעס אויסגעפאלגט און ער‬ ‫מדה כנגד מדה וויבאלד ער האט נישט געטוישט די‬ ‫איך געמיינט‪ ,‬און מרן זי“ע‬ ‫איז צוריק געזונט געווארן‪ ,‬זוכה געווען צו אריכות ימים‬ ‫נעמען פון די בארות וואס זיין טאטע אברהם האט‬ ‫האט גענומען די הענט‬ ‫און גייט מיט די אייגענע כוחות אינגאנצען געזונט‪.‬‬ ‫גערופן‪ .‬האט מען דעריבער אויך נישט געטוישט זיין‬ ‫פונעם פרעשבורגער רב‬ ‫‪b‬‬ ‫נאמען “יצחק“ וואס דער טאטע האט אים געגעבן‪.‬‬ ‫און זיי ארויפגעלייגט אויף‬ ‫“ווי גייט‘ס אינען ראבינער‪“...‬‬ ‫‪b‬‬ ‫זיין קאפ‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫“אזא פנים האט מען אז‬ ‫מ‘פאלגט נישט‪“...‬‬ ‫בענטשן מיט די ברכה פון‬ ‫בעבור תברכך נפשי‪( ...‬תולדות כז‪:‬ד)‬ ‫“יברכך“‪ .‬דער פרעשבורגער האט אנגעהויבן צו וויינען‬ ‫הרה“ח ר‘ אליעזר ראזען ע“ה האט אמאהל‬ ‫און הויעך אויפ‘ן קול האט ער געבענטשט מרן זי“ע‪,‬‬ ‫געטראפן אין די שווייץ א איד פון דייטשלאנד‪ ,‬וואס‬ ‫און זיי האבן זיך געזעגנט‪ .‬א שטיק צייט שפעטער‬ ‫האט אים דערציילט‪ ,‬אז מרן מהר“א מבעלזא זי“ע‬ ‫ויהי כי זקן יצחק ותכהין עיניו מראת‬ ‫האט ער באגלייט דעם פרעשבורגער רב‪ ,‬צו די ישיבת‬ ‫האט אים מכיר טובה געווען פאר א קלייניגקייט‪.‬‬ ‫(תולדות כז‪:‬א)‬ ‫‘חיי עולם‘ אין ירושלים‪ .‬נעבן די ישיבה זענען געזיצן‬ ‫געווען איז דאס ווען מרן זי“ע האט באזוכט אין באד‪-‬‬ ‫הרה“ג רבי סנדר גראס שליט“א מחשובי הדיינים‬ ‫א גרופע קבצנים‪ ,‬ארעמעלייט‪ ,‬און געבעהטן צדקה‪.‬‬ ‫האמבורג אויף זומער אפרוה‪ ,‬איז דער איד אריין מיט‬ ‫בעיר מאנסי האט באגעגנט א איד פון ארץ ישראל‪,‬‬ ‫איז דער פרעשבורגער רב צוגעגאנגען צו איינע פון זיי‬ ‫א קוויטל צו מרן זי“ע‪ ,‬צוזאמען מיט אלע צובראכענע‬ ‫און יענער האט אים דערציילט אזוי‪ :‬יונגערהייט‬ ‫און אים געגעבן א מטבע‪ .‬דער קבצן האט זיך שטארק‬ ‫און פארזארגטע אידן‪ ,‬וואס זענען דעמאלט געקומען‪.‬‬ ‫איז ער רח“ל קראנק געווארן אויף די אויגן און‬ ‫באדאנקט‪ ,‬אבער צו זיין גרויס וואונדער‪ ,‬האט אים‬ ‫מרן זי“ע האט אים אויסגעפרעגט וואס ער טוהט און‬ ‫דאקטורים האבן געזאגט אז ער דארף דרינגענד‬ ‫דער פרעשבורעגר רב געבעהטן ער זאל אים בענטשן‪,‬‬ ‫מיט וואס ער באשעפטיגט זיך א‪.‬א‪.‬וו‪ ,.‬איידער דער‬ ‫האבן אן אפעראציע וואס קען געלונגען בלויז זעכציג‬ ‫האט דער קבצן אנגעהויבן מורמלן עטליכע ווערטער‪.‬‬ ‫איד האט פארלאזט די שטוב האט ער זיך ערלויבט צו‬ ‫פראצענט און די אנדערע פערציג פראצענט אויב‬ ‫זאגט אים דער פרעשבורגער רב‪ ,‬נישט דאס האב איך‬ ‫פרעגן פון מרן זי“ע “און ווי גייט‘ס אינען‪ ,‬ראבינער?“‪,‬‬ ‫ס‘וועט נישט געלונגען קען ער חלילה אינגאנצן‬ ‫געמיינט‪ ,‬נאר לייג דיין האנט אויף מיין קאפ און‬ ‫מרן זי“ע האט זיך שטארק באדאנקט פאר‘ן זיך‬ ‫בלינד ווערן‪ .‬דער איד האט נישט געוואוסט וואס‬ ‫בענטש מיך מיט די ברכה פון “יברכך“‪ .‬האט דער‬ ‫אינטערעסירן אויף זיין געזונט צושטאנד‪ ,‬און ער‬ ‫צו טוען‪ ,‬איז ער אריין געגאנגען צו מרן מהר“א זי“ע‬ ‫קבצן אזוי געטוען און אים געבענטשט‪ .‬דערנאך האט‬ ‫האט אים געזאגט מיט א פרייליכ‘ן שמייכל‪“ :‬דאס‬ ‫און געבעהטן א ברכה‪ .‬זאגט אים מרן זי“ע ער זאל‬ ‫מיר דער פרעשבורגער רב געזאגט‪“ :‬אויב איך בין ראוי‬ ‫איז דאס ערשטע מאהל זייט איך בין אהער געקומען‬ ‫נישט מאכן די אפעראציע‪ ,‬נאר באלד אינדערפרי‬ ‫צו בענטשן דעם בעלזער רב‪ ,‬קען דער קבצן מיך אויך‬ ‫אז איינער פרעגט און איטערעסירט זיך אויף מיין‬ ‫ווען ער שטייט אויף זאל ער עפעס עסן נאך איידער‬ ‫בענטשן“‪.‬‬ ‫געזונט צושטאנד“‪[ .‬ער איז דאך נישט געווען א חסיד‪,‬‬ ‫ער דאווענט‪ .‬און ער זאל נישט פאסטן קיין שום‬ ‫‪b‬‬ ‫תעניתים נאר יום כיפור‪ .‬ס‘איז אדורך צוויי יאהר‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ט‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר פון צדיקים און חסידים‪...‬‬ ‫‪E‬‬ ‫פארגיין אויף די האר פון מיין קאפ‪ ,‬אפילו איך וועל‬ ‫‪E‬‬ ‫“געגעסן האלב געקאכטע עדשים ‪“..‬‬ ‫זיך שעהמען דערמיט‪ .‬אויף אלעס בין איך גרייט‪,‬‬ ‫ממש אויף אלעס‪ .‬אבער די פיאות?!‬ ‫און דא האט דאס קינד נאכאמאהל‬ ‫“דער כח פון תפילה ‪“..‬‬ ‫ויאמר עשו אל יעקב הלעיטני נא מן‬ ‫אויסגעבראכן אין א יאמערליך געוויין גיסנדיג‬ ‫ויעתר לו ה‘‪( ...‬תולדות כה‪:‬כא)‬ ‫האדם האדם הזה (תולדות כה‪:‬ל)‬ ‫כוואליעס פון טרערן‪“ :‬די פיאות‪...‬וויאזוי קען איך‬ ‫רש"י‪" :‬הרבה והפציר בתפלה"‪ :‬ער האט זיך שטארק‬ ‫ביי איינע פון די באזוכן פונעם “אמרי אמת“‬ ‫מוותר זיין אויף די פיאות‪...‬די גאנצע אויסזעהן פון‬ ‫איינגעבעהטן‪.‬‬ ‫אין ארץ ישראל‪ ,‬איז אויך מיטגעווען זיין זוהן דער‬ ‫א איד זענען דאך די פיאות‪ ,‬און איך וויל ווייטער‬ ‫איבער‘ן געוואלדיגן כח התפילה זעהט‬ ‫‘בית ישראל‘‪ .‬אינמיטן דעם באזוך איז פלוצלינג‬ ‫בלייבן מיט די פיאות‪ .‬איך בעהט זיך ביי דיר‬ ‫מען פון אט די דראמאטישע געשיכטע וואס‬ ‫דער “בית ישראל“ נעלם געווארן אויף עטליכע‬ ‫הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬לאז מיר איבער כאטש‬ ‫האט פאסיהרט טאקע אין אונזער דור מיט‬ ‫טעג נישט וואוסנדיג ווי ער געפינט זיך‪ .‬ווען ער‬ ‫די האר פון די פיאות‪ ,‬אז די פיאות זאלן מיר נישט‬ ‫יאהרן צוריק‪ .‬דער וואס האט נאר געהערט‬ ‫האט זיך שפעטער אומגעקעהרט‪ ,‬האט אים דער‬ ‫די געשיכטע‪ ,‬האט נישט געקענט בלייבן‬ ‫“אמרי אמת“ געפרעגט ווי ער איז געווען? האט‬ ‫גלייכגילטיג נישט צו פארלאזן א טרער‪ .‬א‬ ‫דער ‘בית ישראל‘ דערציילט אז ער איז געווען‬ ‫אינגערמאן א תלמיד חכם איז געקומען צו‬ ‫אין די באקאנטע ישיבת המקובלים “בית א‪-‬ל“‬ ‫הרה“ג רבי חיים קנייבסקי זצ“ל אין שטוב‬ ‫אין די אלט שטאט ירושלים‪ ,‬ווי ער האט אסאך‬ ‫מיט א זיבן יעריג בא‘חן‘ט אינגעלע און אים‬ ‫געלערנט פון די חכמי המקובלים אין ירושלים‬ ‫דערציילט זיין געשיכטע‪ .‬דאס קינד וואס‬ ‫עיה“ק‪ .‬דער “אמרי אמת“ האט געהערט די‬ ‫לערנט אין א תלמוד תורה אין בני ברק איז‬ ‫תשובה און גארנישט געענטפערט‪ ,‬אבער ס‘האט‬ ‫ל“ע קראנק געווארן אויף די ביטערע מחלה‪,‬‬ ‫זיך דערקענט זיין אומצופרידנהייט דערפון‪.‬‬ ‫און מ‘האט אים געדארפט אנהויבן באהאנדלן‬ ‫נאך עטליכע חדשים פון יענעם באזוך‪ ,‬ווען‬ ‫מיט ראדיאלאגישע שטראלן‪ .‬די עלטערן האבן‬ ‫מ‘איז שוין געווען צוריק אין שטעטל גור‪ .‬האט‬ ‫ארויספאלן ווען מען גיט מיר די שטראלן‪ “.‬דאס‬ ‫צוגעגרייט דאס קינד‪ ,‬ער זאל וויסן אז צוליעב‬ ‫איין טאג דער “בית ישראל“ געפרעגט פון זיין‬ ‫קינד איז אזוי געזיצן און געוויינט‪ ,‬צוזאמען מיט‬ ‫די שטראלן וועלן אים זיינע האר ארויספאלן‪.‬‬ ‫טאטע דער “אמרי אמת“ א קושיא‪ .‬ס‘שטייט ווען‬ ‫די עלטערן וואס זענען געשטאנען אין די זייט‪ .‬און‬ ‫דאס קינד איז נישט ספעציעל דערשראקן‬ ‫יעקב האט געבעהטן פון יצחק ער זאל עסן פון די‬ ‫דא‪ ,‬ווייזט דער פאטער פאר הרב חיים זצ“ל אויפ‘ן‬ ‫געווארן פון וואס די עלטערן זאגן אים‪ ,‬אבער‬ ‫מטעמים וואס ער האט אים געברענגט האט ער‬ ‫קינד‪ ,‬דער אומגלויבליכער נס וואס איז געשעהן‪.‬‬ ‫פלוצלינג האט ער אנגעהויבן צו וויינען‪ ,‬און זיי‬ ‫געזאגט‪“ :‬קום נא שבה“‪ ,‬און עשו האט געזאגט‬ ‫איך האב אהער געברענגט דאס קינד כדי צו ווייזן‪,‬‬ ‫געזאגט‪“ :‬אז די האר פון קאפ וועלן ארויספאלן‬ ‫“יקום אבי ויאכל“‪ ,‬און נישט געזאגט “נא“‪ .‬זאגט‬ ‫דעם גרויסער וואונדער וואס דער באשעפער‬ ‫ַארט מיך נישט‪ ,‬אבער וויאזוי וועל איך קענען‬ ‫רש“י‪ ,‬אז יעקב האט גערעדט צום טאט‘ן בלשון‬ ‫האט געטוען‪ ,‬און ווי א דערבארימדיגער פאטער‬ ‫הייסן א אידיש קינד אהן פיאות“‪.‬‬ ‫תחנונים‪“ ,‬קום נא“‪—,‬איך בעהט דיך‪ ,‬און עשו‬ ‫האט ער צוגעהערט צו די תפילה פון א ריין‬ ‫דאס קינד האט ווייטער געוויינט‪ ,‬ווען‬ ‫האט גערעדט מיט א צארן “יקום אבי“‪—,‬טאטע‬ ‫האר‬‫אידיש הארץ אשר לא טעם‪ ,‬טעם חטא‪ .‬אלע ָ‬ ‫טייכן טרערן גיסן זיך פון זיין בלאס‘ן געזיכט‪.‬‬ ‫שטיי אויף! דארף מען פארשטיין‪ ,‬מ‘זעהט דאך‬ ‫זענען פונעם קינד ארויסגעפאלן פון די שארפע‬ ‫ער האט זיך אויסגעדרייט צו די וואנט און‬ ‫אז ווען עשו האט געבעהטן פון יעקב ער זאל‬ ‫שטראלן‪ ,‬און נאר די פיאות זענען אים געבליבן‬ ‫געשעפשעט א הארציגע תפילה צום הייליגן‬ ‫אים געבן צו עסן פון די נזיד עדשים‪ ,‬שטייט‬ ‫אזוי ווי פריער‪ .‬אפילו די דאקטורים האבן נישט‬ ‫באשעפער‪“ :‬דערבארימ‘דיגער פאטער‪ ,‬איך בין‬ ‫אז ער האט גערעדט מיט אים בלשון תחנונים‪,‬‬ ‫געגלויבט וואס זיי זעהן‪ .‬אין די היסטוריה פון‬ ‫זיכער אז אלעס וואס דו טוסט מיט מיר‪ ,‬איז פאר‬ ‫און געבעהטן “הלעיטני נא מן האדום האדום‬ ‫רפואה געדענקען זיי נישט אזא געשעעהניש‪ .‬רבי‬ ‫מיין גוט‘ס וועגן‪ ,‬איך בין זיכער דערין‪ .‬ס‘איז‬ ‫הזה“‪ .‬דער ‘אמרי אמת‘ הערט די קושיא‪ ,‬און‬ ‫חיים אליין איז זייער ערשטוינט געווארן הערנדיג‬ ‫נישטא א גרעסערער בעל רחמנות ווי די‪ ,‬הייליגער‬ ‫מיט התפעלות געזאגט‪“ :‬ס‘איז טאקע א גוטע‬ ‫די געשיכטע און זעעהנדיג דאס קינד‪ .‬ער האט‬ ‫באשעפער‪ ,‬און אזוי האבן מיך מיינע עלטערן‬ ‫קושיא‪ ,‬ס‘איז מיר קיינמאהל נישט איינגעפאלן‬ ‫אריינגערופן זיין רעבעצין ע“ה זי זאל אויך זעהן‬ ‫שטענדיג געלערנט‪ .‬דעריבער בין איך מקבל מיט‬ ‫דער דיוק“‪ .‬האט דער “בית ישראל“ געזאגט‬ ‫דעם גרויסן וואונדער פון באשעפער‪ .‬ווען מיר‬ ‫ליעבשאפט די קרענק וואס איך האב‪ ,‬און איך בין‬ ‫פאר‘ן טאט‘ן‪ :‬ווען ער איז געווען אין די ישיבת‬ ‫וואלטן געוואוסט וואס דער כח פון אן אמת‘דיגע‬ ‫גרייט אויף די אלע שווערע באהאנדלונגען מיט‘ן‬ ‫המקובלים “בית א‪-‬ל“ אין ירושלים‪ ,‬האב ער‬ ‫תפילה איז‪ ,‬וואלט אונזער לעבן גאנץ אנדערשט‬ ‫גאנצן הארץ‪ ,‬ווייל איך בין זיכער אז דו וועסט מיך‬ ‫געהערט א ריכטיגער תירוץ צו די קושיא‪ .‬רש“י‬ ‫אויסגעזעהן‪ .‬יא! דער כח התפילה איז זייער גרויס‬ ‫נישט פארלאזן‪ ,‬ווייל שטענדיג ביזטו מיט מיר און‬ ‫אין הימל‪ ,‬פאר יעדן איינעם! קליין און גרויס!‬ ‫דו וועסט אויף מיר היטן‪ .‬איך בין גרייט אפילו צו‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫אחרי ַ‪-‬ש ָּבת‬ ‫תשע“ו ָ‬ ‫פ‘ ַמיין‬ ‫יב‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר פון צדיקים און חסידים‪...‬‬ ‫>>>>>>>‬ ‫'תפארת שלמה' איז געווארן זייער נתרגש פון‬ ‫שטאט האט אויך געעפנט א געשעפט פון עסיג‪,‬‬ ‫זאגט אז דער נזיד “מן האדום האדום הזה“‪ ,‬איז‬ ‫דעם מחזה הוד‪ ,‬און מיט באגייסטערונג האט‬ ‫און ער האט פארלוירן זיין פרנסה צוזאמען מיט‬ ‫געווען א געקעכט‘ס פון רויטע לינזין‪ ,‬און דער‬ ‫ער זיך געגעבן א רוף אהן צו אים און געזאגט‪:‬‬ ‫זיין גאנץ געלט‪ .‬האט אים דער 'תפארת שלמה'‬ ‫וואס איז א בקי אינעם נאטור פון לינזין‪ ,‬ווייסט‬ ‫אז בזכות זה וואונטשט ער אים אהן אז ער זאל‬ ‫געזאגט במליצה‪ :‬ס'שטייט אין פסוק "ויקרא שם‬ ‫אז אין אנהייב זענען זיי רויט‪ ,‬און וואס מער‬ ‫לעבן הונדערט יאהר‪ .‬ביי די אכט און ניינציג יאהר‬ ‫הבאר עשק‪ ,‬ויחפרו באר אחרת ויקרא שמה שטנה"‪,‬‬ ‫מ‘קאכט זיי ווערן זיי ווייכער‪ ,‬און דער רויטער‬ ‫"ע ִשק" (וואס לייענט זיך אין אידיש 'עסיג')‪,‬‬ ‫פון ֶ‬ ‫פארב גייט אוועק און זיי ווערן געהל‪ ,‬אויב אזוי‬ ‫האט דער חסיד ר' אליניק ארום געדרייט פריש‬ ‫קען מען מאכן "שטנה"‪ .‬דער איד איז צוריק אהיים‬ ‫פארוואס האט עשו געזאגט אז יעקב זאל אים‬ ‫און מונטער זאגנדיג פאר יעדן אז ער האט נאך‬ ‫געפאהרן‪ ,‬און אנקומענדיג אין זיין שטאט‪ ,‬האט‬ ‫געבן “מן האדום האדום“? איז דער ענטפער‪ ,‬ווייל‬ ‫צוויי יאהר צום לעבן‪.‬וכך הוה‪ ,‬ביי די הונדערט‬ ‫ער געהערט זאגן אז דער גאנצער עסיג פונעם גוי‬ ‫דאס ווארט “נא“‪ ,‬מיינט אויך ‘האלב געקאכט‘‬ ‫יאר אלט איז ער נפטר געווארן פון די וועלט‪ ,‬די‬ ‫א זאך וואס איז נישט אינגאנצן געקאכט‪ ,‬אזוי‬ ‫איז פארדארבן און קאליע געווארן‪ .‬האט דער איד‬ ‫ברכה פונעם הייליגן צדיק איז מקויים געווארן‬ ‫אנגעקויפט דאס גאנצע געשעפט פונעם גוי‪ ,‬און‬ ‫ווי ס‘שטייט (שמות יב‪:‬ט) “אל תאכלו ממנו‬ ‫במלואו‪( .‬אוצרות החן)‬ ‫נא“‪ ,‬און דאס האט עשו געזאגט פאר יעקב‬ ‫‪E‬‬ ‫“הלעיטני נא“‪ ,‬פיטער מיך מיט די לינזין כאטש‬ ‫“ז י זענען קלוגער געווארן ‪“..‬‬ ‫זיי זענען נאך “נא“‪ ,‬נישט אינגאנצן געקאכט‪ ,‬זיי‬ ‫זענען נאך רויט‪ .‬מיט די דאזיגע רייד האט דער‬ ‫“בית ישראל“ געוואלט מפייס זיין דעם טאט‘ן‪,‬‬ ‫וישטום עשו את יעקב‪( ...‬תולדות כז‪:‬מא)‬ ‫פאר‘ן נעלם ווערן אויף עטליכע טעג‪ ,‬ווייל אין‬ ‫צו הרה“ק רבי איציק‘ל וואורקער זי“ע איז‬ ‫פולין זענען נישט געווען לינזין צו עסן‪ ,‬אזוי‬ ‫אמאהל געקומען א רב און אויסגערעדט זיין‬ ‫אז ער וואלט נישט געקענט אפירקומען מיט‬ ‫ביטער הארץ איבער די צרות וואס ער ליידט‬ ‫אזא בליציג‘ן און וואונדערליכער חידוש‪ ,‬וואס‬ ‫פון די שטאטישע איינוואוינער‪ ,‬וואס זענען‬ ‫מצליח געטוען און זוכה געווען צו גרויס הרחבה‪.‬‬ ‫ער האט דאס נאר געקענט הערן פון די חכמי‬ ‫מערסטנ‘ס געווען עמי‪-‬הארצים‪ .‬האט הרה“ק‬ ‫(תורה שבכתב)‬ ‫ישיבת המקובלים “בית א‪-‬ל“ אין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫רבי איציקל געהייסן מ‘זאל זיי רופן‪ ,‬און געזאגט‬ ‫‪E‬‬ ‫וואס זענען בקי אינעם נאטור פון עדשים‪ .‬און‬ ‫אזוי‪“ :‬ס‘איז באקאנט די געוואלדיגע פיינטשאפט‬ ‫וואס דער עם‪-‬הארץ האט אויפ‘ן תלמיד‪-‬חכם‪ ,‬אז‬ ‫“א ברכה צו לעבן הונדערט יאהר ‪“..‬‬ ‫טאקע הער‘נדיג דעם טייערן חידוש‪ ,‬האט דאס‬ ‫געזיכט פונעם “אמרי אמת“ אויפגעלאכטן‪ ,‬און‬ ‫ס‘האט זיך דערקענט אז ער האט מקבל געווען‬ ‫די גמרא (פסחים מט‪ ):‬דרוקט זיך אויס אז דער‬ ‫ועשה לי מטעמים ואכלה ואברככה לפני‬ ‫מיט צופרידנקייט די עטליכע טעג וואס דער‬ ‫עם‪-‬הארץ וויל ממש צורייסן דעם תלמיד חכם‪.‬‬ ‫ה'‪( .‬תולדות כז‪:‬ז)‬ ‫בית ישראל איז נעלם געווארן‪ .‬א באווייז דערצו‬ ‫“דאס איז די אורזאך פארוואס ס‘איז אלעמאהל‬ ‫מיט גרויס עניות און א דחקות האט געלעבט‬ ‫איז געווען‪ ,‬אז דער “אמרי אמת“ פלעגט יעדעס‬ ‫געווען איינגעפיהרט אז די רייכע לייט‪ ,‬עמי‬ ‫דער הייליגער 'תפארת שלמה' פון ראדאמסק‬ ‫יאהר פ‘ תולדות איבער זאגן דעם חידוש‪ ,‬און‬ ‫הארצים‪ ,‬גייען אין די ישיבות און קלויבן זיך אויס‬ ‫זצוק"ל‪ .‬איין יאהר ערב פסח איז ממש נישט געווען‬ ‫זאגן אז ער האט דאס געהערט פון זיין זוהן רבי‬ ‫דעם בעסטער בחור‪ ,‬און געבן א גרויסער נדן און‬ ‫מיט וואס צו מאכן דעם יום טוב‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫ישראל [שליט“א] זצוק“ל‪( .‬האדמו“ר מטאלנא שליט“א‪ ,‬ששמע‬ ‫אויך קעסט‪ ,‬ווייל דער עם הארץ האט געוואלט‬ ‫ארויסגעקוקט אויף א ישועה און דערווייל איז ער‬ ‫מכ“ק אדמו“ר ה“בית ישראל“ מגור זי“ע‪ .‬מובא בספר “אוצר אפרים“ להגה“ח‬ ‫האבן אונטער זיינע הענט א תלמיד חכם וואס‬ ‫רבי אפרים פישל שטיין שליט“א‬ ‫געזיצן און געלערנט ביי זיך אין שטוב‪ .‬מיטאמאהל‬ ‫‪E‬‬ ‫ער זאל אים קענען גוט רודפ‘ן“‪ .‬אבער ‘היינט‘‪,‬‬ ‫פיהרט הרה“ק רבי איציקל אויס‪“ ,‬זענען די עמי‬ ‫הארצים קלוגער געווארן‪ ,‬און געטראפן אן עצה‪,‬‬ ‫הערט ער א שטויס אין די טיהר‪ .‬ביים שוועל איז‬ ‫געשטאנען דער חסיד ר' אלי'ניק פון ראדאמסק‪.‬‬ ‫אויף זיינע פלייצעס האט ער געהאלטן א האלבע‬ ‫“דער עסיג איז פארדארבן געווארן ‪“..‬‬ ‫פארוואס דארף יעדער עם הארץ אפקויפן א‬ ‫זאק קארטאפל מיט קאטשקע פעטנס און א קריגל‬ ‫ׂק כי התעשקו‬ ‫ויקרא שם הבאר ֵע ֶש‬ ‫תלמיד חכם פאר עטליכע טויזענט רובל נדן‪ ,‬זיי‬ ‫אויל און האבנדיג פוהלע הענט האט ער נישט‬ ‫עמו (תולדות כו‪:‬כ)‬ ‫וועלן זיך צוזאמנעמען און צאהלן א מינימאלע‬ ‫געקענט אנקלאפן אויפ'ן טיהר נאר געגעבן א‬ ‫צום הייליג'ן "תפארת שלמה"‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫געהאלט פאר איין רב‪ ,‬אזוי האבן זיי א תלמיד‪-‬‬ ‫שטויס מיט די פיס און די טיהר האט זיך געעפענט‪.‬‬ ‫שלמה מראדאמסק זצוק"ל‪ ,‬איז אריינגעקומען‬ ‫חכם וואס זיי קענען אים גוט אויס‘רודפ‘ן די‬ ‫"רבי איך האב געברענגט אויף פסח‪ ,‬אז דער‬ ‫א איד וואס האט געהאט א געשעפט פון עסיג‪,‬‬ ‫יאהרן‪“...‬‬ ‫רבי זאל האבן וואס צו עסן"‪ .‬דער הייליגער‬ ‫און זיך פאר אים אפגערעדט אז א גוי אין זיין‬ ‫‪E‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יא‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫או ָצר‪ ...‬וואס די תורה לערנט אונז‬ ‫ַמיין ׁ‬ ‫האט געזאגט‪ :‬היינט איז שוין פארפאלן ס‘האט‬ ‫• איך קען שוין היינט נישט עסן‬ ‫הלעיטני נא מן האדם האדם הזה‬ ‫מיר פאראדז‘עט‪( ...