gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מחמדינו · Machmideini — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: מחמדינו · Machmideini

שבוע: תולדות (2026-11-09)

מחמדינו · Machmideini — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בסייעתא דשמיא‬ ‫גליון קפ"א‬ ‫עש"ק‬ ‫פרשת‬ ‫תולדות‬ ‫ג' כסליו‬ ‫שנת תשפ"ז לפ"ק‬ ‫סיפורי קודש על הגה"ק המרש"א זי"ע‬ ‫לקראת יומא דהילולא קדישא ‪ -‬ה' כסליו‬ ‫שיחות יקרות‬ ‫מפ"ק כ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל‬ ‫און ארויסגעהויבן די געוואלדיגע גרויסקייט פון זיין‬ ‫פארזונקען געווארן‪ ,‬און נאר דער דריטער שטאק‬ ‫ביטל רוח הטומאה‬ ‫צדקות‪ .‬ער האט אפילו געזאגט‪ ,‬אז אויב די וועלט‬ ‫איז געבליבן אינדרויסן‪.‬‬ ‫רבינו הגאון הקדוש‪ ,‬דער מהרש"א זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫וואלט נאר געוויסט זיין גרויסקייט‪ ,‬וואלטן מענטשן‬ ‫נאך די דאזיגע מעשה איז די טומאה אינגאנצן‬ ‫געדינט אלס רב און אב בית דין אין די שטאט‬ ‫געלעקט דעם שטויב פון זיין הייליגן קבר‪.‬‬ ‫אויסגעריסן געווארן פון דארט‪ .‬מיט די צייט האבן‬ ‫אוסטרהא‪.‬‬ ‫ברוח הקודש‬ ‫זיך אפילו אידן אריינגעצויגן דארט צו וואוינען‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי סלאנים זצוק"ל האט דערציילט‪,‬‬ ‫נאך ברענגט הרה"ק מווילעדניק זי"ע בשם דעם‬ ‫מ'האט אינגאנצן אויסגערייניגט דעם פלאץ פון‬ ‫אז ער האט געהערט פון א איד וואס האט אליינס‬ ‫הייליגן בעל שם טוב זי"ע‪ ,‬אז אלע ספרי קודש וואס‬ ‫אלע עבודה זרה חפצים און כלים‪ ,‬און מ'האט‬ ‫געזען אינעם פנקס הקהלה פון אוסטרהא א‬ ‫זענען נתחבר געווארן ביז דעם מהרש"א‪ ,‬ועד בכלל‪,‬‬ ‫ארויפגעקלאפט כשר'ע מזוזות‪.‬‬ ‫מורא'דיגע און וואונדערליכע מעשה וואס האט‬ ‫זענען געשריבן געווארן מיט רוח הקודש‪.‬‬ ‫בקרב קדושים תתהלל‬ ‫פאסירט ביי די פטירה פונעם מהרש"א זי"ע‪.‬‬ ‫בוער כאש‬ ‫אין ספר שארית ישראל פון הרה"ק מווילעדניק זי"ע‬ ‫אין יענע יארן אין אוסטרהא‪ ,‬איז געשטאנען א‬ ‫כ"ק דער שווער זצוק"ל האט אנגעוויזן אין די ספר‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער הייליגער בעל שם טוב‬ ‫קירכע (בית עבודה זרה) ממש נעבן דעם בית החיים‪.‬‬ ‫'שני המאורות' בשם הרה"ק רבי שמואל‬ ‫זי"ע האט גאר שטארק משבח געווען דעם מהרש"א‪,‬‬ ‫יעדעס מאל ווען מ'האט באגלייט א נפטר‪ ,‬האט‬ ‫קאמינקער זי"ע‪ ,‬אז ער האט דערציילט אז‬ ‫מען געמוזט דורכגיין דעם פלאץ‪ .‬ווען די‬ ‫ווען ער איז געווען אין בארדיטשוב‪ ,‬האט ער‬ ‫גוים פלעגן זען די לוי'‪ ,‬פלעגן זיי קלינגען‬ ‫מיט זייערע גלאקן כדי צו שטערן די לוי'‪.‬‬ ‫געפילט אז די מורא'דיגע התלהבות פונעם‬ ‫הייליגן בארדיטשובער רב זי"ע בשעת'ן זאגן‬ ‫קול צהלה ורנה‬ ‫עס האט שוין אפילו פאסירט אמאל אז א‬ ‫'ברכו'‪ ,‬איז געווען ממש אויפ'ן זעלבן הויכן‬ ‫שפתינו אז תרננה‬ ‫נפטר איז פארכאפט געווארן דורך די כוחות‬ ‫בהדרת קודש מגישים אנו בזה מתוך חדוה ושמחה‬ ‫הטומאה‪ ,‬רחמנא ליצלן‪.‬‬ ‫מדריגה ווי די פייערדיגע התלהבות וואס‬ ‫עילאה‪ ,‬ברכת מזלא טבא וגדיא יאה‪ ,‬אל מול פני‬ ‫דער הייליגער מהרש"א זי"ע האט געהאט‬ ‫פאר זיין פטירה האט דער מהרש"א‬ ‫ווען ער האט געשריבן זיינע תשובות‪.‬‬ ‫כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א‬ ‫אנגעזאגט פאר זיין משפחה‪ ,‬אז פאר מ'גייט‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעון קדשו‬ ‫אדורך יענעם פלאץ‪ ,‬זאל מען לייגן א ספר‬ ‫בית הכנסת הגדול‬ ‫באירוסי נכדו היקר החתן המו"מ בתורה ויר"ש‬ ‫תורה אויף זיין מטה‪ .‬זיי האבן טאקע אזוי‬ ‫אין שטאט אוסטראה געפינט זיך די אלטע‬ ‫הרב יעקב שליט"א‬ ‫בן חדב"ן הרה"צ ר' יוסף הלברשטאם שליט"א‬ ‫געטון ווי ער האט געהייסן‪ .‬און דא האט‬ ‫היסטארישע שול וואס ווערט גערופן די‬ ‫בן כ"ק אדמו"ר מקיוויאשד שליט"א‬ ‫פאסירט א אויסטערלישע וואונדער‪ :‬ווען‬ ‫'מהרש"א'ס שול'‪ ,‬על שמו פונעם הייליגן‬ ‫עב"ג הכלה בתש"ק שתחי'‬ ‫די לוי' איז אנגעקומען צו יענעם פלאץ‪,‬‬ ‫מהרש"א זי"ע וואס פלעגט דארט דאווענען‪.‬‬ ‫בת הרה"ג ר' לייביש הורוויץ שליט"א‬ ‫מנהל ישיבתינו הק' ישיבה גדולה עסק התורה‬ ‫האט זיך דער מהרש"א זי"ע אויפגעשטעלט‬ ‫כ"ק דער שווער זצוק"ל פלעגט רעדן מיט‬ ‫בן הגה"צ רבי חיים יעקב הורוויץ שליט"א‬ ‫פון זיין מטה‪ ,‬געעפנט דעם ספר תורה‪ ,‬און‬ ‫וחתן הגה"צ אבד"ק טשאקעווע‪-‬קערעסטיר שליט"א‬ ‫א געוואלדיגע בענקשאפט איבער דעם‬ ‫געלייענט די פסוק (דברים ז‪ ,‬כו) ׁש ַּקֵץ ּתְׁש ַּקְצ ֶנּ ּו‬ ‫ויהי רצון מלפני אבינו שבשמים שמשמחה זו יושפע‬ ‫הייליגן בית המדרש‪ ,‬און ער פלעגט אפט‬ ‫שפע רב לנו ולכל ישראל‪ ,‬אכיה"ר‪.‬‬ ‫וְתַע ֵב ּתְתַ ֲעב ֶנּ ּו ּכ ִי חֵר ֶם הוּא‪ .‬פלוצלינג‪ ,‬אין‬ ‫דערמאנען די פיר גרויסע זוילן וואס זענען‬ ‫החותמים ברגשי כבוד‬ ‫איין רגע‪ ,‬האט די ערד געעפנט א מויל‪,‬‬ ‫דארט געשטאנען‪.‬‬ ‫הנהלת המוסדות‬ ‫און די גאנצע געביידע פון די קירכע האט‬ ‫[אין ספר 'מזכרת לגדולי אוסטרהא' ווערט‬ ‫אנגעהויבן זינקען אין די ערד‪ ,‬ביז די צוויי‬ ‫געברענגט‪ :‬די הויכע און שטארקע ווענט‬ ‫אונטערשטע שטאקן זענען אינגאנצן‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫לכבוד ידידינו היקר והנכבד‪ ,‬המהולל בתשבחות‪ ,‬ה"ה‬ ‫הרב יחזקאל ווייס שליט"א‬ ‫לכבוד ידידינו היקר והנכבד‪ ,‬המהולל בתשבחות‪ ,‬ה"ה‬ ‫לכבוד ידידינו היקר והנכבד‪ ,‬המהולל בתשבחות‪ ,‬ה"ה‬ ‫הרב ישראל ריינדעל שליט"א‬ ‫אבד"ק קאמינקא‬ ‫הרב לייבל גאלדבערגער שליט"א‬ ‫מלמד מומחה בתלמוד תורה‬ ‫מלמד מומחה בתלמוד תורה‬ ‫מלמד מומחה בתלמוד תורה‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו בהתעטרו‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו בנישואי בנו החתן‬ ‫ב"עטרת זקנים" בלידת נכדו שיחי' למזל טוב‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו‬ ‫המו"מ בתוי"ש כמר שלמה זלמן ני"ו למזל טוב‬ ‫ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו‪,‬‬ ‫בנישואי בתו שתחי' למזל טוב‬ ‫ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו‪,‬‬ ‫ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו‪ ,‬אכיה"ר‬ ‫ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו‪,‬‬ ‫ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו‪ ,‬אכיה"ר‬ ‫ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו‪ ,‬אכיה"ר‬ ‫לגדולי אוסטרהא‪ :‬אין שנת תקנ"ב‪ ,‬ווען די מאכט‬ ‫די גרויסע חסדים וואס דער אייבערשטער האט‬ ‫פונעם גרויסן שול מיט'ן שטיינערנעם קאפל דערויף‪,‬‬ ‫פון די רוסישע אימפעריע איז געוואקסן און זיי‬ ‫געטוהן מיט זיי‪.‬‬ ‫זענען געשטאנען אויף פיר הערליכע אכט‪-‬עקיגע‬ ‫האבן ביסלעכווייז איינגענומען די פוילישע שטחים‬ ‫זוילן‪ .