יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — תולדות (2026-11-09)

זונטאג -כ"ח חשון
ז
הרה"ק רבי אליעזר ליבער ב"ר אברהם זי"ע) ,אשכנזי( ,המגיד הגדול מבארדיטשוב.
"הנקרא רבי ליבר הגדול המגיד הקדוש"
מאנטאג -כ"ט חשון
הגה"ק רבי יצחק אייזיק ב"ר יעקב זי"ע) ,וואלדמאן( ,בעל בית יצחק ,אב"ד סובאלק.
"הנקרא ר' יצחק אייזיק חבר"
דינסטאג -ל' חשון
הרה"ק רבי צבי הירש ב"ר יהודה לייב הכהן זי"ע) ,כ"ץ( ,בעל בארת מים ,מרימנוב.
"הנקרא ר' הערשעלע מרימנוב ,אדער ר' הערש משרת"
מיטוואך -א' כסלו
הגה"ק רבי שלום שכנא ב"ר יוסף זי"ע) ,שור( ,אב"ד לובלין ,הנקרא הגרש"ש מלובלין.
דאנערשטאג -ב' כסלו
הגה"ק רבי נחום ב"ר יעקב זי"ע ,הי"ד) ,וויידענפעלד( ,בעל חזון נחום ,אב"ד דאמבראווא.
פרייטאג -ג' כסלו
הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל ב"ר יצחק זי"ע) ,טווערסקי( ,אדמו"ר מסקווירא.
שבת קודש -ד' כסלו
הרה"ק רבי יעקב דוד ב"ר ישראל יצחק זי"ע) ,קאליש( ,ראש שושלת אמשינוב.
"הנקרא האדמו"ר הזקן מאמשינוב"
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
חיים צבי בן שרה וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדזש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
אליהו הנביא ז"ל ,אבער ביי דעם צדיק רבי ליבר איז
יארצייט כ"ח מרחשון
די מעשה פונקט פארקערט ,אליהו הנביא ז"ל האט
געברויכט האבן א זכי' אז ער זאל קענען קומען צו הרה"ק רבי אליעזר ליבער ב"ר אברהם זי"ע
רבי אליעזר ליבר זי"ע. )אשכנזי(
המגיד הגדול מבארדיטשוב
אויך האט דער בעש"ט געזאגט ,אז וויבאלד "הנקרא רבי ליבר הגדול המגיד הקדוש"
דער צדיק וקדוש איז דאך פארנומען מיטן זעהן אז
די בהמות אין שוק זאלן האבן צו טרינקען ,און דאס
איז א גרויסע עבודה ,האט ער נישט קיין צייט זיך ער איז געבוירן אין שטאט בוסטריך ,בשנת תכ"ח.
צו טרעפן מיט אליהו הנביא ,און דערפאר דארף
צו זיין טאטע הגה"ק הגביר רבי אברהם אשכנזי
אליהו הנביא בעטן רשות צו קומען צו דעם צדיק
מבוסטריך זי"ע,
וקדוש.
נכד הגה"ק המקובל האלוקי רבי שמשון
מאוסטראפאלי זי"ע ,הי"ד,
הרה"ק רבי אברהם ווינבערג בעל ברכת
בן הגה"ק רבי פסח מקאריץ זי"ע,
אברהם מסלונים זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל
חתן הגה"ק רבי שמשון מקרעמניץ זי"ע ,א ברודער
איז ער געגאנגען באזיכן דעם צדיק הרה"ק רבי
פונעם הייליגען מהר"ל מפראג זי"ע.
מענדל גורקר זי"ע וואס האט געהאט א גאר
שטארקע אריכת ימים ער האט געלעבט ביז
פון די מאמע'ס זייט איז ער געווען א אייניקעל פון
איבער די 110און ער האט נאך געקענט דעם
הרה"ק רבי יחיאל מיכל הגדול בעל שברי לוחות
הייליגען קוברינער זי"ע.
מנמירוב זי"ע ,בן הגה"ק רבי אליעזר זי"ע ,הי"ד,
זייענדיג דארט האט אים דער צדיק רבי וואס איז ליידער אומגעקומען על קידוש השם
מענדל געפרעגט ,אויף דעם וואס די חסידים בשנת ת"ח ,ער איז געווען א בקי בכל החכמות
דערציילן אויף רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע אז ער שבעולם און געקענט כל התורה בעל פה.
פלעגט גיין געבן צו טרינקען פאר די בהמות אין אויך איז ער געווען א אייניקעל פון הגה"ק רבי נתן
שוק ,און דאן האט ער נישט געוואלט אויף נעמען נטע שפירא בעל מגלה עמוקות זי"ע.
אליהו הנביא ,איז ווי אזוי קען זיין אז ער האט דאס
דער טאטע הרה"ק רבי אברהם זי"ע איז
געקענט טאן.
געווען פון די אידן וואס זענען אנטלאפן פון
קראקא וועגן די צרות וואס די אידן האבן דאן
האט אים דער הייליגער סלונימער רבי זי"ע
געליטן דורך די פולישע רעגירונג ,דעם טאטן האט
געזאגט ,מי לנו גדול פונעם גרויסן און הייליגען
מען דאן אויף גענומען אלס בעל דרשן אין שטאט
באשעפער ,מיט דעם אלעם ווען משה רבינו ע"ה
בוסטריך וואס איז געווען נישט ווייט ווי עס איז
האט זיך אפ געגעבן מיט די שאף ,האט אים דער
היינט דער שטאט בארדיטשוב.
גרויסער באשעפער נישט געוואלט שטערן ,כל
שכן וכל שכן ווען דער הייליגער צדיק רבי ליבר
ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד און
האט זיך אפ געגעבן מיט די בהמות האט אים אליהו
ער איז געווען מפורסם בדורו אלס א גאון אדיר
הנביא נישט געוואלט שטערן. וחריף עצום בתורה ,און א בקי נפלא בחכמת
הקבלה ,ער איז געווען מפורסם אלס א איש
ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי ליבר אלוקים און א מקובל וקדוש אלוקי ,צדיקים בדורו
די גאנצע טאג געלערנט ביחידות קבלה און הויכע האבן מעיד געווען אויף זיין קדושה און אז ער איז
זאכן. א בעל רוח הקודש אמיתי און אז ער האט געהאט
גילוי אליהו הנביא ז"ל.
ער האט געהאט א מנהג צו גיין צום מארק
פלאץ און געבן צו טרינקען פאר די בהמות דארט, דער בעש"ט הקדוש זי"ע האט מעיד געווען,
וויבאלד די מענטשן וואס קומען מאכן געשעפטן, אז אלע צדיקי הדור דארפן זוכה זיין צו האבן גילוי
1
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. קוקן זיך נישט אים אויף זייערע בהמות ,און דאס
איז צער בעל החיים ,און דער צדיק וקדוש האט
הרה"ק רבי יחיאל מיכל זי"ע, געהאט א געוואלדיגע רחמנות אויף יעדן
הרה"ק רבי יעקב זי"ע, באשעפעניש וואס דער גרויסער באשעפער האט
בתו הצדקת מרת רחל ע"ה. באשאפן.
בשנת תקל"א ווען דער צדיק וקדוש איז שוין אין ספר צרור החיים ווערט געברענגט ,אז
געווען 103יאר אלט ,האט ליידער אויס געבראכן דער זיידע הגה"ק רבי נתן נטע שפירא בעל מגלה
א שרעקליכע מגיפה אין שטאט ברדיטשוב ,עס עמוקות זי"ע פלעגט קומען יעדע נאכט לערנען
זענען נעבעך געשטארבן הונדערטער אידישע מיט דעם אייניקל סתרי תורה און קבלה און דער
קינדער ,און ליידער האבן זיך די חברה קדישא אייניקל האט מקבל געווען כוונות התפלה פונעם
נישט געוואלט געהעריג אפ געבן מיט די מתים, גרויסן זיידן.
ווייל זיי האבן מורא געהאט אז מען וועט ווערן אן
געשטעקט מיט די מחלה. און מען האט נאך געזאגט פונעם תלמיד
מובהק הרה"ק רבי ישעיה מדינוויץ זי"ע ,אז ער
דער צדיק רבי ליבר זי"ע האט געלאזט ריפן האט מורא צו מדפיס זיין די געהויעבענע און
פיר מענטשן פון די חברה קדישא און געזאגט, הייליגע כוונות פון זיין רבין וואס ער האט מקבל
"הנני מקבל עלי כפרה על כלל ישראל ,אני אמות געווען פון דעם הייליגען זיידן דער מגלה עמוקות.
בדבר ,ומבטיח אני לכם כי העוסקים בקבורתי לא
ידבקו במגיפה ,ובמותי תישקט הארץ ",דער צדיק איינמאל איז דורך אפאר טאג און די זיידע דער
האט אויף זיך מקבל געווען אז ער זאל זיין א כפרה הייליגער מגלה עמוקות זי"ע איז נישט געקומען
אויף כלל ישראל ,און צו געזאגט פאר די חברה לערנען מיטן אייניקל ,דער אייניקל האט געהאט
קדישא ,אז די וואס וועלן זיך אפ געבן מיט זיין גוף גרויס צער פון דעם און נישט געוויסט וואס האט
קדוש נאך זיין הסתלקות ,וועלן נישט ווערן אן גורם געווען צו דעם ,האט ער געשיקט זיין זון
געשטעקט מיט די מחלה ,און מיט זיין הסתלקות הרה"ק רבי יחיאל זי"ע אז ער זאל גיין אויפן ציון
וועט די מגיפה זיך אויף הערן. פונעם זיידן אין קראקא ,און מתפלל זיין אז דער
זיידע זאל ווייטער קומען לערנען מיט אים.
כך הוה ווען דער צדיק איז נסתלק געווארן,
האט זיך די מגיפה אינגאנצן אפ געשטעלט און די שפעטער האט אים די זיידע דער הייליגער
אידן אין שטאט זענען געראטעוועט געווארן ,די מגלה עמוקות מגלה געווען ,אז בקרוב גייט נסתלק
חברה קדישא האבן מקיים געווען דעם צוואה און ווערן דער בעש"ט הקדוש זי"ע ,און וועגן דעם האט
מיט גרויס כבוד באערדיגט דעם צדיק וקדוש. מען פארשפארט די ישיבה של מעלה פאר 30טאג
לכבודו פונעם גרויסן גאסט וואס קומט ארויף
דער צדיק האט איבער געלאזט א צוואה בשם בעולם העליון ,און דערפאר האט ער נישט געקענט
זיין זיידן הרה"ק רבי שמשון מאוסטרופולי זי"ע ,אז קומען לערנען מיט אים.
די משפחה זאלן זיך נישט משדך זיין מיט קיין
כהנים ,וויבאלד זייער משפחה שטאמט פון דוד זיין טאטע און מאמע זענען ביידע נפטר
המלך ע"ה און כהונה מיט מלוכה קענען נישט געווארן ,ווען ער איז נאך געווען גאר יונג ,דאן האט
אנהאלטן צוזאמען ,אויך האט ער געזאגט ,אז פון ער חתונה געהאט מיט א יתומה ,ביים חופה האט
הימל האט מען אים געגעבן צוויי אפציעס וואס ער ער געזאגט א הערליכע דרשה ,און די אידן פון
קען זיך אויס וועלן ,איינס איז אז זיינע קינדער און שטאט האבן איינגעזען זיין גדלות בתורה ,און מען
אייניקלעך עד סוף כל הדורות זאלן זיין מפורסם האט אים אויף גענומען אלס ממלא מקום פונעם
אלס גדולי ישראל ,אדער זאל מען זיין זכות טאטן אלס בעל דרשן אין שטאט ,דאן האט ער
צושפרייטן ביז ווען משיח וועט קומען ,און ער באקומען דעם נאמען "רבי ליבר הגדול המגיד
האט געזאגט ,אז ער האט אויס געקליבן דאס הקדוש".
2
מעשיות וואס מען האט דערציילט אין שטאט ,אז צווייטע ,אז זיין זכות זאל בלייבן ביז משיח'ס טאג,
ווער עס רירט אן דעם צדיק וקדוש ווערט גלייך בב"א.
געשטראפט ,זענען די באדינער'ס צוריק צום דוכס
און אהיים געפארן. נסתלק לגנזי מרומים כ"ח מרחשון בשנת
תקל"א ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט
אבער גלייך ביים אהיים קומען ,איז דער רשע בארדיטשוב ,ליידער איז דאס גאנצע ביה"ח חרוב
דער דוכס געלעמט געווארן און ער האט זיך נישט געווארן ביים צווייטן וועלט מלחמה דורך די
געקענט רירן און נישט געקענט רעדן ,די דייטשן ימ"ש ,אבער מיט סייעתא דשמייא האט
באדינער'ס האבן גלייך פארשטאנען ווי אזוי דאס מען געטראפן דעם מקום קדוש און איבער
איז געשען ,זענען זיי צוריק צום וואלד און געמאכט דעם מקום קדוש.
געטראפן דעם צדיק ליגען אויף דער ערד
צובליטיגט. זכותו הגדול יגן עלינו
ועל כל ישראל אמן.
זיי האבן דעם צדיק צוריק געברענגט צום
שטוב פון דעם דוכס ,און גלייך געריפן די גרעסטע
דאקטורים און מען האט באנדאזירט דעם צדיק, מעשיות
אבער אפילו נאכדעם וואס ער איז צו זיך געקומען,
האט ער נישט געוואלט מוחל זיין פאר דעם רשע, עס ווערט דערציילט ,אז די שטאט בוסטריך האט
נאר מיט איין תנאי וועט ער געזונט ווערן האט דער גאר אסאך געליטן פון דעם פריץ וואס איז געווען
צדיק וקדוש געזאגט. א גרויסע שונא ישראל ,דער צדיק רבי ליבר הגדול
זי"ע פלעגט אסאך ארויס גיין אינעם וואלד נעבן
אויב ער וועט צו זאגן ,אז אויפן פלאץ ווי ער דעם שטאט ,און דארט מתפלל געווען פאר די
האט געטון די מעשה נבלה פון אים שלאגן ,וועט ער שטאט און עוסק געווען אין זיין הייליגע עבודה.
דארט אויף שטעלן א ביהמ"ד פאר די אידן פון
שטאט און אויך אויף בויען א שיינעם שטאט ווי אלע שטאט מענטשן האבן געהאט א
אידן וועלן וואווינען ,און ער זאל צו זאגן אז ער וועט געוואלדיגע יראת הכבוד פאר רבי ליבר ,און אפילו
מער קיינמאל נישט מצער זיין קיין איד ,און דאן די גוים פון שטאט האבן געוויסט זיך נישט צו
וועט ער פויעלען א ישועה פאר אים ,אבער אויב פארטשעפענען מיט אים ,ווייל די שטראף האט
נישט וועט דער דוכס שוין בלייבן אזוי ביז ער וועט נישט געשפעטיגט צו קומען.
פגר'ן.
איין טאג איז דער דוכס העיר ארויס אינעם
דער דוכס האט בלית ברירה צוגעשטימט צו וואלד מיט זיינע באדינער'ס און זיין גאנצע שטאב,
דעם תנאי און ער איז געזונט געווארן ,ער האט פונקט איז דער צדיק דאן געשטאנען אנגעטון מיט
אויס געפירט אלס וואס מען האט אפ געשמיעסט די טלית ותפילין ,און מתפלל געווען צו בורא כל
און געלאזט אויף בויען א הערליכע שוהל און א העולמים ,ווען דער דוכס איז דארט דורך ,האבן זיך
גרויסע שטאט דארט אין דעם וואלד. די פערד פון גרויס פחד פון דעם צדיק זייער
צעווילדעוועט ,און דער דוכס איז אראפ געפאלן פון
בשנת תנ"א איז דער שטאט פארטיג געווארן, זיין פערד.
און מען האט לכבודו פון דעם צדיק וקדוש רבי
ליבער געריפן דעם שטאט "ליברדיטשב" ,אבער מיט גרויס כעס האט ער געהייסן פאר זיינע
דער צדיק האט געזאגט ,אז מען זאל אראפ נעמען באדינער'ס ,אז מען זאל דעם אידעלע אנשלאגן
זיין נאמען ווייל "לא לי" ער האט דאס נישט געטון מכות רצח פאר די חוצפה ,די באדינער'ס זענען
פאר זיך ח"ו ,נאר פארן גרויסן באשעפער ,דאן איז גלייך צו געגאנגען ,און דעם צדיק וקדוש
דער נאמען געבליבן "בארדיטשב" און דאס איז אנגעשלאגן ממש ביז עס האט זיך פון אים געגאסען
דער באוויסטע שטאט בארדיטשוב ווי דער בלוט ,אבער דאן האבן זיך די גוים דערמאנט ,פון די
3
אוודאי זייער גערן ,רבי ליבר איז אליין הייליגער צדיק וקדוש רבי לוי יצחק מברדיטשוב
געלאפען און האט צו געגרייט א בעט און אליין זי"ע האט געוואוינט יארן שפעטער.
אויס געשפרייט א שיינעם ליילעך מיט אלעס וואס •••
ער האט נאר געדארפט ,דעם איד האט זייער וויי עס ווערט געברענגט ,אז דער צדיק וקדוש רבי
געטוהן אז אזא חשוב'ער רב איז זיך אזוי מטריח ליבר מבארדיטשוב זי"ע האט געזאגט ,אז די
פאר זיינעט וועגן. גרויסע שול איז מכוון קעגן שער השמים פון די
תפילות פון אידן ,און דערפאר ,ווען דער הייליגער
האט ער געזאגט ,פארוואס דארף דער רב זיך צדיק רבי לוי יצחק דער הייליגער קדושת לוי
אזוי שטארק מטריח זיין פאר מיר ,זאגט אים דער מבארדיטשוב זי"ע איז שפעטער געקומען קיין
צדיק רבי ליבר ,נישט פאר דיר בין איך זיך מטריח, בארדיטשוב ,האט ער געבויט זיין קלויז און זיין הויז
נאר פאר מיר אליין ,איך גרייט מיר צו א גרויסע ממש נעבן דער גרויסער שול.
מצוה אויף יענער וועלט ,דאס איז געווען דעם
גרויסע מידת החסד און מידת הכנסת אורחים פון נעבן דעם שול האט רבי ליבר אויך
דעם צדיק וקדוש. אויפגעשטעלט א בית המדרש ,וואו ער האט יעדן
••• טאג געלערנט מיט זיינע תלמידים נגלה און נסתר,
דער בית המדרש איז נאך לאנגע יארן געשטאנען,
עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי ליבר און דארט זענען געווען זיינע תפילות און זיינע
מבארדיטשוב זי"ע איז געווען באוויסט מיט זיין פרוכת'ן ,און ער האט אנגעזאגט ,מען זאל דארט
געוואלדיגע מידות הכנסת אורחים אויף גאר א געבן א פדיון יעדן ערב ראש חודש פאר הנץ החמה,
גרויסע מדרגה ,ער האט יעדן שבת קודש געהאט און געזאגט אז דאס האט ער מקבל געווען פון
דריי מנינים אידן וואס זענען ביי אים איין אליהו הנביא ז"ל.
געשטאנען אויף שבת קודש ,איינמאל האט דער •••
צדיק געזאגט" ,ברוך ד' קיימתי מצוה זו בכל פרטיה הרה"ק רבי איציק'ל נעשכיזער זי"ע האט
ודקדוקיה ,ובעולם העליון לא אבוש בהכנסת דערציילט ,אז אין די צייטן פון דער צדיק רבי ליבר
אורחים שלי ,אפילו מאברהם אבינו ע"ה". פון בארדיטשוב זי"ע ,איז איינמאל דורך געפארן א
סוחר אינמיטן די נאכט ,און האט נישט געהאט ווי
אבער דאן איז געווארן א גרויסע רעש אין צו נעכטיגן.
הימל ,אז דער צדיק האלט אז ער איז אזוי גרויס ווי
אברהם אבינו אין הכנסת אורחים ,און מען האט נאכן זוכן איבער די שטאט ,האט ער
גע'פסק'נט ,אז מען וועט אים געבן א נסיון ,און דער באמערקט ווי פון איין פענסטער שייינט ארויס א
שטן האט באקומען רשות צו גיין אויס פראבירן לעכטיגקייט און עס הילכט אפ פון דארט א זיסע
דעם צדיק וקדוש ,יענעם פרייטאג האט זיך נישט קול תורה ,איז ער גלייך צו געפארען צו דעם הויז,
געטראפן קיינער אין שטאט וואס זאל קומען צום און האט אריין געקלאפט צו פרעגן אויב ער קען
צדיק אלס גאסט אויף שבת ,און דער צדיק האט דא איבער נעכטיגן.
געהאט גרויס חלישות הדעת ,אז ער וועט נישט
האבן קיין אורח אויף שבת. ווי די טיר האט זיך געעפנט ,האט ער דערזעהן
פאר זיך א חשובע איד ,וואס אויף זיין צורה האט
אבער שפעט פרייטאג נאכמיטאג איז מען געזעהן אז ער איז א גרויסע צדיק ,דער איד
אנגעקומען אין שטאט א איד ,וואס איז געווען האט זיך שטארק אנשולדיגט פארן שטערן דעם
שמוציג און אפגעריסן ,אבער דער צדיק האט דעם רב'ס לערנען אינמיט'ן די נאכט ,נאר וויבאלד ער
איד געבעטן אז ער זאל קומען צו אים אויף שבת, דרייט זיך שוין לאנג איבער די שטאט צו זוכן אן
דער איד האט געגעבן א תנאי ,אז ער וועט קומען ארט וואו צו נעכטיגן ,און איבעראל איז שוין
צו אים פאר שבת ,אבער נאר אויב דער רבי ליבר טונקל ,איז ער געקומען דא אהער ווייל דא האט
וועט אים געבן גענוג עסן אז ער זאל נישט בלייבן ער געזעהן ליכטיגקייט ,דעריבער וויל ער בעטן א
הונגעריג. טובה איבער צו שלאפן דא די נאכט.
4
צעבראכן דעם פענסטער ,האט זי אים געשאלטן דער איד איז געווען דער שטן ,און ער האט
און מבזה געווען ,און רבי ליבר האט איר באצאלט נישט אויף געהערט עסן ,וויפיל מען האט אים
פארן פענסטער ,כדי זי זאל נישט זיין אין כעס. געברענגט איז נישט געווען גענוג ,אבער דער רבי
ליבר האט מיט א מסירת נפש געהאלטן און איין
דערנאך האט א גוי געבראכט פארקויפן א ברענגען עסן ,מוצאי שבת האט ער געשאכטן 15
גרויסן פיש ,און רבי ליבר האט אים באצאלט ,כדי בהמות אבער אלע זענען געווען טריפה ,אבער דער
מען זאל האבן פיש לכבוד שבת ,ווען ער האט צדיק האט נישט נאך געגעבן און מיט א מסירת נפש
געקאכט די פיש אינדרויסן ,האט זיך דער טאפ פארשאפט עסן פארן גאסט.
איבערגעקערט און די פיש זענען אראפגעפאלן
אויף דער ערד ,און די ווייב פונעם שומר האט אים דאן האט אים דער שטן בלית ברירה געמיזט
ווייטער געשאלטן. אויס זאגן ,אז מען האט אים געגעבן א געלעגנהייט
אים צו אויס פראבירן מיטן מידה פון הכנסת
ביינאכט ,ווען דער שומר איז אהיים געקומען, אורחים ,און ער האט דורך געמאכט דעם נסיון,
האט ער אים אויך באליידיגט און מבזה געווען ,ביים אבער צוליב דעם פגם פון זיך צו גלייכן צו אברהם
קידוש שבת ביים טיש ,האט דער שומר אבינו ,וועט ער דארפן גיין גלות ליידן פאר אפאר
אוועקגענומען די וויין וואס רבי ליבר האט יאר און וועט נישט מעגן איבער נעכטיגן אויף דעם
מיטגעבראכט ,און געזאגט צו זיין ווייב" ,אזא וויין זעלבן פלאץ צוויי נעכט ,אזוי האט ער טאקע געטון
האב איך אין מיין לעבן נאכנישט געטרונקען!" ,נאכן און צום סוף האט מען אים מוחל געווען אויף דעם
בענטשן האט ער אים געהייסן שלאפן אינדרויסן, פגם.
ווייל ער האט מורא ער זאל אים נישט באגנבען ,עס •••
איז געווען א גאר קאלטע נאכט ,און רבי ליבר איז ווערט דערציילט ,אז נאך יענעם שבת ,וואס
געשלאפן די גאנצע נאכט אינדרויסן. דער צדיק רבי ליבר איז דורך דעם נסיון מיטן שטן,
און ער איז בייגעשטאנען דעם נסיון ,און מען האט
שבת אינדערפרי איז ער געגאנגען אין שטאט אים מגלה געווען פון הימל ,אז ער וועט ברויכן גיין
דאווענען אין דער שול פונעם הייליגן צדיק רבי גלות ליידן צו קענען אפקומען דעם קליינעם פגם
אפרים זי"ע ,דער זון פונעם הייליגען חכם צבי זי"ע, פון זיך מדמה זיין צו אברהם אבינו ע"ה ,האט דער
און זיך געשטעלט ביים אויוון ,פאר קריאת התורה צדיק רבי ליבר זי"ע גערופן זונטאג א שניידער און
איז רבי אפרים ארויסגעגאנגען און דערקענט רבי זיך געמאכט פשוט'ע קליידער פון לייוונט,
ליבר'ן ,ווייל רבי אפרים האט געהערט א כרוז אין געדינגען א וואגן און געפארן קיין בראד ,כדי צו גיין
הימל ,אז רבי ליבר איז מקבל גלות. אין ערטער וואו מען קען אים נישט.
דער צדיק רבי אפרים האט געהייסן דעם גבאי דעם ערשטן שבת איז ער געקומען קיין בראד,
אז ער זאל געבן פאר רבי ליבר א פלאץ ביים מזרח, ער איז געגאנגען צום פרנס החודש ,ווי דער מנהג
און ווען רבי ליבר האט נישט געוואלט גיין ,איז ער איז געווען ,און דער פרנס האט געזאגט" ,אזא
אליין צוגעגאנגען ,אים גענומען ביי דער האנט און איינער ווי דו דארף נישט גיין איבער די טירן
געזאגט" ,איך בין אייך גוזר בגזירת מרא דאתרא ,אז צוזאמען נעמען צדקה ,נאר ער זאל גיין ארבעטן צו
איר זאלט זיך זעצן ביים מזרח וואנט" ,און מען האט האקן האלץ און טראגן וואסער פאר שטובער ,און
אים אויפגערופן צו די תורה דעם עלי' פון שלישי פון דעם וועט ער האבן מיט וואס זיך
וואס איז יענע צייט געווען איינע פון די חשוב'סטע אויסצוהאלטן" ,און האט אים געגעבן א צעטל צום
עליות. שטוב פון שומר פונעם בית החיים.
נאכן דאווענען האט דער צדיק רבי אפרים אים דער צדיק רבי ליבר איז אריבער געגאנגען צום
איינגעלאדענט צו קומען עסן ביי אים אין שטוב, שטוב ,און דער שומר איז נישט געווען אין שטוב,
און געזאגט ,אז ער ווייסט וואס עס איז אויבן זיין ווייב האט אים געהייסן האקן האלץ ,און ווען א
געשען ,און אז דער שבת ווערט גערעכנט פאר א שטיק האלץ איז געפאלן אין פענסטער און האט
5
געענטפערט" ,איצט האב איך נישט קיין צייט – איך גאנץ יאר פון גלות ליידן ,אבער דער צדיק רבי ליבר
בין פארנומען מיט א וויכטיגער מצוה" ,פון דעם האט עס נישט געגלייבט.
קען מען זען די גדלות און קדושה פון רבי ליבר'ן,
אז ער האט נישט אוועקגעריקט די מצוה וואס ער ביי שלש סעודות האט ער געבעטן רבי
האט געטון ,ווייל אליהו הנביא איז יעצט געקומען, אפרים'ן ער זאל זיך איילן מיטן בענטשן ,ווייל ער
און אז ער איז געווען אזא איש קדוש מאוד ,אז ער טאר נישט נעכטיגן אין בראד ,אבער דערווייל איז
האט דאס געקענט טון פאר אליהו הנביא. געקומען אליהו הנביא ז"ל און געזאגט" ,א טאג פאר
••• א יאר – דער שבת ווערט אויבן גערעכנט פאר א
עס ווערט דערציילט ,אז אויף דער עלטער איז גאנץ יאר ,פארט אהיים בשלום" ,און זונטאג האט
דער צדיק רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע געבליבן אן דער צדיק רבי אפרים געדינגען א חשובע וואגן און
אלמן ,און זיין שוועסטערס טאכטער האט געפירט האט צוריקגעשיקט דעם צדיק רבי ליבר קיין
די הויז ,שפעטער האט דער צדיק מיט די פרוי בארדיטשוב בשלום.
חתונה געהאט ,און זי האט געבעטן ,ער זאל איר •••
צוזאגן אז זיי וועלן האבן קינדער דורות ישרים ,און עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק
דער צדיק האט עס צוגעזאגט ,אבער עס זענען רבי ישעי' פון דינאוויץ זי"ע ,א תלמיד פונעם צדיק
אדורך צוויי יאר און קיין קינדער זענען נישט רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע ,האט געזאגט ,אז זיין
געבוירן געווארן. אייגענע אהבת ישראל איז נאר "איינס פון טויזנט"
פון דער אהבת ישראל וואס זיין רבי ר' ליבר האט
איינמאל איז דער בעל שם טוב הקדוש געהאט ,יעדע נאכט פלעגט רבי ליבר גיין אין וואלד
געקומען קיין בארדיטשוב ,איז די רביצין געקומען און זוכן א בהמה אדער א ציג וואס האט זיך
צום בעש"ט ,און געלייגט אויפן טיש א פדיון פון פארבלאנדזשעט ,זי צוריקפירן אין שטאט ,און
טויזנט רובל ,און אנגעהויבן זייער צו וויינען. שרייען אונטערן פענסטער" ,אט האסטו דיין
בהמה! ,אט האסטו דיין ציג!" ,דאס איז געווען זיין
דער בעש"ט האט גלייך דערקענט אז זי איז ר' מידה פון ורחמיו על כל מעשיו.
ליבר'ס ווייב ,און געזאגט פאר זיינע תלמידים" ,זי •••
וויינט וואס ר' ליבר האט נישט קיין צייט פאר איר, דער הייליגער שטעפענעשטער רבי ,ר' אברהם
אבער ס'איז נישט קיין חידוש ,ווייל אפילו אליהו מתתיהו זי"ע ,האט דערציילט ,פאר ר' ליבר'ס אן
הנביא ,ווען ער וויל רעדן מיט אים ,דארף ער אים אייניקל ,ר' מנחם נחום ליבערזאהן ז"ל" ,איך וועל
בעטן ער זאל זיך אפשאפן צייט". אייך דערציילן א מעשה פון אייער זיידן" ,דער צדיק
רבי ליבר איז אמאל געגאנגען אין גאס און געהערט
אבער די רעבעצין האט נאך מער געוויינט און ווי א פרוי וויינט מיט ביטערע טרערן ,האט ער זי
דערציילט פארן הייליגען בעש"ט ,אז זי האט געפרעגט וואס איז געשען ,און זי האט דערציילט.
חתונה געהאט מיטן צדיק רבי ליבר אויפן תנאי אז
זי וועט האבן קינדער ,אבער דערווייל איז שוין אז זי איז אן אלמנה מיט אסאך קינדער ,זי האט
דורך צוויי יאר און קיין קינדער איז נאכנישט דא, געהאט א ציג ,און פון איר מילך האבן זיי זיך
און דער בעש"ט האט איר צוגעזאגט אז ער וועט דערהאלטן ,און יעצט איז די ציג געפאלן ,און זי
זיך אננעמען פאר איר. האט נישט וואס צו עסן ,רבי ליבר האט איר געגעבן
א נדבה זי זאל קויפן ברויט ,און געזאגט זי זאל
דערנאך איז דער בעש"ט מיט זיינע תלמידים אויפהערן וויינען ,ווייל ער גייט גלייך אויפן מארק
געגאנגען צו רבי ליבר'ן ,און האט אים געטראפן קויפן פאר איר א נייע ציג.
אויפן מארק ,ער האט געדינגען א פור מיט האלץ,
און איז געשטאנען און געטאנצט פון גרויס ווי דער צדיק רבי ליבר איז געשטאנען אויפן
דביקות ,האט דער בעש"ט געזאגט פאר די מארק און אויסגעקליבן א ציג פאר דער אלמנה,
תלמידים" ,אט זאגט מען למעלה קדושה – און ער האט זיך צו אים באוויזן אליהו הנביא זכור לטוב און
זאגט למטה!" ,און דער בעש"ט האט געווארט א געוואלט מיט אים רעדן ,האט דער צדיק רבי ליבר
6
נישט אז איר זאלט גיין אין זיין מקוה!" ,האט דער וויילע ,ביז דער צדיק רבי ליבר ענדיגט זיין הייליגע
הייליגער קדושת לוי זי"ע געזאגט" ,מארגן זאלן זיך עבודה.
צוזאמקומען אלע וואס האבן געקענט רבי ליבר'ן,
און איך אליין וועל גיין מיט אייך – און איר וועט זען דערנאך איז ער צוגעגאנגען ,אים געגעבן
די ישועה פון השי"ת ,אז ער וויל דווקא איך זאל גיין שלום ,און געזאגט" ,אייער ווייב איז געווען ביי מיר
אין זיין מקוה ,און עס וועט ווערן באקאנט פאר און זייער שטארק געוויינט ,און איך האב דערקענט
אלעמען ,אז איך האב א שייכות אין עולם העליון פון איר געוויין אז זי מיינט באמת ,אז איר זאלט
מיט ר' ליבר'ן". מקיים זיין וואס איר האט איר צוגעזאגט ,און לויטן
דין איז זי גערעכט" ,רבי ליבר האט אראפגעבויגן
אינדערפרי האט מען ווידער געדינגען פיר דעם קאפ און געזאגט" ,אמת דיברה ,ויפה דיברתם,
מענטשן ,דער הייליגער קדושת לוי איז ובזמנו דיברתם" ,און ער האט דעם בעש"ט געזאגט
מיטגעגאנגען ,און נאך בערך צוויי שעה גראבן א סוד.
האט מען שוין דערזען אביסל וואסער ,און דער
הייליגער קדושת לוי האט געזאגט מ'דארף שוין באלד איז דער בעש"ט הקדוש צוריקגעפארן
מער נישט גראבן ,זיך אויסגעטון און קיין מעזיבוז ,און אין יענעם יאר בשנת תק"כ ,איז
אריינגעגאנגען אין דער מקוה ,און אלע האבן דער בעש"ט נסתלק געווארן ,אין דעם זעלבן יאר
געזען ווי פריער איז דאס וואסער געווען ביז די איז ביים צדיק רבי ליבר'ן געבוירן געווארן א זון,
קנעכל ,און אין איין רגע איז עס געשטיגן ביז זיין און ער האט אים געגעבן דעם נאמען "יעקב",
מויל. אנטקעגן דעם בעש"ט'ס נאמען "ישראל" ,און
שפעטער איז אים אויך געבוירן געווארן א
דער הייליגער קדושת לוי זי"ע איז געשטאנען טאכטער ,רחל ,ובסוד קדושים מי יעמוד.