‬די גרויסע פארציע האט מיך‬ ‫(תולדות כה‪:‬ל)‬ ‫די אכסניא פון הרה“ק בעל ‘בית אברהם‘ פון‬ ‫פאר‘מיאוס‘ט פון עסן‪ ,‬און איך קען שוין היינט‬ ‫די תורה לערנט אונז די וואך אז עשו האט געזאגט‬ ‫סלאנים זצוק"ל אין טבריא איז געווען אין שטוב פון‬ ‫נישט עסן) און איך בעהט דיר אז פון היינט און‬ ‫“הלעיטני נא מן האדום האדום הזה“‪ .‬רש“י ברענגט‬ ‫האדמו“ר דער ‘ברכת אברהם‘ פון סלאנים זצוק“ל‪.‬‬ ‫ווייטער זאלסטו מיר ברענגען דאס עסן‪( “...‬מזקנים‬ ‫אז עשו האט געזאגט “איך וועל עפענען מיין מויל‬ ‫יעדן טאג פלעגט דער “ברכת אברהם“‪ ,‬דערלאנגען אתבונן עמ‘ שס“ט)‬ ‫און גיס אריין אסאך אין איר“‪ ,‬אזויווי מיר טרעפן די‬ ‫פאר‘ן רבי‘ן דער 'בית אברהם' זיין מאהלצייט‪ ,‬א‬ ‫מאגערע פארציע מיט אביסל פלייש און אביסל • א תיקון פאר‘ן מאכל דורך נישט עסן‪...‬‬ ‫לשון פון “הלעטה“ ביי קעמלען אז מ‘גיסט זיי אריין‬ ‫אין מויל‪ .‬אבער פון די אנדערע זייט איז ביי צדיקים‬ ‫הגה”ח רבי יאשע בעלזער ז”ל האט דערציילט‪:‬‬ ‫גרינצייג‪ ,‬וואוסנדיג אז אויב ער וועט אים ברענגען‬ ‫די קדושת האכילה געווען גאר א גרויסע עבודה‪.‬‬ ‫א גרויסע פארציע וועט דער רבי גארנישט עסן‪ .‬אמאהל האט די טאכטער פון כ“ק מרן מהרי“ד‬ ‫אמאהל איז דער ‘ברכת אברהם‘ נישט געווען אין זי“ע‪ ,‬די רעבעצין חנה רחל ע“ה (א“ח הרה“ק רבי‬ ‫• מ‘זאל דאווענען אז געשמאקע מאכלים זאלן‬ ‫שטוב ביי נאכטמאהל‪ ,‬און ער האט געשטעלט פיניאלע אוסטולא זצ“ל הי“ד) אריינגעברענגט‬ ‫נישט אריינגיין אינעם גוף‪,‬‬ ‫נייע פירות וואס זי האט ספעציעל געקויפט‬ ‫דער “עבודת ישראל“ שרייבט אז דער יצר‬ ‫פאר איר הייליג‘ן טאט‘ן‪ ,‬און זי האט געווארט‬ ‫אין צימער ביז מרן זי“ע וועט דערפון עסן‪ ,‬כדי‬ ‫קדושת ועבודת‬ ‫הרע רעדט איין דער מענטש צו זיין אריינגעטוען‬ ‫אין תאוות אכילה‪ ,‬אפילו מיט‘ן עסן כשר‘ע עסן‪,‬‬ ‫זי זאל דערנאך קענען נעמען די שיריים פאר די‬ ‫אנדערע פרויען אין שטוב‪ .‬ווען זי האט געזעהן‬ ‫האכילה‬ ‫און דורכדעם האלט ער אים צוריק פון עבודת ה‘‪.‬‬ ‫ווייל דורך ‘ריבוי האכילה‘ טוהט זיך די קערפער‬ ‫שטארקן אויף די נשמה‪ .‬און אויך טוהט דאס‬ ‫אז מרן זי“ע עסט נישט פון די פירות‪ ,‬האט זי‬ ‫צוריק האלטן פון פארשטיין דאס לערנען‪ ,‬אזויווי‬ ‫געפרעגט פונעם טאט‘ן‪“ :‬ס‘שטייט דאך אין די‬ ‫חז“ל (תוס‘ כתובות קד‪ .‬בשם המדרש) זאגט‪ :‬אז‬ ‫ספרים הק‘‪ ,‬אז ווען א צדיק עסט א מאכל לשם‬ ‫איידער מ‘דאווענט‪ ,‬אז די דברי תורה זאל אריינגיין‬ ‫שמים האט דער מאכל א תיקון און אן עליה“‪ .‬האט‬ ‫אינעם גוף‪ ,‬זאל מען דאווענען אז געשמאקע‬ ‫איר דער טאטע געענטפערט‪ :‬הער מיין טאכטער‪,‬‬ ‫מאכלים זאלן נישט אריינגיין אינעם גוף‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫מ‘קען מאכן דעם תיקון פאר‘ן מאכל אויף צוויי‬ ‫טוען צוריק האלטן דעם מענטש אז ער זאל נישט‬ ‫וועגן‪ .‬א) אויב דער מענטש עסט לשם שמים‪,‬‬ ‫קענען פארשטיין זיין לערנען ווי ס‘דארף צו זיין‪.‬‬ ‫און דער מאכל העלפט אים צו קענען דינען דעם‬ ‫• פארגעסן צו עסן‬ ‫באשעפער‪ ,‬האט דער מאכל דורכדעם א תיקון‪ .‬ב)‬ ‫ווען א מענטש האלט איין זיין תאוות האכילה פון‬ ‫איינע פון די שטוב מענטשן‪ ,‬ער זאל אריינצוטראגן‬ ‫כאטש הרה“ק רבי לייב שרה‘ס האט שטארק‬ ‫פאר‘ן רבי‘ן זיין מאהלצייט‪ .‬יענער האט געוואלט‬ ‫פרובירט זיך אויסצובאהאלטן פון מענטשן‪,‬‬ ‫דעם מאכל‪ ,‬האט דער מאכל דורכדעם אן תיקון‬ ‫מהנה זיין דעם רבי‘ן‪ ,‬האט ער דערלאנגט א גרויסע‬ ‫האט מען אבער געזעהן אויף אים א שטארקע‬ ‫און אן עליה‪ ,‬און אצינד מאך איך דעם תיקון דורך‬ ‫פארציע פון פלייש און אן איבערגעפילטע טעלער‬ ‫דערהויבענקייט‪ ,‬אז ער פאסט פון שבת צו שבת‪.‬‬ ‫נישט עסן‪...‬‬ ‫פון פארשידענע ערליי גרינצייגן‪.‬‬ ‫אמאהל האבן די הייליגע חבריא געזאגט פאר‘ן‬ ‫• “מיט יישוב הדעת”‬ ‫ווען דער רבי האט געזעהן די פארציע‪ ,‬האט ער‬ ‫בעש"ט‪ ,‬אז הרה“ק רבי לייב פאסט זייער אסאך‪,‬‬ ‫ביי א סעודת יאהרצייט כ”א אב‪ ,‬האט הגה”ח‬ ‫דאס בכלל נישט אנגעריהרט‪ ,‬און גארנישט טועם‬ ‫האט דער בעש"ט געזאגט‪ ,‬נישט צוליעב דעם‬ ‫רבי שמעלקא טויבענפעלד זצ”ל דערציילט‪,‬‬ ‫געווען דערפון‪ .‬ווען דער ‘ברכת אברהם‘ האט זיך‬ ‫פאסט ער‪ ,‬ווייל ער וויל פאסטן‪ ,‬נאר צוליעב‬ ‫וואס ער האט געהערט פון אן אלטער איד וואס‬ ‫צוריק געקעהרט‪ ,‬האט ער געהערט אז דער רבי‬ ‫דעם וואס ער איז אזוי שטארק באהאפטן צום‬ ‫האט געלערנט אלס אינגל אין ”חדר” צוזאמען‬ ‫האט גארנישט געגעסן‪ ,‬ער האט געזעהן די גרויסע‬ ‫באשעפער פארגעסט ער צו עסן‪.‬‬ ‫מיט כ”ק מרן מהר”א זי”ע‪ .‬אמאהל ווען יענער‬ ‫פארציע מיט עסן‪ ,‬האט ער גלייך פארשטאנען‬ ‫הרה“ק רבי פנחס‘ל קאריצער זי”ע האט‬ ‫האט זיך געשפיעלט און שנעל געלאפן‪ ,‬האט ער‬ ‫פארוואס דער רבי האט נישט געוואלט עסן‬ ‫אמאהל געזאגט‪ ,‬אז דאס ענין פון עסן אסאך קומט‬ ‫אנגעהויבן שטארק צו שוויצן‪ ,‬איז ער געלאפן צו‬ ‫דערפון‪ .‬האט דער 'ברכת אברהם' אנגעגרייט א‬ ‫פונעם יצר הרע‪ ,‬און דאס וואס מענטשן זאגן‪ ,‬אז‬ ‫טרינקען וואסער‪ ,‬אינמיטן זיין לויפן צום וואסער‬ ‫פרישע פארציע‪ ,‬דאסמאהל אזויווי געוועהנליך א‬ ‫ווי מער א מענטש עסט‪ ,‬לעבט ער לענגער‪ ,‬דאס‬ ‫האט אים מרן זי”ע‪ ,‬וואס איז נאך געווען א אינגל‪,‬‬ ‫קליינער טעלער מיט אביסל פלייש און גרינצייג‪,‬‬ ‫איז נישט אמת‪ ,‬א ראי‘ האט מען‪ ,‬אז הרה“ק רבי‬ ‫אנגעכאפט ביי די האנט און אים געזאגט‪“ :‬עס איז‬ ‫און ער האט דאס דערלאנגט פאר‘ן רבי‘ן‪ .‬אבער‬ ‫לייב שרה‘ס האט געלעבט לאנג‪ ,‬כאטש ער האט‬ ‫נישט געזונט צו טרינקען אזוי שנעל ווען מ‘איז‬ ‫דער רבי האט שוין גארנישט געוואלט עסן‪ ,‬און ער‬ ‫זייער ווייניג געגעסן‪.‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫אחרי ַ‪-‬ש ָּבת‬ ‫תשע“ו ָ‬ ‫פ‘ ַמיין‬ ‫יב‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫או ָצר‪ ...‬וואס די תורה לערנט אונז‬ ‫ַמיין ׁ‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אזוי‪“ :‬פאר‘ן טאט‘ן וואלט איך זיך געווארפן אין‬ ‫מיר פארוואס איז בעסער צו דינען דעם באשעפער‬ ‫אנגעשוויצט‪ ,‬מ‘קען זיך פארקילן”‪ .‬דערנאך ווען‬ ‫פייער‪ ,‬נאר פאר‘ן זייד‘נס ווערטער קען איך נישט‬ ‫דורך תורה און תפילה?”‬ ‫ער האט שוין געהאט געטרינקען און זיך אביסל‬ ‫משנה זיין אפילו ווען איך זאל הערן פון א מלאך‪.‬‬ ‫האט דאס קינד געענטפערט מיט קליגשאפט‬ ‫דערקוויקט‪ ,‬האט אים מרן זי”ע נאכאמאהל‬ ‫דער זיידע זכרונו לברכה האט מיר געזאגט‪ ,‬אז ווי‬ ‫און געזאגט‪“ :‬עסן און טרינקען האט דאך א גבול און‬ ‫געזאגט‪“ :‬א יוד דארף טרינקען מיט יישוב הדעת”‪.‬‬ ‫אזוי ס‘וועט מיר איינפאלן אין עבודת השם אזוי‬ ‫א תכלית‪ ,‬וויפיהל א מענשט קען עסן און טרינקען‪,‬‬ ‫און דער אלטער איד האט אויסגעפיהרט און‬ ‫זאל איך טוען”‪ .‬פון דעמאלט אהן האט מרן מהרי”ד‬ ‫אבער תורה און תפילה האט נישט קיין קץ ותכלה‪,‬‬ ‫געזאגט‪ :‬נעמט אין באטראכט ווי פריער האט‬ ‫זי”ע מער נישט געבעהטן פון מרן מהר”א זי”ע ער‬ ‫ווייל א מענשט קען דאווענען און לערנען וויפיהל‬ ‫אים מרן זי”ע געזאגט א פשוטער טעם‪ ,‬און ערשט‬ ‫זאל טוען אנדערש מדרכו בקודש‪.‬‬ ‫זיין הארץ גליסט‪ ,‬זעהט מען פון דעם אז די עבודה‬ ‫נאכ‘ן טרינקען די וואסער און ווערן בארואיגט‪,‬‬ ‫• “ער ווייסט וויאזוי א איד דארף עסן‪”...‬‬ ‫פון תורה און תפילה איז אסאך גרעסער”‪.‬‬ ‫האט מיר מרן זי”ע געזאגט דעם צווייטן טעם אז‬ ‫א יוד דארף טרינקען מיט יישוב הדעת”‪ ( .‬הרה”ח ר‘‬ ‫אין די כתבי החסידים ווערט דערציילט א‬ ‫• מיט נישט עסן דינט מען דעם באשעפער א‬ ‫יוסף לאנגסאם שליט”א מפי הגה”ח הנ”ל)‪.‬‬ ‫מעשה פלא‪ :‬אמאהל אלס קינד איז מרן מהר”א‬ ‫גאנצער טאג‬ ‫זי”ע געזיצן ביים הייליגן טיש פונעם זיידן‪ ,‬מרן‬ ‫• דינען דעם באשעפער דורך עסן איז‬ ‫מהר”י זי”ע‪ ,‬און דער זיידע האט אים געגעבן א‬ ‫באגרעניצט‪...‬‬ ‫פולע האנט מיט “שיריים”‪ .‬גלייך דערויף האט אים‬ ‫דער גבאי הרה”ח רבי שלום פויגל ז”ל האט‬ ‫זיין פאטער מרן מהרי”ד זי”ע‪ ,‬געווינקען ער זאל‬ ‫אמאהל דערציילט‪ :‬אין די צייט פון כ”ק מרן מהר”י‬ ‫נישט אליין אויפעסן די גאנצע שיריים‪ .‬ווען מרן‬ ‫זי”ע‪ ,‬זענען געווען אין בעלזא צוויי באקאנטע‬ ‫מהר”י זי”ע האט דאס באמערקט האט ער געזאגט‬ ‫“יושבים”‪ ,‬איינער האט געהייסן ר‘ יאזע (יוסף)‪,‬‬ ‫פאר זיין זוהן מרן מהרי”ד‪“ :‬לאז אים‪ ,‬ער ווייסט‬ ‫א פייערדיגער חסיד וואס איז געזיצן אין בית‬ ‫שוין וויאזוי א איד דארף צו עסן‪ ,‬און מ‘דארף אים‬ ‫המדרש יום ולילה און געפלייסט אין תורה‬ ‫מער נישט לערנען”‪.‬‬ ‫ועבודה‪ ,‬און זיך אינגאנצן דערווייטערט פון‬ ‫• מאכל נוסף‬ ‫עניני עולם ווי ווייט מעגליך‪ .‬ער איז געשלאפן‬ ‫עהנליך האט מען ביי א געלגענהייט געפרעגט‬ ‫אויף א באנק אין בית המדרש‪ ,‬און מיט עסן‬ ‫דער בילגורייער רב זי“ע צייכנט אהן אין זיינע‬ ‫פון מרן מהר”א זי”ע‪ :‬ס‘שטייט אין די הייליגע‬ ‫האט ער זיך באגענוגט מיט אביסל “מזונות”‬ ‫כתבים אז דער מנהג איז געווען ביי א סעודת ברית‬ ‫ספרים‪ ,‬ובפרט אין ספרי החסידות‪ ,‬וועגן די‬ ‫און “קאווע” און מער נישט‪ .‬דער אנדערע חסיד‬ ‫מילה האט מען נאך די סעודה געגעבן א מאכל‬ ‫גרויסקייט פון דינען דעם באשעפער‪ ,‬דייקא דורך‬ ‫האט געהייסן ר‘ קוניע (אלקנה)‪ .‬ער איז אויך‬ ‫נוסף פון רעטשענע לאטקעס‪ ,‬כדי צו ווייזן אז‬ ‫עסן‪ ,‬איז פארוואס עסט ער אזוי ווייניג? האט מרן‬ ‫געווען אויסגעצייכנט בתורה ובחסידות‪ ,‬אבער‬ ‫מ‘האט זיך נישט אנגעגעסן‪ ,‬און מ‘קען נאך עפעס‬ ‫זי”ע געענטפערט על פי דרכו בקודש‪“ :‬דער וואס‬ ‫געהאט אן אנדערן וועג אין זיין עבודת ה‘‪ .‬ער‬ ‫עסן‪[ .‬ד‪.‬מ‪ .‬אז זיי האבן נישט געגעסן קיין סאך‪ ,‬און‬ ‫דינט דעם באשעפער דורך עסן און טרינקען‪ ,‬קען‬ ‫האט געגעסן צו די באשטימטע צייט פון עסן‪,‬‬ ‫נישט געווארן אנגעגעסן אויף אזא פארנעם אז זיי‬ ‫נאר דינען דעם באשעפער ווען ער עסט און טרינקט‪,‬‬ ‫און געשלאפן אין די אכסניה‪ ,‬אין די באשטימטע‬ ‫זאלן מער נישט קענען עסן]‪.‬‬ ‫און ווען ער ענדיגט זיין סעודה ענדיגט זיך אויך זיין‬ ‫צייט פון שלאפן‪ ,‬אלעס צו קענען זיך אנשעפן‬ ‫• “וויאזוי פאסט דאס צו עסן אזא‬ ‫עבודה‪ .‬אבער דורך נישט עסן און טרינקען קען מען‬ ‫מיט פרישע כוחות צו עבודת ה‘‪ ,‬במשך רוב שעות‬ ‫אנגעזעטיגטע סעודה אז מ‘זאל שוין‬ ‫דינען דעם באשעפער יעדער רגע פון די פיהר און‬ ‫פונעם טאג‪ ,‬און אויך מיט‘ן עסן האט ער געדינט‬ ‫גארנישט קענען עסן דערנאך?“‬ ‫צוואנציג שעה אין טאג‪”.‬‬ ‫דעם באשעפער‪ .‬אמאהל אלס אינגל‪ ,‬האט מען‬ ‫אמאהל איז הרה“ק דער “תורת חיים“ פון‬ ‫געפרעגט פון מרן מהר”א זי”ע‪ :‬וועלכע מדרגה‬ ‫• דינען דעם באשעפער אזויווי ס‘וועט אים‬ ‫איז בעסער פאר עבודת ה‘‪ ,‬די מדריגה פון ר‘‬ ‫קאסוב זי“ע געפאהרן צו א שטאט מיט די‬ ‫איינפאלן‪...‬‬ ‫באגלייטונג פון זיינע חסידים‪ .‬אונטערוועגנס‬ ‫יאזע וואס דינט דעם באשעפער נאר מיט תורה‬ ‫האבן זיי זיך אפגעשטעלט אין א דארף‪ ,‬ווי מ‘האט‬ ‫הרה”ח ר‘ חיים נטע כ”ץ ז”ל האט דערציילט‪:‬‬ ‫און תפילה‪ ,‬אדער די מדריגה פון ר‘ קוניע‪ ,‬וואס‬ ‫זיי מכבד געווען מיט א סעודה‪ ,‬און וויבאלד‬ ‫כ”ק מרן מהרי”ד זי”ע האט אסאך מאהל געשיקט‬ ‫דינט דעם באשעפער אויך מיט עסן און טרינקען?‬ ‫די חסידים זענען געווען אויסגעהונגערט און‬ ‫זאגן פאר זיין זוהן כ”ק מרן מהר”א זי”ע‪ ,‬אינגערהייט‪,‬‬ ‫האט מרן זי”ע געענטפערט‪“ :‬ס‘איז בעסער צו‬ ‫אויסגעמאטערט פון די שווערע רייזע האבן‬ ‫אז ער זאל מער עסן און זיך נישט אזויפיהל מסגף‬ ‫דינען דעם באשעפער אזוי ווי ר‘ יאזע‪ ,‬מיט תורה‬ ‫זיי זיך פיין אנגעגעסן צו די זעט‪ .‬ווען זיי זענען‬ ‫זיין‪ .‬אמאהל האט מרן מהר”א זי”ע געשיקט החסיד‬ ‫ותפילה אליין”‪ .‬ווען די רייד האבן דערגרייכט‬ ‫אנגעקומען צו זייער ציהל‪ ,‬האט זייער בעל‬ ‫המפורסם רבי אברהם סטרעליסקער זצ”ל‪ ,‬מיט א‬ ‫צו זיין פאטער מרן מהרי”ד זי”ע‪ ,‬האט ער אים‬ ‫אכסניא זיי אויפגענומען בסבר פנים יפות‪ ,‬און ער‬ ‫שליחות צום פאטער מרן מהרי”ד זי”ע ער אים זאגן‬ ‫געהייסן רופן און אים געפרעגט‪“ :‬מיין קינד‪ ,‬זאג‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יא‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬וואס די תורה לערנט אונז‪...‬‬ ‫• מ'דארף גיכער באוויינען אז ער וועט‬ ‫טאקע די ערשטע גלעזל איז געווען פיקוח נפש‬ ‫האט לכבוד זיי אנגעראכטן א פיינע געשמאקע‬ ‫מוזן עסן מאכלות אסורות‪...‬‬ ‫ממש‪ ,‬אבער די צווייטע גלעזל האט שוין לכאורה‬ ‫סעודה‪ .‬וויבאלד אבער די חסידים זענען שוין‬ ‫נישט אויסגעפעהלט פאר פיקוח נפש‪ ,‬און כל ימיו‬ ‫געווען זאט פון די סעודה וואס זיי האבן געגעסן‬ ‫אין יאהר ת״ש‪ ,‬ווען די רוסן זענען אריין‬ ‫האט ער זיך אפגערעדט אויף דעם פארוואס ער‬ ‫אונטערוועגנס האבן זיי גארנישט געקענט עסן‬ ‫אין מזרח־גאליציע‪ ,‬זענען פיהל אידן געווארן‬ ‫האט געדארפט טרינקען די צווייטע גלעזל‪( .‬אמרות‬ ‫פון די סעודה וואס איז אנגעגרייט געווארן פאר‬ ‫געצוואונגען צו ארבעטן אין שבת‪ .‬אסאך‬ ‫טהורות פ' שמיני)‬ ‫זיי‪ .‬דער בעל אכסניא האט געהאט חלישות הדעת‬ ‫פרומע אידן וואס האבן געארבעט אין די‬ ‫פאבריקן‪ ,‬האבן די פארוואלטערס זיי באפוילן‪,‬‬ ‫מאס‪.‬‬ ‫• עסן און טרינקען מיט א אויסגערעכנטע ָ‬ ‫פארוואס זיינע געסט עסן נישט פון זיין סעודה‪,‬‬ ‫אבער זיי האבן זיך פארענטפערט פאר אים אז‬ ‫אז זיי מוזן אויך ארבעטן אין שבת‪ ,‬און נישט‬ ‫דער ראפשיצער רב זצוק"ל ברענגט אז די ראשי‬ ‫צוליעב זייער זעט קענען זיי מער נישט עסן‪.‬‬ ‫ווערן זיי פארשיקט קיין סיביר‪ ,‬וואס דארט‬ ‫"א ָפה" וואס‬ ‫תיבות פון "א'לה פ'קודי ה'משכן" איז ֵ‬ ‫ווען דער “תורת חיים“ זי“ע האט זיך דערוואוסט‬ ‫איז אסאך ערגער‪ .‬האבן טייל אידן געשיקט‬ ‫מאס וואס מ'וועגט טריקענע עסן‪ .‬די‬‫דאס איז א ָ‬ ‫פון דעם‪ ,‬האט ער פארגעהאלטן זיינע חסידים‪,‬‬ ‫אנפרעגן ביי הרה“ק רבי פיניעלע אוסטילא‬ ‫סופי תיבות פון "אל'ה פקוד'י המשכ'ן" זענען די‬ ‫און ער האט זיי געזאגט‪“ :‬וויאזוי פאסט דאס צו‬ ‫זי“ע וואס צו טוען? האט הרה“ק רבי פיניעלע‬ ‫עסן אזא אנגעזעטיגטע סעודה אז מ‘זאל שוין‬ ‫זיי געענטפערט‪ :‬אמאהל איז צום שווער [כ“ק‬ ‫גארנישט קענען עסן דערנאך?“ (שרפי קודש עמ‘ ת“נ‪.‬‬ ‫מרן מהרי“ד זי“ע] געקומען א פרוי מיט א זוהן‬ ‫מלוקט מתוך הספר “מעדנים לנפשך“)‬ ‫וואס מ‘האט אייגערופן צום מיליטער‪ .‬די פרוי‬ ‫האט זייער געוויינט אז איר זוהן וועט דארט‬ ‫• באדויערט טרינקען דאס צווייטע גלעזל וואסער‪.‬‬ ‫מוזן מחלל שבת זיין‪ .‬האט דער שווער [מרן‬ ‫האדמו"ר מראחמיסטריווקא זצ"ל ב‪.‬פ‪ .‬האט‬ ‫מהרי“ד זי“ע] איר געזאגט‪ :‬אויף חילול שבת‬ ‫דערציילט אז זיין שווער כ"ק האדמו"ר מסקווירא‬ ‫וויינט זי? די תורה אסר׳ט מלאכת ״מחשבת״‪,‬‬ ‫זצ"ל‪ ,‬איז זיין עסן אלע זיינע יאהרן געווען גאר‬ ‫און אז מ׳צווינגט מחלל שבת זיין‪ ,‬איז ער דאך‬ ‫ווייניג‪ .‬מענטשן האבן געמיינט אז זיין כוונה איז‬ ‫נישט שולדיג‪ .‬מ‘דארף גיכער באוויינען אז‬ ‫מאס מיט וואס‬ ‫אותיות "הין"‪ ,‬וואס דאס איז א ָ‬ ‫זיך מסגף צו זיין צו פייניגן זיין גוף‪ .‬אבער דער‬ ‫ער וועט מוזן עסן מאכלות אסורות וואס איז‬ ‫מ'מעסט פייכטע עסן ווי אויל וכדו'‪ .‬מ'קען דא מרמז‬ ‫אמת איז אז לויט זיין גרויסע מדריגה איז יעדער‬ ‫מטמטם דעם מוח און הארץ‪ ,‬און נאך מער‬ ‫זיין לויט וואס ס'שטייט אין ספרים‪ ,‬אז א מענטש‬ ‫קליינע אכילה געווען אין זיינע אויגן ווי זיך‬ ‫דארף מען וויינען אויפ‘ן ״ויתערבו בגוים‬ ‫זאל גאר שטארק אכטונג געבן בקדושת האכילה‪.‬‬ ‫געבויגן צופיהל צו גשמיות‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫וילמדו מעשיהם״‪ ...‬אין די תשובה פון מרן זי“ע‪,‬‬ ‫"אלה פקודי"‪ ,‬די וואס ווילן ווערן געציילט אין‬ ‫ער זיך זייער דערווייטערט פון דעם‪ .‬אמאהל האט‬ ‫האבן אסאך אידן געפונען טרייסט‪ ,‬צו קענען‬ ‫"א ָפה" און "הין"‪—,‬דאס‬ ‫די קדושה‪ ,‬מוז זיין דורך ֵ‬ ‫דער שווער דערציילט אז ביים צווייטן‪-‬וועלט‪-‬‬ ‫נאך היטן כשרות און ארבעטן אינאיינעם מיט‬ ‫געהעריג מעסטן און באטראכטן וואס מ'עסט‬ ‫קריג איז ער געפיהרט געווארן אין א צושטיפטע‬ ‫אנדערע אידן שומרי תורה ומצוות‪.‬‬ ‫און וויפיהל מ'עסט‪ ,‬וואס מ'טרינקט און וויפיהל‬ ‫וואגן אינאיינעם מיט אסאך מענטשן‪ ,‬פאר גאר‬ ‫מ'טרינקט‪ .‬דאס עסן און טרינקען זאל זיין מיט א‬ ‫א לאנגע צייט‪ .‬רוב מענטשן וואס זענען געווען‬ ‫אבער געזאגט אז איך האב מורא אז דאס וועט מיר‬ ‫מאס‪( .‬נר המאיר)‬ ‫אויסגערעכנטע ָ‬ ‫אויפ'ן וואגן זענען געשטארבן פונעם גרויסן‬ ‫שאדן‪ .