‬אויף איינע פון די דאזיגע זוילן איז געווען‬ ‫כ"ק דער שווער זצוק"ל האט דאס נאך געזען‪ ,‬און‬ ‫אונטער זייער קעניגליכע ממשלה‪ ,‬האט די רוסישע‬ ‫אויפגעהאנגען א גרויסע טאוול פון פארמעט‪ ,‬וואו‬ ‫אויך הרה"ח ר' יצחק זאקאן ז"ל האט מיר דערציילט‬ ‫ארמיי אונטערן פירערשאפט פון זייער גענעראל‬ ‫עס זענען געווען אויסגעשריבן אלע מנהגים און‬ ‫באלאגערט אונזער שטאט פון די דרום זייט‪ ,‬ביי‬ ‫געזען‪.‬‬ ‫דאס‬ ‫האט‬ ‫ער‬ ‫אז‬ ‫סדרי התפילה וואס איז געווען איינגעפירט יעדן טאג‬ ‫די געגנט פון די "נייע שטאט"‪ .‬היות די פוילישע‬ ‫"אה‪ ,‬דער מהרש"א'ס שול! מה נורא המקום הזה!"‬ ‫אין דעם בית המדרש‪ ,‬חוק ולא יעבור וואס מ'האט‬ ‫ארמיי איז אנטלאפן פון שטאט נאך פאר די רוסן‬ ‫[די מעשה ווערט געברענגט אין ספר 'מזכרת‬ ‫אוועקגעשטעלט כדי מ'זאל עס קיינמאל נישט‬ ‫זענען אנגעקומען‪ ,‬און זיי האבן חרוב‬ ‫פארגעסן מיט די יארן וואס גייען דורך]‪.‬‬ ‫געמאכט די בריקן איבערן 'וויליא'‬ ‫מה נורא המקום הזה!‬ ‫וימלט משחיתותם‬ ‫טייך וואס טיילט אפ צווישן די "אלטע‬ ‫ס'איז כדאי דא צו דערמאנען דאס וואס עס געדענקען פילע וואס האבן‬ ‫מ'דערציילט "אן אינטערעסאנטע‬ ‫שטאט" און די "נייע שטאט"‪ ,‬איז צוליב‬ ‫געהאט די זכיה מיטצופארן מיט כ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל אויף די נסיעה קיין‬ ‫זאך"‪ ,‬א פלא'דיגע מעשה‪ ,‬עס איז‬ ‫דעם האבן די רוסן נישט געקענט‬ ‫אוקריינא אין יאר תשנ"ט‪ .‬ווען מ'איז אנגעקומען קיין אוסטראה צום שול‬ ‫געווען אינעם יאר תקנ"ב‪ ,‬בשעת די‬ ‫אריינגיין אין שטאט‪ .‬די רוסן האבן‬ ‫פונעם הייליגן מהרש"א ‪ -‬וואס איז ליידער געשטאנען חרוב און וואוסט ‪-‬‬ ‫מלחמה צווישן רוסלאנד און פוילן‪,‬‬ ‫דעריבער געמיינט אז די פוילישע‬ ‫האט דער רבי זצוק"ל נאר א קוק געגעבן אויפ'ן גרויסן בנין פון אינדרויסן‪ ,‬און‬ ‫ווען די רוסישע ארמיי האט שטארק‬ ‫מיליטער געפינט זיך נאך אינעווייניג‪,‬‬ ‫ער איז תיכף געווארן בלאס ווי קאלעך‪ .‬שטייענדיג ביים שוועל פונעם בית‬ ‫באמבארדירט די שטאט‪ .‬אלע אידן פון‬ ‫דעריבער האבן זיי אנגעהויבן שיסן ה'‬ ‫המדרש‪ ,‬האט ער אויפגעהויבן זיינע הייליגע הענט און מיט א געוואלדיגע‬ ‫שטאט ‪ -‬מענער‪ ,‬פרויען און קינדער‬ ‫תמוז פארטאגס; זיי האבן געשאסן אן‬ ‫מורא און ציטער אויסגעשריגן‪:‬‬ ‫‪ -‬זענען אנטלאפן אין דעם הייליגן‬ ‫א שיעור שעדליכע באמבער און קוילן‬ ‫"מה נורא המקום הזה ! וויאזוי קען מען דא אריינגיין ?! דא האט דער‬ ‫מהרש"א'ס שול זיך צו באשיצן צווישן‬ ‫אריין אין שטאט‪ ,‬און טויזנטער ביקסן‪-‬‬ ‫מהרש"א געדאווענט‪ ,‬דא האט ער געהאט די ישיבה‪ ,‬מעמיד געוועהן‬ ‫די ווענט‪.‬‬ ‫קוילן זענען געפאלן איבער אלע גאסן‬ ‫תלמידים‪ ...‬דא האט ער געשריבן די הייליגע מהרש"א" !‬ ‫די רוסישע סאלדאטן האבן געשאסן‬ ‫פון די שטאט‪.‬‬ ‫מיט די ווערטער איז דער רבי זצוק"ל אריינגעגאנגען אינעווייניג מיט א‬ ‫אן א שיעור "קוילן" און "באמבעס"‬ ‫ו' תמוז אינדערפרי‪ ,‬ווען זיי האבן‬ ‫פלאם פייער‪ ,‬און א גאנצע צייט וואס ער איז דארט געווען האט מען געקענט‬ ‫דירעקט אויפן בית המדרש‪ .‬אבער‬ ‫געזען די גרויסע און הויכע שול פון‬ ‫זען אויף זיין פנים א געוואלדיגע התרגשות‪.‬‬ ‫מיט גרויס רחמי שמים האבן פאסירט‬ ‫דערווייטנס‪ ,‬האבן זיי איר באטראכט‬ ‫עס איז אינטערסאנט צוצולייגן וואס כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א ממאנסי‬ ‫אפענע נסים; קיין איין באבמע אדער‬ ‫אלס איינע פון די פעסטונגען‪ .‬צוליב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין יאר תש"ן ווען ער איז צוריקגעקומען פון די נסיעה קיין‬ ‫קויל וואס איז געווען געצילט צום‬ ‫דעם האבן זיי גענומען די שול פאר א‬ ‫אוקריינא מיט זיין שווער כ"ק אדמו"ר מסקווירא שליט"א‪ ,‬האט ער דערציילט‬ ‫שול האט נישט געשאדט‪ .‬אפילו די‬ ‫ציל און אנגעהויבן שיסן קאנאנען און‬ ‫פאר'ן טאטן כ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל איבער די מקומות הקדושים וואס זיי‬ ‫קוילן וואס זענען אריינגעפלויגן דורך‬ ‫קוילין און אויפרייס‪-‬באמבעס פיל מיט‬ ‫האבן פוקד געווען‪ ,‬און אינצווישן האט ער דערציילט אז ער איז געווען ביי‬ ‫די פענסטערס האבן קיינעם נישט‬ ‫פולווער‪ ,‬וואס האבן געהאט דעם כח‬ ‫די מהרש"א'ס שוהל‪ ,‬אזוי ווי דער רבי זצוק"ל האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫חרוב צו מאכן אפילו די שטערקסטע‬ ‫געטשעפעט‪ ,‬און יעדער איז בדרך נס‬ ‫זיך אנגערופן מיט א געוואלדיגע חרדת הקודש‪" :‬דער מהרש"א'ס שוהל?! מה‬ ‫ווענט‪.‬‬ ‫געראטעוועט געווארן פון טויט צום‬ ‫נורא המקום ההוא!"‬ ‫אלע שטאטס‪-‬לייט זענען אנטלאפן‬ ‫לעבן‪ ,‬אינגאנצן למעלה מדרך טבע‪.‬‬ ‫דער רבי שליט"א פון מאנסי לייגט צו‪ ,‬אז כמעט צען יאר שפעטער ‪-‬‬ ‫אין שול אריין זיך צו באשיצן אונטער‬ ‫כדי צו מאכן א זכר פאר דעם נס‪,‬‬ ‫תשנ"ט ‪ -‬איז ער געווען מיט'ן טאטן זצוק"ל ווען מ'איז אנגעקומען צו דער‬ ‫אירע ווענט‪ .‬אלס רעזולטאט איז די‬ ‫האט מען אויפגעהאנגען ביים דאך‬ ‫מהרש"א'ס שוהל‪ ,‬און ס'איז געווען מפליא צו זיין וויאזוי דער טאטע זצוק"ל‬ ‫שול‪ ,‬אינאיינעם מיט אלע חצירות‬ ‫פונעם בית הכנסת איינע פון די קוילן‬ ‫האט ממש מיט'ן זעלבן התפעלות און התרגשות דקדושה אויסגערופן די‬ ‫ארום‪ ,‬די אויבערשטע שטיבער‪ ,‬און די‬ ‫וואס זענען אריינגעפאלן אין שול‪ ,‬עס‬ ‫זעלבע ווערטער "מה נורא המקום ההוא"!‬ ‫עזרת נשים‪ ,‬געווען אינגאנצן געפאקט‬ ‫זאל דינען אלס אן אייביגער עדות אויף‬ ‫ב‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫לכבוד ידידינו היקר והנכבד‪ ,‬המהולל בתשבחות‪ ,‬ה"ה‬ ‫לכבוד ידידינו היקר והנכבד‪ ,‬המהולל בתשבחות‪ ,‬ה"ה‬ ‫לכבוד ידידינו היקר והנכבד‪ ,‬המהולל בתשבחות‪ ,‬ה"ה‬ ‫הר"ר חיים אליעזר צעהנווירטה הי"ו‬ ‫הר"ר יוסף מרדכי ברוינשטיין הי"ו‬ ‫הרב מאיר קריבוס שליט"א‬ ‫מיקירי הצוות באס טראנספארטאציע דמוסדוה"ק‬ ‫מיקירי חברי צוות הנהלת מוסדותינו הק'‬ ‫מלמד מומחה בתלמוד תורה‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו בנישואי בתו שתחי'‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו בהתעטרו‬ ‫עב"ג החתן המו"מ בתוי"ש כמר משה ני"ו‬ ‫בלידת בתו שתחי' למזל טוב‬ ‫ב"עטרת זקנים" בלידת נכדתו שתחי' למזל טוב‬ ‫בן ידידינו הר"ר אהרן ברילובסקי הי"ו למזל טוב‬ ‫ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו‪,‬‬ ‫ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו‪,‬‬ ‫ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו‪,‬‬ ‫ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו‪ ,‬אכיה"ר‬ ‫ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו‪ ,‬אכיה"ר‬ ‫ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו‪ ,‬אכיה"ר‬ ‫ליינען די דאזיגע מגילה אין די בתי מדרשים ביינאכט‪,‬‬ ‫זיינע ווערטער האבן נושא חן געווען אין די אויגן‬ ‫מיט מענער‪ ,‬פרויען און קינדער‪ .‬זיי זענען דארט‬ ‫אור ליום ז' תמוז‪ ,‬און אויך צומארגנס אינדערפרי‪.‬‬ ‫פונעם קאמאנדיר‪ .