gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: תולדות (2026-11-09)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫זונטאג ‪ -‬כ"ח חשון‬ ‫ז‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר ליבער ב"ר אברהם זי"ע‪) ,‬אשכנזי(‪ ,‬המגיד הגדול מבארדיטשוב‪.‬‬ ‫"הנקרא רבי ליבר הגדול המגיד הקדוש"‬ ‫מאנטאג ‪ -‬כ"ט חשון‬ ‫הגה"ק רבי יצחק אייזיק ב"ר יעקב זי"ע‪) ,‬וואלדמאן(‪ ,‬בעל בית יצחק‪ ,‬אב"ד סובאלק‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' יצחק אייזיק חבר"‬ ‫דינסטאג ‪ -‬ל' חשון‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש ב"ר יהודה לייב הכהן זי"ע‪) ,‬כ"ץ(‪ ,‬בעל בארת מים‪ ,‬מרימנוב‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' הערשעלע מרימנוב‪ ,‬אדער ר' הערש משרת"‬ ‫מיטוואך ‪ -‬א' כסלו‬ ‫הגה"ק רבי שלום שכנא ב"ר יוסף זי"ע‪) ,‬שור(‪ ,‬אב"ד לובלין‪ ,‬הנקרא הגרש"ש מלובלין‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬ב' כסלו‬ ‫הגה"ק רבי נחום ב"ר יעקב זי"ע‪ ,‬הי"ד‪) ,‬וויידענפעלד(‪ ,‬בעל חזון נחום‪ ,‬אב"ד דאמבראווא‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬ג' כסלו‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל ב"ר יצחק זי"ע‪) ,‬טווערסקי(‪ ,‬אדמו"ר מסקווירא‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬ד' כסלו‬ ‫הרה"ק רבי יעקב דוד ב"ר ישראל יצחק זי"ע‪) ,‬קאליש(‪ ,‬ראש שושלת אמשינוב‪.‬‬ ‫"הנקרא האדמו"ר הזקן מאמשינוב"‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדזש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬אבער ביי דעם צדיק רבי ליבר איז‬ ‫יארצייט כ"ח מרחשון‬ ‫די מעשה פונקט פארקערט‪ ,‬אליהו הנביא ז"ל האט‬ ‫געברויכט האבן א זכי' אז ער זאל קענען קומען צו‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר ליבער ב"ר אברהם זי"ע‬ ‫רבי אליעזר ליבר זי"ע‪.‬‬ ‫)אשכנזי(‬ ‫המגיד הגדול מבארדיטשוב‬ ‫אויך האט דער בעש"ט געזאגט‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫"הנקרא רבי ליבר הגדול המגיד הקדוש"‬ ‫דער צדיק וקדוש איז דאך פארנומען מיטן זעהן אז‬ ‫די בהמות אין שוק זאלן האבן צו טרינקען‪ ,‬און דאס‬ ‫איז א גרויסע עבודה‪ ,‬האט ער נישט קיין צייט זיך‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט בוסטריך‪ ,‬בשנת תכ"ח‪.‬‬ ‫צו טרעפן מיט אליהו הנביא‪ ,‬און דערפאר דארף‬ ‫צו זיין טאטע הגה"ק הגביר רבי אברהם אשכנזי‬ ‫אליהו הנביא בעטן רשות צו קומען צו דעם צדיק‬ ‫מבוסטריך זי"ע‪,‬‬ ‫וקדוש‪.‬‬ ‫נכד הגה"ק המקובל האלוקי רבי שמשון‬ ‫מאוסטראפאלי זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם ווינבערג בעל ברכת‬ ‫בן הגה"ק רבי פסח מקאריץ זי"ע‪,‬‬ ‫אברהם מסלונים זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫חתן הגה"ק רבי שמשון מקרעמניץ זי"ע‪ ,‬א ברודער‬ ‫איז ער געגאנגען באזיכן דעם צדיק הרה"ק רבי‬ ‫פונעם הייליגען מהר"ל מפראג זי"ע‪.‬‬ ‫מענדל גורקר זי"ע וואס האט געהאט א גאר‬ ‫שטארקע אריכת ימים ער האט געלעבט ביז‬ ‫פון די מאמע'ס זייט איז ער געווען א אייניקעל פון‬ ‫איבער די ‪ 110‬און ער האט נאך געקענט דעם‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל מיכל הגדול בעל שברי לוחות‬ ‫הייליגען קוברינער זי"ע‪.‬‬ ‫מנמירוב זי"ע‪ ,‬בן הגה"ק רבי אליעזר זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫זייענדיג דארט האט אים דער צדיק רבי‬ ‫וואס איז ליידער אומגעקומען על קידוש השם‬ ‫מענדל געפרעגט‪ ,‬אויף דעם וואס די חסידים‬ ‫בשנת ת"ח‪ ,‬ער איז געווען א בקי בכל החכמות‬ ‫דערציילן אויף רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע אז ער‬ ‫שבעולם און געקענט כל התורה בעל פה‪.