gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive

שבוע: תולדות (2026-11-09)

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫קונטרס‬ ‫אמרי מנחם‬ ‫דברי תורה וסיפורי קודש‬ ‫מאת כבוד קדושת מרן‬ ‫רבינו אברהם מנחם מענדל וואגשאהל זי"ע‬ ‫אדמו"ר משינאווא‬ ‫תולדות‬ ‫גליון קס"ו ‪ -‬שנה ד' ‪ -‬שנת תשפ"ז לפ"ק‬ ‫· אידיש ·‬ ‫יו"ל ע"י‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫בס"ד‬ ‫להערות והארות‪:‬‬ ‫‪845.459.5954‬‬ ‫‪zy‬‬ ‫לקבלת הקונטרס מדי שבוע‪:‬‬ ‫‪mechonshinova@gmail.com‬‬ ‫צו הערן די‬ ‫דברי כיבושין והתחזקות‬ ‫רופט ‪718-400-7790‬‬ ‫מודעה חשובה‬ ‫מי שרוצה ליקח חלק‬ ‫בההוצאות הגליונות‬ ‫לרגל שמחה משפחתית‪ ,‬יארצייט‪ ,‬וכדו'‬ ‫נא לפנות אל המכון‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫ֹאמר ִאם ּ ֵכן לָ ָּמה ֶּזה ָאנ ִֹכי‬‫וַ ִ ּי ְתרֹצֲ צ ּו ַה ָּבנִ ים ְּב ִק ְר ָּב ּה וַ ּת ֶ‬ ‫וַ ֵּתלֶ ְך לִ ְד ׁרש ֶאת ה'‪.‬‬ ‫א) רש"י זאגט‪" :‬למה זה אנכי ‪ -‬מתאוה ומתפללת על הריון" –‬ ‫פארוואס האב איך מתפלל געווען אויף קינדער‪ .‬לכאורה‬ ‫איז דאך 'עיקר חסר מן הספר'‪ ,‬עס שטייט דא בלויז 'למה זה אנכי' –‬ ‫פארוואס בין איך‪ ,‬און עס שטייט נישט דעם אויספיר וואס רש"י‬ ‫זאגט‪ ,‬פארוואס בין איך 'מתפלל'?‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫אמר ה' ָל ּה ְשנֵ י גויִ ם ְ ּב ִב ְטנֵ ְך ּו ְשנֵ י ְל ֻא ִּמים ִמ ֵּמ ַעיִ ְך יִ ּ ָפ ֵרד ּו ּו ְלאם‬ ‫ב) "וַ ּי ֶ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫א‬ ‫ִמ ְלאם יֶ ֱא ָמץ וְ ַרב יַ ֲעבד ָצ ִעיר"‪ .‬עס זענען דא ראשונים‬ ‫ֹ‬ ‫וואס לערנען פשט‪" :‬וְ ַרב" – א לאנגע צייט‪" ,‬יַ ֲעבד ָצ ִעיר" – וועט דער‬ ‫יונגערער דינען דעם עלטערן‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬אז אידן וועלן זיין אין‬ ‫גלות א לאנגע צייט‪ .‬לכאורה‪ ,‬וואס האט דאס בארואיגט רבקה אמנו?‬ ‫פארקערט‪ ,‬זי וואלט דאך געדארפט ווערן נאכמער בצער?‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫אמר יִ ְצ ָחק ֶאל ְ ּבנו ַמה ֶ ּזה ִמ ַה ְר ּ ָת ִל ְמצא ְ ּבנִ י וַ ּי ֶ‬ ‫אמר ִּכי ִה ְק ָרה ה'‬ ‫ג) "וַ ּי ֶ‬ ‫יך ְל ָפנָ י"‪ .‬דער מדרש זאגט (ב"ר סה‪ ,‬יט)‪" :‬רבי יוחנן וריש‬ ‫ֱאל ֹ ֶק ָ‬ ‫לקיש חד מנהון אמר‪ ,‬אם לקורבנך המציא לך הקדוש ברוך הוא‬ ‫שנאמר (בראשית כב) וישא אברהם את עיניו וירא והנה איל‪ ,‬למאכלך‬ ‫על אחת כמה וכמה" – מה‪-‬דאך אז ביי דער עקידה האט דיר דער‬ ‫אייבערשטער מזמין געווען דעם איל פאר דיין קרבן‪ ,‬איז דאך אודאי‬ ‫אז דער אייבערשטער האט דיר יעצט מזמין געווען דיין עסן‪.‬‬ ‫"ואוחרנא אמר‪ ,‬אם לזווגך המציא לך דכתיב הקרה נא לפני היום‬ ‫וכתיב וירא והנה גמלים באים‪ ,‬למאכלך על אחת כמה וכמה" – מה‪-‬‬ ‫דאך דער אייבערשטער האט דיר מזמין געווען דיין שידוך; ביי די‬ ‫מעשה פון אליעזר מיט רבקה‪ ,‬איז דאך אודאי אז ער האט דיר יעצט‬ ‫מזמין געווען דעם 'ציד' צו עסן‪ .‬דער עבודת ישראל (פרשתן ד"ה ויאמר‬ ‫מה זהב) איז מסביר דעם ערשטן חלק פונעם מדרש‪ ,‬אז די גמרא זאגט‬ ‫ג‬ ‫חזקוני וכן הביא בריב"א בשם רבינו תם‪.‬‬ ‫א‬ ‫וזל"ק‪" :‬אם לקורבניך המציא למאכלך על אחת כמה וכמה‪ .‬כי ידע יעקב‬ ‫ב‬ ‫קדושת אביו שאוכל בקדושה ובטהרה ועושה יחודים נפלאים על ידי אכילתו‪.‬‬ ‫ורמז כאשר כבר אמרנו מה שאמרו בגמרא (ברכות נה‪ ).‬שלחנו של אדם במקום‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫דאך (ברכות נה‪" :).‬שלחנו של אדם מכפר עליו כמזבח" – דער טיש וואו‬ ‫א מענטש עסט איז דומה צום מזבח‪ .‬נו‪ ,‬אויב איז דער טיש פון א‬ ‫צדיק אזויווי א מזבח‪ ,‬איז דאך די אכילה פונעם צדיק גרעסער פון א‬ ‫קרבן‪ ,‬ווייל ביים מזבח‪ ,‬איינמאל מען האט מקריב געווען דעם קרבן‬ ‫– האט זיך שוין די עבודה געענדיגט‪ ,‬אבער ביים עסן‪ ,‬אפילו נאכדעם‬ ‫וואס מען האט שוין געטון די עבודה פונעם עצם אכילה – וואס דער‬ ‫צדיק האט דעמאלט אינזין הייליגע כוונות און יחודים – הייבט זיך‬ ‫ערשט ָאן אן עבודה וואס מען לערנט און מען דאווענט מיטן כח פון‬ ‫דעם אכילה‪ .‬ממילא איז דאך א קל וחומר‪ ,‬אז אויב דער אייבערשטער‬ ‫האט מזמין געווען אן 'איל' פאר א קרבן‪ ,‬איז ער דאך אודאי מזמין א‬ ‫מאכל פארן הייליגן יצחק אבינו‪ .‬דערנאך פירט אויס דער עבודת‬ ‫ישראל‪" :‬וכן דעת אוחרנא שאמר אם לזיווגך והבן" – אז די זעלבע‬ ‫זאך איז אויך דער הסבר אויפן אנדערן מאן דאמר‪ ,‬וואס מאכט א קל‬ ‫וחומר פון 'זיווג' אויף 'מאכל'‪ .‬לכאורה‪ ,‬איז דאך מסתבר פונקט‬ ‫פארקערט‪ ,‬אז פונקט ווי מאכל איז מער ווי קרבן – וויבאלד עס‬ ‫בלייבט דערפון אן עבודה נאכן עסן‪ ,‬נו‪ ,‬איז דאך לכאורה זיווג אסאך‬ ‫מער דערפון‪ ,‬אז עס בלייבט דערפון דורי דורות פון עובדי ה'‪ ,‬איז עס‬ ‫דאך נישט קיין קל וחומר?‬ ‫פארוואס האט אליעזר געבעטן אויף נסים און נישט געטון כדרך העולם?‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬מען האט שוין אמאל גערעדטג אויפן‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫"ה ְק ֵרה נָ א ְל ָפנַ י ַה ּיום וַ ֲע ֵשה ֶח ֶסד ִעם ֲאדנִ י‬ ‫פסוק (בראשית כד‪ ,‬יב)‪ַ :‬‬ ‫ַא ְב ָר ָהם" – אליעזר האט געבעטן‪ ,‬אז דער אייבערשטער זאל אים‬ ‫צופירן און אונטערשיקן דעם ריכטיגן זיווג פאר יצחק‪ .‬לכאורה‪,‬‬ ‫פארוואס איז אליעזר נישט געגאנגען פרעגן ביי די שטאט לייט‪ ,‬צי‬ ‫עס איז דא א גוט מיידל פון דער משפחה פון אברהם אבינו ‪ -‬ווי דער‬ ‫'דרך העולם'‪ ,‬אז מען אינטערעסירט זיך און מען פרעגט זיך נאך‪ ,‬ביז‬ ‫ד‬ ‫מזבח‪ ,‬ואנחנו מוסיפים ומגדילים גדולת השולחן בק"ו מה מזבח שלא היה אלא‬ ‫אדמה ועצים המקריב עליו קרבן יחשב אשה ריח ניחוח לה'‪ ,‬על אחת כמה וכמה‬ ‫האוכל בקדושה ובטהרה ועל ידי אכילתו מתחזק לעסוק בתורה ובעבודה אינו‬ ‫דין שיכפר עליו השלחן‪ .‬וכן דעת אוחרנא שאמר אם לזיווגך והבן"‪.‬‬ ‫נדפס בספר אמרי מנחם שנה א עמ' מט‪.‬‬ ‫ג‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫מען טרעפט א גוטן שידוך‪ .‬פארוואס האט ער געבעטן אזא סארט‬ ‫בקשה פון 'הקרה נא לפני'?