‬ער האט נאכגעגעבן זיין בקשה‬ ‫געשטאנען און מתפלל געווען מיט פיל תפילות און‬ ‫די דאזיגע מגילה הענגט אינעם "בית הכנסת‬ ‫און אים געהייסן מארשירן פארן מיליטער צו ווייזן‬ ‫תחנונים בקול רם און מיט א גרויס געוויין‪ ,‬אנגעהויבן‬ ‫הגדול"‪ ,‬און אזוי אויך הענגט דארט איינע פון‬ ‫דעם וועג‪ .‬יענעם טאג‪ ,‬ז' תמוז‪ ,‬איז די גאנצע רוסישע‬ ‫פונעם ה' תמוז פארנאכטס‪ ,‬ביז ז' תמוז אינדערפרי‪.‬‬ ‫די קוילין וואס זענען אריינגעפאלן אינעם בית‬ ‫ארמיי אריינגעקומען אין שטאט בשלום‪ .‬די אידן‬ ‫מיט זיין גרויס רחמנות האט דער אייבערשטער זיי‬ ‫המדרש‪ .‬אויך האט מען אויפן דרויסענדיגן זייט‬ ‫האבן זיי דארט מכבד געווען מיט עסן און טרינקען‪,‬‬ ‫באשיצט‪ ,‬און קיין איינע פון די אויפרייס‪-‬באמבעס‬ ‫פונעם דרום וואנט ‪ -‬וואו די שיסער האבן געצילט ‪-‬‬ ‫און קיין שום אידישע פארמעגן איז נישט גערירט‬ ‫וואס זענען געשאסן געווארן אויף די שול האבן נישט‬ ‫אריינגעקלאפט א גרויסע קויל‪ ,‬וואס האלב דערפון‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫געשאדט‪ ,‬און אפילו נישט איין ציגל פון די וואנט איז‬ ‫איז איינגעזונקען אין די וואנט און די אנדערע האלב‬ ‫גייענדיג אין די וועגן פון אונזערע הייליגע עלטערן‪,‬‬ ‫אראפגעפאלן‪ .‬מער פון דעם‪ ,‬האט דער אייבערשטער‬ ‫שטעקט ארויס אינדרויסן‪.‬‬ ‫וואס פלעגן האלטן טייער און געדענקען די צרות‬ ‫געמאכט א וואונדער‪ ,‬אז אפילו די באמבעס וואס‬ ‫אין ספר 'מזכרת לגדולי אוסטראה'‪ ,‬נאכ'ן באשרייבן‬ ‫פון וואס זיי זענען אויסגעלייזט געווארן (ווי ס'שטייט‬ ‫זענען אריינגעפאלן אין שול דורך די פענסטער‪ ,‬האבן‬ ‫די הערליכע געביידע פונעם בית המדרש‪ ,‬שרייבט ער‬ ‫אין גמרא שבת י"ג‪ ,):‬האבן זיי אפגעשריבן דעם גאנצן‬ ‫קיינעם נישט געטראפן און קיין שום מענטש נישט‬ ‫בזה הלשון‪:‬‬ ‫נס אויף א מגילה‪ .‬כדי אפצוגעבן א שבח והודיה‬ ‫געשעדיגט‪.‬‬ ‫"אויסער די גשמיות'דיגע שיינקייט און‬ ‫פארן באשעפער אויף זיינע גרויסע חסדים און אויף‬ ‫פרייטאג פארטאגס האט דער קאמאנדיר פון די‬ ‫פראכט פונעם בנין‪ ,‬רוהט דערויף א ספעציעלע‬ ‫די ניסים ונפלאות‪ ,‬האבן אלע שטאט'ס לייט‪ ,‬די‬ ‫רוסישע ארמיי ארויסגעגעבן א שטרענגן באפעל‬ ‫הייליגקייט‪ ,‬און יעדער וואס טרעט נאר אריין ווערט‬ ‫רבנים און תלמידי חכמים‪ ,‬איינשטימיג באשלאסן‬ ‫אנצוגרייטן צוואנציג גרויסע קאנאנען אויף דעם‬ ‫איבערגענומען און נתפעל פון איר גרויסקייט‪ ,‬און‬ ‫אז יעדעס יאר‪ ,‬ו' תמוז‪ ,‬זאל מען אינדערפרי נישט‬ ‫קומענדיגן אינדערפרי‪ ,‬כדי צו באמבארדירן די שטאט‪.‬‬ ‫ווערט ארומגענומען מיט א הייליגע יראת הכבוד‪ .‬א‬ ‫עפענען די געשעפטן‪ .‬אנשטאט דעם‪ ,‬זאלן זיך אלע‬ ‫דער פלאן איז געווען אריינצוגיין מיט א שרעקליכן‬ ‫מענטש מיט געפיל‪ ,‬ווען ער טרעט נאר איבער דעם‬ ‫מענער און פרויען צונויפזאמלען אין די בתי מדרשים‬ ‫רעש און טומל‪ ,‬אויסשלאכטן אלע איינוואוינער‪ ,‬און‬ ‫שוועל פונעם בית הכנסת‪ ,‬וועט ער בלייבן שטיין‬ ‫מתפלל צו זיין‪ ,‬און נאכדעם פלעגט מען ענדיגן דעם‬ ‫איבערלאזן די שטאט אלס א חרוב'ע געגנט און א‬ ‫פארגאפט און פילן ביי זיך ווי א שטימע רופט אים‬ ‫גאנצן ספר תהלים בציבור‪.‬‬ ‫תל עולם פאר אייביג‪.‬‬ ‫אויס‪' :‬שטעל דיך אפ דו מענטש! לויף נישט שנעל‬ ‫דעם קומענדיגן טאג‪ ,‬ז' תמוז‪ ,‬האבן זיי קובע געווען‬ ‫אבער דער אויבערשטער‪ ,‬מיט זיין גרויס רחמנות‬ ‫ווייטער; טוה אויס די שיך פון גשמיות פון דיינע‬ ‫אלס א יום טוב‪ ,‬א טאג פון שמחה און ששון מיט‬ ‫און חסד‪ ,‬האט אריינגעגעבן שכל אין הארץ פון א‬ ‫פיס‪ ,‬ווייל דאס ארט איז הייליג!' אין דעם דאזיגן‬ ‫משתה ושמחה‪ .‬זיי האבן מתקן געווען אז מ'זאל‬ ‫קלוגן‪ ,‬וועלכער האט מיט זיין חכמה געראטעוועט די‬ ‫פלאץ האבן מתפלל געווען די עמודי‬ ‫גאנצע שטאט‪ .‬אין די פארטאגס האט‬ ‫עולם ‪ -‬גאונים‪ ,‬קדושים און חסידים‪,‬‬ ‫ער אריבערגעשפאנט דעם "וויליא"‬ ‫כתר תפילה‬ ‫וואס דערמאנען זייערע נעמען איז א‬ ‫טייך און זיך באוויזן פארן רוסישן‬ ‫גליסטעניש פאר'ן נפש‪ :‬דער הייליגער‬ ‫קאמאנדיר‪ .‬ער האט אנגעהויבן צו‬ ‫מהרש"ל זכרונו לברכה מיט זיינע‬ ‫אלו שמות התלמידים אשר הצטיינו בעמוד העבודה ‪ -‬זו תפילה והתפללו כדת‬ ‫וויינען און זיך בעטן ביי אים‪" :‬פארוואס‬ ‫תלמידים; דער הייליגער של"ה זכרונו‬ ‫השבוע‬ ‫מצטייני‬ ‫בתור‬ ‫להתעטר‬ ‫זכו‬ ‫ו‬ ‫ובנעימה‬ ‫בקול‬ ‫וכנכון‬ ‫כראוי‬ ‫זאלט איר חרוב מאכן די שטאט‬ ‫‪ ‬חודש חשון תשפ"ז לפ"ק ‪‬‬ ‫לברכה; דער מהרש"א זכרונו לברכה;‬ ‫חיי שרה‬ ‫וירא‬ ‫לך לך‬ ‫נח‬ ‫בראשית‬ ‫אומזיסט? די פוילישע מיליטער איז‬ ‫און נאך צדיקים וגאונים‪ ,‬יסודי עולם‪,‬‬ ‫הלל קאסטען‬ ‫מנחם געלב‬ ‫לייבוש טווערסקי‬ ‫בעריש‬ ‫ישכר‬ ‫שלמה‬ ‫ישראל‬ ‫ח'‬ ‫כתה‬ ‫שוין עטליכע טעג צוריק אנטלאפן‪,‬‬ ‫בראנדוויין‬ ‫הערצל‬ ‫הרב גרינבוים‬ ‫וואס האבן געלעבט סיי פאר'ן מהרש"ל‬ ‫יעקב לעפקאוויטש‬ ‫אלעזר‬ ‫האלברשטאם‬ ‫משה ליפשיץ‬ ‫דוב פראנד‬ ‫שלמה ווייס‬ ‫כתה ח'‬ ‫הרב דערבארימדיגער‬ ‫און עס איז מער נישטא קיינער וואס‬ ‫כתה ח'‬ ‫און סיי נאכ'ן מהרש"א‪ .‬זיי האבן‬ ‫מיכל נויאוויטש‬ ‫דוב גרינוואלד‬ ‫דוד פרענקל‬ ‫יוסף גרינוואלד‬ ‫ישראל פישער‬ ‫הרב אייזענבערגער‬ ‫זאל זיך קעגן אייך שטעלן‪ .‬איך בעט‬ ‫בנימין יוסף קרויז מרדכי יחזקאל כץ יצחק יהושע ווייס שלמה וויינבערגער‬ ‫כתה ז'‬ ‫אויסגעגאסן זייערע תפילות ותחנונים‬ ‫הרב קאסטען‬ ‫אייך‪ ,‬קומט מיט מיר‪ ,‬איך וועל אייך‬ ‫יצחק שמואל‬ ‫אלימלך‬ ‫כתה ז'‬ ‫מאיר העשיל‬ ‫אפרים קויפמאן‬ ‫אין דעם פלאץ‪ ,‬און זיי האבן משפיע‬ ‫געשטעטנער‬ ‫קארניטצער‬ ‫הרב נאה‬ ‫פירן און ווייזן א פלאץ אינעם טייך וואו‬ ‫חיים ברקוביץ‬ ‫ישראל יוסף ווייס‬ ‫אברהם דוב‬ ‫משה עמרם קרויז‬ ‫כתה ז'‬ ‫געווען זייערע הייליגע תורות און מוסר‬ ‫גאלדבערגער‬ ‫טעמפלער‬ ‫הרב‬ ‫דאס וואסער איז נידריג‪ ,‬אזוי וועט איר‬ ‫פאר די בני הקהילה אום שבתים און‬ ‫קענען אריבערגיין זיכערערהייט צופוס‬ ‫ימים טובים"‪].‬‬ ‫גלייך אריין אין שטאט‪".‬‬ ‫ג‬ ‫ב‬ ‫וועקגעפארן אויף צוויי‬ ‫ָ‬ ‫איינמאל זומער בין איך ַא‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫האב איך‬ ‫ריינגעגאנגען אין שטוב‪ָ .‬‬ ‫ַ‬ ‫איז ַא‬ ‫האב איך געבעטן הרה"ג ר' דוד מאיר‬ ‫וואכן בערך‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫געמאכט די‬ ‫ַ‬ ‫האב‬ ‫געכא ּפט די געלעגענהייט‪ ,‬איך ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאל‬‫קאב שליט"א פון וויליאמסבורג ַאז ער ָ‬ ‫יא ָ‬‫ַ‬ ‫ריינגעטראגן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דאס ַא‬ ‫האב אים ָ‬ ‫קאווע און איך ָ‬ ‫ַ‬ ‫יעלה זכרונינו‬ ‫זכרונות מכ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל‬ ‫געמאכט ַאז‬ ‫ַ‬ ‫איינמאל‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך‬ ‫מיר איבערנעמען‪ָ .