‬‬ ‫פלעגט גיין געבן צו טרינקען פאר די בהמות אין‬ ‫אויך איז ער געווען א אייניקעל פון הגה"ק רבי נתן‬ ‫שוק‪ ,‬און דאן האט ער נישט געוואלט אויף נעמען‬ ‫נטע שפירא בעל מגלה עמוקות זי"ע‪.‬‬ ‫אליהו הנביא‪ ,‬איז ווי אזוי קען זיין אז ער האט דאס‬ ‫דער טאטע הרה"ק רבי אברהם זי"ע איז‬ ‫געקענט טאן‪.‬‬ ‫געווען פון די אידן וואס זענען אנטלאפן פון‬ ‫קראקא וועגן די צרות וואס די אידן האבן דאן‬ ‫האט אים דער הייליגער סלונימער רבי זי"ע‬ ‫געליטן דורך די פולישע רעגירונג‪ ,‬דעם טאטן האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬מי לנו גדול פונעם גרויסן און הייליגען‬ ‫מען דאן אויף גענומען אלס בעל דרשן אין שטאט‬ ‫באשעפער‪ ,‬מיט דעם אלעם ווען משה רבינו ע"ה‬ ‫בוסטריך וואס איז געווען נישט ווייט ווי עס איז‬ ‫האט זיך אפ געגעבן מיט די שאף‪ ,‬האט אים דער‬ ‫היינט דער שטאט בארדיטשוב‪.‬‬ ‫גרויסער באשעפער נישט געוואלט שטערן‪ ,‬כל‬ ‫שכן וכל שכן ווען דער הייליגער צדיק רבי ליבר‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד און‬ ‫האט זיך אפ געגעבן מיט די בהמות האט אים אליהו‬ ‫ער איז געווען מפורסם בדורו אלס א גאון אדיר‬ ‫הנביא נישט געוואלט שטערן‪.‬‬ ‫וחריף עצום בתורה‪ ,‬און א בקי נפלא בחכמת‬ ‫הקבלה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א איש‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי ליבר‬ ‫אלוקים און א מקובל וקדוש אלוקי‪ ,‬צדיקים בדורו‬ ‫די גאנצע טאג געלערנט ביחידות קבלה און הויכע‬ ‫האבן מעיד געווען אויף זיין קדושה און אז ער איז‬ ‫זאכן‪.‬‬ ‫א בעל רוח הקודש אמיתי און אז ער האט געהאט‬ ‫גילוי אליהו הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫ער האט געהאט א מנהג צו גיין צום מארק‬ ‫פלאץ און געבן צו טרינקען פאר די בהמות דארט‪,‬‬ ‫דער בעש"ט הקדוש זי"ע האט מעיד געווען‪,‬‬ ‫וויבאלד די מענטשן וואס קומען מאכן געשעפטן‪,‬‬ ‫אז אלע צדיקי הדור דארפן זוכה זיין צו האבן גילוי‬ ‫‪1‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫קוקן זיך נישט אים אויף זייערע בהמות‪ ,‬און דאס‬ ‫איז צער בעל החיים‪ ,‬און דער צדיק וקדוש האט‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל מיכל זי"ע‪,‬‬ ‫געהאט א געוואלדיגע רחמנות אויף יעדן‬ ‫הרה"ק רבי יעקב זי"ע‪,‬‬ ‫באשעפעניש וואס דער גרויסער באשעפער האט‬ ‫בתו הצדקת מרת רחל ע"ה‪.‬‬ ‫באשאפן‪.‬‬ ‫בשנת תקל"א ווען דער צדיק וקדוש איז שוין‬ ‫אין ספר צרור החיים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געווען ‪ 103‬יאר אלט‪ ,‬האט ליידער אויס געבראכן‬ ‫דער זיידע הגה"ק רבי נתן נטע שפירא בעל מגלה‬ ‫א שרעקליכע מגיפה אין שטאט ברדיטשוב‪ ,‬עס‬ ‫עמוקות זי"ע פלעגט קומען יעדע נאכט לערנען‬ ‫זענען נעבעך געשטארבן הונדערטער אידישע‬ ‫מיט דעם אייניקל סתרי תורה און קבלה און דער‬ ‫קינדער‪ ,‬און ליידער האבן זיך די חברה קדישא‬ ‫אייניקל האט מקבל געווען כוונות התפלה פונעם‬ ‫נישט געוואלט געהעריג אפ געבן מיט די מתים‪,‬‬ ‫גרויסן זיידן‪.‬‬ ‫ווייל זיי האבן מורא געהאט אז מען וועט ווערן אן‬ ‫געשטעקט מיט די מחלה‪.‬‬ ‫און מען האט נאך געזאגט פונעם תלמיד‬ ‫מובהק הרה"ק רבי ישעיה מדינוויץ זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫דער צדיק רבי ליבר זי"ע האט געלאזט ריפן‬ ‫האט מורא צו מדפיס זיין די געהויעבענע און‬ ‫פיר מענטשן פון די חברה קדישא און געזאגט‪,‬‬ ‫הייליגע כוונות פון זיין רבין וואס ער האט מקבל‬ ‫"הנני מקבל עלי כפרה על כלל ישראל‪ ,‬אני אמות‬ ‫געווען פון דעם הייליגען זיידן דער מגלה עמוקות‪.