אין וואסער און געפרעגט" ,איז דא נאך א איד וואס •••
געדענקט רבי ליבר'ן?" ,האט מען אים געזאגט ,אז עס ווערט דערציילט ,אז ווען מען האט
אין דער נייער שטאט וואוינט אן אלטער שמש, אויפגענומען דעם הייליגען צדיק רבי לוי יצחק
וואס האט געדינט ביי ר' ליבער'ן אלס יונגערמאן, זי"ע אלס רב אין שטאט בארדיטשוב ,האט ער
"רופט אים גלייך אהער!" ,און דער הייליגער געהאט אסאך מתנגדים וואס זענען נישט געווען
קדושת לוי איז געבליבן שטיין אין וואסער ביז זיין צוגעוואוינט צו זיינע הנהגות ,האט ער געזאגט
מויל. פאר די חסידים וואס האבן געקענט רבי ליבר'ן ,אז
ער וויל גיין אין ר' ליבר'ס מקוה.
דער אלטער שמש האט עס לכתחילה
גערעכנט פאר א שפאס אז מען רופט אים צו די ר' ליבר האט נישט געהאט קיין אפיציעלע
מקוב צו חוזק מאכן פון אים ,אבער ווען מען האט מקו' ,נאר זיין מקוה איז געווען אונטער א דאך אויף
אים דערציילט וואס איז געשען ,איז ער געקומען, פיר סלופעס ,און ווינטער פלעגט ער נעמען א
האט דער הייליגער קדושת לוי אים געפרעגט, האק ,צעהאקן דאס אייז און זיך טובלען ,און זינט
"איר געדענקט דעם שמש וואס איז אומגעקומען זיין פטירה זענען אדורך פופצן יאר ,און דער דאך
אין בית הכנסת?" ,האט דער שמש געזאגט" ,אוודאי איז איינגעפאלן ,און די מקוה איז געווען פול מיט
געדענק איך ,ער איז געווען א פשוט'ער איד ,אבער מיסט און בלאטע ,און מען האט פארן צדיק רבי לוי
א ירא אלקים ,יעדע וואך פלעגט ער פוצן די הענג- יצחק געזאגט ,אז מען קען זיך דארט נישט טובל'ן,
לייכטער אין שול ,און שוין פון מיטוואך אן זיך אבער ער האט געזאגט אז ער וויל דווקא דארט.
גרייטן אויף שבת".
מען האט געדינגען פיר מענטשן ,זיי האבן
האט דער הייליגער קדושת לוי זי"ע געגראבן א גאנצן טאג ,אבער אינדערפרי איז
דערציילט" ,איינמאל ערב שבת ,ווען אלעס איז ווידער אלעס געווען פול מיט בלאטע ,אזוי איז
שוין געווען ריין און געפוצט ,האט ער געטראכט געגאנגען עטליכע טעג ,און מען האט אים
וואס נאך ער קען טון לכבוד שבת קודש און לכבוד אויסגעלאכט און געזאגט" ,זעט איר ,ר' ליבער וויל
7
ברעמען ,א קוק געטון ,און זיי ווידער דעם גרויסן באשעפער ,און אין זיין פשטות האט ער
אראפגעלאזט ,כדי נישט צו קוקן אויף קיין זאך זיך מיט א תמימות מוסר נפש געווען ביים גרויסן
וואס מ'טאר נישט ,זיין לאנגע בארד איז געווען ביז הענג-לייכטער ,מיינענדיג אז דאס איז לכבוד
צום גארטל ,און ער האט זי קיינמאל נישט השי"ת".
געקאמט ,פון מורא ער זאל חלילה נישט
ארויסרייסן קיין האר. יעצט איז רבי ליבר געקומען צו מיר און
••• געבעטן ,ס'איז שוין זיבעציג יאר ,און ס'איז א
עס ווערט דערציילט ,אז בשנת תקל"א האט רחמנות אויף זיין נשמה וואס האט נאך נישט קיין
אין שטאט בארדיטשוב אויסגעבראכן א תיקון ,און א תיקון קען נאר טון א צדיק וואס לעבט
שרעקליכע מגפה ,און מען האט באגראבן נאך אויף דער וועלט – דערפאר זאל איך גיין אין זיין
הונדערטער מענטשן אין איין גרוב ,האט רבי ליבר מקוה און עס פאררעכטן ,וואס זאגט איר האט דער
געזאגט ,אז ער זעט אז עס איז נגזר געווארן חלילה הייליגער קדושת לוי זי"ע אויסגערופן" ,איז שוין
א כליה אויף דער שטאט ,און ער נעמט עס אויף זיך. געקומען די צייט פאר א תיקון?" ,האבן אלע
אויסגעשריגן" ,יא! יא! יא!" ,דער הייליגער קדושת
דער צדיק האט גערופן פיר מענטשן און זיי לוי זי"ע האט דריי מאל געזאגט "לך לשלום" ,איז
מבטיח געווען ,אז קיין שלעכטס וועט זיי נישט ארויס פון דער מקוה ,און דאס וואסער איז
טרעפן ,און ער זאגט זיי צו עולם הבא ,אויב זיי צוריקגעפאלן ווי פריער.
וועלן זיך באשעפטיגן מיט זיין קבורה און אלעס
טון ווי מען טוט צו יעדן מת ,ערב שבת קודש כ"ח דערנאך האט דער הייליגער קדושת לוי דארט
מרחשון איז ער נסתלק געווארן אין דער מגפה ,און געבויט א אפיציעלע מקו' ,און פארראכטן ר'
ער האט באפוילן מען זאל אים באגראבן אינעם ליבר'ס מקוה ,און געמאכט נאך א מקוה אויף דער
אלטן בית החיים ,און דעמאלט איז די מגפה צווייטער זייט ,און ווען ער האט געהאט א שווערע
אפגעשטעלט געווארן ,און זיין זון ר' יעקילע איז זאך ,איז ער געגאנגען אין ר' ליבער'ס מקוה ,און פון
געבליבן א יתום פון בערך צען יאר אלט. יענעם טאג האבן אידן אנגעהויבן צו גלייבן אינעם
••• קדושת לוי ,זעענדיג זיין גרויסן כח ,דאס באדהויז
עס ווערט געברענגט ,אז ווען דער בעל שם מיט די צוויי מקוואות" ,ר' ליבער'ס מקוה" און "ר'
טוב הקדוש זי"ע איז געווען אין שטאט לוי יצחק'ס מקוה" – איז נאך לאנגע יארן
בארדיטשוב ,איז מיט אים געווען איינער פון זיינע געשטאנען אין דער אלטער שטאט ,לעבן דעם
תלמידים הרה"ק רבי יחיאל מיקלייאווער זי"ע ,דער הייליגען קדושת לוי'ס קלויז.
שווער פונעם גאון רבי ישראל חריף בעל תפארת •••
ישראל מסאטאנוב זי"ע ,דער צדיק רבי יחיאל איז עס ווערט געברענגט ,אז די אלטע אידן פון
אויך געווען א קרוב פון רבי ליבר מבארדיטשוב בארדיטשוב האבן איבערגעגעבן ,אז דער בעל שם
זי"ע ,פון דער משפחה פונעם הייליגן צדיק רבי טוב פלעגט קומען קיין בארדיטשוב עטליכע מאל
יחיאל מנעמירוב זי"ע. א יאר צו זען רבי ליבר'ן ,און דער עיקר האט זיך דער
בעש"ט גע'טובל'ט אין ר' ליבער'ס מקוה ,און דאס
נאך ר' ליבער'ס פטירה איז ר' יחיאל געקומען וואסער פון זיין מקוה האט מען געהאלטן פאר א
קיין בארדיטשוב ,גענומען דעם יתום ר' יעקילע צו סגולה פאר קראנקע אויגן ,און מענטשן מיט אויגן-
זיך אהיים ,און שפעטער אים גענומען פאר אן קרענק זענען געקומען פון ווייטע ערטער זיך דארט
איידעם פאר זיין טאכטער חנה ,ליידער דער זון ר' טובל'ן.
יעקילע אליין האט נישט מאריך ימים געווען ,ער
איז נפטר געווארן אלט זייענדיג נאר זעקס און מען האט אויך איבערגעגעבן ווי אזוי דער
דרייסיג יאר ,און האט איבערגעלאזט צוויי זון ,איין צדיק רבי ליבר האט אויסגעזען ,ער איז געווען
זון איז געווען רבי יחיאל מנעמירוב השני זי"ע ,און העכער פון אלעמען ,מיט געדיכטע ברעמען וואס
דער צווייטער זון איז געווען רבי ישעיה זי"ע ,דער האבן פארדעקט די אויגן ,ווען ער האט געדארפט
פאטער פונעם בעל "צרור החיים". קוקן אויף איינעם ,האט ער אויפגעהויבן די
8
••• ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי יחיאל
דער צדיק רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע האט ממיקאלייאוו זי"ע איז געווען באוויסט אלס א איש
געזאגט ,אז ביי "אתה גבור לעולם ד'" ,זאל מען קדוש מאוד און א גאון עצום בתורה ,ער איז
מכוון זיין דעם שם אגל"א ,וואס קומט ארויס פון געזעסן אלע זיינע טעג אין בית המדרש ,און מען
יעקב אבינו'ס ברכות צו יהודה ,דער ה"א פון "אתה געזאגט ,אז ער האט 70מאל גענדיגט ש"ס,
יודוך אחיך" ,דער גימ"ל פון "גור אריה יהודה" ,דער איינמאל ביי שלש סעודות האט דער בעש"ט
למ"ד פון "לא יסור שבט מיהודה" ,און דער אל"ף פון הקדוש זי"ע געזאגט א גרויסע און וואונדערליכע
"אוסרי לגפן עירה" ,און דעם סוד האט רבי ליבר תורה ,און רבי יחיאל איז געזעסן און געלערנט
איבערגעגעבן פאר זיין תלמיד רבי ישעיה פון גמרא בעל פה.
דינאוויץ ,אז עס איז מסוגל פאר די וואס האבן נישט
קיין קינדער. ווען די תלמידים האבן זיך באקלאגט פארן
••• בעש"ט ,אז דער תלמיד רבי יחיאל הערט זיך נישט
דער צדיק וקדוש רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע צו צי די תורה ,נאר ער לערנט אנדערע זאכן בשעת
האט געזאגט ,אז ער האט מקבל געווען פון אליהו מעשה ,האט דער בעש"ט געענטפערט" ,זאלט איר
הנביא ז"ל ,אז ווען א איד איז ח"ו אין א עת צרה, נישט פארדריסן ,ווייל ער האט א נשמה פון רב ,און
"זאל מען נעמען הונדערט און זעכציג פרוטות ,און "רב תנא הוא ופליג" ,דערנאך האט דער בעש"ט
זאגן תהלים קאפיטל ק"ב – "תפלה לעני כי יעטוף געהייסן פאר רבי יחיאל אז ער זאל איבערזאגן די
ולפני ד' ישפוך שיחו" ,און דאס איז א סגולה צו תורה ,און רבי יחיאל האט אנגעלייגט דעם קאפ
ניצל ווערן בעת צרה. אויף די הענט פאר עטליכע רגעים ,און דערנאך
••• איבערגעזאגט די גאנצע תורה וואס דער בעש"ט
דער צדיק וקדוש רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע האט געזאגט ווארט ביי ווארט ,און אלע תלמידים
האט געזאגט ,אז ווען א יחיד האט חלילה א צרה, זענען ממש ארויס פון התפעלות פון זיין גאונות
אדער ס'איז דא א חולה ,האט ער מקבל געווען פון בתורה.
אליהו הנביא ז"ל" ,אז מען זאל זאגן צוועלף מאל •••
דעם מזמור „יענך ד' ביום צרה" )קאפיטל כ'(, דער צדיק וקדוש רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע
דערנאך די אותיות פון שמו ושם אמו פון "תמניא האט געזאגט ,מען זאל זיך שטארק היטן צו
אפי" )קאפיטל קי"ט( ,דערנאך דעם פסוק "וידר ענטפערן אמן נאך דער ברכה "המחזיר שכינתו
יעקב נדר" ,און מען זאל מנדב זיין צדקה ,און לציון" און נאך די ברכה "הפורש סוכת שלום" ,און
דערנאך זאגן א יהי רצון וואס ער האט דאס איז א סגולה פאר אריכות ימים ושנים ,און דער
איבערגעלאזט ,מיט גרויס כוונה. צדיק רבי ליבר האט מקבל געווען פון אליהו הנביא
ז"ל ,א גרויסן תיקון פאר עולם הבא איז "מען זאל
יעדן טאג לערנען די פרשה פון דער וואך – כאטש
א העלפט – און דערמיט וועט מען זוכה זיין דאס צו
לערנען אויך אין גן עדן".
•••
דער צדיק וקדוש רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע
האט געגעבן א סגולה ,צו ניצול ווערן פון שלעכטע
חלומות ,ווען מען זאגט ביי קריאת שמע שעל
המטה "ונגע לא יקרב באהלך" ,ווייל די ווארט "נגע"
איז א לשון זכר ,און מען זאל מכוון זיין ,אז די ווייב
זאל ניצול ווערן פון שלעכטע חלומות און דמיונות,
און ביי "לא תאונה אליך רעה" ,וואס די ווארט
"רעה" איז א לשון נקבה ,זאל מען מכוון זיין אז מען
זאל אליין ניצול ווערן פון א מקרה לילה און פון
שלעכטע חלומות.
9
דבוק און מקושר צו תורת האריז"ל און אויך אין
יארצייט כ"ט מרחשון
תורת הגר"א זי"ע ,און ער שרייבט בזה"ל" ,אמר לי
אדמו"ר ז"ל שעסק בדברי רה"ג האריז"ל ובדברי הגה"ק רבי יצחק אייזיק ב"ר יעקב זי"ע )וואלדמאן(
רה"ג הגר"א ז"ל שלשים שנה רצופים". בעל בית יצחק ,אב"ד סובאלק
"הנקרא ר' יצחק אייזיק חבר"
נאך ווען ער איז געווען גאר יונג ,האט ער שוין
געדינט אלס רב אין שטאט פרזווע ,דערנאך האט
ער געדינט אלס רב אין די שטאט ראזינאי, ער איז געבוירן אין שטאט הורודנה ,בשנת תקמ"ט.
וולקוביסק ,טיקטין ,און סוף ימיו די לעצטע פיר
צו זיין טאטן הגה"ק רבי יעקב חבר זי"ע.
יאר בחייו איז ער געווען רב אין שטאט
סובאלק ,ווי ער איז שוין געבליבן ביז צו זיין און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חינקא ע"ה,
פטירה. בת הגה"ק רבי יצחק מאמדור זי"ע.
מען קען זעהן וואס שטייט אין די הקדמה פון ער איז געווען א גאון הגאונים נפלא בתורה און
ספר נפש נקי בזה"ל" ,ומפליא הדבר כי גם בתורת א בעל מקובל נורא מאוד ,מנורה הטהורה ,און
הנסתר שקד אותם ימים "עודנו נער כבן ארביסר איינע פון די גרויסע פוסקים בדורו אין ליטא ,ער
בחר בו הגה"ק משקלוב זי"ע ולמד עמו דברים איז געווען א מתמיד ושקדן עצום ,און א עניו ואהוב
הנאמרים בחשאי כל דבר גדול ,מעשה בראשית חסיד והצנע לכת עם ד' ,ער איז געווען א בקי נפלא
וסתרי מרכבה ורזין דאורייתא ,ומסר בידו מכמני בתורת הנגלה והנסתר.
כתבי רבינו הגר"א זי"ע אשר אין ספק שהרב
מהרמ"מ המפורסם ברוב צדקתו וחסידותו ער איז געווען א צוגעלאזענע מענטש און
וקדושתו המולגת לא עזב אזהרת חז"ל לבלי למסור מכבד געווען יעדן איד נישט קיין חילוק ווי גרויס
דברים אלו ,כי אם לבחור מעם חכם ומבין מדעתו יענער איז געווען ,ער האט זיין גאנץ לעבן אוועק
ויראת ה' אוצרו ,ובפרט כתבי רבו הקדוש הגר"א געגעבן פאר תורה ועבודת השם ,ער האט זיין גאנץ
שידוע שהיו חביבין עליו מכל חללי עלמא". לעבן באמת ממאס געווען אין עולם הגשמי ,ער
האט כמעט נישט גערעדט קיין שיחות חילון און
ער האט איבער געלאזט זיינע געהויבענע חיבורים זיין הנהגה איז געווען מיט א געוואלדיגע קדושה
בנגלה ובנסתר. וטהרה.
ספר בית יצחק, ער איז געווען א תלמיד מובהק פון הרה"ק רבי
ספר בית נאמן, מנחם מענדל אשכנזי משקלוב זי"ע ,וואס איז
תשובות בנין עולם, געווען א תלמיד מובהק פון הגה"ק רבי אליהו הגאון
סדר זמנים, מווילנא בעל הגר"א זי"ע ,און דערפאר האט מען
ספר פתחי שערים, רבי יצחק אייזיק געריפן" ,פה שלישי להגר"א".
ספר ברית יצחק,
ספר בית עולמים, זיין רבי הרה"ק רבי מנחם מענדל משאקלוב
ספר מגן וצינה, זי"ע האט דעם תלמיד רבי יצחק אייזיק גאר
ספר גנזי מרומים, שטארק מחבב געווען ,און מיט דעם תלמיד
ספר אפיקי ים, געלערנט גאר אסאך סתרי תורה און תורת הקבלה
ספר פרחי יצחק. סתרי מרכבה ורזין דאורייתא ,אויך האט דער רבי
איבער געגעבן פאר דעם תלמיד גאר אסאך וואס
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. ער האט געלערנט פון זיין גרויסע רבי דער
הייליגער גר"א מווילנא זי"ע.
הגה"ק רבי יוסף חבר בעל שער יוסף זי"ע,
הגה"ק רבי משה מווילנא זי"ע, זיין תלמיד הגה"ק רבי יצחק כהנא בעל תולדות
הגה"ק רבי אהרן מווילנא זי"ע. יצחק זי"ע האט מעיד געווען ,אז זיין רבי איז געווען
10
עולה של תורה כמצותה ,גם בלילה לא שכב לבו ערב ראש השנה בשנת תרי"ב האט דער צדיק
מעת ידעתיו ,ולפי המסופר גם מימי הנעורים עד יום וקדוש געשריבן זיין צוואה וואס מען קען זען
העלותו לא עבר יום א' או לילה א' בלא תורה דארט זיין געוואלדיגע קדושה און צדקות ,ער בעט
במיעוט שנה ובמיעוט תענוג". דארט פון זיינע קינדער ,אז נאך זיין פטירה זאל מען
פאר זיין גוף קדוש מקיים זיין די ד' מיתות בי"ד דורך
נסתלק לגנזי מרומים כ"ט מרחשון בשנת אראפ ווארפן זיין גוף און שלעפן זיין גוף קדוש ד'
תרי"ג ,ומנוחתו כבוד איז אין שטאט סובלאק אין אמות אז אויב ער איז ח"ו מחייב געווארן איינע פון
פולין ,ליידער איז דאס גאנצע ביה"ח חרוב געווארן די ד' מיתות זאל ער מיט דעם אפקומען אויף די
דורך די רשעים ביים צווייטע וועלט מלחמה. וועלט.
זכותו הגדול יגן עלינו אויך זאל מען אויס ריפן אין אלע בתי מדרשים,
ועל כל ישראל אמן. אז ער בעט מחילה פון יעדן איינעם און ער בעט
מען זאל אים מוחל זיין מיטן גאנצן הארץ אויב ער
האט ח"ו וויי געטון אדער מבייש געווען איינעם
מעשיות אפילו נאר בטעות ,אדער ער האט בטעות
גע'פסק'נט שלא כדין זאל מען אים מוחל זיין
זיין זון ר' יוסף זי"ע שרייבט אין זיין הספד ,אז במחילה גמירה.
שוין ווען דער טאטע דער גאון רבי יצחק אייזיק
זי"ע איז געווען א יונגל פון פערצן יאר ,האט דער אויך האט ער געבעטן ,אז מען זאל אים ח"ו
הייליגער צדיק ומקובל רבי מנחם מענדל משקלוב נישט מספיד זיין מיט קיין שבחים ווי גאון גדול און
זי"ע ,וואס האט באדינט דעם הייליגען גאון מווילנא נישט מפרסם זיין זיין נאמען אלס גאון און גדול
זי"ע ,און איז אפילו געזעסן ביי זיין טיש ביים סדר, אדער צדיק וחסיד ,אויך אויפן מציבה זאל מען
אויסגעקליבן דעם גאון רבי יצחק אייזיק זי"ע נישט שרייבן קיין שום שבחים ווייל דאס וועט אים
צווישן אלע בחורים. זייער מצער זיין.
און ער האט מיט אים געלערנט די גדלות פון דעם גאון קען מען זעהן פון די
באהאלטענערהייט די טיפסטע סודות פון דער ווערטער וואס זיין זון הגה"ק רבי יוסף זי"ע
תורה ,מעשה בראשית און מעשה מרכבה ,און האט שרייבט אינעם הספד פונעם טאטן בזה"ל" ,אוי נא
אים איבערגעגעבן אסאך פון די כתבים פונעם גר"א. לה תאמר עדת ישראל בסובלאק כי אבדה כלי
חמדתה אבידה חוזרת חבל על דאבדין ולא
פינף יאר האט דער גאון רבי יצחק אייזיק משתכחין מי מוצא לנו תמורתו כי תמורה אחרת
געלערנט ביי זיין רבי'ן רבי מנחם מענדל משקלוב, ממקום אחר הנמצא כזה איש אשר מנעוריו ועד
ביז דער רבי איז שפעטער ארויף קיין ירושלים זקנה עבד עבודה תמה ,ויאמס בכל מחמדי תבל כלא
עיה"ק ,דער מחבר פון דעם "מבוא" אויפן ספר "מגן חשיבין לו להיות ,אך עסוק בתורה ובעבודה כל
וצנה" מערקט אן ,אז דער גאון רבי מנחם מענדל הימים ,כמוני כמוכם ידענו גם שמענו הלא הוגד
משקלוב זי"ע ,וואס איז געווען באקאנט מיט זיין מראש תוקף התמדתו והשקדתו הנפלאה גם מימי
גרויסער קדושה און חסידות ,האט אוודאי נישט עלומיו אשר היה עד להפליא וכ"ו אם כן איפוא מי
פארגעסן די אזהרה פון חז"ל צו איבערגעבן די מאתנו היודעים את אאמ"ו הרב ז"ל מימי עלומיו,
סודות נאר צו א "חכם ומבין מדעתו" ,און כמה יגיעות יגע וכמה שקד על מזוזת פתחי התורה
באזונדערס די כתבים פון זיין רבי'ן דעם גר"א ,וואס עד שהיה פלא בעיני כל רואיו ,ולא זז מחבבה
זענען אים געווען טייערער פון אלעס אויף דער ולשקוד על דלתותיה בחפץ נמרץ כל ימי היותו על
וועלט ,ער האט זיי איבערגעגעבן פאר זיין תלמיד אדמתו .הלוא עיניכם ראו כל לא נחשב אצלו כל
רבי יצחק אייזיק ,נאר ווייל ער האט געזען "בוצין מחדה להטרידו ולהסיר מלבו אהבת התורה
בוצין מקטפיה ידיע" ,אז דער בחור איז ראוי און הגון ושקידתו בה למעט רגע ,ועינו לא שבעה מלקבוץ
דערצו. הון ואושר בתלמיד תורה ועבדה ,הוא הגבר הקים
11
געווען "שש ושמח כשמחה של מצוה" ,זיין זריזות •••
און זהירות אין מצוות איז געווען "לפלא בעיני כל עס ווערט דערציילט ,אז זיין גאנץ לעבן האט
רואיו" ,א חידוש פאר יעדן וואס האט אים געזען. דער גאון דער הייליגער בית יצחק זי"ע געהאלטן,
אז אלעס וואס ער פארשטייט אין חכמת האמת
און זיין זון רבי יוסף זי"ע שרייבט ,אז מען קען האט ער באקומען פון זיין רבי'ן רבי מנחם מענדל
אויף אים זאגן וואס דער ירושלמי זאגט אויף ר' משקלוב זי"ע.
יוחנן" ,אם יתן איש את כל הון ביתו באהבה –
באהבה שאהב ר' יוחנן את התורה – בוז יבוזו לו", אין דער הקדמה צו זיין ספר "מגן וצנה"
קיין שום געלט און קיין שום חמדה האט אים נישט שרייבט ער ,אז ער האט עס געשריבן" ,כפי מה
געקענט אפרייסן פון זיין ליבשאפט צו דער תורה, שקבלתי ממורי אלוף נעורי בחכמת הנסתר ,הרב
ער האט נישט געזוכט קיין עשירות און קיין כבוד, החסיד המקובל האלקי המפורסם מו"ה מנחם מנדל
און האט באמת פון קיינעם נישט מורא געהאט ,נאר זצוק"ל ,שנפטר בשם טוב בירושלים עיה"ק ,אשר
פונעם גרויסן באשעפער. יצק מים על ידי אליהו הגאון".
•••
זיין זון ר' יוסף ,וואס האט געוואוסט ,אז זיין זיין תלמיד דער מקובל רבי יצחק כהנא זי"ע,
טאטע האט פארבאטן אים צו לויבן ,שרייבט האט איבערגעגעבן ,וואס ער האט געהערט פון זיין
בזה"ל" ,עס איז מיר אסור צו נוצן די טיטלען וואס רבי'ן ,רבי יצחק אייזיק בעל בית יצחק מסובאלק
ער האט פארבאטן ,אבער ער האט נישט פארבאטן זי"ע ,אין נאמען פון זיין רבין רבי מנחם מענדל
צו שרייבן "פרוט מעשיו ומנהגיו ואיכות משקלוב זי"ע ,וואס האט עס געהערט פונעם
תהלוכותיו" ,כדי אנדערע זאלן זען און לערנען הייליגען גר"א זי"ע אליין בזה"ל.
מוסר .און ער שווערט" ,ונאמן עלי אבי שבשמים
שכתבתי הדברים כמו שהם בלי גיזום והפלגה, "אשר דברי רה"ק האריז"ל הכל בחינת משל,
אדרבה בצמצום וקיטוף". ולא ניתן לו רשות לגלותם בדרך נמשל אז ,והנה
••• בימי רה"ג הגר"א ז"ל ,שהיה אחרי רה"ק האריז"ל
עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער יונגער גאון איזו מאות שנה ,לו ניתן דרך הרמז לגלות ,והוא
וקדוש רבי יצחק אלחנן ספעקטאר זי"ע ,שפעטער פשוטו של הסוד".
דער רב פון קאוונא און דער "רבן של כל בני הגולה",
האט געלערנט אין שטאט וולקוביסק ,האט ער דאס הייסט ,דער אריז"ל האט אלעס געזאגט
באקומען סמיכה צו רבנות פון די צוויי גדולים אין א משל ,און דער גר"א האט שוין באקומען
בתורה בדורו ,הגה"ק רבי בנימין דיסקין זי"ע ,און רשות צו עפענען דעם "רמז" ,דעם פשוטן טייטש
פון הגה"ק רבי יצחק אייזיק חבר בעל בית יצחק פונעם סוד ,און ווען מען האט געפרעגט פארוואס
מטיקטין זי"ע. עס זענען פאראן חילוקים צווישן זיי ,האט ר' יצחק
אייזיק זיי מיישב געווען אין זיין גרויסן ספר אויף
יארן שפעטער ,ווען זיינע ספרים זענען גאנץ "עץ חיים" ,דער ספר "פתחי שערים" ,וואס
ארויסגעגעבן געווארן ,האט דער זעלבער גאון רבי ער האט איבערגעגעבן פאר זיין תלמיד ,אזוי ווי
יצחק אלחנן ,שוין זייענדיג דער רב פון קאוונא, דער גר"א אליין שרייבט אויף אזא חילוק" ,שניהם
געשריבן אין זיין הסכמה אויפן ספר "בית יצחק" אמיתים".
בזה"ל" ,הנה כבר נודע ביהודה ובישראל גדול שמו •••
של הרב הגאון הגדול המפורסם בדורו ,צדיק ועניו... דער זון רבי יוסף זי"ע שרייבט אויפן טאטן רבי
והרב הגאון הנ"ל היה גדול בחכמת הקבלה מכל יצחק אייזיק זי"ע ,אז כאטש דער טאטע איז געווען
חכמי דורו ,ומה אאריך בתהלת הגאון המחבר הנ"ל, פון נאטור זייער א ווייכער און אן איידעלער ,זענען
המפורסם ברב גבורותיו בעוצם בקיאותיו בש"ס אבער אלע זיינע מדות און מעשים געווען
וספרא וספרי וכל המדרשים" ,און וועגן דעם ספר אפגעמאסטן מיט דער וואג פון דער תורה .קיין
"פתחי שערים" שרייבט ער ,אז דאס איז "פותח שום זאך אויף דער וועלט האט אים נישט
שער לכל באי לדרוש את ד' בחכמת הקבלה". אפגערוקט פון א קלייניגקייט פון חז"ל ,און ער איז
12
לפ"ק" ,א מענטש וואס זיין באפעל האט •••
פארשלאסן די פען און די האנט פונעם חוקק ,צו דער צדיק וקדוש רבי יצחק אייזיק בעל בית
מאכן קורץ זיין לויב און צו פארמינערן זיינע יצחק מסובאלק זי"ע ,האט איבער געלאזט א
טיטלען. צוואה ,וואס איז כל כילו פיל מיט זיין אמתע
••• גרויסע עניוות און זהירות ,ער האט באפוילן ,אז
עס ווערט געברענגט ,אז די דברי תורה און מען זאל מכריז זיין אין אלע שולן ,בתי מדרשות און
חידושי תורה פונעם גאון וקדוש רבי יצחק אייזיק מנינים ,אז ער בעט מחילה פון יעדן מענטש
בעל בית יצחק מסובאלק זי"ע ,איז נישט געבליבן וועמען ער האט חלילה פארשעמט ,אדער אפשר
נאר אין ליטע ,זיין תלמיד דער גאון ומקובל רבי גערעדט אויף אים לשון הרע אדער אבק לשון
יצחק כהנא זי"ע ,באקאנט אלס ״ר׳ איצילע הרע.
קוילנער״ ,איז ארויף קיין ירושלים בשנת תרי״ב,
און האט דארט געלערנט און געלערט חכמת און אוודאי בעט ער מחילה פון די וואס ער
האמת ,און ספעציעל די תורה פונעם גר״א ,אסאך האט אפשר געמאכט א טעות אין א דין תורה און
צענדליגער יאר. צוגעשפילט צו נעמען פון אים געלט נישט כדין,
און דער צדיק זאגט בזה"ל" ,כי מה הנאה יש לו במה
ער האט דארט אין א"י אויפגעשטעלט אין שלא ימחול לי ויגרום ח"ו לי עונש בעבורו" ,יעדער
ירושלים א בית מדרש ״יד אליהו״ ,וואו א חבורה וועמען ער איז שולדיג אפילו איין פרוטה זאל עס
תלמידי חכמים זענען דארט געזעצן און עוסק מעלדן פארן בית דין ,און מען זאל באצאלן פון זיין
געווען אין די כתבי־הגר״א ,און פאר אלעם אין ירושה.
פירוש הגר״א אויף ספר יצירה ,ער איז עס אויך
געווען ,וואס האט ארויסגעגעבן פון רב׳ס תורה זיין זון ,דער רב פון קנישין ,האט ער געבעטן
דעם ספר ״תולדות יצחק״ חלק שני ,און אין זיין צו שרייבן אין זיין נאמען צו אלע קהילות וואו ער
הקדמה האט ער פאר די דורות פארציילט וואס ער איז געווען רב ,פרזווע ,ראזינאי ,וולקוביסק און
האט געהערט פון זיין גרויסן רבין. טיקטין ,אז מען זאל דארט מכריז זיין אז מען זאל
אים מוחל זיין ,און מען זאל גיין אויפן בית החיים
אין ירושלים פארציילט מען נאך היינט בשם בעטן מחילה פון די וואס זענען שוין נפטר געווארן,
די עלטערע אידן פון יענעם דור ,דעם סוף פון דער און פון זייערע יורשים.
מעשה ,אז ווען רבי איצילע קוילנער זי"ע איז •••
נסתלק געווארן ,איז ביי דער לוויה אויפגעשטאנען אין דער זעלבער צוואה שרייבט דער גאון
דער גאון רבי זלמן בהר״ן זי"ע און האט מספיד וקדוש" ,שלא להזכיר בהספד שם גאון או גדול ,אוי
געווען ,און האט מגלה געווען א פארבארגענע זאך, לי מה שנתפרסם שמי לשם גאון ושם גדול ,ויודע
וואס זיין פאטער ,דער גאון רבי נחום משאדיק זי"ע, אני בעצמי שלא הגעתי למדה זאת אפילו למקצתו,
האט אים געצוויגן צו דערציילן ביים צייט פון דער וכל שכן שלא להזכיר שם צדיק או חסיד" ,אויך
לוויה" ,אז ר׳ איצילע איז געווען פון די ל״ו צדיקים". אויף דער מצבה טאר מען נישט שרייבן "גאון"
אדער "חריף ובקי" ,נאר "פה נטמן הרב מוה' כו" און
ביי די הספדים זאל מען נאר זאגן "תוכחה בדברי
מוסר ,שזה סוף כל האדם".
און זיין בקשה איז טאקע מקוים געווארן ,אויף
זיין מצבה אין סובאלק האט מען אויסגעקריצט,
"איש אשר פקודתו שמה מחסום לעט וסגר ליד
חוקקת לקצר מהללו ולמעט בתואריו ,הרב מ' יצחק
אייזיק בהרב מ' יעקב ,שהיה אב"ד בכמה ק"ק ופה
ק"ק סוואלק ,בעהמ"ס בית יצחק ...עלה למעלה
ורוחו לגנזי מרומים ביום ה' ער"ח כסלו תרי"ג
13
נוראות און אפ געראכטן תיקון חצות מיט א
יארצייט
געוואלדיגע קדושה.
ל' מרחשון א' דראש חודש כסלו
ביי די 15יאר אלט איז ער צוריק צום שטאט הרה"ק רבי צבי הירש ב"ר יהודה לייב הכהן זי"ע
טארנא ,און דארט האט יענע צייט באזיכט דער )כ"ץ(
צדיק הרה"ק רבי משה מפשעווארסק בעל אור פני בעל בארת מים ,מרימנוב
משה זי"ע ,איין צופרי איז דער הייליגער אור פני "הנקרא ר' הערשעלע מרימנוב ,אדער ר' הערש
משה זי"ע געגאנגען אין מקו' ,און ווען ער איז אריין משרת"
האט ער זיך אנגעריפן ,אז דער וואס וועט גיין אין
מקו' דער ערשטער נאך אים ,וועט זוכה זיין צו ער איז געבוירן אין שטאט דאמבראווא גליציה,
מקבל זיין מדריגות נשגבות אין עבודת השם. בשנת תקל"ח.
דער יונגער בחור הערשעלע האט נישט צו זיין טאטן הרה"ק רבי יהודה לייב הכהן כ"ץ זי"ע.
געטראכט קיין צוויי ,און אזוי ווי דער צדיק איז און צו זיין מאמע הצדקת מרת שפרינצא ע"ה.