‬‬ ‫עפעס מזכיר זיין ‪ַ -‬אזוי איז‪ ,‬ווי‬ ‫געדארפט ּ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫ער ָ‬ ‫זה השולחן אשר לפני ה'‬ ‫געזאגט‪ ,‬געווען גאנץ שטיל אין יענע שעות ‪ -‬און‬ ‫בדרך כלל איז דעם רבי'נס סדר היום געווען‬ ‫דאווענען איז ער‬ ‫נאכ'ן ַ‬ ‫טאג‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫אין א געווענליכן ָ‬ ‫המשך זכרונות וסיפורים איבערגעגעבן דורך‬ ‫געדארפט ַאריינגיין מזכיר‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫דעמאלט ווען ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט טועם געווען מזונות‬ ‫ַאהיימגעקומען‪ ,‬ער ָ‬ ‫הרה"ח ר' יעקב מייער שליט"א‪-‬משב"ק‬ ‫געהאלטן אינמיטן בענטשן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט דער רבי‬ ‫זיין‪ָ ,‬‬ ‫מוצש"ק לפני ההילולא קדישא תשפ"ו לפ"ק‬ ‫שפעטער איז ער געזעסן מיט די‬ ‫קאווע‪ּ ,‬‬ ‫מיט ַ‬ ‫דאנקט ער מיך אויף דעם‬ ‫עד היום הזה ַ‬ ‫לתלמידי כתה מכינה לישיבה במחנה אהל יוחנן‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫האט‬‫רבינו תם תפילין ַא ּפ ָאר שעה‪ .‬ער ָ‬ ‫דאס‬ ‫געלעגנהייט וואס כ'האב אים געגעבן‪ .‬ס'איז ָ‬ ‫געהאט זיינע סדרים‪ ,‬די לימודים וואס ער האט‬ ‫ַ‬ ‫האט צוגעזען דעם‬ ‫וואס ער ָ‬‫מאל ָ‬‫איינציגסטע ָ‬ ‫שימוש צדיקים‬ ‫געלערנט‪ ,‬משניות‪ ,‬תהלים‪ ,‬זוהר הק'‪ .‬אזוי איז‬ ‫האט מען‬ ‫רבי'נס בענטשן אין שטוב‪ .‬אוודאי ָ‬ ‫כ'האב שוין‬ ‫ָ‬ ‫כ'וועל אנהייבן מיט א זאך וואס‬ ‫געווען ַא ּפ ָאר שעה‪.‬‬ ‫געזען דעם רבי'ן בענטשן ברבים ביי טישן צו ביי‬ ‫נאר א משל און א‬ ‫פארציילט‪ ,‬וואס דאס איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאס בענטשן פאר זיך ַאליינס‪ ,‬איז‬‫סעודות‪ָ ,‬אבער ָ‬ ‫געוואשן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט ער זיך‬ ‫נאך די רבינו תם תפילין ָ‬ ‫ָ‬ ‫דוגמא‪ ,‬ווייל ַאזוי איז געווען כהנה וכהנה‪ .‬יעדער‬ ‫געווען א באזונדערע עבודה‪ .‬ס'איז שווער בכלל‬ ‫וואס איז געבליבן פון‬ ‫האט ער די חלה ָ‬ ‫געגעסן ָ‬ ‫וואס האט מיטגעלעבט און זיך געדרייט ביים‬ ‫מסביר צו זיין וואס ס'איז געווען‪ ,‬ס'איז נישט‬ ‫שבת‪ ...‬ס'איז געווען ַאלטע חלה וואס מ'האט‬ ‫זאכן בלי‬ ‫רבי'ן אין שטוב‪ ,‬קען דערציילן ַאזעלכע ַ‬ ‫דאס בענטשן‬ ‫געווען קיין הימל‪-‬פליעריי‪ּ .‬פשוט ָ‬ ‫געמאכט קיין‬ ‫ַ‬ ‫מ'האט אפי' נישט‬ ‫ָ‬ ‫גענוצט פון שבת‪.‬‬ ‫שיעור‪.‬‬ ‫רט‪-‬ביי‪-‬ווארט‬ ‫ָ‬ ‫ווא‬ ‫האט אויסגעזען ָ‬ ‫וויאזוי עס ָ‬ ‫ַ‬ ‫טאוס"ט פון דעם‪ ...‬אזוי האט ער דאס געגעסן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געווארן גבאי‬ ‫ָ‬ ‫יאר איידער איך בין‬ ‫א שיינע ּפ ָאר ָ‬ ‫ווארט מיט כוונה‪.‬‬‫קלאר יעדעס ָ‬‫שטייט הויך און ָ‬ ‫די עבודה ביים עסן איז געווען אן עבודה פאר‬ ‫געהאט 'משמר'‬‫ַ‬ ‫האב איך‬ ‫טאג‪ָ ,‬‬‫גאנצן ָ‬ ‫אויפ'ן ַ‬ ‫האט געבענטשט פאר זיך אין‬ ‫ווען דער רבי ָ‬ ‫אינטערעסאנט‪ .‬ס'איז‬ ‫ַ‬ ‫זיך‪ .‬ס'איז געווען זייער‬ ‫צו זיין ַא ּפ ָאר שעה ביים רבי'ן אין שטוב‪ .‬דער‬ ‫שטוב‪ ,‬האט ער אדער אריינגעקוקט אין א סידור‪,‬‬ ‫נישט יעצט די צייט אריינצוגיין אין אלע פרטים‪,‬‬ ‫נאך געווען דעמאלס געזונט‬ ‫רבי זצוק"ל איז ָ‬ ‫האט ער געבענטשט ָאן קיין‬ ‫ָאדער‪ ,‬על פי רוב‪ָ ,‬‬ ‫ָאבער דער עבודת האכילה איז געווען זייער‬ ‫שטארק‪ ,‬און די רביצין ע"ה אויך‪ .‬די עיקר‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫האט ער זיך אויסגעטון די ברילן‪ ,‬מיט‬ ‫סידור‪ָ ,‬‬ ‫האט‬ ‫יארן ָ‬‫אינטערעסאנט‪ .‬אויף די עלטערע ָ‬ ‫ַ‬ ‫מטרה פון מיין משמר איז געווען‪ַ ,‬אז אויב די‬ ‫געזאגט יעדעס‬‫ָ‬ ‫צוגעמאכטע אויגן‪ ,‬און ַאזוי‬ ‫ַ‬ ‫געמאכט ַאז אויב ס'איז געליגן א ספר‬ ‫ַ‬ ‫זיך אויך‬ ‫זאל זי קענען‬‫רביצין דארף ַארויסגיין פון שטוב‪ָ ,‬‬ ‫קלאר‪.‬‬ ‫איינציגסטע ווארט הויך און ָ‬ ‫האט ער געקענט קוקן א ספר‪ ,‬און גאר שטארק‬ ‫ָ‬ ‫ַארויסגיין‪ .‬ס'זענען געווען קעכערינס אין שטוב‪,‬‬ ‫פארטיפט ווערן דערין‪.‬‬ ‫האט נישט געקענט בלייבן ַאליינס‬ ‫און דער רבי ָ‬ ‫הכוס ריק אין בו‪...‬‬ ‫אבער די אינטערסאנטקייט איז געווען אז אין‬ ‫אין שטוב‪.‬‬ ‫האט דער רבי זיך‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫נחזור לענינינו‪ָ .‬‬ ‫דאס עסן גענומען‬ ‫די פריערדיגע יארן‪ ,‬האט ָ‬ ‫דעמאלט צופיל צו‬‫ָ‬ ‫ס'איז נישט שייך געווען‬ ‫שפעטער ווען ער איז‬ ‫טאג‪ּ .‬‬ ‫צוגעשפ ַארט יעדן ָ‬ ‫ּ‬ ‫האט נישט‬‫גארנישט‪ ,‬ער ָ‬ ‫א לענגערע צייט‪ ,‬אן ָ‬ ‫האט גערופן‬ ‫משמש זיין דעם רבי'ן‪ַ ,‬אז איינער ָ‬ ‫קאווע‪ .‬ווי‬ ‫האט ער געטרונקן א ַ‬ ‫אויפגעשטאנען ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַאריינגעקוקט אין קיין ספר‪ ,‬ער איז סתם אזוי‬ ‫האט מען‬ ‫עפעס מזכיר צו זיין‪ָ ,‬‬ ‫טעלפאן ּ‬ ‫ָ‬ ‫אויפ'ן‬ ‫האט ער זיך ַאליינס‬ ‫געזאגט‪ַ ,‬אז עפ"י רוב ָ‬‫ָ‬ ‫כ'האב‬ ‫ָ‬ ‫געעצן און געגעסן מיט ישוב הדעת‪ ,‬מיט א‬ ‫מזכיר געווען‪ָ .‬אבער ס'איז נישט געווען קיין‬ ‫געמאכט די קאווע‪ַ .‬אזוי איז געווען בדרך כלל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט ָא ּפגעשניטן א שטיקל חלה‪,‬‬ ‫רואיגקייט‪ .‬ער ָ‬ ‫ווילאנג דער רבי איז געווען געזונט‬ ‫ַ‬ ‫זאכן‪.‬‬ ‫גרויסע ַ‬ ‫דארט‬‫מאל א' סליחות‪ ,‬איך בין ָ‬ ‫איז געווען ַא ָ‬ ‫האט‬‫האט זיך געקענט מוטשענען ביז ער ָ‬ ‫ער ָ‬ ‫זאך ַאז מען‬‫זא ַ‬ ‫שטארק איז נישט געווען ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫כמיטאג‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫נא‬ ‫ָאנגעקומען צום רבי'ן צוויי ַאזייגער ָ‬ ‫ָא ּפגעשניטן א שטיקל פון די ַאלטע חלה‪ .‬ער‬ ‫האט אלס געטון ַאליינס‪,‬‬‫זאל אים משמש זיין‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫האט דער רבי זיך שוין‬ ‫דעמאלט ָ‬ ‫ָ‬ ‫איז געזעצן ביים טיש מיט א כובד ראש‪ ,‬שטייט‬ ‫קאווע‪ ,‬גארנישט געבעטן‬ ‫געמאכט א ַ‬‫ַ‬ ‫זיך ַאליינס‬ ‫האב נישט געוואוסט‬ ‫צוגעשפ ַארט‪ .‬וואס איך ָ‬‫ּ‬ ‫מ'האט געזען דעם ערענסטקייט‪ ,‬דעם‬ ‫ָ‬ ‫געגעסן‪,‬‬ ‫פון אנדערע‪.‬‬ ‫טאג איז ביים רבי'ן דער סדר היום‬‫איז‪ַ ,‬אז יענעם ָ‬ ‫דאס בענטשן איז‬‫"זה השולחן אשר לפני ה'"‪ ,‬און ָ‬ ‫ַאנדערש ווי געווענליך‪.‬‬ ‫האבן דעם‬ ‫אבער וויבאלד איך האב געזוכט צו ָ‬ ‫געווען אן עבודה פאר זיך‪.‬‬ ‫מ'האט געענדיגט‬‫ָ‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬מוצאי שבת ווען‬ ‫ָ‬ ‫זכות‪ ,‬איז ווען עס איז געווען א געלעגענהייט‬ ‫סליחות‪ ,‬ווי ס'איז געווען דעם רבי'נס מנהג ַאז ער‬ ‫וברכת את ה' אלקיך‬ ‫צוצוכא ּפן‪ַ ,‬אז ווען איך קען‬ ‫ַ‬ ‫האב איך ּפרובירט זיך‬ ‫ָ‬ ‫נאך סליחות‪.‬‬ ‫האט געגעסן מלוה מלכה ערשט ָ‬ ‫ָ‬ ‫אגב‪ ,‬במשך יענע צוויי שעה וואס כ'בין געווען‬ ‫יא משמש זיין‪.‬‬‫זאל איך ָ‬ ‫ָ‬ ‫שפעטער ווי געווענליך‪.