‬‬ ‫בדבר‪ ,‬ומבטיח אני לכם כי העוסקים בקבורתי לא‬ ‫ידבקו במגיפה‪ ,‬ובמותי תישקט הארץ‪ ",‬דער צדיק‬ ‫איינמאל איז דורך אפאר טאג און די זיידע דער‬ ‫האט אויף זיך מקבל געווען אז ער זאל זיין א כפרה‬ ‫הייליגער מגלה עמוקות זי"ע איז נישט געקומען‬ ‫אויף כלל ישראל‪ ,‬און צו געזאגט פאר די חברה‬ ‫לערנען מיטן אייניקל‪ ,‬דער אייניקל האט געהאט‬ ‫קדישא‪ ,‬אז די וואס וועלן זיך אפ געבן מיט זיין גוף‬ ‫גרויס צער פון דעם און נישט געוויסט וואס האט‬ ‫קדוש נאך זיין הסתלקות‪ ,‬וועלן נישט ווערן אן‬ ‫גורם געווען צו דעם‪ ,‬האט ער געשיקט זיין זון‬ ‫געשטעקט מיט די מחלה‪ ,‬און מיט זיין הסתלקות‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל זי"ע אז ער זאל גיין אויפן ציון‬ ‫וועט די מגיפה זיך אויף הערן‪.‬‬ ‫פונעם זיידן אין קראקא‪ ,‬און מתפלל זיין אז דער‬ ‫זיידע זאל ווייטער קומען לערנען מיט אים‪.‬‬ ‫כך הוה ווען דער צדיק איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫האט זיך די מגיפה אינגאנצן אפ געשטעלט און די‬ ‫שפעטער האט אים די זיידע דער הייליגער‬ ‫אידן אין שטאט זענען געראטעוועט געווארן‪ ,‬די‬ ‫מגלה עמוקות מגלה געווען‪ ,‬אז בקרוב גייט נסתלק‬ ‫חברה קדישא האבן מקיים געווען דעם צוואה און‬ ‫ווערן דער בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און וועגן דעם האט‬ ‫מיט גרויס כבוד באערדיגט דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫מען פארשפארט די ישיבה של מעלה פאר ‪ 30‬טאג‬ ‫לכבודו פונעם גרויסן גאסט וואס קומט ארויף‬ ‫דער צדיק האט איבער געלאזט א צוואה בשם‬ ‫בעולם העליון‪ ,‬און דערפאר האט ער נישט געקענט‬ ‫זיין זיידן הרה"ק רבי שמשון מאוסטרופולי זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫קומען לערנען מיט אים‪.‬‬ ‫די משפחה זאלן זיך נישט משדך זיין מיט קיין‬ ‫כהנים‪ ,‬וויבאלד זייער משפחה שטאמט פון דוד‬ ‫זיין טאטע און מאמע זענען ביידע נפטר‬ ‫המלך ע"ה און כהונה מיט מלוכה קענען נישט‬ ‫געווארן‪ ,‬ווען ער איז נאך געווען גאר יונג‪ ,‬דאן האט‬ ‫אנהאלטן צוזאמען‪ ,‬אויך האט ער געזאגט‪ ,‬אז פון‬ ‫ער חתונה געהאט מיט א יתומה‪ ,‬ביים חופה האט‬ ‫הימל האט מען אים געגעבן צוויי אפציעס וואס ער‬ ‫ער געזאגט א הערליכע דרשה‪ ,‬און די אידן פון‬ ‫קען זיך אויס וועלן‪ ,‬איינס איז אז זיינע קינדער און‬ ‫שטאט האבן איינגעזען זיין גדלות בתורה‪ ,‬און מען‬ ‫אייניקלעך עד סוף כל הדורות זאלן זיין מפורסם‬ ‫האט אים אויף גענומען אלס ממלא מקום פונעם‬ ‫אלס גדולי ישראל‪ ,‬אדער זאל מען זיין זכות‬ ‫טאטן אלס בעל דרשן אין שטאט‪ ,‬דאן האט ער‬ ‫צושפרייטן ביז ווען משיח וועט קומען‪ ,‬און ער‬ ‫באקומען דעם נאמען "רבי ליבר הגדול המגיד‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז ער האט אויס געקליבן דאס‬ ‫הקדוש"‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫מעשיות וואס מען האט דערציילט אין שטאט‪ ,‬אז‬ ‫צווייטע‪ ,‬אז זיין זכות זאל בלייבן ביז משיח'ס טאג‪,‬‬ ‫ווער עס רירט אן דעם צדיק וקדוש ווערט גלייך‬ ‫בב"א‪.