gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ע"י אלימלך הנשטטר מלמד תשב"ר בת"ת דרכי אבותינו לייקוואד יצ"ו – כתה ד'‬ ‫לנדב וליטול חלק בזכות הפצת סיפורי צדיקים רופט ‪ ,347 678 0652‬או לאי מעיל ‪shabbosstory@gmail.com‬‬ ‫הבהרה‪ :‬מיר געבן רשות צו מאכן קאפיס פון די 'גאנצע' גליון פאר אייערע בית המדרש‪ ,‬מוסדות התורה וכדו'‪ ,‬אבער עס איז נישט ערלויבט צו ארויס נעמען שטיקלך און‬ ‫מאכן קאפיס פון בלויז א חלק דערפון‪ .‬אויך איז נישט ערלויבט צו נעמען אונזער מעשיות וואס מיר האבן אפגעטייפט און עס טוישען אויף סיי וועלכע וועג אז מען זאל‬ ‫עס קענען ניצען פאר אייגענע געברויך‪ ,‬מיר האבן אריין געלייגט אסאך ארבעט אין די מעשיות (אויב ווילט איהר אז מיר זאלן אייך שיקען מעשיות אויף א וועג וואס איהר קענט עס‬ ‫ניצען קען מען אונז רופען און מסדר זיין)‪.‬‬ ‫שבת תולדות‪ -‬שנה יד גליון ‪)576( 10‬‬ ‫הרב הגאון ר' חיים מיכאל דוב בן ר' יוסף (ווייסמאנדל) זי"ע מנייטרא‪ ,‬מגדולי הרבנים‪ ,‬ו' כסלו תשי"ח‬ ‫געבוירען‪ :‬ד' חשון תרס"ד אין שטאט דעברעצין צו זיין טאטע דער שוחט ר' יוסף‪ .‬אוועק‪ :‬ו' כסלו תשי"ח‪ .‬חתונה געהאט‪ ) 1 :‬מרת ברכה רחל בת הגאון ר' שמואל דוד אונגאר אב"ד נייטרא (נאות דשא) זי איז ליידער‬ ‫אומגעקומען ביים קריג מיט די קינדער הי"ד‪ )2 ,‬מרת מרים לאה טייטלבוים בן ר' יעקב מרדכי‪ .‬תלמיד פון‪ :‬גצום ערשט אין די ישיבה פון ר' דוד וואסלוי אין שטאט סערעד‪ .‬דערנאך פאר עטליכע יאר אין גאלאנטא ביי ר' יוסף צבי דושינסקי‪,‬‬ ‫ווען זיין משפחה איז אריבער קיין טירנוי האט ער געלערנט ביי הגאון ר' שמואל דוד אונגאר‪ ,‬שפעטער איז רב אונגער געווארן רב אין ניי טרא ווי דארט האט ער ממשיך געווען מיט די ישיבה איז ר' מיכאל בער געגאנגן מיט איהם‪ .‬שפעטער‬ ‫איז ער געווארן זיין איידעם און ער האט געהאלפן זיין שווער פירן די ישיבה‪ .‬חתונה געהאט‪ ) 1 :‬מרת ברכה רחל בת ר' שמואל דוד אונגאר (זי מיט די קינדער זענען ליידער אומגעקומען ביים קריג הי"ד)‪ )2 ,‬מרת לאה בן ר' חיים אלי'‬ ‫טייטלבוים‪ .‬קינדער‪ :‬פון ערשטע רעבעצין (אלע אומגעקומען ביים קריג כ"ה תשרי תש"ה)‪ )1 :‬יהודית בילא‪ )2 ,‬מרגליות נחמה‪ )3 ,‬יוסף יעקב‪ )4 ,‬רבקה שולמית‪ )5 ,‬אסתר הינדל‪ .‬פון צווייטע רעבעצין ‪ )6‬ר' יוסף עמרם‪ )7 ,‬ר' מנחם מאיר רב‬ ‫דנייטרא‪ )8 ,‬ר' שמואל דוד‪ )9 ,‬ר' אלי' יצחק‪ )10 ,‬ר' יעקב ישראל‪)11 ,‬מרת אסתר געלא ר' משה מנחם פישער‪ .‬געווען רב‪ :‬נאך די מלחמה ווען ער איז אנגעקומען קיין אמעריקא האט ער פון פריש אוועק געשטעלט די באקאנטע נייטרא‬ ‫ישיבה אין מאונט קיסקא‪ .