‬‬ ‫האט מען ּ‬ ‫געדאווענט ָ‬ ‫ַ‬ ‫מאכן‬‫האט זיך געקענט ַ‬ ‫על משמרת הקודש‪ָ ,‬‬ ‫געמאכט די געלעגענהייט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫גאנץ ָאפט‬ ‫ס'האט זיך ַ‬ ‫ָ‬ ‫רוואס‪ָ ,‬אבער‬ ‫פא ָ‬ ‫עכ"פ‪ ,‬איך ווייס נישט גענוי ַ‬ ‫געדארפט ַאוועקגיין‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האב‬ ‫מאל‪ַ ,‬אז אויב איך ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫בייטאג פלעגט דער רבי זיך צושפארן‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫ווייל‬ ‫האט זיך שוין‬ ‫דער מציאות איז געווען‪ַ ,‬אז ער ָ‬ ‫מאל בעטן א צווייטן צו זיצן‬ ‫האב איך געקענט ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫ריינגעגאנגען אין די קיך זיך‬ ‫ַ‬ ‫דערנאך איז ער ַא‬ ‫האט זיך נישט‬ ‫צוגעשפ ַארט און ער ָ‬ ‫ּ‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫דארט‪.‬‬ ‫האבן די קעכערינס זיך‬ ‫קאווע‪ָ .‬אבער אויב ָ‬ ‫מאכן א ַ‬ ‫ַ‬ ‫געהאט געוואשן צו פרישטאג פון פריער‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫אמאל האט זיך געמאכט אזא זאך‪ ,‬ס'איז געווען‬ ‫האט ער זיך ַאוועקגעדרייט און‬ ‫דארט געדרייט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫ד‬ ‫דארט‪ ,‬זעה איך‬‫ַאז ער זעט ַאז איך בין נישט ָ‬ ‫זאל נישט טרונקן‪.‬‬ ‫פאר'ן רבי'ן ַאז ער ָ‬ ‫זאגן ַ‬ ‫איך ָ‬ ‫האב נישט‬ ‫טאג‪ָ .‬אבער איך ָ‬ ‫אין א געווענליכער ָ‬ ‫קאווע‪ ,‬ער‬ ‫מאל ווי ער קומט שנעל מיט די ַ‬ ‫מיטא ָ‬ ‫ַ‬ ‫גארנישט‪,‬‬ ‫זאג אים ָ‬ ‫זאגט מיר‪ ,‬ניין‪ָ ,‬‬ ‫ָאבער די רביצין ָ‬ ‫האט נישט געגעסן‪.‬‬ ‫געוואוסט ַאז ער ָ‬ ‫גיט עס א גיס אויס אין סינק‪ ,‬און ער לויפט צוריק‬ ‫דאס עסן‪ .‬עס וועט‬ ‫שפעטער געבן ָ‬ ‫איך וועל שוין ּ‬ ‫געוואשן‬ ‫ַ‬ ‫טאג‬ ‫האט דער רבי זיך יעדן ָ‬ ‫ַאזוי ָ‬ ‫רא ּפ דעם ליידיגן‬ ‫ַאריין אין שטוב‪ ,‬ער לייגט ַא ָ‬ ‫שוין זיין גוט‪.‬‬ ‫מיטאג‪-‬צייט‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫איינמאל‬ ‫ָ‬ ‫מאל‪,‬‬ ‫צוויי ָ‬ ‫רא ּפ און ער הייבט אן‬‫גלעזל‪ ,‬ער זעצט זיך ַא ָ‬ ‫דא‬ ‫דארט איז ָ‬ ‫איך בין צוריק ַאריין אין קיך‪ָ .‬‬ ‫האט ער‬‫כטמאל ָ‬ ‫ָ‬ ‫נא‬ ‫שפעטער‪ ,‬ביי ַ‬ ‫איינמאל ּ‬ ‫ָ‬ ‫און‬ ‫האט אויסגעטרונקן‬‫ווייטער צו לערנען‪ ,‬כאילו ער ָ‬ ‫דעמאלט א' סליחות‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫מאל‪.‬‬ ‫כא ָ‬‫נא ַ‬‫געוואשן ָ‬ ‫ַ‬ ‫זיך‬ ‫א פענסטער פון וואו מען קען ַארויסקוקן צום‬ ‫גארנישט‪.‬‬ ‫קאווע‪ ,‬כאילו ָ‬ ‫מיין ַ‬ ‫טאג‬ ‫האט ער יענעם ָ‬ ‫שפעט ָ‬ ‫געווארן ּ‬ ‫ָ‬ ‫היות ס'איז‬ ‫מאל‬ ‫מיטא ָ‬ ‫ַ‬ ‫דיינונגרום וואו די שטוב איז‪ .‬הער איך‬ ‫זאג איר‪,‬‬ ‫גיי איך צוריק צו די רביצין‪ ,‬און איך ָ‬ ‫ווי דעם רבי'נס טיר עפענט זיך אויף‪ ,‬איך זעה דער‬ ‫נאר‬‫האט זיך ָ‬ ‫מאל‪ ,‬ער ָ‬‫געוואשן צוויי ָ‬‫ַ‬ ‫זיך נישט‬ ‫רביצין מ'קען געבן פליישיג‪ ,‬ס'איז ַאלעס מסודר‪.‬‬ ‫רבי קוקט ַארויס‪ ,‬ער קוקט ַאהער און ער קוקט‬ ‫איינמאל‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געוואשן‬ ‫ַ‬ ‫ראבלעם‪...‬‬ ‫ס'איז נישט קיין שום ּפ ָ‬ ‫האט מיך נישט‬‫ַאהין‪ .‬איך בין געווען אין קיך‪ .‬ער ָ‬ ‫דארט אין שטוב‪ ,‬און איך זעה ווי‬ ‫בין איך געווען ָ‬ ‫זאל‬ ‫קא ּפ און מח ַאז איך ָ‬ ‫האט צוגעלייגט ָ‬ ‫ער ָ‬ ‫באמערקט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דער רבי גייט ַאריין צו זיך אין שטוב‪ ,‬און ער זעצט‬ ‫געשמאק גמרא‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט געלערנט‬ ‫זיך לערנען‪ .‬ער ָ‬ ‫אויפגעשטאנען‬ ‫ַ‬ ‫טאג‪ַ ,‬אז פון ווען ער איז‬ ‫ווי יעדן ָ‬ ‫ראווענען‪ ,‬איז ער געזעסן‬‫געגאנגען ּפ ַ‬ ‫ַ‬ ‫ביז ער איז‬ ‫און געלערנט גמרא‪ .‬אבער איך האב באמערקט‬ ‫קאווע‪ .‬כ'האב‬ ‫אז ער האט זיך נישט צוגעגרייט א ַ‬ ‫נאר נישט געוואוסט די סיבה דערפון‪ ,‬אז ס'איז‬ ‫געווען אפגעמאכט מיט די רעבעצין אז ער גייט‬ ‫בעזהשי"ת‬ ‫זיך באלד וואשן און עסן‪.‬‬ ‫מודעה חשובה‬ ‫האב דאך ַאלץ געזוכט די געלעגענהייט‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫האב איך‬ ‫צו קענען משמש זיין‪ָ .‬‬ ‫איך ָ‬ ‫ר"ח כסליו‪ ,‬תשפ"ז לפ"ק‬ ‫רעגיסטראציע תשפ"ח‬ ‫האב‬ ‫געגאנגען און איך ָ‬ ‫ריינגעטראגן צום‬ ‫ָ‬ ‫ַ‬ ‫ריינגעכא ּפט‪ .‬איך בין‬ ‫כ'האב עס ַא‬ ‫ָ‬ ‫קאווע‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫געמאכט א ַ‬‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫לכבוד אנ"ש והורי תלמידי מוסדותינו הק' הע"י‬ ‫זאגט מיר‬ ‫קאווע‪ָ ,‬‬ ‫רבי'ן‪ .‬איך קום ַאריין מיט די ַ‬ ‫יא‪ ,‬נו נו נו"‪ ,‬און ער ווייזט מיר‪ ,‬לייג‬ ‫"אה‪ָ ,‬‬ ‫דער רבי ָ‬ ‫אחדשה"ט באה"ר‪,‬‬ ‫רא ּפ‪.‬‬ ‫עס ַא ָ‬ ‫ווי מיר האבן מפרסם געווען איז במשך די לעצטע וואכן אנגעגאנגען די רעגיסטראציע פאר‬ ‫רא ּפ‪ ,‬און איך גיי ַארויס פון שטוב‪.‬‬ ‫איך לייג עס ַא ָ‬ ‫פרישע תלמידים ותלמידות וועלכע וועלן אי"ה קומענדיגן יאר אריינקומען אין די מוסדות‪ ,‬און‬ ‫מאל‪ ,‬קומט די רביצין ַארויס‪ ,‬און זי פרעגט‬ ‫מיטא ָ‬ ‫ַ‬ ‫מיר האבן דערביי געגעבן א דין קדימה פאר אנ"ש און פאר הורי מוסדותינו שיחי'‪.‬‬ ‫זאג איך‪ ,‬ער איז אין שטוב‪,‬‬ ‫מיך‪ ,‬וואו דער רבי איז‪ָ .‬‬ ‫ווי שוין געמאלדן איז די רעגיסטראציע געשלאסן ראש חודש כסלו העעל"ט‪,‬‬ ‫קאווע‪.‬‬ ‫געמאכט א ַ‬‫ַ‬ ‫כ'האב אים איצט‬‫ָ‬ ‫ותלי"ת האט זיך ווידעראמאל ארויסגעצייגט די ריבוי התלמידים והתלמידות ווען עס‬ ‫קאווע‪,‬‬ ‫געמאכט א ַ‬‫ַ‬ ‫האט אים‬ ‫"אה‪ ,‬איר ָ‬ ‫זאגט זי ָ‬‫ָ‬ ‫ווארטן‬ ‫דארפן ַ‬‫דאס מיינט ַאז ער גייט איצט ַ‬ ‫אהה‪ָ ,‬‬ ‫זענען איינגעשריבן א גרויסע צאל‪ ,‬וועלכע פולן איבער די נורסערי קלאסן פון שנת‬ ‫א שעה!"‪ .‬דער רבי פלעגט צווישן מילכיגס און‬ ‫הלימודים תשפ"ח הבעל"ט‪ ,‬בליעה"ר וכ"י‪.‬‬ ‫ווארטן א שעה‪ .‬און זי גיט גלייך א לייג‬‫פליישיגס ַ‬ ‫דער צופלוס פון אזויפיל פרישע תלמידים ותלמידות איז ב"ה געווען העכער ווי‬ ‫צו‪" ,‬הגם דער רבי וועט נישט היינט עסן קיין‬ ‫פליישיגס‪ ,‬א' סליחות עסט ער נישט קיין פלייש‪.‬‬ ‫געראכטען‪ ,‬און אלע קלאסן זענען שוין גענצליך פול‪ ,‬אזוי אז מיר האבן אצינד שוין‬ ‫טעפ‪,‬‬ ‫ּ‬ ‫מאך די מאכלים אין פליישיגע‬ ‫ָאבער איך ַ‬ ‫נישט קיין שום מעגליכקייט אנצונעמען נאך קינדער‪ ,‬בלי שום יוצא מן הכלל‪.‬‬ ‫ווארטן א שעה‪.‬‬‫ווייס איך ַאז ער וועט שוין וועלן ַ‬ ‫זאל זיין ַאזוי"‪.‬‬ ‫שוין‪ָ ,‬‬ ‫אצינד נאכ'ן שוין האבן די פולקאמע ליסטע אויפן קומענדיגן יאר‪ ,‬הייבן מיר אן די ווייטערדיגע‬ ‫נאכנישט‬ ‫האט ער ָ‬ ‫זאג איך‪ ,‬איך גיי קוקן‪ ,‬אפשר ָ‬ ‫ָ‬ ‫ארבעט פון מסדר זיין די קלאסן‪ ,‬וחפץ ה' בידינו יצליח צו קענען ממשיך זיין בעבודת הקודש‬ ‫זאל זיין ַאזוי‪.‬‬ ‫זאגט‪ ,‬ס'איז גוט ָ‬ ‫געטרונקן‪ָ .‬אבער זי ָ‬ ‫לשם ולתהלה‪.‬‬ ‫איך בין ַאריין אין דעם שטוב וואו איך פלעג זיצן‪,‬‬ ‫בכבוד והוקרה‬ ‫כ'האב ַאריינגעקוקט אין רבי'נס צימער‪ ,‬זעה איך‬ ‫ָ‬ ‫הנהלת המוסדות‬ ‫נאך אויפ'ן טיש‪.‬‬ ‫קאווע ליגט ָ‬ ‫ַאז דער ַ‬ ‫זאל‬ ‫מאל א פרעג די רביצין‪ ,‬אפשר ָ‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬ ‫גיב איך ָ‬ ‫ה‬ ‫קאווע‬‫געמאכט די ַ‬ ‫ַ‬ ‫האב‬ ‫באמערקן‪ַ .‬אז איך ָ‬ ‫נישט ַ‬ ‫נאר א‬ ‫געזאגט‪ .‬ס'איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫גארנישט‬ ‫האט ער מיר ָ‬ ‫ָ‬ ‫קא ּפ נישט וויי‬ ‫האט ַאריינגעלייגט ָ‬ ‫דוגמא ווי ער ָ‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫זא מינדעסטע ַ‬ ‫צו טון קיינעם אפילו מיט ַא ַ‬ ‫ויהי כנגן המנגן‬ ‫בס"ד‬ ‫זאך‪ .