‬האבן זיי געענטפערט‪ ,‬אויב וועל איך עסן‬ ‫געדרענג וואס האט דארט געהערשט‪ ,‬און נאר‬ ‫• די קדושת האכילה פון אפטער רב‬ ‫גאר אסאך וועט דאס מיר נישט שאדן‪...‬‬ ‫געציילטע מענטשן האבן דאס איבערגעלעבט‪.‬‬ ‫אמאהל האט דער אפטער רב געזאגט אז אין‬ ‫כידוע פלעגט דער אפטער רב‪ ,‬הייליגער 'אוהב‬ ‫ווען ער איז ענדליך אראפגעקומען פונעם וואגן‪,‬‬ ‫ישראל' זצוק"ל עסן זייער אסאך‪ .‬ווערט דערציילט אלע זיינע מאכלים שפיהרט ער א טעם פון ערד‪.‬‬ ‫האט ער געבעהטן וואסער זיך צו דערקוויקען‬ ‫אז זיין זוהן הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זצוק"ל דאס האט ער געלערנט פון הייליגן רבי ר' אלימלך‬ ‫זיין זעהל‪ ,‬ווייל ס'איז געווען פיקוח נפש ממש‪.‬‬ ‫האט אמאהל געזאגט צוםן טאטן‪ :‬מילא דער וועלכער האט זיך געזעצט מיט אים אמאהל אויף‬ ‫ווען מ'האט אים געברענגט דאס וואסער‪ ,‬האט‬ ‫טאטע עסט‪ ,‬אבער די וועלט זעהט דאך עס און א שטיין‪ ,‬ער האט אים אויסגעלערנט די כוונות און‬ ‫ער עס געטרינקען פאמעליך‪ ,‬ביז ווען ער האט‬ ‫זיי וועלן זיך אפלערנען דערפון‪ .‬האט דער אפטער סדר פון עסן‪ ,‬און פון דעמאלט האט ער שטענדיג‬ ‫געענדיגט די גאנצע גלעזל‪ .‬נאכדעם האט מען‬ ‫אים געברענגט א צווייטע גלעזל‪ ,‬און ער האט‬ ‫רב געענטפערט‪ :‬אין מיינע אינגע יאהרן האב איך געשפיהרט אין די מאכלים א טעם פון ערד‪ .‬נאך א‬ ‫דאס אויך געטרינקען‪ .‬כל ימיו האט אים וויי‬ ‫אסאך געפאסט‪ ,‬ס'איז מיר שווארץ געווארן די ציין שטיק צייט האט אים דער רבי ר' אלימלך געזאגט‪:‬‬ ‫געטוען פארוואס ער האט געטרינקען דאס‬ ‫פון תעניתים‪ .‬האבן די מאכלים מיך גערופן צו א דין פון יעצט קענסטו שוין עסן ווי יעדער איינער און‬ ‫צווייטע גלעזל‪ ,‬ווייל ער איז שטענדיג געווען‬ ‫תורה פארוואס איך עס זיי נישט‪ ,‬און מ'האט מיר שפיהרן דעם טעם פון עסן‪.‬‬ ‫געווארנט נישט צו טרינקען קיין וואסער‪ ,‬און‬ ‫***‬ ‫גע'פסק'נט אז איך דארף אסאך עסן‪ .‬איך האב זיי‬ ‫אֹוצר‬ ‫אחרי ַ‪-‬ש ָּבת‬ ‫תשע“ו ָ‬ ‫פ‘ ַמיין‬ ‫יד‬ ‫ב‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬שב“ק מאוצרות רבוה“ק‪ ...‬א שבת מעשה‘לע‪...‬‬ ‫פונעם שטענגער 'כלאחר יד'‪ ,‬און ווען מרן זי"ע האט געזאגט די צוויי ווערטער‪ ,‬האט‬ ‫ער מיר ממחיש געווען די זאך דורך האלטן ביידע זיינע האנט פלאכן צוזאמען און זיי‬ ‫שבת קודש מאוצרות רבוה“ק‬ ‫שאקלען‪ ,‬און איך האב גענומען דעם עמוד און דאס איבערגעדרייט‪ ,‬און אזוי איז דאס‬ ‫לעכט אראפגעפאלן פונעם שטענדער‪".‬‬ ‫נקיון הבית וסידור השלחן‬ ‫ס'זענען דא וואס געדענקען אז אינעם הייליג'ן בית מדרש אין בעלזא (וואו‬ ‫הדחת הרצפה ‪ /‬אוורור בית המדרש ‪ /‬פריסת מפות בבית ‪/‬‬ ‫מ'פלעגט דאווענען שבתים אין די ווינטער חדשים) האט מען נישט באדעקט די טישן‬ ‫פריסת מפות בבית המדרש ‪ /‬החלפת מגבות‬ ‫מיט ווייסע טישטוכער אין די שבתים און יום טובים (און אין די הייליגע שוהל איז‬ ‫בכלל נישט געווען קיין טישן)‬ ‫• פריסת מפות בבית המדרש‬ ‫אזוי אויך אין היכל בית המדרש הגדול אין ירושלים‪ ,‬באדעקט מען שבתים און ימים‬ ‫אין די בתי מדרשים האט מען צוגעדעקט די טישן מיט ווייסע טישטוכער‬ ‫טובים די איינצעלענע טישן וואס שטייען ביים כותל המזרח מיט א ווייסע טישטוך‪ .‬און די‬ ‫לכבוד שבת ויום טוב‪ .‬דער עמוד ווי דער שליח ציבור דאווענט‪ ,‬און אויך די‬ ‫'שטענדערלעך' איבערן גאנצן בית מדרש ווערן בכלל נישט באדעקט מיט א טישטוכ'ל‪.‬‬ ‫בימה ווי מ'לייענט די תורה‪ ,‬האט מען באדעקט מיט א ספעציעלע דעק‬ ‫(ספר ‘הליכות הצדיקים‘ חלק א‘ עמוד רפ“ז‪-‬רפ“ח ותשח“ל)‬ ‫(אין די וואכנטאג האט מען אין בעלזא באדעקט דעם עמוד און די בימה‬ ‫ווען מ'האט געלייענט די תורה)‪ .‬אין די שבתים און יום טוב א גאנץ יאהר‪,‬‬ ‫(פארזעצונג אי“ה)‬ ‫באדעקט מען דעם עמוד און די בימה מיט א קאלירטע דעק‪ ,‬און אין די‬ ‫הייליגע טעג [פון ערב ראש השנה ביז נאך שמחת תורה] טוישט מען די‬ ‫• “אריינגעווארפן די שליסלעך אין גרוב‪“...‬‬ ‫קאלירטע דעק מיט א ווייסע דעק‪( .‬אזוי ווי מ'הענגט אויף א ווייסע פרוכת‬ ‫אויפ'ן ארון הקודש און מ'טוהט אהן די ספרי תורה מיט ווייסע מענטלעך‪.‬‬ ‫איידער דער צדיק רבי אליעזר איז געווארן רב אין די שטאט קאמארנא‬ ‫און די 'דאווען שטוב' פון כ"ק מרן מהר"א זי"ע אין תל אביב‪ ,‬זענען‬ ‫איז ער געווען א גרויסער עושר‪ .‬זיין געלט האט ער פארדינט פון פארקויפן‬ ‫געשטאנען אויף די מזרח וואנט דריי שטענדערס‪ .‬דער מיטעלסטער‬ ‫טעפעכער אין זיין געשעפט‪ .‬אין א געוויסן שבת האט אין דעם געשעפט‬ ‫שטענדער איז געווען באשטימט פאר מרן זי"ע‪ ,‬וואו ער פלעגט אפט‬ ‫אויסגעבראכן א פייער‪ ,‬וואס האט זיך שנעל פארשפרייט אויך צום אוצר פון‬ ‫שטיין ביים דאווענען (און אויך ווען מרן זי"ע איז ער געווען דער ש"ץ‪,‬‬ ‫אלע טעפעכער‪ ,‬וואס איז געווען דארט נעבן דעם געשעפט‪ .‬מענטשן וואס‬ ‫איז ער געבליבן שטיין ביי זיין שטענדער‪ ,‬און ער איז נישט צוגעגאנגען‬ ‫האבן באמערקט די ברענענדיגע פייער‪ ,‬האבן זיך געאיילט צו רבי אליעזר‪ ,‬און‬ ‫צום עמוד פונעם שליח ציבור‪.‬‬ ‫אים געבעהטן אז ער זאל שנעל גיין ברענגען די שליסלעך פונעם געשעפט‬ ‫און דאס עפענען‪ ,‬אפשר וועט מען נאך קענען עפעס ראטעווען‪ .‬רבי אליעזר‪,‬‬ ‫אויף די רעכטע זייט פון מרן זי"ע איז געווען דער שטענדער פונעם שליח‬ ‫וועלכער האט מקפיד געווען צו היטן גרינגע מצוות פונקט אזוי ווי הארבע‬ ‫ציבור‪ ,‬און ביי די לינקע זייט איז געווען דער שטענדער פון בילגורייער רב זי"ע‪.‬‬ ‫מצוות‪ ,‬האט מורא געהאט אפשר וועט ער חלילה‬ ‫און נאך זיין איז געשטאנען ביים שטענדער יבדלחט"א‪ ,‬אלס קינד זיין זוהן כ"ק‬ ‫צוקומען צו חילול‪-‬שבת‪ ,‬האט ער גענומען די‬ ‫מרן אדמו"ר שליט"א‪ .‬די דריי שטענדערס זענען קיינמאהל נישט באדעקט‬ ‫געשעפט‪-‬שליסלעך און זיי אריינגעווארפן אין א‬ ‫געווארן מיט א דעק אפילו נישט אין שבתים און ימים טובים‪.‬‬ ‫טיעפן וואסער‪-‬גרוב וואס איז געשטאנען אין הויף‪.‬‬ ‫ווען מרן זי"ע האט געוויילט זומער אין ירושלים פאר עטליכע חדשים‪,‬‬ ‫"די שליסלעך געפונען זיך נישט ביי מיר"‪ ,‬האט‬ ‫האט מען מיטגעברענגט זיין 'שטענדער'‪ ,‬און מרן זי"ע איז געשטאנען ביי‬ ‫ער אויסגערופן צו די דערשראקענע מענטשן‪ .‬ער‬ ‫זיין שטענדער ביים דאווענען‪ .‬שבת און יום טוב האט מען דעם שטענדער‬ ‫האט זיך גלייכצייטיג אריינגעזעצט אין בית‪-‬המדרש‬ ‫נישט באדעקט מיט א דעק‪ .‬אבער די טישן אין די 'גרויסע שטוב' (ספעציעל‬ ‫לערנען‪ ,‬און ער האט גארנישט געטוען אויף צו ראטעווען זיין פארמעגן‪ .‬די‬ ‫דער טיש‪ ,‬ווי מרן זי"ע האט געפיהרט די הייליגע טישן)‪ ,‬האט מען באדעקט‬ ‫געשעפט‪ ,‬די ווערהויז און די גאנצע טייערע סחורה איז פארברענט געווארן‬ ‫מיט א ווייסע טישטוך לכבוד שבת ויום טוב‪ ,‬אבער נישט אין די וואכנטעג‪.‬‬ ‫אינעם פייער‪ ,‬און ער איז געבליבן אהן גארנישט‪ .‬נאך שבת איז רבי אליעזר‬ ‫דער 'שטענדער' מיט'ן בענקעל פון מרן זי"ע שטייט היינט ביים כותל המזרח אין‬ ‫געפאהרן צום צדיק רבי שלום‪ ,‬און ער האט אים דערציילט‪ ,‬ווי אזוי ער האט‬ ‫היכל בית המדרש הגדול אין קרית בעלזא בעיה"ק ירושלים‪.‬‬ ‫פארלוירן זיין גאנצער פארמעגן‪ .‬דער רבי האט אויסגעהערט זיין דערציילונג‪,‬‬ ‫און ער האט אים מייעץ געווען‪ ,‬אז ער זאל אננעמען אויף זיך די רבנות‪"-‬פאסטן‬ ‫אין ספר 'פאר משה' דערציילט הגה"ח רבי נתן ארטנער ז"ל‪ ,‬דער רב פון לוד‪:‬‬ ‫"אמאהל‪ ,‬פרייטאג צונאכט'ס אין תל אביב‪ ,‬ווען מרן זי"ע איז אריין געקומען צו קבלת‬ ‫אין די שטאט קאמארנא‪ .‬ער האט אויך אפגעשריבן א בריוו צו זיינע חסידים‬ ‫שבת‪ ,‬לאנג נאך כניסת השבת‪ ,‬און ער איז צוגעגאנגען צו שטענדער‪ ,‬האט מרן זי"ע‬ ‫וועלכע האבן דארט געוואוינט‪ ,‬אז זיי זאלן אויסוועלן רבי אליעזרן אלץ‬ ‫געזעהן א אויסגעלאשענע לעכט ליגט אויפ'ן שטענדער‪ ,‬וואס איז דארט געבליבן ליגן‬ ‫שטאטס‪-‬רב‪ .‬רבי אליעזר האט זיך צוגעהערט צו זיין רבי‪ ,‬און ער האט אנגענומען‬ ‫פון פאר שבת‪ .‬מרן זי"ע האט זיך אויסגעדרייט מיט'ן פנים צום קהל‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫אויף זיך די דערהויבענע פאזיציע ווערנדיג דער רב פון די שטאט קאמארנא‪.‬‬ ‫מיך געזעהן (איך בין דעמאלט געווען דער איינציגסטער קינד אונטער די בר מצוה)‪,‬‬ ‫(פארזעצונג אי“ה)‬ ‫האט מרן זי"ע מיך צוגערופן‪ ,‬און מיר געזאגט איך זאל אראפ ווארפן דאס לעכט‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫טו‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫או ָצר‪...‬ויתן לך מטל השמים‬ ‫ַמיין ׁ‬ ‫דאס זאגן נאך הבדלה‪“ ,‬ואחר ההבדלה אומר ‘יפתח ה‘ לך את שירות ותשבחות פאר‘ן באשעפער‪ ,‬וויבאלד ס‘קומט צו גיין‬ ‫ויתן לך האלקים מטל השמים‪( ...‬תולדות‬ ‫אוצרו הטוב‪ ,‘...‬שהוא כולו מלא פסוקים של ברכה והצלחה א נייע וואך‪ ,‬זאל מען זאגן פסוקים וואס זענען עוסק און‬ ‫כז‪:‬כח)‬ ‫גוטע השפעות און ברכות‪.‬‬ ‫לסימן טוב מתחלת השבוע שיתברכו במעשה ידיהם“‪.‬‬ ‫אין ספר “המנהיג“ (הל‘ שבת עמ‘ ה) ברענגט רבי אברהם‬ ‫די סגולה פון זאגן ‘ויתן לך‘ מוצש“ק‬ ‫ב“ר נתן הירחי‪ ,‬דער ראב“ן‪“ :‬ס‘איז דער מנהג פון אלע אידן באגלייטן דעם שבת מיט פסוקי שמחה‬ ‫די וואך פ‘ תולדות לערנען מיר אין די תורה הק‘ די‬ ‫אויסער דעם סימן ברכה‪ ,‬געפינען מיר אויך נאך‬ ‫צו זאגן מוצאי שבת ‘ויתן לך‘ און די אלע פסוקים פון ברכות‪,‬‬ ‫ברכות וואס יצחק אבינו האט געגעבן פאר יעקב אבינו‪ ,‬וואס‬ ‫אז אידן זאלן געבענטשט ווערן קומענדיגן שבת און פון יעצט א טעם צו דעם מנהג‪ ,‬אין די ‘פירושי התפילה‘ פון רבינו‬ ‫הייבט זיך אהן מיט‘ן פסוק “ויתן לך האלקים מטל השמים‬ ‫אלעזר רוקח זצ“ל‪ ,‬פון די ראשונים אין אשכנז שטייט‪:‬‬ ‫ביז אייביג“‪,‬‬ ‫ומשמני הארץ ורוב דגן ותירוש“‪ .‬ס‘איז איננגעפיהרט‬ ‫אין “סדר היום“ ברענגט רבי משה אבן מכיר זצ“ל‪“ :‬מ‘זאגט הויך אויפ‘ן קול “ויתן לך האלקים‘‪ ,‬ווייל די נייע‬ ‫געווארן בכל תפוצות ישראל צו זאגן די פסוקים יעדער‬ ‫“מ‘פיהרט זיך צו זאגן די פסוקים פון ברכה [מוצאי שבת] ווי וואך קומט צו גיין‪ ,‬זאגט מען גוטע פסוקים און ברכות‪,‬‬ ‫מוצאי שבת‪ ,‬אלס א סימן טוב צו האבן ברכות און השפעות‬ ‫‘ויתן לך‘‪ ,‬און כל המוסיף הרי זה משובח‪ ,‬ווייל אנהויב וואך שלומות ונחמות‪,‬און נאך מער‪ ,‬ווייל ס‘שטייט “כי בשמחה‬ ‫אין אלעם וואס מ‘גייט טוען די קומענדיגע ששת ימי‬ ‫תצאו ובשלום תובלון“ (ישעי‘ נה‪:‬יב)‪ ,‬אין אנדערע ווערטער‪,‬‬ ‫המעשה‪ ,‬און מ‘רופט דאס אפילו אויפ‘ן נאמען פון די‬ ‫זאגט מען דאס צו באגלייטן דעם שבת מיט פסוקים פון‬ ‫פסוקים‪“ :‬זאגן ויתן לך“‪ .‬דער מנהג צו זאגן די פסוקים‬ ‫רננות ושמחות‪.‬‬ ‫פון ‘ויתן לך‘ איז געווען איינגעפיהרט ביי אידן אין אלע‬ ‫אויך אין ספר “הרוקח“ שטייט אז מוצאי שבת דארף‬ ‫מקומות‪ ,‬נאר ס‘איז געווען פארשידנע פארשידנארטיגע‬ ‫מען זאגן ‘רננות‘ ווי ‘ויתן לך‘‪ ,‬ווייל ס‘שטייט ‘כי בשמחה‬ ‫מנהגים וועלכע פסוקים גענוי צו זאגן‪ ,‬און ווען דאס צו‬ ‫תצאו ובשלום תובלון‘‪.‬‬ ‫וואס‪ ,‬וועלן זענן אין די מקורות צו דעם שיינעם מנהג‪ ,‬פון‬ ‫וואו ס‘שטאמט און די פארשידענע איינצלהייטן איבער די‬ ‫נישט צו בלייבן אליין אין שוהל‬ ‫פרטים פונעם מנהג‪.‬‬ ‫נאך אן אינטערעסאנטער טעם ווערט געברענגט אין‬ ‫סידור חסידי אשכנז‪“ :‬מ‘זאגט ‘ויהי נועם‘‪ ,‬און דעם סדר‬ ‫מקור אלס “סימן טוב און ברכה“‬ ‫קדושה‪ ,‬און אויך “ויתן לך“‪ ,‬וואס מ‘האט מתקן געווען ווייל‬ ‫דער מקור צו זאגן ‘ויתן לך‘ ווערט שוין דערמאנט אין‬ ‫שבת גייט מען שפעט ארויס פון שוהל‪ ,‬און כדי קיינער זאל‬ ‫די ראשונים‪ ,‬און ס‘שטייט דערויף פארשידענע טעמים‪,‬‬ ‫נישט בלייבן אליין אין בית הכנסת‪ ,‬נאר ענדיגן דאווענען‬ ‫בנגלה און על פי קבלה‪ .‬דער זוהר הק' (בראשית) שרייבט‬ ‫ווען דער ציבור זאגט דאס אלעס‪ ,‬וועט ער קענען ארויסגיין‬ ‫דארף מען ווייזן עניני טובה וברכה‪ ,‬וסימנא מילתא“‪.‬‬ ‫אז מ'זאל דאס זאגן ווייל דאס זענען פסוקים וואס זענען‬ ‫צוזאמען מיט זיי“‪ .‬לויט דעם האט מען איינגעפיהרט צו‬ ‫אויך דער ‘טור‘ ברענגט דעם טעם (סימן רצה)‪“ ,‬מ‘פיהרט‬ ‫מסוגל צו ברכה והצלחה‪ ,‬און איז א גוטער סימן צום אנהייב‬ ‫זאגן ויתן לך אין שוהל נאך מעריב‪ ,‬כדי צו קענען מאכן‬ ‫זיך צו זאגן [אין מוצ“ש] פסוקים פון ברכה‪ ,‬צ‪.‬ב‪.‬ש‪‘ .‬יפתח לך‬ ‫וואך‪ ,‬אז מען זאל געבענטשט ווערן מיט אלעם וואס מ'טוט‪.‬‬ ‫זיכער אז קיינער בלייבט נישט איבער אליין אין שוהל‪.‬‬ ‫ה‘ את אוצרו הטוב‘‪( ,‬דברים כח יב)‪—,‬כדי ס‘זאל אריינגיין‬ ‫אין סידור “שער השמים“ פון של“ה הק‘‪ ,‬שטייט‪ :‬דאס‬ ‫אבער דאס שטימט נאר מיט די וואס פיהרן זיך דאס‬ ‫א ברכה אין די באשעפטיגונגען“‪ .‬נאך שרייבן די ראשונים‬ ‫וואס מ‘פיהרט זיך צו זאגן מוצאי שבת ‘ויתן לך‘‪ ,‬האט דער‬ ‫צו זאגן אין שוהל מוצאי שבת‪ ,‬נישט די וואס זאגן דאס‬ ‫(‘אבודרהם‘ סדר מוצ“ש‪‘ ,‬המנהיג‘ שבת סי‘ עה ועוד) אז‬ ‫מנהג אין זיך טיפע סודות התורה‪ ,‬ווי ער איז מאריך איבער‬ ‫שפעטער‪ ,‬נאך הבדלה אין שטוב‪.‬‬ ‫מ‘זאל זאגן נאך הבדלה די פסוקים ‘ויתן לך‘‪ ,‬און נאך אנדערע‬ ‫די ברכות און דעם קשר צו מוצאי שבת‪ ,‬און פיהרט אויס‪:‬‬ ‫“ומי יוכל לעמוד על רמיזתם‪ ,‬אפילו על חלק אחד מאלפי‬ ‫די חיצונים זאלן נישט קענען שולט זיין‬ ‫פסוקים פון ברכה וואס איז א גוטע סימן אויף הצלחה‪ ,‬אז‬ ‫שוין פון אנהויב וואך זאל מען מצליח זיין אין אלעס וואס‬ ‫אלפים רבבות‪ ,‬מכל מקום אגלה כטיפה מן הים וכל חכם‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר פון גאסטינין זי"ע זאגט דעם‬ ‫לב יבין מדעתו“‪.‬‬ ‫מ‘טוהט‪.‬‬ ‫טעם ווייל אזוי ווי ביי די ברכות פון יעקב אבינו שטייט אז‬ ‫דער ‘דרכי משה‘ ברענגט דעם ‘כל בו‘ (סימן מא) און‬ ‫דאס זאגן ‘ויתן לך‘ ווערט אראפגעברענגט להלכה‬ ‫ווי נאר יעקב אבינו איז ארויסגעגאנגען מיט די ברכות איז‬ ‫אזוי שטייט אויך אין ‘ארחות חיים‘ פון רבי אהרן הכהן‬ ‫דורך רבינו הרמ“א זצ“ל אין שו“ע או“ח סי‘ רצה ס‘א)‪ ,‬וואו‬ ‫עשו אנגעקומען‪ ,‬און ער האט געוואלט קאליע מאכן די‬ ‫מלוניל זצ“ל‪“ :‬ס‘זענען דא מקומות וואס זאגן נישט ‘ויתן‬ ‫דער רמ“א שרייבט אז מ‘זאגט ויהי נועם‘ און סדר קדושה‬ ‫ברכות‪ ,‬אזוי ווייט אז יצחק אבינו האט געמוזט איבערזאגן‬ ‫לך‘ אויב מ‘זאגט נישט ‘ויהי נועם‘‪ ,‬אבער ס‘איז א מנהג‬ ‫באריכות ‪ ...‬אבער אפילו ווען מ‘זאגט נישט ויהי נועם‪ ,‬צום‬ ‫"גם ברוך יהיה"‪ ,‬די זעלבע איז מוצש"ק ווען א איד גייט‬ ‫טעות‪ ,‬ווייל וואס האט דען ‘ויתן לך‘ מיט ‘ויהי נועם‘? ‘ויתן‬ ‫ביישפיל אויב יום טוב פאלט אויס אינמיטן וואך‪ ,‬זאגט מען‬ ‫ארויס פונעם עונג שבת‪ ,‬ווען ער האט נהנה געווען מזיו‬ ‫לך‘ זאגט מען שטענידג אלס א סימן טוב און ברכה“‪...‬‬ ‫נאך אלץ ‘ויתן לך‘‪.‬‬ ‫השכינה‪ ,‬וויל עשו‪ ,‬דאס מיינט די התנגדות דקדושה‪ ,‬קומען‬ ‫אויך דער “אבודרהם“ (סדר מוצאי שבת)דערמאנט‬ ‫דער ‘מטה משה‘ ברענגט א רמז דערצו פון די ווערטער‬ ‫שעדיגן די ברכה‪ ,‬דעריבער זאגט מען "ויתן לך" וואס דאס‬ ‫דעם מנהג און שרייבט דעם זעלבן טעם ווי דער ‘אורחות‬ ‫פונעם נביא (ישעיה נו‪:‬ו‪-‬ז)‪“ :‬כל שומר שבת מחללו‪...‬און‬ ‫איז א באזונדערע ברכה אויף מוצש"ק אז די סט"א זאל‬ ‫חיים‘‪ ,‬אז ס‘איז אלס א גוטער סימן און ברכה אין אנהייב‬ ‫דערנאך שטייט “ושמחתם בבית תפלתי“‪ ,‬וואס פון דא נעמט‬ ‫נישט האבן קיין שליטה‪.‬‬ ‫פון די וואך‪ .‬דער ‘אבודרהם‘ שרייבט נאר אויך צו‪ ,‬אז מ‘זאל‬ ‫זיך דער מקור אז נאך שבת דארף מען עוסק זיין אין זאגן‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫אחרי ַ‪-‬ש ָּבת‬ ‫תשע“ו ָ‬ ‫פ‘ ַמיין‬ ‫טז‬ ‫ב‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫תולדותת‬ ‫פ‘ ַמיין ַש ָּב‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫או ָצר‪...‬ויתן לך מטל השמים‬ ‫ַמיין ׁ‬ ‫>>>>>>>‬ ‫“די פרייזן וועלן נאך גיין ארויף און ארויף“‬ ‫אויך אין ‘כל בו‘ (סי‘ מא)‪,‬וואס לויט דעם זעהט מען אז ס‘איז‬ ‫אין 'ליקוטי מהרי"ח' שטייט ווייל דער מג"א זאגט אז‬ ‫דא אחילוקי מנהגים‪.‬‬ ‫די צוויי מלאכים וואס באגלייטן א איד פרייטאג צונאכטס‪,‬‬ ‫ויתן לך‪...‬ומשמני הארץ‪( ...‬תולדות כז‪:‬כח)‬ ‫דער הייליגער דברי חיים פון צאנז זי“ע פלעגט מוצאי‬ ‫גייען נישט אוועק ביז מוצש"ק‪ ,‬און דער מטה משה שרייבט‬ ‫‏הרה“ח ר‘ אברהם אהרן בורשטין פון קראקא‪,‬‬ ‫שבת שבת מאכן הבדלה אויפ‘ן כוס‪ ,‬געהייסן זינגען המבדיל‪,‬‬ ‫אז דער מלאך רע איז נישט קיין אנדערע ווי דער שר של‬ ‫איז געווען אן אגענט פון די “שיכט“ אויל פירמא‪,‬‬ ‫געזאנט די זמירות און ערשט דערנאך געזאגט ‘ויתן לך‘‪( .