ארויס פון מקו' ,איז דער בחור אריין געטאנצן אין
די מקו' זייענדיג נאך אנגעטון מיט אלע בגדים ,און ער איז געווען א איש אלוקים קדוש ונורא
דברי צדיק עושה רושם ,און אויפן פלאץ האט דער מאוד ,ער איז געווען מפורסם אלס דער מופת הדור
בחור באקומען גאר געהויבענע מדרגות אין עבודת חסיד שבכהונה ורבן של כל בני הגולה ,ער איז
השם ,ער האט דאן געוואלט אויף געבן זיין ארבעט געווען א אוהב ישראל אמיתי און א שפל ברך ,ער
ביים שניידער און זיך מדבק זיין אין דעם צדיק דער האט בחייו ל"ע פארלוירן 16קינדער ,אבער ער
הייליגער אור פני משה זי"ע. האט די אלע יסורים מקבל געווען באהבה און מיט
א שמחה אמיתי ,אלע צדיקים בדורו האבן מעיד
אבער דער צדיק וואס האט גלייך מרגיש געווען אויף זיין געוואלדיגע קדושה ,ער איז געווען
געווען ,אז זיין שורש נשמה באלאנגט ביים צדיק א בעל חסד און א בעל צדקה נפלא מאוד ,ער האט
הרה"ק רבי מנחם מענדל מרימנוב זי"ע ,האט ער מיט א געוואלדיגע מסירת נפש עוסק געווען זיין
דערפאר געהייסן פארן בחור אז ער זאל אריבער גאנץ לעבן בצדקה וחסד ,ער איז געווען מפורסם
גיין קיין פריסטיק און זיך מדבק זיין אין דעם צדיק אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
וקדוש רבי מענדעלע מרימנוב זי"ע. ישועות בקרב הארץ.
דארט אין פריסטיק האט מען דעם יתום ער איז געווארן א יתום פון ביידע עלטערן
הערשעלע מקרב געווען ,ער איז די גאנצע טאג און אלס גאר יונג קינד פון 10יאר אלט ,ער איז געווארן
אפילו ביינאכט געזעצן אין ביהמ"ד און געזאגט אויף געצויגען ביי זיין פעטער א ברודער פון זיין
תהלים מיט גרויסע בכיות ,די אידן פון שטאט האבן מאמע הרה"ק רבי דוד מטארנא זי"ע ,אבער
רחמנות געהאט אויף אים ,האבן אידן פון שטאט וויבאלד די מצב הפרנסה ביים פעטער איז געווען
געלערנט מיט דעם בחור גמרא תוספות ,אבער גאר שווער ,האט אים די פעטער געגעבן פאר א
גאר שנעל האט מען געזען אז דער בחור האט גאר שניידער וואס האט געהייסן ר' יהודה חייט ,און
הויכע מדריגות בתורה און קדושה. דארט האט דער קליינער הערשעלע ארויס
געהאלפן מיט די ארבעט ,און דורך דעם האט ער
ער האט געהאט א געוואלדיגע שאיפה צו געמאכט געלט צו קענען זיך אנהערען.
משמש זיין דעם הייליגען צדיק רבי מענדעלע
מרימנוב זי"ע ,אבער די גבאי האט אים געגעבן איין שוין דארט ביים שניידער אין שטוב האט דער
תפקיד ,צו הייצן דעם אויווען אין דעם ביהמ"ד קינד געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע
פונעם רבין ,ער האט דעם תפקיד געטון מיט א קדושה ופרישות ,זיין דאווענען איז שוין דאן
געוואלדיגע התלהבות און געהאלטן פאר א זכי', געווען מיט א געוואלדיגע התלהבות און אש
ער איז שוין דאן געווען אביסל באוויסט מיט זיין דקדושה ,ביינאכט איז דער קינד אויף געשטאנען
גדלות בתורה און זיין הנהגה בקדושה וטהרה. צו תיקון חצות און געזאגט תהלים מיט בכיות
14
אויס דעם ביהמ"ד פון זיין רבין ,איז ער געלאפן צום איין טאג זענען איינע פון די גבאים פונעם
טאטן און געזאגט ,טאטע דער חתן בכבודו בעצמו גרויסן רבין מרימנוב נפטר געווארן ,האט דער גבאי
קערט דעם ביהמ"ד ,עס פאסט דאך נישט אז א מלך געלאזט דעם בחור מאכן דעם בעט פארן רבין ,יענע
זאל דאס טון אין די שבע ברכות. נאכט ווען דער צדיק האט זיך צוגעלייגט אין בעט,
האט ער גלייך צו געריפן דעם גבאי'ן און געפרעגט,
ווען דער הייליגער צדיק רבי מענדעלע ווער האט געמאכט היינט די בעט ,דער גבאי האט
מרימנוב זי"ע האט דאס געהערט ,האט ער זייער געמיינט אז אפשר איז דער צדיק ברוגז אז איינער
הנאה געהאט און געזאגט ,איך בין געווען גאר אנדערש האט דאס געמאכט ,האט דער גבאי
שטארק באזארגט אז איך וועל נישט קענען געזאגט ,די בעט האט געמאכט עפעס א בחור פון
דאווענען היינט ,צוליב וואס דער צדיק ר' צבי הירש טארנא.
האט נישט אויס גערייניגט דעם ביהמ"ד ,ווייל ווען
ער קערט אויס דעם ביהמ"ד פארטרייבט ער אלע האט דער צדיק געבעטן ,אז פון היינט און
חיצונים און מען קען דאווענען מיט א קדושה. ווייטער זאל נאר דער בחור מאכן זיין בעט ,ווייל ער
האט מרגיש געווען עפעס א געוואלדיגע קדושה,
אויך ווערט געברענגט ,אז זיין רבי ר' דאן איז דער בחור הערשעלע געווארן דער
מענדעלע מרימנוב זי"ע האט געזאגט אויף זיין עמטליכער גבאי ביים צדיק ,און מען האט אים פון
תלמיד און משמש רבי הערשעלע זי"ע ,אז אזוי ווי דאן געריפן מיטן נאמען" .ר' צבי הירש משרת".
מען זאגט אויפן אר"י הקדוש זי"ע ,אז ער האט זוכה
געווען צו זיינע מדריגות דורך שמחה ,אזוי אויך שפעטער ווען זיין הייליגע רבי ר' מענדעלע
האט מיין תלמיד רבי הערשעלע זוכה געווען צו איז אריבער קיין רימנוב און דארט געווארן רב ,איז
זיינע מדריגות דורך שמחה ,און אזוי ווי דער אר"י דער תלמיד אויך מיט געגאנגען מיט זיין רבין ,ער
הקדוש האט געזאגט ,אז זיין קומען אויף די וועלט איז שוין דאן געווען דבוק און מקושר צו זיין גרויסן
איז נאר צוליב זיין געהויבענע תלמיד רבי חיים רבין ,ער האט שוין דאן גאר אסאך תורה און עבודת
וויטאל זי"ע ,אזוי אויך בין איך נאר געקומען אויף די השם מקבל געווען פון זיין רבין ,און אפילו נאך זיין
וועלט וועגן מיין תלמיד ומשמש רבי הערשעלע. חתונה איז דער תלמיד געבליבן מקושר מיט זיין
רבין און ווייטער געדינט אלס דער משמש בקודש
בשנת תקע"ה האט זיין הייליגע רבי געהייסן ביז צום הסתלקות פון זיין רבין ,ווען מען האט
פאר די חסידים און תלמידים ,צו אויף נעמען דעם לויטן באפעל פונעם רבין רבי מענדעלע זי"ע דעם
תלמיד רבי צבי הירש אלס ממלא מקום ,אבער ער משמש אויף גענומען אלס ממלא מקום אין שטאט
האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען קיין רבנות, רימנוב.
ער פלעגט גיין צום ציון קדשו פון זיין רבין ,און צו
גיין ממש צום קבר אפילו ער איז געווען א כהן ,ווייל ער האט חתונה געהאט בזיווג ראשון מיט דעם
ער איז געווען מקושר צו זיין רבין מיט א טאכטער פון הר"ר חיים גרייצר ז"ל.
געוואלדיגע התקשרות פונקט ווי ביים לעבן. בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיטן טאכטער
פון הגה"ק רבי אלחנן מבילגוריי זי"ע.
נאכן פטירה פון זיין רבין נישט וועלענדיג פירן
קיין רבנות ,איז דער צדיק אנטלאפן קיין ראפשיץ, בזיווג שלישי האט ער חתונה געהאט מיט
דארט האט ער זיך מסתופף געווען בצלו פון הרבנית הצדקת מרת מלכה ע"ה ,בת הנגיד רבי דוד
הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ לייבנר מדוקלא זי"ע ,און די רעבעצין האט נאכן
זי"ע ,און דארט איז ער געזעצן פאר 12יאר און פטירה פון איר הייליגע מאן חתונה געהאט בזיווג
עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה שני מיטן הייליגען רוזינער זי"ע.
און געדינט דעם באשעפער אפ געזינדערט פון
מענטשן. ער איז געווען גאר שטארק מקושר צו זיין
הייליגען רבין ,מען דערציילט ,אז די טאג נאך זיין
די עדה הקדושה אין רימנוב זענען דאן געווען חתונה ,האט דער זון פון זיין רבין הרה"ק רבי נתן
כצאן בלי רועה און עס איז געווארן געפירט דורך לייב זי"ע געזען ,ווי דער חתן רבי צבי הירש קערט
15
הרה"ק רבי מאיר בעל אמרי נועם מדזיקוב זי"ע, די זקני העדה ,וויבאלד זיי האבן נישט געוואלט
הרה"ק רבי חיים מאיר יחיאל השרף ממאגלניצא עובר זיין אויפן צוואה פון זייער רבין ,וואס האט
זי"ע, געהייסן אז דער תלמיד זאל איבער נעמען די
הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע, הנהגה ,אויך דער זון פון זיין רבין הרה"ק רבי נתן
הרה"ק רבי משה מסאמבור זי"ע, לייב זי"ע האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען
הרה"ק רבי נפתלי מליזענסק זי"ע, דאס רבנות.
הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא
זי"ע, בשנת תקפ"ז ווען זיין ערשטע רעבעצין איז
הרה"ק רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים בעל ייטב לב ליידער נפטר געווארן ,אויך איז זיין רבי דער
מסיגוט זי"ע, הייליגער זרע קודש מראפשיץ דאן נסתלק
הרה"ק רבי זאב וואלף פרענקל בעל משיב הלכה געווארן ,איז רבי הערשעלע צוריק געקומען קיין
מרישא זי"ע, רימנוב ,דאן האט ער אן גענומען דאס רבנות אין
הרה"ק רבי יעקב דיבנקער זי"ע, שטאט רימנוב ,וואס דארט האט ער געדינט אלס
הרה"ק רבי משה דוד אשכנזי מטאלטשווא זי"ע, רב פאר 30יאר כולן שוין לטובה.
הרה"ק רבי נחמיה יחיאל מבעחיווע זי"ע,
הרה"ק רבי מרדכי דוד מדאמבראווא זי"ע, ער איז שוין דאן געווען מפורסם פאר א קדוש
הרה"ק רבי שלמה זלמן מויליפולי זי"ע. ישראל ,הונדערטער חסידים זענען געקומען זיך
מסתופף זיין בצלו ובתוכם אויך אסאך צדיקים
ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע בדורו ,ער איז געווען שטארק מפורסם מיט די
אהבת ישראל און זיין גרויסע מידת החסד ,ער האט גרויסע אהבת ישראל וואס דער צדיק האט
זיין גאנץ לעבן עוסק געווען אין צדקה וחסד און פארמאגט ,ער האט יעדן איד אויף גענומען בסבר
צוזאמען גענומען גרויסע סכומים פאר פנים יפות ,הונדערטער אידן האבן ביי דעם צדיק
ארימעלייט און צובראכענע אידן ,עס האט ביי וקדוש געזען גרויסע מופתים און גרויסע ישועות.
דעם צדיק קיינמאל נישט איבער גענעכטיגט קיין
געלט ,זיין שטוב איז געווען אפען פאר יעדן איד ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע
און ער האט יעדן אויף גענומען בסבר פנים יפות, עבודת הקדוש וואס איז צו געגאנגען מיט א אש
ער האט געהאט א געהויבענע וועג פון ברענגען דקדושה און א התלהבות און א קול חוצב להבות
גרויסע ישועות פאר אידן ,דורך דעם וואס ער האט אש ,צדיקים האבן מעיד געווען ,אז נאכן דאווענען
געבעטן גרויסע געלטער פאר צדקה ,און דורך האט דער צדיק געברויכט טוישן די מלבושים ,ווייל
דעם האבן אידן געזען ביי אים גאר גרויסע מופתים עס איז געווען איין שטיק וואסער וואס האט זיך
און ישועות למעלה מדרך הטבע ממש. געגאסען פון זיין גוף קדוש דורך זיין הייליגע עבודה
ביים דאווענען.
דער צדיק האט קיינמאל נישט געשריבן קיין
ספר ארויס צו געבן זיינע דברי תורה ,אבער זיינע ער האט געהאט הונדערטער תלמידים גאונים און
הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן אין די צדיקים בדורו ובתוכם.
ספרים.
הרה"ק רבי חיים הלברשטאם בעל דברי חיים
ספר מבשר טוב, מצאנז זי"ע,
ספר בארת המים, הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע,
ספר דבש השדה, הרה"ק רבי יחזקאל הלברשטאם בעל דברי יחזקאל
ספר תורת מנחם. משינאווא זי"ע,
הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע,
דער צדיק וקדוש האט געהאט 18קינדער, הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מראפשיץ
אבער ער האט ל"ע פארלוירן 16בחייו ,אבער דאס זי"ע,
האט דעם צדיק בכלל נישט געשטערט פון זיין הרה"ק רבי מנשה רובין מראפשיץ זי"ע,
16
מיטוואך פרשת תולדות ל' מרחשון א' דראש חודש עבודת הקודש ,נאר ער האט ווייטער געדינט דעם
כסלו ניצחו אראלים את המצוקים ונשבה ארון גרויסן באשעפער מיט א געוואלדיגע שמחה
הקודש און דער הייליגער צדיק וקדוש האט צוריק דקדושה ,צדיקים בדורו האבן ממש געשטוינט ווי
געגעבן זיין נשמה ליוצרה. אזוי עס איז מעגליך פאר א בשר ודם זיך צו
דערהייבן צו דינען השי"ת ווי א מלאך אלקים ממש.
נסתלק לגנזי מרומים ל' מרחשון א' דראש
חודש כסלו בשנת תר"ז ,ומנוחתו כבוד איז סמוך צוויי קינדער האט ער איבער געלאזט נאך זיך.
ונראה צו זיין הייליגען רבין רבי מענדעלע מרימנוב
אין ביה"ח אין שטאט רימנוב. הרה"ק רבי יוסף הכהן מרימנוב זי"ע ,ממלא מקום
אביו,
זכותו הגדול יגן עלינו בתו הצדקת מרת רחל לאה ע"ה ,זי איז געווען א
ועל כל ישראל אמן. כלה מיט הבה"ח רבי אשר מסדיגורא ז"ל וואס איז
ליידער אוועק אלס חתן ,דאן האט זי חתונה
געהאט מיט דעם ברודער הרה"ק רבי שלמה
מעשיות מסדיגורא זי"ע ,נאך 10יאר האבן זיי זיך גע'גט ,דאן
האט זי חתונה געהאט בזיווג שלישי מיט הגביר
אן עלענדע אלמנה איז אמאל אריין געקומען רבי חיים דב מזל מלבוב זי"ע מצאצאי הרה"ק רבי
צום הייליגן צדיק ר' הערש מרימנוב זי"ע ,און זיך זושא מאניפולי זי"ע.
באקלאגט אז זי איז שוין עטליכע יאהר אן אלמנה
און האט נישט ווער ס'זאל איר אויסהאלטן ,בעהט ר"ח חשון בשנת תר"ז האבן די בני משפחה
זי דעם רבי'ן אז ער זאל מתפלל זיין אז זי זאל געבעטן דעם צדיק אז מען זאל ארום פארן נאך
טרעפן אן ערליכען מענטש וואס זאל מיט איר געלט אין די שטעט ארום ווי עס זענען געווען
חתונה האבן ,זי זאל קענען פירן א געהעריג לעבן אסאך חסידי רימנוב ,כדי צו צוזאמען נעמען געלט
אין א אידישע שטוב. פאר די קהלה אין רימנוב ,מען איז קודם געפארן
קיין ראפשיץ און דאן קיין מעליץ און קאלבאסוב.
דער צדיק רבי ר' הערש האט זיך גענומען ביי
איר אינטרעסירן פארשידענע איינצעלהייטען, ווען מען איז אנגעקומען קיין דזיקוב צום
ווער ס'איז געווען איר ערשטער מאן ,ווער זענען צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע ,האט ער זייער
אירע עלטערן ,פון וועלכע שטאט זי שטאמט ,און גע'מוסר'ט די קינדער פארוואס מען שלעפט אזוי
נאך פארשידענע פראגען ,פאר די פרוי האט ארום דעם צדיק און עס איז דאן געווען גאר
אויסגעקוקט זייער אינטרעסאנט דאס וואס דער שטארק קאלט ,און רבי אליעזר'ל האט געהייסן אז
רבי אינטרעסירט זיך אזוי שטארק ,אבער זי האט מען זאל שוין צוריק פארן קיין רימנוב.
געענטפערט גענוי אויף אלע פראגן. אויפן וועג צוריק אהיים איז מען דורך געפארן
דעם שטאט פיעקלא וואס איז נעבן בלאזוב ,דארט
ווען דער רבי ר' הערש האט געהערט דעם איז דער צדיק ליידער קראנק געווארן ,ער איז
נאמען פון אירע עלטערן און די שטאט וואו זיי געווען אין א מצב וואס ער האט ממש נישט
האבן געוואוינט ,האט ער געגעבען א פרעג ,האבען געקענט טון זיין עבודת הקודש ,אבער מיט א
די עלטערן נישט געוואוינט ביים ווינקל פון יענע מסירת נפש ממש האט דער צדיק געדאווענט
און יענע גאס ,און אנגעהויבן אראפלייגן ווי אזוי שחרית ,און גלייך איז מען צוריק געפארן קיין
דאס הויז האט אויס געקוקט" ,יא יא דאס איז רימנוב ,מען איז דארט אנגעקומען ערב שבת
טאקע געווען דעם טאטענס הויז" ,האט די אלמנה קודש פרשת חיי שרה.
געענפערט מיט איבעראשונג.
די אידן אין שטאט האבן געהערט דעם מצב
דער רבי ר' הערש איז געבליבען שטיל און איז הבריות פונעם רבין ,און מען האט איינגעריסן פאר
פארזונקען געווארען און זיינע הייליגע געדאנקען א ישועה פארן צדיק וקדוש ,אבער ליידער
17
געזעסען ביים טיש און מעביר סדרה געווען די אויף עטליכע מינוט ,ענדליך האט ער זיך
פרשה פון די וואך מען האט דארט געשפירט דעם אנגערופען" ,איך האב פאר אייך א פאסיגן שידוך,
אמת'ן טעם פון "קדושת שבת". אזוי ווי איך האב אויך נישט קיין רביצין בין איך
גרייט מיט אייך חתונה צו האבן".
ארויס גייענדיג פונעם הויז האב איך אמאל
מתפלל געווען צו השי"ת ,אז איך זאל זוכה זיין צו די פרוי איז געווארן אינגאנצן ערשיטערט,
ווערן אן איידעם אין אזא שטוב ,וואו פרייטאג ווייל אויף אזא זאך האט זי זיך גארנישט
שפירט מען שוין דעם טעם פון קדושת שבת, געראכטען ,איר הארץ האט אנגעהויבן שטארק צו
אצינד אז פון הימל האט מען אהער גשיקט די פרוי קלאפן און זי האט נישט געקענט טרעפן די
א טאכטער פון יענעם הויז און זי איז מסכים ,איז ריכטיגע ווערטער אנצוהייבען עפעס צו ענטפערן,
דאס א באווייז אז מיין תפלה איז דעמאלט אן "שעמט אייך נישט צו זאגען וואס עס דריקט אייך,
גענומען געווארן ,דעריבער האב איך זאפארט אויב עס געפעלט אייך נישט וועל איך מיך גארנישט
געשלאסן דעם שידוך. באליידיגען" ,האט דער רבי ר' הערש געזאגט.
•••
אין די שטאט הומענא האט געוואוינט א איד ערשט דאן האט די פרוי געענטפערט" ,אויב
מיט'ן נאמען ר' מענדל ,ער פלעגט אפט צו פארן צו דער רבי איז מסכים בין איך אויך זיכער מסכים",
הרה"ק רבי ר' הירש מרימנוב זי"ע ,בשנת תר"ג איז דער רבי ר' הערש האט תיכף געהייסן פאר'ן גבאי
געווען אין יענע געגענט א טרוקעניש ,ממילא אריין ברענגען "לעקעך און בראנפן" ,און מען האט
זענען די פרנסות אויך געווען שווער ,ס'איז געשאלסען דעם שידוך און א גליקליכע שעה.
געווארען ערגער און ערגער ,ביז ס'איז שוין כמעט
נישט מעגליך געווען צו טרעפן א געהעריגע בשעת דער עולם האט זיך פארזאמעלט צו
פרנסה ,אבער נאך אסאך זוכענישן איז פאר ר' געבען "מזל טוב" ,האט דער רבי ר' הערש זיך
מענדל'ן געלונגען צו געפינען א פלאץ צו אנגערופען פאר אלע אנוועזענדע ,עס זאל אייך
ארבייטען ביי א "קעסל" אלס א בראנפן ברענער, נישט זיין קיין וואונדער וואס איך האב געטוהן ,איך
ביי א סוחר וועלכער האט געוואוינט נאנט צו זיין וועל אייך דערציילן ווער די פרוי איז און ווער אירע
שטאדט הומענא. עלטערן זענען געווען.
דער סוחר איז אויך געווען א חסיד פון רבי ר' אלס קליין קינד ווען איך בין געבליבן א יתום
הירש מרימנוב זי"ע ,ר' מענדל איז געווען זייער און כ'האב מיך געדארפט מפרנס זיין ,האב איך
פריילעך און געדאנקט דעם באשעפער ,אז ער געלערנט די מלאכה פון שניידעריי און געדינט
האט אים ענדליך צו געשיקט א פרנסה צו קענען אלס משרת ביי א שניידער אין די שטאט וואו די
שפייזען זיינע קינדערלעך ,ער האט אנגעהויבען עלטערן פון די פרוי האבען געוואוינט ,דער סדר
זיין ארבייט מיט גרויס חשק. פלעגט זיין ,אז איך פלעג גיין אפ נעמען די סחורות
עס זענען אריבער עטליכע חדשים ,און פונקט פון די שטובער און עס צוריק געטראגען נאכ'ן
האט זיך געמאכט אז זיין בעל הבית האט אים פאררעכטען ,ביי די עלטערן פון די דאזיגע פרוי
געשיקט קיין רימנוב פרעגען דעם רבי' ר' הירש'ן וועלכע האבן געהאט א שטוב מיט אסאך קינדער,
איבער אן ענין ,ר' מענדל האט צו ערשט פלעגט מיר אויס קומען צו זיין גאנץ אפט ,ווייל זיי
איבערגעגעבן דעם רבי'ן דאס קוויטל פון זיין בעל פלעגן אסאך געבן קליידער צו פאררעכטען.
הבית ,און דערנאך האט ער אויך דערלאנגט זיין
אייגען קוויטל. איין זאך האט מיר זייער געפאלען אין די שטוב
האט דער רבי ר' הערש פארגעזעצט ,אז יעדען ערב
ווי דער רבי ר' הירש האט עס גענומען אין די שבת נאך חצות ווען איך בין געקומען צו זיי אין
האנט אריין גיט ער אים א פרעג ,דו ביסט א שטוב ,איז די שטוב שוין געווען צו געגרייט לכבוד
ברענער ,יא ,ענטפערט ר' מענדל ,דו זאלסט מער שבת אפילו די חלות ,וויין ,בעכער ,אלעס איז שוין
נישט זיין קיין ברענער ,איז געווען די תשובה פון געלעגן גרייט אויפ'ן טיש ,און דער טאטע איז
18
געטראפן קיין קוואל ,און מען איז געגאנגען צום הייליגען רבי ר' הירש'ן ,ר' מענדל שטייט
רבי הירש מרימנוב זי"ע ,און ער האט געבעטן א פארוואונדערט ,רבי רופט זיך אן ר' מענדל מיט
גרויסע סכום געלט כדי צו געבן א ברכה אז מען גרויס זארג ,פון וואו וועל איך נעמען אויף פרנסה,
זאל טרעפן א קוואל. צו שפייזען מיין משפחה ,אין אזעלכע שווערע
צייטען ,דער רבי שטייט פעסט ביי זיינס און זאגט
די קהלה האט געמאכט אן אסיפה ,האט נאכאמאל" ,דו מעגסט טאהן וואס דו ווילסט ,אבער
איינער אנגעטראגן ,אז מען זאל פרובירן אין נישט זיין קיין ברענער".
אוהעל ביים הייליגען ישמח משה זי"ע ,אפשר
דארט וועט עס קאסטן ביליגער ,איז מען טאקע ר' מענדל האט זיך פרובירט צו דינגען עטליכע
געגאנגען קיין אוהעל ,און פאר א צענער האט דער מאהל ,אבער ס'איז נישט געגאנגען ,ר' מענדל האט
הייליגער ישמח משה דערלאנגט א קמיע ,און מען זיך בשום אופן נישט געקענט באהערשן זיינע
האט מיט דעם קמיע געטראפן א קוואל און מען געפילען וואס האבען אים ווי געצוואונגען ,און
האט געמאכט א מקו'. שטייענדיג שוין פאר'ן וואגען גרייט א היים צו
פארען ,איז ער נאכאמאל צוריק געגאנגען פרובירן
מיט א צייט שפעטער האט רבי הערש אפשר איז פארט פארהאן עפעס אן אויס וועג ,ער
געפרעגט פון זיין גבאי'ן ,וואס גייט פאר אין בלייבט דאך אן א שטיקעל ברויט אין שטוב ,דעם
קליינווארדיין ,מען דארף מער נישט קיין מקוה, רבינ'ס אנטווארט איז געוועהן דאס זעלבע ווי
האט מען אים געזאגט ,אז זיי האבן פראבירט אין פריער.
אוהעל פאר ביליג ,האט רבי הירש געפרעגט ,און
וואס האט דער אוהעלע רב געטוען ,האט מען אים פול מיט זארג האט ר' מענדל פארלאזט
געזאגט ער האט געגעבן א קמיע ,האט ער געזאגט, רימנוב ,און ווען ער איז אנגעקומען אהיים קיין
מיט א קמיע איז א קונץ ,לאמיר זעהן אן א קמיע. הומענא ,האט ער איבער געגעבן פאר זיין בעל
••• הבית דעם רבינ'ס באפעל ,דו האסט געפרעגט דעם
דער צדיק וקדוש רבי ר' הירש מרימנוב זי"ע רבין אויב דו זאלסט זיין א ברענער ,האט דער בעל
איז געווען באקאנט אין זיין דור אלץ איינער פון די הבית געפרעגט ,ניין איך האב גארנישט געפרעגט
גרעסטע צדיקים ,וואס די גרעסטע רבי'ס זענען דעם רבי'ן ענטפערט ר' מענדל ,דער רבי האט
געפארן צו אים ,כאטש ער האט געשטאמט פון א בלויז געכאפט א בליק אינעם קוויטל און האט מיר
פשוט'ע משפחה ,האט ער זיך אויסגעארבייט צו תיכף פארבאטן פארצוזעצען מיין ארבייט.
מורא'דיגע מדריגות ,גאנץ אנפאנג איז ער געווען עס זענען פאראיבער בלויז עטליכע טעג ,זייט
דער משמש בקודש ביים רבי ר' מענדעלע מרימנוב עס האט פארנומען ר' מענדל'ס ארט א נישט
זי"ע. אידישער שכן ,און אט וואס האט פאסירט ,דאס
••• קעסל האט געפלאצט אינמיטן די ארבייט ,און דער
דער הייליגער צדיק דער רבי ר' הערש פון גוי וועלכער האט פארטרעטען ר' מענדל'ס ארט איז
רימנוב זי"ע איז אמאל געפארן קיין סאניק וואו ר"ל גע'הרג'ט געווארען צוזאמען מיט נאך צוויי גוים
ס'האבען געוואוינט א שיינער קיבוץ אידן, וואס האבן דארט געארבעט.
קומענדיג אהין האט ער געהאט זיין אכסניא ביי
איינעם פון די אנגעזעענע בעלי בתים אין שטאט, ווי נאר ר' מענדל איז געוואויער געווארן וואס
מ'האט אים דארט אויף גענומען מיט גרויס כבוד, האט פאסירט דארט ,איז ער באלד אריבער
ווייל מ'האט שוין דארט אויך געהערט פון זיין געפארן צום רבי ר' הירש'ן קיין רימנוב ,קוים וואס
גדלות ,און צדקות ,האט פונקט דאן זיך אויך ער האט נאר געעפענט די טיהר שלום נעמען פון
געמאכט א מעשה פלא. רבין ,רופט זיך אן דער רבי ר' הירש" ,יעצט מעגסטו
שוין זיין א ברענער".
ומעשה שהיה כך היה ,א גרויסער גביר און אן •••
איש מכובד איז געווארן שטארק קראנק ,ער האט און שטאט קליינווארדיין האט מען געגראבן א
געליטן אויף אן ערנסטע מחלה ל"ע און די קוואל צו בויען א מקוה ,אבער מען האט נישט
19
ווען ער האט באמערקט ווי איינער זיצט אינעם דאקטוירים האבען אלע איינס ביי איינס זיך מייאש
שטוב פונעם חולה און רייכערט אזוי שטארק ,איז געווען ,ווייל זיי האבן נישט געזען קיין שום
ער געווארן מלא כעס און ער האט אן געהויבען צו האפענונג פאר דעם גביר.
שרייען ,אז רויך איז רח"ל סם המות פאר דעם חולה
וואס ליידט אויף די לונגען ,און ווי אזוי לאזט מען צו הערענדיג אז ס'איז אנגעקומען קיין סאניק
אזא רויך אין זיין צימער ,פון כעס האט ער נישט דער גרויסער צדיק דער רבי ר' הערש ,זענען
געוואלט אפילו אריין גיין באזוכען דעם חולה ,נאר געקומען די בני בית פונעם חולה צום רבין ,און אים
ער האט זיך תיכף אויף געהויבען און איז אוועק פון דערציילט דעם ביטערן מצב פון זייער פאטער ,און
דארט. אז זיי קענען אים שוין ליידער נישט ברענגען
אהער מער ,דערפאר בעטן זיי דעם רבי'ן צו קומען
ווען דער רבי ר' הערש האט געענדיגט מיט אין הויז אים מבקר חולה זיין ,און אזוי ארום
זיינע כוונות און ייחודיים ,האט ער אויף געעפענט מתפלל זיין צו השי"ת פאר א רפואה שלימה פאר
דאס פענסטער און מיט א טיכעל האט ער אים.
ארויסגעטריבען דעם רויך פון צימער ,און דערנאך
האט ער פארמאכט דאס פענסטער און זיך ווידער האט דער רבי ר' הערש פון זיי פארלאנגט
געוואנדען צום קראנקען פרעגענדיג אים צו ער געלט )אויסלייז געלט( דעם סכום פון 12רייניש און
דערקענט אים שוין יעצט ,לפלא האט דער דעמאלט וועט ער גיין מבקר חולה זיין דעם חולה,
קראנקער צו אלעמענ'ס וואונדער געעפענט זיינע זיי האבן באלד מסכים געווען און אהין געגעבן
אויגן און זיך אן גערופען" ,שלום עליכם רבי פארן צדיק דאס געלט וואס ער האט פארלאנגט,
הערש". דער רבי ר' הערש איז תיכף געגאנגען אין הויז פון
דעם חולה ,זיין מצב הבריאות איז שוין געווען
דער רבי ר' הערש האט געעפנעט די טיר ,און זייער א שלעכטער ער האט שוין נישט דערקענט
אריין גערופען די בני בית און אלע האבן געזען אן קיין מענטשן.
אפענע ישועה און זענען געווען אויסער געווענליך
איבערראשט ,זיי האבן נישט געפונען גענוג דער רבי האט גערעדט צו אים און האט אים
ווערטער צו לויבען און דאנקען דעם באשעפער געפרעגט צו ער דערקענט אים ,האט ער נישט
פאר דעם חסד וואס ער האט מיט זיי געטוהן און געענטפערט ,האט דער רבי ר' הערש געהייסען
דעם הייליגען צדיק וואס האט אויס גע'פועל'ט יעדער זאל פארלאזען דעם צימער קיינער זאל זיך
אויבען אין הימל די ישועה. נישט געפונען דארט ,נאר ער אליין און דער הויז
••• בחור וועמען ער האט מיט גענומען.
הגה"צ רבי שלום בראנדר זי"ע האט דערציילט,
אז דער הייליגער צדיק וקדוש רבי הערשעלע דערנאך האט דער רבי ר' הירש גענומען זיין
מרימנוב זי"ע האט זייער משתוקק געווען צו זעהן לולקע ציבעך און האט זיך גענומען רויכערן ,דער
דעם הייליגען רבי אלימלך מליזענסק זי"ע און נאר רויך איז געווארן אין צימער אלץ שטערקער און
אפילו כאפן א בליק אויף זיין הייליגע צורה, גרעסער ביז דער גאנצע צימער איז געווארן
איינמאל האט ער זיך שוין געמאכט גרייט צו פארן איינגעהילט אין רויך ,און די זלעבע צייט איז דער
קיין ליזענסק ,איז אבער ליידער אנגעקומען די רבי ר' הערש געזעסען מיט גרויס דביקות ,און מיט
בשורה אז דער הייליגער רבי אלימלך איז נסתלק זיינע הייליגע מחשבות האט ער מייחד געווען
געווארן. יחודים און געשוועבט אין די עולמות העליונים,
און יעדע וויילע האט דער רבי געהייסען זיין הויז
רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע האט פון דעם בחור אנפילען ווידער די לולקע ביז דער רויך איז
געהאט גרויס צער און עגמת נפש ,ער איז דאן ארויס פונעם פענסטער.
געווען שרוי בצער גדול עד כדי כך אז עס איז
געקומען צו פיקוח נפש ממש ,אזוי איז דאס אן אינצווישען איז אנגעקומען דער דאקטער
געגאנגען ביז שבת קודש ,פלוצלונג האט מען וואס פלעגט קומען באהאנדלען דעם חולה ,און
20
פרעגט אים דער הייליגער ראפשיצער רב, געזען אויף די צורה פון רבי הערשעלע זי"ע אז
ווער האט געשריבן דאס קוויטעל ,ביז מען איז דער מצב האט זיך בארואיגט.
דערגאנגען אז דאס איז געווען דער רבי ר' הערש,
דאן זאגט דער ראפשיצער רב פאר דעם איד, שפעטער ווען מען האט אים געפרעגט די
זאפארט גיב אים 30ריינישט און שפיל דיך נישט סיבה ,האט ער דערציילט ,יעצט שבת קודש איז צו
ארום ,ווייל ער קען דיר זיכער ברענגען דיין ישועה. מיר געקומען א איד מיט א צורה ווי מען האט מיר
••• אויס גע'משל'ט אז דאס איז דער הייליגער רבי
הרה"ק רבינו יואל טייטלבוים מסאטמאר זי"ע אלימלך און ער זאגט מיר בזה"ל" ,האסט מיר
האט אמאל דערציילט די מעשה פאר הרה"ק רבי געוואלט זעהן ,דאס בין איך ,קוק מיר אן".
משולם פייש בעל עבודת עבודה מטאהש זי"ע ,אז •••
עס איז מקובל ,אז דער הייליגער זיידע דער ייטב איין טאג איז דער טאכטער פונעם הייליגען
לב מסיגוט זי"ע פלעגט יעדעס יאר פארן פאר צדיק רבי הערשעלע מרינוב זי"ע זייער נישט
קצירת החטים אין די זומער פאר די מצות אויף געזונט געווארן ,די רעבעצין איז אריין געקומען צו
פסח. איר הייליגע מאן און געפרעגט ,היתכן פאר די
גאנצע וועלט ביסטו מתפלל פאר ישועות ,אבער
איין מאל ווען ער איז געווען אויפן וועג צוריק, פאר דיין אייגענע טאכטער ביסטו נישט מתפלל.