‬ ‫נאר יעקב אבינו וואס איז געווען 'בלי פסולת' האט געהאט דעם 'כח פון 'אנכי ארד עמך' און‬ ‫'אנכי אעלך'‬ ‫דער גאנצער ענין פון יציאת מצרים איז נאר געווען אינעם כח פון‬ ‫יעקב אבינו‪ ,‬דער 'בחיר שבאבות'; ווי מען זעט אז נאר ער האט‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫"אנ ִכי ֵא ֵרד ִע ְּמ ָך ִמ ְצ ַריְ ָמה וְ ָאנ ִכי ַא ַע ְל ָך ַגם‬ ‫באקומען די הבטחה פון ָ‬ ‫ֹ‬ ‫ָעלה"‪ .‬ווייל אריינצוגיין אין אזא זוהמא‪ ,‬אין די מ"ט שערי טומאה‪ ,‬און‬ ‫פון דארט זאל ארויסקומען ששים רבוא מיט אזא מין קדושה – דאס‬ ‫האט נאר יעקב געקענט! ווייל יעקב האט שוין נישט געהאט קיין‬ ‫שום פסולת‪ ,‬עס איז שוין געווען 'מטתו שלימה'‪ ,‬ממילא‪ ,‬האט זיין כח‬ ‫געהיטן אויף אידישע קינדער אין וועלכן מצב זיי זענען נאר‪ ,‬אז זיי‬ ‫זאלן נישט אריינפאלן אין די נ' שערי טומאה רח"ל‪.‬‬ ‫אליעזר האט געוואלט אז דער שידוך פון 'רבקה ֵאם יעקב' זאל זיין ריין פון רשעים‬ ‫אבער כדי עס זאל ארויסקומען אזא יעקב אבינו‪ ,‬וואס האט שוין‬ ‫נישט קיין שום פסולת – האט דער גאנצער שידוך געמוזט‬ ‫צוגיין מיט א געוואלדיגע ריינקייט און קדושה‪ָ ,‬אן קיין שום שייכות‬ ‫מיט די סטרא אחרא‪ .‬דעריבער ווען אליעזר איז אנגעקומען קיין‬ ‫ארם נהרים‪ ,‬האט ער נישט געוואלט זיך אנהייבן נאכפרעגן ביי די‬ ‫מענטשן דארט – וועלכע זענען געווען רשעים; ווי רש"י זאגט אנפאנג‬ ‫סדרה (בראשית כה‪ ,‬כ)‪" :‬ומקומה אנשי רשע"‪ ,‬וויבאלד ער האט נישט‬ ‫געוואלט אז די סטרא אחרא זאל צוהעלפן און האבן א חלק אינעם‬ ‫שידוך – וואס דורכדעם וואלטן זיי חלילה געהאט א חלק אינעם‬ ‫גאנצן המשכת הדורות פון כלל ישראל‪ ,‬און ווען זיי האבן א חלק –‬ ‫ברענגען זיי אריין א פגם דערין‪ .‬דעריבער האט זיך אליעזר‬ ‫אוועקגעשטעלט און געבעטן דעם אייבערשטן‪" :‬הקרה נא לפני היום"‬ ‫– דו אליינס זאלסט צופירן דעם גאנצן שידוך‪ ,‬און איך זאל נישט‬ ‫ה‬ ‫דארפן אנקומען צו קיין שום הילף פון די רשעים‪ .‬און אזוי האט זיך‬ ‫טאקע געפירט דער גאנצער שידוך ָאן קיין שום הילף פון די רשעים‪.‬‬ ‫לבן האט געוואלט האבן א חלק אין דעם שידוך‬ ‫מיט דעם האט מען מסביר געווען דעם מדרש (ילקו"ש תהלים רמז תשצה)‪:‬‬ ‫"לא גלגל הקדוש ברוך הוא והוציא ישראל ממצרים אלא בשכר‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫שאמרו לרבקה התלכי עם האיש הזה‪ ,‬ותאמר אלך"‪ .‬ווייל לבן און די‬ ‫ֹׂ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"ת ֵשב ַה ַ ּנ ֲע ָרה ִא ּ ָתנ ּו יָ ִמים או ָעשור" –‬‫חברה דארט האבן געזאגט‪ֵ ּ :‬‬ ‫"א ַחר ּ ֵת ֵל ְך" – דערנאך‬ ‫רבקה זאל דא פארבלייבן פאר א יאר‪ ,‬און ַ‬ ‫וועלן מיר משפיע זיין אויף איר אז זי זאל יעצט גיין! און זייער כוונה‬ ‫איז געווען אז דאס וועט שוין פאררעכנט ווערן ווי זייער חלק אין‬ ‫דעם שידוך‪ ,‬און דורכדעם וועלן זיי האבן אן 'אחיזה' דערין‪ ,‬און‬ ‫מבטל זיין דעם גאנצן יציאת מצרים‪ .‬אבער אויף דעם האט אליעזר‬ ‫ֹ‬ ‫יח ַ ּד ְר ִּכי" – עטץ זעט דאך אז דער‬ ‫"אל ּ ְת ַא ֲחר ּו א ִתי וַ ה' ִה ְצ ִל ַ‬ ‫געזאגט‪ַ :‬‬ ‫אייבערשטער האט מיר געמאכט 'קפיצת הדרך' אויפן וועג‪ ,‬ממילא‬ ‫זעט עטץ דאך אז פון הימל וויל מען אז זי זאל שוין יעצט גיין‪ ,‬און‬ ‫דעריבער קענט איר נישט פארלאנגען‪ ,‬אז זי זאל זיך אויפהאלטן דא‬ ‫לענגער‪.‬‬ ‫דורכדעם וואס זי האט געזאגט 'אלך מעצמי' האט זי דאס אינגאנצן אפגעריסן פון זיי‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫האבן זיי געזאגט‪" :‬וַ ּי ְ‬ ‫אמר ּו נִ ְק ָרא ַל ַ ּנ ֲע ָרה וְ נִ ְש ֲא ָלה ֶאת ּ ִפ ָ‬ ‫יה" – לאמיר‬ ‫פרעגן פון רבקה אליינס‪ ,‬צי זי וויל שוין גיין יעצט‪ ,‬אדער זי‬ ‫וויל נאך צואווארטן אביסל‪ .‬און זיי זענען געווען זיכער ביי זיך‪ ,‬אז‬ ‫רבקה – וועלכע איז דעמאלט אלט געווען דריי יאר – וועט נאך וועלן‬ ‫בלייבן אביסל ביי די מוטער אינדערהיים‪ ,‬און דערנאך וועלן זיי איר‬ ‫ֹ‬ ‫אמר ֵא ֵל ְך" – זי‬ ‫צורעדן צו גיין שוין יעצט‪ .‬זאגט אבער דער פסוק‪" :‬וַ ּת ֶ‬ ‫האט יא שוין יעצט געוואלט גיין! אבער מען וואלט נאכאלץ געקענט‬ ‫זאגן‪ ,‬אז סוף כל סוף האבן זיי א שטיקל חלק מיט דעם וואס זיי האבן‬ ‫מסכים געווען אז זי זאל גיין‪ ,‬דערפאר האט זי צוגעלייגט דאס וואס‬ ‫רש"י זאגט דארט‪" :‬אלך מעצמי ואף אם אינכם רוצים" – אפילו אויב‬ ‫ענק וואלטן אפגעהאלטן‪ ,‬וואלט איך אויך געגאנגען‪ ,‬ממילא האט‬ ‫עטץ נישט קיין שום חלק אינעם גאנצן שידוך‪ ,‬עס איז ריין מתחלה‬ ‫ועד סוף‪ ,‬און דורכדעם וועט יעקב זיין אינגאנצן ריין בקדושה ָאן קיין‬ ‫שום פסולת‪ ,‬ממילא וועט קענען זיין גלות מצרים און יציאת מצרים‪,‬‬ ‫ו‬ ‫וואס דאס איז אלעס א הכנה צו קבלת התורה‪ .‬און דערפאר זאגט‬ ‫דער מדרש‪ ,‬אז אינעם זכות פון 'אלך' איז מען ארויסגעגאנגען פון‬ ‫מצרים‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫פארוואס וואונטשט מען פאר די כלה פארן באדעקן די ברכה פון לבן?‬ ‫אן ענליכע בחינה צו דעם זאגט דער חתם סופר (תורת משה פר' חיי שרה‬ ‫ד"ה אחותינוד)‪ ,‬אויף דער מנהג וואס מען פירט זיך צו וואונטשן פאר די‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫"אח ֵתנ ּו ַא ּ ְת ֲהיִ י ְל ַא ְל ֵפי ְר ָב ָבה וְ יִ ַירש זַ ְר ֵע ְך ֵאת ַש ַער‬ ‫כלה ביים באדעקן‪ֲ :‬‬ ‫ׂ‬ ‫שנְ ָאיו"‪ .‬פרעגט דער חתם סופר‪ :‬פארוואס האט מען אויסגעוועלט‬ ‫פונקט די ברכה וואס לבן האט געוואונטשן פאר רבקה? עס פעלט‬ ‫אונז דען פסוקים פון ברכות? נאר זאגט דער חתם סופר‪ :‬לבן האט דא‬ ‫געוואונטשן פאר רבקה די ברכה פון 'אחותינו את היי'‪ ,‬כדי אז דער‬ ‫'חלק הרע' וואס איז געווען אין רבקה מכח אירע אבות‪ ,‬וואס פון דעם‬ ‫איז שפעטער געווארן אן עשיו‪ ,‬דאס זאל ווערן געבענטשט‪ .‬און דאס‬ ‫איז דער פשט 'אחותינו' – דער 'חלק הרע' מיט וואס דו ביסט אונזער‬ ‫שוועסטער‪ ,‬דאס זאל זיך פארמערן 'לאלפי רבבה'‪ .‬און דערפאר‪,‬‬ ‫איידער א כלה גייט צו דער חופה‪ ,‬קומען אידישע קינדער און זאגן‬ ‫איר‪" :‬ניין‪ ,‬דיין חלק הרע זאל נישט ווערן נתרבה‪ ,‬נאר 'אחותינו' –‬ ‫בלויז דיין חלק הטוב‪ ,‬וואס מיט דעם ביסטו אונזער שוועסטער‪ ,‬נאר‬ ‫דאס זאל ווערן געבענטשט 'לאלפי רבבה' מכח אונזער ברכה"‪ .