‬ספר‬ ‫עשו‪ ,‬און מיר געפונען ביי יעקב אבינו אז ער האט נישט‬ ‫דער גרעסטער פאבריקאנט פון פעטנ‘ס און אויל‬ ‫געוואלט לאזן דעם שר של עשו צוריקגיין צו זיין ארט ‘דרכי חיים‘ (החדש‪ ,‬אות עד)‬ ‫אין פוילן‪ .‬איין טאג איז די פרייז פון אויל שרעקליך‬ ‫געפאלן‪ ,‬און פיהל סוחרים האבן באנקראטירט‬ ‫ביז ווען ער וועט אים מודה זיין אויף די ברכות פון יצחק‪ ,‬מקור אין זוהר הק‘ צו זאגן ‘ויתן לך‘ בציבור‬ ‫דעריבער איידער דער שר של עשו גייט צוריק‪ ,‬זאגן מיר‬ ‫מיט זייער געלט‪ .‬‏ר‘ אברהם אהרן איז געווען‬ ‫דער זוהר הק‘ ברענגט (הקדמה דף י“ד)‪ ,‬אז די‬ ‫איבער די ברכות‪ ,‬אז ער זאל מסכים זיין דערויף‪.‬‬ ‫זייער פארזארגט‪ ,‬ווייל ער האט געהאט א פוהלער‬ ‫נשמות פון די רשעים גייען נישט צוריק אין גיהנום מוצאי‬ ‫מאגאזין מיט פעסער פעטנ‘ס‪ ,‬און ער וואלט‬ ‫שבת ביז אידן אויף דער וועלט מאכן הבדלה און זאגן‬ ‫ממשיך זיין קדושת אכילה פון שבת‬ ‫געקענט דערלייגן צעהן טויזנט דאלער‪ ,‬א ריזיגע‬ ‫אין ספה“ק ‘פרי צדיק‘ פון הרה“ק רבי צדוק הכהן‬ ‫סומע געלט אין יענע טעג‪.‬‏איז ער געפאהרן צו מרן‬ ‫מלובלין זי“ג (פ‘ תולדות) שטייט טעם פאר‘ן זאגן ‘ויתן לך‘‬ ‫מהר“א זי“ע‪ ,‬פרעגן אן עצה וואס צו טוען‪ .‬האט‬ ‫מוצאי שבת‪ ,‬כדי ממשיך צו זיין קדושת האכילה פון שבת‬ ‫געראהטן ער זאל דערווייל גארנישט‬ ‫אים מרן זי“ע ָ‬ ‫אויף די אכילות פונדערוואכן‪.‬‬ ‫פארקויפן‪ ,‬זאגנ‘דיג‪“ :‬וואס שרעקסטו זיך אז די‬ ‫פרייזן זענען געפאלן‪ ,‬זיי וועלן נאך ארויפגיין און‬ ‫מלאך רע זאל מסכים זיין צו די ברכות‬ ‫ארויפגיין‪ “.‬‏צופרידן איז ר‘ אברהם אהרן אהיים‬ ‫דער “לקוטי מהרי“ח“ (ח“ב‪ ,‬תפלת ערבית דמוצאי‬ ‫געפאהרן‪ ,‬און גארנישט פארקויפט‪ .‬‏אין יענע טעג‬ ‫שבת) ברענגט א מערקווירדיגן טעם‪ ,‬און ער לייגט צו אז ער‬ ‫איז אנטשטאנען א מיינונג‘ס פארשידנהייט צווישן‬ ‫שרייבט דאס נאר “בדרך אפשר ובדרך סמך‪ ,‬וכל פטפוטי‬ ‫די אויל פאבריקאנטן און די רעגירונג‪ ,‬וואס האבן‬ ‫דאורייתא טבין“‪ .‬לויט‘ן ‘מגן אברהם ‘(סי‘ רס“ב סק“א) וואס‬ ‫געפאדערט פון די פאבריקאנטן א ספעציעלער‬ ‫ברענגט בשם מהרי“ו‪ ,‬אז די צוויי מלאכים וואס באגלייטן‬ ‫שטייער פאר רויע מאטריאלן וואס זיי אימפארטירן‬ ‫דעם מענטש ערב שבת גייען נישט אוועק ביז נאך שבת‪.‬‬ ‫פון אויסלאנד‪ ,‬און די פאבריקאנטן האבן נישט‬ ‫און לויט ווי ס‘שטייט אין ספר ‘מטה משה‘ איז דער מלאך‬ ‫געוואלט איינשטימען דערצו‪ .‬‏אין די ענדע האבן‬ ‫רע וואס באגלייט דעם מענטש ערב שבת דער ס“מ‪ ,‬שר‬ ‫זיך די אויל פאבריקאנטן אונטערגעגעבן צום‬ ‫פון עשו‪ .‬געפינען מיר דאך ביי יעקב אבינו אז ער האט‬ ‫פארלאנג פון די רעגירונג‪ ,‬וואס האט געברענגט‬ ‫נישט געוואלט פארשיקן דעם שר פון עשו ביז ער האט אים‬ ‫דערצו אז די פרייזן פון אויל און פעטנ‘ס האבן זיך‬ ‫מודה געווען אויף די ברכות‪ ,‬דערפאר טוען מיר דאס זעלבע‬ ‫מיט איינמאהל שטארק געהויבן‪ .‬ר‘ אברהם אהרן‬ ‫מוצאי שבת קודש‪ ,‬אז איידער מ‘שיקט אוועק די מלאכים‪,‬‬ ‫האט פארקויפט זיין גאנצע סחורה‪ ,‬פאר א הויכער‬ ‫דערמאנט מען די ברכות‪ ,‬ברכת יצחק צו יעקב‪ ,‬כדי דער‬ ‫פרייז‪ ,‬אין די צייט וואס ער האט דערויף באצאהלט‬ ‫מלאך רע זאל מוזן מיט געוואלד צושטימען און אויך מודה‬ ‫די אלטע נידריגע פרייז‪ ,‬און ער האט דערפון‬ ‫“ברוך המבדיל בין קודש לחול“‪ ,‬ערשט דעמאלט גייען די‬ ‫זיין אויף די ברכות‪.‬‬ ‫פארדינט א ריזיגע סומע געלט‪( .‬אדמור“י בעלזא)‬ ‫מחנות מלאכי חבלה פון גיהנום צוריק יעדער אויף זיין‬ ‫ארט‪ .‬אבער ס‘איז נישט גענוג מיט ברכת המבדיל‪ ,‬נאר‬ ‫בציבור אדער אין שטוב‬ ‫פשט איז‪ ,‬ווייל דורכ‘ן זאגן די קדושה דסדרא איז מען‬ ‫זאגן ‘ויתן לך‘ האט אויך א מקור אין “זוהר הק‘“‪ ,‬וואס די מחנות ווארטן ביז ברכת “בורא מאורי האש“‪ ,‬ווייל די‬ ‫ממשיך אויף זיך א גרויסע לעכטיגקייט‪ ,‬מ‘ווערט דורך‬ ‫לויט ווי ס‘שטייט דארט זעהט מען אז ס‘איז אן ענין צו מחנות מלאכי חבלה ווערן גערופן ‘מאורי האש‘ און זייער‬ ‫דעם ניצול פון גיהנום‪ ,‬און ווען די רשעים פון גיהנםו‬ ‫זאגן בציבור‪ ,‬אבער למעשה זעהט מען אז אין די פוסקים מקור איז פונעם יסוד האש‪ ,‬זאגט דער זוהר הק‘ א סגולה‬ ‫זעהן דאס‪ ,‬זענען זיי מצדיק דעם דין פון הקב“ה אז‬ ‫איז מען צעטיילט צי מ‘זאל זאגן די פסוקים ‘ויתן לך‘ פאר נפלאה וואס געשעהט אויב מ‘ווארט צו מאכן הבדלה ביז‬ ‫ס‘קומט זיך זיי א שטראף‪ ,‬און וויבאלד דער מענטש‬ ‫נאכ‘ן זאגן ‘ויתן לך“‪ :‬ווער ס‘ווארט אויס ביז נאכדעם וואס‬ ‫הבדלה אדער נאכדעם‪.‬‬ ‫האט גורם געווען צו דעם קידוש ה‘‪ ,‬ווערן מקויים ביים‬ ‫דער ציבור ענדיגט קדושא דסידרא‪ ,‬זענען די רשעים פון‬ ‫ג)‬ ‫אות‬ ‫זהב‬ ‫משבצות‬ ‫רצה‬ ‫סימן‬ ‫(או“ח‬ ‫אין ‘פרי מגדים‘‬ ‫מענטש אלע בדכות וואס מ‘זאגט מוצאי שבת ביי די‬ ‫גיהנם מצדיק אויף זיך דעם דין פון הקב“ה‪ ,‬און זיי ווינטשן‬ ‫הבדלה‪,‬‬ ‫מען‬ ‫מאכט‬ ‫נאכדעם‬ ‫און‬ ‫לך‘‬ ‫‘ויתן‬ ‫שטייט‪“ :‬מ‘זאגט‬ ‫פסוקים פון ויתן לך האלקים“‪ .‬דעם זוהר הק‘ נוצט מען‬ ‫און ער צייכנט צו דעם ‘אלי‘ רבה‘ (אות ו‘) אין די מנהגים פון אהן דעם מענטש [דער שומר שבת] מיט די אלע ברכות‬ ‫אלס מקור צו זאגן ‘ויתן לך‘‪ ,‬און אלס א ראי‘ אז מ‘זאגט‬ ‫רבי אייזיק טירנא (מנהגי מוצאי שבת עמ‘ ה) קוקט אויס וואס דער ציבור זאגט‪ ,‬דאס הייסט ‘ויתן לך האלקים‬ ‫דאס בציבור‪.‬‬ ‫אז מ‘מאכט הבדלה איידער מ‘זאגט ‘ויתן לך‘‪ ,‬אזוי שטייט מטל השמים‘‪‘ ,‬ברוך אתה בעיר וברוך אתה בשדה‪ ‘...‬און‬ ‫>>>>>>>‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יז‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫או ָצר‪ ...‬ויתן לך מטל השמים‬ ‫ַמיין ׁ‬ ‫>>>>>>>‬ ‫“נעם דיר א מתנה וואס יוסף הצדיק האט געברענגט“‬ ‫מנהג האר“י ז“ל ‪ -‬נאך הבדלה אין שטוב‬ ‫רבינו רבי חיים וויטאל זצוק“ל‪ :‬ברענגט אויף זיין‬ ‫צוזאגן וואס ער בעהט‪ .‬נאך עטליכע יאהר‪ ,‬איז דער איד‬ ‫ויתן לך האלקים מטל השמים‪.‬‬ ‫גרויסן רבי‘ן דער אריז“ל אז ער פלעגט מוצאי שבת זאגן‬ ‫געקומען אין די סוכה בשעת מרן זי“ע האט אפגעראכטן‬ ‫ווען כ“ק מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע האט זיך געגרייט‬ ‫נאכ‘ן מאכן הבדלה ביי זיך אין שטוב‪ ,‬די פסוקים און די‬ ‫דעם טיש לכבוד די אושפיזא פון יוסף הצדיק און געטיילט‬ ‫צו בויען די הייליגע שוהל אין די שטאט בעלזא‪ ,‬האט ער‬ ‫בקשות פון ‘ויתן לך‘‪ ,‬וואס איז א גוטער סימן אנצוהויבן די‬ ‫“פרנסה ברויט“‪ .‬דער איד איז אויך געשטאנען אין די רייע‬ ‫געוואלט אפקויפן דעם באדן פון די שוהל‪ ,‬פונעם מושל‬ ‫וואך מיט פסוקים פון רצון און ברכה (‘פרי עץ חיים‘ שבת‬ ‫צו נעמען “פרנסה ברויט“‪ .‬אבער פריער האט אים מרן‬ ‫צו וועמען דער באדן האט באלאנגט‪ ,‬אבער ס‘איז אים‬ ‫קה) און אין ‘סידור האר“י‘ ברענגט ער‪ ,‬אז פון זוהר הק‘‬ ‫זי“ע געזאגט אזוי‪ :‬ס‘שטייט אין פסוק (מקץ מב‪:‬ו)‪“ :‬ויוסף‬ ‫נישט לייכט אנגעקומען ווייל דער מושל איז געווען א‬ ‫זעהט אויס אז מ‘דארף זאגן די פסוקים ‘ויתן לך‘ בציבור‬ ‫הוא המשביר“‪—,‬אויב מיינסטו אז דאס איז נאר געווען‬ ‫שונא ישראל און ער האט נישט געוואלט פארקויפן דעם‬ ‫אין שוהל און אזוי האט זיך געפיהרט דער אריז“ל ווען ער‬ ‫דעמאלט אין יענע צייט‪ ,‬זאלסטו וויסן‪ ,‬אז אויב די תורה‬ ‫באדן אויפצושטעלן דארט א שוהל‪ .‬האט דער איידעם‬ ‫האט געדאווענט מיט די אשכנזים‪.‬‬ ‫דערציילט אונז אז יוסף הצדיק האט‬ ‫פונעם מושל וואס האט אים פיינט‬ ‫משפיע געווען פרנסה און שפע‪ ,‬האט‬ ‫געהאט‪ ,‬און שטארק געשעצט מרן‬ ‫טעמים על “ויתן לך“ מאוצרות הצדיקים‬ ‫זיך דאס נישט אויפגעהערט נאך‬ ‫זי“ע‪ ,‬אפגעקויפט דעם באדן פונעם‬ ‫• "חידושי הרי“ם"‪ :‬חז“ל (מדרש ב“ר סו‪:‬ג) זאגן‪:‬‬ ‫יוסף‘ס פטירה‪ ,‬נאר יעדעס יאהר‪,‬‬ ‫מושל‪ ,‬אהן ער זאל וויסן פארוועמען‬ ‫“ויתן לך"‪...‬יתן לן כבושיהון‪—,‬דער באשעפער וועט דיר‬ ‫ווען די אושפיזין קומען אין די סוכה‬ ‫דער באדן גייט‪ ,‬און אלס באלוינונג‬ ‫געבן ברכות און דיר אויך געבן אן אויסגעטרויטענער‬ ‫פון יעדער איד‪ ,‬קומען זיי נישט מיט‬ ‫האט אים מרן זי“ע געבענטש אז ער‬ ‫וועג“‪ .‬מ'קען פארשטיין דעם מדרש לויט די הלכה וואס‬ ‫ליידיגע הענט נאר זיי ברענגען מיט‬ ‫זאל שטייגן הויך אין זיין אמט‪ ,‬און‬ ‫ס‘שטייט (בבא בתרא עא‪ ).‬דער וואס גיט פאר זיין פריינד‬ ‫זיך מתנות‪ .‬אברהם ברענגט מתנת‬ ‫ס‘האט נישט לאנג געדויערט און‬ ‫א מתנה א גרוב [פון וואסער] אינמיטן זיין פעלד‪ ,‬גיט אים‬ ‫חסד‪ ,‬יצחק ברענגט מתנת גבורה און‬ ‫דער איידעם איז געווארן דער מושל‬ ‫אויך דעם וועג אנצוקומען צום גרוב‪ ,‬ווייל מיר האבן א כלל‪:‬‬ ‫אזוי יעדער אויף זיין שטייגער‪ ,‬און יוסף הצדיק ברענגט‬ ‫אנשטאט זיין שווער דער שונא ישראל‪ .‬דערווייל האט מען‬ ‫‘דער וואס גיט א מתנה גיט דאס מיט א גוטע אויג‘‪ ,‬אזוי‬ ‫אין טאג פון זיין אושפיזא פרנסה פאר כלל ישראל“‪ .‬מרן‬ ‫זיך דערוואוסט אז איין טייל פונעם באדן באלאנגט פאר‬ ‫אויך ווען דער באשעפער גיט אונז די ברכות‪ ,‬גיט ער אונז‬ ‫זי“ע האט אים געגעבן די “פרנסה ברויט“ און אויסגעפיהרט‪,‬‬ ‫צוויי שותפים‪ ,‬א איד מיט א גוי‪ .‬האט מען פארהאנדלט‬ ‫אויך דעם וועג וויאזוי מיר זאלן צו דעם זוכה זיין‪ .‬לויט‬ ‫“נעם דיר א מתנה וואס יוסף הצדיק האט געברענגט און‬ ‫מיט‘ן גוי‪ ,‬און ער איז באשטאנען צו פארקויפן זיין חלק‪,‬‬ ‫דעם‪ ,‬זאגט זיין אייניקל דער ‘שפת אמת‘ (תרמ“ח)‪ .‬כלפי די‬ ‫פון דעם וועסטו האבן פרנסה“‪ .‬דער איד האט פארשטאנען‬ ‫אבער דער איד האט זיך פאר‘עקשנ‘ט און נישט געוואלט‬ ‫מתנה פון שבת‪ :‬דער באשעפער האט זיך נישט באגענונגט‬ ‫אז ער האט יעצט באקומען א ברכה פאר עשירות אויפ‘ן‬ ‫פארקויפן זיין חלק‪ ,‬און הערנ‘דיג אז דער גוי וויל פארקויפן‬ ‫מיט‘ן אונז געבן דעם שבת וואס איז א “מתנה טובה יש‬ ‫גאנצן לעבן‪ .‬ער האט באלד מסכים געווען צו פארקויפן‬ ‫זיין חלק האט ער דאס גלייך אפגעקויפט פונעם גוי‪ ,‬און‬ ‫לי בבית גנזי“ (שבת י‪ ,):‬נאר ער האט אונז אויך געגעבן‬ ‫דעם באדן אהן צו באקומען אן הבטחה‪ .‬אינעם קומענ‘דיגע‬ ‫געווארן דער גאנצער אייגענטומער‪ ,‬און וואס מער מ‘האט‬ ‫דעם וועג אנצוקומען צו דעם‪ ,‬דאס זענען די זעקס טעג‬ ‫חנוכה‪ ,‬האט מען דערציילט אין בעלזא‪ ,‬אז דער איד האט‬ ‫געבעהטן דעם איד ער זאל פארקויפן דעם באדן‪ ,‬אלס‬ ‫פון די וואך וואס מיר גרייטן זיך צו קענען אויפנעמען די‬ ‫אפגעקויפט אלע תבואה פעלדער אין די ווייטע שטעט‬ ‫מער האט ער נישט געוואלט‪ ,‬ביז מ‘האט אים דערציילט‬ ‫הייליגקייט פונעם שבת וואס קומט‪ .‬לויט דעם קען מען‬ ‫ארום בעלזא‪ ,‬און די גאנצע תבואה וואס איז געוואקסן‬ ‫אז מ‘דארף דעם באדן פאר מרן זי“ע‪ ,‬צו בויען דערויף די‬ ‫פארשטייין דעם טעם פארוואס מיר זאגן ‘ויתן לך‘‪ ,‬ווייל‬ ‫אין די פעלדער פון לעמבערג‪ ,‬זלאטשוב‪ ,‬און ארום איז‬ ‫הייליגע שוהל‪ ,‬האט ער מסכים געווען אבער בתנאי‪ ,‬אז‬ ‫באלד ווען דער שבת ענדיגט זיך בעהטן מיר‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫געווען זיינס‪ .‬אזוי ווי דער איד האט געזעהן אז ער איז רייך‬ ‫מרן זי“ע זאל אים צוזאגן עשירות און גוטע קינדער‪ .‬אבער‬ ‫דער מדרש זאגט‪‘ ,‬ויתן לך‘‪—,‬אז מיר זאלן זוכה זיין צו‬ ‫געווארן פון די ברכה פון מרן זי“ע‪ ,‬האט ער זיך שפעטער‬ ‫מרן זי“ע האט נישט געוואלט מסכים זיין צום תנאי‪ .‬דער‬ ‫באקומען די ברכה פונעם קומענדיגן שבת‪ ,‬און דעם וועג צו‬ ‫געלאזט קאסטן מיט גאר גרויסע געלטער פאר‘ן אויפבוי‬ ‫איד האט אבער נישט נאכגעגעבן‪ ,‬ער האט נישט מסכים‬ ‫דעם‪ ,‬דאס איז די דורך די ששת ימי המעשה‬ ‫פון די הייליגע בעלזער שוהל‪( .‬יחיד בדורו)‬ ‫געווען צו פארקויפן דעם באדן סיידן מרן זי“ע וועט אים‬ ‫• ספר 'החיים'‪( :‬א ברודער פונעם מהר"ל מפראג זי“ע)‪:‬‬ ‫‪b‬‬ ‫די פסוקים פון 'ויתן לך' זענען צוזאם געשטעלט פון די‬ ‫ה'" וואס ווארנט די מענטשן שוין אנהויב וואך אז זיי זאלן‬ ‫האט מען מתקן געווען אז מ'זאל פריער זאגן די פסוקים‪.‬‬ ‫ברכות וואס יצחק אבינו האט געגעבן פאר יעקב אבינו‪ ,‬און‬ ‫עוסק זיין אין משא ומתן באמונה‪ ,‬ווי ס'שטייט 'יגיע כפיך‬ ‫• רבינו יעב"ץ‪ :‬ביי 'ויתן לך' זאגט מען אויך די מימרא פון‬ ‫פון די ברכות וואס שטייט אין פ' כי תבא און פ' ויחי‪ .‬אבער‬ ‫כי תאכל'‪—,‬און נישט פון גניבה און גזילה‪.‬‬ ‫די גמרא (מגילה לא) 'אמר רבי יוחנן כל מקום שאתה מוצא‬ ‫דער סדר פון די ברכות זענען אנדערש ווי ס'שטייט אין‬ ‫• 'אשל אברהם'‪( :‬סי' רח"צ) ס'איז מנהג העולם נישט‬ ‫גדולתו של הקב"ה‪ ‘...‬און דאס איז א רמז פאר א בעל תשובה‬ ‫פסוק‪ ,‬וואס דארט קומט פריער די ברכות אויף די קינדער‪,‬‬ ‫צו זאגן 'ויתן לך' אין ביהמ"ד איידער מ'האט געמאכט די‬ ‫אז ער זאל זיך נישט מייאש זיין ווייל דער באשעפער נעמט‬ ‫און נאכדעם איבער פרנסה‪ ,‬און ביי 'ויתן לך' זאגט מען‬ ‫ברכה 'בורא מאורי האש'‪ ,‬ווייל ס'איז נישט ריכטיג הנאה‬ ‫אהן די תשובה פון איינער וואס טוהט תשובה מיט א צובראכן‬ ‫פריער די ברכות פון פרנסה‪ .‬ווייל אין גלות איז זייער שווער‬ ‫הארץ‪ ,‬און מ'ענדיגט צו מיט זאגן "שיר המעלות אשרי כל ירא‬ ‫דער מצב פון פרנסה‪ ,‬וואס אידן ליידן זייער שטארק דערפון‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יח‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬ויתן לך מטל השמים‬ ‫>>>>>>>‬ ‫עשו‘ס קליידער‬ ‫לך‘‪ ,‬זאגט מען דאס מיט נאך א איד‪ ,‬אזוי וועלן די ברכות‬ ‫צו האבן פון די ליכט מוצש"ק איידער מ'האט געמאכט די‬ ‫ארויפגיין פון איינעם אויפ‘ן צווייטן‪.‬‬ ‫ברכה‪.‬‬ ‫אמאהל איז געקומען צו כ"ק מרן מהרי"ד‬ ‫• “בעל הטורים“‪ :‬א רמז אויף די סגולה קענען מיר‬ ‫• כתב סופר‪' :‬ויתן לך האלקים'‪—,‬זאגט דער מדרש‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬א רייכער איד א גרויסער גביר‪ ,‬וואס‬ ‫לערנען פון אונזער פרשה (תולדות כז‪:‬לה)‪“ :‬בא אחיך במרמה‬ ‫'יתן ויחזור ויתן'‪ .‬דער נסיון העושר איז א גרויסער און‬ ‫איז געגאנגען אנגעטוהן אין מאדערנע קליידער‪.‬‬ ‫ויקח ברכתך“‪—,‬אין תנ“ך טרעפן מיר נאך איינמאהל דאס‬ ‫שווערע נסיון‪ ,‬בפרט ווען מ‘באקומט פלוצלינג דאס‬ ‫האט אים מרן זי"ע‪ ,‬געזאגט בדרך צחות‪ ,‬דו ווייסט‬ ‫פארוואס רייכע מענשטן‪ ,‬האבן ליעב צו גיין אנגעטוהן‬ ‫ווארט ‘ברכתך‘ אין (תהלים ג‪:‬ט)‪“ :‬על עמך ברכתך סלה“‪,‬‬ ‫גאנצע עשירות מיט איינמאהל‪ ,‬דעמאלט האלט מען זיך‬ ‫מיט מאדערנע קליידער אזוי ווי די גוים‪ .‬ווייל ווען‬ ‫און מ‘קען טייטשן‪ ,‬אז אינעם זכות פון ‘בא אחיך במרמה‬ ‫גרויס‪ .‬דעריבער איז בעסער אז א מענטש זאל באקומען‬ ‫יעקב אבינו האט באקומען פון זיין פאטער יצחק‬ ‫ויקח ברכתך‘‪—,‬האבן די אידן זוכה געווען צו די ברכות אויף‬ ‫דאס עשירות צוביסלעך ביז ער וועט זיך צוגעוואוינען‬ ‫די 'עולם הזה' ברכות‪ ,‬פון ‘ויתן לך האלקים מטל‬ ‫אייביג‪ ,‬אזוי ווי ס‘שטייט ‘על עמך ברכתך סלה‘‪.‬‬ ‫צו זיין אן עושר‪ .‬דאס איז פשט‪' ,‬ויתן ויחזור ויתן'‪—,‬די‬ ‫השמים ומשמני הארץ‪ ,‘...‬איז ער געווען אנגעטוהן‬ ‫• דגל מחנה אפרים‪ :‬חז“ל (כתובות קי“א) זאגן‪‘ :‬כל‬ ‫ברכה זאל קומען צוביסלעך ביז ער וועט צוקומען צו די‬ ‫מיט עשו'ס קליידער‪ ,‬כדי זיין פאטער זאל אים‬ ‫העוסק בתורה טל תורה מחייהו‘‪—,‬ווער ס‘לערנט תורה‪ ,‬גיט‬ ‫גרעסטע ברכות‪ .‬אבער ביי עשו שטייט 'משמני הארץ יהיה‬ ‫נישט דערקענען‪ ,‬אזוי ווי ס'שטייט (תולדות כז‪:‬טו)‬ ‫אים דער טל פון תורה לעבן‪ .‬פון הייליגן בעש“ט זי“ע שטייט‪,‬‬ ‫מושביך'‪ —,‬ווייל ביי אים וועט נישט שאטן עשירות ווייל‬ ‫"ותקח רבקה את בגדי עשו בנה הגדול‪...‬ותלבש‬ ‫אז ס‘איז דא ל“ט מלאכות‪ ,‬וואס זענען פאר‘ן געברויך פונעם‬ ‫ער איז ממילא א רשע‪.‬‬ ‫את יעקב בנה הקטן"‪ ,‬דעריבער ווייל יעקב אבינו‬ ‫• ‘צמח צדק‘‪ :‬מ‘קען זאגן א רמז‪ ,‬פארוואס מ‘שמעקט‬ ‫האט באקומען די ברכה פון ‘ויתן לך‪ ‘...‬אין עשו'ס‬ ‫בשמים ביי הבדלה פאר מ‘זאגט ‘ויתן לך‘‪ .‬ווייל אין פסוק‬ ‫קליידער‪ ,‬האט דאס צוגעברענגט אז אויך די רייכע‬ ‫שטייט פריער‪“ ,‬ראה ריח בני“‪ ,‬און דערנאך “ויתן לך“‪...‬‬ ‫מענטשן וואס האבן זוכה געווען צו די ברכות‪ ,‬גייען‬ ‫• הרה״ק מרוזשין זי“ע‪ :‬איך ווייס נישט פון וואנעט א‬ ‫צומאהל אנגעטוהן מיט די זעלבע גוי'שע קליידער‪,‬‬ ‫איד האט שפע א גאנצע וואך אויב ער זאגט נישט ‘דרור‬ ‫אזוי ווי עשו'ס קליידער‪.‬‬ ‫יקרא‘ ביי שלוש סעודות‪ ,‬און ‘ויתן לך‘ מוצאי שבת‪ ,‬איי‬ ‫ואתה לא תלוה“‪ ,‬האט ער דאס געזאגט אביסל העכער‪,‬‬ ‫מ‘זעהט דאך אידן וואס זאגן נישט און האבן שפע‪ָ ,‬אך און‬ ‫און אויסגעדרייט זיין קאפ צו ר‘ פישל‪ .