האט ער זיך אפגעשטעלט אויף א שבת צו וויילען
ביים הייליגען צדיק וקדוש הרה"ק רבי הערשעלע האט דער הייליגער צדיק מיט זיין גרויס אהבת
מרימנוב זי"ע ,יענעם שבת קודש ביים טיש האט ישראל געענטפערט מיט א גרויסע התלהבות ,ווי
דער הייליגער צדיק רבי הערשעלע געזאגט תורה אזוי וואלטן מיר אויס געזען ,ווען אברהם אבינו
אויפן פסוק )תהלים מ' י'( " ִבּ ַשּׂ ְר ִתּי ֶצ ֶדק ְבּ ָק ָהל ָרב ע"ה וואלט ביי די עקידה פון יצחק אבינו ע"ה
ִהנֵּ ה ְשׂ ָפ ַתי א ֶאכְ ָלא". אנגעהויבן מתפלל זיין אויף זיין אייגענע זון ,וואלט
מען ווען קיינמאל נישט געהאט דעם גרויסע זכות
האט דער צדיק געטייטשט אזויִ ,בּ ַשּׂ ְר ִתּי ֶצ ֶדק, פון די עקידה ,וואס ווי באקאנט איז דאס מעורר
איך האב א כח צו מבטיח זיין און זאגן גוטע בשורות, גרויס רחמים אויף אידישע קינדער.
ְבּ ָק ָהל ָרב ,אפילו פאר א גרויסע עדה הקדושה און •••
פויעלען גרויסע ישועות פאר גאנץ כלל ישראל ,איי דער צדיק וקדוש רבי ר' הערש מרימנוב זי"ע
וועט איר פרעגן ווי אזוי בין איך בטוח אז מיינע איז געזעצן 12יאר אין ראפשיץ נאך די פטירה פון
בקשות וועלן דערפילט ווערןִ ,הנֵ ּה ְשׂ ָפ ַתי א ֶאכְ ָלא, זיין רבי ר' מענדעלע מרימנוב זי"ע ,ביז נאך די
ווייל איך וועל נישט אויפהערן צו בעטן און בעל פטירה פונעם הייליגען ראפשיצער רב זי"ע,
כרכך וועט דער גרויסער באשעפער דערפילן מיינע איינמאל איז א איד געקומען צום ראפשיצער רב,
בקשות. און האט געוואלט שרייבן א קוויטל ,און דער גבאי
איז פונקט נישט דארט געווען ,האט ער געפרעגט
ווען דער זיידע דער הייליגער ייטב לב זי"ע איז ווער קען שרייבן א קוויטל ,האט די רבי ר' הערש
צוריק געקומען צום זיידן דער הייליגער ישמח געשריבן א קוויטל פאר דעם איד ,נאכן זאגן זיין
משה מאוהעל זי"ע ,און איבער געזאגט די בקשה זאגט אים רבי ר' הערש פאר 30רייניש
ווערטער פונעם הייליגען צדיק רבי הערשעלע האסטו א ישועה.
זי"ע.
דער איד איז אריין צום ראפשיצער רב אין
האט דער זיידע געזאגט ,יעצט פארשטיי איך נאכען געבן דעם קוויטל האט ער געזאגט פארן
שוין ווי אזוי דער רבי הערשעלע קען בעטן אזאנע ראפשיצער רב ,אז די מצב אינדרויסען איז נישט
גרויסע סכומים פון אידן פאר ישועות ,ווייל אויב א יושר'דיג ,ווייל דער איד וואס האט מיר געשריבן
איד קען זאגן אויף זיך אזאנע ווערטער ,מיינט אז ער דעם קוויטעל האט מיר געבעטן געלט פאר די
האט טאקע א גרויסע כח אז זיינע ברכות וועלן ישועה ,איך בין נישט געקומען צו אים איך בין
זיכער מקויים ווערן ,און דערפאר מעג ער בעטן געקומען צום רבין ,און וואס האט ער צו בעטן
אזאנע גרויסע סכומים. געלט.
21
ביד רחבה אזוי אז די ארעמעלייט זענען געווען •••
העכסט צופרידן און גליקליך ,ביים עק טיש איז עס ווערט דערציילט ,אז דער רבי ר' הערש פון
געזעסן אן ארעמאן ,אויך אים האט דער רימנוב איז אמאל געווען אין דעם שטעטל
טאלטשווער רב דערלאנגט א מטבע פונקט ווי טאלטשווא אין אונגארן ,דאן האט מען זיך אין
פאר אלע ,דער אורח האט אבער צו די וואונדער שטעטל געגרייט אויף די גרויסע חתונה פון די
פון טאלטשווער רב נישט געוואלט נעמען די טאכטער פונעם רב הגה"ק רבי משה דוד אשכנזי
מטבע ,ער האט זיך איינגעשפרארט ביים רב דער זי"ע מיט דעם חתן העילוי והחריף רבי זלמן לייב
אבי הכלה ,אז ער זאל אים געבן גאר א גרויסע דער שפעטערדיגער סיגעטער רב הגה"ק בעל ייטב
סכום. לב זי"ע ,צו די חתונה איז אויך געקומען צו פארן
דער גרויסער זיידע פון חתן דער הייליגער ישמח
דער רב האט אים פרובירט מוסיף זיין עטליכע משה זי"ע דער איהעלער רב.
מטבעות ,אבער יענער האט זיך איינגעשפארט און
האט נישט געוואלט נעמען ווייניגער וויפיל ער נישט בלויז די שטאט טאלטשווא איז געווען
האט פארלאנגט דאס ערשטע מאל ,דער מחותן פארקאכט אין די גרויסע צו גרייטונגען ,נאר אויך
האט זיך דא געטראפן אין א פארלעגענהייט ,ער די גאנצע געגענט ארום האבן זיך געגרייט מקבל
האט נישט געוואוסט וואס פאר אן עצה מ'גיט זיך פנים זיין דעם צדיק ,ווידער אין איהעל האט מען
דא ,רופט ער זיך אן צו דעם איד. זיך אויך געגרייט צו דער גרויסער חתונה ,פון
איהעל קיין טאלטשווא איז אפילו נישט געווען
דאס געלט איז נישט מיין ,דער מחותן דער קיין גרויסער מרחק ,מיט דעם אלעם האט מען
אוהעלער רב האט דאס מיר געגעבן צו צו טיילען אנגעגרייט היבש צדה לדרך פון כל טוב וטוב ,פאר
צווישן די ארעמעלייט און מיר אן געזאגט וויפיל אלע חסידים און ידידים וואס זענען מיטגעפארען
צו געבן יעדן אייינעם ,איך האב פאר אייך אויך צו די חתונה.
געהאלטן ביים מוסיף זיין פון מיין געלט ,ווילט איר
דאך אבער נישט ,און א גרעסערן סכום האב איך שב"ק ביים אויפרוף וואס איז פאר געקומען
נישט קיין רשות צו געבן פון דעם געלט ,סיידן איך אין איהעל ,האט דער חתן דער הייליגער ייטב לב
וועל פרעגן רשות פון בעה"ב ,איך גיי אים שוין געהאלטן געשפאנט דעם עולם מיט זיין דרשה,
פרעגן. אלע האבן געשטוינט און באוואונדערט ווי ס'האט
זיך געגאסן די פערל ווערטער פון דעם יונגען חתן,
דער טאלטשווער רב איז געגאנגען צום ישמח מיט אזא געוואלדיגע חריפות און בקיאות.
משה און דערציילט אים וועגן דעם מאדנעם
ארעמאן ,איך וויל אליין גיין און אנקוקען דעם א נאכט פאר די חתונה איז איינגעארדענט
ארעמאן האט דער ישמח משה זיך אנגערופען ,און געווארן אן ארעם-מאלצייט פאר די ארעמעלייט
דער ישמח משה קומט אריין אין ביהמ"ד וואו די )אן ארעמע חתונה( ,ווי ס'איז א מנהג אין אסאך
ארעמעלייט האבן געגעסן ,און הייבט אויף זיינע רבי'שע הויפן דאס צו מאכן ,מ'האט געגרייט פאר
הייליגע אויגען און גיט א קוק אויף דעם פרעמדן די ארעמעלייט שיינע טישן מיט עסן און טרונקען
אורח און באטראכט אים גוט. פון שענסטן און פון בעסטן כיד המלך ,און בעיקר
וואס מ'האט געטיילט פאר יעדן ארעמאן איז
דאן רופט זיך אן דער ישמח משה ,גיט אים געווען א שיינע נתינה ,און פאר דעם צוועק האט
מחותן וויפיל ער פארלאנגט ,פארשטייט זיך אז דער ישמח משה זי"ע געברענגט א גרויסע סכום
דער רב האט אזוי געטאן ,און ער האט אהין געגעבן געלט און עס געגעבן פארן מחותן דער
דעם "אורח" דעם סכום וואס ער האט פארלאנגט, טאלטשאווער רב אויס צו טיילען פאר די
שפעטער האט מען באמערקט אז דער ארימעלייט.
פארשטעלטער "אורח" איז געווען דער רבי ר'
הערש מרימנוב ,ער האט דערנאך געגעבן זיין דער מחותן איז ארום געגאנגען צווישן אלע
ברכה און אנגעוואונטשן ,אז פון דעם זיווג זאלן ארעמעלייט א גוט אויפגעלייגטער און געטיילט
22
געטראכט ביי זיך ,הלוואי וואלט איך געווען אזא ארויס קומען דורות און דורי דורות וואס וועלן
גוטער שמש און רוימער ווי דער הייליגער צדיק רבי באלייכטען די וועלט.
הערשעלע מרימנוב זי"ע. •••
ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי צבי
זונטאג ווען דער הייליגער שינאווא רב זי"ע הירש מרימנוב זי"ע געהאט א געוואלדיגע אהבת
איז אריין געקומען אין ביהמ"ד דאווענען ,האט ער ישראל און געווען אייביג גרייט זיך מוסר נפש צו
א פרעג געטאן ,ווער האט דא אויף גערוימט דעם זיין פאר אידישע קינדער ,איין יאר ראש השנה
ביהמ"ד ,ווייל דער הייליגער שינאווא רב האט גלייך האט זיך דער צדיק זייער לאנג פארזוימט אריין צו
מרגיש געווען אז דאס האט געטון א איד מיט א קומען צו תקיעות שופר ,דער גאנצער עולם איז
הייליגע כוונה. געשטאנען און געווארט אז די רבי זאל שוין אריין
••• קומען ,שפעטער קומט דער צדיק אריין און זאגט,
הרה"ק רבי ראובן דעמביצער זי"ע א זון פון רבי איך האב געפועל'ט א ישועה גדולה פאר די אידישע
אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע האט אמאל געזאגט פאר די קינדער.
חסידים ,עטס זאלטס ענק נישט וואונדערן
פארוואס די ברכות פונעם זון הרה"ק רבי יוסף און דער צדיק דערציילט ,אז ליידער איז
מרימנוב זי"ע ווערן מקיים ,ווייל אויף יעדע ברכה געווען א גרויסע קטרוג אויף אידן ,און די
וואס ער געט ,שטייט זיין טאטע רבי הערשעלע מקטרוגים האבן געברענגט אסאך קעסטלעך מיט
זי"ע מיט די "גראבע ליפן" און זאגט נאך אמן אויף חטאים ועוונות פון אידן ,אבער ווען דער שטן איז
יעדע ברכה ,און דערפאר ווערן זיינע ברכות מקיים. געגאנגען ברענגען נאך קעסטלעך מיט חטאים,
••• האב איך גענומען די וואס זענען דארט געווען ,און
דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט אמאל איך האב זיי אלע פארברענט ,און ווען דער שטן איז
געזאגט ,אלע צדיקים האבן גע'פועל'ט ישועות צוריק געקומען און געזען די חורבן ,האט ער
מיט זייער גרויסע כח התורה ,חוץ דער הייליגער געוואלט איך זאל דאס אלעס באצאלן ,האב איך
צדיק רבי ר' זושא מאניפולי זי"ע און דער צדיק רבי געזאגט ,אז איך קען אים נישט העלפן ,ווייל איך
הערשעלע מרימנוב זי"ע ,וואס זיי זענען געגאנגען האב נישט צו באצאלן ,דערפאר האט מען
מיט העק און דורך געבראכן אלע טויערען פון הימל גע'פסק'נטִ " ,אם ֵאין לוֹ וְ נִ ְמכַּ ר ִבּגְ נֵ ָבתוֹ" ,האט מען
און געברענגט השפעות און ישועות פאר אידישע מיך פארקויפט אלס א קנעכט פארן גרויסן
קינדער. באשעפער ,און מיט דעם האט מען אראפ גענומען
••• דעם קטרוג.
דער הייליגער שינאווא רב זי"ע איז אמאל •••
געווען אויפן וועג ,און דער צדיק האט געוואלט דער הייליגער שינאווער רב זי"ע איז אמאל
פארייכערן זיין לולקע ,אבער עס איז געווען א גאר געווען אויף א שבת אין שטאט קרעניץ ,און מען
שטארקע וווינט און עס איז נישט געגאנגען ,האט האט געפראוועט א גרויסן שלש סעודת ,און נאך
דער שינאווא רב געזאגט ,איך וועל עס אנצינדן, די סעודה איז איבער געבליבן אסאך שיריים פון
אבער קודם וועל איך דערציילן א מעשה. דעם שלש סעודות ,איז געווען דארט א איד רבי
טובי' לייב פון סאטמאר ז"ל וואס האט געטראכט
אמאל איז דער הייליגער צדיק רבי הערשעלע ביי זיך ,ווי אזוי וועט אויס זעהן זונטאג ווען דער
מרימנוב זי"ע געווען אין א שטאט אויף שבת הייליגער שינאווא רב וועט קומען דאווענען ,און
קודש ,און ווען דער צדיק האט זיך געשטעלט עס וועט נאך ליגן דארט די שרייים פון שלש
דאווענען ערב שבת קודש מבעוד יום מנחה ,האט סעודות עס איז דאך נישט קיין כבוד.
אינדרויסן געבלאזן א שרעקליכע ווינט ,פלוצלונג
האט זיך די פענסטער פונעם ביהמ"ד צעבראכן, איז דער רבי טובי' לייב געגאנגען און אויס
דער שמש האט געוואלט גיין ריפן א בעל מלאכה גערוימט דעם גאנצן שטוב פון אלע איבער
וואס זאל דאס פארעכטן בעפאר שבת ,אבער דער געבליבענע שמיץ כדי די שטוב זאל זיין ריין פאר
צדיק האט בשום אופן נישט געלאזט צוליב חילל דעם שינאווא רב ,בשעת מעשה האט ער
23
זיין ,מיין רבי ר' מענדעלע מרימנוב האט יא געגעסן שבת אפילו עס איז נאך געווען בעפאר די זמן ,נאר
אסאך מער און מתקן געווען גרויסע תיקונים ,האט וויבאלד מען דאווענט שוין מנחה האט ער נישט
דער הייליגער רוזינער געענטפערט ,ווען איך האב געוואלט.
ווען אזא משרת ווי דיין רבי וואס האט מתקן געווען
די מאכלים נאך בעפאר מען האט דאס אריין האט דער שמש געזאגט ,אויב אזוי וועט דער
געברענגט וואלט איך אויך געגעסן מער. עולם דארפן עסן אין די טונקעל ,ווייל עס איז נישט
••• דא קיין וועג אז די ליכט זאלן דורך לעבן אזאנע
ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק רבי ווינטן ,איז דער הייליגער רבי הערשעלע צו
הערשעלע מרימנוב זי"ע געהאט א מנהג יעדן שבת געגאנגען צום פענסטער און ארויס געשטעקט זיין
קודש ,ווען עס איז געקומען צו זאגן תורה ,האט קאפ און געזאגט" ,עטס וועט מיר נישט אויס לעשן
דער צדיק פארווארפן זיין קאפ אויף ארינטער און די ליכט" ,לפלא האבן די ליכט געברענט דעם
תוֹרת
געזאגט די ווערטערִ ,פּ ָיה ָפּ ְת ָחה ְב ָחכְ ָמה וְ ַ גאנצן שבת אפילו מיט די גרויסע ווינטען.
ֶח ֶסד ַעל ְלשׁוֹנָ הּ ,אויב האט מען אים דאן מגלה דאן האט דער שינאווא רב זי"ע אנגעצינדן
געווען פון הימל תורה ,האט ער געזאגט ,און אויב דעם שוועבעלע און אנגעצינדן דעם לולקע ,ווייל
נישט האט ער בכלל נישט געזאגט קיין תורה. מיט דעם מעשה האט ער ממשיך געווען א ישועה.
•••
איין שבת איז דער הייליגער שינאווא רב זי"ע ווי באקאנט פלעגט דער הייליגער צאנזער רב
געפארן אויף שבת קודש צו זיין רבין ר' הערשעלע זי"ע קומען יעדן שבת פרה קיין רימנוב צום צדיק
מרימנוב זי"ע ,און ווען דער גרויסער גאון הגה"ק וקדוש רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע ,איינמאל ערב
רבי אברהם זאב וואלף פרענקיל בעל משיב הלכה שבת קודש פרשת פרה האט רבי הערעשלע געזען
זי"ע וואס איז ווי באקאנט נישט געווען פון די דעם דברי חיים אין רימנוב ,האט ער אים א פרעג
חסידים האט געפרעגט דעם שינאווא רב ווי ער געטאן ,צאנזער רב איר זענט אפשר געקומען פאר
פארט ,און דער שינאווא רב האט אים געזאגט אז א דין תורה דא קיין רימנוב ,האט דער צאנזער רב
ער פארט קיין רימנוב. זי"ע געזאגט ,מיר האבן מקובל פון אבותינו
הקדושים ,אז שבת פרה דארף מען פארן צום צדיק
האט דער גאון געפרעגט פונעם שינאווא רב, הדור ,האט דער צאנזער רב מפליא געווען דאס
איר זענט אויך פון די חסידים וואס פארן צום רבין, פשטות פון רבי ר' הערשעלע ,אז אפילו הערענדיג
וואס קען שוין דער רבי זאגן אז איר פארט ,האט ווי דער דברי חיים ריפט אום אן "צדיק הדור" ,איז
אים דער שינאווא רב געבעטן ,אז ער זאל אויך מיט ער אפילו נישט נתפעל געווארן פון די ווערטער,
קומען און זעהן פאר זיך ,האט דער משיב הלכה ווייל ביי דעם גרויסן צדיק האבן די ווערטער
מסכים געווען און אויך מיט געפארן אויף שבת קיין גארנישט געמיינט.
רימנוב. •••
איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי
שבת קודש ביינאכט האט דער הייליגער צדיק הערשעלע מרימנוב זי"ע געווען אויף א שבת ביים
רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע כמנהגו געזאגט די הייליגען רוזינער זי"ע ,ווי באקאנט האט דער
תוֹרת ֶח ֶסד ַעל ְלשׁוֹנָ הּ,
ווערטער ִפּ ָיה ָפּ ְת ָחה ְב ָחכְ ָמה וְ ַ הייליגער רוזינער כמעט גארנישט געגעסן ,ער
אבער גלייך האט דער צדיק רבי הערשעלע זי"ע פלעגט ממש נאר טועם זיין פון יעדן מאכל ,און
געזאגט ,ברענגט מים אחרונים ,און בכלל נישט דאס איבעריגע האבן די חסידים נישט געקענט
געזאגט קיין תורה ,דאן האט דער בעל משיב הלכה עסן ,ווייל עס איז געווען אזוי באגאסן מיט פעפער,
געזאגט פארן שינאווא רב ,אז מען קען נישט זאגן ווייל דער צדיק האט נישט געוואלט שפירן א טעם
זאגט מען נישט ,דאס זעלבע האט זיך איבער אינעם עסן.
געשפילט שבת אינדערפרי ,דער משיב כהלכה איז
כמעט ארויס פון די כלים און געפרעגט דעם האט דער צדיק רבי הערשעלע געפרעגט
שינאווא רב ,פאר דעם האט איר מיך דא פונעם הייליגען רוזינער ,פארוואס עסט די רבי
געברענגט. גארנישט ,מען קען דאך מיט דעם גאר אסאך מתקן
24
••• אבער ווען עס איז געקומען צו שלש סעודות,
דער הייליגער אמרי נועם מדזיקוב זי"ע האט האט דער הייליגער צדיק רבי הערשעלע מרימנוב
דערציילט ,אז ער איז געווען אמאל שבת שירה אין זי"ע געטון דאס זעלבע ,אבער האט דער צדיק
רימנוב ביי זיין גרויסן רבין ר' הערשעלע מרימנוב אנגעהויבן זאגן תורה אויף א גאר געהויבענע
זי"ע ,דאס בית המדרש איז נישט געווען געהייצט מדרגה ,ווען מען האט אנגעצינדן די ליכט נאכן
און א ביטערער שטארקע פראסט האט תורה ,האט דער הייליגער שינאווא רב געזען ,ווי
געבוזשעוועט אינדרויסן ,דער רבי ר' הערש זי"ע דער הייליגער משיב כהלכה זיצט און פארגיסט
האט דעמאלט געזאגט די שירה מיט אזא טייכן טרערן פון די תורה פונעם רבין ,פון דאן אן
פייערדיגן התלהבות ובקול חוצב להבות אש ,אז איז דער משיב כהלכה געווארן א גרויסע חסיד
אינמיטן די שירה האט ער זיך געמוזט אפשטעלן פונעם הייליגען צדיק רבי הערשעלע מרימנוב
און ווייזן מיט די פינגער מען זאל עפענען די זי"ע.
פענסטער כדי צו שעפן אביסל לופט. •••
הגה"ק רבי ישראל הכהן ראפאפארט דומ"ץ
מ'האט טאקע געעפנט דאס פענסטער און טארנא זי"ע איז אמאל געווען ביי א דין תורה אין
דער הייליגער ר' הערש האט געשעפט אביסל פון שטאט רימנוב ,עס איז געווען א דין תורה צווישן א
די קאלטע פראסטיגע ווינטן וואס האבן מאן און א פרעמדע פרוי ,די דיינים האבן דורך
אריינגעדרינגען אין בית המדרש ,ביז ער איז צוריק געטאן דעם גאנצן דין תורה און גע'פסק'נט לטובת
געקומען צו די כוחות און ווייטער ממשיך געווען דעם מאן ,אבער דער פרוי איז אריבער צום
צו זאגן די שירה מיט די גרעסטע און שטארקסטע הייליגען צדיק רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע ,און
איבערמענטשליכע קרעפטן וואס האבן זייער געוויינט מיט ביטערע בכיות ,אז מען האט
אויפגעהויבן אלעמענס הערצער ,האט דער דא גע'פסק'נט שלא על פי תורה און זי איז באמת
הייליגער אמרי נועם זי"ע אויסגעפירט מיט זיין גערעכט.
גרויס עניוות ,ביי אונז אין בית המדרש איז געהייצט
און ווארעם ,די פענסטער און אלע לעכער זענען האט דער צדיק רבי הערשעלע געלאזט ריפן
פארשטאפט כדי עס זאל נישט אריינדרינגען קיין די דיינים ,ובתוכם דער דיין רבי ישראל מטארנא
קעלט ,און פארט איז ביים זאגן שירה יעדער קאלט. זי"ע ,בדרך כלל האט דער צדיק רבי הערשעלע
••• מרימנוב זיך נישט געמישט אין קיין דין תורה'ס,
הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט ווייל ער איז נישט געווען באקאנט אזוי מיט זיין
דערציילט ,אז דער הייליגער רבי ר' הערש מרימנוב גדלות בתורה.
זי"ע איז געווען אין שטאט דזיקוב אויף שבת פר' אבער דא האט ער געבעטן ,אז מען זאל
לך לך בשנת תר"ז ,דאס איז געווען אפאר וואכן ברענגען א שולחן ערוך און מען זאל נאכאמאל
פאר די הסתלקות און די לעצטע שבת וואס ער דורך טון דעם דין ,טאקע נאכן איבער גיין דאס
האט געפראוועט ,און ער האט געפירט דארט דעם גאנצע טענות און הלכות ,איז אויס געקומען אז די
גאנצן שבת ,ביים טיש ווען ס'איז געקומען צו זאגן פרוי איז טאקע געווען גערעכט.
תורה איז געווען דרכו בקודש פון רבי'ן ר' הערש,
אז פארן זאגן תורה האט ער פארציילט די מעשי דאן האט דער גאון רבי ישראל מטארנא
בראשית און די מעשי אבות ואמהות ,און אזוי אלע געפרעגט רבי הערשעלע מרימנוב ,פון ווי איז אייך
סדרות ביז ער איז אנגעקומען צו דעם סדרה ווי איינגעפאלן אז מען האט נישט גע'פסק'נט ריכטיג,
מ'האט געהאלטן ,און דאן האט ער געזאגט תורה האט רבי הערשעלע מרימנוב געזאגט ,עס שייט
אויף דעם סדרה פון די וואך. ימה ְמ ִשׁ ַיבת נָ ֶפשׁ,
תּוֹרת ד' ְתּ ִמ ָ
דאך )תהלים י"ט ח'( ַ
אויב האט מען ווען גע'פסק'נט לאמיתו של תורה,
יענעם שבת פרשת לך לך בשנת תר"ז אין קען מען נישט אזוי וויינען ,ווייל א פסק הלכה
דזיקוב האט דער צדיק רבי הערש משנה געווען, ריכטיג קען נישט ברענגען אז א מענטש זאל ווערן
און ער איז געגאנגען ווייטער אלע סדרות ביז ער אזוי צובראכן ,דערפאר האב איך געוויסט אז עס איז
איז אנגעקומען צו פר' בשלח ,און ווען ער איז זיכער דא געווען א טעות.
25
האט ער זיך דערמאנט אז ער האט פריער גוט אנגעקומען צו די שירה ,האט ער זיך גענומען זאגן
געזוכט דעם שליסל און דאס נישט געפונען ,און די שירה אזוי ווי מ'זאגט שביעי של פסח ,און דער
ער איז דערשראקן געווארן פון דעם נס ,שפעטער הייליגער אמרי נועם איז אויך דארט געווען און ער
האט מען זיך דערוואוסט ,אז דער שליסל איז געווען האט געהערט די שירה ,האט ער שפעטער
ביי אן אנדערן מענטש. געזאגט ,איך הייס א גרויסע עושר ,ווייל זיין שווער
••• איז דאך געווען א גרויסע עושר ,איך האב נדן 150
עס ווערט דערציילט ,אז בעפאר די הסתלקות טויזנט רייניש און 300זילבערנע בעכערלעך ,איך
פונעם צדיק רבי מענדעלע מרימנוב זי"ע ,איז בין גרייט דאס אלעס אוועקצוגעבן אז איך זאל נאך
געקומען צו אים זיין תלמיד דער הייליגער איינמאל הערן דעם פסוק" ,נָ ִט ָית יְ ִמינְ ִ תּ ְב ָל ֵעמוֹ
ראפשיצער רב זי"ע ,און האט געבעטן רבי ָא ֶרץ" ,ווי דער רבי ר' הערש האט דאס דעמאלט
מענדעלע פאר א ברכה בעפאר זיין הסתלקות, געזאגט.
האט ער אים ארויפגעלייגט די לינקע האנט אויפן
און דער צדיק רבי איציקל האט מדייק געווען
קאפ.
פארוואס עפעס פונקט דעם פסוק ,ער האט אבער
נישט געוואוסט פארוואס ,אבער דער איידעם ר'
האט דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע
יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט שוין יא
געבעטן אז די רבי זאל אים בענטשן מיט דער
געזאגט ,אז ס'קען זיין ווייל דער רבי ר' הערש האט
רעכטער האנט ,האט דער צדיק רבי מענדעלע
אמאל געזאגט פשט אזוי ,נָ ִט ָית יְ ִמינְ ,ווען דער
געענטפערט" ,ניין ,די רעכטע איז פאר רבי
אויבערשטער האט אויסגעשטרעקט זיין האנט
הערשעלע ,אזוי ווי דער אריז"ל האט געזאגט אז ער
ִתּ ְב ָל ֵעמוֹ ָא ֶרץ ,איז די גאנצע ארציות פון די מענטש
איז געקומען אויף דער וועלט צוליב זיין תלמיד ר'
געווארן איינגעשלינגען ,און ווען דער רבי ר' הערש
חיים וויטאל ,אזוי בין איך נאר געקומען אויף די
האט געזאגט דעם פסוק יענעם שבת ,האט דער
וועלט צוליב מיין תלמיד רבי הערשעלע".
הייליגער אמרי נועם פארלוירן זיין גאנצע ארציות,
•••
ממילא האט ער שוין נישט געדארפט דעם גאנצן
ווי עס איז באקאנט ,איז דער צדיק רבי
נדן און ער איז געווען גרייט דאס אוועקצוגעבן ,אזוי
הערשעלע מרימנוב זי"ע ,גלייך נאך זיין רבי'ס
האט ר' יענקעלע געזאגט אז ס'קען זיין דאס איז
הסתלקות ,אנטלאפן פון רימנוב כדי מען זאל אים
פשט.
נישט אויפנעמען אלס ממלא מקום ,און פאר די
•••
קומענדיגע 12יאר איז ער געזעצן ביים הייליגען
עס ווערט געברענגט ,אז בעפאר די הסתלקות
ראפשיצער רב זי"ע ביז צו די הסתלקות פונעם
איז דער צדיק וקדוש רבי מענדלע מרימנוב זי"ע
ראפשיצער רב.
געווען זייער שוואך ,און ער האט געדארפט עפעס
עסן גלייך נאכן דאווענען ,דער תלמיד רבי
דארט ביים הייליגען ראפשיצער רב איז דער
הערשעלע פלעגט יעדן טאג צוגרייטן דאס עסן
רבי הערשעלע געזעסן ווי א פשוטער איד ,און דער
פאר שחרית ,איינמאל איז אים פארלוירן געגאנגען
הייליגער ראפשיצער רב האט אים נישט
דער שליסל פון דעם שאנק וואו מען האט
ארויסגעוויזן קיין גרויסע כבוד ,איין טאג האט דער
געהאלטן דאס עסן ,ער האט געזוכט דעם שליסל
זון רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געפרעגט פונעם
אין אלע טאשן און דאס נישט געפונען ,און ווייל
טאטן פארוואס ער איז נישט מכבד דעם צדיק רבי
דער ציבור האט שוין געהאלטן ביי פסוקי דזמרה,
הערשעלע.
איז ער אריין דאווענען.
האט דער הייליגער ראפשיצער רב ער האט געדאווענט ווי געווענליך מיט גרויס
געענטפערט" ,זיין גאנצע גרויסקייט קומט פון התלהבות ,ביז ער האט פארגעסן פון דער גאנצער
ענוה ,אויב איך וועל אים געבן כבוד ,וועל איך אים וועלט ,ווען דער גבאי איז געקומען בעטן דעם
חרוב מאכן" ,און דער הייליגער ראפשיצער רב שליסל ,האט דער רבי הערשעלע אריינגעלייגט די
האט צוגעלייגט" ,ואני יודע שהוא גדול ממני ,ויגיע האנט אין טאש ,ארויסגענומען דעם שליסל און
עוד זמן שתעמוד על פתחו". דאס געגעבן פארן גבאי'ן ,ערשט נאכן דאווענען
26
פלוצלונג איז א מאן אראפגעקומען פון אויבן יארן שפעטער איז דער הייליגער דזיקובער
און איר געזאגט" ,גיי נישט ארויף ,איך בין דער בעל רב געקומען קיין רימנוב ,און די גבאים האבן אים
הבית" ,און ער האט איר אריינגעלייגט א מטבע אין געזאגט אז דער רבי שלאפט ,און מען האט אים
דער האנט ,ביים לאמטערן האט זי געזען אז דאס געוואלט געבן א שטול ,אבער ער האט זיך נישט
איז א גאלדענער רויטער גילדן ,און זי האט מורא געוואלט זעצן ,און ער איז געבליבן שטיין ביי דער
געהאט אז אפשר האט זיך דער בעל הבית טועה טיר" ,צו מקיים זיין וואס זיין פאטער האט געזאגט,
געווען ,און געזוכט דעם מאן ,אבער ער איז נישט "ויגיע עוד זמן שתעמוד על פתחו".
געווען צו געפינען ,זי האט די מטבע אויסגעטוישט •••
אין א געשעפט ,און פון דעם געהאט געלט צו פארן עס ווערט דערציילט ,אז אין רופשיץ איז
ווייטער. איינמאל געקומען דער גביר ר' יואל מרגליות פון
סטריזשוב ,און פארן אוועקפארן האט ער געגעבן
דערנאך איז זי געקומען צום הייליגן צדיק רבי מתנות פאר די אידן אין בית המדרש ,און פאר רבי
מאיר'ל בעל אור לשמים מאפטא זי"ע ,און ער האט הערשעלע'ן ,וואס מען האט דעמאלט גערופן "ר'
איר געזאגט" ,דער איד איז געווען אליהו הנביא, צבי משרת" ,האט ער געגעבן א זילבערנעם שקל.
ווען דו וואלסט נישט אויסגעטוישט די מטבע,
וואלט זי דיר געבראכט ברכה אויף אייביג" ,ווען האט ר' הערש אים געזאגט מיט זיין תמימות,
דער צדיק רבי הערשעלע האט דאס געהערט, "איך ווייס אז דו גיבסט מיר היינט א שיינעם רייניש,
האט ער ארויסגעוויזן גרויס כבוד פאר זיין אבער גיב מיר פופציג אזעלכע שקלים ,איך דארף
רעבעצין ,אז זי האט געהאט די זכי' צו באקומען א עס פאר דער חתונה פון מיין איינציגער טאכטער",
מטבע פון אליהו הנביא ,און ער האט געשיקט דער גביר ר' יואל האט געלאכט ,זיך באליידיגט ,און
פרויען זיי זאלן גיין צו איר נעמען א ברכה. ער האט צוריקגענומען דעם שקל און זיך געגאנגען
••• באקלאגן ביים ראפשיצער רב איבער וואס דער ר'
עס ווערט דערציילט ,אז א גביר פון שטאט הערש משרת האט געטון.
קורצ'ינה האט איינמאל איינגעלאדענט דעם צדיק
רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע צו זיין דער כהן ביי א דער הייליגער ראפשיצער רב איז דערשראקן
פדיון הבן ,און געשיקט נאך אים א שיינע קארעטע, געווארן און געזאגט פארן גביר" ,גיי צוריק און בעט
די גאנצע שטאט איז אים ארויסגעגאנגען אים איבער ,ווייל אויב ער וועט זיך נישט לאזן
אנטקעגן מיט פרייד ,דער צדיק רבי הערשעלע איבערבעטן וועסטו אים מוזן געבן אזוי ווי ער האט
פלעגט זאגן ביי יעדן פדיון הבן" ,כשם שפדינו את געבעטן" ,כי הוא תמים במעשיו ודבריו לא ישוב
הילד מן החיצונים ,כן יפדה ד' אותנו מיצר הרע ולא ישנה" ,דער גביר ר' יואל האט אים געבאטן
ומכל רעות שבעולם". פינף ,צען ,צוואנציג ,אבער ר' הערש איז געבליבן
ביי זיין ווארט ,ביז ר' יואל האט אים אוועקגעציילט
נאכן פדיון הבן האט זיך דער גביר באקלאגט אלע פופציג ,דאן האט ר' הערש אים געבענטשט,
פארן צדיק און געזאגט ,אונזער שטאט איז א "אז ער זאל אלט ווערן אין זיין עשירות" ,און אזוי
שיינע שטאט ,עס פעלט נישט קיין זאך ,נאר איז געווען.