‬איך געדענק‬ ‫ַאזוי איז געווען מיט יעדע ַ‬ ‫מודעה חשובה‬ ‫ס'האט‬ ‫ָ‬ ‫האט מיר געגעבן א ּפסק‪.‬‬ ‫מאל ווען ער ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫מיר ווילן מודיע זיין פאר די חשוב'ע עלטערן שיחיו אז אין די יעצטיגע טעג קומט פאר די‬ ‫נישט געמיינט מיך פערזענליך‪ .‬ס'איז געווען ווען‬ ‫רעגיסטראציע פאר תלמידי כתה ח' תשפ"ז‬ ‫געווארן א כלה‪ .‬ס'איז‬ ‫ָ‬ ‫טאכטער איז‬ ‫דעם רבי'נס ָ‬ ‫געווען א ווארט‪ ,‬און דער רבי איז ַאריינגעקומען‪,‬‬ ‫פאר די שיעורי "הכנה לבר מצוה"‬ ‫דער טשערנאבילער רבי שליט"א פון בני ברק‬ ‫פארגעלערנט בטוב טעם דורך הרב אליעזר זאב קליין שליט"א‬ ‫מ'האט געזינגען "קול רנה‬‫ָ‬ ‫דארט געווען‪ ,‬און‬ ‫איז ָ‬ ‫פאלגענד זענען די זמנים פון די קומענדיגע ‪ 3‬חבורות פאר תלמידי כתה ח'‪:‬‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫זאל לעבן א מזל טוב"‪.‬‬ ‫וישועה‪ ,‬דער רבי ָ‬ ‫‪ ‬חבורה א‪ :‬טבת‪-‬שבט (תשפ"ז) ‪‬‬ ‫מאל גיט‬ ‫מיטא ָ‬ ‫ַ‬ ‫מאל‪.‬‬‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬‫איינמאל און ָ‬ ‫ָ‬ ‫געזינגען‬ ‫פאר קינדער וואס ווערן בר מצוה‪ ,‬אדער לייגן תפלין‪ ,‬אין די חדשים‪ :‬אדר א'‪ ,‬אדר ב'‪ ,‬ניסן‪ ,‬אייר‪ ,‬סיון‬ ‫זאגט מיר‪,‬‬ ‫דער רבי זיך א דריי אויס צו מיר‪ ,‬און ער ָ‬ ‫מ'וועט אי"ה אנהייבן דינסטאג ויגש (ה' טבת)‬ ‫עפעס א‬ ‫קא ּפ ַאריין‪ ,‬זינגטס ּ‬ ‫"האקטס נישט אין ָ‬ ‫ַ‬ ‫די שיעורים וועלן פארקומען יעדע דינסטאג און דאנערשטאג‬ ‫רמאלן ניגון"‪...‬‬ ‫נא ַ‬ ‫ָ‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫מ'האט ַאזוי געטון‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫פארשטייט זיך‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫‪ ‬חבורה ב‪ :‬אדר ב'‪-‬סיון (תשפ"ז) ‪‬‬ ‫מ'האט ָאנגעהויבן אן‬ ‫ָ‬ ‫טאקע גלייך געוואונקן און‬ ‫ַ‬ ‫פאר קינדער וואס ווערן בר מצוה‪ ,‬אדער לייגן תפלין‪ ,‬אין די חדשים‪ :‬תמוז‪ ,‬אב‪ ,‬אלול‪ ,‬תשרי‪ ,‬חשון‪ ,‬כסלו‬ ‫ַאנדערן ניגון‪.‬‬ ‫מ'וועט אנהייבן אי"ה מאנטאג תזריע (כ"ז אדר ב')‬ ‫טאג צווישן מנחה און מעריב בין‬ ‫דעם נעקסטן ָ‬ ‫די שיעורים וועלן אי"ה פארקומען יעדע מאנטאג אין מיטוואך‬ ‫זאגט‬ ‫עפעס מזכיר זיין‪ .‬און גלייך ָ‬‫צוגעגאנגען ּ‬‫ַ‬ ‫איך‬ ‫געטשעפעט?‬ ‫ּ‬ ‫כ'האב דיך נעכטן‬‫ָ‬ ‫ער מיר "יאנקל‪,‬‬ ‫‪ ‬חבורה ג‪ :‬אלול‪-‬כסלו (תשפ"ח) ‪‬‬ ‫האב דיר נישט געמיינט צו‬ ‫ַאנטשולדיג מיר! איך ָ‬ ‫פאר קינדער וואס ווערן בר מצוה‪ ,‬אדער לייגן תפלין‪ ,‬אין די חדשים‪ :‬טבת‪ ,‬שבט‪ ,‬אדר‪ ,‬ניסן (תשפ"ח)‬ ‫געמאכט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫ס'האט מיך ּפשוט נערוועז‬‫ָ‬ ‫טשעפענען‪,‬‬ ‫ּ‬ ‫(דער חבורה איז געאייגענט פאר תלמידי כתה מכינה)‬ ‫עפעס א‬ ‫רבי מזל טוב‪ ,‬רבי מזל טוב‪ ,‬זינגטס ּ‬ ‫אלע שיעורים ווערן פארגעלערנט אין בנין התלמוד תורה גלייך נאך די לימודים פון חדר‬ ‫כ'האב דיר נישט געמיינט צו‬ ‫ָ‬ ‫רמאלן ניגון‪...‬‬ ‫נא ַ‬ ‫ָ‬ ‫זיך איינצושרייבן אדער פאר מער איינצלהייטן‬ ‫כ'האף דו ביזט מיר מוחל"‪.‬‬‫ָ‬ ‫טשעפענען‪,‬‬ ‫ּ‬ ‫ביטע רופט הרב יעקב הירשלער שליט"א סגן מנהל‪718-431-2991 #136:‬‬ ‫כ'האב‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלט א בחור‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫נאך געווען‬ ‫איך בין ָ‬ ‫בכבוד רב‬ ‫דעמאלט ַאזוי‪ ...‬ס'איז אלס די‬ ‫ָ‬ ‫מיך געפילט‬ ‫הנהלת התלמוד תורה‬ ‫געוואלדיגע מידות וואס מ'האט כסדר געזעהן‬ ‫אויף טריט און שריט וואס ער האט אינזין געהאט‬ ‫געווארט דעם‬ ‫ַ‬ ‫האבן ָא ּפ‬ ‫אינגעלייט און בחורים ָ‬ ‫פון אידישקייט‪.‬‬ ‫יעדע זאך‪.‬‬ ‫רבי'ן‪ .‬מ'איז געווען זייער פרייליך‪ ,‬ס'איז געווען‬ ‫איז געווען אמאל ווען דער רבי שליט"א פון‬ ‫נאך שושן ּפורים‪ ,‬און דער רבי איז צוריקגעקומען‬ ‫ָ‬ ‫כבוד ביהמ"ד וכבוד‬ ‫קאלובער‬‫געווארן א חתן‪ ,‬מיטן ַ‬ ‫ָ‬ ‫אוקנוויין איז‬ ‫טאנצן אין‬ ‫געוואלט ַאריינגיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט מען‬ ‫מיטן חתן‪ָ ,‬‬ ‫הזולת‬ ‫רבי'ן שליט"א לרפו"ש‪ .‬מוצאי שושן ּפורים איז ער‬ ‫עפעס‪ .‬ס'איז‬‫נאך ּ‬ ‫דערמאן איך זיך ָ‬ ‫ַ‬ ‫רעדנדיג‬ ‫ביהמ"ד‪.‬‬ ‫נאכ'ן שושן ּפורים‬ ‫געווארן‪ ,‬ס'איז געווען ָ‬ ‫ָ‬ ‫א חתן‬ ‫האט‬ ‫געווען אין ביהמ"ד א רוסישער איד‪ ,‬ער ָ‬ ‫מאטל‬‫נאכ'ן שושן ּפורים טיש‪ ,‬און ָ‬ ‫ס'איז געווען ָ‬ ‫נאכדעם איז‬‫געדאווענט מעריב‪ ,‬און ָ‬ ‫ַ‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫טיש‪,‬‬ ‫מאטל‪ .‬ער פלעגט רייניגן אין ַאלטן‬ ‫געהייסן ָ‬ ‫האט דעמאלט געענדיגט רייניגן דעם ביהמ"ד‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫וויליאמסבורג צום שידוך‬ ‫ַ‬ ‫דער רבי געפארן קיין‬ ‫גארנישט געוואוסט‪.‬‬ ‫האט נעבעך ָ‬ ‫ביהמ"ד‪ .‬ער ָ‬ ‫פאר'ן רבי'ן ַאז מ'וויל ַאריינגיין‬ ‫געזאגט ַ‬ ‫מ'האט ָ‬ ‫ָ‬ ‫ווען‬ ‫שליסן‪.‬‬ ‫מ'האט נעבעך אויסגעריסן פון‬‫ָ‬ ‫די רוסישע אידן‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬קודם‬‫ָ‬ ‫האט דער רבי‬ ‫טאנצן‪ָ ,‬‬ ‫אין ביהמ"ד ַ‬ ‫שפעטער‬‫האט נישט געוואוסט‪ּ ,‬‬ ‫דער עולם ָ‬ ‫האט ער‬‫זיי יעדעס ביסל אידישקייט‪ַ .‬אזויפיל ָ‬ ‫מאטל אויב ער גיט רשות‪ .‬אויב‬ ‫דארף מען פרעגן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט א שידוך‬ ‫האט מען געהערט ַאז דער רבי ָ‬ ‫ָ‬ ‫געגאנגען מיט‬ ‫ַ‬ ‫געוואוסט ַאז ער איז א איד‪ ,‬ער איז‬ ‫טאנצן‪.‬‬‫מאטל גיט רשות קען מען ַאריינגיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫געטון‪ .‬ווען דער רבי איז צוריקגעקומען פון‬ ‫האט גערעדט‬ ‫דאס ַאלעס‪ .‬ער ָ‬ ‫קאפל‪ָ ,‬אבער ָ‬ ‫א ָ‬ ‫מאטל‪ ,‬רופט ער זיך אן‬ ‫האט מען געפרעגט ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארט א שטיקל עולם‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט ָא ּפ‬ ‫וויליאמסבורג‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫נאר ליב דעם‬‫כ'האב ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאגן‪,‬‬ ‫אידיש‪ ,‬ער פלעגט ַאלץ ָ‬ ‫המשך בעמוד האחרון >>>>‬ ‫גרופע‬ ‫ּ‬ ‫די 'עולם' פון וואס מ'רעדט‪ָ ...‬אבער א‬ ‫גארנישט געוואוסט‬ ‫האט נעבעך ָ‬‫אמת‪ָ .‬אבער ער ָ‬ ‫ו‬ ‫לערנען צוויי בלאט גמרא און זיך פארהערן אויף דעם‬ ‫חזרה ראשונה אין כתה ח'‬ ‫נאך א חזרה‪ ,‬האבן אנגעהויבן די בארימטע פראגראם‬ ‫"תלמודו בידו"‪ ,‬וואס איז אויסגעשטעלט אויף א‬ ‫מהנעשה והנשמע‬ ‫תלמידים פון כיתה ח' האבן אפגעראכטן א חזרה‬ ‫בתלמוד תורה אהל יוחנן‬ ‫גדולה אויף די ערשטע דריי בלאט פון מסכת מכות‪,‬‬ ‫ספעציעלע אופן‪ ,‬אז די קינדער חזר'ן איבער די גמרא‬ ‫וואס מ'האט געלערנט מיט א גרויסע קלארקייט‪ ,‬ווי‬ ‫נאכאמאל און נאכאמאל בדרך "שקלא וטריא"‪.