‬דורך אויס די צווייטע וועלט מלחמה איז ער געווען שטארק באקאנט ווי ער האט געטוהן גאר אסאך‪ ,‬אריין געלייגט זייער שווערע צייט געלט און כח מיט געוואלדיגע מסירות נפש צו ראטעווען ווי מער יודען מען‬ ‫קען ‪ .‬זיינע ספרים‪ :‬אלס בחור איז ער געפארן קיין ענגלאנד ווי ער האט איבער געשריבן אסאך ספרים פון ראשונים‪ .‬נאך זיין פטירה איז ארויס פון איהם די ספר תורת חמ"ד און מן המיצר ווי ער שרייבט איבער זיינע טוהענגן צו העלפן יודען‬ ‫ביי די וועלט מלחמה‪ .‬ער ליגט‪ :‬אין אמעריקא אין וואודברידזש ניו דזערשי ‪.‬‬ ‫צווישן די כתבי ידות האט ער איבער געשריבן די ספר קיקיון דיונה‬ ‫בר מצוה פשעטל ‪ 36‬יאר שפעטער‬ ‫אויף ‪ 15‬מסכתות‪ ,‬ווי ער האט עס ארויס געגעבן און מזכה געווען כלל ישראל‪.‬‬ ‫פון אלס יונג קינד האט ער אלעמען באוואונדערט מיט זיין שארף‬ ‫קעפל און טיפע פארשטאנד‪ ,‬אלע האבן געזען אויף איהם אז ער האט א גרויסע‬ ‫ראטעווען יודען‬ ‫עתיד פאר זיך‪.‬‬ ‫ביי די אויסברויך פון די צווייטע וועלט קריג ווי ליידער מיליאנען‬ ‫ער האט אליינס צוגעגרייט זיין בר מצוה פשעטל וואס איז געווען‬ ‫יודען זענען אומגעקומען אויף קידוש השם‪ ,‬האט דער גאון ר' מיכאל בער וואס‬ ‫גאר טיף‪ ,‬אבער זיין זיידע האט נישט געוואלט אז ער זאל עס זאגן מורא‬ ‫איז געווען שטענדיג פארטיפט אין תורה‪ ,‬אלעס איבער געלאזט און געווארן א‬ ‫האבענדיג אז דאס ווען צו ברענגן דאס יונג בחור זיך צו גרויס האלטן‪ ,‬האט ער‬ ‫וועלט'ס עסקן צו ראטעווען וויפיל יודען ער קען נאר‪ .‬מען קען שרייבן בלעטער‬ ‫איהם געזאגט אז אויב ער זאגט נישט די פשעטל וועט ער איהם געבן געלט‪.‬‬ ‫מיט בלעטער איבער די פילע כוחות צייט און געלט ער האט אריין געלייגט‪.‬‬ ‫דער בחור האט מסכים געווען אין מיט די געלט האט ער זיך געקויפט די ספר‬ ‫אין יענער צייט כאטש וואס די יודען אין אמעריקא האבן אביסל מיט‬ ‫רבינו בחיי‪ ,‬וואס ער האט געלערנט שטענדיג אין דעם‪ ,‬פאר ער איז אוועק פון‬ ‫געהאלטן די נייעס וואס טוט זיך מיט די יודען אין איירופה אבער צופיל האט‬ ‫די וועלט האט ער אריין געקוקט אין דעם ספר‪.‬‬ ‫מען נישט געוואוסט פון די שרעקליכע זאכן וואס קומען דארט פאר אז עס גיסט‬ ‫ביי זיין בר מצוה האט ער טאקע נישט געזאגט די פשעטל‪ ,‬אבער ‪36‬‬ ‫זיך ליידער יודיש בלוט אויף א געפערליכע פארנעם‪ .‬ר' מיכאל בער האט‬ ‫יאר שפעטער האט ער דאס איבער געזאגט פאר זיינע תלמידים‪ ,‬וואס האבן‬ ‫גענומען אויף זיך די מיסיע צו אויפוועקן יודען זיי זאלן וויסען וואס טוט זיך‪,‬‬ ‫באוואונדערט די טיפע פשעטל וואס ער האט געמאכט אלס יונג קינד און ער‬ ‫און טוהן וואס זיי קענען צו העלפן די יודען‪.‬‬ ‫האט עס נאך געדענקט ביז דאן‪.