וואסער האבן מיר נישט ,מיר האבן שוין פראבירט •••
צו גראבן איבעראל און נישט געפונען קיין קוואל ווערט דערציילט ,אז מיט דעם געלט וואס ר'
צו האבן פרישע וואסער פארן שטאט. הערשעלע האט צוזאמען געשטעלט אין רימנוב,
איז זיין רעבעצין מיט דער כלה געפארן צו קרובים
האט דער צדיק רבי הערשעלע געענטפערט, אין פוילן צונויפצונעמען אויף דער חתונה ,אבער
"וואס הייסט? דאס וואסער שטייט דאך דא ,און איר אנגעקומען ביינאכט קיין קראקא ,איז זיי
שרייט נאך וואסער! פרובירט נאכאמאל צו גראבן", אויסגעגאנגען די לעצטע פרוטה ,און די רעבעצין
און דער צדיק האט מיט זיין שטעקן געמאכט א האט זיך איבערגעטראכט וואס צו טון ,צום סוף איז
ראד אויף דער ערד און געזאגט" ,דא וועט איר די רעבעצין ארויף אויף די טרעפ פון א רייכער
געפינען וואסער" ,מען האט גלייך געדונגען שטוב.
27
א דארפס-איד א גרויסע סומע אויסלייז געלט ,זיין ארבעטער ,געגראבן אויפן ארט ווי דער צדיק האט
איידעם ,ר' אריה לייבוש ,האט געוואוסט אז דאס געהייסן ,און א קוואל האט זיך געעפנט ,דער
איז כמעט דעם מענטש'ס גאנץ פארמעגן ,און האט ברונעם האט געגעבן וואסער פאר דער גאנצער
געוואלט אים איינרעדן נישט צו בעטן אזויפיל. שטאט ,און פון דעמאלט אן האבן זיך געעפנט
גוטע קוואלן אין גאנצן שטאט.
נישט אסאך טעג שפעטער האט •••
אויסגעבראכן א פייער ביים דארפס-איד ,און עס עס ווערט דערציילט ,אז בשנת תקצ"א האט
איז פארברענט געווארן אלעס וואס ער האט ליידער אויס געבראכן א שווערע מגיפה אין שטאט
געהאט ,האט דער צדיק רבי הערשעלע גערופן רימנוב ,און דער צדיק וקדוש רבי צבי הירש הנקרא
דעם איידעם און אים געזאגט" ,ביז ווען וועסטו ר' הערשעלע מרימנוב זי"ע איז אויך ל"ע
נישט פארשטיין וואס דער אויבערשטער האט אנגעשטעקט געווארן מיט די מחלה.
געמיינט ,ווען ער האט געזאגט פאר משה רבינו
"ויקחו לי תרומה" און נישט "ויתנו לי" ,נאר כדי צו ווען דער צדיק וקדוש רבי צבי הירש מלובלין
ברענגען א טובה פאר א איד און אפשאפן פון אים א זי"ע דער זון פונעם הייליגען חוזה האט געהערט,
שווערן דין ,דארף מען נעמען דעם כופר נפש מיט א אז דער צדיק מרימנוב איז נישט געזונט ,איז ער
שטארקער האנט". אריבער געפארן קיין רימנוב ,און דאן האט דער
••• צדיק רבי צבי הירש מלובלין געזאגט ,אין הימל איז
עס ווערט דערציילט ,אז ר' הירשלי איטשעס, נגזר געווארן אז "צבי הירש בן שפרינצא" זאל
וואס איז געווען א קרוב מיטן צדיק רבי הערשעלע ליידער נסתלק ווערן ,אבער מיין נאמען איז אויך
מרימנוב זי"ע האט דערציילט ,פארן גאון דעם "צבי הירש בן שפרינצא".
הייליגען ישועות יעקב זי"ע ,אז ווען די טאכטער און וויבאלד די וועלט ברויך נאך האבן דעם
פון רבי הערשעלע איז געלעגן געפערליך קראנק, צדיק רבי הערשעלע מרימנוב ,אז ער זאל משפיע
האט רבי הערשעלע פרייטאג צונאכטס זיין השפעות און פרנסה פאר אידישע קינדער,
געדאווענט ווי געווענליך אן א שפור פון עצבות, וועל איך נעמען אויף מיר די גזירה ,און כך הוה דער
מיט גרויס שמחה ,טאנצנדיג ביי לכה דודי. צדיק רבי הערשעלע מרימנוב איז דאן געזונט
אבער דערנאך איז ער געפאלן אויפן פנים ,און געווארן ,און דער צדיק רבי צבי הירש מלובלין איז
געבעטן דעם אויבערשטן" ,ואתחנן אל ד' בעת גלייך נאכדעם נסתלק געווארן ,און דורך דעם וואס
ההיא" ,און דער צדיק האט געזאגט א תפילה צום ער האט גענומען די גזירה אויף זיך ,האט דער צדיק
רבוש"ע ,אז זי זאל לעבן ביז נאך שבת ,כדי ער זאל רבי הערשעלע נאך געלעבט נאך 16יאר און משפיע
נישט פארלירן די שמחה פון שבת ,און אזוי איז געווען ישועות פאר אידישע קינדער.
געווען ,זי האט געלעבט ביז מאנטאג ,און ווען מען •••
האט אים געפרעגט פארוואס ער האט נישט עס ווערט געברענגט ,אז אין א קרעטשמע
געבעטן אז זי זאל ווערן געזונט ,האט ער נעבן שטאט סטרופקוב האט זיך דער קרעטשמער
געענטפערט מיט די עקידה. באקלאגט ,אז אין איין צימער פון זיין הויז הערט
מען יעדע נאכט שרעקליכע קולות ,און מען זעט
אברהם אבינו האט דאך געקענט בעטן דעם גארנישט ,האט דער צדיק רבי הערשעלע געזאגט,
אויבערשטן ער זאל נישט פארלאנגען די עקידה, קיינער זאל דארט נישט אריינגיין ,און האט
און ער וואלט אוודאי גע'פועל'ט ,אבער ער האט געהייסן פארן קרעטשמע ,גיי צום טיר שטעל זיך
געזען ,אז די עקידה וועט זיין א זכות פאר זיינע ביי דער שוועל און זאג הויך די ווערטער" ,צבי
קינדער ,און דערפאר האט ער געשוויגן ,און דאס הירש בן שפרינצא גוזר עליך שתסור מזה" ,דער
איז די עבודה פון צדיקים ,ווען דער הייליגער קרעטשמער האט אזוי געטון ,און פון דעמאלט אן
ישועות יעקב האט דאס געהערט ,האט ער איז געווען רואיג אין זיין שטוב.
געזאגט" ,נחמתני ,נחמתני" ,און ער האט דערמיט •••
געפונען א טרייסט נאך זיין זון ר' מרדכי זאב זי"ע עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט דער
וואס איז דאן נפטר געווארן יונגערהייט. צדיק רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע פארלאנגט פון
28
כהן ,גייט ער דוכנען? "אוודאי" האט ר' הירשלי •••
געזאגט ,האט אבער דער הייליגער רוזשינער עס ווערט דערציילט ,אז זיין זון רבי יוסף פון
געזאגט" ,איך פרעג נישט צי ער דוכנט יום טוב ,איך רימנוב זי"ע האט דערציילט ,אז רבי חיים זאב פון
פרעג צי ער דוכנט יעדן טאג" ,און ער האט לינסק איז געווען ביים הייליגן סאווראנער רבי'ן
געפרעגט ,פארט אייער רבי ארום? האט ר' הירשלי ווען ער האט פארלוירן זיין איינציגן זון און האט
געענטפערט" ,ער פארט נאר ארום זיין היים ,אדער זיך נישט געקענט טרייסטן.
זומער אין א באד צו היילן די פיס". האט אים דער הייליגער סאווראנער
געפרעגט ,איז דא אין פוילן א צדיק מיטן נאמען
האט דער הייליגער רוזשינער געזאגט" ,וואס רבי צבי הכהן? מען האט מיך געפרעגט פון הימל,
ווייסט איר? ער פארט אפילו שבת און יום טוב אויף פארוואס איך לערן מיך נישט אויס מוסר פון רבי
ערטער וואו קיין מלאך און קיין שרף קען נישט צבי הכהן ,וואס האט פארלוירן זיין איינציגע
אנקומען" ,און נאך די ווערטער איז ר' הערש מיט טאכטער – די לעצטע פון פערצן קינדער – און
זיין מנין געפארן קיין סדיגורה אויף שבת פרשת דאך האט ער אין דעם שבת פון די שבעה געזונגען
חוקת תר"ג ,זיך צו זען מיטן רוזשינער ,און דארט און געטאנצט ביי לכה דודי!.
האט ער פארגעדאווענט קבלת שבת אין •••
רוזשינער'ס בית המדרש. עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער דברי
••• חיים מצאנז זי"ע איז אויך אסאך געפארן צום צדיק
עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע ,איינמאל ,אויפן וועג,
הערשעלע מרימנוב'ס טאכטער הרבנית הצדקת האט אים איינער געפרעגט ,פארוואס אזא גרויסער
מרת רחל לאה ע"ה איז א כלה געווארן מיט אן גאון פארט צו רבי הערש'ן ,האט דער הייליגער
אייניקל פונעם רוזשינער רבי שלמה מסאדיגורא דברי חיים געענטפערט ,עס זענען דא צוויי
זי"ע. הייליגע בערג – הר סיני ,וואו דער אויבערשטער
האט געגעבן די תורה ,און הר המוריה ,וואו אברהם
ביי א שידוך פלעגט דער הייליגער רוזשינער אבינו האט געברענגט יצחק'ן צו דער עקידה.
דערציילן זיין ייחוס" ,מיין טאטע איז רבי שלום
שכנא פון פראהביטש ,מיין זיידע רבי אברהם איז די קשיא ,פארוואס איז דאס בית המקדש
המלאך ,מיין עלטער-זיידע דער הייליגער מגיד פון געבויט געווארן אויף הר המוריה און נישט אויף הר
מעזריטש" ,און ער האט אויסגערעכנט זיינע סיני? ,נאר די תירוץ איז ,אז דארט וואו א איד
הייליגע אבות. שטרעקט אויס דעם האלדז צו ווערן געשאכטן
פאר'ן אויבערשטנ'ס וועגן ,דאס איז נאך א העכערע
דערנאך האט ער געזאגט ,יעצט מחותן מדרגה ,און דער צדיק רבי הערש מרימנוב ,האט
דערציילט איר אייער ייחוס ,האט דער צדיק רבי ער אויסגעפירט ,איז גרייט יעדן רגע זיך מוסר נפש
הערשעלע געענטפערט ,מיינע עלטערן זענען מיר צו זיין פאר'ן אויבערשטן.
אוועקגעשטארבן ווען איך בין געווען צען יאר ,און •••
מען האט מיך אפגעגעבן צו א שניידער ,און דער עס ווערט דערציילט ,אז בשנת תר"ג איז זיין
שניידער האט מיך אויסגעלערנט איין זאך" ,א נאענטער חסיד ר' הירשלי איטשעס געפארן קיין
נייעם בגד זאל מען היטן ער זאל נישט קאליע ווערן, סדיגורה צום הייליגען רוזשינער זי"ע ,ווען דער
און אן אלטן בגד זאל מען פארריכטן" ,האט דער הייליגער רוזשינער האט געהערט אז ער איז פון
הייליגער רוזשינער געזאגט" ,גענוג ,גענוג" ,דער רימנוב ,האט ער געזאגט מיט א התרגשות" ,פון
שידוך איז אינגאנצן ראוי. רימנוב? פון דעם ארט וואו רבי צבי הגדול וואוינט?,
••• ווייסט איר אז ער איז "אש להבה"! ,און ער האט עס
עס ווערט דערציילט ,אז חשון בשנת תר"ו איז איבערגעחזר'ט עטליכע מאל ,און געזאגט ,אז ער
דער גביר ר' יעקב אברהם פון רימנוב געשלאפן גלוסט זייער אים צו זען.
איין נאכט אין א צימער מיט א נייעם אויוון וואס און דער הייליגער רוזשינער האט ווייטער
מען האט ערשט אנגעהייצט ,און אינדערפרי האט געפרעגט ,איך האב געהערט אז אייער רבי איז א
29
ווארטן צו הערן די תפלה פונעם צדיק רבי מען אים געטראפן רח"ל ליגן ווי טויט פון דעם
הערשעלע ,און ער האט נישט געקענט שטיין קעגן קוילן-גאז ,און דער דאקטער האט געזאגט ,אז ער
זייער גרויסע השתוקקות. קען נישט מחיה מתים זיין ,איז זיין ווייב שנעל
געלאפן וויינענדיג צום צדיק רבי הערשעלע
ווען ר' מענדל האט די מעשה דערציילט פאר מרימנוב.
זיין רבין רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע ,האט דער
רבי דערציילט ,אז ער איז איינמאל געווען אויף האט דער צדיק רבי הערשעלע איר געזאגט,
שבת אין רימנוב אינאיינעם מיטן הייליגן צדיק רבי ברענג גלייך תשל"ט 739רייניש וואס איז
נפתלי מליזענסק זי"ע ,און ווי נאר דער צדיק רבי בגימטריא פון "יעקב בן שרה" ,וואס וועט גיין פאר
הערשעלע זי"ע האט אנגעהויבן דאווענען ,האט די ארימעלייט ,היינט איז ערב שבת און זיי דארפן
ער נישט געקענט אוועקנעמען די אויגן פון זיין עס ,און אין דעם זכות וועט ער לעבן ,זי האט גלייך
הייליגער צורה ,און ער האט געטראכט ,אז זיכער אריבער געברענגט דאס געלט ,און ער האט איר
זענען די מלאכים מקנא ,אז א בשר ודם האט זוכה געזאגט" ,גיי אהיים ,געב אים צו טרינקען הייסע
געווען צו אזעלכע געהויבענע מדריגות. זיסע טיי ,עפנט אים דאס מויל און גיסט אריין לעפל
נאך לעפל" ,די ווייב האט אויסגעפאלגט ,און ביים
אינמיטן האט ער באמערקט ,אז אויך דער דריטן לעפל האט ער געעפנט די אויגן ,דער
צדיק רבי נפתלי מליזענסק דאוונט נישט ,נאר דאקטער איז געווען פאר'חידוש'ט ,און זונטאג נאך
שטייט און קוקט אויף דער עבודה פונעם צדיק רבי שבת איז ער שוין אויפגעשטאנען פון בעט.
הערשעלע ,נאכן דאווענען האט ער אים געפרעגט, •••
וואס ער האט געטראכט ,האט דער צדיק רבי אין ספר ויקהל שלמה ווערט געברענגט בשם
נפתלי געענטפערט ,אז ער האט געטראכט ווי די פונעם הייליגען שינאווער רב זי"ע ,אין נאמען פון
מלאכים און שרפים זענען מקנא אין זיין גרויסער דעם צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע ,די ווערטער
עבודה ,האט דער צדיק רבי אליעזר'ל אויף אידיש" ,עס איז ווערט צו פארן צום הייליגן
אויסגעפירט ,אז זיי האבן זיך ביידע געפרייט צו זען, רבי ר' הירש זי"ע מרימנוב נאר צו קוקן ווי ער רוקט
אז זיי האבן מכוון געווען צו דער זעלבער מחשבה. זיך אויס נאך תפלת שמונה עשרה ,צו זען ווי א איד
••• האט בושה פאר דעם בורא כל העולמים".
עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי •••
הערשעלע מרימנוב זי"ע האט אמאל פארלאנגט עס ווערט דערציילט ,אז הרה"ח ר' מענדל
פון א איד וואס איז געקומען צו אים מיט א בקשה, עקשטיין ,א חסיד פונעם הייליגן צדיק רבי
אז ער זאל אים געבן פופצן צוואנציגער ,דער איד אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע ,האט איינמאל געמאכט
האט געגעבן צען ,און די איבעריגע פינף איז ער שבת אין שטאט רימנוב ביים הייליגן רבי ר'
געבליבן שולדיג ,און האט עס כמעט פארגעסן ,נאך הערשעלע מרימנוב זי"ע.
רבי הערשעלע'ס הסתלקות ,איז דער צדיק
געקומען אין חלום צום איד ,און געפרעגט, דאן איז אויך דארט געווען דער הייליגער
"פארוואס באצאלסטו מיר נישט וואס דו ביסט מיר צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע ,און דער צדיק
שולדיג? מען מאנט ביי מיר אויך אז איך זאל רבי הערשעלע האט מכבד געווען רבי שמעון
באצאלן וואס איך בין שולדיג פאר מענטשן", מיערסלוב מיט קבלת שבת ,אבער נאכן זאגן "בואי
אינדערפרי איז דער איד געלאפן און באצאלט דעם בשלום" איז רבי שמעון צוגעקומען ,און געבעטן אז
חוב. רבי הערשעלע זאל אליין ענדיגן דאס דאווענען
ביים עמוד.
נאכן דאווענען האט מען געפרעגט פונעם
צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע ,פארוואס ער
האט נישט ווייטער געדאווענט מעריב ,האט ער
געזאגט ,אז ער האט געזען ווי די מלאכי מעלה
30
עס איז פון זיין ישיבה ארויס געקומען פון די
יארצייט א' כסלו
גרעסטע גדולים בדורו ובתוכם.
הגה"ק רבי שלום שכנא ב"ר יוסף זי"ע) ,שור(
בנו הגה"ק רבי ישראל אב"ד לובלין זי"ע,
אב"ד לובלין ,הנקרא הגרש"ש מלובלין
הגה"ק רבי משה איסרליש בעל דרכי משה הרמ"א
מקראקא זי"ע,
הגה"ק רבי חיים ב"ר בצלאל בעל ספר החיים זי"ע, ער איז געבוירן אין שטאט הרובשוב ,בשנת ה'
הרה"ק רבי שלמה לוריא אשכנזי בעל ים של שלמה אלפים ר"ן.
אב"ד לובלין זי"ע,
הגה"ק רבי זכרי' מענדיל קלויזנר זי"ע, צו זיין טאטן הגה"ק רבי יוסף מקראקא זי"ע,
הגה"ק רבי משה ב"ר זבולון אליעזר הלפרין בעל בן הגה"ק רבי יצחק זי"ע,
זכרון משה מבריסק זי"ע. בן הגה"ק רבי שלום מווינער-נוישטאט זי"ע.
מען קען זעהן וואס עס שרייבט הגה"ק רבי און צו זיין מאמע הצדקת מרת גולדא ע"ה.
בנימין אהרן סלניק אשכנזי בעל משאות בנימין
מפודהייץ זי"ע ,וואס איז געווען פון די גדולי חכמי ער איז געווען א גאון הגאונים ראש הגבורים
פולין ,אז אלע גדולים און גאונים פון דעם דור חריף ועילוי עצום בתורה ,ער איז געווען א איש
פונעם גאון רבי שלום שכנא זי"ע זענען געווען קדוש ונורא מאוד ,חסיד ועניו ,ראש אב בית דין,
תלמידי הגרש"ש. אב"ד האב"דים וגאון הגאונים ,ער איז פארעכנט
געווארן פון די גרעסע גדולים און פוסקים בדורו,
ביי א דרשה אין שטאט לובלין האט אמאל ער האט מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער
דער גאון וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע געזאגט, תלמידים גדולים און גאונים בדורו ,אלע גדולים
פארוואס אמאל זענען געווען אסאך ווייניגער וצדיקים בדורו האבן דעם גאון וקדוש גאר שטארק
סאלדאטן אין די מיליטער ווי היינטיגע צייטן ,דאס מעריץ געווען און מכבד געווען.
איז ווייל אמאל האט מען געברויכט טראגן גאר
גרויסע כלי זיין פאר א מלחמה ,און נישט יעדער ער האט געלערנט אין שטאט פראג אין די
איינער האט דאס געקענט טראגן ,דערפאר האבן ישיבה פון הגה"ק רבי יעקב הלוי פולאק בעל
נאר די גרויסע גיבורים געקענט דינען אין די שיטות החילוקים אב"ד קראקא זי"ע ,וואס איז דאן
מיליטער. געווען דער דיין אין ראש ישיבה אין פראג ,דארט
האט ער געלערנט צוזאמען מיט הגה"ק רבי מאיר
אבער היינטיגע צייטן ווען די כלי זיין זענען קאצנעלנבויגן המהר"ם פאדובא זי"ע.
געווארן קלענער און גרינגער ,קען יעדער איינער
שוין דינען אין די מיליטער ,דערפאר זענען שוין דאן איז שוין דער גאון געווען מפורסם אלס
היינט דא אסאך אסאך מער סאלדאטן. איינע פון די חריפים און גדולים בשיטת הפלפולים
און איינע פון די גרעסטע תלמידים פון זיין גרויסן
דאס זעלבע איז מיט בעלי הוראות ,אמאל רבין רבי יעקב פולאק זי"ע ,צענדליגע גדולים און
האט א דיין און א מו"ץ געברויכט קענען כל גאונים בתורה האבן שוין דאן גאר שטארק מכבד
התלמוד מיט די ראשונים און אחרונים און די ד' געווען דעם גאון אפילו נאך זייענדיג גאר יונג.
חלקי שו"ע און אלעס ארום צו קענען זיין א מורה
הוראה ,דערפאר זענען געווען אמאל אסאך בשנת ר"פ זייענדיג 30יאר אלט האט מען אים
ווייניגער מורה הוראות. אויף גענומען אלס אב"ד ור"מ אין שטאט לובלין,
דארט האט ער אויף געשטעלט זיין גרויסע ישיבה
אבער היינט לערנט א דיין אדער א מורה וואס איז געווען פון די גרעסטע ישיבות אין פולין,
הוראה נאר שולחן ערוך מיט די אחרונים און אסאך גרויסע גדולים און גאונים בתורה זענען געקומען
מאל איז מען מקצר אין די תורה הקדושה ,און לערנען תורה פון דעם גאון וקדוש.
31
דערציילט אז יארן נאך זיין פטירה ,האט אויס דערפאר קען אפילו איינער וואס איז נישט אזא
געבראכן א גרויסע פייער אין שטאט לובלין וואס גדול בתורה זיין א מורה הוראה.
מען האט דאס נישט געקענט פארלעשן און עס
האט אויס געזען ווי עס וועט ח"ו חרוב מאכן דעם ער איז געווען מפורסם אלס דער גדול בדורו
גאנצן שטאט. און דער פוסק הלכה בדורו ,אבער דער צדיק
וקדוש האט נישט געוואלט מען זאל זיינע פסקים
איז מען געלאפן צום רב פון שטאט וואס איז אראפ שרייבן לדורות הבאים ,ווייל דער צדיק האט
געווען דאן הגה"ק רבי יהודה לייב איגער בעל תורת נישט געוואלט אז מען זאל זיך פארלאזן אויף זיינס
אמת מלובלין זי"ע ,צו פרעגן וואס מען זאל טון צו א פסק הלכה ,נאר ער האט געוואלט אז יעדער דיין
ראטעווען דעם שטאט ,האט ער גלייך געהייסן גיין זאל פאר זיך דורך טון דעם הלכה שאלה און
צום ציון פונעם הייליגען גאון רבי שלום שכנא זי"ע, פסק'נען לויט ווי ער טוט דורך דעם שאלה.
וואס ער האט דאך צו געזאגט אז ער וועט מגין זיין
אויפן שטאט ,טאקע כך הוה אזוי ווי מען איז ארויף ווי מען קען זען וואס זיין זון הגה"ק רבי ישראל
צום ציון ,האט זיך די פייער גלייך אויס געלאשן און זי"ע שרייבט בזה"ל" ,וחי נפשי עולמים ,זימנין
די שטאט איז ניצל געווארן פונעם פייער. סגיאין בקש עם הרבה לומדים מאבי שיעשה פוסק,
ותשובתו היתה מחמת רוב חסידתו וענותנותו אשר
הרה"ק רבי חיים אלעזר שפירא בעל מנחת היה עניו יותר מכל האדם יודע אני דאז שוב לא
אלעזר ממונקאטש זי"ע האט דערציילט ,בשם א יפסקו רק כאשר אכתוב מטעם הלכה כבתראי ואין
זקן וחסיד תלמיד חכם ,אז דער הייליגער חוזה רצוני שיסמוך העולם עלי".
מלובלין זי"ע פלעגט הייסן גיין צום ציון פונעם גאון
ווען עס איז געווען א עת צרה ,און אידן זענען ביי אינעם גמרא פונעם הייליגען גאון ביים סוגיא
דעם ציון הקדוש געהאלפן געווארן מיט גרויסע פון די גמרא אין סנהדרין ווי אזוי די נאמען פון
ישועות. משיח איז ,שטייט דארט ,אז די תלמידים האבן
געברענגט א ראי' אז משיח וועט הייסן אזוי ווי
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט זייער רבין "שכנא" לויט דעם פסוק )דברים י"ב ה'(
נאך געזאגט בשם איינע פון די צדיקים ,אז ביי אלע את ָשׁ ָמּה.
ְל ִשׁכְ נוֹ ִת ְד ְרשׁוּ ָוּב ָ
צדיקים איז נאר א ענין צו גיין ערב ראש חודש
אדער ט"ו לחודש אדער ביים יארצייט ,ווייל ער האט איבער געלאזט זיין זון הגה"ק רבי
אנדערע צייטן זענען די צדיקים נישט ביי זייער ישראל שור אב"ד לובלין זי"ע ,ממלא מקום אביו,
ציון ,אבער ביי דעם גאון רבי שלום שכנא זי"ע קען דערציילט מען אז דער זון האט שוין בחייו פון זיין
מען גיין אין יעדע צייט און מען קען דארט אייביג הייליגען טאטן גאר שטארק ארויס געהאלפן דעם
פועל'ן ישועות. טאטן מיט אלעס וואס עס האט זיך אויס געפעלט,
אויך האט ער מרביץ תורה געווען פאר גאר אסאך
נסתלק לגנזי מרומים א' כסלו ראש חודש תלמידים ,לפלא איז דער זון נסתלק געווארן 40
בשנת ה' אלפים שי"ט ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח יאר צום טאג ווען דער טאטע איז נסתלק געווארן
הישן אין שטאט לובלין סמוך צום הייליגען חוזה א' כסלו בשנת שנ"ט.
מלובלין זי"ע.
בנו הגה"ק רבי שאול פישל אפרים זי"ע,
זכותו הגדול יגן עלינו
אויך איז הגה"ק רבי משה איסרליש בעל הרמ"א
ועל כל ישראל אמן.
זי"ע געווען א איידעם ביי דעם גאון בזיווג ראשון.
מעשיות
ווערט געברענגט אז דעם טאג פון זיין פטירה
עס ווערט געברענגט ,אז דער גאון רבי יעקב האט דער גאון וצדיק געזאגט ,אז ער וועט אייביג
פאלאק דער הייליגער בעל החילוקים זי"ע ,איז אלס בלייבן ביי זיך אין שטאט אפילו נאך זיין הסתלקות
אינגערמאן געווען א מלמד אין א קליין שטעטל, און מגין זיין אויפן שטאט ח"ו בעת צרה ,ווערט
32
קראקא ,צו די גרויסער ישיבה פון רבי יעקב פולק דארט האט געוואוינט א תלמיד חכם וואס האט זיך
זי"ע ,און דארט געלערנט נאענט צו צען יאר ,ווען זייער געפרייט ווען רבי יעקב איז דארט
רבי יעקב האט פארלאזט קראקא ,איז ר' שלום אריינגעקומען ,און יעדעס מאל ווען עפעס איז אים
שכנא צוריק קיין לובלין ,שוין נישט אלס תלמיד שווער געווען אין לערנען ,האט ער דאס
נאר אלס גדול בתורה ,און דער גאון הדור רבי דוד פארגלעגט פאר רבי יעקב'ן ,און ער האט אים
גאנז זי"ע שרייבט אויף אים אין זיין ספר "צמח דוד" אלעס דערקלערט בטוב טעם ודעת.
בזה"ל" ,הוא הרב הגדול ראש גולת אריאל ,מופלג
על כל אנשי דורו ,ושמעו יצא ממזרח שמש עד לימים האט דער תלמיד חכם באמערקט ,אז
מבואו ,והוא מגדולי תלמידיו של רבי יעקב פולק, דער גאון רבי יעקב פארקויפט א גאר נייעם דרך
והיה ראש ישיבה ורב בק"ק לובלין". הלימוד וואס מען האט ביז דעמאלט נישט געהערט,
••• איז ער געווארן זייער בייז ,און ער האט דערציילט
עס ווערט דערציילט ,אז דער גאון וקדוש רבי ביי רבי יעקב'ס בעל הבית ,אז דעם מלמד'ס דרך
שלום שכנא מלובלין זי"ע איז געווען א רייכער הלימוד איז נישט אויסגעהאלטן ,ביז דער בעל
מאן ,ער האט פארמאגט א גרויס פארמעגן פון זיין הבית האט אים טאקע אויפגעזאגט און
משפחה ,און דאס געלט האט ער אוועקגעגעבן אוועקגעשיקט.
אויף תורה ,ער האט אויסגעהאלטן זיין ישיבה פון
זיין אייגענעם געלט ,און ער האט פארטיילט גאר שפעטער האט דער תלמיד חכם שטארק
גרויסע סכומים פאר ארעמע סוחרים און ארימע חרטה געהאט ,און עס האט אים זייער וויי געטאן
בחורים ,אויף זיין מצבה האט מען אויסגעקריצט אז ער האט געטשעפעט אזא גאון ווי רבי יעקב,
בזה"ל" ,וממונו לד' פיזר ,ישיבה תפס מ' שנה לימים איז ביי דעם תלמיד חכם געבוירן געווארן א
באהבה בלי דורון" ,ער האט פערציג יאר געהאלטן זון ,און ער האט אים גערופן שלום שכנא ,און דער
די ישיבה מיט גרויס ליבשאפט ,אן נעמען קיין קינד איז שפעטער געווארן דער באקאנטער גאון
געהאלט און קיין מתנות. וקדוש רבי שלום שכנא פון לובלין זי"ע.
••• ווען דער קינד איז אויפגעוואקסן ,האט דער
עס ווערט געברענגט ,אז דער הייליגער רמ"א פאטער זייער געוואלט ,אז זיין זון זאל לערנען
זי"ע איז געקומען פון קראקא קיין לובלין צו דוקא ביים גאון רבי יעקב פאלאק ,אבער ער האט
לערנען ביי ביים גאון רבי שלום שכנא זי"ע ,און אין מורא געהאט אז רבי יעקב וועט אים דערקענען
דער ישיבה האט מען אים געהאלטן פארן עילוי פון און נישט וועלן לערנען מיט זיין זון ,האט ער
אלע תלמידים ,און דער גאון רבי שלום שכנא האט געשיקט דעם יונגל קיין לובלין ,וואו רבי יעקב
אים גענומען פאר אן איידעם פאר זיין טאכטער די האט דעמאלטס געפירט א ישיבה ,און אנגעזאגט
צדקת מרת גולדא ,און ער איז געווארן זיין תלמיד פארן קינד ,אז ער זאל נישט דערציילן וועמענס זון
מובהק. ער איז.
דאס איינציגע ארט וואו דער רמ"א רופט אים ווען דער קינד דער גאון רבי שלום שכנא איז
"חמי" איז אין "ספר דרכי משה" )יו"ד סימן קי( ,וואו אנגעקומען צום ישיבה ,האט אים רבי יעקב
ער שרייבט וועגן א סברא" ,כן השיב לי מסברתו, פארהערט ,און ער האט מיט זיינע הייליגע אויגן
ואני מצאתי בהדיא בטא"ח סי' שכט שזו היא דעת מרגיש געווען ווער דער טאטע פונעם יונגען גאון
הטור" ,וואס זיין שווער האט געזאגט פון זיין איז ,און ווי ער האט געזען וואס פאר א כלי מפואר
אייגענער סברא ,האט ער געטראפן קלאר אין טור. דער קינד איז ,האט ער זיך אויסגעדרוקט בזה"ל,
"אין זכות וואס עס האט דעם פאטער אזוי וויי
ליידער איז די רעבעצין די צדקת מרת גולדא געטאן די מעשה מיט מיר ,האט ער פארדינט אזא
דעם רמ"א'ס ווייב בזיווג ראשון נפטר געווארן הייליג קינד".
יונגערהייט ,און ביים הספד האט דער הייליגער •••
רמ"א אנגעהויבן מיטן פסוק" ,פקדו נא את הארורה עס ווערט דערציילט ,אז פון פוזנא איז דער
הזאת וקברוה כי בת מלך היא". גאון וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע געפארן קיין
33
אותו על עץ" ,הענגט מען אן די סיבה אויפן עץ א ציטער איז דורכגעגאנגען דעם עולם ,האט
הדעת ,וואס צוליב איר איז נגזר געווארן מיתה אויף דער הייליגער רמ"א ערקלערט ,ווען די ערד איז
דער וועלט. פארשאלטן געווארן צוליב אדם הראשון ,האט זי
••• דער אייבערשטער מפייס געווען און צוגעזאגט ,אז
עס ווערט דערציילט ,אז אין שטאט לובלין איז בני מלכים און בנות מלכים וועלן אין איר באגראבן
געווען א מסורה ,אז דער גאון וקדוש רבי שלום ווערן ,האט דער הייליגער רמ"א געזאגט" ,פקדו נא
שכנא זי"ע האט פארבאטן ,מען זאל נאך זיין פטירה את הארורה" ,גיט אכטונג אויף דער ערד וואס
זאגן ,אז ער איז שוין מער נישט דער רב פון לובלין, הייסט "ארורה"" ,וקברוה כי בת מלך היא",
און דערפאר איז געווען א תקנה ,אז יעדער נייער באגראבט זי ,ווייל זי איז א טאכטער פון א מלך ,פון
רב פון שטאט מוז ערשט ארויפגיין צו זיין קבר א גרויסן מאן" ,מאן מלכי רבנן" ,דאס איז געווען די
נעמען רשות פון אים צו ווערן רב אין שטאט לובלין. געוואלדיגע הערצה וואס דער הייליגער מ"א האט
געהאט צו זיין הייליגען שווער רבי שלום שכנא
אן אנדער לשון פון דער מסורה איז ,אז יעדעס זי"ע.
מאל ווען א רב פון שטאט איז נפטר געווארן ,האט
מען אים פריער אפגעזאגט פון זיין אמט אלס רב דערציילט מען ,אז נאך דער פטירה פון זיין
אין שטאט ,כדי די רבנות זאל נישט בלייבן אויף זיין זיווג ראשון די צדקת מרת גולדא ,האט דער
נאמען ,אבער ווען דער גאון רבי שלום שכנא איז הייליגער רמ"א געבעטן זיין שווער ,אז ער זאל אים
נפטר געווארן ,פרייטאג ראש חודש כסלו ,האט מען געבן זיין צווייטע טאכטער פאר א ווייב ,האט דער
עס נישט באוויזן צו טון ,און ער איז געבליבן דער גאון רבי שלום שכנא נישט מסכים געווען ,און דער
רב פון לובלין אויף אייביג. שווער האט געזאגט" ,דער הספד וואס דו האסט
••• געזאגט אויף דיין ווייב שטערט מיך".