‬דערציילט מען‪,‬‬ ‫וויי צו אזא שפע אז זיי ווייסן נישט פון וואנעט ס‘קומט‪.‬‬ ‫אז יענע וואך איז אים אונטער געקומען א אויסטערלישע‬ ‫• אור החיים הק‘‪ :‬ס‘שטייט אין מדרש‪ ,‬דער באשעפער‬ ‫גוט געשעפט וואס פון דעם האבן זיך פארצווייגט זיינע‬ ‫האט געוואלט באשאפן די וועלט מיט מדת הדין‪ ,‬אבער ער‬ ‫געשעפטן‪ ,‬ביז ער האט אויפגעשטעלט א גרויסער באנק‬ ‫כ“ק מרן אדמו“ר שליט“א ביים זאגן “ויתן לך“ מוצש“ק מיט‘ן ציבור‬ ‫האט געזעהן אז די וועלט וועט נישט קענען האבן קיין קיום‪,‬‬ ‫און ס‘איז מקויים געווארן דער “והלוית גוים רבים ואתה‬ ‫האט ער צוגעלייגט מדת הרחמים‪ .‬צדיקים וואס זענען אין‬ ‫לא תלוה“‪.‬‬ ‫לעבן פונעם מענטש‪ .‬אבער ווען מ‘לערנט תורה‪ ,‬דארף מען‬ ‫א העכערע מדריגה קענען זוכה זיין אז אפילו אויב ס‘איז‬ ‫המגיד מדובנא זצוק“ל‪ :‬אמאהל האט דער דובנא‬ ‫נישט אנקומען צו די גשמיות‘דיגע ל“ט מלאכות‪ ,‬ווייל דער‬ ‫ח“ו דא מדת הדין אויף דער וועלט‪ ,‬זאלן זיי נאך אלץ‬ ‫מגיד אנגעטראפן אין א גרופע משכילים‪ ,‬און ס‘האט זיי‬ ‫ט“ל פון תורה גיט אים לעבן‪ .‬דעריבער א תלמיד חכם וואס‬ ‫פארדינען זייערע ברכות‪ .‬יצחק אבינו האט געוואלט געבן‬ ‫נישט געשמעקט ווי דער מגיד שפאצירט זיך אזוי רואיג‪.‬‬ ‫לערנט תורה איז א בחינה פון שבת‪( ,‬זוה“ק פ‘ צו כ“ט‪ ).‬ווייל‬ ‫די ברכות פאר יעקב אויף אזא אופן אז אפילו מדת הדין‬ ‫איז איינער צוגעגאנגען צום מגיד און מיט א שפאטיש‬ ‫ער איז ‘שובת‘ פון די ל“ט מלאכות‪ ,‬וואס פעהלט אים נישט‬ ‫זאל מסכים זיין‪ ,‬האט יצחק געזאגט ‘ויתן לך האלקים‘‪ ,‬אז‬ ‫געלעכטער געפרעגט‪“ :‬רבי‪ ,‬שוין יאהרן וואס ס‘ּפלאגט מיך‬ ‫אויס ווייל ער לעבט פונעם ט“ל תורה‪ .‬דאס איז מרומז אין‬ ‫אפילו די מדת הדין זאל מסכים זיין צו די ברכות‪.‬‬ ‫מיין געוויסן‪ ,‬פארוואס שטייט נישט אויסגערעכנט די עשר‬ ‫די ברכה פון ‘ויתן לך אלוקים מטל השמים‘—ער זאל נישט‬ ‫• הרה״ק רבי ר‘ מענדל‘ע מרימנוב זי“ע‪“ :‬דער וואס‬ ‫מכות אין די ּפרשה פון “ויתן לך“‪ ,‬און זאגנדיג דאס ווארט‬ ‫דארפן אנקומען צו די גשמיות‘דיגע ט“ל מלאכות‪ ,‬נאר ס‘זאל‬ ‫זאגט נישט ‘ויתן לך‘ מוצאי שבת קודש‪ ,‬ווייס איך נישט‬ ‫“לך“ האט ער אנגעוויזן מיט‘ן פינגער אויפ‘ן דובנער מגיד‪,‬‬ ‫קומען ‘מט“ל השמים‘—פון הימל‪.‬‬ ‫פון וואנען ער נעמט פרנסה א גאנצע וואך“‪ .‬און ס‘איז גוט‬ ‫ווי איינער זאגט‪ ,‬אויף דיר זאל דאס קומען‪ .‬דער מגיד האט‬ ‫• ספורנו‪ :‬אין די ווערטער ‘מטל השמים‘—ליגט גאר א‬ ‫אז צוויי אידן זאלן זאגן ‘ויתן לך‘ צוזאמען‪ ,‬יעדער מוצש“ק‬ ‫זיך נישט פארלוירן פון זייער פרעכקייט‪ ,‬און האט באלד‬ ‫וואסער אז די‬‫גרויסע ברכה‪ ,‬אז ס‘זאל אלעמאהל זיין גענוג ַ‬ ‫ווייל ס‘איז א סגולה לפרנסה‪.‬‬ ‫געענטפערט‪ :‬ווען די עשר מכות וואלטן געשטאנען אין‬ ‫תבואה און פרוכט זאלן קענען וואקסן בלויז פונעם טל אליין‪,‬‬ ‫• ספר ‘אגרא דצבי‘ (אב“ד ווייצן זצ“ל)‪ :‬ברענגט א סמך‬ ‫‘ויתן לך‘‪ ,‬וואלט געווען דערּ פשט‪“ ,‬לך ולא לאחרים“‪—,‬נאר‬ ‫כדי מ‘זאל נישט דארפן צוקומען צו קיין רעגן וואס שטערט‬ ‫צו די ווערטער פון רבי‘ ר‘ מענדל‘ע זי“ע‪ ,‬אז מ‘זאל זאגן‬ ‫פאר דיר‪ ,‬און נישט פאר אנדערע‪ .‬דערפאר שטייט דאס אין‬ ‫פיסגייער פון גיין און קומען‪.‬‬ ‫‘ויתן לך‘ אינאיינעם מיט א צווייטן איד‪ ,‬לויט‘ן ‘בני יששכר‘‬ ‫די הגדה‪ ,‬וואס דארט שטייט‪“ :‬לך ולך‪ ,‬לך כי לך לך אף‬ ‫• “חקל יצחק“ מספינקא זצוק“ל‪ :‬אמאהל ווען דער גביר‬ ‫(‘אגרא דפרקא‘ אות רנ“ט) וואס שרייבט אז ווען מ‘ליינט‬ ‫לך“‪ ,‬און דער מגיד האט ביי יעדן ‘לך‘ אנגעוויזן אויף יעדן‬ ‫ר‘ אפרים פישל שטויבער פון פעטריווא איז געווען ביים‬ ‫די תוכחה זאל קיינער נישט שטיין נעבן דעם בעל קורא‬ ‫באזונדער‪...‬‬ ‫‘חקל יצחק‘ אויף א שבת‪ ,‬איז מוצאי שבת ווען דער ‘חקל‬ ‫אדער קעגן אים‪ ,‬כדי די תוכחה זאל ח“ו נישט ארויפגיין‬ ‫***‬ ‫יצחק‘ האט געזאגט ‘ויתן לך‘ זאגנדיג דעם פסוק (דברים‬ ‫אויף דעם מענטש‪ ,‬איז דא דער כלל אז מדה טובה מרובה‬ ‫כח‪:‬יב) “יפתח ה‘ לך את אוצרו הטוב‪...‬והלוית גוים רבים‬ ‫ממדת פורעניות‪ ,‬דעריבער ווען מ‘זאגט די ברכות פון ‘ויתן‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫יט‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪" ...‬יומא דהילולא"‬ ‫געעפנט דאס ערשטע חסידי‘שע שוהל אין קראקא‪ ,‬און‬ ‫(ד)‬ ‫הרה“ק רבי אהרן [ארון] הלוי מקראקא זי“ע‬ ‫א‏זוי איז קראקא מיט די יאהרן געווארן אויס גערופן‬ ‫מיט איר כח החסידות‪ ,‬וואס האט אנגעהאלטן ביז צו‬ ‫די לעצטער קריג‪.‬‬ ‫רבי אין קראקא‬ ‫בנו של “המאור ושמש“ • ז‘ כסלו תרמ“ב‬ ‫‏בערך אין יאהר תק“פ איז דער “מאור ושמש“‬ ‫ואלה תולדות‪ :‬‏הרה“ק רבי אהרן הלוי עפשטיין‪ ,‬איז געבוירן געווארן אין ניישטאט אין יאהר תקנ“ה אלס דער‬ ‫‏זייער נישט געזונט געווארן‪ ,‬איז ער אויפ‘ן ראט פון די‬ ‫צווייטער זוהן צו זיין טאטע הגה“ק רבי קלונימוס קלמן הלוי עפשטיין בעל “מאור ושמש“ באקאנט אלס רבי “קלמיש“‪,‬‬ ‫דאקטורים צוריק געקומען פון ניישטאט קיין קראקא‪,‬‬ ‫וואס אלס די הויפט שטאט פון מערב גאליציע‪ ,‬האבן‬ ‫וואס איז געוועון אן איידעם ביי רבי יוסף מטולשין בן החוזה מלובלין‪ .‬מ‘האט אים א נאמען געגעבן אהרן‪ ,‬נאכ‘ן טאט'ן‬ ‫זיך דארט געפונען גרויסע דא‏קטוירים און פראפעסארן‪,‬‬ ‫פונעם “מאור ושמש“ רבי אהרן הלוי‪ ,‬וואס איז נפטר געווארן פונקט אין יענער צייט‪ .‬מ‘פלעגט אים אויך רופן "דער‬ ‫און מ‘האט געקענט זיך מער אפגעבן מיט‘ן קראנקן‬ ‫הויכער רבי ארון"‪ .‬רבי ארון איז נתגדל געווארן בצל אביו הק' דער "מאור ושמש"‪.‬‬ ‫זכר צדיקים לברכה‪.‬‬ ‫האיש מקדש‪ :‬די טאכטער פון הרה“ק רבי ישראל‪ ,‬א זוהן פון הייליג‘ן‬ ‫רבי‘ן פון לובלין‪ .‬זכר צדיקים לברכה‪.‬‬ ‫תולדותיו‪ :‬רבי ארון האט ליידער נישט איבערגעלאזט קיין קינדער זש“ק‪ .‬זכר צדיקים לברכה‪.‬‬ ‫רבותיו‪ :‬הרה“ק רבי ארון איז געפאהרן צום רבי‘ן פון לובלין‪ ,‬צום הייליג‘ן רוזשינע‏ר‪ ,‬צו הרה“ק מטשע‏רנאביל‪,‬‬ ‫צום ראפשיצע‏ר רב‪ ,‬צום ראדישיצע‏ר‪ ,‬צו הרה“ק רבי יחזקאל מקאזמיר און נאך‪.‬‏אבע‏ר ספעציעל איז ער געווען שטארק‬ ‫באהאפטן אין הייליג‘ן צאנזע‏ר רב‪ .‬זכר צדיקים לברכה‪.‬‬ ‫די אלטע שוהל אין ניישטאט‬ ‫על כסא מלכותו‪ :‬קראקא‪.‬‬ ‫פטירתו‪ :‬הרה“ק רבי ארון האט שטארק מאריך ימים געווען‪ .‬ער איז נפטר געווארן בשיבה טובה אין א הויכ‘ן‬ ‫אבער די דאקטוירים האבן נישט געקענט צופיהל‬ ‫עלטער פון נאענט צו ניינציג יאהר ביום ז‘ כסלו תרמ“ב‪ ,‬ער איז נטמן געווארן אין קרא‏קא אינעם נייעם בית החיים נעבן‬ ‫העלפן‪ ,‬אןן עטליכע יאהר שפעטער‪ ,‬יום ב‘ דר“ח תמוז‬ ‫זיין טאט‘ן הרה“ק בעל “מאור ושמש“‪ ,‬זיין מצבה איז חרוב געווארן ביי די ביטערער קריג און ס‘איז פריש באנייט געווארן‬ ‫תקפ“ג‪ ,‬זייענדיג אלט ‪ 72‬יאהר‪ ,‬איז דער “מאור ושמש“‬ ‫נסתלק געווארן לחיי ‏העולם הבא‪ ,‬און מ‘הא‏ט אים‬ ‫אין שנת תשל“ג‪ .‬זכר צדיקים לברכה‪.‬‬ ‫באלייגט אויפ‘ן נייעם בית החיים אין קרא‏קא‪ ,‬וואו זיין‬ ‫מצבה שטייט נא‏ך ביז‘ן היינטיג‘ן טאג‪.‬‬ ‫מאור ושמש פ‘ דברים ד“ה א“י אלה הדברים)‪“ ,‬אדמו“ר‬ ‫ביים הייליג‘ן רבי‘ן פון לובלין‬ ‫הקדוש מוהרי“י מלובלין“; “אדמו“ר איש אלקים“‪ ,‬און‬ ‫נאך די פטירה פון “מאור ושמש“‪ ,‬הא‏ט זיך הרה“ק‬ ‫נאך‪.‬‏יונגערהייט‪ ,‬ביים פיהרן די עדה חסידים אין קראקא‪,‬‬ ‫‏הרה“ק‏רבי ארון איז נתגדל געווארן על ברכי אביו‬ ‫רבי ארון א‏פיציעל באזעצט אין קרא‏קא‪ ,‬און איז צוריק‬ ‫האט דער “מאור ושמש“ געהאט אויסצושטיין ביטערע‬ ‫הק‘ הרה“ק רבי קלונימוס קלמן הלוי עפשטיין דער‬ ‫וואוינען צו מקום מגורתו ומקום מנוחתו פון זיין‬ ‫התנגדות אין שטאט‪ ,‬און די שטאטישע ראשי הקהילה‬ ‫“מאור ושמש“‪ ,‬וואס פלעגט אים פיהל מאהל מיטנעמען‬ ‫הייליג‘ן טאט‘ן‪ ,‬וואו ער איז געווען ‏באקאנט אלס ‘רבי‬ ‫האבן אים נישט געוואלט צולאזן ‏צו האבן אן אייגו‬ ‫יונגערהייט צום הייליג‘ן רבי‘ן פון לובלין‪ .‬‏דער “מאור‬ ‫ארון ‏קראקעווער‘‪ .‬ארום אים האבן זיך צונויפגעקליבן‬ ‫חסידי‘ש בית המדרש אין שטאט‪ ,‬האט ער זיך א‏מאהל‬ ‫ושמש“ איז פריער געווען א תלמיד פון הייליג‘ן רבי‘ן‬ ‫חסידים ואנשי מעשה וואס הא‏בן זיך מסתופף געווארן‬ ‫בא‏קלאגט דערוועגן צום הייליג‘ן רבי‘ן פון לובלין‪ ,‬האט‬ ‫רבי אלימלך ‏מליזענסק‪ ,‬וואס האט אין יאהר תקמ“ה‬ ‫בצל קדשך‪ ,‬און ער האט דארט ממשיך געווען דאס‬ ‫אים דער לובלינער געענטפערט‪“ :‬זיי לאזן נישט עפענען‬ ‫אים געהייסן פיהרן אליין אן עדה על דרך החסידות‬ ‫וואס זיין פא‏טער דער “מאור ושמש“ האט שוין‬ ‫אין קראקא‪ ,‬וואו ער איז געווען אן איידעם‪ .‬נאכ‘ן רבי‘ן‬ ‫אזויפיהל יאהרן פריער אנגעהויבן איינצוזייען‪ ,‬ווען ער‬ ‫ר‘ אלימלך‘ס הסתלקות‪ ,‬האט זיך דער “מאור ושמש“‬ ‫הא‏ט אריינגעשיינט מיט זיין גרויסן כח הקדושה אוך‬ ‫מדבק געווען ווי א חסיד צו עטליכע פון זיינע חברים‪ ,‬די‬ ‫געוואלדיגע יראה דעם אור פון תלמידי הבעש“ט הק‘‬ ‫תלמידים פון רבי‘ן ר‘ אלימלך‪ ,‬ווי דער קאזשניצער מגיד‬ ‫פאר אידן אלס יונגערמאן אין קראקא‪.‬‬ ‫און דער רבי ר‘ מענדעלע רימינאווער‪ ,‬און ספעציעל‬ ‫הרה"ק רבי ארון האט זיך מכניע געווען און‬ ‫צום רבי‘ן פון לובלין‪ ,‬פון וועמען ער ברענגט אראפ‬ ‫געפאהרן צו אלע צדיקי הדור אפילו זיי זענען געווען‬ ‫קיין חסידי‘ש שטיבל? איך זאג צו‪ ,‬א‏ז פאר משיח וועט‬ ‫אין ספה“ק “מאור ושמש“ פארשידענע מאמרים וואס‬ ‫אינגער פון אים מיט יאהרן‪ .‬דאס לעצטע איז ער‬ ‫קומען‪ ,‬וועלן נאך אין קראקא זיין שטיבלעך‪ ,‬שטיבלעך‬ ‫ער האט געהערט ‏מפה קדשו און ער רופט אים אהן‬ ‫געפאהרן צו רבי שלמה בן רבי מאיר נתן מבאבוב וואס‬ ‫און שטיבלעך!“ וואס דאס איז טאקע שפעטער מקויים‬ ‫מיט גרויסע לשונות‪ ,‬ווי “אדמו“ר הרב בוצינא קדישא‬ ‫איז געווען ‪ 50‬יאהר אינגער פון אים!‬ ‫געווארן‪ ,‬אין די תקופה פון הרה“ק רבי ארון וואס האט‬ ‫רשכב“ה מו“ה יעקב יצחק מק“ק לובלין זצוק“ל“ (ספה“ק‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כ‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪" ...‬יומא דהילולא"‬ ‫ספרי יסוד אין חסידות‪.‬‬ ‫>>>>>>>‬ ‫ארון נושא את נושאיו‬ ‫רבי ארון קראקעווער פלעגט פאהרן קיין ראדאמסק‬ ‫‏דאס ערשטע חסידי‘שע קלויז אין קראקא‬ ‫הרה“ק רבי ארון‬ ‫הלוי מקראקא זי“ע‬ ‫צום הייליגן ‘תפארת שלמה‘ זי“ע‪ .‬ס‘איז באקאנט אז‬ ‫הרה“ק ‏רבי ארון הא‏ט געלא‏זט בויען דא‏ס ערשטע‬ ‫דער ‘תפארת שלמה‘ האט געזאנט במליצה אויף רבי‬ ‫חסידי‘שע בית המדרש (קלויז) אין קראקא‪ ,‬קעגנאיבער דאס‬ ‫ארון קראקעווער‪ ,‬דעם מאמר חז“ל “הארון נושא את‬ ‫אלטע בית הכנסת‪ ,‬און מיט דעם דורכגעברא‏כן דעם שטרענגן‬ ‫נושאיו“‪ ,‬אז אלע חסידים וואס זענען צו אים געפאהרן‬ ‫פא‏רבא‏ט פון אז‏ויפיהל יאהרן‪ ,‬אז ס‘‏טאהר זיך נישט געפינען‬ ‫‪-‬ז‘ כסליו תרמ“ב ‪-‬‬ ‫(נושאיו‪ ,‬פון לשון נוסעיו)‪ ,‬האבן געהאט פרנסה מיט‬ ‫קיין ח‏סידי‘שע שוהל אין די שטא‏ט‪ .‬מ‘הא‏ט דא‏ס ביהמ“ד‬ ‫שפע ונחת (געברענגט אין ס‘ מליצי אש‪ ,‬א‘ תמוז)‪.‬‬ ‫‏מוציא לאור פון ספה“ק‪“ ,‬מאור ושמש“ נא‏כדעם גערופן אויף זיין בנאמען רבי ארון‘ס קלויז‏“‪ ,‬און‬ ‫רבי ארון קראקעווער פלעגט געוועהנליך פאהרן‬ ‫‏אין קרא‏קא האט הרה“ק רבי ארון זיך אפ‏געגעבן ס‘איז געווען פון די שענסטע שוהלן אין קראקא‪ .‬הרה“ק רבי‬ ‫אויף שבועות און אויף יום הקדוש קיין ראדאמסק‪,‬‬ ‫מיט‘ן מסדר זיין צום דרוק דעם ספה“ק “מאור ושמש“ ארון איז געווען א‏נשוא פנים אין קראקא‪ ,‬ער איז געווען דער‬ ‫אבער איין יאהר סוף אדר‪ ,‬פאר ראש חודש ניסן האט זיך‬ ‫פלוצלינג ערוועקט אין אים א גרויסער חשק צו פאהרן‬ ‫על התורה ומועדים‪ ,‬וואס בא‏שטייט פון די מאמרים ערשטער וואס האט אונטערגעשריבן אויפ‘ן מכתב הזמנה צו‬ ‫קיין ראדאמסק‪ .‬ער האט זיך גראדע געוואונדערט‪ ,‬וואס‬ ‫וואס זיין פא‏טער האט געזא‏גט עטליכע יאהר פאר די‬ ‫ס‘האט אים געכאפט אין דער צייט פון יאהר א תשוקה‪,‬‬ ‫פטירה‪ ,‬דא‏ס ספר איז ערשט געדרוקט געווארן ניינצן‬ ‫אבער ער האט געגלייבט אז ס‘איז בהשגחה פרטית‪ ,‬און‬ ‫יאה‏ר נאכ‘ן טאטנ‘ס הסתלקות‪ ,‬און איז ערשינען לאור‬ ‫אז ער שפיהרט אז ער מוז זיין אין ראדאמסק‪ ,‬איז ער‬ ‫עולם י‘ טבת תר“ב‪ .‬פון דעמאלט אהן האט מען דעם‬ ‫תיכף אהינגעפאהרן‪ .‬און אהנגעקומען קיין ראדאמסק‬ ‫“מאור ישמש“ וועמען מ‘האט ביז‏דעמאלט גערופן רבי‬ ‫דאנערשטאג‪ ,‬ערב שבת‪ ,‬וואס איז געווען א נאכט פאר‬ ‫קלמי‘ש‪ ,‬א‏נגעהויבן רופן אויפ‘ן נא‏מען פון זיין הייליג‘ן‬ ‫די פטירה פון הייליגן 'תפארת שלמה'‪ ,‬כ“ט אדר תרכ“ו‪.‬‬ ‫ספר‪ ,‬און דער ספר “מאור ושמש“ איז אויפגעכאפט‬ ‫ביים נעמען שלום האט זיך דער 'תפארת שלמה'‬ ‫געווא‏רן אין דער חסידי‘שער וועלט א‏לס איינע פון די‬ ‫אנגערופן מיט שמחה‪“ :‬ברוך הבא ר‘ ארון‪ .‬חז“ל זאגן‬ ‫דער אידישער קווארטל אין קראקא‬ ‫דאך ‘ארון נושא את נושאיו‘‪ .‬ר‘ ארון האט מיט זיינע‬ ‫צוויי טייערע יונגעלייט פון בריגל‬ ‫מדריגות באלד פארשטאנען אז דער תפארת שלמה איז‬ ‫לאדענען הגה“ק רבי שמעון סופר‪ ,‬אננצונעמען דא‏ס רבנות‬ ‫‏הרה“ק רבי ארון קראקעווער איז אלס אינגערמאן‬ ‫מרמז אויף זיין פטירה און זיין ארון‪ .‬איז ער געווארן‬ ‫פאסטן אין קראקא (דער בריוו איז געדרוקט אין ספר אגרות‬ ‫אמאהל געווען צוזאמען מיט הרה“ק רבי שמואל‬ ‫זייער דערשראקן און איבערגעפרעגט‪‘ :‬וואס זאגט‬ ‫דער רבי?‘ האט דער 'תפארת שלמה' פארפיהרט דעם‬ ‫הסופרים מדור ר“ש סופר עמ‘ ‪37‬‏)‪.‬‬ ‫אהרן מקארטשין‪ ,‬אויף א שבת אין בריגל ביי הגה“ק‬ ‫שמועס צו עפעס אנדערש‪ .‬דעם אנדערן אינדערפרי‬ ‫הרה“ק רבי ארון הא‏ט ל“ע נישט איבערגעלאזט קיין‬ ‫בעל ארי‘ דבי עילאי‪ .‬מוצאי שבת האבן זיך די צוויי‬ ‫עש“ק כ“ט אדר תרכ“ו איז דער הייליגער תפארת שלמה‬ ‫קינדער‪ ,‬און ס‘זענען נישט געווען פון אים קיין יורשים‪,‬‬ ‫אפגעשמועסט‪ ,‬אז אויפ‘ן קומענדיגן שבת וועלן זיי זיין‬ ‫נסתלק געווארן לגנזי מרומים בקדושה ובטהרה‪ .‬נאך‬ ‫ממשיכי השושלת‪ ,‬א‏בער זיין בית המדרש איז געבליבך‬ ‫ביי מרן מהר“ש מבעלזא זי“ע‪.‬‏אין יענער מינוט איז מרן‬ ‫די טהרה‪ ,‬ווען מ‘האט געוואלט גיין צו די לוי‘‪ ,‬האבן‬ ‫שטיין‪ ,‬און ס‘איז פארוואנדלט געווארן אין א צענטער פאר‬ ‫זי“ע געזיצן ביי שלש סעודות און זיך אנגערופן‪“ :‬ב“ה‬ ‫די חברא קדישא אויפגעפאסט ווי ס‘גייט בלוט אהן‬ ‫חסידים אין קראקא ביז די לעצטער קריג‪ ,‬וואו ס‘האבן‬ ‫אז מ‘ווייסט פון אונז אומעטום‪ .‬ערשט אצינד האבן‬ ‫אפהאלט‪ ,‬איז רבי ארון קראקעווער צוגעקומען צו די‬ ‫געדאוונט די פני פון די שטא‏ט‪ ,‬רבנים‪ ,‬גבירים‪ ,‬נגידים‪,‬‬ ‫צוויי טייערע יונגעלייט פון בריגל באשלאסן צו קומען‬ ‫מטה‪ ,‬און אריינגעמורמלט אין די אויערן פון תפארת‬ ‫תלמידי חכמים און שיינע אידן‪ ,‬טראצדעם וואס במשך די‬ ‫צו אונז‪“.‬‏פונקט האט יענעם שבת געוויילט אין בעלזא‬ ‫שלמה‪‘ :‬רבי‪ ,‬זאלט איר וויסן אז ס‘איז היינט ערב‬ ‫יאהרן זענען אויפגעקומען אסאך חסידי‘שע צענטערן אין‬ ‫הגה“ק רבי שלו‘ ריינמאן פון נאראל‪ ,‬און הערנ‘דיג דאס‪,‬‬ ‫שבת‪ ,‬די צייט איז קורץ‪ ,‬מיר בעהטן דעם רבי‘ן דאס‬ ‫קרא‏קא‪ ,‬און דא‏ס חסידות הא‏ט זיך דארט שטארק צעבליעט‪.‬‬ ‫האט ער באשלאסן‪ ,‬אז ער מוז בלייבן נאך א שבת אין‬ ‫בלוט זאל זיך שוין אפשטעלן‪ ,‬כדי מ'זאל נישט דארפן‬ ‫שפעטיגן מיט די לוי“ און קומען ח“ו צו חילול שבת‪ .‬אין‬ ‫דביקות אין הייליגן “דברי חיים“ פון צאנז‬ ‫בעלזא‪ ,‬כדי צו זעהן ווער די צוויי טייערע יונגעלייט‬ ‫זענען‪ ,‬וועמען מרן זי“ע האט געזעהן פונדערווייטנס אז‬ ‫יענע סעקונדע האט זיך די בלוט פון הייליגן 'תפארת‬ ‫‏הרה“ק רבי ארון‪ ,‬דער זוהן פונעם הייליגן “מאור ושמש“‬ ‫שלמה' אפגעשטעלט און מ‘איז געגאנגען צו די לוי‘‪ .‬ר‘‬ ‫זיי גייען קומען‪ .‬און אויפ‘ן אנדערן שבת זענען טאקע‬ ‫איז געווען אויסגערופן מיט זיין שטארק פשטות‘דיגע הנהגה‪.‬‬ ‫די צוויי אהנגעקומען‪ ,‬הרה“ק רבי ארון קראקעווער מיט‬ ‫ארון קראקעווער איז געווען פון די נושאי המטה‪ ,‬און‬ ‫ער איז אנטלאפן פון כבוד‪ ,‬פיינט געהאט דאס רבנות‪ ,‬און‬ ‫הרה“ק רבי שמואל אהרן קארטשינער‪ .‬ווען זיי זענען‬ ‫ס‘איז מקויים געווארן וואס דער 'תפארת שלמה' האט‬ ‫געזאגט א טאג פריער‪‘ ,‬ארון נושא את נושאיו‘‪ .‬ר‘ ארון‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות אפט געפאהרן צו די צדיקים פון זיין‬ ‫געקומען צו זייער אכסניא‪ ,‬האט ער זיי געפרעגט צי‬ ‫קראקעווער האט געטראגן די מטה פון זיין רבי‘ן דער‬ ‫דור‪ .