‬‬ ‫דורך זיינע פילע באמיאונגען ווי ער האט אונטער געקויפט די דייטשע‬ ‫ביי זיין חתונה האט ער דורך אויס די שבע ברכות א יעדען טאג‬ ‫רשעים ימח שמם מיט געלט‪ ,‬האט ער טאקע זוכה געווען צו ראטעווען טויזנטער‬ ‫געזאגט א טיפע פשעטל אויף איינער פון די ששה סדרי משנה‪ ,‬אנגעהויבן ביי‬ ‫יודען פון געהרגעט ווערן רחמנא ליצלן‪ ,‬ליידער אבער האט ער נישט געקענט‬ ‫סדר מועד ביז טהרות‪ ,‬ווען אין די זיבעטע שבע ברכות האט ער געזאגט א‬ ‫ראטעווען וויפיל ער האט געוואלט‪ .‬עס זענען געווען ליידער נישט עהרליכע‬ ‫פשעטל וואס טוט פארבינדן אלע זעקס סדרים אינאיינעם‪.‬‬ ‫יודען וואס האבן איהם צוריק געהאלטן פון העלפן יודען‪ ,‬זיי האבן איהם צוריק‬ ‫געהאלטן פון צוזאם נעמען צופיל געלט‪ ,‬אדער איהם אונטער געשטעלט אנדערע‬ ‫פון זיין גרויסקייט‬ ‫שטרויכלונגען‪ .‬דער צדיק האט געהאט דערפון אסאך ווייטאג און צער‪ ,‬אז‬ ‫די התמדה פון דעם גאון איז געווען גאר שטארק‪ ,‬זיין דאווענען איז‬ ‫שפעטער האט דאס איהם צוגעברענגט צו ליידען פון די הארץ און איז ליידער‬ ‫געווען מיט גרויס געוויין און שטארקע התעורוות‪ .‬ער האט אסאך געטוהן צו‬ ‫אוועק פון די וועלט פון צער און ווייטאג‪.‬‬ ‫מקרב יודען צו תורה ויראת שמים‪ ,‬ער האט געלערנט מיט זיי ווי אזוי זיי זאלן‬ ‫זיך פירען לויט זייער פארשטאנד און מעגליכקייטן‪.‬‬ ‫נייטרא ישיבה‬ ‫נאך די מלחמה כאטש ער איז געווען שטארק צוקלאפט און צובראכן‪,‬‬ ‫איבער געשריבן מיט די הענט‬ ‫ער האט גענומען שטארק צום הארצן די צרות וואס יודען האבן געליטען ביים‬ ‫אלס בחור האט ער זיך שטארק אריין געלייגט נאך צו גיין אלטע כתבי‬ ‫קריג‪ ,‬עס האט איהם שטארק וויי געטוהן אז ער האט נישט געקענט ראטעווען‬ ‫ידות צו טרעפן די ריכטיגע רייד און נוסח פון די פריערדיגע גאונים‪ .‬ער איז‬ ‫וויפיל יודען ער האט געוואלט‪ ,‬וואס דאס האט איהם געשאדט פאר זיין געזונט‪,‬‬ ‫געפארן קיין לאנדא ן צו די גרויסע אוקספורד יוניווערסעטי‪ ,‬ווי דארט האבן זיי‬ ‫דאך האט ער זיך געשטארקט צוריק צו באנייען די ישיבה נייטרא וואס איז געווען‬ ‫א ריזיגע אוצר פון אלטע כתבי ידות‪ .‬אזוי ווי זיי האבן איהם נישט געלאזט‬ ‫נאך פאר'ן קריג‪ .‬מיט מסירות נפש האט ער אפגעקויפט א שטח אין מאונט קיסקא‬ ‫ארויס נעמען גארנישט און אויך נישט געלאזט צו מאכן א קאפי פון גארנישט‪,‬‬ ‫(אמעריקא) ווי ער האט פון פריש אוועק געשטעלט די באקאנטע נייטרא ישיבה‬ ‫האט ער דארט פארברענגט א יאר צייט ווי ער האט מיט די אייגענע הענט‬ ‫וועלענדיג צוריק אויפבויען תורה נאכן קריג‪ ,‬ווי ער האט זיך שטארק אפגעגעבן‬ ‫איבער געשריבן פון די פילע כתבי יד וואס ער האט דארט געפונען‪.‬‬ ‫מיט די תלמידים‪ ,‬ב"ה אז פון דארט זענען ארויס חשובע תלמידים און ביז צום‬ ‫דארט אין די יוניווערסעטי האבן געארבעט פילע גוים‪ ,‬וואס זענען‬ ‫היינטיגן טאג טוט די ישיבה בליען און ארויס געבן חשובע תלמידים‪.