‬‬ ‫געשטראפט‪ ,‬זענען די באדינער'ס צוריק צום דוכס‬ ‫און אהיים געפארן‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ח מרחשון בשנת‬ ‫תקל"א‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫אבער גלייך ביים אהיים קומען‪ ,‬איז דער רשע‬ ‫בארדיטשוב‪ ,‬ליידער איז דאס גאנצע ביה"ח חרוב‬ ‫דער דוכס געלעמט געווארן און ער האט זיך נישט‬ ‫געווארן ביים צווייטן וועלט מלחמה דורך די‬ ‫געקענט רירן און נישט געקענט רעדן‪ ,‬די‬ ‫דייטשן ימ"ש‪ ,‬אבער מיט סייעתא דשמייא האט‬ ‫באדינער'ס האבן גלייך פארשטאנען ווי אזוי דאס‬ ‫מען געטראפן דעם מקום קדוש און איבער‬ ‫איז געשען‪ ,‬זענען זיי צוריק צום וואלד און‬ ‫געמאכט דעם מקום קדוש‪.‬‬ ‫געטראפן דעם צדיק ליגען אויף דער ערד‬ ‫צובליטיגט‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זיי האבן דעם צדיק צוריק געברענגט צום‬ ‫שטוב פון דעם דוכס‪ ,‬און גלייך געריפן די גרעסטע‬ ‫דאקטורים און מען האט באנדאזירט דעם צדיק‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫אבער אפילו נאכדעם וואס ער איז צו זיך געקומען‪,‬‬ ‫האט ער נישט געוואלט מוחל זיין פאר דעם רשע‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז די שטאט בוסטריך האט‬ ‫נאר מיט איין תנאי וועט ער געזונט ווערן האט דער‬ ‫גאר אסאך געליטן פון דעם פריץ וואס איז געווען‬ ‫צדיק וקדוש געזאגט‪.‬‬ ‫א גרויסע שונא ישראל‪ ,‬דער צדיק רבי ליבר הגדול‬ ‫זי"ע פלעגט אסאך ארויס גיין אינעם וואלד נעבן‬ ‫אויב ער וועט צו זאגן‪ ,‬אז אויפן פלאץ ווי ער‬ ‫דעם שטאט‪ ,‬און דארט מתפלל געווען פאר די‬ ‫האט געטון די מעשה נבלה פון אים שלאגן‪ ,‬וועט ער‬ ‫שטאט און עוסק געווען אין זיין הייליגע עבודה‪.‬‬ ‫דארט אויף שטעלן א ביהמ"ד פאר די אידן פון‬ ‫שטאט און אויך אויף בויען א שיינעם שטאט ווי‬ ‫אלע שטאט מענטשן האבן געהאט א‬ ‫אידן וועלן וואווינען‪ ,‬און ער זאל צו זאגן אז ער וועט‬ ‫געוואלדיגע יראת הכבוד פאר רבי ליבר‪ ,‬און אפילו‬ ‫מער קיינמאל נישט מצער זיין קיין איד‪ ,‬און דאן‬ ‫די גוים פון שטאט האבן געוויסט זיך נישט צו‬ ‫וועט ער פויעלען א ישועה פאר אים‪ ,‬אבער אויב‬ ‫פארטשעפענען מיט אים‪ ,‬ווייל די שטראף האט‬ ‫נישט וועט דער דוכס שוין בלייבן אזוי ביז ער וועט‬ ‫נישט געשפעטיגט צו קומען‪.‬‬ ‫פגר'ן‪.‬‬ ‫איין טאג איז דער דוכס העיר ארויס אינעם‬ ‫דער דוכס האט בלית ברירה צוגעשטימט צו‬ ‫וואלד מיט זיינע באדינער'ס און זיין גאנצע שטאב‪,‬‬ ‫דעם תנאי און ער איז געזונט געווארן‪ ,‬ער האט‬ ‫פונקט איז דער צדיק דאן געשטאנען אנגעטון מיט‬ ‫אויס געפירט אלס וואס מען האט אפ געשמיעסט‬ ‫די טלית ותפילין‪ ,‬און מתפלל געווען צו בורא כל‬ ‫און געלאזט אויף בויען א הערליכע שוהל און א‬ ‫העולמים‪ ,‬ווען דער דוכס איז דארט דורך‪ ,‬האבן זיך‬ ‫גרויסע שטאט דארט אין דעם וואלד‪.‬‬ ‫די פערד פון גרויס פחד פון דעם צדיק זייער‬ ‫צעווילדעוועט‪ ,‬און דער דוכס איז אראפ געפאלן פון‬ ‫בשנת תנ"א איז דער שטאט פארטיג געווארן‪,‬‬ ‫זיין פערד‪.‬‬ ‫און מען האט לכבודו פון דעם צדיק וקדוש רבי‬ ‫ליבער געריפן דעם שטאט "ליברדיטשב"‪ ,‬אבער‬ ‫מיט גרויס כעס האט ער געהייסן פאר זיינע‬ ‫דער צדיק האט געזאגט‪ ,‬אז מען זאל אראפ נעמען‬ ‫באדינער'ס‪ ,‬אז מען זאל דעם אידעלע אנשלאגן‬ ‫זיין נאמען ווייל "לא לי" ער האט דאס נישט געטון‬ ‫מכות רצח פאר די חוצפה‪ ,‬די באדינער'ס זענען‬ ‫פאר זיך ח"ו‪ ,‬נאר פארן גרויסן באשעפער‪ ,‬דאן איז‬ ‫גלייך צו געגאנגען‪ ,‬און דעם צדיק וקדוש‬ ‫דער נאמען געבליבן "בארדיטשב" און דאס איז‬ ‫אנגעשלאגן ממש ביז עס האט זיך פון אים געגאסען‬ ‫דער באוויסטע שטאט בארדיטשוב ווי דער‬ ‫בלוט‪ ,‬אבער דאן האבן זיך די גוים דערמאנט‪ ,‬פון די‬ ‫‪3‬‬ ‫אוודאי זייער גערן‪ ,‬רבי ליבר איז אליין‬ ‫הייליגער צדיק וקדוש רבי לוי יצחק מברדיטשוב‬ ‫געלאפען און האט צו געגרייט א בעט און אליין‬ ‫זי"ע האט געוואוינט יארן שפעטער‪.