‬‏פון יונגערהייט איז ער געפאהרן צום הייליג‘ן רבי‘ן פון‬ ‫זיי זענען פון בריגל? ווען זיי האבן געזאגט‪ ,‬יא‪ ,‬איז ער‬ ‫הייליגער 'תפארת שלמה'‪ ,‬וואס האט אים געטראגן ביז‬ ‫לובלין‪ ,‬צום הייליג‘ן רוזשינער‪ ,‬צום הייליגן טשערנאבילער‪,‬‬ ‫געלאפן מבשר זיין פאר מרן זי“ע אז די צוויי אינגעלייט‬ ‫דעמאלט ‘כאשר ישא האומן את היונק'‪( .‬אהל שלמה עמ‘‬ ‫צום היילינו ראפ‏שיצער רב‪ ,‬צום הייליג‘ן ראדאשיצער‪ ,‬צום‬ ‫וואס ער האט פון זיי גערעדט ביי שלשל סעודות זענען‬ ‫סב)‪.‬‬ ‫הייליגן קאזמירער‪ ,‬אבער צו עטליכע צדיקים איז ער געווען‬ ‫אנגעקומען‪( .‬יחיד בדורו עמ‘ שנז)‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כא‬ ‫פ‘ תןלדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪" ...‬יומא דהילולא"‬ ‫פונדעסטוועגן פארשטייט ער די דברי תורה וואס איך האב‬ ‫ער האט געזאגט‪:‬‬ ‫>>>>>>>‬ ‫הלמתים תעשה פלא?‬ ‫געזאגט פיהל בעסער ווי די אנדערע‪ .‬די לוחות געפינען זיך‬ ‫נאר אינעם ארון!‪ ...‬‏(עטרת שלמה עמ‘ קט אות לח)‬ ‫דער באקאנטער שבועות‪ ,‬ווען דער “תפארת שלמה“‬ ‫הרה“ק רבי ארון‬ ‫הלוי מקראקא זי“ע‬ ‫הרה“ק רבי ארון קראקעווער‪ ,‬איז אמאהל‬ ‫געווען אין פרעמישלאן ביי הרה“ק רבי מאיר‘ל‬ ‫האט איבערגעלאזט אלע חסידים און געפאהרן קיין צאנז‬ ‫זי“ע‪ ,‬האט מען געזעהן זיין מדת האמת‪ ,‬ווי ווייט ער‬ ‫צום “דברי חיים“‪ ,‬איז צושטאנד געקומען א דאנק הרה“ק‬ ‫האט זיך געזארגט פאר יעדן נפש מישראל‪ ,‬אז ער‬ ‫רבי ארון‪ ,‬ומעשה שהיה כך היה‪ :‬‏דעם צאנזער רב‘ס זוהן‬ ‫‪-‬ז‘ כסליו תרמ“ב ‪-‬‬ ‫האט זיך פשוט איינגעשטעלט זיי צו העלפן‪ ,‬אפילו‬ ‫הרה“ק רבי דוד‘ל פון קשאנוב איז געווען רב אין א שטאט‬ ‫ווען ס‘איז געווען בפניו פונעם צדיק‪ .‬‏אין יענע צייט‬ ‫דבוק אויף א ספ‏עציעלן פארנעם‪ ,‬און איינער פון זיי איז וואו ס‘האבן געוואוינט ראדאמסקער חסידים וואס האבן‬ ‫איז פונקט געווען אין פרעמישלאן א חולה מסוכן‪,‬‬ ‫‏געווען דער הייליגער צאנזער רב‪ .‬‏איבער די סיבה פון זיין נישט אזוי נוהג כבוד געווען אין אים‪ ,‬און דער צאנזער‬ ‫אויף וועמען מ‘האט געזאגט אז די סיבה פארוואס‬ ‫התקרבות צום “דברי חיים“‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך די רב האט געהאט דערפון תרעומות‪ .‬יענעם יאהר שבת‬ ‫ער איז אזוי קראנק איז צוליעב אן הקפדה פון‬ ‫פטירה פון הרה“ק רבי יחזקאל‘ע קאזמירער‪ ,‬זענען געזיצן‬ ‫רבי מאיר‘ל‪ .‬ווען רבי ארון האט דערפון געהערט‪,‬‬ ‫אינאיינעם די תלמידים‪ ,‬ר‘ ארון‪ ,‬זיין ברודער דער גוטער‬ ‫איז ער באלד אריינגעלאפן צו רבי מאיר‘ל און‬ ‫יוד פון ניישטאט‪ ,‬דער “תפארת שלמה“ פון ראדאמסק‪ ,‬רבי‬ ‫אנגעהויבן שרייען מיט‘ן לשון פונעם פסוק (תהלים‬ ‫נתן דוד משידלאווצא‪ ,‬און נאך אנדערע‪ ,‬און אינאיינעם זיך‬ ‫פח)‪ :‬‏“הלמתים תעשה פלא“‪ —,‬איז דען א קונץ צו‬ ‫דורכגערעדט וואו מ‘קען פאהרן יעצט נאך די הסתלקות‬ ‫פראווען וואונדערליכע מופתים דורך מאכן א איד‬ ‫פון זייער רבי‘ן‪ .‬האבן זיי באשלאסן אז זיי וועלן צו יעדן פון‬ ‫זאל שטארבן? “אם רפאים יקימו“‪—,‬צו זעהן איינער‬ ‫זאל אויפשטיין אין אויסגעהיילט ווערן‪“,‬אזי יודיך‬ ‫די הויפ‏ט צדיקים אין דור שיקן א שליח זיך אומקוקן אויף‬ ‫סלה“‪—,‬דאס איז א קונץ און דאס איז א לויב‪...‬‬ ‫זיין עבודה‪ ,‬און נאכדעם וועלן אלע שליחים איבערגעבן‬ ‫‏(“קדושת ציון“ סו“פ‏בהעלותך)‬ ‫די הנהגה פונעם צדיק ביי וועמען מ‘האט באזוכט‪ ,‬און‬ ‫דעמאלט וועלן זיי דן זיין און אויסקלויבן איינעם פון‬ ‫האט געהערט די קולות וברקים‪ ,‬אין ס‘האט אלעמען‬ ‫די אידישע קווארטל אין קראקא‬ ‫וועמען מקבל מרות צו זיין‪ .‬‏איינער פון זיי איז געפאהרן‬ ‫ארומגענומען אן אומבאשרייבליכן ציטער‪ .‬‏יאהרן‬ ‫נאכדעם האבן נאך חסידים איבערגעשמועסט יענעם‬ ‫צו הרה“ק רבי איציק‘ל נעשכיזער‪ ,‬איינער צום הייליג‘ן פאר שבועות איז הרה“ק רבי ארון געווען אין ראדאמסק‪,‬‬ ‫מורא‘דיגן שבועות‪ ,‬וואס איז פאררעכנט געווארן אלס‬ ‫טריסקער מגיד‪ ,‬א דריטער צום הייליג‘ן קאצקער ‏רבי‘ן‪ ,‬האט ער דאס איבערגעגעבן פאר‘ן ראדאמסקער רבי‘ן‪,‬‬ ‫איינער פון די גרעסטע ימים טובים אין צאנז ביים‬ ‫און דער “תפארת שלמה“ איז געפאהרןצום “דברי חיים“ און דערביי איז געווארן א שמועס בשבח פונעם הייליגן‬ ‫הייליגן “דברי חיים“‪ ,‬און דאס איז צושטאנד געקומען‬ ‫קיין צאנז‪ .‬די אלע זענען געבליבן מקושר צו וואו זיי זענען “דברי חיים“‪ ,‬ווי א בשר ודם האט בכלל נישט קיין‬ ‫א דאנק הרה“ק‏רבי ארון קראקעווער‪.‬‬ ‫דעמאלט געפאהרן‪ ,‬אבער קיין צאנז איז יעדער געפאהרן‪ ,‬השגה אינעם גרויסקייט פון הייליגן צאנזער רב‪.‬‏וויסנדיג‬ ‫ווייל דער “תפארת שלמה“ האט מיט זיין כח יעדן צוגעצויגן אז הרה“ק רבי ארון ווייסט וואס ער רעדט‪ ,‬האט דער‬ ‫געהערט די קרעכטץ פון משיח!‬ ‫צו פאהרן אויך קיין צאנז‪ ,‬און דעריבער איז אויך הרה“ק רבי “תפארת שלמה“ באלד אנגענומען זיינע ווערטער און‬ ‫הרה"ג רבי שמואל אברהם זעלטענרייך זצ"ל‬ ‫ארון געווארן אויסטערליש דבוק אין הייליג‘ן “דברי חיים“‪ .‬אים געפרעגט וואס ער קען טוען? האט הרה“ק רבי ארון‪,‬‬ ‫אבד"ק טשאקעווע האט דאס געהערט פון זיין רבי מיט‬ ‫אבער אויך קיין ראדאמסק איז הרה“ק רבי ארון אים צוגערעדט צו פאהרן קיין צאנז כדי מפייס צו זיין‬ ‫וועמען ער האט געלערנט ביי אים אין קארקא‪ ,‬וואס‬ ‫געפאהרן ווייטער‪ ,‬ביז צו די פטירה פון הייליגן “תפארת דעם הייליגן “דברי חיים“‪ .‬האט דער “תפארת שלמה“‬ ‫האט דאס געהערט פון הרה"ק רבי ארון מ'קראקא בן‬ ‫שלמה“‪ .‬ער איז געוועהנליך געפאהרן אהין בקביעות אויף אנגעהויבן איבערטראכטן‪ ,‬אז ס‘האבן זיך שוין למעשה‬ ‫ה'מאור ושמש' זי"ע‪.‬‬ ‫שבועות און פאר יום כיפור‪ .‬‏אמאהל ביים זאגן תורה‪ ,‬צונויפגעזאמלט אזויפיהל הונדערטער חסידים קיין‬ ‫אמאהל איז רבי ארון געפאהרן צום טריסקער מגיד‬ ‫ווען אלע חסידים האבן זיך געשטופט וועלנדיג צוקומען ראדאמסק אויף שבועות‪ ,‬ווי לאזט מען איבער דעם גאנצן‬ ‫זי"ע און וואו באקאנט האט ער גארנישט געגעסן א‬ ‫נעהנטער צו קענען הערן‪ ,‬האט דער “תפארת שלמה“ ציבור‪ .‬האט זיך הרה“ק רבי ארון‪ ,‬אנגערופן‪“ :‬דעמאלט‬ ‫גאנצן טאג‪ ,‬נאר ביינאכט האט ער געטרינקען א גלאז‬ ‫אויפגעפאסט ווי הרה“ק רבי ארון שטייט אין א ווינקל פארט מען אינאיינעם מיט אלע חסידים“‪.‬‬ ‫‏דער הייליגער “תפארת שלמה“ האט אנגענומען‬ ‫און שטופ‏ט זיך נישט‪ .‬‏נאכ‘ן ענדיגן זאגן תורה האט דער‬ ‫מילעך מיט אביסעלע גרויפן (גריס)‪ ,‬און פרייטאג צו‬ ‫נאכט האט ער געגעסן א קליין שטיקל פון די חלה‬ ‫“תפארת שלמה“ זיך אנגערופן‪ :‬‏“חז“ל זאגן ‘מקום ארון זיינע ווערטער און אויף יענעם שבועות איז ער געפאהרן‬ ‫(חסידים זענען געווען מסופק אויב ס'האט געהאט א‬ ‫אינו מן המדה‘‪—,‬אלע כלים וואס זענען געווען אין בית מיט‘ן גאנצן עולם אינאיינעם קיין צאנז לקבל פני קדשו‬ ‫כזית)‪ ,‬און די אויג פונעם פיש‪ ,‬און געטרינקן א גלעזעלע‬ ‫המקדש האבן תופס מקום געווען‪ ,‬אויסער דער ארון וואס פונעם הייליג‘ן “דברי חיים“‪ .‬‏חסידים האבן דערציילט אז‬ ‫בראנפין‪ ,‬און נישט מער‪ .‬וואו דער טריסקער מגיד האט‬ ‫האט אינגאנצן נישט פארנומען קיין ארט‪ ,‬ס‘איז געשטאנען דאס גאנצע בית המדרש אין צאנז‪ ,‬מיט אלע חסידים‬ ‫אים געזעהן האט ער זיך געפרייט און מיט אים ארום‬ ‫בדרך נס אבער פונדעסטוועגן זענען די לוחות געלעגן דוקא אינאיינעם‪ ,‬האבן דעמאלט געפיהלט גלייך ווי זיי וואלטן‬ ‫געכאפט‪ ,‬און וואו טריסקער מגיד'ס קינדער האבען‬ ‫אין ארון‪.‬‏אזוי אויך אונזער רבי ארון‪ ,‬ער שטופט זיך נישט‪ ,‬געשטאנען ביים בארג סיני צו קבלת התורה‪ ,‬יעדער‬ ‫>>>>>>>‬ ‫ער איז אינגאנצן נישט תופס מקום צווישן די חסידים‪ ,‬און‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כב‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪" ...‬יומא דהילולא"‬ ‫אים אראפ גענומען פונעם וואגן‪ ,‬און מיר האב אים אריין א שפע פון פיש‪ .‬‏האט רבי ארון זיך אויסגעדריקט‬ ‫>>>>>>>‬ ‫געברענגט צו אונזער טאטע‪ ,‬און דער טאטע האט אונז דעמאלט צום “דברי חיים“‪“ :‬פון דעם אז דרי צאנזער‬ ‫ארויס געשיקט‪ ,‬און זיי האבן פארברענגט ארום א שעה רב איז בעל‪-‬הבית און איז שולט אויפ‘ן טייך “דונייעץ“‬ ‫מיט א האלב‪ ,‬און ווען זיי האבן געענדיגט האט מיך מיין אין צאנז‪ ,‬האב איך שוין געוואוסט‪ ,‬אבער אז אויך אויפ‘ן‬ ‫הרה“ק רבי ארון‬ ‫טאטע אים געהייסן צוריק לייגן אויפ'ן וואגן‪ ,‬און ווען איך קראקעווער ‘ווייסל‘ איז דער רבי בעל הבית און מנהל‪,‬‬ ‫האב אים צוריק געלייגט האב איך מיך פארקוקט און אים פון דעם האב איך נאך נישט געוואוסט ביז היינט“‪...‬‬ ‫הלוי מקראקא זי“ע‬ ‫דאס שטארקע התקשרות און דביקות פון הרה“ק‬ ‫אריינגעשטיפט אויפן וואגן‪ ,‬האט ער געגעבן א הויכען‬ ‫‪-‬ז‘ כסליו תרמ“ב ‪-‬‬ ‫קרעכץ‪ ,‬אוי‪ ,‬און שפעטער האט מיר מיין טאטע געזאגט רבי ארון קיין צאנז קען מען זעהן פון אט די מעשה‪:‬‬ ‫אז דאס איז געווען משיח‪ ,‬און ער איז מחולל מפשעינו‪ ,‬אמאהל האבן עטליכע גרויסע צאנזער חסידים‬ ‫דאס געזעהן האבן זיי אים געזאגט מסתמא וועט אייך‬ ‫האט אויס געפיהרט טריסקער מגיד‪ ,‬פרעגט איר אונז פון געפרעגט פון הרה“ק רבי ארון‪“ :‬איר האט דאך געגעסן‬ ‫דער טאטע אריבער רופן צו וועיטשערע (נאכטמאהל)‪.‬‬ ‫קעסט ביים הייליגן רבי‘ן פון לובלין‪ ,‬זאגט אונז דעם‬ ‫וואו מיר ווייסן אז דאס איז משיח'ס קרעכטץ‪..‬‬ ‫זאלט איר זעהן פויעל'ן ביים טאטן מער צו עסן‪ .‬וכך‬ ‫חילוק פון לובלין קיין צאנז!‘ ‏האט זיי הרה“ק רבי ארון‬ ‫הוה טריסקער מגיד האט אים גרופן צו וועיטשערע און‬ ‫געענטפערט‪“ :‬אויב פרעגט איר מיך אזא פראגע‪ ,‬ווילט‬ ‫וואו רבי ארון זצ"ל האט געזעהן אז דער טריסקער מגיד‬ ‫איר איך זאל אייך דאס איבערגעבן בתורת עדות‪ ,‬נו‪,‬‬ ‫עסט נישט קיין סאך‪ ,‬האט ער אים געפרעגט פארוואס‬ ‫עדות דארף מען דאך זאגן שטייענדיג‪ ,‬ווי ס‘שטייט‬ ‫עסט איר נישט? האט ער אים געזאגט ווייל מיר קענען‬ ‫“ועמדו שני אנשיס וגו“‪ ,‬לאמיר זיך אויפשטעלן און‬ ‫נישט עסן‪ ,‬האט ער אים געפרעגט פארוואס קענט איר‬ ‫שטייענדיג האט זיי הרה“ק רבי ארון געזאגט‪“ :‬איך וועל‬ ‫נישט עסן?‪ ,‬האט ער אים גענטפערט? ווייל מיר קענען‬ ‫אייך זאגן בתורת עדות‪ ,‬אז דאס וואס מ‘האט געזעהן‬ ‫נישט שלאפן‪ ,‬פארוואס קענט איר נישט שלאפן? האט‬ ‫ביים רבי‘ן פון לובלין‪ ,‬זעהט מען דא אין צאנז ביים‬ ‫ער אים געזאגט ווייל מיר האבן געהערט די קרעכטץ‬ ‫הייליג‘ן רב‪ ,‬אבער דאס וואס מ‘זעהט דא האט מען נישט‬ ‫פון משיח! האט רבי ארון געזאגט פאר טשאקעווע‬ ‫געזעהן אין לובלין‪“.‬‬ ‫רב'ס רבי‪ ,‬די מיינסט איך בין אפגעשטאנען פון אים‪,‬‬ ‫הגה“ק דער נאסאדער רב האט נאך דערציילט‬ ‫נאר איך האב אים געפרעגט פון וואו ווייסט איר אז‬ ‫בשם הרה“ק רבי ישעי‘לע טשעכויבער‪ :‬הרה“ק‏רבי ארון‬ ‫דאס איז געווען משיח? האט אים דער טריסקער מגיד‬ ‫פלעגט רעדן מיט א דיקע שטימע און מיט א ספעציעלע‬ ‫געזאגט לאז מיך אייך פארציילן א מעשה‪ ,‬אמאהל‬ ‫תנועה‪ .‬און ווען ער איז געקומען קיין צאנז‪ ,‬פלעגט רבי‬ ‫בין איך מיט מיינע ברידער מיט געפאהרן מיט מיין‬ ‫ישעי‘לע טשעכויבער‪ ,‬וועלכער איז נאך געווען א קינד‪,‬‬ ‫טאטע דער טשערנאבילער מגיד און זיין וואגן‪ ,‬און די‬ ‫אים זאגן “שלום עליכם“‪ ,‬און נאכגעמאכט דערביי די‬ ‫בעל עגלה האט אים נישט געפרעגט וואו מ'פאהרט‪ ,‬די‬ ‫די מצבה פון הרה“ק רבי ארון קראקאווער‬ ‫תנועה פון הרה“ק רבי ארון‘ס קול‪ .‬ווען דער הייליגער‬ ‫אויפ‘ן נייעם בית החיים אין קראקא‬ ‫פערד זענען אליין געפאהרן‪ ,‬ביז מ'איז אנגעקומען און‬ ‫“דברי חיים“ איז נסתלק געווארן‪ ,‬און הרה“ק רבי ארון‬ ‫א דארף און די פערד האבען זיך אפגעשטעלט‪ ,‬האט‬ ‫איז געקומען קיין צאנז אויף די ערשטע יאהרצייט‪ ,‬האט‬ ‫פיש אויף שבת‬ ‫מיך מיין טאטע געזאגט גיי אראפ און זאג דעם בעל‬ ‫רבי ישעי‘לע טשעחויבער אים געגעבן שלום מיט אן‬ ‫הקרעטשמע אז איך בין אינדערויסן‪ ,‬בין איך געגאנגען‬ ‫‏אמאהל ווינטער איז דער צאנזער רב געווען אין‬ ‫אראפגעלאזטן קאפ‪ ,‬אהן נאכמאכן ד תנועה‪ .‬הרה“ק‬ ‫זאגן אז מיין טאטע איז דא‪ ,‬האט ער מיר געזאגט אז‬ ‫קראקא אויף א שבת קודש‪ .‬דעמאלט איז געווען אזא‬ ‫רבי ארון האט אויפגעפאסט אז רבי ישעי‘לע‘ס געזיכט‬ ‫ער איז פארנומען מיט די גוים און ער זאל פאהרן צו אן‬ ‫ביטערע פרעסט אין שטאט‪ ,‬אז אפילו אויב מ‘וואלט‬ ‫איז איינגעפאלן און ער איז שטארק שרוי בצער צוליעב‘ן‬ ‫אנדערע קרעטשמע‪ ,‬האט אים מיין טאטע געזאגט איך‬ ‫געדארפט האבן א פיש פאר א שטערבליכן קראנקן‪,‬‬ ‫‏טאטנ‘ס פטירה‪ .‬האט אים הרה“ק רבי ארון געזאגט‪:‬‬ ‫וויל דוקא דא זיין‪ ,‬האט דער בעל הבית געמאכט פלאץ‬ ‫וואלט מען דאס נישט געקענט באקומען‪ .‬די פראסט אין‬ ‫“די מיינסט אז דיין טאטע איז געשטארבן‪ ,‬איך האב‬ ‫פאר מיין טאטע מיט א פארהאנג מיט א בענקעל‪ ,‬האט‬ ‫שטאט איז געווען אויסטערליש און דער גאנצער טייך איז‬ ‫געהאט א ברודער יוסל (הרה“ק דער ‘גוטער יוד‘)‪ ,‬האט‬ ‫מיר מיין טאטע געהייסען ברענגען נאך א בענקל‪ .‬מיין‬ ‫געווען באדעקט מיט אייז‪ .‬‏ווען מ‘האט דערציילט פאר‘ן‬ ‫ער געזאגט‪“ :‬וואס מ‘האט געזעהן אין לובלין און אין‬ ‫טאטע האט אונז געזאגט אז ס'גייט באלד אנגעקומען‬ ‫דברי חיים‪ ,‬אז מ‘קען נישט באקומען קיין פיש אויף שבת‪,‬‬ ‫אפטא האט מען געזעהן אין צאנז‪ ,‬אבער וואס מ‘האט‬ ‫א צובראכענער ארימאן זאלט איר אים אראפ נעמען‬ ‫האט ער געהייסן אראפ‏גיין צום טייך “ווייסל“‪ ,‬אויפברעכן‬ ‫געזעהן אין צאנז‪ ,‬האט מען ביי זיי נישט געזעהן“‪ .‬זכר‬ ‫פון וואגען און אים אריין ברענגן צו מיר‪ ,‬אבער איר‬ ‫די אייז‪ ,‬נאכ‘ן אויפהאקן די אויבערשטע שיכט פון אייז‬ ‫צדיקים לברכה לחיי העולם הבא‪.‬‬ ‫זאלט זייער אכטונג געבן ווען איר נעמט אים אראפ‪,‬‬ ‫(מקורות‪ :‬אור הצפון‪ ,‬עלים לתרופה‪ ,‬תולדות וסיפורי צדיקים‪,‬‬ ‫זאל מען פאנגען פיש‪ ,‬און מ‘וועט בעז“ה מצליח זיין! האט‬ ‫ווייל ער איז א גרויסער בעל יסורים ער האט פוהל מיט‬ ‫מען אזוי געטוען אין צום גרויסן וואונדער פון די חסידים מעשי אבות‪ ,‬הילולא קדישא‪ ,‬אנציקלופדיה לחכמי גאליציה‪ ,‬ימי זכרון‬ ‫דברי תורה לפ‘ השבוע ועוד)‬ ‫וואונדן אויף זיין גוף‪ ,‬בין איך ארויס ווארטן אויף אים‬ ‫איז נישט פאריבער קיין לאנגע צייט ביז מ‘האט געפאנגען‬ ‫***‬ ‫און ער איז אנגעקומען‪ ,‬האב איך מיט מיינער ברידער‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כג‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬חודש כסליו‪ ...‬די הייליגע ווינטער נעכט‬ ‫דער מענטש האט דריי שותפים‪ ,‬דער באשעפער‪,‬‬ ‫זיין אייגענע זכות‪ ,‬האט ער געבעטען "לנוכח‬ ‫‪E‬‬ ‫דער טאטע‪ ,‬און די מאמע‪ .‬אויב מ‘פיהרט זיך בקדושה‬ ‫אשתו"‪ ,‬אין רבקה'ס זכות‪ ,‬אבער אין אמת איז‬ ‫דעמאלט האט דער באשעפער אויך א חלק אין דעם‬ ‫געווען "ויעתר לו ה'"‪ ,‬יא אין זיין זכות‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫מאוצרות הצדיקים‬ ‫מענטש‪ ,‬און אויב נישט‪ ,‬גייט ח“ו אוועק דער חלק‬ ‫רש''י ברענגט "לו ולא לה"‪ ,‬ווייל ער איז געווען‬ ‫אלקי‪[ ,‬אזוי ווי ס‘שטייט (דברים כג‪:‬טו) “כי ה‘ אלקיך‬ ‫מתהלך בקרב מחנך וגו‘ והיה מחניך קדוש ולֹא יראה‬ ‫א צדיק בן צדיק‪) .‬קדושת לוי( האט צוריסן די‬ ‫בריוו וואס ברוך בן נריה האט געברענגט פון ירמיהו‬ ‫‪ J‬חודש כסליו ‪L‬‬ ‫בך ערות דבר ושב מאחריך] און דער מענטש האט‬ ‫הנביא‪ ,‬דעריבער איז דער טאג א תענית‪( .‬מגילת תענית‬ ‫• ה‘ כסלו א תענית לצדיקים‬ ‫נישט קיין קיום‪‘ .‬שור‘ איז מרמז אויף קדושת יוסף‬ ‫פרק י“ג‪ ,‬מועד קטן כ“ו)‬ ‫דער מקור איז אין כל בו (עי‘ יומא כ“א)‪ ,‬און‬ ‫הצדיק‪ ,‬וואס די יוונים האבן געוואלט אויסרייסן פון‬‫[ס‘ווערט געברענגט נאך גירסאות וועלכע טאג‬ ‫ער שרייבט אז דער טעם איז‪ ,‬ווייל אין יאהר ג‘‬ ‫אידישע קינדער די קדושה‪ ,‬דעריבער איז דער חודש‬ ‫ס‘איז געווען‪ ,‬צי א‘ כסלו (אורחות חיים להר“א מלוניל‬ ‫אלפים שכ“א האט ברוך בן נריה געברענגט דעם‬ ‫הל‘ ט‘ באב אות כ“ד)‪ ,‬אדער כ‘ כסלו (טור דפו“י)‪,‬‬ ‫קעגן אים‪( .‬כ“ק מרן מהרי“ד מבעלזא זי“ע)‬ ‫מגילת איכה וואס זיין רבי‪‘ ,‬ירמיהו הנביא‘ האט אים‬ ‫דער מהות פונעם חודש‬ ‫געגעבן‪ ,‬אז ער זאל דאס איבערגעבן פאר יהויקים‬ ‫המלך‪ ,‬און יהויקים האט דאס נאך יענעם טאג‬ ‫• דער חודש קעגן יוסף הצדיק‪...‬‬ ‫צוריסן‪ .‬דעמאלט האט דער באשעפער געזאגט‬ ‫ס‘ווערט געברענגט אז חודש כסלו איז קעגן‬ ‫פאר ירמיהו הנביא‪ ,‬אז וויבאלד יהויקים האט דאס‬ ‫יוסף הצדיק‪ .‬אין מדרש רבה שטייט אז חודש כסלו‬ ‫צוריסן‪ ,‬דעריבער וועט ער דאפלען די צרות ביים‬ ‫איז קעגן יוסף הצדיק‪ .