‬‬ ‫געווען גרויסע פאכלייט צו קענען ליינען כתבי ידות‪ ,‬צו וויסען פון וועמען עס‬ ‫קומט און פון וועלכע יארן עס קומט‪ .‬עס איז אפילו דארט געווען א גוי וואס‬ ‫ארויס געטאנצן פון באן‬ ‫האט געקענט ש"ס מיט תוספות און ווען מען האט איהם נאר געזאגט א שורה‬ ‫אינמיטן די ביטערע צרות פון די צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬האבן די‬ ‫פון תוספות האט ער גלייך געוואוסט ווי דאס שטייט‪.‬‬ ‫דייטשן ימ"ש אויך גענומען ר' מיכאל בער‪ ,‬זיין חשובע רעבעצין און זייער פינף‬ ‫אמאל האט זיך געמאכט א שווערע כתב יד‪ ,‬ווי די אלע קלוגע גוים‬ ‫קינדער‪ ,‬ווי מען האט זיי אריבער געפירט צו איינער פון די שרעקליכע לאגערן‪.‬‬ ‫האבן נישט געקענט אויפכאפן ווער האט דאס געשריבן‪ ,‬אבער ר' מיכאל בער‬ ‫פון דארט האט מען ארויף געלייגט די גאנצע משפחה אויף א באן מיט נאך‬ ‫האט אויפגעוויזען אז דאס קומט פון דער רשב"א‪ .‬דער גרויסע פראפעסאר דארט‬ ‫אנדערע יודען וואס פארט צו באקאנטע שרעקליכע לאגער אוישוויץ‪ ,‬ווי א יעדע‬ ‫האט נישט געקענט פארשטיין ווי אזוי דעם יונגען בחור קען אזוי שנעל און גוט‬ ‫ווייסט אז מערסטנס יודען זענען דארט אומגעקומען אויף קידוש השם הי"ד‪.‬‬ ‫פארשטיין‪ .‬ר' מיכאל בער האט פארשטאנן אז דער גוי וועט זיך באליידיגן אז‬ ‫אזוי פארן די יודען אין די באן אין שרעקליכע אומשטענדן‪ ,‬שטארק‬ ‫ער קען בעסער ווי איהם און מער וועט ער איהם נישט לאזן איבער שרייבן‪ ,‬האט‬ ‫צוקוועטשט‪ ,‬ווי מען האט זיי גארנישט געגעבן קיין עסן אדער טרינקן אדער‬ ‫ער געטוהן א געוואלדיגע זאך צו בארואיגן דעם חשובע פראפעסאר‪.‬‬ ‫אנדערע געברויכן וואס א מענטש דארף‪ ,‬ליידער זענען אסאך יודען אומגעקומען‬ ‫די סדר איז געווען ווען איינער פון די געלערנטע גוים האבן‬ ‫אויפן וועג‪ .‬דארט אויפן באן איז געווען א קליין פענסטער מיט אייזערנע'ס‪ ,‬וואס‬ ‫אויפגעכאפט א כתב יד האט ער צוגעשריבן זיין נאמען אז עס זאל זיין אן אנדעק‪,‬‬ ‫די מענטשן דארט האבן מצליח געווען צו צוברעכן די אייזערנעס‪.‬‬ ‫האט ר' מיכאל בער גענומען איינער פון די כתב ידות וואס ער האט אדורך‬ ‫ר' מיכאל בער האט זיך דאן געבעטן ביי זיין רעבעצין אז זי זאל ארויס‬ ‫געטוהן און געשריבן דערצו די נאמען פון יענער פראפעסאר‪ ,‬אזוי אז יענער האט‬ ‫שפרינגן פון די פענסטער אינאיינעם מיט די קינדער צו ראטעווען זייערע לעבן‪.‬‬ ‫זיך גוט געפילט‪ .‬יענער האט אזוי הנאה געהאט אז ער האט געלאזט ר' מיכאל‬ ‫די רעבעצין געבט א קוק אויף די קליינע קינדער‪ ,‬און זי זעהט ווי‬ ‫בער איבער שרייבן וואס ער האט געוואלט‪.‬‬ ‫שנעל די באן פארט‪ ,‬זי פארשטייט אז ארויס טאנצן פון דעם קליין פענסטערל‬ ‫קען‪ .