‬‬ ‫אויס געשפרייט א שיינעם ליילעך מיט אלעס וואס‬ ‫•••‬ ‫ער האט נאר געדארפט‪ ,‬דעם איד האט זייער וויי‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫געטוהן אז אזא חשוב'ער רב איז זיך אזוי מטריח‬ ‫ליבר מבארדיטשוב זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫פאר זיינעט וועגן‪.‬‬ ‫גרויסע שול איז מכוון קעגן שער השמים פון די‬ ‫תפילות פון אידן‪ ,‬און דערפאר‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬פארוואס דארף דער רב זיך‬ ‫צדיק רבי לוי יצחק דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫אזוי שטארק מטריח זיין פאר מיר‪ ,‬זאגט אים דער‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע איז שפעטער געקומען קיין‬ ‫צדיק רבי ליבר‪ ,‬נישט פאר דיר בין איך זיך מטריח‪,‬‬ ‫בארדיטשוב‪ ,‬האט ער געבויט זיין קלויז און זיין הויז‬ ‫נאר פאר מיר אליין‪ ,‬איך גרייט מיר צו א גרויסע‬ ‫ממש נעבן דער גרויסער שול‪.‬‬ ‫מצוה אויף יענער וועלט‪ ,‬דאס איז געווען דעם‬ ‫גרויסע מידת החסד און מידת הכנסת אורחים פון‬ ‫נעבן דעם שול האט רבי ליבר אויך‬ ‫דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫אויפגעשטעלט א בית המדרש‪ ,‬וואו ער האט יעדן‬ ‫•••‬ ‫טאג געלערנט מיט זיינע תלמידים נגלה און נסתר‪,‬‬ ‫דער בית המדרש איז נאך לאנגע יארן געשטאנען‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי ליבר‬ ‫און דארט זענען געווען זיינע תפילות און זיינע‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע איז געווען באוויסט מיט זיין‬ ‫פרוכת'ן‪ ,‬און ער האט אנגעזאגט‪ ,‬מען זאל דארט‬ ‫געוואלדיגע מידות הכנסת אורחים אויף גאר א‬ ‫געבן א פדיון יעדן ערב ראש חודש פאר הנץ החמה‪,‬‬ ‫גרויסע מדרגה‪ ,‬ער האט יעדן שבת קודש געהאט‬ ‫און געזאגט אז דאס האט ער מקבל געווען פון‬ ‫דריי מנינים אידן וואס זענען ביי אים איין‬ ‫אליהו הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫געשטאנען אויף שבת קודש‪ ,‬איינמאל האט דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק געזאגט‪" ,‬ברוך ד' קיימתי מצוה זו בכל פרטיה‬ ‫הרה"ק רבי איציק'ל נעשכיזער זי"ע האט‬ ‫ודקדוקיה‪ ,‬ובעולם העליון לא אבוש בהכנסת‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין די צייטן פון דער צדיק רבי ליבר‬ ‫אורחים שלי‪ ,‬אפילו מאברהם אבינו ע"ה"‪.‬‬ ‫פון בארדיטשוב זי"ע‪ ,‬איז איינמאל דורך געפארן א‬ ‫סוחר אינמיטן די נאכט‪ ,‬און האט נישט געהאט ווי‬ ‫אבער דאן איז געווארן א גרויסע רעש אין‬ ‫צו נעכטיגן‪.‬‬ ‫הימל‪ ,‬אז דער צדיק האלט אז ער איז אזוי גרויס ווי‬ ‫אברהם אבינו אין הכנסת אורחים‪ ,‬און מען האט‬ ‫נאכן זוכן איבער די שטאט‪ ,‬האט ער‬ ‫גע'פסק'נט‪ ,‬אז מען וועט אים געבן א נסיון‪ ,‬און דער‬ ‫באמערקט ווי פון איין פענסטער שייינט ארויס א‬ ‫שטן האט באקומען רשות צו גיין אויס פראבירן‬ ‫לעכטיגקייט און עס הילכט אפ פון דארט א זיסע‬ ‫דעם צדיק וקדוש‪ ,‬יענעם פרייטאג האט זיך נישט‬ ‫קול תורה‪ ,‬איז ער גלייך צו געפארען צו דעם הויז‪,‬‬ ‫געטראפן קיינער אין שטאט וואס זאל קומען צום‬ ‫און האט אריין געקלאפט צו פרעגן אויב ער קען‬ ‫צדיק אלס גאסט אויף שבת‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫דא איבער נעכטיגן‪.‬‬ ‫געהאט גרויס חלישות הדעת‪ ,‬אז ער וועט נישט‬ ‫האבן קיין אורח אויף שבת‪.