‬‬ ‫די חשוב'ע מלמדים שליט"א לייגן אריין ספעציעלע‬ ‫לרגל די אנהייב פונעם פראגראם האט הרב ר' יואל‬ ‫מ'האט אריינגעלייגט‪ ,‬האט ב"ה געברענגט די פירות‬ ‫כוחות אין יעדע שטיקל גמרא‪ ,‬אין יעדע רש"י‪ ,‬צו‬ ‫כ"ץ שליט"א‪ ,‬וועלכע פירט אהן מיט דעם פראגראם‪,‬‬ ‫מתוקים‪ .‬דער אייבערשטער זאל העלפן ווייטער‪ ,‬די‬ ‫פארשטיין און דערגרונטעווען וואס רש"י לערנט אונז‪,‬‬ ‫גערעדט פאר די תלמידים פון כיתה ז'‪ ,‬און פארגעלייגט‬ ‫תלמידים זאלן שטייגן מעלה מעלה!‬ ‫צו וויסן וויאזוי מ'זעצט אלע ווערטער אין רש"י‪ ,‬און ווי‬ ‫אלע איינצלהייטן און דעטאלן‪ ,‬וויאזוי דער פראגראם‬ ‫"תלמודו בידו" חזרה פראגראם‬ ‫אויך האט מען שוין אנגעהויבן אריינצוגיין אין לימוד‬ ‫ארבעט פון אנהייב יאר ביז צום סוף‪ ,‬מיט'ן ציל צו‬ ‫אנגעהויבן ביי תלמידי ז' און ח'‬ ‫התוספות‪ ,‬פארשטיין א קשיא פון תוספות‪ ,‬א תירוץ‬ ‫ענדיגן און קענען בעל פה‪ ,‬אלע לימודים וואס מ'לערנט‬ ‫די תלמידים פון כיתה ז'‪ ,‬האלטנדיג שוין נאכ'ן‬ ‫פון תוספות‪ ,‬אא"וו‪.‬‬ ‫א גאנץ יאר‪ ,‬אז ס'זאל זיין מונח בקופסא‪.‬‬ ‫ס'איז אפגעראכטן געווארן א וואך פון חזרה‪ ,‬ווי א‬ ‫ס'איז א תענוג ונחת צו זען ביי די שעות הפסקה‪ ,‬ווי‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫געוואלדיגע התמדת התורה האט געהערשט צווישן‬ ‫ס'שטייען גאנצע חבורות פון קינדער‪ ,‬אין די קארידארן‬ ‫לכבוד תלמידינו היקר‪ ,‬אשר בתורת ה' חפצו‪,‬‬ ‫די תלמידים‪ ,‬און בסיום החזרה ס'איז פארגעקומען א‬ ‫פון די תלמוד תורה‪ ,‬אדער אונטער'ן הימל‪ ,‬און‬ ‫ומוסף זמן ללמוד בהתמדה‪ ,‬וזכה לברך על‬ ‫גרויסע "חוזר חזרה" אין היכל הבית המדרש אין כיתה‬ ‫מ'פארהערט זיך איינער דעם אנדערן בעל פה‪ ,‬ווי ס'איז‬ ‫גומרה של תורה‪ ,‬ה"ה‬ ‫מכינה‪.‬‬ ‫התלמיד היקר שלמה ווייס ני"ו‬ ‫אויסגעשטעלט אז די דעזיגנירטע תלמידים ווערן‬ ‫כתה ח' הרב מאיר דוד דערבארימדיגער שליט"א‬ ‫צום שלוס פון די חזרה איז פארגעקומען א "בחינה‬ ‫געשטעלט צו זיין "בוחנים" נאכדעם וואס זיי האבן‬ ‫לרגל השמחה הגדולה שזכה‬ ‫בכתב" אין אלע קלאסן‪ ,‬ווי ס'איז געווען א נחת צו זען ווי‬ ‫זיך שוין אליינס פארהערט‪ ,‬און ס'ווערט אפגעצייכנט‬ ‫לסיים כל ששה סדרי משנה‬ ‫די תלמידים זיצן פאר א לענגערע צייט איבערגעבויגן‬ ‫מיט גרויס תענוג דקדושה אז אזויפיל ווי איין‪-‬און‪-‬‬ ‫ויה"ר שיזכה ללמוד ולסיים עוד מסכתות‬ ‫וספרים אחרים‪ ,‬ולעלות מעלה בתורה בתוי"ש‬ ‫איבער די בחינות‪ ,‬און מ'צייכנט אלע ענטפערס מיט א‬ ‫זעכציג תלמידים האבן זיך פריי‪-‬וויליג געלאזט‬ ‫עד עולם‪ ,‬לתפארת הוריו ומוריו שיחיו‪.‬‬ ‫קלארקייט‪ ,‬די תלמידים האבן ברוך השם פיין מצליח‬ ‫פארהערן אויף די בלעטער מיט גרויס הצלחה‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬והזורעים בדמעה ברנה יקצורו!‬ ‫אזוי אויך האבן די תלמידי כתה ח' אנגעהויבן די‬ ‫חזרה ראשונה אין כתה ז'‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫תלמודו בידו פראגראם‪ ,‬און האבן אריינגעלייגט פילע‬ ‫לכבוד התלמידים היקרים‪ ,‬אשר בתורת ה' חפצם‪,‬‬ ‫ומוסיפים זמן ללמוד בהתמדה‪ ,‬וזכו לברך על המוגמר‬ ‫נאך גרויס יגיעה וואס די תלמידים פון כיתה ז' האבן‬ ‫שעות התמדה מתוך חשק התורה‪ ,‬און ס'איז צום‬ ‫ולסיים סדר שלם בששה סדר משנה‪ ,‬ה"ה‬ ‫אריינגעלייגט פילע וואכן אין "פרק המפקיד" פון‬ ‫באוואודערן די הערליכע סכום פון זיבן‪-‬און‪-‬זעכציג‬ ‫התלמיד היקר אלחנן פעלדבערגער ני"ו‬ ‫מסכת בבא מציעא‪ ,‬האבן זיי זוכה געווען צו ענדיגן‬ ‫תלמידים וועלכע האבן זיך שוין פארהערט אויף די‬ ‫כתה ה' הרב משה שמואל ראטטענבערג שליט"א‬ ‫לרגל סיום משניות סדר מועד‬ ‫די ערשטע צוויי בלאט וואס מ'האט דורכגעלערנט‬ ‫דריי בלאט גמרא בעל פה!‬ ‫התלמיד היקר דוד מאיר גאלדווארם ני"ו‬ ‫מיט א קלארקייט‪ ,‬ווי מ'זעט די כוחות פון די חשוב'ע‬ ‫כתה ח' הרב יעקב יחזקי' גרינבוים שליט"א‬ ‫אין אלע קלאסן פון כיתות ז' און ח' איז אויפגעהאנגען‬ ‫לרגל סיום משניות סדר נשים‬ ‫מלמדים שליט"א וואס מ'לייגט אריין אין תלמידים‪,‬‬ ‫געווארן טאוולעך מיט א רשימה פון די תלמידים‬ ‫התלמיד היקר יעקב קליין ני"ו‬ ‫און ס'איז פארגעקומען די ערשטע "חזרה גדולה"‪ ,‬און‬ ‫כתה ו' הרב אשר מייער שליט"א‬ ‫הנבחנים‪ ,‬און עס ווערט ערווארטעט אז נאך טייערע‬ ‫לרגל סיום משניות סדר מועד‬ ‫במשך די גאנצע וואך האט אפגעדונערט א קול תורה‬ ‫תלמידים וועלן זיך מיטכאפן‪ ,‬און זיין א חלק פון‬ ‫התלמיד היקר יוסף ווילהעלם ני"ו‬ ‫צווישן די תלמידים‪ ,‬און סוף וואך זענען אלע דריי‬ ‫כתה ז' הרב יוחנן קאסטען שליט"א‬ ‫דעם הערליכן חזרת התורה‪" ,‬ואשרי מי שבא לכאן‬ ‫כיתות אינאיינעם זיך צוזאמענגעקומען אויף א חוזר‬ ‫לרגל סיום משניות סדר נזיקין‬ ‫ותלמודו בידו!"‬ ‫התלמיד היקר הערשל איצקאוויטש ני"ו‬ ‫חזרה און איבערגעחזר'ט די גאנצע צוויי בלאט גמרא‬ ‫כתה ז' הרב שלמה יוסף נאה שליט"א‬ ‫מסיבת ראש חודש‬ ‫לרגל סיום משניות סדר זרעים‬ ‫בעל פה‪.‬‬ ‫דינסטאג‪ ,‬ראש חודש כסלו‪ ,‬נאך תפילת מנחה אין‬ ‫התלמיד היקר אברהם מרדכי‬ ‫צום שלוס פון די חזרה האט הרב יואל הכהן כ"ץ‬ ‫הערשבערג ני"ו‬ ‫היכל בית המדרש הגדול פון די תלמוד תורה‪ ,‬איז‬ ‫כתה ו' הרב יואל ווערטהיימער שליט"א‬ ‫שליט"א פארהערט אין די כיתות פון הרב יוחנן‬ ‫אפגעראכטן געווארן ברוב פאר והדר א מסיבת ראש‬ ‫לרגל סיום משניות סדר מועד‬ ‫קאסטען שליט"א‪ ,‬און הרב יצחק אייזיק טעמפלער‬ ‫התלמיד היקר אלימלך טווערסקי ני"ו‬ ‫חודש פאר אלע עלטערע קלאסן פון די תלמוד תורה‪,‬‬ ‫כתה ז' הרב שלמה יוסף נאה שליט"א‬ ‫שליט"א‪ .‬און הרב אהרן יצחק האראוויץ שליט"א‪,‬‬ ‫פון כיתה ה' ביז כיתה ח'‪ .‬מ'האט געזונגען שיינע‬ ‫לרגל סיום משניות סדר מועד‬ ‫משגיח אין כיתה מכינה‪ ,‬האט פארהערט אין די כיתה‬ ‫ניגונים לכבוד יום טוב חנוכה‪ ,‬און די קינדער האבן‬ ‫התלמיד היקר אהרן ברוך מנדלוביץ ני"ו‬ ‫כתה ו' הרב יואל ווערטהיימער שליט"א‬ ‫פון הרב שלמה יוסף נאה שליט"א‪ .‬די בוחנים שליט"א‬ ‫הנאה געהאט צו הערן די שיינע מעשיות דערציילט‬ ‫לרגל סיום משניות סדר מועד‬ ‫האבן איבערגעגעבן די געוואלדיגע גריסן‪ ,‬ווי פיין די‬ ‫ויה"ר שיזכו ללמוד ולסיים עוד מסכתות וספרים אחרים‪,‬‬ ‫דורכ'ן בארימטן פה מפיק מרגליות‪ ,‬הרב פישל‬ ‫ולעלות מעלה בתורה בתוי"ש עד עולם‪.‬‬ ‫קינדער האבן געענטפערט‪ ,‬בשפה ברורה ובנעימה‪,‬‬ ‫שעכטער שליט"א‪.‬‬ ‫ווי מ'זעט אז נוצר תאנה יאכל פריה‪ ,‬די יגיעה וואס‬ ‫ז‬ ‫המשך מעמוד ו' >>>>>‬ ‫אלו יעמדו על הברכה‬ ‫"גייטס אין ווייבערישן שול"‪ ...‬ווי גרויס איז געווען‬ ‫ידידינו היקרים והנעלים שקנו זכות "פרנס כתה לשבוע" לטובת מוסדותינו הקדושים‬ ‫גאנצער ווייבער‪-‬שול‪ .‬א ּפיצעלע שטוב‪ .‬איך‬ ‫דער ַ‬ ‫ידידינו היקר והנעלה‪ ,‬רודף צדקה וחסד‬ ‫ידידינו היקר והנעלה‪ ,‬רודף צדקה וחסד‬ ‫האט זיך‬‫נאך ּפונקטליך ווי דער רבי ָ‬ ‫געדענק ָ‬ ‫הר"ר אלימלך ווייכברויט הי"ו‬ ‫הר"ר אדוני' הכהן קראמער הי"ו‬ ‫געטאנצן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫געזעצט אין א ווינקל‪ ,‬דער עולם ָ‬ ‫"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים‬ ‫"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים‬ ‫לע"נ הגה"צ ר' אהרן גד ב"ר אשר שמואל הכהן זצ"ל‬ ‫האט מען‬ ‫געזאגט‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫האט ַאזוי‬ ‫מאטל ָ‬‫ָאבער ַאז ָ‬ ‫לע"נ אמו מרת ברכה ב"ר מנחם יהודה ע"ה‬ ‫נלב"ע ז' כסליו‬ ‫נלב"ע ו' כסליו‬ ‫ַאזוי געטון‪ .