‬אבער איך בין געווען אזוי פארטיפט אין מיין דאווענן‪ ,‬איך האב מיר געלערנט‬ ‫בשעת די באן פארט איז גאר א גרויסע סכנה‪ ,‬און ווי וועט זי יעצט אנטלויפן‬ ‫ביי מיין מאמע אין שטוב אז ווען מען דאווענט פארגעסט מען פון די וועלט‪ ,‬מען‬ ‫מיט קליינער קינדער אינמיטן די וואלד‪.‬‬ ‫ווייסט פון גארנישט‪ ,‬מען טראכט נאר פון די באשעפער אליינס מען רעט צום‬ ‫זי רופט זיך אהן צו איהר חשובן מאן 'איך קען נישט ארויס טאנצן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬איך האב פשוט גארנישט געהערט און גארנישט געזען‪ .‬נאר‬ ‫מיט די קינדער עס איז א סכנה‪ ,‬איינער דארף זיין מיט זיי צו אכטונג געבן און‬ ‫נאכן דאווענען ווען איך האב זיי באמערקט האב איך מיר דערשראקן און געחלשט'‪.‬‬ ‫זיי שטארקן‪ ,‬איך מיין אז דו זאלסט ארויס שפרינגן פון די פענסטער ווייל די‬ ‫די פרוי מרת טייטלבוים האט ברוך השם אדורך געלעבט די מלחמה‬ ‫וועלט דארף דיר האבן אז זאלסט קענען ווייטער טוהן און ארבעטן צו ראטעווען‬ ‫מיט נסי נסים‪ ,‬נאך די מלחמה האט זי האט חתונה געהאט מיט דער באקאנטע‬ ‫ווי מער יודען מען קען‪ ,‬און איך וועל דא בלייבן מיט די קינדער'‪ .‬ר' מיכאל בער‬ ‫צדיק ר' מיכאל בער ווייסמאנדל‪ ,‬וואס האט גאר אסאך געטוהן מיט מסירות‬ ‫האט נישט געוואלט אזוי איבער לאזן זיין רעבעצין אבער זיין רעבעצין האט‬ ‫נפש צו ראטעווען פילע יודען בשעת די מלחמה‪ .‬נאך די מלחמה ווען ר' מיכאל‬ ‫איהם שטארק געשטיפט אז ער זאל דאס טוהן‪ ,‬ביז ער האט איינגעזעהן אז דאס‬ ‫בער האט מיט מסירות נפש ממש אוועק געשטעלט די ישיבה אין נייטרא אין זיי‬ ‫די איינציגע זאך צו טוהן אז איינער זאל עס אדורך לעבן און ער איז ארויס‬ ‫חשובע רעבעצין שטענדיג געשטאנן צו זיין רעכטע האנט‪.‬‬ ‫געשפרינגן פון פענסטער אינמיטן די נאכט‪ ,‬ווי זיין פיס איז פארוואונדערט‬ ‫פאר ר' מיכאל בער האט מיט איהר חתונה געהאט ווי מען האט איהם‬ ‫געווארן אבער ער איז ווייטער געלאפן‪ .‬ליידער האט ער פארלוירן זיין ווייב אין‬ ‫פארציילט די גאנצע מעשה‪ ,‬האט ער געזאגט 'א פרוי וואס האט אזא אמונה אז‬ ‫קינדער ביים קריג הי"ד‪ .‬אזוי האט די חשובע פרוי זיך מוסר נפש געווען אז איהר‬ ‫זי קען שטיין מיט א שטארקייט אנטקעגן די מלאך המות אהן זיך אפשטעלן‪ ,‬אזא‬ ‫מאן זאל ווערן געראטעוועט צו קענען העלפן נאך יודען‪.‬‬ ‫פרוי קען מיר העלפן אויפשטעלן א שטוב נאך די שרעקליכע חורבן'‪.‬‬ ‫נישט אפגעשטעלט די שמונה עשרה‬ ‫געקומען צו דער בר מצוה‬ ‫איבער זיין צווייטע רעבעצין ווערט פארציילט א מורא'דיגע מעשה‪.