‬‬ ‫ווי די טיר האט זיך געעפנט‪ ,‬האט ער דערזעהן‬ ‫פאר זיך א חשובע איד‪ ,‬וואס אויף זיין צורה האט‬ ‫אבער שפעט פרייטאג נאכמיטאג איז‬ ‫מען געזעהן אז ער איז א גרויסע צדיק‪ ,‬דער איד‬ ‫אנגעקומען אין שטאט א איד‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫האט זיך שטארק אנשולדיגט פארן שטערן דעם‬ ‫שמוציג און אפגעריסן‪ ,‬אבער דער צדיק האט דעם‬ ‫רב'ס לערנען אינמיט'ן די נאכט‪ ,‬נאר וויבאלד ער‬ ‫איד געבעטן אז ער זאל קומען צו אים אויף שבת‪,‬‬ ‫דרייט זיך שוין לאנג איבער די שטאט צו זוכן אן‬ ‫דער איד האט געגעבן א תנאי‪ ,‬אז ער וועט קומען‬ ‫ארט וואו צו נעכטיגן‪ ,‬און איבעראל איז שוין‬ ‫צו אים פאר שבת‪ ,‬אבער נאר אויב דער רבי ליבר‬ ‫טונקל‪ ,‬איז ער געקומען דא אהער ווייל דא האט‬ ‫וועט אים געבן גענוג עסן אז ער זאל נישט בלייבן‬ ‫ער געזעהן ליכטיגקייט‪ ,‬דעריבער וויל ער בעטן א‬ ‫הונגעריג‪.‬‬ ‫טובה איבער צו שלאפן דא די נאכט‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫צעבראכן דעם פענסטער‪ ,‬האט זי אים געשאלטן‬ ‫דער איד איז געווען דער שטן‪ ,‬און ער האט‬ ‫און מבזה געווען‪ ,‬און רבי ליבר האט איר באצאלט‬ ‫נישט אויף געהערט עסן‪ ,‬וויפיל מען האט אים‬ ‫פארן פענסטער‪ ,‬כדי זי זאל נישט זיין אין כעס‪.‬‬ ‫געברענגט איז נישט געווען גענוג‪ ,‬אבער דער רבי‬ ‫ליבר האט מיט א מסירת נפש געהאלטן און איין‬ ‫דערנאך האט א גוי געבראכט פארקויפן א‬ ‫ברענגען עסן‪ ,‬מוצאי שבת האט ער געשאכטן ‪15‬‬ ‫גרויסן פיש‪ ,‬און רבי ליבר האט אים באצאלט‪ ,‬כדי‬ ‫בהמות אבער אלע זענען געווען טריפה‪ ,‬אבער דער‬ ‫מען זאל האבן פיש לכבוד שבת‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫צדיק האט נישט נאך געגעבן און מיט א מסירת נפש‬ ‫געקאכט די פיש אינדרויסן‪ ,‬האט זיך דער טאפ‬ ‫פארשאפט עסן פארן גאסט‪.‬‬ ‫איבערגעקערט און די פיש זענען אראפגעפאלן‬ ‫אויף דער ערד‪ ,‬און די ווייב פונעם שומר האט אים‬ ‫דאן האט אים דער שטן בלית ברירה געמיזט‬ ‫ווייטער געשאלטן‪.‬‬ ‫אויס זאגן‪ ,‬אז מען האט אים געגעבן א געלעגנהייט‬ ‫אים צו אויס פראבירן מיטן מידה פון הכנסת‬ ‫ביינאכט‪ ,‬ווען דער שומר איז אהיים געקומען‪,‬‬ ‫אורחים‪ ,‬און ער האט דורך געמאכט דעם נסיון‪,‬‬ ‫האט ער אים אויך באליידיגט און מבזה געווען‪ ,‬ביים‬ ‫אבער צוליב דעם פגם פון זיך צו גלייכן צו אברהם‬ ‫קידוש שבת ביים טיש‪ ,‬האט דער שומר‬ ‫אבינו‪ ,‬וועט ער דארפן גיין גלות ליידן פאר אפאר‬ ‫אוועקגענומען די וויין וואס רבי ליבר האט‬ ‫יאר און וועט נישט מעגן איבער נעכטיגן אויף דעם‬ ‫מיטגעבראכט‪ ,‬און געזאגט צו זיין ווייב‪" ,‬אזא וויין‬ ‫זעלבן פלאץ צוויי נעכט‪ ,‬אזוי האט ער טאקע געטון‬ ‫האב איך אין מיין לעבן נאכנישט געטרונקען!"‪ ,‬נאכן‬ ‫און צום סוף האט מען אים מוחל געווען אויף דעם‬ ‫בענטשן האט ער אים געהייסן שלאפן אינדרויסן‪,‬‬ ‫פגם‪.‬‬ ‫ווייל ער האט מורא ער זאל אים נישט באגנבען‪ ,‬עס‬ ‫•••‬ ‫איז געווען א גאר קאלטע נאכט‪ ,‬און רבי ליבר איז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך יענעם שבת‪ ,‬וואס‬ ‫געשלאפן די גאנצע נאכט אינדרויסן‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי ליבר איז דורך דעם נסיון מיטן שטן‪,‬‬ ‫און ער איז בייגעשטאנען דעם נסיון‪ ,‬און מען האט‬ ‫שבת אינדערפרי איז ער געגאנגען אין שטאט‬ ‫אים מגלה געווען פון הימל‪ ,‬אז ער וועט ברויכן גיין‬ ‫דאווענען אין דער שול פונעם הייליגן צדיק רבי‬ ‫גלות ליידן צו קענען אפקומען דעם קליינעם פגם‬ ‫אפרים זי"ע‪ ,‬דער זון פונעם הייליגען חכם צבי זי"ע‪,‬‬ ‫פון זיך מדמה זיין צו אברהם אבינו ע"ה‪ ,‬האט דער‬ ‫און זיך געשטעלט ביים אויוון‪ ,‬פאר קריאת התורה‬ ‫צדיק רבי ליבר זי"ע גערופן זונטאג א שניידער און‬ ‫איז רבי אפרים ארויסגעגאנגען און דערקענט רבי‬ ‫זיך געמאכט פשוט'ע קליידער פון לייוונט‪,‬‬ ‫ליבר'ן‪ ,‬ווייל רבי אפרים האט געהערט א כרוז אין‬ ‫געדינגען א וואגן און געפארן קיין בראד‪ ,‬כדי צו גיין‬ ‫הימל‪ ,‬אז רבי ליבר איז מקבל גלות‪.