‬ווייל אין חודש כסלו געפאלט‬ ‫חורבן בית המקדש‪ ,‬דערפאר איז דער טאג א תענית‪.‬‬ ‫דער יו“ט חנוכה‪ ,‬און איינע פון די גזירות וואס די‬ ‫• ז‘ כסלו ‪ -‬א יום טוב לצדיקים‬ ‫יוונים האבן גוזר געווען אויף אידישע קינדער איז‬ ‫דער מקור איז אין מגילת תענית (פרק ט)‪ ,‬און אדער ח“י כסלו (צדה לדרך מאמר ה‘ כלל א‘ פרק ח)‪ .‬געווען‪‘ ,‬כתבו לכם על קרן השור שאין לכם חלק‬ ‫דער טעם איז‪ ,‬ווייל אין דעם טאג איז געשטארבן אין דברי נביאים וכתובים כאטש ס‘וערט דערמאנט באלקי ישראל‘‪ .‬די כוונה פון די רשעים איז געווען‪,‬‬ ‫הורדוס המלך‪ ,‬וואס האט פיינט געהאט די תלמידי די מעשה פון שריפת המגילה ירמיהו לו‪:‬ט)‪ ,‬ווערט ווי די גמרא זאגט‪‘ ,‬שלשה שותפים באדם‘‪—,‬דריי‬ ‫חכמים‪ ,‬און האט אויסגע‘הרג‘עט רוב חכמי ישראל‪ ,‬אבער נישט דערמאנט דער טאג ווען ס‘איז געווען‪ ,‬שותפים זענען דא אין א מענטש‪ ,‬דער טאטע‪ ,‬מאמע‪,‬‬ ‫דעריבער ווען ער איז געשטארבן‪ ,‬איז דאס א שמחה אזוי ווי אלע מאורעות וואס ס‘ווערט נישט דערמאנט און דער באשעפער‪ ,‬און אויב מ‘פיהרט זיך בקדושה‪,‬‬ ‫פאר‘ן באשעפער און פאר די וועלט‪ ,‬ווי דער פסוק דער זמן ווען ס‘האט פאסירט‪ ,‬און נאר אין מגילת דעמאלט האט דער באשעפער אויך א חלק אינעם‬ ‫תענית ווערט דאס געברענגט צוזאמען מיט‘ן טאג מענטש‪ ,‬אבער אויב מ‘פיהרט זיך נישט בקדושה‪,‬‬ ‫(משלי י“א) זאגט‪‘ :‬באבוד רשעים רנה‘‪.‬‬ ‫גייט ח“ו אוועק דער חלק אלקי‪ ,‬און דער מענטש‬ ‫ווען ב‘איז געשעהן‪ .‬מגילת תענית האבן חז“ל מקבל‬ ‫האט נישט קיין קיום‪ .‬דאס איז וואס די יוונים האבן‬ ‫• ז‘ כסלו א תענית לצדיקים‬ ‫געווען‪ ,‬און ס‘איז געווען נאר איין קבלה אויף א טאג‪,‬‬ ‫געוואלט אויסרייסן קדושה פון אידישע קינדער‪ ,‬און‬ ‫ס‘איז דא וואס זאגן אז ז‘ כסלו איז א תענית (און נישט כמה קבלות)‪ ,‬נאר משך הדורות איז אין די‬ ‫ווייל יוסף הצדיק ווייזט אויף קדושה‪ ,‬דעריבער איז‬ ‫לצדיקים‪ .‬דער מקור איז אין מגילת תענית‪ .‬און דער דפוסים אריינגעפאלן טעותים‪ ,‬און דורכדעם האט‬ ‫דער חודש קעגן אים‪( .‬מרן מהרי“ד מבעלזא זי“ע)‬ ‫טעם איז‪ ,‬ווייל לשיטתם איז ז‘ כסלו געווען דער זיך געמאכט אסאך שיטות ווען דער זמן איז‪ .‬אויב‬ ‫טאג וואס יהויקים המלך האט צוריסן די בריוו וואס‬ ‫ברוך בן נריה האט געברעגנט פון ירמיה הנביא‪ ,‬ווי מ‘מאכט א סך הכל‪ ,‬זעהט אז סיי אין סידור רב עמרם‪ • ,‬דער חודש קעגן אשר‪...‬‬ ‫מחזור ויטרי‪ ,‬ראבי“ה און בה“ג‪ ,‬שטייט אז דער טאג‬ ‫טייל זענען מיחס דעם חודש צו שבט אשר‪ .‬דער‬ ‫אויבנדערמאנט‪ .‬וועגן דעם איז דאס א יום תענית‪ .‬איז געווען ח‘ כסל‪ ,‬און דאס וואס ס‘שטייט אנדערע‬ ‫מקור דערפון איז הרה“ק רבי צדוק הכהן מלובלין‬ ‫(מגילת תענית פרק י“ג‪ ,‬מועד)‬ ‫טעג‪ ,‬זענען טעותי הדפוס‪( .‬בירור הלכה או“ח סי‘ תק“פ)‬ ‫זי“ע‪ ,‬וואס שרייבט אין זיין ספר ‘רסיסי לילה‘‪ ,‬אז דער‬ ‫סדר פון די י“ב חדשים קעגן די י“ב שבטים‪ ,‬איז דא‬ ‫• מזל קשת מרומז אויף יוסף הצדיק‬ ‫• ח‘ כסלו ‪ -‬א תענית לצדיקים‬ ‫‘מדרש רבה‘‪ :‬דער מזל ‘קשת‘ מרמז אויף יוסף אין ספר יצירה עטליכע דיעות‪ .‬און ער האב מקבל‬ ‫דער מקור איז אין בה“ג‪ ,‬און דער טעם איז‪ ,‬ווייל‬ ‫לשיטתם איז ח‘ כסלו געווען דער טאג ואס יהויקים הצדיק וואס אויף אים שטייט “ותשב באיתן קשתו“‪ .‬געווען פון זיינע רבי‘ס לויט דעם סדר (אנגעהויבן פון‬ ‫‏ווייל חנוכה געפאלט אין חודש כסלו‪ .‬און איינער פון חודש ניסן)‪ :‬שמעון‪ ,‬ראובן‪ ,‬יהודה‪ ,‬יוסף‪ ,‬לוי‪ ,‬נפתלי‪,‬‬ ‫ויעתר יצחק לה' לנכח אשתו וגו' ויעתר לו ה'‬ ‫די גזירות וואס די יוונים האבן גוזר געווען‪ ,‬איז געווען גד‪ ,‬דן‪ ,‬אשר‪ ,‬בנימין‪ ,‬יששכר‪ ,‬זבולון‪ .‬קומט אויס אז‬ ‫)כה‪,‬כא(‬ ‫“כתבו לכם על קרן השור שאין לכם חלק באלקי ישראל“‪ .‬חודש כסליו איז קעגן שבט אשר‪ .‬ער איז דארט מאריך‬ ‫געהאלטען‪,‬‬ ‫עניוות‬ ‫זיין‬ ‫מיט‬ ‫האט‬ ‫אבינו‬ ‫יצחק‬ ‫אז ער איז נישט ווערד צו ווערען געהאלפען די כוונה איז געווען‪ ,‬אזוי ווי די גמרא (קידושין ל‪ ):‬זאגט‪ :‬מסביר צו זיין דעם ענין‪( .‬ספר ‘רסיסי לילה‘ סוף אות ל“ט)‬ ‫>>>>>>>‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אין‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כד‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬חודש כסליו‪ ...‬די הייליגע ווינטער נעכט‬ ‫>>>>>>>‬ ‫אכציג‪ ,‬און ער איז נישט געזיצן מיט סתם ספרים‬ ‫קענען אנהאלטן די אלע זאכן‪ ,‬און אזוי וועט מען זוכה זיין‬ ‫• דער חודש קעגן לוי‪...‬‬ ‫נאר געלערנט מיט א טיעפקייט הלכות גזילה‪ .‬דער‬ ‫צו א זמן פיהל מיט הצלחות און סייתא דשמיא‪.‬‬ ‫ס‘זענען דא וואס זאגן אז דער חודש האט א‬ ‫“ערוגת הבושם“ זצ“ל שרייבט‪ :‬אז נאך די פטירה פון‬ ‫• “ווען שלאף איך דען יא?“‬ ‫שייכות צו שבט לוי‪ .‬דער מקור איז אין ספר יערות‬ ‫זיין פאטער‪ ,‬איז ער געווען אלט זיבעצן יאהר‪ ,‬און‬ ‫דער בילגורייער רב זי“ע שרייבט אין זיינע כתבים‬ ‫דבש‪ ,‬וואס זאגט אז די חדשים זענען קעגן די שבטים‪,‬‬ ‫ער האט געדארפט שפייזן די שטוב זייענדיג דער‬ ‫אזוי‪ :‬יום כ“ז אלול שנת תש“ח לפ“ק‪ ,‬האט מיר דער‬ ‫אויסגעשטעלט לויט‘ן סדר פון די שבטים לויט‘ן סדר‬ ‫עלסטער ברודער‪ .‬האט אים זיין מאמע יעדער נאכט‬ ‫ברודער שליט“א [כ“ק מרן מהר“א זי“ע] געזאגט‪:‬‬ ‫פון די אמהות‪ ,‬אנגעהויבן מיט ראובן קעגן חודש‬ ‫געוועקט א שעה נאך חצות‪ ,‬ער זאל גיין לערנען‬ ‫די וועלט דערציילט אז דער עלטער זיידע ז“ל [כ“ק‬ ‫תשרי‪ ,‬שמעון קעגן חודש חשון‪ ,‬און לוי קעגן חודש‬ ‫תורה בעיון‪ .‬און ווי ס‘זעהט אויס האבן די ריכטיגע‬ ‫מרן מהר“ש זי“ע] איז געווען אויף טויזנט נעכט‬ ‫כסלו‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ .‬נאך די קינדער פון לאה‪,‬‬ ‫גאונים געקענט משעבד זיין דעם קאפ צו לערנען‬ ‫און געלערנט תורה בהתמדה‪ .‬אין אנהויב האט ער‬ ‫קומען די קינדער פון רחל; ניסן קעגן יוסף‪ ,‬און אזוי‬ ‫תורה אויך אין די שעות‪( .‬שיחות מלוה מלכה)‬ ‫געלערנט בחברותא מיט עטליכע חברים‪ ,‬אבער נאך א‬ ‫ווייטער‪( .‬יערות דבש)‬ ‫• תשובה נאר דורך לימוד התורה‬ ‫פאר הונדערט נעכט האבן אים די חברים אפגעלאזט‪,‬‬ ‫ב) ווייל אין כסלו איז געשעהן דער גרויסער נס‬ ‫דער פאלטישאנער רבי זצ“ל האט דערציילט‬ ‫אז די חשמונאים האבן מלחמה געהאלטן מיט די‬ ‫וואס ער האט געהערט פון כ“ק מרן מהרי“ד זי“ע‬ ‫יוונים און זיי ארויסגעטריבן פונעם בית המקדש‪ ,‬און‬ ‫ווען א קבוצה בחורים פון איינע פון די שטעט זענען‬ ‫געטראפן דעם פך שמן מיט‘ן חותם פונעם כהן גדול‪.‬‬ ‫אנגעקומען קיין בעלזא אין די שלשת ימי הגבלה און‬ ‫און די חשמונאים זעגען פון שבט לוי‪ ,‬דעריבער האט‬ ‫זיי זענען אריינגעקומען צו מרן מהרי“ד זי“ע שלו‘‬ ‫דער חודש א שייכות מיט שבט לוי‪( .‬קדושת לוי‪-‬חנוכה)‬ ‫נעמען‪ ,‬האט זיי מרן זי“ע געוויזן וואס ס‘שטייט אין‬ ‫• דער חודש האט א שייכות מיט‘ן חוש‬ ‫זוהר (ח“ג כג‪“ ):‬אורייתא קא מודעא ליה חוביה“—אז‬ ‫הראיה‪-‬זעהן‪...‬‬ ‫די תורה לאזט וויסן פאר‘ן מענטש זיינע זינד‪ ,‬און‬ ‫ס‘זענען דא וואס זאגן אז דער חודש האט א‬ ‫דורך לערנען תורה ווייסט מען שוין וואס מ‘דארף‬ ‫שייכות מיט‘ן חוש ‘הראיה‘ ‪ -‬זעהן‪ .‬דער מקור איז אין‬ ‫פארעכטן‪ .‬מרן זי“ע האט זיי אנגעוויזן צו גיין אין‬ ‫די הגהות פון הקדוש החסיד מוהר“ר יעקב תמרליש‬ ‫בית המדרש לערנען‪ .‬זיי האבן גוט פארשטאנען‪,‬‬ ‫זללה“ה אויפ‘ן ספר יצירה (פירוש הגר“א בסוף‬ ‫אז מרן זי“ע האט זיי געוואלט לערנען‪ ,‬אז זיי זענען‬ ‫און נאר ער אליין איז געבליבן אויף די טויזנט נעכט‪.‬‬ ‫בביאור המאמר)‪ ,‬ווי ער שרייבט דארט אז דער חודש‬ ‫געקומען צום צדיק צו באקומען אן התעוררות‪,‬‬ ‫איז געקומען אן אלטער איד און מיט אים געלערנט‬ ‫האט א שייכות מיט‘ן חוש פון “זעהן‘‪ .‬דער הייליגער‬ ‫זאלן זיי גיין לערנען תורה און אזוי וועלן זיי זוכה‬ ‫הלכות בית הכנסת‪ ,‬און דערפאר האט ער געבויעט‬ ‫קדושת לוי ערקלעהרט דעם ענין‪ ,‬ווייל דער כלל איז‪,‬‬ ‫זיין צו תשובה שלימה און תיקון המעשים‪( .‬הגה“ח ר‘‬ ‫די שוהל‪ .‬דער זיידע ז“ל [כ“ק מרן מהר“י זי“ע] האט‬ ‫משה שיינערט שליט“א)‬ ‫אז ראש השנה און יום כיפור שרייבט דער באשעפער‬ ‫אמאהל געפרעגט דעם טאטע [מרן מהר“ש זי“ע] צי‬ ‫אפ פאר אידישע קינדער אלעס גוטס‪ ,‬און נאר חנוכה‬ ‫• אין זכות פונעם שווייס פון פלאגן אין תורה‬ ‫ס‘איז אמת וואס מ‘זאגט? האט ער אים געענטפערט‬ ‫זעהן דאס אידן אין די מחשבה‪ ,‬דעריבער תנוכה ווען‬ ‫בלשון שאלה‪“ :‬אויף מיר זאגט מען אזוי‪ ,‬ווען שלאף‬ ‫אמאהל האט זיך געמאכט א מקשה לילד אין‬ ‫מ‘צינדט די מנורה‪ ,‬שיינט דאס ארין אין די אויגן‪ ,‬און‬ ‫איך דען יא“‪ ,‬האט דער טאטע ז“ל [כ“ק מרן מהרי“ד‬ ‫שטאט‪ ,‬איז מען געלאפן זוכן א דאקטער אבער‬ ‫דעריבער צינדט מען ליכט‪( .‬קדושת לוי ‪ -‬חנוכה)‬ ‫זי“ע] פארשטאנען פון די תשובה פון עלטער זיידן אז‬ ‫אומעטום איז טונקעל‪ .‬אין איין הויז האט מען‬ ‫געזעהן אז ס‘איז לעכטיג‪ ,‬די הויז פונעם הייליג‘ן‬ ‫ער האט דאס נישט אפגעלייקנט‪ ,‬און ס‘זעהט אויס‬ ‫‪E‬‬ ‫טאקע אמת‪ .‬עכד“ק שליט“א [ז“ל]‪ .‬איך האב געהערט‬ ‫“כתב סופר“ וואס איז געזיצן אינמיט‘ן די נאכט און‬ ‫זיך געפלאגט אין לערנען‪ .‬איז מען אריין געלאפן‬ ‫בשם רבי העניך דיין ז“ל פון סקאהל‪ ,‬אז דער עלטער‬ ‫מאוצרות רבוה“ק‬ ‫זיידע האט אין די טויזנט נעכט אויך עוסק געווען אין‬ ‫‪ J‬הייליגע ווינטער נעכט ‪L‬‬ ‫צום הייליגן “כתב סופר“ מזכיר זיין די מקשה לילד‬ ‫די סוגי‘ פון טריפות הריאה‪( .‬ראה “דובר שלום“ אות פט)‪.‬‬ ‫וואס איז געווען אין א גרויסע סכנה‪ ,‬האט דער “כתב‬ ‫סופר“ געענטפערט איך בין נישט א רבי וואס קען‬ ‫•“געלערנט תורה בעיון שפעט ביינאכט!“‬ ‫וואונטשן‪ .‬אבער די משפחה האט נישט אפגעלאזט‬ ‫הגה“צ רבי נתן געשטעטנער זצ“ל האט אלס‬ ‫• די ווינטער חדשים לייכטן מער‬ ‫און נאכאמאהל שטארק געבעהטן‪ .‬דער “כתב סופר“‬ ‫יונגערמאן אמאהל באזוכט ביינאכט ביים טשעבינער‬ ‫האט געזעהן אז ער האט נישט קיין ברירה האט ער‬ ‫מ‘דארף זעהן מיט צו נעמען מיט זיך פון די הייליגע‬ ‫רב זצ“ל‪ ,‬און אים געטראפן איבערגעבויגן אויף א טור‬ ‫זיי געזאגט‪ :‬איך האב איין עצה פאר אייך‪ ,‬נעמט מיין‬ ‫טעג די אלע התעליות און קבלות טובות וואס מ‘האט‬ ‫ובית יוסף חושן משפט הלכות גזילה‪ .‬דער טשעבינער‬ ‫פאטשיילע וואס איז פוהל מיט שווייס פון זיך פלאגן‬ ‫אויף זיך גענומען‪ ,‬און מיט דעם וואס מ‘נוצט אויס די‬ ‫רב איז שוין דעמאלט געווען א זקן מופלג‪ ,‬העכער די‬ ‫און מיטשן אין די הייליגע תורה‪ ,‬און לייגט דאס אויף‬ ‫לאנגע ווינטער נעכט אויף תורה מאכט מען א כלי צו‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כה‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬סגולות ‪...‬מאוצרות רבוה“ק‬ ‫ַמיין שבת אוצר‪ ...‬שבת קודש‬ ‫“סגולה לאחדות“‬ ‫• לערנען חומש מיט פירש“י ז“ל •‬ ‫ארויסגעקליבן פון ספר “והייתם לי סגולה“ ותח“ח להמלקט‬ ‫ליל ששי פארטאגס איז א גרויסער זמן צו זאגן תהלים‪ .‬אדער עוסק זיין אין‬ ‫סתרי תורה‪ ,‬ווער ס'איז אין די מדריגה‪.‬‬ ‫הרה”ק רבי יצחק אייזיק מזידיטשוב זצ”ל ('עשר קדושות' מערכת ח’ אות‬ ‫ט”ז‪ ,‬הנהגות מהרי”א אות מ’) האט זיך געפיהרט צו זאגן א ספר תהלים יעדן‬ ‫• סעודת מלוה מלכה בצוותא‬ ‫טאג‪ ,‬און ערב שבת פאר'ן דאווענען און שבת קודש האט ער געזאגט נאכאמאהל‬ ‫אמאהל האט ַא חסיד זיך באקלאגט פאר מרן מהר"ש זי"ע ַאז ער וואוינט אין‬ ‫ָ‬ ‫גאנץ תהלים‪ .‬און אין די שובבי”ם טעג ערב שבת פארטאג’ס האט מען געזאגט‬ ‫ַא קליין שטעטל‪ ,‬און ער האט ב"ה ַא גוטע פרנסה‪ ,‬אבער ער איז נישט צופרידן ֿפון‬ ‫תהלים אין בית המדרש בציבור‪.‬‬ ‫וואס ער האט ‪ ,‬ווייל אין זיין שטעטל הערשט קנאה שנאה און מחלקות אהן קיין‬ ‫אין ספר 'אוצר החיים' (מנהגי צאנז‪ ,‬אות רכ”ד) שטייט אז אין חודש‬ ‫זאגן אין‬ ‫זאל ער ָ‬ ‫שום סיבה‪ .‬האט אים מרן זי"ע געהייסן אז ווען ער קומט אהיים ָ‬ ‫זיין נאמען פאר די מענטשן אין שטעטל ַאז זיי זאלן פראווען צוזאמען ַא "מלוה‬ ‫אלול האט מען זיך געפיהרט יעדן טאג נאך תפלת שחרית האט מען געזאגט‬ ‫מלכה" יעדן מוצאי שבת‪ ,‬ווייל ס'איז א סגולה פאר אחדות‪ ,‬און ער זאגט זיי צו‪ ,‬אז‬ ‫ח”י קאפיטלך תהלים‪ ,‬און פרייטאג פלעגט מען אויפשטיין פארטאג'ס און‬ ‫די אהבה ואחוה וועט זיך צווישן זיי פארמעהרן‪ ,‬זיי וועלן זיך משדך זיין איינער‬ ‫מ'האט אויסגעזאגט גאנץ ספר תהלים‪.‬‬ ‫מיט'ן אנדערן‪ ,‬און די גאנצע שטאט וועט זיין ווי איין פאמיליע‪ ,‬און אין דעם זכות‬ ‫הרה”ק בעל 'ייטב לב' זצ”ל (צדיק כתמר יפרח‪ ,‬תולדות הרה”ק הישמח משה‬ ‫טרעפן‪ .‬ווען דער חסיד איז אהיים געקומען האט‬ ‫ֿ‬ ‫וועט זיי קיין שלעכטס נישט‬ ‫זי”ע וצאצאיו הק’‪ ,‬ז’) איז אמאהל געווען אין די שטאט אויבער ווישאווא און ער‬ ‫רזאמלט אין בית המדרש זיי איבערגעגעבן‬ ‫ער שבת ווען אלע זענען געווען ֿפ ַא ַ‬ ‫איז אריין אין ביהמ”ד פרייטאג אינדערפרי‪ ,‬און ער האט געזעהן ווי דער ציבור‬ ‫די רייד פון מרן זי"ע‪ ,‬און אלע כאיש אחד האבן מקבל געווען די הייליגע רייד‪.‬‬ ‫זאגט תהלים יעדער פאר זיך ביחידות‪ ,‬האט ער זיי געזאגט ביי די דרשה וואס ער‬ ‫רזאמלען יעדן מוצאי שבת אין בית המדרש‪.‬‬ ‫געמאכט תקנות זיך צו ֿפ ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫זיי האבן‬ ‫האט זיי שפעטער געהאלטן דארט אין שטאט‪ ,‬אז ווינטער זאל מען זאגן פרייטאג‬ ‫אין יעדער שבת האט א אנדערע משפחה געברענגט טשאלנט און קוגל‪ ,‬מ'האט‬ ‫תהלים בציבור‪ ,‬און זומער זאל מען זאגן תהלים בציבור שב”ק נאכמיטאג‪.‬‬ ‫האט‬‫דעמאלט אהן ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט תורה מיט שירות ותשבחות‪ .‬פון‬ ‫געטרונקען לחיים און ָ‬ ‫זיך ליעבשאפט און ברודערשאפט צווישן זיי געשטארקט ביז די ווערטער ֿפון מרן‬ ‫אין ספר 'אבני אור' (תולדות משפחת ליכטנשטיין‪ ,‬דף קכ”ו) ווערט‬ ‫געווארן‪ַ ,‬אז איינער מיט'ן אנדערן האבן זיך משדך געווען‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫זי"ע איז מקויים‬ ‫געברענגט אז הגה”ק רבי ברוך בענדיט ליכטנשטיין מקראסנא זצ”ל האט ערב‬ ‫סיטרא ַאחרא‪ ,‬וואס האט‬ ‫ַ‬ ‫משפחה‪ ,‬און די‬‫געווארן ווי איין ּ‬ ‫ָ‬ ‫שטאט איז‬ ‫גאנצע ָ‬ ‫די ַ‬ ‫שבת פארטאג’ס נאך די מקוה עוסק געווען אין סתרי תורה זוה”ק ופרע”ח‪.‬‬ ‫האבן געמאכט פארשידענע‬ ‫געברענגט די שנאת חנם‪ ,‬איז פארטריבן געווארן‪ .‬זיי ָ‬ ‫[אין ספר 'דברי חנה' שטייט אז הרה”ק מקאלאשיץ זצ”ל האט אמאהל‬ ‫תקנות פון אהבה ואחוה‪ ,‬געמאכט שותפות אין זייערע געשעפטן‪ ,‬און קובע געווען‬ ‫אינאיינעם שיעורים בתורה יעדן טאג‪ .‬אויך האבן זיי אויפגענומען א רב ומנהיג‪,‬‬ ‫געפרעגט פון הרה”ח ר’ שמחה לאנדא ע”ה אויב ער זאגט יעדן טאג פארן‬ ‫א תלמיד חכם וירא שמים‪ ,‬אהוב לשמים ולבריות‪ ,‬וואס האט זיי געלערנט א דרך‬ ‫דאווענען די תפלה פון הרה”ק הרבי ר’ אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫אין עבודת ה' וחסידות‪ ,‬ווייל אויך דער רב פלעגט פאהרן צו כ"ק מרן מהר"ש זי"ע‪.‬‬ ‫געענטפערט אז נישט‪ ,‬האט ער אים געזאגט‪ :‬זאלסט משתדל זיין דאס צו זאגן‬ ‫זייער שטאט איז געווען באריהמט מיט תורה און גדולה‪ ,‬עשירות און גליק‪ ,‬און זיי‬ ‫לכל הפחות ערב שבת קודש פארן דאווענען‪].‬‬ ‫האבן אויפגעשטעלט אסאך מוסדות פון צדקה און גמילות חסדים‪.‬‬ ‫(מלוקט מפי ספרים וסופרים ותשוח“ל ‪ -‬פארזעצונג אי“ה)‬ ‫ספר "שיח זקנים" (חלק ו') ברענגט אין נאמען פון כ"ק האדמו"ר מרחמיסטריווקא זצ"ל ב‪.‬פ‪.‬‬ ‫ערב שבת קודש‬ ‫אז אלס חתן פאר'ן פאהרן קיין אמעריקע צו זיין חתונה‪ ,‬איז ער אריין צו כ"ק מרן מהר"א זי"ע צו‬ ‫נעמען א ברכה‪ .‬האט אים מרן זי"ע צוושן אנדערס געזאגט‪ :‬ווען מ'קומט אויף א נייעם ארט‪ ,‬איז א‬ ‫• סגולות פון אנגרייטן לכבוד שכת‬ ‫סגולה צו לעבן מיט יעדן איינעם גוט‪ .‬און כאטש איך ווייס אז דער חתן איז א בעל דרך ארץ‪ ,‬אבער‬ ‫די שווייס וואס א מענטש שוויצט בשעת'ן צוגרייטן צרכי שבת האט אין זיך‬ ‫מ'דארף וויסן אז צומאהל רעדט איינער נארישקייטן און מ'ענטפערט אים צוריק מיט א ביטול‪ ,‬און‬ ‫די זעלבע סגולה וואס דאס מעקט אפ אלע עבירות אזוי ווי פארגיסן טרערן אויב‬ ‫אזוי ווי אויף אונזער דור איז א שוואכקייט אראפגעקומען אויף די וועלט‪ ,‬און ווען מ'ענטפערט מיט‬ ‫מ'האט אויף זיי חרטה‪ .‬דערפאר זאל מען זיך אליין מטריח זיין פרייטאג‪ ,‬וואס מער‬ ‫א ביטול‪ ,‬קען יענער האבן חלישות הדעת‪ ,‬און ס'איז נישט כדאי‪ ,‬נאר ס'אז גוט צו לעבן בשלום מיט‬ ‫אנצוגרייטן אלעס וואס מ'דארף לכבוד שבת‪( .