‬‬ ‫הרב מיכאל בער האט געהאט א תלמיד אין ישיבה‪ ,‬וואס יארען‬ ‫בשעת די צווייטע וועלט מלחמה ווען די דייטשע רשעים ימח שמם‬ ‫שפעטער נאך וואס יענער תלמיד האט חתונה געהאט אין געהאט קינדער און‬ ‫זענען אריין קיין אונגארין ווי זיי האבן שרעקליכער הייט גענומען טויזענטער‬ ‫בר מצוה געמאכט זיין עלטסטע יונגעל‪ ,‬האט ער איינגעלאדענט זיין רבי ר'‬ ‫יודען צו די לאגערן און צו די גאז קאמערן‪ ,‬ווי זיי האבן מיט פילע רשעות‬ ‫מיכאל בער צו דער בר מצוה‪ .‬פארשטייט זיך אז ער האט נישט געמיינט מטריח‬ ‫געפייניגט און געהארגעט די יודען אהן קיין רחמנות השם ינקום דמם‪.‬‬ ‫צו זיין זיין רבי וואס איז שוין געווען אן עלטערע מענטש צו קומען‪ ,‬נאר ער‬ ‫צווישן די יודען וואס די רשעים האבן פארכאפט איז געווען א גרופע‬ ‫האט איהם גערופען אלס כבוד ווי עס פאסט צו רופען א רבי‪ ,‬אבער צו זיין‬ ‫פרויען וועלכע זענען געפירט געווארן צו די טרויעריגע און שרעקליכע פלאץ‬ ‫ערשטוננג איז זיין גרויסע רבי געקומעןם צו דער בר מצוה‪.‬‬ ‫אוישוויץ‪ .‬אנקומענדיג אהין האבן די יודישע פרויען גאנץ שנעל געכאפט וואס‬ ‫אויף זיין פראגע פארוואס ער קומט ער האט דאך נישט געמיינט אינם‬ ‫דארט קומט פאר און פארוואס מען האט זיי אהין געברענגט‪ ,‬אז ליידער גייט‬ ‫צו באמוטשענען? האט ער געענטפערט איך בין דיר שולדיג הכרת הטוב וועגען‬ ‫זיך דא ענדיגן זייער לעבן‪ .‬די פרויען האבן מחליט געווען אז זיי גייען הייליגן‬ ‫א גרויסע טובה וואס דו האסט מיר געטוהן!יענער האט זיך געוואונדערט וועלכע‬ ‫דער אייבישטער'ס נאמען און בעפאר די רשעים טוהן עפעס וועלן זיי ענדיגן‬ ‫טובה ער האט איהם געטוהן?‬ ‫זייער לעבן מיט זייער לעצטע תפלה און דאווענן מנחה‪.‬‬ ‫האט ר' מיכאל בער מסביר געווען‪ ,‬אז ווען האסט מיר גערופען צו‬ ‫די פרויען האבן זיך געשטעלט דאוונען מנחה מיט די גאנצע הארץ ווי‬ ‫דער בר מצוה‪ ,‬האב איך מיר געכאפט אויב מיין תלמיד פון ישיבה איז שוין אזוי‬ ‫זיי פארגיסען טרערן וויסענדיג אז זיי גייען הייליגן דעם אייבישטער'ס נאמען‪.‬‬ ‫גרויס אז ער מאכט שוין בר מצוה‪ ,‬מוז זיין אז איך בין שוין אלט‪ ,‬האט איך מיר‬ ‫מיט אמאל האבן די דייטשע רשעים ימח שמם באמערקט ווי זיי‬ ‫געכאפט ווי שטיי איך אויף דער וועלט‪ ,‬אין דורך דיר האב איך באקומען א‬ ‫דאווענן‪ ,‬זיי האבן נישט געקענט אויסהאלטן צו זעהן ווי אונטער זייער נאז האבן‬ ‫הרהור תשובה‪ ,‬דערפאר בין איך דיר שולדיג הכרת הטוב‪ ,‬בין איך געקומען צו‬ ‫זיך עטליכע יודישע פרויען נישט דערשראקן און זיך געשטעלט דאווענען מנחה‪.‬‬ ‫דער בר מצוה‪.‬‬ ‫זיי האבן זיך גענומען שרייען אויף די פרויען מיט אויסטערלישע שרעקליכע‬ ‫קולות‪ .‬די פרויען האבן זיך שטארק דערשראקן און אינמיטן שמונה עשרה זענען‬ ‫האנדלן עהרליך‬ ‫זיי פון דארט אנטלאפן‪ .