‬‬ ‫אין ערטער וואו מען קען אים נישט‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי אפרים האט געהייסן דעם גבאי‬ ‫דעם ערשטן שבת איז ער געקומען קיין בראד‪,‬‬ ‫אז ער זאל געבן פאר רבי ליבר א פלאץ ביים מזרח‪,‬‬ ‫ער איז געגאנגען צום פרנס החודש‪ ,‬ווי דער מנהג‬ ‫און ווען רבי ליבר האט נישט געוואלט גיין‪ ,‬איז ער‬ ‫איז געווען‪ ,‬און דער פרנס האט געזאגט‪" ,‬אזא‬ ‫אליין צוגעגאנגען‪ ,‬אים גענומען ביי דער האנט און‬ ‫איינער ווי דו דארף נישט גיין איבער די טירן‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך בין אייך גוזר בגזירת מרא דאתרא‪ ,‬אז‬ ‫צוזאמען נעמען צדקה‪ ,‬נאר ער זאל גיין ארבעטן צו‬ ‫איר זאלט זיך זעצן ביים מזרח וואנט"‪ ,‬און מען האט‬ ‫האקן האלץ און טראגן וואסער פאר שטובער‪ ,‬און‬ ‫אים אויפגערופן צו די תורה דעם עלי' פון שלישי‬ ‫פון דעם וועט ער האבן מיט וואס זיך‬ ‫וואס איז יענע צייט געווען איינע פון די חשוב'סטע‬ ‫אויסצוהאלטן"‪ ,‬און האט אים געגעבן א צעטל צום‬ ‫עליות‪.‬‬ ‫שטוב פון שומר פונעם בית החיים‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען האט דער צדיק רבי אפרים אים‬ ‫דער צדיק רבי ליבר איז אריבער געגאנגען צום‬ ‫איינגעלאדענט צו קומען עסן ביי אים אין שטוב‪,‬‬ ‫שטוב‪ ,‬און דער שומר איז נישט געווען אין שטוב‪,‬‬ ‫און געזאגט‪ ,‬אז ער ווייסט וואס עס איז אויבן‬ ‫זיין ווייב האט אים געהייסן האקן האלץ‪ ,‬און ווען א‬ ‫געשען‪ ,‬און אז דער שבת ווערט גערעכנט פאר א‬ ‫שטיק האלץ איז געפאלן אין פענסטער און האט‬ ‫‪5‬‬ ‫געענטפערט‪" ,‬איצט האב איך נישט קיין צייט – איך‬ ‫גאנץ יאר פון גלות ליידן‪ ,‬אבער דער צדיק רבי ליבר‬ ‫בין פארנומען מיט א וויכטיגער מצוה"‪ ,‬פון דעם‬ ‫האט עס נישט געגלייבט‪.‬‬ ‫קען מען זען די גדלות און קדושה פון רבי ליבר'ן‪,‬‬ ‫אז ער האט נישט אוועקגעריקט די מצוה וואס ער‬ ‫ביי שלש סעודות האט ער געבעטן רבי‬ ‫האט געטון‪ ,‬ווייל אליהו הנביא איז יעצט געקומען‪,‬‬ ‫אפרים'ן ער זאל זיך איילן מיטן בענטשן‪ ,‬ווייל ער‬ ‫און אז ער איז געווען אזא איש קדוש מאוד‪ ,‬אז ער‬ ‫טאר נישט נעכטיגן אין בראד‪ ,‬אבער דערווייל איז‬ ‫האט דאס געקענט טון פאר אליהו הנביא‪.‬‬ ‫געקומען אליהו הנביא ז"ל און געזאגט‪" ,‬א טאג פאר‬ ‫•••‬ ‫א יאר – דער שבת ווערט אויבן גערעכנט פאר א‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אויף דער עלטער איז‬ ‫גאנץ יאר‪ ,‬פארט אהיים בשלום"‪ ,‬און זונטאג האט‬ ‫דער צדיק רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע געבליבן אן‬ ‫דער צדיק רבי אפרים געדינגען א חשובע וואגן און‬ ‫אלמן‪ ,‬און זיין שוועסטערס טאכטער האט געפירט‬ ‫האט צוריקגעשיקט דעם צדיק רבי ליבר קיין‬ ‫די הויז‪ ,‬שפעטער האט דער צדיק מיט די פרוי‬ ‫בארדיטשוב בשלום‪.‬‬ ‫חתונה געהאט‪ ,‬און זי האט געבעטן‪ ,‬ער זאל איר‬ ‫•••‬ ‫צוזאגן אז זיי וועלן האבן קינדער דורות ישרים‪ ,‬און‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק‬ ‫דער צדיק האט עס צוגעזאגט‪ ,‬אבער עס זענען‬ ‫רבי ישעי' פון דינאוויץ זי"ע‪ ,‬א תלמיד פונעם צדיק‬ ‫אדורך צוויי יאר און קיין קינדער זענען נישט‬ ‫רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע‪ ,‬האט געזאגט‪ ,‬אז זיין‬ ‫געבוירן געווארן‪.