ווי עס איז באוויסט ,האט דער הייליגער חוזה
מלובלין זי"ע געהאט אסאך קעגנערס פון די האט דער הייליגער רמ"א געפרעגט" ,האב איך
מתנגדים טאקע אין זיין שטאט לובלין ,אויך דער זי דען נישט מספיד געווען ווי עס דארף צו זיין?",
לובלינער רב הגה"ק רבי עזריאל הורוויץ זי"ע, האט דער גאון רבי שלום שכנא געזאגט" ,דער
וועמען מען האט גערופען "דער אייזערנער קאפ" הספד איז געווען שיין — צו שיין ,ווייל א מענטש
איז געווען פון די גרויסע מתנגדים קעגן דעם חוזה, וואס איז מסוגל ,בשעתו ווי זיין ווייב ליגט טויט
כאטש ער האט גאר שטארק מחשיב געווען דעם פאר אים ,ארויסצושטעלן אזא חריפ'שע דרוש,
רבי'ן פין לובלין ,און געהאט פאר אים דרך ארץ ,איז דערצייגט דאס אז דער צער פון דער פטירה האט
ער אים דאך געווען א קעגנער אלס מתנגד. אים נישט דורכגעדרונגען ביז טיף אריין אין הארץ,
און דערפאר קען איך מיין צווייטע טאכטער דיר
ווען דער הייליגער חוזה איז נסתלק געווארן, נישט געבן".
איז געווען א גרויסע מחלוקה צווישן די חסידים •••
פונעם חוזה אין די קהילה מיט די "חברא קדישא" מען דערציילט ,אז ביים הספד אויף זיין רבי'ן
לייט ,וואס זענען אויך געווען ביטערע מתנגדים, רבי שלום שכנא מלובלין זי"ע ,האט דער הייליגער
און מען האט זיך געקריגט ווי מען זאל באערדיגען רמ"א זי"ע געזאגט אויפן רבין די פסוק" ,וכי יהיה
דעם הייליגען חוזה מלובלין ,פארשטייט זיך אז די באיש חטא משפט מות והומת ותלית אותו על עץ",
חסידים האבן געוואלט לייגן זייער רבין אויף א האט דער רמ"א געזאגט" ,חטא" מיינט חסרון ,ווי
חשובע פלאץ ,אבער די מתנגדים האבן בשום אופן בת שבע האט געזאגט "והייתי אני ובני שלמה
נישט מסכים געווען. חטאים" ,און רש"י טייטשט "חסרים" ,האט דער
רמ"א געזאגט" ,וכי יהיה באיש חטא משפט מות",
איז דארט געווען הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל אז ביי דעם גאון רבי שלום שכנא פעלט דער משפט
זרע קודש מראפשיץ זי"ע ,פון די גרויסע תלמידים מות ,דאס הייסט ער איז א צדיק גמור ,און
פונעם רבי'ן פון לובלין ,וואס איז אויך געווען פונדעסטוועגן "והומת" ,וועסטו פרעגן ,ס'איז דאך
באוויסט אלס א געטליכער חכם ,האט ער זיך נישטא קיין מיתה אן חטא? איז דער תירוץ" ,ותלית
34
מלובלין זי"ע האט געזאגט ,אז אלע גדולים וואס געמאכט ווי איינע פון די מתנגדים ,ער האט אן
זענען דארט נקבר געווארן ,זענען שוין אריבער קיין געהויבען צו רעדן אויף די חסידים ,און געזאגט אז
ארץ ישראל ,ווייל די מנהג ביי די חברא קדישא איז זיי זענען עזות פנים'ער ,און נאר אלס מורא האט
געווען ,אז ביי די טהרה פון א רב אין שטאט ,האט ער געמוזט קומען צו פארן צום רבי'ן פון לובלין.
מען דאן אפ געזאגט דעם רב פון זיין פאסטן.
ער האט זיי אזוי לאנג איין גערעדט אז ער איז
אבער נאר ער אליין הרה"ק רבי שכנא זי"ע איז אויך א מתנגד ,אז זיי האבן זיך געלאזט פאר'נער'ן
איבער געבליבן ביי זיין מקום קבורה ,וויבאלד מען פון אים ,און טאקע אים האבן זיי אויס געקליבען
האט פארגעסן אים צו אפ זאגן פון זיין פאסטן ,איז אז ער זאל גיין צוזאם מיט'ן לובלינער רב ,דער
ער דערפאר געבליבן דעם רב אין שטאט לובלין, אייזענע קאפ ,אויס צו זוכען א פלאץ אינעם ביה"ח,
כדי צו באשיצן די שטאט פון שריפות און אנדערע ווי צו לייגען דעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע.
אומגליקען וואס זאלן נישט געשען ,און דער
הייליגער חוזה מלובלין זי"ע איז מיט די מסירת זיי זענען געגאנגען אויפן בית החיים ,און דער
נפש פון זיין גרויסן תלמיד דער הייליגער ראפשיצער רב האט געהאלטן א שאוועל אין זיין
ראפשיצער רב זי"ע ,באעערדיגט געווארן אויפן האנט ,און ביי יעדן חשוב'ן ארט ווי זיי זענען דורך,
שענסטן פלאץ אינעם ביה"ח. האט ער געפרעגט ,זאל איך דא גראבען ,און דער
••• גאון ר' עזריאל האט זיך אלס גערעגט אויף אים ,ביז
דער הייליגער גאון רבי מאיר שפירא זי"ע ,דער זיי זענען צו געקומען צום פלאץ ווי עס איז געווען
גרינדער פון "ישיבת חכמי לובלין" ,וואס האט דער ציון קדשו פון הגה"ק רבי שכנא מלובלין זי"ע,
געוואלט צוריקברענגען די תורה-פראכט פון און דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע מיט זיין
לובלין ,פלעגט ערב ראש חודש כסלו ,דעם יארצייט גרויס קדושה האט דערשפירט די קדושה פון דעם
פון רבי שלום שכנא ,ארויפגיין צו זיין קבר מיט די פלאץ ,האט ער געגעבען א פרעג ,זאל איך דא
בחורים ,און דארט שטיין לאנג און מתפלל זיין פאר גראבען ,און געזאגט שוין עס וועט שוין זיין גוט דא
דער הצלחה פון די לימודים אין דער ישיבה ,און פון אויך.
דארט איז ער אויך געגאנגען צום קבר פונעם
מהרש"ל ,און דארט אויך לאנג מתפלל געווען פאר דער גאון רבי עזריאל האט צוליב די
דער ישיבה. פונסטערקייט און פון תענית שוואכקייט ,ווייל עס
איז דאך געווען תשעה באב ,נישט באמערקט ווער
עס ליגט דארט ,האט ער מסכים געווען ,דער
ראפשיצער האט שנעל אנגעהויבן צו גראבן דארט,
און געהייסן די תלמידים פונעם חוזה זאלן אים
העלפן גראבן דעם קבר.
אבער דערווייל האט מען זיך געכאפט ,אז דער
פלאץ איז דער שענסטער און חשוב'סטער פלאץ
אינעם גאנצן ביה"ח ,האט דער גאון ר' עזריאל
געוואלט צוריק ציען ,דער ראפשיצער רב האט
אבער נישט געוואלט אוועק גיין פון דארט ,און ער
האט געגראבן שנעל מיט אלע כוחות ,און ער האט
געזאגט ,אז דאס וועט ער אויס פירען מיט מסירת
נפש ,און אוועק געבן זיין לעבן דערויף.
ווייל דער הייליגער לובלינער פלעגט ביי יעדע
עת צרה הייסן גיין מתפלל זיין אויפן קבר פון
הרה"ק רבי שכנא זי"ע ,און דער הייליגער חוזה
35
ביי די 15יאר האט זיך דער יונגער גאון
יארצייט ב' כסלו
געשריבן מכתבים מיט די גרעסטע גאונים בדורו
ובתוכם מיט הגה"ק רבי אברהם בעל אבני נזר הגה"ק רבי נחום ב"ר יעקב זי"ע ,הי"ד
מסאכטשאב זי"ע ,און מען קען זעהן ווי דער )וויידענפעלד(
גרויסער גאון האט גאר שטארק מפליא געווען זיין בעל חזון נחום ,אב"ד דאמבראווא
גאונות און חריפות בתורה ,ווי דער גאון שרייבט
בזה"ל" ,הבן יקיר ציץ ופרח לתורה כמר נחום נ"י".
ער איז געבוירן אין שטאט הרימלוב ,בשנת תרל"ה.
אויך קען מען זעהן א בריוו וואס זיין טאטע
צו זיין טאטן הגה"ק רבי יעקב בעל כוכב יעקב אב"ד
דער הייליגער כוכב יעקב זי"ע שרייבט צו זיין
הרימלוב זי"ע,
גרויסן שוואגער הגה"ק מאוסטרובה זי"ע לגבי זיין
בן הגה"ק רבי אליעזר מסטאניסלאב זי"ע.
זון נחום בזה"ל" ,אתמול בלילה בבואי לביתי
מצאתי מכתבך הנעים ,וראיתי בתשובתך הטלת
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רחל ע"ה,
מומין בחידושי בני יקירי החריף כמר נחום שיחי'.
בת הגה"ק רבי שבתי הכהן ראפאפארט אב"ד
תאמין לי כי בני שיחיה הרגיש בעצמו 'בחסרונו' זה,
דאמבראווא זי"ע,
אך עם כל זה יש לברך עליו בורא נפשות 'וחסרונן',
בן הגה"ק רבי אברהם אבלי הכהן אב"ד טארנא זי"ע,
ולא רציתי להשחית דבריו כי רך בשנים הוא ,ודבריו
בן הגה"ק רבי דוב זאב הכהן אב"ד פינטשוב זי"ע,
בהשכל ודעת אף עם המומין ,כי לא לענין הלכה
בן הגה"ק רבי משה בעריש הכהן אב"ד אפטא זי"ע,
ולהורות אמר .ובדבר אשר רצית לסתור וכו' בזה
בן הגה"ק רבי יצחק חריף הכהן כ"ץ בעל גבורות
הצדק עם בני שיחי' ודבר חכמה אמר בזה ,ועיין וכו'
אנשים מאפטא זי"ע,
ותראה שבני שיחי' כיון בשכלו להגאון הזה ,והיא
בן הגה"ק רבי משה הכהן כ"ץ מפודהייץ זי"ע,
הערה נפלאה לעול ימים ,כבר ט"ו שנין".
בן הגה"ק רבי שבתי הכהן כ"ץ בעל הש"ך זי"ע.
ווען דער גאון איז געווען נאר 15יאר אלט ,איז ער איז געווען א גאון הגאונים וחריף ובקי
אנגעקומען צו זיין טאטן א גאר שווערער שאלה עצום בכל חדרי התורה ,ער איז געווען מפורסם
לגבי א גאר אלטע ספר תורה פון הרה"ק רבי מאיר אלס א מתמיד וגאון עולם ,ער איז שוין אלס גאר
מפרמישלאן זי"ע ,וואס וויבאלד די ספר תורה איז יונג קינד געווען מפורסם אלס א עילוי בתורה און
געווען גאר חשוב ,האט מען דאס נאר ארויס מיט זיין געוואלדיגע התמדת התורה ,לא מש
גענומען צוויי מאל א יאר "יום הקדוש ,און שמחת מאהלה של תורה כל ימיו.
תורה" ,און עס איז נתעורר געווארן א שאלה אויב
די ספר תורה איז פסול געווארן. רוב גדולים בתורה האבן שוין דאן פאראויס
געזען אז דא וואקסט א גדול בתורה ,ער איז געווען
די קהלה האט געהאט גרויס חלישות הדעת א עניו מאוד און א געוואלדיגע בעל מידות טובות,
פון דעם ,אז עס איז מעגליך אז דער ספר תורה איז אבער מיט דעם אלעם האבן אלע גדולי התורה
ח"ו פסול געווארן ,וואס עס איז געווען א גרויסע בדורו זיך געשריבן מיטן גאון איבער גאר שווערע
זכי' פאר זיי דאס צו האבן ,דערפאר האבן די בני שאלות ,און זיינס א פסק הלכה איז געווארן מקובל
הקהלה געשיקט דעם שאלה צום טאטן פונעם בכל קצוי תבל.
גאון דער הייליגער כוכב יעקב זי"ע אז ער זאל זיי
זאגן וואס די הלכה איז. ביי די 12יאר איז ער געווארן מפורסם מיט זיין
גדלות בתורה ווען ער האט פאר ענטפערט מיט
דאן האט דער יונגער גאון רבי נחום זייענדיג זיין געוואלדיגע גאונות ,א גאר שווערע קשיא פון
נאר 15יאר אלט גענומען די ספרים וואס טוען הגה"ק רבי יצחק יהודה שמלקיש בעל בית יצחק
דורך דעם ענין לגבי א ספר תורה און ספרים מיט ראב"ד לבוב זי"ע ,און גרויסע גדולים און גאונים
דברי הפוסקים לגבי דעם ענין ,ער האט זיך בתורה האבן דעם תירוץ גאר שטארק מפליא
פארשפארט אין א שטוב ,און דורך געטון דעם געווען.
36
מען האט דעם גאון מציע געווען רבנות אין גאנצן ענין ,דאן האט ער געשריבן א לאנגע און
גאר גרויסע שטעט ,אבער דער גאון האט מסרב טיפע תשובה מיט גאר גרויסע עמקות צו מכשיר
געווען אלעס ,ווייל ער האט נאר געוואלט זיצן אין זיין דעם ספר תורה.
א קליינעם שטאט און קענען עוסק זיין בתורה מיט
זיין געוואלדיגע התמדה אן קיין גרויסע טרדות ,ער דאן האט מען דעם תשובה געשיקט צו די
האט דארט אין שטאט דאמבראווא גאר אסאך גדולי פוסקים בדורו ,און אלע כאיש אחד האבן
אויף געטון פארן שטאט ,אויך האבן גרויסע גדולים געגעבן זייער צושטימונג אויפן פסק הלכה פון
פונעם דור זיך גאר אסאך געשריבן מיט דעם גאון דעם יונגען גאון ובתוכם די גאוני הדור הגה"ק רבי
אין גאר שווערע שאלות. יצחק יהודה שמלקיש מלבוב זי"ע און הגה"ק רבי
שלום מרדכי הכהן שבדרון בעל המהרש"ם
גאנץ אנפאנג ווען ער איז געווארן רב האט אים מברעזאן זי"ע וואס האבן ביידע גאר שטארק
הרה"ק רבי יחזקאל שרגא בעל דברי יחזקאל באוואונדערט ווי אזוי דער גאון זייענדיג אזוי יונג
משינאווא זי"ע וואס האט געהאט א גאר שטארקע האט געקענט ארויס קומען מיט אזא קלארע
קשר מיטן גאון געבעטן ,צו מכריע זיין א גאר תשובה בהלכה.
שווערע הלכה שאלה לגבי אן עגונה ,און דאן האט
ער געשריבן א גאר לאנגע פסק הלכה דערוועגן. בערך בשנת תרנ"ד נאך בעפאר ער איז געווען
20אר אלט ,האט זיך דער גאון פארהערט פאר דריי
און ער איז פון דעם מפורסם געווארן אין גאנץ טאג ברציפות ש"ס ופוסקים ביים גאון הגה"ק רבי
אירופה מיט זיין גדלות בתורה ,אויך איז ער געווען יצחק יהודה שמלקיש בעל בית יצחק מלבוב זי"ע.
ראש וראשון בענייני חיזוק הדת און ער האט
גערעדט אסאך ביי די אסיפת הרבנים אין גליציה. דער גאון רבי יצחק האט דעם יונגען גאון
פארהערט אין אלע מקצועות בתורה ,און נאך די
בשנת תרס"ז האבן די רבני גליציה געשיקט דריי טאג איז דער גרויסער גאון רבי יצחק ממש
דעם גאון קיין ארץ ישראל ,וויבאלד עס איז פאר ארויס פון התפעלות פון זיין געוואלדיגע גדלות און
געקומען מחלוקת אין די כולל גליציה ,דער גאון חריפות בתורה.
מיט זיין געוואלדיגע חכמת התורה האט מיטן
באשעפער'ס הילף געברענגט שלום און צוריק דאן האט ער אים געגעבן א כתב סמיכה מיט
געשטעלט דעם כולל אויפן ריכטיגען וועג און געוואלדיגע שבחים ,אויך קען מען זען וואס דער
געברענגט שלום. גאון רבי יצחק שרייבט אין א בריוו צו זיין שוואגער
הגה"ק רבי נתן לוין אב"ד ריישא זי"ע ,און ער איז
דאן האט דער גאון אויך באזיכט דעם גרויסן דארט מזכיר מיט א התפעלות אז ער האט געהאט
גאון הגה"ק רבי יעקב דוד וילובסקי בעל הרידב"ז די זכי' צו האבן ביי זיך "העילוי דהרימלוב".
מצפת זי"ע ,און דער גאון דער רידב"ז האט אים
געבעטן צו מגיה זיין דעם ספר וואס ער האט דאן בשנת תרנ"ו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית
מדפיס געווען "בית רידב"ז" אויף עניני שביעית. הצדקת מרת טאבא ע"ה,
בת הגביר מוה"ר אברהם פאקאר מיאסי ז"ל.
צוזאמען האבן די צוויי גאונים גאר שטארק
מעורר געווען די אידן אין ארץ ישראל לגבי דעם פאר א קורצע צייט נאך די חתונה איז ער
איסור פון היתר מכירה אין שמיטה וואס מען האט געזעצן על התורה ועבודה מיט א געוואלדיגע
יענע צייט גאר שטארק מיקל געווען אין דעם אין התמדה ביים שווער ,אבער בערך א יאר נאך די
ארץ ישראל ,דער גאון רבי נחום האט דאן געשריבן חתונה ,האט מען דעם גאון אויף גענומען אלס רב
א גאר שארפע בריוו קעגן די היתר מכירה ,אויך און ממלא מקום פונעם זיידן הגה"ק רבי שבתי
האט ער צוזאמען געשטעלט גרויסע געלטער צו הכהן ראפאפורט זי"ע אין שטאט דאמבראווא ,און
העלפן די אידן וואס זענען זיך נישט מיקל מיט אויף דעם פאסטן האט דער גדול געדינט ביז צו זיין
דעם היתר מכירה. פטירה פאר איבער 40יאר כולן שוין לטובה.
37
געהאט א שוועריגקייט אין משניות פלעגט ער ווי דערמאנט איז דער גאון נישט געווען אזוי
אנפרעגן דעם ברודער רבי נחום זי"ע און אויך דער שטארק פון די חסידים ,אבער ער האט געהאט א
ברודער מטשעבין זי"ע. געוואלדיגע קרבות צום צדיק הרה"ק בעל דברי
יחזקאל משינאווא זי"ע ,די צוויי צדיקים האבן גאר
ווען דער רבי יצחק איז געווען ביי די מלחמה אסאך עוסק געווען אין תורה און שו"ת ,דער
אין לבוב ,איז געקומען די בשורה לא טובה אז דער ברודער הגה"ק רבי דוב בעריש מטשעבין זי"ע האט
ברודער רבי נחום איז ליידער אומגעקומען ,האט זיך אמאל אויס געדרוקט אויפן ברודער" ,מיין
זיך דער ברודער רבי יצחק אנגעריפן מיט א ברודער איז נישט געווען אזוי חסיד ,אבער צו
קרעכץ" ,אוי ער איז מיר געבליבן שולדיג צוויי שינאווא האט ער געהאט א משיכה".
משנות".
דער ברודער הגה"ק טשעבין זי"ע האט אמאל
לגבי די מידות פון דעם גרויסן גאון קען מען דערציילט ,אז ווען עס האט זיך גערעדט פאר אים
אביסל משיג זיין פון די מעשה ,דער גאון האט א שידוך ,האט דער מחותן געשריבן א מכתב צום
געהאט ביי זיך אין באזיץ א גלאזערנע כלי וואס ער הייליגען שינאווער רב זי"ע אנפרעגענדיג אויפן
האט געהאט באקומען פון הרה"ק רבי דוד משה שידוך וואס דער צדיק זאגט צום שידוך.
מטשורטקוב זי"ע ,וואס האט דאס געהאט בירושה
פונעם הייליגען רוזינער זי"ע ,פארשטייט זיך אז האט דער שינאווער רב זי"ע צוריק געשריבן
פאר דעם גאון איז דער כלי געווען גאר חשוב און בזה"ל" ,איך קאן דעם גרעסערן ברידער
ער האט דאס געהאלטן פאר א זכי' צו האבן. מדאמבראווא ,אויב איז דער בחור אזוי ווי יענעם
ברודער דאן נעמט אים פאר א חתן".
איין טאג האט א בחור אזוי געהאלטן דעם כלי
און עס באטראכט ,פלוצלונג האט דער בחור אויך האט דער ברודער מטשעבין זי"ע
בטעות אראפ געלאזט דעם כלי ,און עס איז דערציילט ,אז דאס גרויסע התמדת התורה פונעם
צובראכן געווארן אויף פיצלעך ,דער בחור האט ברודער רבי נחום זי"ע איז געווען גאר גרויס ,ווען
נישט געוויסט ווי זיך צו באגראבן פאר בושה און ער האט חתונה געמאכט איינע פון זיינע קינדער,
ער האט געוואלט אז די ערד זאל אים איין שלינגען זענען גאר אסאך גדולים און צדיקים געקומען זיך
פאר צער. משתתף זיין ביים חתונה.
אבער דער גאון ווען ער האט געזען וואס עס האט זיך דער ברודער גאר שטארק
איז געשען ,האט זיך גלייך אנגעריפן מיט א געוואונדערט און געזאגט" ,איך פארשטיי באמת
שמייכעל און גלייך געזאגט פאר דעם בחור דריי נישט פארוואס די אלע אידן זענען מבטל תורה צו
מאל" ,ס'איז גארנישט ,ס'איז גארנישט ,ס'איז קומען צום חתונה" ,און דער שטעבינער זי"ע האט
גארנישט" ,און געזאגט ,איך האב דאך דעם כלי צו געלייגט ,אז ווען ער האט חתונה געמאכט איז
געהאלטן ביי מיר פאר א שמירה ,ביז יעצט האב איך דער ברודער נישט געקומען צום חתונה צוליב
געהאט א גאנצע כלי פאר שמירה ,פון יעצט וועל ביטל תורה.
איך האבן א א צושטיקעלטע כלי פאר שמירה ,און דער גאון האט געהאט נאך א ברודער הגה"ק
דער גאון האט גלייך צוזאמען גענומען אלע רבי יצחק מוויעליפאלי זי"ע וואס איז געווען גאר
שטיקלעך און דאס אוועק געלייגט ,און ער האט שטארק צו געבינדן צו זיין ברודער דער גאון רבי
בכלל נישט געהאט קיין שווער הארץ אויף דעם נחום זי"ע ,וויבאלד די טאטע איז נסתלק געווארן
בחור. ווען ער איז נאך געווען גאר יונג ,האט אים דער
ברודער רבי נחום אויף געצויגען און ער איז געווען
בשנת תרצ"ט ווען עס האט זיך שוין דערקענט א תלמיד פון זיין ברודער.
די צרות וואס קומט ליידער אויף כלל ישראל ,האט
דער גאון מיט א מסירת נפש מדפיס געווען זיין האט דער ברודער דערציילט ,אז ער פלעגט
געהויבענעם "ספר חזון נחום" ,אויך האט ער גאר אסאך לערנען משניות ,יעדעס מאל ער האט
38
נסתלק לגנזי מרומים ב' כסלו בשנת ת"ש, איבער געלאזט דעם ספר" ,משמרת הבית אויפן
ומנוחתו כבוד איז נאנט צום ציון פונעם הייליגען ספר פאת השולחן" ,און ער האט אויך געשריבן א
דברי יחזקאל משינאווא זי"ע אין שטאט שינאווא. קונטרס" ,תוספות שביעית" ,וואס איז געווען
הוספות אויפן ספר בית רידב"ז.
ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם
עדי עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו בשנת תרצ"ט ווען די דייטשן ימ"ש זענען
שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א. אריין געקומען קיין פולין ,איז די שטאט
דאמבראווא געווען פון די ערשטע שטעט ווי זיי
זכותו הגדול יגן עלינו זענען אריין געקומען ,און ליידער אויס גע'הרג'ט
ועל כל ישראל אמן. טויזענטער אידן מיט רציחות ,דאן האט דער גאון
געוואלט זיך אריבער כאפן דעם גרעניץ צו
רוסלאנד ,ער איז געלאפן ביז צום שטאט שינאווא.
אבער ליידער דארט ביים שטאט שינאווא
האבן די נאציס ימ"ש געכאפט דעם צדיק און מען
האט אים אפ געהאלטן ביים גרעניץ ,ווען מען האט
איבער געקוקט זיינע חפצים האט מען דארט
געטראפן זיינע הייליגע תפילין ,די דייטשע
אפעציער האט גלייך געכאפט די הייליגע תפילין,
און עס רח"ל אראפ געווארפן אויף די ערד מיט א
בזיון.
דער צדיק האט דאס נישט אויס געהאלטן און
ער האט גלייך אויף געהויבן די תפילין און דאס
געקושט און ארום גענומען ,דער דייטש האט דאס
געטון נאך צוויי מאל און דאן געסטראשעט דעם
צדיק אז אויב ער הייבט דאס נאכאמאל אויף וועט
ער אים שיסן אויף טויט.
בלית ברירה איז דער צדיק אנטלאפן מיטן
לעבן און ער איז אריין אין דעם ערשטן אידישע
שטוב אין שטאט שינאווא ,אבער ליידער האט די
בזיון פון די תפילין צו געטרויטען צום הייליג הארץ
פון דעם גאון וקדוש רבי נחום זי"ע ,אזוי ווי ער איז
אריין צו יענעם איד אין שטוב ,האט דער גאון
ליידער געכאפט א הארץ אטאקע און ער האט אויפן
פלאץ צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה ליוצרה.
אידן פון שטאט שינאווא האבן מיט א מסירת
נפש זיך אפ געגעבן מיטן גוף קדוש און מען האט
אים געברענגט לקבורה סמוך ונראה צום הייליגע
שינאווא רב זי"ע.
ליידער איז דער גאנצע משפחה פונעם גאון
אומגעקומען ביים צווייטע וועלט מלחמה דורך די
דייטשן ימ"ש.
39
און די טאטע רבי איציקל זי"ע האט געזאגט ,אז די
יארצייט ג' כסלו
4קינדער זענען קעגן דעם שם אדנ"'י )א'ברהם,
ד'וד ,נ'חום ,י'שראל( ,און צוליב דעם פלעגט די הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל ב"ר יצחק זי"ע
טאטע זיי זעצן ביים טיש לויט דעם סדר און נישט )טווערסקי( ,אדמו"ר מסקווירא
אויפן סדר פון די עלטער.
עס איז באקאנט אז צדיקים האבן דערציילט, ער איז געבוירן אין שטאט סקווירא ,בשנת תקפ"ו.
אז ווען מען האט אן געטראגען בזיווג שני פארן
אלס בכור צו זיין טאטן הרה"ק רבי יצחק מסקווירא
הייליגן מגיד מטשערנאביל זי"ע דעם טאכטער פון
זי"ע ,הנקרא ר' איציקל מסקווירא,
הרה"ק רבי דוד לייקעס זי"ע ,האט דער צדיק רבי
בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשרנוביל זי"ע,
דוד לייקעס נישט געוואלט טון דעם שידוך,
בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים
וויבאלד ער האט געזען ,אז דער טאכטער דארף
מטשערנאביל זי"ע.
האבן 7קינדער ,אבער אויפן מגיד האט ער געזען
אז ער ברויך נאר האבן נאך 5קינדער ,און דערפאר און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת יוכבד ע"ה,
האט ער נישט געוואלט אז די טאכטער זאל דארפן בת הרה"ק רבי דן יונגרלייב מראדוויל זי"ע) ,חתן
חתונה האבן נאכדעם נאכאמאל כדי צו האבן נאך הרה"ק בעל אוהב ישראל מאפטא זי"ע(,
צוויי קינדער. בן הרה"ק רבי יצחק מראדוויל זי"ע,
בן הרה"ק רבי יחיאל מיכל המגיד מזלאטשוב זי"ע,
דער מגיד האט געבעטן פון רבי דוד לייקעס,
בן הרה"ק רבי יצחק מדרוהוביטש זי"ע.
אז ער זאל אים געבן דריי טאג דאס צו איבער
טראכטן ,און דאן האט דער הייליגער מגיד געזאגט דער זיידע דער הייליגער אפטא רב זי"ע איז
פאר רבי דוד לייקעס זי"ע ,אז ער האט געפרעגט נסתלק געווארן ה' ניסן בשנת תקפ"ה ,און ער איז
דעם בעש"ט הקדוש ,און דער בעש"ט האט מסכים געווען דער ערשטער וואס מען האט א נאמען
געווען צום שידוך און געזאגט אויף דעם די פסוק געגעבן נאך דעם הייליגען זיידן.
אוּבן וְ ִשׁ ְמעוֹן יִ ְהיוּ ִלי ,און דער
וּמנַ ֶשּׁה ,כִּ ְר ֵ
ֶא ְפ ַריִ ם ְ
מגיד האט געזאגט אז צוויי פון זיינע קינדער וועלן ער איז געווען א צדיק נשגב און א איש קדוש
זיין אזוי ווי אירע קינדער. מאוד ,ער איז געווען מפורסם אלס א למדן ובקי
נפלא בכל מקצועות התורה ,דער צדיק האט זיך
און הרה"ק רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע געפלאגט אויף תורה ברציפות יומם ולילה מיט א
הי"ד ,האט צו געלייגט ,אז די צוויי קינדער זענען התמדה גדולה ועצומה ,ער האט עוסק געווען יומם
געווען הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל ולילה בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה און
מסקווירא זי"ע ,און הרה"ק רבי דוד מזלאטיפאלי קדושה ,ער איז שוין פון יונגעהייט בחייו פונעם
זי"ע. טאטן געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און
א גרויסע פועל ישועות ,טויזענטער אידן ובתוכם
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
צדיקים וגדולים בתורה זענען געקומען זיך
חיה צפורה ע"ה,
מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק וקדוש ,ער איז
בת הרה"ק רבי שמואל אשכנזי מקאליש זי"ע, געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע עבודה וואס
חתן דודו הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע, איז געווען מיט א גרויסע התלהבות דקדושה ,ער
בן הרה"ק בעל אוהב ישראל מאפטא זי"ע. איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אהבת
ישראל און א גרויסע בעל צדקה וחסד.
ווען זיין ערשטע רעבעצין איז ליידער נפטר
געווארן יונגערהייט ,האט דער צדיק חתונה ער איז געווען א ברודער מיט די דריי צדיקים
געהאט בזיווג שני מיט הרבנית הצדקת מרת פיגא וקדושים.
יענטא ע"ה, הרה"ק רבי מנחם נחום משפיקוב זי"ע,
בת הרה"ק רבי יוסף זילבערפארב מראוונא זי"ע, הרה"ק רבי ישראל מסקווירא זי"ע,
חתן הרה"ק רבי שלמה מסאווראן זי"ע. הרה"ק רבי דוד מסקווירא זי"ע.
40
ווייל יענעם טאג איז געשען עפעס א נס ביי כלל ווערט דערציילט ,אז פאר א שטיק צייט האט
ישראל ,האט דער זון געבעטן ביים טאטן ,אז מען ער געברויכט לצורך רפואה זיין אין שטאט אדעסא,
זאל ג' כסלו נישט זאגן קיין תחנון. און בשעת ער איז דארט געווען ,האבן די אידן פון
שטאט געזען זיין גרויסע עבודה וואס איז געווען
דער הייליגער צדיק רבי איציקל האט געזאגט מיט א געוואלדיגע קדושה ,און אידן האבן זיך דאן
בזה"ל" ,מיין ר' אברהם יושע וויל זיך מאכן א יום מדבק געווען אין דעם צדיק וקדוש ,און זענען
טוב ג' כסלו ,וועלן מיר אים צוליב טון" ,און פון דאן געווארן חסידים פון דעם צדיק ,ווען זיין הייליגע
האט מען אין סקווירא נישט געזאגט קיין תחנון טאטע רבי איציקל זי"ע איז אמאל געקומען
ביום ג' כסלו ,יארן שפעטער האט מען געזען די באזיכען דעם זון אין אדעסא ,זענען די אידן ארויס
הייליגע אויגן פון דעם צדיק רבי אברהם יהושע מקבל פנים זיין דעם טאטן און געזאגט" ,לאמיר
זי"ע ,אז יענעם טאג ג' כסלו איז ער נסתלק ארויס גיין מקבל פנים זיין דעם רבין'ס טאטע" ,ווייל
געווארן ,דעם טאג פון זיין יום טוב ווען מען זאגט עס איז געווען פאר זיי אזא גרויסע זכי' צו מקבל
נישט קיין תחנון. פנים זיין דעם רבין'ס טאטע.
ווען עס איז געקומען צום שידוך פון זיין זון דער צדיק איז געווען מפורסם אלס א למדן
הרה"ק רבי יעקב מסקווירא זי"ע ,איז דאן דער עצום און עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע
מחותן הרה"ק רבי מרדכי מקאריסטשוב זי"ע התמדה ,ער האט געהאט א מנהג ביי א תענית
געקומען זיך שואל עצה זיין מיט זיין פעטער דער ציבור ,פלעגט ער זיצן אין ביהמ"ד און לערנען
טאטע פונעם רבין הרה"ק רבי איציקל מסקווירא ברציפות פון נאך שחרית ביז צו מנחה ,און פורים
זי"ע ,אז מען טראגט אים אן א שידוך מיטן זון פון ביינאכט פון נאך די מגילה ביז צופרי צו מגילה
רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע אדער מיט א ליינען ,איז ער אויך געזעצן און געלערנט ברציפות
אנדערן רבין ,און ער וויל וויסן וואס דער פעטער ממש אן אויס פאסטן פון תענית אסתר.
האלט ,וועלכער שידוך איז מער געראטן פאר זיין דער טאטע פלעגט דעם זון ריפן בלשון חיבה,
טאכטער. "מיין ווילדער למדן" ,און זיך כמה פעמים אויס
האט דער פעטער רבי איציקל זי"ע געזאגט, געדריקט ,אז דער זון לערנט באמת תורה לשמה,
עס ווענט זיך וואס די זיכסט ,אויב זיכסטו א מחותן איין יו"ט שבועות ביים סעודה ,האט די טאטע רבי
א ירא שמים דאן וואלט איך דיר געזאגט אז די איציקל דערלאנגט א גלעזל וויין פארן זון און זיך
זאלסט נעמען דעם זון פון מיין אברהם יהושע, אנגעריפן ,ער האט דאך מקבל געווען היינט די
ווייל ער איז א ירא שמים מרובים. תורה ממש כנתינתו מסיני ,דערפאר קומט דאך אים
א גלעזעלע וויין לכבוד די שמחה.
זיין עבודת השם איז געווען מיט א דער צדיק איז געווען מפורסם אלס א גרויס
געוואלדיגע קדושה עליונה און א מוראדיגע פועל ישועות און א בעל מופת עצום ,עס זענען
פרישות און צדקות ,ער פלעגט גיין אין מקו' יעדן אפילו געווען מענטשן וואס האבן ביים טאטן נישט
טאג אפילו אפאר מאל א טאג כדי זיך צו מטהר זיין געקענט באקומען קיין הבטחות אויף א ישועה,
מיט קדושה ,אויך איז ער געווען מפורסם מיט זיין אבער ביים זון האט מען באקומען ברכות און
געוואלדיגע אהבת ישראל ,ער האט מקרב געווען געזען ממש אפענע מופתים ,דער טאטע וויסענדיג
יעדן איד מיט א געוואלדיגע אהבה און עוסק דעם זון'ס כח ,פלעגט שיקן אידן וואס ער האט
געווען בצדקה וחסד אויף א גאר הויכע דרגה ,ער נישט געקענט העלפן ,און געהייסן גיין צום זון ,און
האט מפרנס געווען עניים און צדיקים נסתרים. אידן האבן געזען גרויסע ישועות ביי דעם צדיק
וקדוש.