‬אלע פרויען אויסער איין פרוי מיט די נאמען 'מרת לאה‬ ‫אן אינטרעסאנטע זאך האט געזאגט ר' מיכאל בער‪ ,‬אז כאטש וואס‬ ‫טייטלבוים' וואס האט זיך נישט געריקט פון פלאץ נאר ווייטער געדאווענט ווי‬ ‫די גאנצע זאך פון די צווייטע וועלט מלחמה האט זיך אנגעהויבן אין דייטשלאנד‬ ‫גארנישט וואלט פאסירט‪ .‬די רשעים האבן זיך אזוי אויפגערעגט אז די פרוי‬ ‫ווייל די נאצי'ס ימ"ש קומען פון דייטשלאנד‪ ,‬דאך וועט מען באמערקן אז פון‬ ‫שרעקט זיך נישט פון זיי‪ ,‬האבן זיי זיך גענומען איהר שלאגן מיט מערדעליכע‬ ‫דייטשלאנד האבן זיך געראטעוועט אסאך מער יודען ווי פון אנדערע פלעצער‪,‬‬ ‫קלעפ‪ ,‬אבער זי דאווענט ווייטער ווי זי שפירט גארנישט‪.‬‬ ‫און אפילו זייער געלט האבן זיי געקענט ראטעווען‪ ,‬ווען בשעת אין אנדערע‬ ‫דארט איז געשטאנן די הויפט קאמאנדיר פון די דייטשן‪ ,‬וואס האט‬ ‫פלעצער האבן אסאך ווייניגע יודען זיך געראטעוועט און אפילו די וואס דער‬ ‫געוויזען פאר די אנדערע רשעים אז מען זאל איהר נישט שלאגן נאר לאזן‬ ‫אייבישטער האט געהאלפן צו ווערן געראטעוועט איז זייער גאנצע פארמעגן‬ ‫דאווענן‪ .‬דער קאמאנדיר שטייט‪ ,‬ער ריקט זיך נישט נאר קוקט אויף די פרוי מיט‬ ‫געגאנגן צו די גוים און די רשעים ימ"ש‪ ,‬פארוואס איז עס טאקע אזוי?‬ ‫אן ערענסקייט אהן אראפ נעמען אן אויג און קוקט ווי זי דאווענט‪ ,‬בשעת די‬ ‫האט ער געזאגט אזוי‪ ,‬די יודען אין דייטשלאנד האבן דורך אויס אלע‬ ‫אנדערע רשעים שטייען בייז אויף די פרוי‪ ,‬אבער זיי קענען גארנישט טוהן ווייל‬ ‫יארן געהאנדלט מיט די גוים מיט גרויס עהרליכקייט‪ ,‬זיי האבן נישט אפגענערט‬ ‫זייער הויפט לאזט נישט‪ .‬זיי פארשטייען נישט וואס דא קומט פאר‪ ,‬ווייל פריער‬ ‫די גוים ממילא איז זייער געלט נישט געווען אויסגעמישט מיט גואיש געלט‪,‬‬ ‫האט דער קאמאנדיר אויך געשריגען מיט כעס און צארן און דא שטייט ער מיט‬ ‫דערפאר האט מען פון הימל צוגעפירט אז מער פון זיי זאלן ווערן געראטעוועט‬ ‫אן ערענסקייט קוקענדיג אויף די פרוי און לאזט גארנישט טוהן‪.‬‬ ‫און נאך דערצו אז זייער געלט איז געבליבן ביי זיי‪ .‬אבער אין די אנדערע‬ ‫אזוי שטייענדיג גייט דער קאמאנדיר צו צום פרוי און זאגט אין אויער‬ ‫פלעצער ווי מען האט אפגענערט די גוים איז די געלט נישט געווען ריינע יודישע‬ ‫'דאווען אויך פאר מיר און מיינע סאלדאטן'‪.‬‬ ‫געלט נאר אויסגעמישט מיט גואיש‬ ‫קומעדיגע וואך וועלן מיר אי"ה באשרייבן‬ ‫נאך א לאנגע שמונה עשרה האט מרת טייטלבוים אויסגעטרויטן‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק ר' אברהם דוב בן ר' דוד זי"ע (הבת עין)‪ ,‬י"ב כסלו‬ ‫געלט‪ ,‬האבן נישט צופיל יודען זיך‬ ‫תר"א‬ ‫זעהענדיגט די חברה סאלדאטן האט זי זיך שטארק דערשראקן ווי זיך אראפ‬ ‫געקענט ראטעווען פון די גוים און‬ ‫צו מנדב זיין רופט ‪ ,3476780652‬אדער שיקט אן אימעיל צו‬ ‫געפאלן און געחלשט פון שרעק‪ .