‬שערי תשובה סי׳ ר״ג ס״ק ב׳ בשם האריז"ל)‬ ‫יעדן און אכטונג געבן וואס מ'רעדט‪ .‬האדמו"ר מרחמיסטריווקא זצ"ל האט שפעטער דערציילט אז‬ ‫בשעת'ן פאהרן אויפ'ן פליגער קיין אמעריקע‪ ,‬האט אים אן אלטער מענטש געזאגט‪ :‬דו גייסט מיט‬ ‫דורכ'ן באמיהען זיך אליין צוצוגרייטן אלע געברויכן פון שבת מיט שמחה‪,‬‬ ‫לאנגע פיאות‪ .‬איך בין געווען ביים גרעסטן רב אין ארץ ישראל און ער האט נישט אזעלכע לאנגע‬ ‫איז אים דער באשעפער מוחל אלע זיינע עבירות‪( .‬חיד"א מורה באצבע אות קל׳ד)‬ ‫פיאות‪ .‬און אזוי האט אים יענער געמוטשעט צוויי שעה מיט שאלות‪ ,‬און אויף אלעס האט ער אים‬ ‫ווען א מענטש וואלט געוואוסט און זוכה געווען צו זעהן דאס גרויס‬ ‫ֿראגעס‪.‬‬ ‫רואיג געענטפערט‪ ,‬און דער אלטער האט אים באדאנקט פֿאר'ן ענטפֿערן אויף ַאלע זיינע פ ַ‬ ‫חשיבות און קדושה וואס מ'איז ממשיך אויף די עסן וואס מ'גרייט אהן‬ ‫ר' פייבל'ע קלוגהאפט ע"ה‪( ,‬זוהן פונעם "יושב" פון רבי ישראל הובניבער ז"ל)‪ ,‬שרייבט‪:‬‬ ‫לכבוד שבת‪ ,‬וואס זיי באקומען די זעלבע קדושה ווי דער מן וואס אידישע‬ ‫אז דער חסיד "יושב" רבי ישעי' ראווער ז"ל‪ ,‬פלעגט מאריך זיין ביי סעודת מלוה מלכה‪ ,‬און‬ ‫ווען מ'האט אים אמאהל געפרעגט דערוועגן‪ ,‬האט ער איבער גע'חזר'ט די אויבן דערמאנטע‬ ‫קינדער האבן געגעסן אין מדבר‪ ,‬וואלט מען געטוען יעדער זאך מיט מער‬ ‫מעשה‪ ,‬כדי אויסצודריקן די גרויסע חשיבות פון סעודת מלוה מלכה‪.‬‬ ‫שמחה און מיט מער חשק און שלימות‪.‬‬ ‫(פארזעצונג אי"ה)‬ ‫(אוצר השבת)‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כו‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬מדות טובות‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪...‬קליינע מעשה'לעך פון גרויסע אידן‪...‬‬ ‫‪‘ J‬דובר מישרים‘ ‪L‬‬ ‫• נישט כשר געלט‪...‬‬ ‫‪ H‬פרק ד‘ ‪G‬‬ ‫אמאהל האט א פרוי געבעהטן פון הרה”ק רבי מאיר’ל פון פרעמישלאן זי”ע‪,‬‬ ‫א ברכה זי זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ .‬דער צדיק האט איר אנגעוואונטשן‪,‬‬ ‫ווי ווייט זיך היטן פון פארשעהמען א צווייטן‬ ‫און א צייט שפעטער איז אנגעקומען דורך די פאסט א סומע פון דריי הונדערט‬ ‫דינרים‪ ,‬מיט א בריוו פונעם פרוי’ס מאן‪“ ,‬אזוי ווי זיין פרוי האט געבוירן א קינד‪,‬‬ ‫זיין געווארענט ווען מ‘גיט צדקה‪,‬‬ ‫א דאנק דעם צדיק’ס ברכה‪ ,‬שיקט ער דאס געלט פאר א מתנה”‪ .‬האט רבי מאיר’ל‬ ‫נישט צו פארשעהמען דעם ארימאן‬ ‫געזאגט פאר זיינע זיהן‪ :‬לויט מיין מיינונג‪ ,‬איז דער בריוו געשיקט געווארן‬ ‫מיר געפינען אן אינטערעסאנטע אין די גמרא (ראש השנה כג‪):‬‬ ‫בטעות‪ .‬ערשטנס‪ :‬ווייל ס'האט טיטלען וואס פאסן נישט‬ ‫"מעולם לא ראתה חמה פגימתה של לבנה‪ ,‬דחלשה דעתה"‪ ,‬די זון האט נאך‬ ‫פאר מיר‪ .‬צווייטנס‪“ :‬בין איך דען א פוקד עקרות? דעריבער‬ ‫קיינמאהל נישט געזעהן די זייט פון די לבנה וואס ווערט אלץ קלענער און‬ ‫וויל איך צוריק שיקן די גאנצע געלט”‪ .‬די זיהן האבן געהערט‬ ‫גרעסער‪ .‬און יענע זייט פון די לבנה זעהט אויס אזוי ווי א פנים‪ .‬דאס מיינט‬ ‫און געמורמלט‪ ,‬אין שטוב הערשט אן ארימקייט‪ ,‬און דא‬ ‫אז דער פנים פון די לבנה איז אוועקגעדרייט פון די זון‪ .‬און דער טעם פאר‬ ‫האט דער באשעפער צוגעשיקט געלט צו קענען קויפן‬ ‫דעם איז "דחלשה דעתה"‪ ,‬ווייל די לבנה שפיהרט זיך שלעכט‪ .‬דער טעם‬ ‫די נויטוויכטיגע זאכן‪ ,‬פארוואס זאל מען מאכן פארליהרן‬ ‫דאס געלט מיט אונזערע הענט? אבער‪ ,‬רבי מאיר’ל זאגט זיינס‪“ :‬איך טאהר‬ ‫פארוואס דער פנים פון די לבנה איז אוועקגעדרייט פון די זון‪ ,‬ווייל די לבנה‬ ‫נישט ניצן דאס געלט!” האט מען איינגעשטימט אז א בית דין זאל ּפסק’ענען‬ ‫האט נישט קיין אייגענע ליכטיגקייט‪ ,‬נאר זי באקומט איר ליכטיגקייט פון די‬ ‫האבן אויסגעהערט רבי מאיר’ל און די טענות פון די קינדער‪,‬‬ ‫דערויף‪ .‬די רבנים ָ‬ ‫זון‪ .‬איז דאס אזוי ווי אן ארימאן וואס באקומט זיינע באדערפענישן פונעם‬ ‫גע'פסק’נט ַאז דער צדיק מעג נוצן דאס געלט אן קיין שום מורא אדער ספק‪,‬‬ ‫און ּ‬ ‫רייכן מאן‪ .‬און אזוי ווי דער אות דל"ת איז אוועקגעדרייט פונעם אות גימ"ל‬ ‫האט דאך דער שיקער זיכער אים‬ ‫גארנישט‪ָ ,‬‬ ‫טראכט זיך ֿפ ַאר ָ‬ ‫בא ַ‬‫ווייל אפילו ער ַ‬ ‫צוליעב בושה‪ ,‬איז אויך דער פנים פון די לבנה אוועקגעדרייט פון די זון צוליב‬ ‫האט געהאלפן‪ ,‬און געשיקט דאס געלט אלס‬ ‫געמיינט‪ ,‬געגלייבט אז זיין ברכה ָ‬ ‫בושה‪ .‬און דאס דארף פאר אונז זיין א לערנונג ווען מ'גיט צדקה‪ ,‬אדער ווען‬ ‫געזאגט‬ ‫האט זיך אונטערגעגעבן צום פסק‪ָ ,‬אבער ָ‬ ‫מתנה‪ .‬רבי מאיר’ל ָ‬ ‫גאנצע ּ‬ ‫א ַ‬ ‫מ'טוהט גמילות חסדים מיט אנדערע‪ ,‬אז מ'דארף זיין געווארנט צו היטן‬ ‫געזאגט ַאז ס’איז‬ ‫האט איר ָ‬ ‫ראטן מיט זיין רעבעצין‪ .‬ער ָ‬ ‫בא ַ‬ ‫ַאז ער וויל זיך פריער ַ‬ ‫זייער כבוד אז זיי זאלן נישט פארשעהמט ווערן‪.‬‬ ‫מתנה‪ ,‬און דער בית־דין‬ ‫געווען א 'שאלה' אויפ’ן געלט‪ ,‬צי ער מעג געניסן ֿפון די ּ‬ ‫(שפתי חכמים על ראש השנה שם)‬ ‫געענטפערט‪:‬‬ ‫ֿ‬ ‫גע’פסק’נט ַאז ער מעג נוצן דאס געלט‪ .‬האט די רעבעצין‬ ‫האט ּ‬ ‫ָ‬ ‫די ווערטער "ולא תונו איש" (‪ )810‬באטרעפן פונקט ווי "צדקה גמילות‬ ‫“רבי מאיר‪ ,‬איך וואונדער זיך אויף דיר! פון אייביג אהן האב איך געוואוסט אז דו‬ ‫חסדים" (‪ .)810‬מ'קען זאגן אז דאס איז אויך מרמז אויף דעם ענין אז‬ ‫וואס‬ ‫האט אויף זיך געהאט א שאלה‪ ,‬און ָ‬ ‫עסט נישט פלייש אדער א זאך וואס ָ‬ ‫ווען מ'גיט צדקה אדער מ'טוהט גמילות חסדים מיט א צווייטן‪ ,‬זאל מען‬ ‫איז דער אונטערשייד צווישן ַא מתנה ֿפון ֿפלייש און ַא מתנה ֿפון געלט!? און ווי‬ ‫זיין שטארק אפגעהיט אז דאס זאל נישט ברענגן אז יענער זאל דורכדעם‬ ‫האט‬‫דאס געלט?!‪ ...‬רבי מאיר’ל ָ‬ ‫טראכטסטו צו ברעכן דיין מנהג און נעמען ָ‬ ‫אזוי ַ‬ ‫דאס געלט‪( ...‬סיפורי חסידים)‬ ‫געהערט איר עצה און צוריקגעשיקט ָ‬ ‫פארשעהמט ווערן‪.‬‬ ‫(המלקט הרה"ג רבי אברהם יצחק דוד מערמעלשטיין שליט"א)‬ ‫• פון 'שלג' איז געווארן 'גשם'‪...‬‬ ‫א יום טוב ווייל מ'האט נישט פארשעהמט די וואס האבן נישט‬ ‫אמאהל אין א ווינטער איז געקומען א איד‪ ,‬א וואלד סוחר‪ ,‬צו הרה"ק רבי ר'‬ ‫די גמרא (תענית כו‪ ):‬דערציילט וועגן דעם טאג פון חמשה עשר באב‪,‬‬ ‫הערש פון רימינוב זצוק"ל ער זאל מתפלל זיין ס'זאל פאלען א שניי‪ ,‬ווייל ס'איז‬ ‫אז "לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב"‪ ,‬ס'איז נישט געווען‬ ‫גרינגער ארויסצופיהרן דאס האלץ‪ .‬ווייל אין א וואלד זענען דא גריבער‪ ,‬און ס'איז‬ ‫שווער פאר א וואגן צו פאהרן אין וואלד‪ .‬און ביי די שנייען איז‬ ‫אזעלכע גרויסע ימים טובים פאר די אידן ווי חמשה עשר באב‪ .‬איינס‬ ‫גרינגער ארויסצופיהרן דאס האלץ מיט א שליטן‪ .‬האט דער רבי‬ ‫פון די זאכן וואס מ'פלעגט יענעם טאג טוען‪ ,‬אז אלע מיידלעך האבן זיך‬ ‫ר' הערש זיך אויסגעבעהטן ביים סוחר ‪ 333‬גילדן"‪ .‬ס'איז געווען‬ ‫אנגעקליידט מיט די זעלבע קליידער "כדי שלא לבייש את מי שאין לו"‪ ,‬כדי‬ ‫אסאך געלט‪ ,‬אבער למעשה‪ ,‬איז נישט געפאלען א שניי נאר א‬ ‫נישט צו פארשעהמען דעם וואס האט נישט וואס די אנדערע האבן‪ .‬האט‬ ‫רעגן‪ .‬איז דער איד געקומען צו רבי ר' הערש און זיך אפגערעדט‪,‬‬ ‫דער הייליגער בעל 'אמרי חיים' פון וויזשניץ זי"ע געזאגט פשט‪ ,‬אז דאס אליין‬ ‫ער האט דאך באצאהלט פאר שניי? פרעגט אים דער רבי ר'‬ ‫איז געווען דער גרויסער יום טוב‪ ,‬אז מ'האט קיינעם נישט פארשעהמט‪.‬‬ ‫הערש‪ ,‬ביזט אפשר געווען ביי נאך א רבי'ן? זאגט ער יא‪ ,‬ער איז‬ ‫(ליקוטי 'אמרי חיים'‪ ,‬בסוף הספר)‬ ‫דורכגעפאהרן א שטעטל‪ ,‬און דארט איז געווען א רבי‪ ,‬האט ער אים מהנה געווען‬ ‫מתוך קונטרס “דובר מישרים“ ותשח“ל)‬ ‫מיט צעהן גילדן‪ .‬זאגט אים דער רבי ר' הערש‪ :‬איי וואס האסטו געטוען? יעך‬ ‫(פארזעצונג אי“ה)‬ ‫האמיך אויסגעבעהטן ‪ 333‬גילדן וויפיהל ס'באטרעפט "שלג"‪ ,‬און אז דו האסט‬ ‫צוגעגעבן נאך צעהן‪ ,‬איז דאך דאס געווארן ‪ 343‬וויפיהל ס'באטרעפט "גשם"‪...‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כז‬ ‫יד‬ ‫תשפ"ז‬ ‫תולדות‬ ‫תשפ“ב‬ ‫פ‘ פ‘ לך‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫‪ H‬ברכת מזל טוב ‪G‬‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידנו הרה“ח‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידנו הרה“ח‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידנו הרה“ח‬ ‫ר‘ הערשל זאבלאצקי הי“ו לשמחת נשואי‬ ‫ר‘ אהרן יוסף ווייס הי“ו לשמחת נשואי בנו‬ ‫ר‘ מאיר שטיינבערג הי“ו לשמחת נשואי‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידנו הרה“ח‬ ‫בתו הכלה שתחי' עב"ג החתן כמר יהושע הי“ו‪,‬‬ ‫החתן כמר מנחם מענדל הי“ו‪ ,‬עב"ג הכלה שתחי'‬ ‫בתו הכלה שתחי' עב"ג החתן כמר יעקב יצחק הי“ו‬ ‫בת הרה“ח ר‘ חיים גאנצפריד הי“ו‪,‬‬ ‫בן הרה“ח ר‘ משה חיים ברייש הי“ו‪,‬‬ ‫ר‘ מרדכי פריעד הי“ו לשמחת נשואי נכדו‬ ‫בן הרה“ח ר‘ שמשון בר"פ פריעדמאן הי“ו‪,‬‬ ‫דורות ישרים ומברכים מתוך שמחה ונחת וכט“ס‬ ‫דורות ישרים ומברכים מתוך שמחה ונחת וכט“ס‬ ‫דורות ישרים ומברכים מתוך שמחה ונחת וכט“ס‬ ‫החתן היקר כמר יהושע הי“ו בן חתנו‬ ‫הרה"ח ר' שמשון פרידמאן הי"ו עב“ג הכלה שתחי‘‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידנו הרה“ח‬ ‫בת הרה“ח ר‘ הערשל זאבלאצקי הי"ו‬ ‫ר‘ זאב יצחק ווידער הי“ו ‪ -‬מאנסי‪ ,‬לשמחת נשואי‬ ‫יה“ר ויזכו לדורות ישרים ומברכים מתוך שמחה ונחת וכט“ס‬ ‫בנו החתן כמר אלימלך הי“ו עב"ג הכלה שתחי'‬ ‫‪ H‬ברכת מזל טוב ‪G‬‬ ‫בת הרה“ח ר‘ אהרן מרדכי פויגל הי“ו‪,‬‬ ‫מזלא טבא וגדיא יאה‬ ‫דורות ישרים ומברכים מתוך שמחה ונחת וכט“ס‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידנו הרה“ח‬ ‫לאחינו וגיסנו היקר העסקן החשוב והמפו‘‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידנו הרה“ח‬ ‫הי“ו‬ ‫חיים גאנצפריד‬ ‫ר‘‬ ‫הרה“ח ר‘ צבי לעמבערגער הי“ו ומשפ‘‬ ‫ר‘ חיים בר"נ קליין הי“ו לשמחת נשואי‬ ‫לשמחת נשואי בתו הכלה שתחי'‬ ‫בנו החתן כמר אלימלך הי“ו עב“ג הכלה שתחי‘‬ ‫עב"ג החתן היקר כמר מנחם מענדל הי“ו‬ ‫לרגל שמחת אירוסי נכדתם הכלה החשובה שתחי'‬ ‫בת הרה“ח ר‘ יואל רייזמאן הי“ו‬ ‫בן הרה“ח ר‘ אהרן יוסף ווייס הי“ו‬ ‫בת חתנו הרה“ח ר' ישראל שטייסל הי"ו ומשפ'‬ ‫דורות ישרים ומברכים מתוך שמחה ונחת וכט“ס‬ ‫יה“ר ויזכו לדורות ישרים ומברכים מתוך שמחה ונחת וכט“ס‬ ‫עב"ג הבה“ח המופלג בתוי“ש כמר גבריאל יהודה ני“ו‬ ‫בן הרה“ח ר‘ הערש מיילעך [בן ר' יהושע] לאנגסאם הי“ו ומשפ‘ ב‪.‬פ‪.‬‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪ ...‬מורא מקדש‬ ‫ברכות חמות שלוחות גם לכבוד הסבים החשובים‬ ‫הסבא רבא הרה“ח ר‘ נח לאנגסאם שליט“א‬ ‫הרה“ח ר‘ יקותיאל שטייסל הי"ו‪ ,‬הרה“ח ר‘ יהושע לאנגסאם הי"ו‬ ‫אמן ברענגט אראפ שפע אויף דער וועלט‬ ‫הרה“ח ר‘ שלמה וועבער הי"ו‬ ‫ויתן לך האלקים מטל השמים‪...‬יעבדוך עמים (תולדות כז‪:‬כח‪-‬כט)‬ ‫בורא עולם בקנין השלם זה הבנין ויה“ר ויזכו לראות מהם ומכל יוצ“ח‬ ‫דורות ישרים מבורכים מתוך רוב נחת דק‘ לאוי“ט‬ ‫די ראשי תיבות 'ל'ך ה'אלוקים מ'טל ה'שמים ו'משמני ה'ארץ' (‪ )91‬זענען‬ ‫מאחלים משפחת לעמבערגער המורחבת‬ ‫גימטריא 'אמן'‪ )91(,‬ווייל אין זכות פון ענטפערן אמן קומט אראפ א שפע פאר'ן‬ ‫מענטש און זיינע פיינט האבן א מפלה‪ ,‬אזוי ווי ס'שטייט דא דערנעבן "יעבדוך‬ ‫עמים"‪'( .‬ככר זהב' מערכת ב')‬ ‫ַמיין ׁאו ָצר‪...‬צדיקים האבן געזאגט‪:‬‬ ‫די ברכה פונעם גאסט נאר נאכן עסן‬ ‫• פאררעכן וואס מ'האט געטוען נעכטן‪...‬‬ ‫הרה"ק רבי זאב וואלף פון זיטאמיר זי"ע האט געזאגט‪" :‬אנשטאט זארגן‬ ‫ויגש לו ויאכל ויבא לו יין וישת‪...‬ויברכהו (כז‪:‬כה‪-‬כז)‬ ‫וואס דו וועסט טוען מארגן‪ ,‬טו פאררעכטן וואס דו האסט געטון נעכטן‪".‬‬ ‫פון דעם פסוק האט רבינו אביגדור צרפתי‪ ,‬פון די בעלי התוספות‪,‬‬ ‫• אנפוהלן מיט אהבת ישראל‪...‬‬ ‫ארויסגעלערנט א מקור אויף די תקנה פון חז"ל (ברכות מו‪ ).‬אז דער גאסט‬ ‫הגה"ק רבי צדוק הכהן פון לובלין זי"ע האט געזאגט‪ :‬אן עם הארץ וואס‬ ‫זאל בענטשן דעם בעל הבית נאר נאכן עסן‪ ,‬ביי ברכת המזון‪ .‬ווייל אויך ביי‬ ‫האט ליידער נישט קיין אהבת התורה‪ ,‬דארף ער זיך כאטש אנפוהלן אנשטאט‬ ‫יצחק אבינו זעהן מיר אז ער האט געבענטשט זיין זוהן נאר נאכ'ן ענדיגן צו‬ ‫דעם מיט אהבת ישראל‪.‬‬ ‫עסן זיין סעודה‪( .‬פירושים ופסקים לר"א צרפתי)‬ ‫***‬ ‫• אמת דערקענט מען‪...‬‬ ‫הרה“ק רבי פנחס מקאריץ זי“ע האט געזאגט‪ :‬א זאך וואס איז אמת‬ ‫דערקענט יעדער אפילו פאר א גוי‪....‬‬ ‫נטפי תנחומים‬ ‫הננו שולחים את תנחומינו הכנים להאי גברא יקירא הרבני המפואר‬ ‫• יראה מיט אהבה א שלימות‪...‬‬ ‫ראש וראשון לכל דבר שבקדושה ולכל קדשי בית בעלזא ידידינו הרה"ח‬ ‫הרה“ק רבי אהרן מקארלין זי“ע האט געזאגט‪ :‬יראה אהן אהבה‪ ,‬איז נישט‬ ‫ר‘ אברהם צבי חיים רייז הי“ו‬ ‫קיין שלימות‪ ,‬אהבה אהן יראה איז אנגאנצן גארנישט‪....‬‬ ‫ולגיסו החשוב הרבני הנגיד ר' יעקב וויינרעב הי"ו‬ ‫לבנותיו החשובות ולכל המשפחה המתאבלת‬ ‫על פטירת זוגתו ‪ -‬אחותו ‪ -‬אמם האשה החשובה‬ ‫התודה והברכה לידידינו הרה“ח‬ ‫גליון השבוע נתנדב לעי“נ האי גברא‬ ‫אשת חיל עטרת בעלה גומלת חסדים טובים‬ ‫ר‘ אברהם הכהן לעווענשטיין הי“ו‬ ‫יקירא‪ ,‬גאון בחסד ועתיר המעש‪,‬‬ ‫להשתתפותו בהוצאת הגליון לרגל ההילולא קדישא‬ ‫של הרה“ק רבי שמואל אליעזר‬ ‫מסר נפשו ומאודו לחולי ישראל‬ ‫מרת גאלדע מרים בת ר' ארי' לייבוש ע"ה וויינרעב‬ ‫בן רבי יהודה הלוי איידלס‬ ‫ר‘ יצחק ב“ר‬ ‫המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי ציון וירושלים ולא תוסיפו לדאבה עוד‬ ‫דער “הייליגער מהרש“א“ זי“ע‬ ‫נפטר‪ :‬ה‘ כסליו ה‘שצ“ב‬ ‫יהודה ע“ה לוי‬ ‫רק ששון ושמחה ישיגו וטוב וחסד ירדפוכם מתוך בריאות השלימות וכט"ס‬ ‫יהושע פרידמאן ‪ -‬פסח לעמבערגער ‪ -‬אהרן לאנגסאם‬ ‫זכותו יגן עלינו להתברך בשפע ברכה והצלחה ולכל הישועות‬ ‫• נפטר ג‘ כסליו תש“פ •‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידינו הרה”ח ר’ נפתלי גרויז הי”ו‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫לעי“נ אביו הרה”ח ר‘ אפרים ב”ר דוד ע“ה • נפטר ז’ כסליו‬ ‫ר‘ חיים בר“נ קליין הי“ו‬ ‫ר‘ אביגדור ברי"מ קליין הי“ו‬ ‫ר‘ שמעון חיים אוסאיבל הי“ו‬ ‫ולעי“נ אמו מרת קלערל ב”ר מאיר דוב ע“ה‬ ‫לעי“נ זקנתו מרת חי‘ ברכה בת ר‘ נחום ע“ה‬ ‫לעי“נ אמו מרת חי‘ ברכה בת ר‘ נחום ע“ה‬ ‫לעי“נ זקנתו מרת חי‘ ברכה בת ר‘ נחום ע“ה‬ ‫• נפטרה ביום י“ב כסליו תשע”ג‬ ‫קליין • נפטרה ט‘ כסלו תשע“ח‬ ‫קליין • נפטרה ט‘ כסליו תשע“ח‬ ‫קליין • נפטרה ט‘ כסליו תשע“ח‬ ‫“ ַמיין ַש ָּבת אּ ֹו ֶַצָר“ און נאך קענט איר געפונען יעדע וואך‬ ‫גליון השבוע נדבת ידידינו הרה”ח ר’ הערשל גרויז הי”ו‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫הרה“ח ר‘ אהרן גאלד הי“ו‬ ‫*גליון השבוע נדבת ידידינו הרה“ח‬ ‫ר‘ מאיר צבי פאלאק הי“ו לעי"נ חמותו‬ ‫לעי“נ אביו הרה”ח ר‘ אפרים ב”ר דוד ע“ה • נפטר ז’ כסליו‬ ‫לעי“נ אביו הרה“ח ר‘ שלמה ארי‘‬ ‫אין דעם רייכן וועכענטליכע אויסגאבע פון “המחנה מאגאזין“‬ ‫ולעי“נ אמו מרת קלערל ב”ר מאיר דוב ע“ה‬ ‫ב“ר יהושע העשיל ע“ה‬ ‫מרת ויטל בת ר‘ משה יוסף ע“ה‬ ‫‪T:718-438-1263 • F:718-569-6440 • e-mail: NEWS@hamachne.com‬‬ ‫• נפטרה ביום י“ב כסליו תשע”ג‬ ‫• נפטר ז‘ כסליו תשנ“ג‬ ‫בלום • נפטרה ד‘ כסליו תשפ”ה‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרה ולעי“נ המחנכת‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרה ולעי“נ‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ‬ ‫גליון השבוע נתנדב לזכרו ולעי“נ‬ ‫ר’ משה אלעזר ב“ר צבי ע“ה‬ ‫הדגולה והחשובה אשה יראת ה‘ מרת ברכה‬ ‫הילדה התמימה מינצא לאה ע“ה‬ ‫ר‘‏ ישראל צבי (הערשל) ב“ר‬ ‫ר‘‏ אברהם יודא ב“ר‬ ‫לעמבערגער‬ ‫ב“ר דוד מנשה ע“ה ביגעלאייזן‬ ‫בת יבלחט“א ר‘‏ לוי יצחק הכהן הי“ו‬ ‫יוסף יונה ע“ה קליין‬ ‫ישעי‘ עקיבא ע“ה פיינער‬ ‫• נפטר ח’ אדר תשנ”ח ת‪.‬נ‪ .‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫נפטרה ה‘ תמוז תשפ“ג • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫נפטרה כ“ד טבת תשפ“ב • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫• נפטר ג‘ טבת תשע“ז ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫• נפטר כ“ג אלול תשע“ח ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫אֹוצר‬ ‫ָ‬ ‫ַמיין ַש ָּבת‬ ‫כח‬ ‫פ‘ תולדות תשפ"ז‬