‬זיך רעכענען מיט א מענטש‪ַ .‬אז ער‬ ‫תהא נשמתו צרורה בצרור החיים‬ ‫תהא נשמתה צרורה בצרור החיים‬ ‫האט איצט גערייניגט‪ ,‬מ'גייט אים נישט איצט‬ ‫ָ‬ ‫איבערדרייען דעם ביהמ"ד‪.‬‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫לכבוד ידידינו היקרים והנעלים שקנו זכות "פרנס כתה לשבוע" לטובת מוסדותינו הקדושים‬ ‫שומע כל פה‬ ‫מאל געווען‬ ‫מאטל איז ַא ָ‬‫טאקע מיט דעם זעלבן ָ‬ ‫ַ‬ ‫ידידינו היקר והנעלה‪ ,‬רודף צדקה וחסד‬ ‫ידידינו היקר והנעלה‪ ,‬רודף צדקה וחסד‬ ‫הר"ר מענדל יאקאבאוויטש הי"ו‬ ‫הרב חיים יצחק ענגעלענדער שליט"א‬ ‫האט דערציילט‬ ‫דאס ָ‬‫כיפור‪ָ .‬‬ ‫ַא מעשה ערב יום ּ‬ ‫"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים‬ ‫"פרנס עמודי היסוד" במוסדותינו הקדושים‬ ‫מאטל שליט"א פון בני ברק‪,‬‬ ‫חדב"ן הרה"צ ר' ָ‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו בלידת הבן שיחי'‬ ‫בנישואי בתו שתחי' למזל טוב‬ ‫והכנסתו בבריתו של אברהם אבינו ע"ה למזל טוב‬ ‫מיטגעהאלטן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט דאס‬‫וואס ער ָ‬ ‫וויאזוי עס קוקט אויס ערב יום‬ ‫יעדער ווייסט ַ‬ ‫ידידינו היקר והנעלה‪ ,‬רודף צדקה וחסד‬ ‫ידידינו היקר והנעלה‪ ,‬רודף צדקה וחסד‬ ‫הר"ר יואל עקשטיין הי"ו‬ ‫הרב אליעזר וויליגער שליט"א‬ ‫נאכ'ן סעודת המפסקת‪ ,‬דער‬ ‫רנאכטס ָ‬ ‫פא ַ‬‫כיפור ַ‬ ‫ּ‬ ‫"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים‬ ‫"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים‬ ‫געלאפן אין מקוה‪ ,‬ערב יום‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫נאך‬ ‫רבי איז ָ‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו‬ ‫בנישואי בנו שיחי' למזל טוב‬ ‫בנישואי בתו שתחי' למזל טוב‬ ‫מאל אין מקוה‪ ,‬די לעצטע‬‫כיפור גייט מען ַא ּפ ָאר ָ‬ ‫ּ‬ ‫רנאכטס‪.‬‬ ‫פא ַ‬‫מקוה איז ַ‬ ‫ידידינו היקר והנעלה‪ ,‬מלמד מומחה בתלמוד תורה‬ ‫הרב לייבל גאלדבערגער שליט"א‬ ‫רא ּפ צו‬ ‫דעמאלט‪ ,‬דער רבי לויפט ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫איז געווען‬ ‫"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים‬ ‫מאטל שטעלט אים‬ ‫די מקוה‪ ,‬און דער רוסישער ָ‬ ‫לרגל השמחה השרויה במעונו בנישואי בנו‬ ‫ָא ּפ‪ ,‬ער הייבט ָאן אים צו דערציילן מעשיות‪ .‬ער‬ ‫החתן המו"מ בתוי"ש כמר שלמה זלמן ני"ו למזל טוב‬ ‫דאס און יענץ‪ .‬דער רבי‬ ‫פארקויפן ָ‬ ‫הייבט ָאן צו ַ‬ ‫יה"ר שתתברכו כולכם בכל מילי דמיטב בני חיי ומזוני רויחי עד עולם!‬ ‫גאנצן רואיגקייט‪,‬‬ ‫האט זיך ָא ּפגעשטעלט מיטן ַ‬‫ָ‬ ‫לנדב "כתה לשבוע"‪ ,‬וכן לבחור לקבוע "שבוע" לזכותכם‪ ,‬וכן להודיע ביום תת ה' שמחות במעונכם‪ ,‬ולכל עניני‬ ‫רט‪-‬ביי‪-‬ווארט‪ַ ,‬אזוי?‬ ‫ָ‬ ‫ווא‬ ‫און ער הערט אים אויס ָ‬ ‫"פרנסי הכתה" נא להתקשר אל העסקן הנמרץ הר"ר אליעזר פעלדבערגער הי"ו‪718-431-2991#107 :‬‬ ‫גאנצע‬ ‫טאקע‪ ,‬פששש‪ ,‬ער הערט אים אויס די ַ‬ ‫ַ‬ ‫דרשה אין די גרעסטע ָאנגעצויגנסטע מינוטן‪.‬‬ ‫לחיים טובים ולשלום‬ ‫וואס איך מיין‪ ...‬און דער רבי‬ ‫פארשטייט ָ‬ ‫דער רבי ַ‬ ‫יא אוודאי‪,‬‬ ‫יא ָ‬ ‫גאנצע צייט געענטפערט‪ָ ,‬‬ ‫האט די ַ‬ ‫ָ‬ ‫כבד אכבדך‬ ‫זאך איז געווען מיט בעלי שמחה‪.‬‬ ‫די זעלבע ַ‬ ‫מיטגעהאלטן ביי די שבעה פון‬ ‫ַ‬ ‫האט מען‬‫דאס ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארנומען קיין‬ ‫האט נישט ַ‬ ‫יעדער ווייסט כבוד ָ‬ ‫אוודאי‪ .‬זיכער יא‪.‬‬ ‫מאטל זצ"ל‪.‬‬ ‫דעם רבי'נס זוהן מורינו הרה"צ רבי ָ‬ ‫מקום ביים רבי'ן‪ָ .‬אבער ווען עס איז געקומען‬ ‫ס'האט זיך געענדיגט דער‬ ‫ָ‬ ‫ביינאכט‬ ‫ַ‬ ‫שפעטער‬ ‫ּ‬ ‫דער אויבערשטער זאל ָא ּפהיטן‪ ,‬ס'איז געווען א‬ ‫האט ער ַאזוי גוט‬‫מכבד צו זיין א צווייטן ָ‬ ‫טאג‪ ,‬איז דער רבי געווען ַאזוי צופרידן‪ַ ,‬אז יענער‬ ‫ָ‬ ‫גאנץ‬ ‫אויפגעשאקלט ַ‬ ‫ָ‬ ‫ס'האט‬ ‫ָ‬ ‫טראגעדיע נוראה‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫רשטאנען צו כבוד‪ .‬יעדע שמחה מיט מחותנים‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫ַ‬ ‫צובראכענער איד איז ַארויס צופרידן פון‬ ‫ָ‬ ‫רב‪ ,‬א‬ ‫כלל ישראל פון איין מינוט אויף די צווייטע‪.‬‬ ‫מ'זאל זיצן יעדן לפי כבודו‪.‬‬ ‫וואו ָ‬ ‫דארט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫גאנצע דאגה במשך די שבעה‪ ,‬די‬ ‫דעם רבי'נס ַ‬ ‫מאל ס'איז געווען ביי‬ ‫איך געדענק אן א שיעור ָ‬ ‫גאנצע‬ ‫גאנצער דאגה‪ ,‬די ַ‬ ‫דאס איז געווען זיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫טאג איז געווען זיין דאגה‪ַ ,‬אז ַאלע‬ ‫גאנצע זיבן ָ‬ ‫ַ‬ ‫שבע ברכות'ן ער איז געקומען צום שבע ברכות‪,‬‬ ‫זאל מען‬‫וואס איז געקומען‪ ,‬יעדן ָ‬‫רבנים יעדער ָ‬ ‫דאס‪ַ .‬אלעס איז געווען‬ ‫נאר ָ‬ ‫שבעה איז געווען ָ‬ ‫און עס זענען געזעסן ַאנדערע רבי'ס אויבנאן‪.‬‬ ‫זאל מען מכבד זיין‪.‬‬ ‫צופרידנשטעלן‪ ,‬יעדן ָ‬ ‫זאל זיין‬ ‫זאל זיין צופרידן‪ ,‬יענער ָ‬ ‫כסדר‪ ,‬דער ָ‬ ‫האט דער רבי זיך געקענט געבן א רוק ַארויף‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬‫דעמאלט א געוויסער רב ָ‬‫ָ‬ ‫ס'איז געווען‬ ‫צופרידן‪.‬‬ ‫מ'האט ָאנגעהויבן לחיים‪ ,‬און ווייזן ַאזוי פאר‬ ‫ָ‬ ‫פאר‬ ‫דארט‪ .‬ער איז נעבעך געווען א‬ ‫איז געקומען ָ‬ ‫מ'זאל‬ ‫ָ‬ ‫דארט‪ַ ,‬אז‬ ‫מ'זאל ָאנהייבן לחיים ָ‬ ‫ָ‬ ‫יעדן‪ַ ,‬אז‬ ‫אזוי האט ער אייביג זייער מקפיד געווען אויף‬ ‫האט‬ ‫צובראכענער איד‪ .‬איך ווייס נישט צו ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫יעדן פון די זיידעס און מחותנים געבן לחיים‪ .‬אן‬ ‫נאר‬ ‫האט זיך אים ָ‬ ‫טאמער עס ָ‬ ‫כבוד הבריות‪ָ ,‬‬ ‫האט ער‬ ‫דעמאלט ביי די שבעה‪ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫געהאט מנין‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫האט געוויזן‬ ‫מאל איז עס געווען‪ .‬ער ָ‬ ‫א שיעור ָ‬ ‫מאל ַאז א בחור וויל חס ושלום ּפוגע‬ ‫געדאכט ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫דארט‬ ‫גערעדט און גערעדט‪ .‬אונז ַאלע זעמיר ָ‬ ‫דארטן געבן לחיים‬ ‫דארט ָ‬ ‫ַאזוי מיטן פינגער‪ָ ,‬‬ ‫וואס‪ ,‬איז ער געווען מיטן‬ ‫זיין א צווייטנס כבוד צו ָ‬ ‫האט‬ ‫געווארן‪ .‬ער ָ‬ ‫ָ‬ ‫געשטאנען‪ ,‬מ'איז נערוועז‬ ‫ַ‬ ‫פאר די ַאנדערע‪ ,‬און‬ ‫זאל מען געבן ַ‬ ‫קודם‪ .‬קודם ָ‬ ‫וואס איז‬ ‫שארפע בליקן ָ‬ ‫שארפקייט‪ .‬די ַ‬ ‫גרעסטן ַ‬ ‫האט גערעדט‬ ‫אפילו נישט גערעדט געהעריג‪ .‬ער ָ‬ ‫פאר אים אויך‪ַ .‬אזוי איז‬ ‫נאכדעם קען מען געבן ַ‬ ‫ָ‬ ‫געקומען‪ ,‬איז געווען‪...‬‬ ‫האט געפרעגט דעם רבי'ן‪,‬‬ ‫ַאזוי ברמיזה‪ ,‬און ער ָ‬ ‫ח‬