‬נאכן זיך אויפכאפן איז זי אריין אין באראק (די‬ ‫‪shabbosstory@gmail.com‬‬ ‫אפילו ווער דער באשעפער האט‬ ‫פלאץ ווי מען האט געהאלטן אלע יודען ביז מען הרגעט זיי חלילה וחס)‪ ,‬האבן‬ ‫געהאלפן אז ער איז יא געווארן וזכות פון די טויזענטער ליינערס איבער די וועלט יהא תלוי בכםמ יט‬ ‫די אנדערע יודען איהר געפרעגט 'האסט נישט געהערט און געזען וואס טוט זיך‪,‬‬ ‫אלע זאכן און ווי וועט מען יעצט גיין‪ .‬די‬ ‫געראטעוועט איז אבער געבליבן‬ ‫ווי אזוי האסטו געדאווענט‪ ,‬האסט נישט מורא געהאט‪ ,‬זיי האבן דאך געשריגן‬ ‫יודען זענען געלאפן צום צדיק ר' מיכל פון‬ ‫אהן דיין געלט און פארמעגן‪.‬‬ ‫מיט גרעסטע מאס רציחה‪ ,‬ווי אזוי האסטו געקענט דאווענען?'‬ ‫זלאטשוב זי"ע און זיך אויסגעוויינט דאס‬ ‫הארץ אז ער זאל זיי העלפן צו פטור ווערן‬ ‫הערט'ס וואס די פרוי האט געזאגט 'זיכער האב איך מורא איך ציטער‬ ‫פון די שרעקליכע גזירה‪.‬‬ ‫פון זיי‪ ,‬זיכער קען איך מיר נישט שלאגן פון זיי און איך אנטלויף פון זיי ווען איך‬ ‫זאכעןר' מיכל'ע האט‬ ‫גרויסע‬ ‫הייליגער רבי‬ ‫מעשה פון דער אור שבעת הימים דער הייליגע בעל שם טוב פאר מוצאי שבת‪ ,‬וואס איז א סגולה פאר די‬ ‫הויזזייפון א‬ ‫האטצו דער‬ ‫געבעטן‬ ‫אנגעקומען‬ ‫"ט און ער‬ ‫עס איז געווען א פריץ וואס האט זייער פיינט געהאט דער הייליגע בעל שם טוב או ער האט איהם געוואלט הרגענן חלילה‪ .‬איין טאגזייאיז דער בעש‬ ‫אויסגעהערט‬ ‫געוויסע חשובע האר ווייל דער בעש"ט האט געדארפט עפעס וויכטיג רעדן מיט איהם‪ .‬אין יענע רגע איז אויך אנגעקומען די פריץ צו די הויז פון דער חשובע האר‪ ,‬ווי נאר דער האַר האט געזען‬ ‫אפארהאט‬ ‫זאכן‪.‬‬ ‫געשמועסט ער‬ ‫אדורך מינוט און‬ ‫האבן אפאר‬ ‫ווארטן‬ ‫דער פריץ האט ער זיך געזעגנט מיט דער בעש"ט און ער האט אריין גענומען דער פריץ צו זיך און שטוב ווי ער האט איהם שטארק מכבד געוועןזאלן‬ ‫און זיי‬ ‫טיש‪ ,‬נאך‬ ‫פארוואס‬ ‫אויפןפריץ‬ ‫געלייגטערזיין קאפ‬ ‫געפרעגט דער‬ ‫דער האר האט געוואוסט אז דער פריץ האט פיינט דער בעש"ט‪ ,‬האט דער האר וואס האט אויך נישט שטארק ליב געהאט דער אראפ‬ ‫בעש"ט האט‬ ‫און ער‬ ‫אנגערופן‪:‬דאאיר‬ ‫בעש"טזיךאיז געווען‬ ‫מינוטדער‬ ‫האט ער‬ ‫געהערט אז‬ ‫האט ער גארנישט געטוהן צום בעש"ט וואס איז יעצט דא געווען? זאגט דער פריץ 'איך האב איהם נישט געזען דא שטיין'‪ .‬ווען דער פריץ האטאפאר‬ ‫האט איהם נישט געזען האט ער פארשטאנן אז דער בעש"ט איז זייער א הייליגע מאן‪ ,‬איז ער איהם געגאנגן איבערבעטן‪ ,‬און ער האט מער נישט פרובירט איהם צו טוהן שלעכט'ס‪.‬‬ ‫קענט אהיים פארן געזונטערהייט און איר‬ ‫דארפט פון גארנישט מורא האבן‪ ,‬ווען די‬ ‫אידן זענען צוריק אהיימגעפארן האבן זיי‬