ער האט געהאט זיין דרך פון נישט זאגן קיין
דברי תורה ברבים ,איין מאל זענען די צוויי גרויסע מעשה נפלא ווערט דערציילט ,אז דער זון רבי
פעטער'ס פונעם רבין הרה"ק רבי משה אברהם יהושע העשיל זי"ע איז אמאל אריין צום
מקאריסטשוב זי"ע און הרה"ק רבי אברהם המגיד טאטן רבי איציקל זי"ע און געזאגט ,אז ער האט
מטריסק זי"ע געווען ביי א שמחה צוזאמען מיטן געזען אין ספרי קדמונים ,אז ג' כסלו איז א יום טוב,
41
מעשיות רבין זי"ע ,די צוויי פעטער'ס האבן געזאגט דברי
תורה ,דאן האבן זיי געבעטן פון דעם רבין אז ער
דער צדיק רבי אברהם יהושע העשיל זאל אויך זאגן דברי תורה ,האט ער מיט זיין גרויס
מסקווירא זי"ע האט גאר שטארק ממעט געווען עניוות געזאגט בזה"ל" ,אינני יודע כלום ,רק פסוק
בדיבור צוליב דעם מעשה שהיה ,עס איז געווען א אחד אני יודע ְבּ ִל ִבּי ָצ ַפנְ ִתּי ִא ְמ ָר ֶתְ ל ַמ ַען א ֶא ֱח ָטא
איד וואס האט ליידער פאר יארן נישט געהאט קיין ָל."
קינדער ,דער איד איז כסדר געקומען צום טאטן
רבי איציקל זי"ע ,און זיך מזכיר געווען פאר א י"ז ניסן בשנת תרמ"ה איז דער טאטע רבי
ישועה ,אבער דער צדיק האט אים נישט געוואלט איציקל זי"ע נסתלק געווארן ,דאן האט מען אויף
געבן קיין הבטחה. גענומען דעם זון הרה"ק רבי אברהם יהושע
העשיל זי"ע אלס ממלא מקום ,אבער מיט זיין
איין טאג איז דער איד ארויס געקומען פון גרויס עניוות האט ער דאס רבנות געפירט
שטוב פונעם טאטן ,און געווען גאר שטארק צוזאמען מיט זיינע צוויי ברודער'ס הרה"ק רבי
צובראכן אז ער קען נישט פויעלען קיין ישועה ישראל זי"ע ,און הרה"ק רבי דוד זי"ע.
ביים רבין ,ארויס קומענדיג פון שטוב האט ער
דארט געטראפן דעם זון הרה"ק רבי אברהם יהושע אבער ליידער האט דער צדיק נישט מאריך ימים
זי"ע ,און דער איד האט זיך פאר אים אויס גערעדט געווען און 18חדשים שפעטער איז ער נסתלק
זיין צובראכן הארץ ,אז ער וויל שוין געהאלפן געווארן.
ווערן מיט זש"ק. ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
דער צדיק וקדוש מיט זיין גרויס אהבת ישראל הרה"ק רבי יוסף מאיר ממחנובקא זי"ע ,חתן הרה"ק
האט נישט געקענט צו קוקען צום צער פון דעם רבי מנחם נחום השני ב"ר אהרן מטשערנאביל זי"ע,
איד ,און ער האט אים געגעבן א הבטחה ,אז ער וועט הרה"ק רבי משה דן מסקווירא זי"ע ,ממלא מקום
אי"ה געהאלפן ווערן בקרוב מיט א קינד ,כך הוה אביו ,חתן הרה"ק רבי חיים יהודה מאיר חודרוב
צום יאר האט דער איד געהאט א בן זכר. מבארדיטשוב זי"ע ,חתן הרה"ק רבי דוד'ל מטאלנא
זי"ע,
אבער גלייך ווען דער איד איז אוועק פון הרה"ק רבי יעקב מסקווירא ליניץ זי"ע ,חתן הרה"ק
שטוב ,און דער טאטע רבי איציקל איז ארויס רבי מרדכי ב"ר משה מקאריסטשוב זי"ע,
געקומען ,האט אים דער זון דערציילט די מעשה, בתו הרבנית הצדקת מרת דבורה ע"ה ,אשת בן דודה
און געזאגט פארן טאטן ,אז ער האט אים געגעבן א הרה"ק רבי מרדכי ב"ר דוד'ל מסקווירא זי"ע,
הבטחה אז ער וועט געהאלפן ווערן מיט א קינד, בתו הרבנית הצדקת מרת מלכה ע"ה ,אשת הרה"ק
דער טאטע האט געהאט אויף דעם אן הקפדה, רבי מרדכי יוסף ב"ר דוד מזלאטיפולי זי"ע ,בן
וויבאלד ער האט געהאט עפעס א סיבה פארוואס הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע,
ער האט יענעם איד נישט געוואלט מבטיח זיין ,און בתו הרבנית הצדקת מרת שפרה ע"ה ,אשת הרה"ק
געזאגט בזה"ל" ,בעסער ווינציגער רעדן" ,פון דאן רבי דוד ב"ר מנחם נחום ב"ר יוחנן מרחמסטריווקא
האט דער זון רבי אברהם יהושע זי"ע גאר ווייניג זי"ע,
גערעדט ,צוליב וואס זיין טאטע האט אים געזאגט. הרה"ק רבי דוד יודא ליב מקאזאטין זי"ע ,הי"ד ,חתן
אחיו הרה"ק רבי יוסף מאיר ממחנובקא זי"ע.
אבער אפילו נאך יענעם מעשה ,האט דער
טאטע כסדר געזאגט פארן גרויסן זון בזה"ל" ,ידך נסתלק לגנזי מרומים ג' כסלו בשנת תרמ"ז,
כידי ,ופיך כפי" ,און צענדליגע אידן זענען דורך ומנוחתו כבוד איז אינעם אוהל פון זיין טאטן אין
זיינע ברכות געהאלפן געווארן מיט גרויסע ביה"ח אין שטאט סקווירא.
ישועות ,און אפילו דער טאטע האט כסדר געשיקט
אידן צום זון בעטן פאר א ישועה מיט ענינים זכותו הגדול יגן עלינו
קשים. ועל כל ישראל אמן.
42
האב איך געבעטן פון דעם איד וואס וויל האבן •••
א קינד ,אז ער זאל געבן דעם סכום פאר דעם בעל איינמאל איז צום טאטן הרה"ק רבי איציק'ל
עגלה פאר א נייע פערד ,און איך האב געטראכט ביי זי"ע אריין געקומען א איד ,און געבעטן א ברכה צו
זיך ,וואס גייט שוין אן פארן בורא כל עולמים אז געהאלפן ווערן מיט זש"ק ,האט אים דער טאטע
דער בעל עגלה וועט האבן א פערד ,און דער איד געהייסן גיין צו זיין זון הרה"ק רבי אברהם יהושע
וועט האבן קינדער ,כך הוה דער איד איז געהאלפן העשיל זי"ע ,ווייל ער לערנט תורה לשמה און ער
געווארן צום יאר מיט א קינד. קען געבן א ברכה ,דער הייליגער צדיק רבי אברהם
••• יהושע העשיל האט דאן געהאלטן בעפארן בר
ווי באקאנט איז געווען דער מנהג ביי די מצוה מאכן איינע פון זיינע קינדער ,און ער האט
קינדער פונעם צדיק וקדוש רבי איציק'ל מסקווירא געברויכט א גאר גרויסע סומע צו קויפן תפילין
זי"ע ,אז זיי זענען יעדן טאג פארנאכטס אריין צום וואס איז געשריבן געווארן דורך דעם סופר פונעם
טאטן אין שטוב ,אבער דער זון הרה"ק רבי אברהם בעש"ט הקדוש זי"ע.
יהושע העשיל זי"ע פלעגט קיין איין טאג נישט
אריין קומען ,ווייל דער זון רבי אברהם יהושע ווען דער איד איז אריין געקומען און זיך מזכיר
העשיל האט עוסק געווען בתורה מיט א געווען פאר א ישועה ,האט אים דער צדיק געזאגט,
געוואלדיגע התמדה און נישט געוואלט מבטל זיין אויב די וועסט באצאלען די תפילין פארן בר מצוה
פון זיין לערנען. בחור ,וועל איך דיר געבן א ברכה אז די זאלסט
געהאלפן ווערן מיט א בן זכר בקרוב ,דער איד האט
איין טאג איז א איד געקומען זיך מזכיר זיין גלייך מסכים געווען און געגעבן דעם סכום פארן
ביים טאטן ,אז ער ברויך זיך ליידער שטעלן צו די צדיק ,כך הוה צום יאר איז דער איד געהאלפן
מיליטער ,און ער האט געבעטן דעם טאטן רבי געווארן מיט א בן זכר.
איציק'ל א ברכה אז ער זאל זיך פטר'ן פון די
מיליטער ,און דער איד האט געזאגט פארן צדיק, ווען דער טאטע האט געהערט פון די מעשה,
אז ער טראכט סיי ווי צו געבן שוחד פארן ריכטער האט ער געפרעגט דעם זון וואס איז פשט פון די
זיך צו פטר'ן פון די מיליטער ,איז ער גרייט צו געבן בקשה ,האט דער זון געזאגט ,עס שטייט דאך אין
פארן רבין די 300רובל אנשטאט פארן ריכטער ,און פסוק )דברים ו' ח'( וְ ָהיוּ ְלט ָֹטפֹת ֵבּין ,דערפאר אויב
דורך דעם זאל דער רבי פועל'ן א ישועה פאר אים, געט מען געלט פאר "ט ָֹטפֹות" וואס מיינט תפילין,
אבער דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט דאס נישט דאן " ֵבּין" ווערט מען געהאלפן מיט א בן זכר.
געוואלט נעמען און נישט געוואלט צו זאגן א •••
ישועה. איין טאג איז א איד אריין געקומען צום טאטן
אבער ווען דער זון הרה"ק רבי אברהם יהושע רבי איציקל זי"ע און געבעטן א ברכה פאר זש"ק,
העשיל זי"ע האט דאס געהערט ,האט ער גלייך דער טאטע האט דעם איד נישט געוואלט מבטיח
מסכים געווען צום געשעפט פון דעם איד ,און דער זיין ,האט ער אים געשיקט צום זון רבי אברהם
איד האט אים געגעבן דאס געלט ,און דער צדיק יהושע העשיל זי"ע ,דער איד האט זיך מזכיר
האט אים צו געזאגט א ישועה ,און פארשטייט זיך געווען און דער צדיק האט אים מבטיח געווען א
אז עס איז מקיים געווארן דעם צדיק גוזר והקב"ה קינד.
מקיים ,און דער איד איז באפרייט געווארן פון די ווען דער טאטע האט געפרעגט דעם זון פון ווי
מיליטער. ער האט גענומען די יכולת צו מבטיח זיין פאר דעם
אבער יענעם פארנאכטס ווען די קינדער איד א ברכה פאר זש"ק ,האט דער זון רבי אברהם
זענען אריין צום טאטן ,איז לפלא אויך מיט יהושע העשיל זי"ע געזאגט מיט א פשטות ,בעפאר
געקומען דער זון רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע, דעם איד ,איז אריין געקומען א בעל עגלה ,און זיך
און די ברודער'ס צווישן זיך האבן גערעדט ,איבער אויס גערעדט דאס הארץ ,אז עס איז אים
דעם וואס דער זון האט געגעבן דעם הבטחה פאר געשטארבן זיין פערד און ער האט נישט פון ווי זיך
דעם איד וואס האט זיך געברויכט שטעלן צו די מפרנס זיין ,גלייך נאכדעם איז דער איד אריין
מיליטער ,און ווען דער טאטע האט געהערט פון די געקומען מיט די הזכרה פאר קינדער.
43
געזאגט מיט זיין גרויס אמונה און בטחון, קינדער וואס זיין געהויבענע זון רבי אברהם
"פארוואס זאל דער איד אויסגעבן דאס געלט פאר יהושע העשיל האט צו געזאגט ,האט ער גלייך
דאקטורים ,ווען מען קען דאך מיט די געלט חתונה געפרעגט דעם זון ,ווי אזוי האסטו געקענט נעמען
מאכן א ארעמע כלה" ,און דער טאטע איז ממש די געלט פון דעם איד און געבן אזא גרויסע
ארויס פון התפעלות פון די גרויסע אמונה וואס זיין הבטחה.
הייליגע זון האט.
••• האט דער זון דער צדיק רבי אברהם יהושע
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל פורים העשיל זי"ע געזאגט מיט א פשטות און תמימות
ביינאכט האט ער זיך אוועקגעזעצט לערנען גלייך פארן טאטן ,דער איד האט דאך סיי ווי געטראכט
נאך קריאת המגילה ,נאך איידער ער האט עפעס פון אויס געבן די 300רובל פאר ריכטער אלס שוחד,
פארזוכט נאך תענית אסתר ,און האט געלערנט אן און איך האב אויך געברויכט האבן דאס געלט פאר
אויפהער די גאנצע נאכט ,דעם פרימארגן און מיינע צדקה צוועקן) ,וואס ווי באקאנט האט דער
מיטאג ,ביז מ'איז געשטאנען צו ליינען די מגילה צדיק מפרנס געווען צדיקים נסתרים( ,און דערפאר
ביי טאג ,וואס אין סקווירא האט מען כידוע שפעט בין איך מאמין באמונה שלימה ,אז אין דעם זכות פון
געדאוונט ,און ווען מ'איז אנגעקומען צו קריאת די מצוות צדקה ,וועט דער איד זיכער געהאלפן
המגילה איז שוין געווען נאכמיטאג ,אבער דער ווערן מיט א ישועה ,האט זיך דער טאטע אויף
צדיק איז געווען אזוי שקוע אין תורה ,אז ער האט געשטעלט ,און א קיש געגעבן פארן זון אויף די
פארגעסן בכלל אהיים צו גיין ביינאכט. שטערן און געזאגט" ,צו דעם דרגה פון אמונה פון
אים ,בין איך נאכנישט אנגעקומען".
אויך ווערט דערציילט ,אז איינמאל נאך א •••
תענית האט ער זיך אוועקגעזעצט נאך מעריב צו ווערט דערציילט א מעשה נורא ,א איד איז
קוקן אין א ספר ,דעם אנדערן טאג ,ווען מ'איז אמאל געקומען זיך מזכיר זיין ביים טאטן רבי
געקומען דאווענען ,און אין סקווירא האט מען איציק'ל זי"ע ,אז ער גרייט זיך יעצט צו פארן פאר
געדאוונט זייער שפעט ,האט מען אים געטראפן צרכי רפואה קיין וויען ,און ער האט געבעטן א
פארטיפט אין דעם ספר ,ער האט נישט באמערקט ברכה פונעם טאטן ,דערנאך איז דער איד אריין
אז די נאכט איז אדורך ,און אינגאנצן פארגעסן פון צום זון הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע צו
עסן. נעמען א ברכה אויך פונעם זון ,און ווען דער צדיק
••• רבי אברהם יהושע העשיל האט געהערט ,אז דער
א חסיד פון סקווירא האט דערציילט ,א איד א איד פלאנט צו פארן קיין וויען פאר צרכי רפואה.
חסיד האט געהאט אפגעדינגען א מיל אין דארף האט ער געפרעגט דעם איד ,וויפיל וועט זיין
מיט א קרעטשמע ביי א שיידוועג ,וואס ער האט די הוצאות פונעם נסיעה קיין וויען ,האט דער איד
פון דעם געצויגען א שיינע פרנסה ,איינמאל האט געזאגט פארן צדיק די סכום ,האט דער צדיק
זיך דער פריץ איבערגעדרייט און באשלאסן אים געזאגט מיט א פשטות ,אויב בוסטו מסכים מיר צו
ארויסצווארפן ,אין זיין צרה איז ער געפארן צום געבן דעם סכום פארן צדקה צוועק וואס איך גיי
רבי'ן רבי אברהם יהושע העשיל מסקווירא זי"ע יעצט ארום פאר הכנסת כלה ,געב איך דיר אן
בעטן א ישועה. הבטחה ,אז די וועסט געזונט ווערן אן דעם וואס די
וועסט ברויכן פארן קיין וויען.
דער צדיק האט דעם איד אויסגעהערט מיט
גרויס געפיל ,און דאן האט דער צדיק אנגעצונדן א פארשטייט זיך אז דער איד האט גלייך מסכים
שוועבעלע ,און פארברענט דעם קוויטל און געווען ,און ער האט געגעבן דעם גאנצן סכום פארן
געזאגט" ,אזוי זאל ווערן מיטן פריץ'ס פאלאץ" ,און צדיק רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע פאר הכנסת
טאקע ,נישט אסאך נאכדעם האט די פאלאץ כלה ,און נישט לאנג נאכדעם איז דער איד געזונט
פונעם פריץ אפגעברענט ,און דער אומגליק האט געווארן ,ווען דער טאטן רבי איציק'ל זי"ע האט
אפגעווייכט דעם פריץ ,און ער האט געלאזט דעם שפעטער געפרעגט דעם זון ,ווי אזוי האסטו
איד אויף זיין פלאץ. גענומען דאס געלט פון דעם איד ,האט דער זון
44
געפרעגט דעם טאטן ,ווער דער איד איז געווען,
יארצייט ד' כסלו
האט אים די טאטע געזאגט" ,קינד מיינס דאס איז
געווען דער הייליגער סבא קדישא מראדושיץ הרה"ק רבי יעקב דוד ב"ר ישראל יצחק זי"ע
זי"ע". )קאליש(
ראש שושלת אמשינוב
ער איז געווען א תלמיד מובהק פון זיין "הנקרא האדמו"ר הזקן מאמשינוב"
הייליגען טאטן זי"ע און גאר אסאך תורה און
עבודת השם האט ער מקבל געווען פון זיין
ער איז געבוירן אין שטאט זאריק ,בשנת תקע"ה.
הייליגען טאטן ,אויך איז ער געווען א תלמיד
מובהק פון הרה"ק רבי מנחם מענדל השרף מקאצק צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישראל יצחק מווארקא
זי"ע. זי"ע ,הנקרא דער אלטער רבי פון ווארקא,
בן הרה"ק רבי שמעון זי"ע ,הנקרא בעל הרחמנות
ער איז געווען באוויסט מיט זיין עבודה פון זיך צוליב זיין גדלות במידות הצדקה.
אוועק געבן פאר עניני הכלל והפרט ,ער איז אסאך
ארום געפארן אין שטעט און דערפער צו עוסק זיין און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רחל ע"ה,
אין דברי עסקניות לשם שמים און מפרסם געווען בת הצדיק רבי מאיר מזוריק זי"ע.
דעם באשעפער'ס נאמען אויף די וועלט.
ער איז געווען א גאון עולם און א גדול ובקי
ער האט זיך פאר א לאנגע צייט אויף געהאלטן נפלא בתורה ,ער איז געווען א חסיד מפורסם און א
אין ווארשא פאר שתדלנות ,און דארט האט ער איש קדוש מאוד מנורה הטהורה ,ער האט יומם
צוזאמען מיטן הייליגען חדושי הרי"ם מגור זי"ע ולילה עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע
און הגה"ק רבי אליהו חיים מייזל מלודז זי"ע לוחם התמדה און עבודת השם מיט א געוואלדיגע אש
געווען צו מבטל זיין דעם גזירות הלבוש וואס די דקדושה ,נאך זייענדיג יונג איז שוין זיין נאמען
ממשלה פון רוסלאנד האט ארויס געגעבן אויף די ארויס אלס א גאון מופלג בתורת הנגלה און בתורת
אידן. הקבלה וחסידות ,ער איז געווען באקאנט מיטן זאגן
זיינע געהויבענע דברי תורה ,און געווען באקאנט
אויך האט דער צדיק וקדוש גאר אסאך עוסק אלס א מעיין המתגבר ,דער צדיק האט הונדערטער
געווען און חתונה מאכן יתומים ויתומות און אידן מעורר געווען צו תשובה און תיקן המעשים,
צוזאמען געשטעלט גאר גרויסע סכומים פאר ורבים השיב מעון ,ער איז געווען מפורסם מיט זיין
צדקה וחסד ,אויך איז ער געווען א גאון אין פדיון געוואלדיגע אהבת ישראל מאוד ,ער איז געווען
שיביים און ארויס געהאלפן אידישע קינדער זיך באוויסט אלס א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ,
באפרייען פון די מיליטער ,כדי צו קענען דינען טויזענטער אידן האבן זיך מסתופף געווען בצלו
דעם גרויסן באשעפער ,ער איז געווען באוויסט ובתוכם רבנים וגדולים וצדיקי הדור.
מיט זיין געוואלדיגע דרך אין ברענגען שלום בין
דער צדיק מאמשינוב האט אמאל דערציילט,
אדם לחבירו ובין איש לאשתו אויפן דרך פון אהרן
אז אלס קליין קינד האט אים זיין טאטע רבי יצחק
הכהן ע"ה אוהב שלום ורודף שלום.
מווארקא זי"ע גענומען י"ח סיון ,צום יארצייט פון
הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ
ער איז געווען מפורסם מיט זיין גרויסע עבודה
זי"ע ,און שטייענדיג דארט ביים ציון ,האבן אידן
פון אהבת ישראל מיט א שמחה דקדושה ,וואס
געגעבן קוויטלעך פארן טאטן און דער טאטע האט
מיט דעם האט ער מקרב געווען טויזענטער אידן
זיי פארגעליינט.
לאביהם שבשמים ,אויך איז ער געווען באקאנט
מיטן זיין גרויסע און הייליגע עבודה פון טרינקען נאכן ליינען די קוויטלעך האט דער זון געזען,
א לחיים גאר גרויסע סכומים ,אבער דער צדיק מיט ווי דער טאטע גיבט דאס איבער פאר א אנדערן
זיין גרויסע קדושה און גוף קדוש האט אים די עלטערן איד א בעל צורה ,און יענער האט דאס אויך
ברוינפען בכלל נישט איבער גענומען. פאר געליינט ,אראפ גייענדיג פונעם ציון האט ער
45
גרויסע חלק זענען אריבער צום זון הרה"ק רבי ער איז אסאך געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פון די
יעקב דוד זי"ע ,און דאן האט ער אפיציעל אויף צדיקי הדור ובתוכם.
גישטעלט זיין חסידות אמשינוב ,טויזענטער אידן
זענען דאן געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און הרה"ק רבי יחזקאל טויב מקאזמיר זי"ע,
זענען געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש, הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע,
וואס איז צו געגאנגען מיט א אש קודש און א הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע,
געוואלדיגע התלהבות דקדושה. הרה"ק רבי בונם מפשיסחא זי"ע,
הרה"ק רבי יעקב אריה מראדזימין זי"ע,
אין ספר שיח חסידים ווערט געברענגט ,אז הרה"ק בעל חידושי הרי"ם מגור זי"ע.
דער צדיק האט זיך אפאר חדשים נאכן טאטן'ס
פטירה אפגערעדט צו זיין רבין הרה"ק השרף בשנת תקצ"ו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית
מקאצק זי"ע ,אז זיין טאטע האט זיך צו אים הצדקת מרת שרה לאה ע"ה,
נאכנישט באוויזן אין חלום און ער האט פון דעם בת הרה"ק רבי שמואל מפארציווא זי"ע.
גרויס צער ,יענע נאכט האט זיך דער טאטע צו אים בשנת תרי"ח ווען זיין רעבעצין איז ליידער נפטר
באוויזן בדמות דיוקנו שטייענדיג ביי א טייך און געווארן ,האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט
באטראכט דעם וואסער. הרבנית הצדקת מרת חיה ע"ה,
בת הרה"ק רבי יעקב מזרניבצה זי"ע.
ווען ער איז צוריק געקומען צו זיין רבין און
דערציילט דעם מחזה ,האט אים זיין רבי מסביר גאר יונג גלייך נאך זיין חתונה האט מען דעם
געווען וואס דאס האט געמיינט ,ווייל ווי באוויסט צדיק אויף גענומען אלס רב אין שטאט גוברצוב,
האט דער טאטע הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע אויך האט ער געדינט אלס רב אין שטאט פשיסחא,
ביי זיין לעבן געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אפאר יאר שפעטער איז ער געווארן רב אין שטאט
אהבת ישראל און זיך באמת מצער געווען אויף גור נאך בעפאר דעם הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע.
צרות ישראל ,דערפאר האט ער געזען דעם טאטן
ביי א טייך ,וואס דאס איז די טרערן פון אידישע שפעטער האט מען אים אויף גענומען אלס רב
קינדער ,ווייל דער טאטע ארבעט נאך מעולם אין שטאט אמשינוב ,און דארט איז ער געבליבן ביז
העליון צו העלפן אידישע קינדער מיט ישועות. צו זיין הסתלקות ,ער האט אין שטאט אמשינוב
גאר אסאך עוסק געווען אין העלפן אידישע
ליידער האט דער צדיק וקדוש גאר אסאך מיט קינדער ,ער האט ארויס געהאלפן די ארימעלייט
געמאכט מיט צער גידול בנים ווען ער האט ליידער און נצרכים און געזארגט אז עס זאל זיי גארנישט
בחייו פארלוירען 13קינדער יונגערהייט ,אבער פעילן ,אויך האט ער מרביץ תורה געווען און אריין
אויפן צדיק האט מען בכלל נישט געזען קיין געברענגט אהבת השם אין די אידן ,הונדערטער
צובראכענקייט ,נאר ער האט דאס אלעס מקבל אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און
געווען באהבה און געדינט דעם גרויסן באשעפער געשעפט יראת שמים פון דעם צדיק וקדוש.
מיט א שמחה און התלהבות ,ער האט אין יעדן
איינעם וואס איז געשטאנען נעבן אים אריין כ"ב ניסן אחרון של פסח בשנת תר"ח איז זיין
געברענגט א שמחה און א התרגשות דקדושה. טאטע זי"ע נסתלק געווארן ,דאן האט מען אויף
גענומען אלס ממלא מקום אין שטאט ווארקא דעם
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. תלמיד פונעם טאטן הרה"ק רבי שרגא פייביל
מגריצא זי"ע ,אבער ליידער נאך א האלבע יאר
בתו הצדקת חיה פייגא ע"ה ,אשת הרה"ק רבי שמיני עצרת בשנת תר"ט איז דער תלמיד רבי
ירחמיאל יהודה מאיר רבינוביץ מפשיסחה זי"ע ,בן שרגא פייביל זי"ע נסתלק געווארן.
הרה"ק רבי יעקב יצחק אלחנן מפשיסחה זי"ע,
הרה"ק רבי מנחם קאליש מאמשינוב זי"ע ,ממלא דאן האבן זיך די חסידים פונעם טאטן
מקום אביו ,חתן הרה"ק רבי שמואל משה צוטיילט ,א חלק זענען געבליבן ביים ברודער
אלברשטיין מביאלה זי"ע, הרה"ק רבי מנחם מענדל מקאליש זי"ע ,אבער א
46
נסתלק לגנזי מרומים שבת קודש פרשת תולדות הרה"ק רבי ישעיהו מפשיסחה זי"ע ,חתן גיסו
ד' כסלו בשנת תרל"ח ,ומנוחתו כבוד איז אין הרה"ק רבי ירחמיאל יהודה מאיר מפשיסחה זי"ע,
שטאט אמשינוב. הרה"ק רבי ירמיהו מאופולה זי"ע.
זכותו הגדול יגן עלינו ווערט דערציילט אז ווען די רבי איז נסתלק
ועל כל ישראל אמן. געווארן ,איז דער זון דער ממלא מקום הרה"ק רבי
מנחם זי"ע נאך געווען אינטער 20יאר אלט ,און די
מעשיות חסידים פונעם רבין זענען געווען דורך געווייקטע
עס ווערט דערציילט ,אז ווען די רוסן האבן גוזר חסידים ,און האבן נישט גלייך איינגעזען דעם
געווען אז אידן דארפן זיך ח"ו אפשערן די בארד און גדלות פונעם הייליגען זון ,דערפאר האבן נישט
פיאות ,איז דער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב אלע גלייך מקבל מרות געווען פונעם זון.
זי"ע געגאנגען צוזאמען מיטן גאון רבי אליהו חיים אבער ביים ערשטן יארצייט פונעם טאטן,
מייזל ,דעמאלסט דער לאמזשער רב ערב שבועות, האט דער זון געזאגט דברי תורה אויפן פסוק וואס
צום פוילישן פירשט ,וואס איז געווען דער שטייט אויף משה רבינו ע"ה) ,דברים ל"ד ו'( וְ א
הערשער פון ווארשא אונטער דער רוסישער יָ ַדע ִאישׁ ֶאת ְק ֻב ָרתוֹ ַעד ַהיּוֹם ַהזֶּ ה ,לכאורה
רעגירונג ,צו פועל'ן אז מען זאל די גזרה מבטל זיין. פארוואס האט משה רבינו ע"ה נישט געוואלט מען
אונטערוועגס האט דער צדיק רבי יעקב דוד זאל וויסן ווי ער ליגט.
געזאגט" ,טאמער וועט דער הערשער צו אונז רעדן נאר משה רבינו ע"ה האט געוויסט ,אז אויב
אויפן דייטשן שפראך און נישט רוסיש ,איז דאס א וועט מען וויסן ווי ער ליגט ,וועלן אידישע קינדער
סימן אז השי"ת וועט אונז געבן הצלחה" ,כך הוה, זיך נישט וועלן מדבק זיין אין דעם ממלא מקום
דער הערשער פון ווארשא האט טאקע גערעדט יהושע בן נון ע"ה ,ווייל מען וועט דאך קענען גיין
אין דייטש ,אבער למעשה האט דער הערשער זיי צו זיין ציון און דארט פוילען אלעס ,דערפאר האט
געזאגט ,אז ער איז נאר א רוזין )אזוי ווי א משה רבינו ע"ה געבעטן פונעם באשעפער ,אז מען
גובנאטאר געשטעלט מטעם די רעגירונג( און ער זאל נישט וויסן ווי ער ליגט ,כדי מען זאל מקבל
קען גארנישט טוהן ,וויבאלד די גזירה קומט פון מרות זיין פון יהושע בן נון ,דאן האבן די חסידים
פעטערבורג )רוסלאנד(. שוין גאר גוט פארשטאנען וואס דער זון זאגט ,און
אלע האבן דעם זון אויף גענומען אלס רבי.
דער צדיק וקדוש רבי יעקב דוד האט אים
אבער נישט אפ געלאזט ,האט דער הערשער א קליין חלק פון זיינע דברי תורה זענען געדריקט
געזאגט צום צדיק רבי יעקב דוד ,אז ער האט מער געווארן אין די ספרים,
נישט קיין צייט פאר אים ,און ער מוז גיין ,דער צדיק אהל יצחק,
וקדוש רבי יעקב דוד האט מיט א מסירת נפש ממש בית יצחק,
אים אן געכאפט ביים ארבל ,און נישט געלאזט גיין יד דוד.
און געוויינט מיט שרעקליכע יללות ,ס'איז באמת
געווען פארבינדן מיט סכנות נפשות ,ס'איז געווען די געהויבענע חסידים וואס האבן זיך אפ
בגדר מורד במלכות!. געגעבן מיט גוף קדוש ביי די טהרה האבן
דערציילט ,א מחזה נורא וואס זיי האבן געזען ,ווי
ווען די ווייב פון דעם הערשער האט געהערט באקאנט איז דער צדיק נסתלק געווארן אין שטאט
די שרעקליכע יללות ,און זי געקומען צו לויפן ,זי המרפא אין איטליא ,און די וועג ביז קיין אמשינוב
קומט אריין אין שטוב און זעהט א מאדנע בילד ,זי האט גענומען 5טאג ,אבער די וואס האבן זיך
זעט ווי אן עלטערע איד כאפט אן פעסט איר מאן'ס אפגעגעבן מיט די טהרה און קבורה פונעם צדיק
ארבעל און וויינט ביטערליך ,רופט זי זיך אן וואס האבן מעיד געווען ,אז אפילו פארנדיג 5טאג איז
גייט דא פאר ,דער מאן דער הערשער האט איר דער גוף קדוש פונעם צדיק געווען פריש כאילו ער
פארציילט ,אז ער איז געקומען בעטן מבטל צו זיין איז ממש יעצט נפטר געווארן לא הסריח בשר
די גזירה אז אידן זאלן דארפן אפשערן די בארד און הקודש מעולם.
47
געלעבט זיין גאנץ לעבן מיט א געוואלדיגע שמחה פיאות ,און איך האב אים געזאגט אז אין בין נאר א
און אמונה און בטחון אינעם גרויסן באשעפער, רוזין און ער ברויך פארן פאר דעם קיין
דערציילט הרה"ח רבי משה בוים ע"ה ,אז ער האט פעטערבורג.
נאך זוכה געווען זייענדיג גאר יונג צו זעהן די צורה
פונעם צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע שוין רופט זי זיך אן ,אז אייינער איז גרייט אויף
אויף די עלטערע יארן ,און דער צדיק האט געהאט מסירת נפש און וויינט אזוי פון טיפן הארצן ,מיינט
א שווארצע בארד און כמעט נישט געהאט קיין ער עס זיכער באמת און ערענסט ,און זי האט זיך
ווייסע האר ,אפילו מיט מאכענדיג אזוי פיל צער ממש געבעטן צו איר מאן ,ער זאל נאכגעבן פארן
בחייו. צדיק רבי יעקב דוד ,און דבריה עשתה רושם ,און
••• ער האט לשמחת כל בית ישראל מבטל געווען די
ווי באקאנט איז דער צדיק וקדוש רבי יעקב דוד גזירה ,און אויפן וועג אהיים איז דער צדיק
מאמשינוב זי"ע געווען זייער קראנק סוף ימיו ,און געגאנגען פרייליך און געדאנקט דעם באשעפער,
ממש בעפאר זיין פטירה איז דער צדיק געפארן אז ער האט ב"ה מצליח געווען צו מבטל זיין די
קיין מיראן איטליה פאר צרכי רפואה ,דער צדיק גזירה.
איז שוין דאן געווען גאר שוואך און די דאקטורים און דער צדיק האט געזאגט ,אז די גאנצע צייט
האבן געהאט אויף געגעבן אויפן צדיק, וואס ער האט אן געכאפט דעם ארבל פונעם רוזין,
האבן די מקורבים פראבירט אפ צו רעדן דעם האט ער געזען דעם געשטאלט פון זיין הייליגען
רבין פון פארן קיין איטליה ,וויבאלד מען האט טאטן רבי יצחק מווארקא זי"ע ,און די טאטע האט
נישט געוואלט ער זאל דארט נסתלק ווערן וואס די גאנצע צייט מיר געזאגט ,לאז נישט אפ דעם
איז גאר ווייט פון אמשינוב ,האט דער צדיק דאן רוזין ,ווייל די וועסט אי"ה מצליח זיין צו פויעלען
געזאגט פאר די מקורבים בזה"ל" ,עטץ ווייסט ביי אים צו מבטל זיין די גזירה ,און דאס האט מיר
נישט וויפיל טויזענטער נשמות ווארטן דארט אויף געגעבן דעם כוח נישט אויף צו געבן ,אויך האט
מיר" ,און דער צדיק אפילו זייעדנדיג ליידער מלא דער צדיק צו געלייגט ,אלע צדיקים זענען יעצט
יסורים ,האט ער דאך אינזין געהאט א אידישע ערב שבועות פארנומען צו לערנען תורה לכבוד
נשמה וואס ברויך א תיקון. דעם יו"ט שבועות ,אבער מיר האבן דא
••• געראטעוועט די תורה.