‬אזוי‬ ‫זאגט דער חתם סופר‪.‬‬ ‫מיט דעם רייסן מיר אפ די ברכה פון לבן און עס ווערט א אידישע ברכה‬ ‫לויט ווי מען רעדט‪ ,‬גייט דאס נאך ווייטער‪ ,‬אז נישט בלויז דער 'חלק‬ ‫הרע' האט לבן געוואלט בענטשן ‪ -‬ווי דער חתם סופר זאגט‪,‬‬ ‫נאר ער האט געוואלט אריינלייגן א ברכה און השפעה אפילו אינעם‬ ‫'חלק הטוב' פון רבקה‪ ,‬כדי אז יעקב אבינו זאל נישט זיין אינגאנצן‬ ‫ריין פונעם זוהמא‪ ,‬און ממילא‪ ,‬וועט שוין נישט קענען זיין קיין 'גלות‬ ‫מצרים' און 'יציאת מצרים'‪ .‬און דערפאר זאגן מיר דייקא די ברכה ‪-‬‬ ‫וזל"ק‪" :‬אחותינו את היי לאלפי רבבה‪ .‬נל"פ מ"ש אחותנו‪ ,‬כי הנה יעקב ועשו היו‬ ‫ד‬ ‫ז‬ ‫שני הפכים‪ ,‬והוא יען רבקה היתה צדקת בת רשע לכך היתה מולדת אחד צדיק‬ ‫ואחד רשע‪ ,‬ולבן הרשע אמר בברכתו אחותנו כלומר חלק אחוה שלנו שהוא‬ ‫חלקו של עשו זה יהיה לאלפי רבבה‪ .‬ולכך אחז"ל שהיתה רבקה עקרה שלא‬ ‫תהי' ברכתם עושה פירות עד שהתפלל יצחק עליה וזרעו מלא ברכת ה'‪ .‬ומנהג‬ ‫ישראל לברך את הכלה קודם החופה בלבישת ההינומא בברכה זאת אחותינו‬ ‫וגו'‪ .‬ולכאורה יפלא‪ ,‬מדוע בחרו רק בברכת לבן‪ ,‬הברכה אחת היא לנו‪ .‬אבל למען‬ ‫להפוך ברכתו לברכתינו אנו אומרים‪ ,‬אחותנו חלק שלנו‪ ,‬שהוא חלק יעקב‪ ,‬זה‬ ‫יהיה לאלפי רבבה"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫מער ווי אלע אנדערע ברכות שבתורה‪ ,‬ווייל מיט דעם זענען מיר‬ ‫מסלק לבן'ס צד פון דער זיווג‪ ,‬און מיר זאגן אז אפילו יענע ברכה‬ ‫וואס לבן האט געגעבן פארן 'חלק הטוב' – זאגן מיר יעצט איבער‪,‬‬ ‫כדי דאס זאל מקוים ווערן נאר צוליב אונזער ברכה‪ ,‬אלעס‪ ,‬כדי זיי‬ ‫זאלן נישט האבן קיין יד אין קיין אידישער זיווג‪.‬‬ ‫למה זה אנכי – וואס וועט זיין מיטן 'אנכי ארד עמך מצרים'?‬ ‫ֹ‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק‪" :‬וַ ִ ּי ְתר ֲצצ ּו ַה ָ ּבנִ ים ְ ּב ִק ְר ָ ּב ּה" –‬ ‫זאגט רש"י‪" :‬כשהיתה עוברת על פתחי תורה של שם ועבר‬ ‫יעקב רץ ומפרכס לצאת‪ ,‬עוברת על פתחי ע"ז עשו מפרכס לצאת" –‬ ‫רבקה האט געמיינט אז דא איז בלויז איין קינד‪ ,‬וואס ער האט א‬ ‫משיכה סיי צו טוב און סיי צו רע‪ .‬און מיט דעם האט זי געמיינט‪ ,‬אז‬ ‫די ברכה וואס לבן האט איר געגעבן 'אחותינו את היי לאלפי רבבה'‪,‬‬ ‫איז דא מקוים געווארן‪ ,‬און דאס קינד איז נישט ריין פון דער זוהמא‪,‬‬ ‫ֹ‬ ‫אמר ִאם ֵּכן" – האט זי‬ ‫נאר ער האט אין זיך אן 'עירוב טוב ורע'‪" ,‬וַ ּת ֶ‬ ‫ֹ‬ ‫"ל ָּמה ֶ ּזה ָאנ ִכי" – וויאזוי‬‫געזאגט‪ ,‬אויב איז ער נישט אינגאנצן ריין‪ָ ,‬‬ ‫וועט מקוים ווערן דער 'אנכי ארד עמך מצרים'? אויב איז נישטא קיין‬ ‫'מטתו שלימה' און 'בחיר שבאבות'‪ ,‬איז דאך נישט שייך אריינצוגיין‬ ‫אינעם 'ערות הארץ' און בלייבן הייליג? נו‪ָ ,‬אן קיין מצרים איז דאך‬ ‫נישטא קיין עתיד פארן כלל ישראל?‬ ‫יעבוד צעיר – יעקב וועט יא קענען אראפגיין קיין מצרים וויבאלד ער איז ריין פון פסולת‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"שנֵ י גויִ ם ְ ּב ִב ְטנֵ ְך ּו ְשנֵ י ְל ֻא ִּמים‬ ‫אויף דעם האט מען איר געענטפערט‪ְ :‬‬ ‫ִמ ֵּמ ַעיִ ְך יִ ּ ָפ ֵרד ּו" – עס איז נישט איינער‪ ,‬נאר דא איז דא צוויי‬ ‫אפגעטיילטע‪ ,‬דער עשיו איז טאקע דער 'חלק הרע' פון בתואל‪,‬‬ ‫אבער דער יעקב איז אינגאנצן ריין פונעם פסולת‪ ,‬און ממילא "וְ ַרב‬ ‫ֹ‬ ‫יַ ֲעבד ָצ ִעיר" – וועט יעקב יא קענען אריינגיין קיין מצרים און דורכגיין‬ ‫דעם 'ועבדום וענו אותם ארבע מאות שנה'‪ ,‬ווייל ער איז דער‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫"אנ ִכי ֵא ֵרד ִע ְּמ ָך ִמ ְצ ַריְ ָמה וְ ָאנ ִכי‬ ‫וועלכער וועט האבן דעם כח פון ָ‬ ‫ח‬ ‫ֹ‬ ‫ַא ַע ְל ָך ַגם ָעלה"‪.‬‬ ‫דער זכות פון יצ"מ איז געווען דורך קרבן פסח‬ ‫ֹ‬ ‫דער פסוק זאגט (יחזקאל טז‪ ,‬ז)‪" :‬וַ ּ ִת ְר ִ ּבי וַ ּ ִת ְג ְ ּד ִלי וַ ּ ָתב ִאי ַ ּב ֲע ִדי ֲע ָדיִ ים וגו'‬ ‫ֹ‬ ‫וְ ַא ּ ְת ֵערם וְ ֶע ְריָ ה" – אידן האבן שוין געדארפט ווערן אויסגעלייזט‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫פון מצרים‪ ,‬אבער זיי האבן נישט געהאט קיין זכותים מיט וואס צו‬ ‫ווערן אויסגעלייזט‪ .‬און דערפאר האט זיי דער אייבערשטער געגעבן‬ ‫די מצוה פון קרבן פסח‪ ,‬וואס דאס איז געווען דער זכות צו ווערן‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫אויסגעלייזט; ווי דער פסוק זאגט דארט‪" :‬וָ א ַמר ָל ְך ְ ּב ָד ַמיִ ְך ֲחיִ י וָ א ַמר‬ ‫ָל ְך ְ ּב ָד ַמיִ ְך ֲחיִ י"‪ .‬קומט אויס‪ ,‬אז כאטש וואס דער גאנצער זכות פון‬ ‫יציאת מצרים איז געווען דורך יעקב אבינו‪ ,‬אבער דאך האבן אידן‬ ‫געמוזט האבן עפעס אן אייגענעם זכות‪ ,‬כדי זיי זאלן נישט קיין 'ערום‬ ‫ועריה'‪.‬‬ ‫יצחק אבינו האט דא אנגעגרייט פון פריער דעם זכות פון קרבן פסח‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫צאן וְ ַקח ִלי ִמ ּ ָשם ְשנֵ י ְ ּג ָדיֵ י ִע ִ ּזים ט ִבים"‪.‬‬ ‫"ל ְך נָ א ֶאל ַה ּ‬ ‫דער פסוק זאגט‪ֶ :‬‬ ‫זאגט רש"י‪" :‬פסח היה‪ ,‬האחד הקריב לפסחו והאחד עשה‬ ‫מטעמים" – יעקב האט דא געברענגט א קרבן פסח פארן טאטן יצחק‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך‪ ,‬אז 'מעשה אבות סימן לבנים'‪ ,‬קומט דאך אויס‪,‬‬ ‫אז דא האט זיך אפגעטון א הכנה פון קרבן פסח‪ ,‬וואס יצחק האט‬ ‫אנגעגרייט אז אידישע קינדער זאלן האבן א זכות מיט וואס‬ ‫ארויסצוגיין פון מצרים‪.‬‬ ‫למאכלך על אחת כמה וכמה – אין דעם איז דאך תלוי דער גמר פון יציאת מצרים‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם מדרש‪" :‬אם לזווגך המציא לך דכתיב‬ ‫הקרה נא לפני היום" – מה‪-‬דאך דער אייבערשטער האט‬ ‫געפירט דיין שידוך אויף אן אופן פון 'הקרה נא'‪ ,‬אז עס זאל נישט זיין‬ ‫דערין קיין שום אחיזה פון די רשעים‪ ,‬כדי אידן זאלן זיך קענען‬ ‫דערהאלטן אין 'גלות מצרים'‪ ,‬וואס דאס איז נאר דורך יעקב אבינו‬ ‫וואס ער איז אינגאנצן ריין פונעם פסולת‪" ,‬למאכלך על אחת כמה‬ ‫וכמה" – איז דאך אודאי אז פאר דיין מאכל‪ ,‬וואס דאס איז דאך דער‬ ‫קרבן פסח‪ ,‬וואס דאס גרייט ָאן דעם 'גמר' פון יציאת מצרים‪ ,‬אז אידן‬ ‫זאלן האבן א זכות ארויסצוגיין‪ ,‬איז דאך אודאי אז דער אייבערשטער‬ ‫ט‬ ‫האט עס צוגעפירט‪.‬‬ ‫היוצא לנו מזה‪ :‬אונזער גאנצער קיום איז נאר אויפן זכות אבות‪ ,‬און‬ ‫ווען נישט זייער כח און זכות – וואלטן מיר אונז נישט געקענט‬ ‫זיך דערהאלטן און האבן א קיום אין דעם לאנגן גלות‪ .‬און אפילו‬ ‫אונזערע מעשים טובים וואס אונז טוען‪ ,‬איז אויך נישט קיין אייגנס‪,‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫נאר דאס איז אויך אלעס אין זייער זכות‪ ,‬וואס זיי האבן ממשיך‬ ‫געווען דעם כח הקדושה און געארבעט מיט פעולות פון 'מעשה‬ ‫אבות סימן לבנים'‪ ,‬כדי אז אונז זאלן קענען לערנען און דאווענען‪.‬‬ ‫ממילא‪ ,‬דארף מען זיך האלטן אין די אבות הקדושים און אין די‬ ‫צדיקים הקודמים‪ ,‬גיין אין זייערע דרכים און זיין דבוק אין זיי‪ .‬און‬ ‫אין דעם זכות זאל דער אייבערשטער העלפן‪ ,‬מען זאל זוכה זיין צום‬ ‫'ואחרי כן יצאו'‪ ,‬מען זאל שוין זוכה זיין צו די גאולה שלימה במהרה‬ ‫בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫י‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫ֹאמר יִ צְ ָחק ֶאל ְּבנ ֹו ַמה ֶּזה ִמ ַה ְר ָּת לִ ְמצֹא ְּבנִ י וַ ּי ֶ‬ ‫ֹאמר ּ ִכי‬ ‫וַ ּי ֶ‬ ‫ִה ְק ָרה ה' ֱאל ֶֹק ָיך לְ פָ נָ י‪.‬‬ ‫א) דער מדרש ברענגט א מחלוקת צווישן רבי יוחנן און ריש לקיש‬ ‫(ב"ר סה‪ ,‬יט)‪" :‬חד מנהון אמר‪ ,‬אם לקורבנך המציא לך הקדוש‬ ‫ברוך הוא שנאמר (בראשית כב) וישא אברהם את עיניו וירא והנה איל‪,‬‬ ‫למאכלך על אחת כמה וכמה" – איין מאן דאמר זאגט‪ ,‬אז יעקב האט‬ ‫געזאגט פארן פאטער אז מה‪-‬דאך דער אייבערשטער האט דיר מזמין‬ ‫געווען דעם 'איל' פאר דיין קרבן; ביי דער עקידה‪ ,‬איז דאך אודאי אז‬ ‫דער אייבערשטער האט דיר יעצט מזמין געווען דעם 'ציד' צו עסן‪.‬‬ ‫"ואוחרנא אמר‪ ,‬אם לזווגך המציא לך דכתיב הקרה נא לפני היום‬ ‫וכתיב וירא והנה גמלים באים‪ ,‬למאכלך על אחת כמה וכמה" – דער‬ ‫צווייטער מאן דאמר זאגט‪ ,‬מה‪-‬דאך דער אייבערשטער האט דיר‬ ‫מזמין געווען דיין שידוך; ביי די מעשה פון אליעזר מיט רבקה‪ ,‬איז‬ ‫דאך אודאי אז ער האט דיר מזמין געווען דעם 'ציד' צו עסן‪ .‬דארף‬ ‫מען פארשטיין פשט‪ ,‬וואס איז דער קל וחומר דא? און וואס זענען די‬ ‫צוויי שיטות?‬ ‫ׁ‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫ׂ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫אמר יַ ֲעקב ֶאל ָא ִביו ָאנ ִכי ֵע ָשו ְ ּבכ ֶר ָך ָע ִש ִ‬ ‫יתי ַּכ ֲא ֶשר ִ ּד ַ ּב ְר ּ ָת ֵא ָלי"‪.‬‬ ‫ב) "וַ ּי ֶ‬ ‫זאגט רש"י‪" :‬אנכי המביא לך‪ ,‬ועשו הוא בכורך‪ .‬עשיתי ‪-‬‬ ‫כמה דברים כאשר דברת אלי" – יעקב אבינו האט זיך באווארנט‬ ‫נישט צו זאגן קיין ליגנט‪ ,‬נאר יעדעס ווארט וואס ער האט געזאגט‪,‬‬ ‫האט מען געקענט אויסטייטשן אויף אן אופן וואס איז אמת‪ .‬לכאורה‪,‬‬ ‫סוף כל סוף האט דאך יצחק אים געגעבן די ברכות נאר ווייל ער‬ ‫האט געמיינט אז ער איז עשיו‪ ,‬און טאמער וואלט ער געוואוסט אז‬ ‫ער איז יעקב – וואלט ער אים נישט געגעבן די ברכות‪ ,‬נו‪ ,‬איז דאך‬ ‫דאס געווען א 'גניבת דעת'‪ ,‬נו‪ ,‬אויב איז דעמאלט געווען א הוראת‬ ‫שעה אז פאר אזא צורך מעג מען עובר זיין אויף גניבת דעת – נו‪ ,‬מעג‬ ‫אי‬ ‫מען דאך אויך עובר זיין אויף שקר? און פארוואס האט ער געדארפט‬ ‫רעדן מיט א 'מילתא דמשתמע לתרי אנפין'?‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ג) "וַ ָ ּי ֵבא לו יַ יִ ן וַ ֵ ּי ְש ּ ְת" – יעקב אבינו האט געגעבן וויין צו טרינקען‬ ‫פאר יצחק‪ .‬לכאורה‪ ,‬יצחק האט אים גארנישט געהייסן‬ ‫ברענגען קיין וויין‪ ,‬און ביי עשיו שטייט טאקע נישט אז ער האט‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫געברענגט וויין‪ ,‬וואס איז דא דער ענין וואס יעקב האט יא געברענגט‬ ‫וויין?‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫צד ַציִ ד וַ ָ ּי ֵבא ִלי וָ א ַכל ִמ ּכל ְ ּב ֶט ֶרם ּ ָתבוא וָ ֲא ָב ֲר ֵכה ּו‬ ‫"מי ֵאפוא ה ּוא ַה ָ ּ‬ ‫ד) ִ‬ ‫ַ ּגם ָ ּבר ּו ְך יִ ְהיֶ ה" – ווער האט מיר פריער געברענגט 'ציד' און‬ ‫איך האב געגעסן פון אלעם און אים געבענטש‪ ,‬זאל ער זיין‬ ‫געבענטשט‪ .‬רש"י זאגט‪" :‬ואכל מכל ‪ -‬מכל טעמים שבקשתי לטעום‬ ‫טעמתי בו" – איך האב געשפירט דערין אלע טעמים וואס איך האב‬ ‫געוואלט שפירן‪ .‬וואס איז געווען דער ענין פון שפירן אלע טעמים?‬ ‫און וואס האט דאס א שייכות מיטן 'גם ברוך יהיה'?‬ ‫ֹ‬ ‫ה) אין פרשת ויצא אויפן פסוק (בראשית כט‪ ,‬כה)‪" :‬וַ יְ ִהי ַב ּב ֶקר וְ ִה ֵ ּנה ִהוא‬ ‫ֵל ָאה"‪ ,‬זאגט דער מדרש (ב"ר ע‪ ,‬יט)‪" :‬כל ההוא ליליא הוה צווח‬ ‫לה רחל והיא עניא ליה‪ ,‬בצפרא והנה היא לאה‪ ,‬אמר לה מה רמייתא‬ ‫בת רמאה‪ ,‬לאו בליליא הוה קרינא רחל ואת ענית לי" – יעקב האט‬ ‫געהאט טענות אויף לאה‪ ,‬פארוואס ביינאכט ווען ער האט גערופן‬ ‫'רחל' האט זי געענטפערט 'יא'‪" ,‬אמרה ליה‪ ,‬אית סופר דלית ליה‬ ‫תלמידים‪ ,‬לא כך היה צווח לך אבוך עשו ואת עני ליה" – יעדער רבי‬ ‫האט תלמידים‪ ,‬דו האסט דאך אויך אזוי געטון‪ ,‬ווען דיין טאטע האט‬ ‫דיך גערופן 'עשיו' האסטו געענטפערט 'אנכי'‪ .‬בפשטות זעט אויס‪,‬‬ ‫אז זי האט אים דא שארף צוריק געענטפערט; ווי איינער זאגט 'נאר‬ ‫דו מעגסט און איך נישט?'‪ .‬אבער עס קען דאך נישט זיין אז די אמהות‬ ‫הקדושות האבן גערעדט ָאן קיין דרך ארץ און כבוד‪ ,‬נאר דא ליגט‬ ‫אודאי א גרויסן פנימיות און א לימוד פאר אונז‪ .‬דארף מען פארשטיין‬ ‫דעם ענין?‬ ‫ו) די גמרא זאגט (יומא ט‪" :):‬מקדש שני מפני מה חרב מפני שהיתה בו‬ ‫שנאת חנם" – דער בית המקדש איז חרוב געווארן צוליב 'שנאת‬ ‫חנם'‪ .‬לכאורה‪ ,‬די גמרא אין אנדערע פלעצער רעכנט דאך אויס‬ ‫אזויפיל אנדערע חטאים; ווי עס שטייט (ב"מ פה‪" :).‬על מה אבדה הארץ‬ ‫בי‬ ‫על שלא ברכו בתורה תחילה"‪ .‬און אזוי שטייט (ב"מ ל‪" :):‬לא חרבה‬ ‫ירושלים אלא על שהעמידו דיניהם על דין תורה ולא עבדו לפנים‬ ‫משורת הדין"‪ .‬אויף אן אנדערן פלאץ (שבת קיט‪ ).‬רעכנט די גמרא אויס‬ ‫זיבן חטאים וואס האבן געברענגט דעם חורבן‪ .‬דארף מען פארשטיין‪,‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫פארוואס די גמרא נעמט דעם ענין פון שנאת חנם אלס דער יסוד‬ ‫פונעם חורבן בית המקדש?