ווי באקאנט איז דער צדיק מאמשינוב זי"ע •••
געווען פון די גרויסע חסידים און תלמידים פונעם דער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע האט
הייליגען חידושי הרי"ם מגור זי"ע ,ווי באקאנט אמאל געזאגט ,אז ווער עס וויל זיין א רבי ברויך
האט דער צדיק דער חידושי הרי"ם געהאט א געדענקען דריי זאכן.
מנהג ,אז ביי שלש סעודות האט מען נישט געגעסן
א .ווען מען זיצט אויף די כסא רבנות ,ברויך מען זיך
קיין פיש ,איין שבת קודש איז דער תלמיד רבי
פאר שטעלן כאילו מען זיצט אויף נאדלעך.
יעקב דוד מאמשינוב זי"ע געווען אויף א שבת ביי
ב .בעפאר מען ליינט א קוויטעל ברויך מען שוין
זיין רבין אין גור.
וויסן וואס עס שטייט אינעם קוויטעל.
האט דער תלמיד מאמשינוב געזאגט ג .בשעת ווען מען ליינט א קוויטעל זאל מען
שטילערהייט פאר איינע פון די חסידים ביים טיש מרגיש זיין אינעם צרה פון דעם איד וואס האט
שלש סעודות ,אז ער פירט זיך ביי זיך אין שטאט, געגעבן דעם קוויטעל ,כאילו עס איז דיין אייגענע
אז ער עסט פיש ביי שלש סעודות ,לפלא גלייך צרה.
נאכדעם האט דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע אויב האט מען די דריי זאכן קען מען זיין א רבי.
געהייסן פאר זיין גבאי ,אז מען זאל אריין ברענגען •••
פיש לכבוד שלש סעודות ,און דער צדיק דער ווי באקאנט האט דער צדיק רבי יעקב דוד
הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע האט משנה געווען מאמשינוב זי"ע ליידער בחייו פארלוירען 13
זיין מנהג קודש נאר לכבוד זיין גרויסן תלמיד רבי קינדער און געלעבט זיין גאנץ לעבן מיט
יעקב דוד מאמשינוב זי"ע. שרעקליכע צער גידול בנים ,אבער דער צדיק האט
48
אז דער ברודער וויל מער נישט געבן קיין געלט, •••
וויבאלד ער ווייסט אז מיין מאן ניצט דאס געלט צו ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי יעקב
קויפן ברוינפען ,און זי וויינט פארן רבין אז זי ווייסט דוד מאמשינוב זי"ע זיך געפירט מיט א געוואלדיגע
מער נישט וואס צו טון. קדושה און פרישות ,דער צדיק איז כמעט נישט
געשלאפן ,אבער דאס ביסל וואס דער צדיק איז יא
דער צדיק וקדוש האט אראפ גענומען דעם געשלאפן ,פלעגט ער יעדע 15מינוט אדער א
טלית פון די אקסלען ,און האט גלייך געבעטן דעם האלבע שעה זיך אויף וועקן ,און דער גבאי האט
גבאי'ן ,אז ער זאל מיט אים יעצט שוין פארן קיין אים געגעבן וואסער זיך צו וואשן די הענט ,און
פראג צום ברודער פון די פרוי ,און אזוי נאך בעפארן נאכדעם איז דער צדיק אמאל אויף געשטאנען
דאווענען איז דער צדיק אריבער געפארן קיין פראג, אפילו נאר האבענדיג געשלאפן ממש אביסל,
פארשטייט זיך אז דער עושר האט אויף גענומען אדער האט זיך דער צדיק אביסל צוריק געלייגט,
דעם צדיק מיט גרויס כבוד און מכבד געווען מיט א אבער דאס גאנצע שלאף איז געווען מיט א קדושה
ווארעמע טיי ,אבער דער צדיק האט נישט און ווי דער פסוק זאגט )שיר השירים ה' ב'( ֲאנִ י
געוואלט טרינקען נאר האט געבעטן דעם עושר יְ ֵשׁנָ ה וְ ִל ִבּי ֵער.
זיך צו זעצן ווייל ער האט עפעס זייער וויכטיג צו •••
רעדן מיט אים. דאס מסירת נפש פון דעם צדיק וקדוש רבי
דאן האט דער צדיק געבעטן דעם עושר ,אז ער יעקב דוד מאמשינוב זי"ע פאר א אנדערן איד קען
זאל צוריק אנהייבן שיקן געלט פארן שוועסטער, מען זעהן פון די מעשה ,איין טאג האט זיך דער
און דער צדיק האט גענומען אויף זיך ,אז ער וועט צדיק וקדוש געגרייט צו שחרית און שוין געהאט
ערלעדיגען אז דער מאן זאל אויף הערן טרינקען, דעם טלית אויף די אקסלען ,איז געקומען א
אבער דער עושר זאל ווייטער שיקן דאס געלט צובראכענע פרוי און געוואלט אריין גיין צום רבין
פארן שוועסטער ,און נאכדעם האט דער צדיק זיך מזכיר זיין ,אבער דער גבאי ר' הערשל האט די
לכבודו פונעם עושר געטרינקען דעם טיי אפילו פרוי נישט געוואלט אריין לאזן ,וויבאלד דער צדיק
ער האט נאך געהאלטן בעפארן דאווענען שחרית, האט שוין געהאלטן ביים אנהייבן דאווענען ,האט
און ווען דער צדיק איז צוריק אנגעקומען קיין די פרוי אנגעהויבן זייער וויינען און איז ארויס פון
אמשינוב ,איז שוין געווען שפעט נאכמיטאג ממש שטוב פונעם צדיק.
בעפארן זמן מעריב ,און דאן האט דער צדיק אבער וויבאלד דער צדיק מיט זיין ווייעך
געדאווענט שחרית ,און דאס אלעס האט דער צדיק הארץ און מיט זיין געוואלדיגע אהבת ישראל האט
געטון מיט א שמחה אז ער קען א טובה טון פאר א געהערט איינעם וויינען ,האט ער געריפן דעם
אנדערע איד. גבאי'ן און געפרעגט ווער עס וויינט ,האט דער
••• גבאי דערציילט ,אז א פרוי האט געוואלט אריין
הרה"ק רבי ישראל מפילוב זי"ע א זוהן פון קומען צום רבין ,אבער וויבאלד די רבי האלט שוין
הרה"ק רבי דוד'ל מקאצק זי"ע ,האט געהאט גרויס ביים דאווענען ,האט ער נישט געלאזט די פרוי
חשק זיך משדך צו זיין מיט הרה"ק רבי ישעי' אריין קומען ,האט דער צדיק געזאגט ,ווי אזוי
מפשיסחא זי"ע א זוהן פונעם צדיק וקדוש רבי קענסטו לאזן א צובראכענע פרוי וואס וויינט אוועק
יעקב דוד מאמשינוב זי"ע ,און ווען די שידוך האט גיין ,און דער צדיק האט געהייסן מען זאל די פרוי
זיך נישט צוליב כמה סיבות אויס געארבעט ,האט שוין צוריק ריפן.
דער צדיק רבי ישראל מפילוב געהאט גרויסע
חלישות הדעת ,און ער האט געזאגט פאר זיינע און די פרוי האט דערציילט פארן רבין ,אז
מקורבים ,די סיבה פארוואס ער האט זיך זייער ליידער האט זיך איר מאן צו געכאפט צום ביטערן
געוואלט משדך זיין מיטן צדיק מאמשינוב. טראפ און ער שיכור'ט ,און וויבאלד עס איז ליידער
נישט דא קיין פרנסה אין שטוב ,פייניגט דער מאן
ווייל איינמאל איז דער צדיק מאמשינוב איר זייער ,ווייל זי האט א ברודער א עושר וואס
געווען ביי א שבע ברכות אין שטאט קאצק ,און ווי וואוינט אין פראג ,און דער מאן וויל זי זאל גיין און
זיין מנהג קדוש האט דער צדיק געקענט טרינקען בעטן געלט פון איר ברודער ,אבער וואס זאל זי טון
49
אברהם ,אז ער זאל אריבער גיין צום הייליגען צדיק גאר גרויסע סכומים ברוינפען אן דעם וואס עס
מאמשינוב זי"ע ,אנפאנג האט ר' אברהם נישט זאל אויף אים אפילו האבן א השפעה ,פארשטייט
געוואלט גיין ,וויבאלד ער האט נישט געקענט דעם זיך אז דער צדיק האט דאס געטון מיט גאר גרויסע
צדיק ,אבער נאך א שטיק צייט האט ער געזען ,אז כוונות ,אבער דאן אין קאצק האט דער צדיק
ער האט במילא נישט וואס צו פארלירן ,איז ר' געטרינקען ממש גרויסע סכומים וואס איז געווען
אברהם אריבער קיין אמשינוב צום רבין. ממש נישט מכוח האנישי.
אנקומענדיג צום רבין האט ער געזען גאר האט דערציילט דער צדיק מפילוב ,אז נאכן
אסאך אידן שטיין אינדרויסן פונעם שטוב ,ווען ער טרינקען אזא גרויסע סכום ,האט דער צדיק פאר א
האט געפרעגט וואס עס גייט דא פאר ,האט מען גאר לאנגע צייט געפראוועט אידן ,און מען האט
אים געזאגט ,אז דער צדיק נעמט היינט נישט אויף אויפן צדיק בכלל נישט געזעהן אז ער האט
קיינעם און דער צדיק האט אנגעזאגט ,אז מען זאל געטרינקען אזויפיל ברוינפען ,און מען האט אויפן
קיינעם נישט אריין לאזן ,נאר אויב איינער קומט צדיק ממש געזעהן בפועל" ,יין קשה פחד מפיגו",
מיט א שאלה בהלכה דאן זאל מען יא אריין לאזן. ווייל די פחד פונעם גרויסן בורא עולם איז ביי דעם
צדיק געווען גאר גרויס.
ר' אברהם האט ביי זיך געטראכט ,וואס ער •••
זאל דא טון ,איז אים איין געפאלן א עצה ,ער איז אין שטאט וישיגרוד האט געוואוינט א איד ר'
אריבער צום שוחט פון שטאט ,און געבעטן אז ער אברהם ,וואס איז געווען פון די נגידים פון שטאט,
זאל אים שחט'ן א הינדל ,דאן האט ער גענומען דעם ער האט געהאט גרויסע פעלדער ווי ער האט
הינדל און אריבער צום צדיק אין שטוב ,אזוי ווי מען געפלאנצט ווייץ ,יעדעס יאר האט דער חסיד
האט געזען א איד מיט א הינדל ,האט מען זיך פאר געדאווענט און געבעטן ביים באשעפער ,אז די
געשטעלט אז ער האט א שאלה בהלכה ,און מען פעלדער זאלן מצליח זיין.
האט אים אריין געלאזט צום צדיק.
יעדעס יאר האט דער חסיד ר' אברהם גאר
ווען ער איז אריין געקומען ,האט ער שיין מצליח געווען ,וויבאלד עס זענען געוואקסן
דערציילט דעם רבין פון זיין צרה ,אז ער האלט דא גאר שיינע ווייץ ביי זיין פעלד און גרויסע סוחרים
ביים פארלירן דאס גאנצע געלט פארן יאר ,אויך האבן דווקא ביי אים געקויפט ווייץ ברווח גדול,
האט ער דערציילט פארן רבין וויפיל ער געט אויך האט דער חסיד געהאט א גאר שיינע מנהג ,אז
יעדעס יאר פאר נצרכים ,און די אלע אידן פארלאזן ער האט גאר אסאך פון די ווייץ אוועק געטיילט
זיך אויף אים צו קענען מפרנס זיין זייער משפחה, פאר ארימעלייט און נצרכים אן נעמען קיין פרוטה
און דערפאר בעט ער דעם צדיק אז ער זאל אים דערפאר ,און אזוי האט דער חסיד זיך געפירט יאר
העלפן מיט דעם צרה. איין און יאר אויס.
ווען דער צדיק האט געהערט די ווערטער פון איין יאר האט געהערשט א געפערליכע
ר' אברהם ,און וויפיל צדקה ער געט אוועק פון טריקעניש ,און עס האט זייער נישט גוט אויס
זיינע פעלדער ,האט אים דער צדיק מאמשינוב געזען די מצב ,ווייל אן קיין רעגן האבן די פעלדער
זי"ע געזאגט ,אויב די בוסט מקיים מצות צדקה מיט נישט געקענט וואקסן ,דער חסיד האט באמת
דיינע ווייץ ,דאן בין איך זיכער אז די וועסט נישט נישט געוויסט וואס ער זאל טון ,ווייל דאס האט
שאדן האבן דעם יאר אויך ,ווייל דער באשעפער געמיינט א גאר גרויסע שאדן ,אויך האט דעם חסיד
האט זיכער הנאה פון דיין צדקה ,און ער וועט דיר באמת וויי געטון ,אז ער וועט נישט קענען געבן די
העלפן צו האבן דעם יאר אויך א גרויסע הצלחה. ווייץ און מעהל וואס ער געט יעדעס יאר פאר די
נצרכים.
דאן איז דער צדיק מאמשינוב צו געגאנגען
צום פענסטער ,און ארויס געקוקט פאר א קורצע איינע פון זיינע פריינט וואס איז געווען א
צייט ,און דאן האט אים דער צדיק געגעבן א ברכה גרויסע חסיד פונעם צדיק הרה"ק רבי יעקב דוד
און געהייסן גיי אהיים לחיים ולשלום און נישט מאמשינוב זי"ע ,האט ער גע'עצה'ט דעם ר'
50
ער האט אלעס גוט געקענט ,האט דער טאטע דאגה'ן ,ווייל בעזרת השי"ת וועט אראפ קומען גאר
געזאגט" ,מ'דארף בעסער וועלן לערנען" ,די וואך אסאך רעגן און די וועסט קענען ממשיך זיין מיט
דערויף האט ער זיך נאך מער אנגעשטרענגט ,און דיין צדקה וחסד.
ווידער האט דער טאטע געזאגט די זעלבע
ווערטער" ,מ'דארף בעסער וועלן לערנען". ר' אברהם איז אהיים שמח וטוב לב און מיט
זיין גרויס אמונה געגלייבט ,אז די ברכה פונעם
אזוי איז עס געגאנגען וואך נאך וואך ,דער זון צדיק וועט זיכער מקויים ווערן און ער וועט
רבי יעקב דוד האט כמעט נישט געגעסן און נישט געהאלפן ווערן ,ווען ער איז צוריק געקומען צו זיין
געשלאפן ,ביז איינמאל האט ער זיך נישט געקענט שטאט וישיגרוד ,האט ער לפלא געזען אז די
מער איינהאלטן ,און זיך צעוויינט און געבעטן, פעלדער זענען נאס כאילו עס איז ממש יעצט
"טאטע ,זאג מיר ,ווי אזוי וויל מען בעסער לערנען", אראפ א רעגן ,ער איז אזוי ארום געגאנגען צווישן
האט דער טאטע דער הייליגער ווארקער זיינע פעלדער און געזען אז אלע פעלדער זענען
געענטפערט" ,וועלן לערנען הייסט ,אז מען וויל נאס פון רעגן.
נישט קיין אנדערע זאך – נאר לערנען ,און דאס
הייסט א רצון גמור". אזוי ארום גייענדיג טרעפט אים א גוי פונעם
••• שטאט ,און ר' אברהם פרעגט דעם גוי ,האט דא אין
עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער שטאט אפשר גערעגנט ,זאגט דער גוי ,ר' אברהם
ווארקער רבי איז געווען אין פשיסחא פאר די איר זענט אויפן קאפ געפאלן ,דא אין שטאט האט
הסתלקות פונעם הייליגן רבין ר' בונם מפשיסחא שוין נישט גערעגנט די גאנצע יאר ,אבער קוקט
זי"ע ,און דער הייליגער רבי ר' בונם האט אים גוט וועט איר זעהן ,אז אויף אלע אייערע פעלדער
געזאגט" ,דיין דוד'ל וועט דאך אוודאי באנג טון, איז אראפ געקומען רעגן ,אבער אויף די פעלדער
וואס ער איז נישט געווען דערביי ,זאלסטו אים זאגן, ממש נעבן אייערע פעלדער איז אפילו א טראפ
אז ווען ער וועט קומען צו מיר ,וועט ער קענען וואסער נישט אראפ געקומען.
פועל'ן אלס וואס ער וועט וועלן ,און ווען ער וועט די מעשה איז גלייך ארויס אין שטאט ,און
קומען צום ציון ,וועט ער אויספירן וואס ער דארף". אפילו די גוים האבן געמיזט מודה זיין ,אז דער
••• הייליגער צדיק מאמשינוב זי"ע האט א גרויסן כח,
דער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע האט ווען דער איד איז צוריק צום רבין און דערציילט
אליין דערציילט ,אמאל ווען איך בין געווען א דעם גרויסן נס ,האט דער צדיק מיט זיין גרויסע
יונגערמאן ,האב איך מיר פון גרויס דביקות עניוות געזאגט.
צעטאנצען אין בית המדרש ,און דער טאטע איז
געשטאנען פונקט ביי דער טיר און געקוקט ווי איך ר' אברהם פארוואס וואונדערט איר זיך אזוי,
טאנץ ,ער האט געווארט ביז איך וועל ענדיגן עס שטייט דאך )תהלים ס"ח י'( גֶּ ֶשׁם נְ ָדבוֹת ָתּנִ יף
טאנצן ,דערנאך איז ער צוגעגאנגען און מיר ֱאקים נַ ֲח ָל ְת ,ווען א איד איז מקיים מיט זיין געלט
אריינגערוימט אין אויער" ,מ'קען דאס אייגענע טון צדקה וחסד פאר אנדערע אידן ,דאן שיקט דער
אונטער דער קאלדרע" ,ווייל דער טאטע דער באשעפער א שפע ,כדי דער איד זאל ווייטער
הייליגער ווארקער האט אים געוואלט לערנען ,אז קענען מקיים זיין דעם מצווה ,פארשטייט זיך אז ר'
די עבודה פון א איד דארף זיין באהאלטן ,אן קיין אברהם איז שוין געבליבן א גרויסע חסיד פונעם
אויג וואס זעט. הייליגען צדיק מאמשינוב זי"ע און גאר אסאך
••• געשטיצט דעם צדיק.
דער הייליגער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב •••
זי"ע האט דערציילט ,אז ווען דער טאטע דער די אלטע ווארקא חסידים האבן דערציילט ,אז
הייליגער ווארקער רבי איז געפארן צום הייליגן ווען דער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע איז
רוזשינער זי"ע ,האט ער מיטגענומען זיינע צוויי געווען א יונגער בחור ,האט זיין טאטע ,דער
זון ,ר' יעקב דוד און ר' מענדעלע ,דער ווארקער הייליגער ווארקער רבי ,אים יעדן שבת פארהערט
רבי האט זיך שטארק מבטל געווען צום רוזשינער, וואס ער האט געלערנט ,איינמאל ,נאכדעם וואס
51
האט דער גביר געפרעגט מיט וואונדער" ,רבי, הגם ער איז געווען עלטער פון אים ,האט אמאל
צוליב דעם האט זיך דער רבי געמאטערט מוצאי דער זון ר' יעקב דוד געפרעגט דעם טאטן,
שבת ,אזא ווייטן וועג ,אין אזא פראסט?" ,האט זיך פארוואס ער איז זיך אזוי מבטל ,האט דער טאטע
דער רבי צעטרייסלט און געזאגט" ,ווען איך געענטפערט" ,ווי זאל איך זיך נישט מבטל זיין צו
דערמאן מיך אז ערגעץ שטייט יעקל'ע אויף דער אזא איד ,וואס ווען א איד גיט זיך א שניט אין
וואך און ציטערט פון קעלט ,גייט מיר א צי דורך די אנדערן עק וועלט ,פילט ער עס!".
ביינער ,ווי קען מען בכלל ליגן אין בעט אונטער דער •••
קאלדרע ווען א איד פרירט!" ,דער גביר האט עס ווערט דערציילט א מעשה נפלא ,וואס
איבערגעגעבן דעם שליסל פון זיין קאסע און ברענגט שטארק ארויס די געוואלדיגע מסירת
געזאגט" ,דער רבי זאל נעמען וויפיל מ'דארף צו נפש פונעם צדיק פאר א אנדערן איד און זיין
באפרייען יעקל'ע". געהויבענע אהבת ישראל ,אין א קאלטע,
••• שטורמישע מוצאי שבת איז דער רבי דער צדיק
עס ווערט דערציילט ,אז אין לוגאשאדלא האט רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע מיטאמאל
מען אמאל געמאכט א סעודה ד' כסלו ,אויפן אנגעקומען קיין גריצא ,און גלייך געגאנגען צום
יארצייט פונעם הייליגען אמשינובער רבי'ן זי"ע, שטיבל.
איז אריינגעקומען א אלטער בעל עגלה ,ר' חנה
אליה ,און געפרעגט וועמענס יארצייט עס איז ,און די יונגעלייט זענען געזעסן ביי מלוה מלכה
ווען ער האט געהערט אז עס איז די יארצייט און נישט געהערט ווי מ'קלאפט ,ווען עס איז
פונעם הייליגען אמשינובער רבי זי"ע ,האט ער געווארן שטיל ,האבן זיי געהערט א שטארקע
דערציילט די מעשה. באקאנטע שטימע וואס זאגט בזה"ל" ,ווי קען עס
זיין – אידן פרירן אין דרויסן ,און איר געניסט
ווען ער איז געווען א בחור פון פופצן יאר ,האט אינעווייניג?" ,מ'האט תיכף געעפנט די טיר ,און
ער געדינט ביי א בעל עגלה ,און זיי האבן געפירט דארט איז געשטאנען דער אמשינובער רבי אין זיין
דעם אמשינובער רבי'ן פון אסטראווא קיין פעלץ ,מיט שניי אויף דער בארד.
ראזשאן ,אינמיטן וועג האט ער זיך אפגעשטעלט,
האט דער רבי געפרעגט פארוואס ער פארט נישט, נאכדעם וואס דער הייליגער אמשינובער האט
האט ער געזאגט "אז ער וועט נישט ווייטער פארן זיך אביסל בארואיגט ,האט ער געבעטן מ'זאל אים
ביז דער רבי וועט אים בענטשן" ,האט דער רבי פירן צו איינע פון די גבירים אין שטאט ,עס איז
געזאגט" ,פאר ,פאר – וועסט לאנג פארן!" ,און ער געווען צוויי אזייגער ביינאכט אין גרויסן פראסט
האט ווייטער געפארן ,און דאן ווען דער בעל עגלה האט געבאזשעוועט אין די גאס ,און די יונגעלייט
האט דאס דערציילט ,איז ער שוין געווען איבער די האבן אים געבעטן ער זאל ווארטן ביז אינדערפרי,
אכציג יאר אלט. אבער ער האט נישט געוואלט הערן און געזאגט ,עס
••• איז א ענין פון פיקוח נפש.
די אלטע אמשינוב חסידים האבן דערציילט ,אז
געוויסע חסידים זענען אויפגעשטאנען גאר פרי אנקומענדיג אין שטוב פונעם גביר האט ער
און האבן געמוזט טון געשעפטן פארן דאווענען, געזאגט" ,די ווייסט ,אז יעקל'ע דער וואסער-
און זענען זיך געקומען באקלאגן פארן צדיק רבי טרעגער ,א קרוב פון דיר ,איז געכאפט געווארן אין
יעקב דוד מאמשינוב זי"ע ,האט דער צדיק זיי מיליטער" ,דער גביר האט זיך געוואונדערט און
געזאגט בזה"ל" ,עס איז כדאי אז א יונגערמאן זאל געזאגט" ,אין אונזער משפחה זענען קיינמאל נישט
שטיין אין געשעפט שפעט ,און אינמיטן זאל ער געווען קיין וואסער-טרעגער" ,האט דער רבי
געבן א קרעכץ און זאגן" ,אוי ,ווי האלט איך אויף אויסגעשפרייט זיין יחוס-בוך און אים געוויזן ,אז
דער וועלט! איך האב נאך נישט געדאווענט" ,און דער יעקל'ע דער וואסער טרעגער איז יא פון זיין
אזוי זיך שטעלן דאווענען" ,ווייל א אמתע קרעכץ משפחה ,און מיט אכט הונדערט רובל קען מען אים
פון א איד צום גרויסן באשעפער איז די חשוב'סטע ארויסנעמען" ,דערפאר בין איך געקומען צו דיר,
זאך אויף די וועלט. ווייל א קרוב איז קודם".
52
אים געזאגט" ,זאלסט נישט באנג האבן ,מיין קינד, •••
דו וועסט נאך וויסן". עס ווערט דערציילט ,אז די חסידים פונעם
הייליגן צדיק רבי אברהם מטשעכאנוב זי"ע האבן
נאך דעם טאטע'ס הסתלקות איז ער געפארן געדאווענט נוסח אשכנז ,ווי זייער רבי ,נאך זיין
קיין קאזמיר פרעגן ,האט אים דער הייליגער הסתלקות זענען טייל פון זיי געקומען קיין
קאזמירער געזאגט" ,דיין טאטע האט זיך געפרעגט אמשינוב און געפרעגט פונעם צדיק רבי יעקב דוד
ביי מיר ,וואו מ'זאל אים באגראבן ,אין ווארקא ,וואו מאמשינוב זי"ע ,צו זאלן זיי ווייטער דאווענען
ער האט געפירט זיין עדה ,אדער אין ווארשא ,וואו נוסח אשכנז ,אדער אנהייבן נוסח ספרד ווי
ער האט אזויפיל געטון פאר'ן כלל". מ'דאווענט אין אמשינוב ,האט ער זיי געענטפערט,
"קודם דאווענט'ס ,דערנאך וועט מען שוין זען אין
האב איך אים געראטן אז מען זאל אים לייגן וועלכן נוסח" ,ווייל ביים צדיק האט דאר נישט
אין ווארקא ,און ווארשא זאל ער היטן פאר זיין זון אויסגעמאכט ,אבי א איד זאל דאווענען.
דעם "קדוש" ,מיינענדיג דעם זון רבי יעקב דוד •••
מאמשינוב זי"ע ,ווען זיין ברודער רבי מענדעלע עס ווערט דערציילט ,אז איינער פון די
איז נסתלק געווארן און מ'האט אים באגראבן אין גרעסטע און עלטסטע חסידים אין אמשינוב איז
ווארשא ,האט דער צדיק רבי יעקב דוד געזאגט געווען דער גאון רבי שמחה'לע זי"ע ,דער רב פון
מיט זיין גרויס עניוות" ,יעצט ווייס איך ,אז מיין סוחדניוב ,דער רבי שמחה איז געווען א צדיק
ברודער איז דער "קדוש". וקדוש וואס איז געווען אפגעטיילט פון אלע
••• ענינים פון דער וועלט ,און ער איז נאך געפארן צום
עס ווערט דערציילט ,אז איין וואך פרייטאג צו הייליגען ווארקער רבי זי"ע ,אבער איז געווען
נאכט ,נאכן טיש ,האט אויסגעבראכן א שרעקליכע בעיקר א חסיד פון רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע,
שריפה אין שטאט אמשינוב ,די פייער צונגען האט האט ער זיך געפירט ווי אלע אנדערע חסידים ,און
אויפגעגעסן כמעט דעם גאנצן גוי'אישן טייל פון ביים טיש איז ער געשטאנען אויף דער באנק
שטאט ,און איז שנעל צוגעקומען צום אידישן צווישן די יונגעלייט.
צענטער ,אלע אידן פון שטאט האבן זיך
פארזאמלט אין זיין בית המדרש און געשריגן און איינמאל ביים טיש איז אריין א איד פון ראדום,
מתפלל געווען צום באשעפער. וואו רבי שמחה'לע האט פריער געוואוינט ,און זיך
מזכיר געווען אויף קינדער ,האט דער הייליגער
ווען מ'האט שוין געזען די פלאמען דורכן אמשינובער רבי זיך געוואנדען צו ר' שמחה'לע
פענסטער ,האט דער רבי דער צדיק רבי יעקב דוד פאר אלעמען ,און געזאגט" ,שמחה'לע ,ער איז דאך
מאמשינוב זי"ע זיך אוועקגעזעצט אויף זיין שטול דיינער א בן עיר ,און דו ביסט דאך פון די למ"ד וא"ו,
אנטקעגן פענסטער און געזאגט" ,עס וועט קיינעם פארוואס זעסטו נישט א טובה טון דעם איד?" ,און
נישט שאטן – איך האב געבויט דעם בית המדרש דער זון דער צדיק רבי מנחם מאמשינוב זי"ע האט
מיט דרייצן באלקנס )כמנין "אחד"( ,און איך האב שפעטער עדות געזאגט" ,איך האב גוט געקוקט
בקבלה ,אז אין א מקום קדוש איז נישט שולט קיין אויף ר' שמחה'ן ,עס האט אויף אים נישט געווירקט
אש" ,לפלא האט זיך דאס פייער אפגעשטעלט גארנישט ,פונקט ווי מ'וואלט געזאגט אויף א וואנט
נעבן זיין בית המדרש. אז עס איז פון די ל"ו".
••• •••
עס האבן דערציילט די נאנטע תלמידים ,אז דער הייליגער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב
פאר יום כיפור בשנת תרל"ח איז דער צדיק רבי זי"ע האט דערציילט ,אז ער איז געווען מיטן טאטן
יעקב דוד מאמשינוב זי"ע שוין געווען שטארק ביים הייליגן צדיק רבי יחזקאל מקאזמיר זי"ע ,און
קראנק ,און די דאקטורים האבן אים נישט געלאזט דער טאטע האט אים געהייסן ארויסגיין ,כדי צו
גיין אין בית המדרש ,און דער חסיד ר' משה מרדכי רעדן מיטן קאזמירער אליין ,און עס האט אים
איז געשטאנען ביי דער טיר ,נישט צו לאזן דעם שטארק באנג געטאן פארוואס ער קען נישט זיין
רבין ארויסגיין פון זיין שטוב צו גיין אין ביהמ"ד. ביים שמועס ,און דער הייליגער קאזמירער האט
53
פדיון שבויים ,און מ'האט אים אוועקגעיאגט ,און ווען דער רבי האט געוואלט ארויסגיין ,האט
היינט ,וואס איר האט אויסגעקליבן דעם אייניקל ער אויסגעשריגן" ,משה מרדכי! דו וועסט פון
פון מיין טאטן ,א למדן און א חסיד ,פאר רב פון גיהנם נישט ארויס ,וואס דו לאזט מיך נישט אריין
אוסטראווע ,איז מיין טאטע זי"ע באפרידיגט צו כל נדרי!" ,האט דער חסיד מיט א מסירת נפש
געווארן ,און איך פארזיכער אייך ,אז פיל שבתים פארן רבין'ס געזונט געענטפערט" ,מ'וועט מיך אין
וועט מיין זון זיצן צווישן אייך ,און אראפגיסן אויף גיהנם בכלל נישט אריינלאזן" ,דער רבי האט הנאה
אייך פון דעם גוטס און גליק פון חסידות. געהאט פון דעם ענטפער ,און איז מיט א שמייכל
••• געבליבן אין זיין צימער.
עס ווערט דערציילט ,אז שבת קודש פרשת •••
תולדות בשנת תרל"ח איז דער צדיק הרה"ק רבי עס ווערט דערציילט ,אז דער רבי דער צדיק
שמואל אבא מזיכלין זי"ע ,געקומען אין בית רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע איז אסאך געפארן
המדרש צו דאווענען שחרית ווי שטענדיג ,אבער איבער די שטעט ,צו נעמען אידן ארויף צו חסידות
ווי נאר ער איז געקומען צום קדיש דרבנן וואס און צו זאמלען געלט פאר פדיון שבויים ,אמאל איז
מ'זאגט נאך ברייתא דרבי ישמעאל ,האט זיך ער געקומען קיין אוסטראווע ,א שטאט וואו עס
פלוצלינג זייער געביטן דער שיין פון זיינע פנים ,און האבן געוואוינט אסאך מתנגדים ,און ער האט
ער האט אנגעהויבן זייער קרעכצן. געוואלט בלייבן דארט שבת.
די חסידים ,וואס האבן געווויסט אז דער רבי'ס ווען די עקסטרעמע מתנגדים האבן דאס
באוועגונגען זענען נישט פשוט ,און בפרט קרעכצן דערהערט ,האבן זיי אים שטארק געדרייט דעם
אים שבת קודש ,זענען שטארק דערציטערט קאפ ער זאל פארלאזן די שטאט נאך פאר שבת,
געווארן פון גרויסן מורא טראכטענדיג וואס עס ווייל זיי האבן נישט געוואלט אז א חסידישער רבי
גייט שוין ליידער פאר ,נאך אפאר מינוט האט דער זאל האלטן א "חסידישן שבת" אין זייער
צדיק רבי שמואל אבא אנגעהויבן רעדן ,און ער "מתנגדישער" אוסטראווע ,און דער רבי האט נישט
האט געזאגט. געהאט קיין ברירה ,און ער איז אוועקגעפארן ערב
שבת ,און דעם שבת האט ער אפגעראכטן אין דער
אז ער זעט ווי עס האט זיך אראפגעלאזט א נאנטער שטאט ראזשאן.
גרויסע פינסטערניש אויף דער וועלט ,א גרויסער
צדיק און חסיד איז יעצט צוגענומען געווארן פון די דרייסיג יאר שפעטער האבן די אוסטראווער
וועלט און ער איז דערפאר זייער צעבראכן ,אבער אויסגעקליבן פאר א רב דעם אייניקל פונעם רבי,
ער זעט ,האט ער געזאגט ,אז די פינצטערניש איז דעם זיבן-און-צוואנציק יאריגן רבי יוסף קאליש
נישט דא אין דעם לאנד ,נאר ארויס פון לאנד ,און זי"ע ,און זיין טאטע דער צדיק רבי מנחם
אזאנע ווערטער האט ער איבער געזאגט עטליכע מאמשינוב זי"ע ,האט איינגעלאדענט די
מאל ,און גלייך דערנאך איז ער אוועק פונעם עמוד, דעלעגאציע פון שטאט צו א סעודה ,און דארט
און ער האט נישט געדאווענט מיטן מנין ,און ער האט ער געזאגט" ,היינט האט די שטאט
האט זיך פארשלאסן אין זיין צימער דעם גאנצן אוסטראווע מתקן געווען וואס זי האט געטון מיט
שבת. מיין טאטן זי"ע פאר דרייסיג יאר צוריק".
ווייל ווי באקאנט האט מיין טאטע דער
ביי שלש סעודות איז דער צדיק רבי שמואל
הייליגער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע ,זיין
אבא שוין יא געזעסן בייים טיש ווי שטענדיג ,און
גאנץ לעבן געארבעט פארן ציבור ,און כאטש ער
גלייך מוצאי שבת איז שוין געווארן באקאנט אין
האט נישט געקענט די שפראך פון לאנד ,האט ער
דער וועלט ,אז יענעם שבת איז נסתלק געווארן,
מיט זיין הויכער פערזענליכקייט און מסירות נפש
דארט אין דעם מרפא ארט ארויס פון לאנד ,דער
ארויס געראטעוועט אסאך יונגעלייט פון
הייליגער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע ,און
לאנגיעריגן דינסט אין דער צארישער ארמיי.
דאס האט דער צדיק רבי שמואל אבא מזיכלין
געזען שוין שבת קודש אינדערפרי מיט זיינע פאר דרייסיג יאר צוריק איז מיין טאטע
הייליגע אויגן. געקומען קיין אוסטראווע מאכן א זאמלונג פאר
54