‬ ‫ז) די גמרא זאגט (ברכות ו‪" :):‬כל המשמח חתן וכלה כאילו בנה אחת‬ ‫מחורבות ירושלים" – דער וואס איז משמח א חתן כלה‪ ,‬ווערט‬ ‫פאררעכנט כאילו ער האט אויפגעבויעט איינע פון די חרבות פון‬ ‫ירושלים‪ .‬וואס איז דער שייכות פון די צוויי זאכן? און בכלל‪ ,‬פארוואס‬ ‫איז דאס אזא גרויסער ענין משמח צו זיין א חתן כלה?‬ ‫ח) ביי א שבע ברכות זאגט מען ביים בענטשן‪" :‬נברך לאלקינו‬ ‫שהשמחה במעונו" – מען דאנקט דעם אייבערשטן וואס די‬ ‫שמחה איז אין זיין וואוינונג‪ .‬בפשטות לערנען די ראשוניםה‪ ,‬אז ביים‬ ‫אייבערשטנ'ס וואוינונג איז אלעמאל פרייליך און לוסטיג; ווי עס‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫שטייט (דברי הימים א טז‪ ,‬כז)‪" :‬עז וְ ֶח ְדוָ ה ִ ּב ְמקמו"‪ .‬אבער לכאורה איז‬ ‫שווער‪ ,‬פארוואס זאגט מען 'במעונו'‪ ,‬מען וואלט געדארפט בלייבן‬ ‫מיטן לשון הפסוק און זאגן 'שהשמחה במקומו'?‬ ‫ט) דער שווער זכרונו לברכה פלעגט דערציילן‪ ,‬אז עס איז אמאל‬ ‫געווען א איד וואס ער פלעגט פארן איין שבת קיין קאזניץ‬ ‫און איין שבת צום חוזה פון לובלין זי"ע‪ .‬אמאל האט אים דער חוזה‬ ‫געפרעגט‪" :‬וואס איז עפעס געווען אזוי ספעציעל יענע (‪-‬פארגאנגענע)‬ ‫וואך אין לובלין?"‪ ,‬זעט אויס אז ער האט מרגיש געווען אז עפעס‬ ‫האט זיך דארט אפגעטון א גרויסע זאך‪ ,‬האט דער איד האט אנגעהויבן‬ ‫אויסרעכענען‪" :‬עס איז געווען א ברית"‪ ,‬זאגט דער חוזה‪" :‬עה‪ ,‬נישט‬ ‫דאס"‪ .‬האט ער געזאגט‪" :‬עס איז געווען 'שבת מברכים'!"‪" ,‬עה‪ ,‬נישט‬ ‫דאס"‪ .‬אזוי האט ער אויסגערעכנט עטליכע זאכן‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫אויסגערעכנט‪" :‬עס איז געווען דארט א חתן אינעם 'שבת שבע‬ ‫"אה‪ ,‬שהשמחה במעונו"‪ .‬לכאורה‪,‬‬ ‫ברכות'!"‪ ,‬האט דער חוזה געזאגט‪ָ :‬‬ ‫ביי א שבע ברכות זאגט מען דאך נאך פארשידענע גרויסע זאכן‪ ,‬ווי‬ ‫גי‬ ‫עי' בשיטה מקובצת כתובות (ח‪ ).‬וז"ל‪" :‬מברך שהשמחה במעונו‪ .‬לשון ברכה זו‬ ‫ה‬ ‫כלפי הבורא אמר ורצה לומר נברך לבורא שהשמחה שלימה במעון שלו שאין‬ ‫לו לא עצב ולא דאגה‪ .‬תלמידי הרב רבינו יונה ז"ל"‪ .‬וז"ל החת"ס שם בחידושיו‪:‬‬ ‫"שהשמחה במעונו‪ .‬על דרך עוז וחדוה במקומו"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫'כשמחך יצירך בגן עדן מקדם'‪ ,‬און אזוי נאך‪ ,‬נו‪ ,‬וואס ליגט דא אין‬ ‫דעם נוסח 'שהשמחה במעונו'‪ ,‬אז דאס האט אים אזוי געכאפט?‬ ‫ווען א איד איז אליין האט ער א שווערע מלחמת היצר‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬עס איז דא א ווארט פונעם מיטעלן‬ ‫"אז נִ ְד ְ ּבר ּו‬ ‫ליובאוויטשער רבי'ן זצ"ל‪ ,‬אויפן פסוק (מלאכי ג‪ ,‬טז)‪ָ :‬‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫יִ ְר ֵאי ה' ִאיש ֶאל ֵר ֵעה ּו וַ ַ ּי ְק ֵשב ה' וַ ִ ּי ְש ָמע וַ ִ ּי ָּכ ֵתב ֵס ֶפר זִ ָּכרון ְל ָפנָ יו ְליִ ְר ֵאי‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫ֹׁ‬ ‫ה' ּו ְלח ְש ֵבי ְשמו" – ווען אידן רעדן זיך צונויף אין יראת שמים‪ ,‬הערט‬ ‫זיך דער אייבערשטער איין‪ ,‬און עס ווערט אראפגעשריבן‪ .‬וואס איז‬ ‫דער גרויסער תועלת און מעלה ווען צוויי אידן רעדן אינאיינעם אין‬ ‫עבודת ה' מער ווי ווען א מענטש זיצט פאר זיך אליין און איז עוסק‬ ‫אין יראת שמים? האט ער מסביר געווען אזוי‪ :‬יעדער מענטש האט‬ ‫אין זיך א 'נפש השכלי' – וואס דאס איז דער 'יצר טוב'‪ ,‬און א 'נפש‬ ‫הבהמי' – וואס דאס איז דער 'יצר הרע'‪ ,‬און עס טוט זיך אפ א‬ ‫'מלחמת היצר'‪ ,‬וואס דאס איז א שווערע מלחמה און עס קומט נישט‬ ‫ָאן לייכט‪ ,‬דער מענטש דארף זייער שווער ארבעטן 'מרגיז' צו זיין‬ ‫דעם 'יצר טוב' אויפן 'יצר הרע'‪ .‬דאס איז אלעס‪ ,‬ווילאנג דער מענטש‬ ‫איז פאר זיך אליין‪ ,‬וואס דעמאלט איז די מלחמה צווישן איין 'נפש‬ ‫השכלי' און איין 'נפש הבהמי'‪.‬‬ ‫צוויי אידן אינאיינעם – צוויי 'נפשות השכליות' קעגן איין 'נפש הבהמי'‬ ‫ווי איז אבער‪ ,‬ווען עס קומען זיך צוזאם צוויי אידן און רעדן זיך דורך‬ ‫אין עבודת ה'‪ ,‬דעמאלט טוישט זיך דער גאנצער בילד‪ ,‬ווייל‬ ‫יעדער איד וואס זיצט דא – האט בלויז זיין אייגענע 'נפש הבהמי'‪,‬‬ ‫ווייל איך האב דאך נישט יענעמס יצר הרע‪ ,‬און יענער האט נישט‬ ‫מיין יצר הרע‪ ,‬יעדער האט זיך בלויז איין נפש הבהמי‪ ,‬און עס ווערט‬ ‫נישט שטארקער פון רעדן מיט יענעם אין עבודת ה'‪ .‬ווידער אבער‪,‬‬ ‫דער 'נפש השכלי' איז דאך יעצט דא צוויי‪ ,‬ווייל זייערע ביידע נפשות‬ ‫קומען זיך צוזאם און רעדן אינאיינעם עבודת ה'! און בפרט‪ ,‬אז‬ ‫די‬ ‫יעדער איד איז דאך אנדערש פונעם צווייטן‪ ,‬יעדער איד האט אן‬ ‫אנדערער סארט מהלך המחשבה און אן אנדערע עצות אין עבודת‬ ‫ה'‪ ,‬ממילא‪ ,‬ווען צוויי אידן רעדן אינאיינעם‪ ,‬באקומט יעדער איינער‬ ‫צוויי 'נפשות השכליות'‪ ,‬ווייל איך האב דאך יעצט מיין שכל מיט'ן‬ ‫חבר'ס שכל – וואס איך האב אליין פארשטאנען און אויך וואס איך‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫האב מקבל געווען פון יענעם‪ .‬ממילא איז דאך יעצט דא צוויי 'נפש‬ ‫השכליות' קעגן איין 'נפש הבהמי'‪ ,‬נו‪ ,‬אודאי וועט דער יצר טוב זייער‬ ‫לייכט באזיגן! ממילא איז דער 'נדברו יראי ה' איש אל רעהו' א‬ ‫געוואלדיגן תועלת און כח אויף יראת שמים און עבודת ה'‪.‬‬ ‫ווען נישט 'שנאת חנם' וואלט מען זיך מתגבר געווען אויפן יצה"ר‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען די גמרא‪" :‬מקדש שני מפני מה חרב מפני‬ ‫שהיתה בו שנאת חנם" – דער עיקר חורבן בית המקדש איז‬ ‫אודאי געקומען צוליב די אלע חטאים און עוונות וואס די גמרא‬ ‫רעכנט אויס אין אלע אנדערע פלעצער‪ ,‬אבער ווען עס וואלט נישט‬ ‫געווען קיין 'שנאת חנם' צווישן אידן – וואלט מען זיך צוזאמגעקומען‬ ‫רעדן אין עבודת ה'‪ ,‬און דעמאלט וואלט יעדער איינער באקומען‬ ‫כוחות פון אנדערע אידן‪ ,‬פון זייערע 'נפש השכליות' זיך צו מתגבר‬ ‫זיין אויף זיין אייגענעם 'נפש הבהמי'‪ ,‬און ער וואלט תשובה געטון‬ ‫און פארראכטן אלע מעשים וואס טויגן נישט‪ .‬אבער וויבאלד עס איז‬ ‫געווען 'שנאת חנם'‪ ,‬זענען אידן זיך נישט צוזאמגעקומען רעדן‬ ‫איינער מיטן אנדערן א אידיש ווארט‪ ,‬און ממילא האט מען נישט‬ ‫געהאט די כוחות זיך מתגבר צו זיין אויפן יצר הרע און תשובה טון‬ ‫אויף די עוונות‪ .‬און דורכדעם איז געווארן דער חורבן הבית‪.‬‬ ‫פארנעמען דעם שונא פונקט ווי דעם אוהב‬ ‫שמחה איז גורם צו קענען ַ‬ ‫וואס איז דער תיקון אויף 'שנאת חנם' וועלכע האט חרוב געמאכט‬ ‫דעם בית המקדש? וויאזוי קען מען טוישן דעם שנאה און‬ ‫התרחקות וואס מען האט צו א צווייטן איד‪ ,‬עד כדי כך‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫זיך קענען צוזאמקומען און רעדן יראת שמים? די עצה דערצו איז‬ ‫'שמחה'‪ ,‬אידן זאלן זיך פרייען צוזאמען אויף שמחות‪ .‬ווייל די ספרים‬ ‫ברענגען אראפ פונעם בעל התניא (סידור‪ ,‬כוונת המקוהו)‪ ,‬אז בשעת ווען‬ ‫וט‬ ‫וזל"ק‪" :‬מבשרי אחזה אלוק‪ ,‬שבאדם התחתון התענוג הוא הגבוה מאוד נעלה‬ ‫ו‬ ‫על כל כוחות הנפש – אפילו מן החכמה‪ ,‬והוא המתפשט בבחינת התרחבות‬ ‫גדול עד שיוכלו שני הפכים ממש להתפס בו‪ ,‬כמו שונאו שלא יוכל לסובלו‬ ‫במוחו‪ ,‬וכשהוא בתענוג גדול באיזה שמחה‪ ,‬ישכח על השנאה ולא תתפס‬ ‫מקום כלל בלבבו עד שיאהבנו ממש‪ ,‬והוא מפני שהשנאה והאהבה נולדים‬ ‫מן המוח חכמה ובינה‪ ,‬ויש בחכמה הארת התענוג המרומם ומתנשא מן צמצום‬ ‫השפע שלו בחכמה וכו'‪ ,‬ולכן מצד כח התענוג שבעת השמחה יכול לסבול‬ ‫שונאו‪ ,‬שלא נעשה שונאו אלא על פי השכלות השכל"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫א מענטש מאכט א שמחה און ער איז דעמאלט זייער גוט אויפגעלייגט‬ ‫פארנעמען זיין גרעסטע שונא‪ ,‬און ער קען אים‬ ‫– קען ער דעמאלט ַ‬ ‫ממש ליב האבן מיט א געוואלדיגע אהבה‪ ,‬ווייל שמחה האט אזא כח‬ ‫ההתפשטות אוועקצונעמען אלע צמצומים‪ ,‬אז אפילו צוויי 'הפכיים'‬ ‫זאלן זיך צוזאמקומען אינאיינעם‪.‬‬ ‫השתתפות ביי יענעמ'ס שמחה איז א תיקון אויפן 'שנאת חנם'‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז דורכדעם וואס אידן קומען זיך צוזאם ביי א שמחה‬ ‫און מען פריידט זיך צוזאמען‪ ,‬איז מען מבטל דעם 'שנאת‬ ‫חנם'‪ ,‬און דורכדעם קען מען זיך צוזאמקומען און רעדן עבודת ה'‪,‬‬ ‫וואס דעמאלט באקומט מען דעם כח פון צוויי 'נפשות השכליות'‬ ‫קעגן איין 'נפש הבהמי'‪ ,‬און דורכדעם קומט מען ָאן צו פאררעכטן די‬ ‫אלע חטאים וואס דארפן א תיקון‪.‬‬ ‫די שמחה וואס מען ברענגט אריין אין חתן וכלה – העלפט זיי צו קדושת הבית‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם ענין פון משמח זיין חתן וכלה‪ .‬ווייל‬ ‫דא דארף זיך דאך אוועקשטעלן א אידישע שטוב בקדושה‬ ‫וטהרה‪ .‬און כדי זיי זאלן האבן דעם כח נישט נאכצוגיין נאכן 'נפש‬ ‫הבהמי' און 'יצר הרע'‪ ,‬נאר זיך אויפפירן ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬דארפן‬ ‫זיי רעדן צוישן זיך פון יראת שמים און מדות טובות‪ ,‬וכדומה‪ .‬אבער‬ ‫דא איז דאך דא אזא מרחק צווישן זיי‪ ,‬עס איז דאך ממש ווי צוויי‬ ‫'הפכיים'‪ .‬אבער דורכדעם וואס מען קומט און מען איז זיי משמח‬ ‫מיט א שמחה‪ ,‬ווערן זיי אזוי בשמחה וואס דורכדעם ווערט מחובר די‬ ‫ביידע 'הפכיים'; ווי דער תניא זאגט‪ ,‬ממילא‪ ,‬שטעלן זיי באלד אוועק‬ ‫די ערשטע טריט אויפן ריכטיגן אופן פון רעדן און שמועסן‬ ‫אידישקייט‪ ,‬און דורכדעם וועלן זיי ווייטער ממשיך זיין אין דעם‬ ‫וועג‪ ,‬און די צוויי 'נפשות השכליות' וועלן זיך מתגבר זיין אויפן‬ ‫איינעם 'נפש הבהמי'‪ ,‬און די שטוב וועט זיך פירן ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫זט‬ ‫דורך 'שמחת חתן וכלה' איז ער מתקן דעם 'סיבת החורבן' און עס ווערט 'כאילו בנה חרבות‬ ‫ירושלים'‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען די גמרא‪" :‬כל המשמח חתן וכלה כאילו‬ ‫בנה אחת מחורבות ירושלים" – דורכדעם וואס מען קומט זיך‬ ‫מיטפרייען און משמח זיין ביי דער שמחה‪ ,‬ווערט דאך בטל דער‬ ‫'שנאת חנם' צווישן אידן – וואס דאס איז דער שורש פונעם חורבן‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫בית המקדש‪ .‬ווייל דאס האט דאך גורם געווען אז מען זאל זיך נישט‬ ‫צונויף רעדן אין עבודת ה'‪ ,‬און מרגיז זיין דעם יצר טוב אויפן יצר‬ ‫הרע‪ ,‬אבער יעצט אז דורך די שמחה ווערט בטל דער מרחק און‬ ‫הפכיות צווישן אידן‪ ,‬ממילא‪ ,‬ווערט מתוקן דער שורש פון חורבן בית‬ ‫המקדש‪ ,‬און די 'חרבות ירושלים' ווערן צוריק אויפגעבויעט‪.‬‬ ‫שהשמחה במעונו – דער אייבערשטער גייט צוריק אריין אין זיין 'ביהמ"ק שלמעלה'‬ ‫די גמרא זאגט (תענית ה‪" :).‬נשבע הקדוש ברוך הוא שלא יכנס לירושלים‬ ‫שלמעלה‪ ,‬עד שיכנס לירושלים של מטה" – דער אייבערשטער‬ ‫האט געשוואוירן אז ער וועט נישט אריינגיין אינעם 'בית המקדש‬ ‫שלמעלה'‪ ,‬ביז ווילאנג ער וועט נישט אריינגיין אינעם 'בית המקדש‬ ‫שלמטה'‪ .‬אבער דורכדעם וואס מען קומט צו א אידישע שמחה און‬ ‫מען איז 'משמח חתן וכלה'‪ ,‬וואס דורכדעם ווערט מתוקן דער 'שנאת‬ ‫חנם' וואס דאס איז דער שורש פונעם חורבן בית המקדש‪ ,‬וואס‬ ‫דורכדעם ווערט דאך אויפגעבויעט די 'חרבות ירושלים שלמטה' –‬ ‫קען שוין דער אייבערשטער אריינגיין אין די 'חרבות ירושלים‬ ‫שלמעלה'‪ .‬דעריבער זאגט מען‪" :‬שהשמחה במעונו" – 'מעונו' דאס‬ ‫מיינט דער 'בית המקדש שלמעלה'‪ ,‬וואס דער אייבערשטער ווארט‬ ‫שוין אזוי לאנג‪ ,‬און ער וויל שוין אריינגיין אהין‪ ,‬אבער כביכול קען‬ ‫נישט אריינגיין ביז ווען אידן בויען דא אויף די 'חרבות ירושלים'‪,‬‬ ‫אבער יעצט אז מען האט אויפגעבויעט בפנימיות די 'חרבות ירושלים‬ ‫שלמטה' – ווערט א שמחה אינעם אייבערשטנ'ס 'מעונו'‪ ,‬און ער גייט‬ ‫אריין אינעם 'ירושלים שלמעלה'‪ .‬און מיט דעם פארשטיט מען דעם‬ ‫גרויסן התפעלות פונעם חוזה‪ ,‬וואס ער האט גערעדט אזוי גרויס פון‬ ‫דעם 'שהשמחה במעונו'‪ ,‬ווייל דא ליגט א מורא'דיגע בחינה פון‬ ‫'אתחלתא דגאולה'‪.‬‬ ‫לקרבנך למאכלך – די אכילה פון א צדיק איז א העכערע מדרגה פון א מזבח‬ ‫זי‬ ‫מיט דעם קען מען פארשטיין דעם מדרש‪" :‬אם לקורבנך וכו' למאכלך‬ ‫על אחת כמה וכמה"‪ .‬דעם ערשטן מאן דאמר פארשטייט מען‬ ‫פשוט‪ ,‬אז די 'אכילה' פון א צדיק איז גרעסער און חשוב'ער פון‬ ‫'עבודת הקרבנות'; ווי דער עבודת ישראל (פרשתן ד"ה ויאמר מה זהז) זאגט‬ ‫וזל"ק‪" :‬אם לקורבניך המציא למאכלך על אחת כמה וכמה‪ .‬כי ידע יעקב‬ ‫ז‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫דא אויפן מדרש‪ ,‬אז א צדיק עסט מיט אזא קדושה און ער האט אינזין‬ ‫אזעלכע הויכע כוונות‪ ,‬און דערנאך דינט ער דעם אייבערשטן מיט‬ ‫דעם 'כח האכילה'‪ ,‬ממילא‪ ,‬איז זיין 'אכילה' נאך גרעסער ווי א קרבן‪.‬‬ ‫און דערפאר איז א כל שכן פונעם סייעתא דשמיא וואס עס איז‬ ‫געווען ביים קרבן‪ ,‬אז פארן מאכל הצדיק – וואס איז נאך חשוב'ער‬ ‫פונעם קרבן – איז אודאי דא א ספעציעלע סייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫לזווגך למאכלך – ביים זיווג איז דא צוויי 'נפשות השכליות' וואס דאס איז נישטא ביי אכילה‬ ‫קומט דער צווייטער מאן דאמר און זאגט‪" :‬אם לזווגך המציא לך וכו'‬ ‫למאכלך על אחת כמה וכמה"‪ .‬דער מאן דאמר לערנט‪ ,‬אז עס‬ ‫ווענדט זיך נישט אין 'חשיבות'‪ ,‬נאר עס ווענדט זיך ווי שווער עס‬ ‫קומט ָאן! ווי די גמרא זאגט (סוכה נב‪" :).‬אלמלא הקב"ה עזרו לא היה‬ ‫יכול לו"‪ ,‬ממילא‪ ,‬דארט וואו דער 'מלחמת היצר' איז גרעסער – איז‬ ‫דער סייעתא דשמיא אויך גרעסער! נו אויב אזוי‪' ,‬זיווג' איז טאקע‬ ‫פארבונדן מיט תאוות גשמיות‪ ,‬אבער דארט האט מען אן 'עזר' פונעם‬ ‫צווייטן זיך צו הייליגן‪ ,‬ווייל דורכדעם וואס ביידע פון זיי טראכטן‬ ‫מחשבות קדושות און רעדן דיבורים קדושים – זענען דא צוויי 'נפשות‬ ‫שכליות' קעגן איין 'נפש הבהמי'‪ ,‬ממילא איז דער 'מלחמת היצר'‬ ‫נישט אזוי שווער‪ .‬אבער ביי אכילה‪ ,‬דארט האט מען נישט דעם הילף‬ ‫פון נאך א 'נפש השכלי'‪ ,‬און דאס איז שוין א שווערע עבודה זיך‬ ‫אליינס צו פארמעסטן קעגן דעם 'נפש הבהמי'‪ .‬און דערפאר זאגט‬ ‫ער‪" :‬אם לזווגך המציא לך וכו' למאכלך על אחת כמה וכמה" – מה‪-‬‬ ‫דאך ביי דיין זיווג וואס עס איז לייכטער זיך מתגבר צו זיין אז עס‬ ‫זאל זיין בקדושה‪ ,‬דאך האסטו געהאט דעם סייעתא דשמיא‪ ,‬איז‬ ‫דאך אודאי אז 'למאכלך'‪ ,‬וואס דארט איז דער מלחמת היצר אסאך‬ ‫שווערער‪ ,‬וויבאלד ביי דער תאות אכילה דארף מען אליינס מלחמה‬ ‫האלטן‪ ,‬איז דאך זיכער אז דער אייבערשטער האט דיר געגעבן‬ ‫סייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫חי‬ ‫קדושת אביו שאוכל בקדושה ובטהרה ועושה יחודים נפלאים על ידי אכילתו‪.‬‬ ‫ורמז כאשר כבר אמרנו מה שאמרו בגמרא (ברכות נה‪ ).‬שלחנו של אדם במקום‬ ‫מזבח‪ ,‬ואנחנו מוסיפים ומגדילים גדולת השולחן בק"ו מה מזבח שלא היה אלא‬ ‫אדמה ועצים המקריב עליו קרבן יחשב אשה ריח ניחוח לה'‪ ,‬על אחת כמה וכמה‬ ‫האוכל בקדושה ובטהרה ועל ידי אכילתו מתחזק לעסוק בתורה ובעבודה אינו‬ ‫דין שיכפר עליו השלחן‪ .‬וכן דעת אוחרנא שאמר אם לזיווגך והבן"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫יעקב אבינו האט נישט געטון קיין 'גניבת דעת'‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫מיט דעם קען מען פארשטיין דעם ענין פון "וַ ָ ּי ֵבא לו יַ יִ ן וַ ֵ ּי ְש ּ ְת"‪ .‬ווייל‬ ‫יעקב אבינו האט געוואוסט אז דער טאטע האט ליב עשו'ן און‬ ‫ער וויל אים געבן די ברכות‪ ,‬און ער האט נישט געוואלט גנב'ענען‬ ‫דעם טאטנ'ס דעת‪ ,‬אז דער טאטע זאל אים געבן די ברכות נאר אויפן‬ ‫דעת אז ער איז עשיו‪ ,‬נאר ער האט געוואלט מאכן זיכער‪ ,‬אז ווען‬ ‫דער טאטע וועט אים בענטשן – זאל עס זיין בלב שלם‪ ,‬אפילו אויפן‬ ‫ספק אז אפשר איז ער יעקב‪ .‬און דערפאר האט טאקע יעקב זיך‬ ‫אכטונג געגעבן פון זאגן שקר‪ ,‬נאר געזאגט אלעס אויף אן אופן וואס‬ ‫מען קען עס אויסטייטשן אויף אן אנדערן אופן‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫געוואלט אז דער טאטע זאל אויך נישט זיין זיכער אז דאס איז עשיו‪.‬‬ ‫ער האט גורם געווען אזא שמחה צו יצחק אז ער זאל אים בענטשן אפילו אויב ער איז יעקב‬ ‫נאר וואסזשע דען? וואס טוט מען דא אז דער טאטע זאל מסכים זיין‬ ‫אים צו בענטשן אויפן ספק? דערפאר האט יעקב אבינו‬ ‫געארבעט אריינצוברענגען דעם טאטן אין א געוואלדיגע גרויסע‬ ‫שמחה‪ ,‬וואס דעמאלט וועט ער קענען סובל זיין די גרעסטע 'הפכיים'‪,‬‬ ‫עס זאל שוין נישט זיין ביי אים קיין חילוק צווישן זיינס א 'שונא' ביז‬ ‫זיינס אן 'אוהב'‪ ,‬און ממילא‪ ,‬וועט אויך נישט זיין קיין חילוק ביי אים‬ ‫צווישן יעקב און עשיו‪ ,‬און דערפאר האט יעקב געברענגט וויין –‬ ‫כאטש ער האט אים נישט געהייסן ברענגען קיין וויין – כדי אים‬ ‫משמח צו זיין; ווי די גמרא זאגט (פסחים קט‪" :).‬אין שמחה אלא ביין"‪.‬‬ ‫בפרט ווי דער תרגום יונתן זאגט‪ ,‬אז דער וויין איז געווען פונעם 'יין‬ ‫המשומר' פון גן עדן‪ ,‬האט דאך דאס געהאט א מורא'דיגע בחינה פון‬ ‫שמחה‪ .‬נאר כדי דער טאטע זאל מסכים זיין אנצוהייבן טועם צו זיין‬ ‫די מטעמים און די וויין‪ ,‬האט ער נישט געקענט זאגן קלאר אז ער איז‬ ‫יעקב‪ ,‬ווייל דעמאלט וואלט זיך גארנישט אנגעפאנגען‪ .‬אבער ווי נאר‬ ‫דער טאטע האט געטרינקען פונעם יין – האט ער שוין מסכים געווען‬ ‫טי‬ ‫אים צו בענטשן אפילו אויב ער איז יעקב‪.‬‬ ‫גם ברוך יהיה – איך האב אים געבענטשט וואוסנדיג אז אפשר איז ער יעקב‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק‪" :‬וָ א ַכל ִמ ּכל"‪ .‬זאגט רש"י‪" :‬מכל‬ ‫טעמים שבקשתי לטעום טעמתי בו" – איך האב דארט געשפירט‬ ‫אלע טעמים – אפילו טעמים וואס זענען 'הפכיות'! דאס הייסט‪ ,‬עס‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫איז געווען דארט אזא שמחה און התרחבות‪ ,‬אז איך האב ליב געהאט‬ ‫יעקב פונקט ווי דיר! עס איז נישט געווען ביי מיר קיין שום חילוקים!‬ ‫"גם ָ ּבר ּו ְך יִ ְהיֶ ה" – זאל יעקב טאקע זיין געבענטשט‪,‬‬ ‫און אויב אזוי‪ּ ַ ,‬‬ ‫ווייל עס איז נישט געווען קיין 'גניבת דעת'‪ ,‬נאר איך האב אים‬ ‫געבענטשט אפילו אויפן ספק אז אפשר איז ער יעקב!‬ ‫לאה האט זיך געלערנט פון יעקב וויאזוי גורם צו זיין אז ער זאל נתרצה ווערן צו דער 'שנואה'‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם מדרש‪" :‬אית סופר דלית ליה תלמידים‪,‬‬ ‫לא כך היה צווח לך אבוך עשו ואת עני ליה" – לאה איז דאך‬ ‫געווען א 'שנואה' און רחל איז געווען 'אהובה'‪ .‬האט דא לאה געזאגט‬ ‫צו יעקב אבינו‪ ,‬דו האסט אויפגעשטעלט תלמידים הגונים! איך האב‬ ‫זיך אפגעלערנט פון דיר! פונקט ווי דו האסט אריינגעברענגט א‬ ‫שמחה אין דיין טאטן‪ ,‬ביז ווען עס איז שוין נישט געווען ביי אים קיין‬ ‫חילוק צווישן דיר און עשיו וועמען ער האט ליב געהאט‪ ,‬און ער האט‬ ‫דיר געגעבן די ברכות בלב שלם – אזוי האב איך אויך ממשיך געווען‬ ‫אזא מין 'שמחת חתן וכלה'‪ ,‬וואס עס איז שוין נישט געווען ביי דיר‬ ‫קיין חילוק צווישן מיך און רחל‪ ,‬ביי דיר איז שוין געווען גלייך צי דו‬ ‫האסט חתונה מיט דער 'שנואה' ווי דו האסט חתונה מיט דער‬ ‫'אהובה'‪ ,‬און ממילא איז עס שוין נישט געווען קיין 'רמאות' און‬ ‫'גניבת דעת'‪.‬‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫דברי כיבושין *‬ ‫היוצא לנו מזה‪ :‬אז אידן קומען זיך צוזאמען משמח זיין‪ ,‬דאס איז אן‬ ‫'התעוררות'‪ .‬אזויווי דארט איז דא א 'התגברות הקדושה' פון‬ ‫'אז נדברו'‪ ,‬אזוי‪ ,‬אז אידן קומען זיך צוזאמען זיך משמח זיין‪ ,‬מען איז‬ ‫זיך מאחד מיט אהבה איינער מיטן צווייטן‪ ,‬דאס איז מעורר נאך א‬ ‫גרעסערע בחינה פון 'התגברות הסטרא דקדושה'‪.‬‬ ‫כ‬ ‫ממילא‪ ,‬איז עס א זמן וואס [עס איז דא] א זכות‪ ,‬אז מען זאל קענען‬ ‫ממשיך זיין [די קדושה]‪ .‬הקדוש ברוך הוא איז [יעצט]‬ ‫'במעונו'! דאס איז דער פשט‪ ,‬דער דביקות מיטן בית המקדש‬ ‫התחתון! דאס איז דער ענין פון א 'התקרבות דקדושה'! עס ווערט א‬ ‫התקרבות פון 'אורייתא וישראל וקודשא בריך הוא חד'‪ .‬ממילא איז‬ ‫* צו הערן די דברי כיבושין‪ ,‬רופט ‪ 718-400-7790‬און דרוקט ‪1‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫עס א גרויסער זמן‪ ,‬בפרט [אז עס זענען דא] אזעלכע גרויסע אבות‬ ‫הקדושים פון ביידע צדדים‪ ,‬האפט מען אז די אלע אבות קומען צו‬ ‫גיין זיך מיטפרייען מיט די שמחה‪.‬‬ ‫בפרט האבן מיר דא די זכיה‪ ,‬מיין חשוב'ער שוואגער דער‬ ‫וואדיסלאווער רבח (זצ"ל) זאל זיין געזונט און שטארק מיט א רפואה‬ ‫שלימה‪ ,‬און (להבחל"ח) די רביצין – זענען זיך משתתף‪ ,‬זיך גענומען די‬ ‫מיה‪ ,‬עס איז דאך נישט לייכט‪ .‬איז זיכער אז די אבות‪ ,‬דער טאטע‬ ‫זכרונו לברכה‪ ,‬דער שווער זכרונו לברכה האבן נחת און זיי קומען‬ ‫דא זיך פרייען מיט אונזערע שמחות‪.‬‬ ‫ווילן מיר זיי בעטן‪ ,‬אז זיי זאלן טאקע מעורר רחמים זיין‪ .‬די אבות‬ ‫זעען דאך‪ ,‬ווי ווייט ברוך השם די קינדער מיט אייניקלעך מיען‬ ‫זיך און זיי טוען זיך משתדל זיין צו גיין בדרכיהם‪ ,‬און ממשיך זיין‬ ‫דעם שלשלת הקודש‪ .‬און ברוך השם‪ ,‬דער אייבערשטער האט‬ ‫געהאלפן אז מען זעט טאקע אז די אבות האבן זיך נישט צו שעמען‬ ‫קיין עה"ר‪ ,‬ברוך השם‪ ,‬אייניקלעך וואס מען איז זוכה [צו זען] אזא‬ ‫צורה (כוונתו די אנטועכץ אין ווייבער שול) וואס מען האט זיך נישט צו‬ ‫שעמען פאר די פריערדיגע דורות‪.‬‬ ‫קען מען האפן‪ ,‬אז דער אייבערשטער וועט העלפן‪ ,‬אז די השפעות‬ ‫וועט נשפע ווערן במלוא המובן‪ ,‬במלוא חפנים‪( .‬חסר הסיום)‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫אכ‬ ‫הרב הגה"צ מוה"ר רבי משה הלוי ראטענבערג זצ"ל – מילא מקום אביו ברבנות‬ ‫ח‬ ‫בבית מדרשו בבארא פארק‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫ממה שסיפר תחת השיחים במשך השנים‬ ‫דיבורים וסיפורים ‪-‬‬ ‫הרה"ק ר' אהרן ָ(ארון) בהרה"ק ר' קלונימוס קלמן הלוי זצ"ל מקראקא‬ ‫ז' כסליו תרמ"ב‬ ‫רבי ָארון קראקאווער זצ"ל איז געווען א זון פונעם מאור ושמש זצ"ל‪,‬‬ ‫און א ברודער פון דער 'גוטער איד' פון ניישטאדט ‪ -‬רבי יאסעלע‬ ‫ניישטעדטער זצ"ל‪.‬‬ ‫דער תפארת שלמה זצ"ל שרייבט צו דעם ר' יאסעלע – אין א הזמנה‬ ‫וואו ער לאדנט אים איין צו א חתונה‪" :‬רבן של כל בני הגולה"‪.‬‬ ‫דו האסט געהאט א גרויסן טאטן‪...‬‬ ‫רבי ָארון קראקאווער זצ"ל איז אמאל געקומען קיין צאנז נאכן‬ ‫הסתלקות פונעם צאנזער רב זצ"ל‪ ,‬האט ער געזען ווי רבי‬ ‫ישעי'לע טשחויב'ער זצ"ל – וועלכער איז נאך דעמאלט געווען א‬ ‫קינד פון בערך צוועלף יאר‪ ,‬א יתום – דרייט זיך ארום צוגעלייגט‪,‬‬ ‫האט ער אים געוואלט אביסל אויפהייבן‪ ,‬האט ער אים געזאגט‪" :‬דו‬ ‫כלא ּפ (יונג)‪ ,‬וואס ביסטו אזוי דערשלאגן? איך האב געהאט א ברודער‬ ‫ָ‬ ‫יאסל‪ ,‬האט ער געזאגט‪" :‬וואס מען האט געזען אין לובלין ‪ -‬האט מען‬ ‫געזען אין צאנז‪ ,‬וואס מען האט געזען אין צאנז ‪ -‬האט מען נישט‬ ‫געזען אין לובלין!"‪.‬‬ ‫דער שווער (הגה"צ מוואודיסלאוו) זכרונו לברכה‪ ,‬איז דאך געווען א‬ ‫לובלינער אייניקל‪ ,‬נו‪ ,‬האט ער נישט הנאה געהאט פון דער‬ ‫מעשה‪...‬‬ ‫אבער אינ'אמת'ן קען מען אפשר זאגן‪ ,‬אז רבי יאסעלע ניישטעדטער‬ ‫האט דאך נישט געזאגט אז דער צאנזער רב איז געווען‬ ‫'גרעסער'‪ ,‬ער האט נאר געזאגט‪ ,‬אז אין צאנז האט מען 'געזען' מער‪.‬‬ ‫נו‪ ,‬אמאל קען זיין‪ ,‬אז מען 'זעט' דא מער ווי דארט‪ ,‬און עס מיינט‬ ‫בכ‬ ‫נאכנישט אז ער איז 'גרעסער' אין מדרגותט‪.‬‬ ‫עי' אגרא דפרקא סי' ל וז"ל‪" :‬נשמע מכל זה כל מי שהוא קרוב ביותר אל‬ ‫ט‬ ‫השורש לא יצטרך לריבוי תנועות‪ ,‬עיין זה בהכותב בעין יעקב‪ ,‬מזה תתבונן‬ ‫שיש צדיקים גדולים שאין נראה מהם שום תנועה בעבודתם ותורתם‬ ‫ותפילתם וכו'‪ ,‬זהו מחמת גודל דביקותם בשרשם הבן"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬תולדות‬ ‫ספעציעלער‬ ‫סעיל!!!‬ ‫די באקאנטע ספרי‬ ‫מנחם‬ ‫אמרי‬ ‫עה"ת ומועדים‬ ‫מאת מרן אדמו"ר משינאווא זי"ע‬ ‫דער ספ‬ ‫איז נ עציעלער פרייז‬ ‫תנד‬ ‫הנדבן הב געווארן דורך‬ ‫שוב הרבני‬ ‫ח‬ ‫הנגיד הנכבד‬ ‫מוהר"ר‬ ‫מאיר משה‬ ‫י‬ ‫אקאבאוויטש‬ ‫הי"ו‬ ‫ליו‬‫ע‬ ‫גן‬‫י‬ ‫זכותו דמרן‬ ‫להתברך ב‬ ‫כל מילי דמיטב‬ ‫שנה ג'‬ ‫שנה ב'‬ ‫שנה א'‬ ‫)ארויסגעקומען דורכאויס די פארגאנגענע ‪ 3‬יאר – בסך הכל דריי סעט'ס(‬ ‫וועלכע געבן פארן לערנער א טיפערן בליק‬ ‫און ווארימקייט אין חסיד'ישע ספרים‬ ‫ווערט יעצט פארקויפט פאר גאר א ביליגער פרייז‬ ‫‪ $20‬א סעט‬ ‫בפ‬ ‫צו באקומען ביי די פאלגענדע לאקאציעס‪:‬‬ ‫ביהמ"ד שינאווא • בית הספרים • לשכת הסופר • מרכז‬ ‫סאטמאר ויואל משה )‪ 1‬מאנסי בלווד‪ • (.‬סאטמאר יטב לב )‪ 13‬מאנסי בלווד‪(.‬‬