‬‬ ‫אייגענע אהבת ישראל איז נאר "איינס פון טויזנט"‬ ‫פון דער אהבת ישראל וואס זיין רבי ר' ליבר האט‬ ‫איינמאל איז דער בעל שם טוב הקדוש‬ ‫געהאט‪ ,‬יעדע נאכט פלעגט רבי ליבר גיין אין וואלד‬ ‫געקומען קיין בארדיטשוב‪ ,‬איז די רביצין געקומען‬ ‫און זוכן א בהמה אדער א ציג וואס האט זיך‬ ‫צום בעש"ט‪ ,‬און געלייגט אויפן טיש א פדיון פון‬ ‫פארבלאנדזשעט‪ ,‬זי צוריקפירן אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫טויזנט רובל‪ ,‬און אנגעהויבן זייער צו וויינען‪.‬‬ ‫שרייען אונטערן פענסטער‪" ,‬אט האסטו דיין‬ ‫בהמה!‪ ,‬אט האסטו דיין ציג!"‪ ,‬דאס איז געווען זיין‬ ‫דער בעש"ט האט גלייך דערקענט אז זי איז ר'‬ ‫מידה פון ורחמיו על כל מעשיו‪.‬‬ ‫ליבר'ס ווייב‪ ,‬און געזאגט פאר זיינע תלמידים‪" ,‬זי‬ ‫•••‬ ‫וויינט וואס ר' ליבר האט נישט קיין צייט פאר איר‪,‬‬ ‫דער הייליגער שטעפענעשטער רבי‪ ,‬ר' אברהם‬ ‫אבער ס'איז נישט קיין חידוש‪ ,‬ווייל אפילו אליהו‬ ‫מתתיהו זי"ע‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬פאר ר' ליבר'ס אן‬ ‫הנביא‪ ,‬ווען ער וויל רעדן מיט אים‪ ,‬דארף ער אים‬ ‫אייניקל‪ ,‬ר' מנחם נחום ליבערזאהן ז"ל‪" ,‬איך וועל‬ ‫בעטן ער זאל זיך אפשאפן צייט"‪.‬‬ ‫אייך דערציילן א מעשה פון אייער זיידן"‪ ,‬דער צדיק‬ ‫רבי ליבר איז אמאל געגאנגען אין גאס און געהערט‬ ‫אבער די רעבעצין האט נאך מער געוויינט און‬ ‫ווי א פרוי וויינט מיט ביטערע טרערן‪ ,‬האט ער זי‬ ‫דערציילט פארן הייליגען בעש"ט‪ ,‬אז זי האט‬ ‫געפרעגט וואס איז געשען‪ ,‬און זי האט דערציילט‪.‬‬ ‫חתונה געהאט מיטן צדיק רבי ליבר אויפן תנאי אז‬ ‫זי וועט האבן קינדער‪ ,‬אבער דערווייל איז שוין‬ ‫אז זי איז אן אלמנה מיט אסאך קינדער‪ ,‬זי האט‬ ‫דורך צוויי יאר און קיין קינדער איז נאכנישט דא‪,‬‬ ‫געהאט א ציג‪ ,‬און פון איר מילך האבן זיי זיך‬ ‫און דער בעש"ט האט איר צוגעזאגט אז ער וועט‬ ‫דערהאלטן‪ ,‬און יעצט איז די ציג געפאלן‪ ,‬און זי‬ ‫זיך אננעמען פאר איר‪.‬‬ ‫האט נישט וואס צו עסן‪ ,‬רבי ליבר האט איר געגעבן‬ ‫א נדבה זי זאל קויפן ברויט‪ ,‬און געזאגט זי זאל‬ ‫דערנאך איז דער בעש"ט מיט זיינע תלמידים‬ ‫אויפהערן וויינען‪ ,‬ווייל ער גייט גלייך אויפן מארק‬ ‫געגאנגען צו רבי ליבר'ן‪ ,‬און האט אים געטראפן‬ ‫קויפן פאר איר א נייע ציג‪.‬‬ ‫אויפן מארק‪ ,‬ער האט געדינגען א פור מיט האלץ‪,‬‬ ‫און איז געשטאנען און געטאנצט פון גרויס‬ ‫ווי דער צדיק רבי ליבר איז געשטאנען אויפן‬ ‫דביקות‪ ,‬האט דער בעש"ט געזאגט פאר די‬ ‫מארק און אויסגעקליבן א ציג פאר דער אלמנה‪,‬‬ ‫תלמידים‪" ,‬אט זאגט מען למעלה קדושה – און ער‬ ‫האט זיך צו אים באוויזן אליהו הנביא זכור לטוב און‬ ‫זאגט למטה!"‪ ,‬און דער בעש"ט האט געווארט א‬ ‫געוואלט מיט אים רעדן‪ ,‬האט דער צדיק רבי ליבר‬ ‫‪6‬‬ ‫נישט אז איר זאלט גיין אין זיין מקוה!"‪ ,‬האט דער‬ ‫וויילע‪ ,‬ביז דער צדיק רבי ליבר ענדיגט זיין הייליגע‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע געזאגט‪" ,‬מארגן זאלן זיך‬ ‫עבודה‪.‬‬ ‫צוזאמקומען אלע וואס האבן געקענט רבי ליבר'ן‪,‬‬ ‫און איך אליין וועל גיין מיט אייך – און איר וועט זען‬ ‫דערנאך איז ער צוגעגאנגען‪ ,‬אים געגעבן‬ ‫די ישועה פון השי"ת‪ ,‬אז ער וויל דווקא איך זאל גיין‬ ‫שלום‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬אייער ווייב איז געווען ביי מיר‬ ‫אין זיין מקוה‪ ,‬און עס וועט ווערן באקאנט פאר‬ ‫און זייער שטארק געוויינט‪ ,‬און איך האב דערקענט‬ ‫אלעמען‪ ,‬אז איך האב א שייכות אין עולם העליון‬ ‫פון איר געוויין אז זי מיינט באמת‪ ,‬אז איר זאלט‬ ‫מיט ר' ליבר'ן"‪.‬‬ ‫מקיים זיין וואס איר האט איר צוגעזאגט‪ ,‬און לויטן‬ ‫דין איז זי גערעכט"‪ ,‬רבי ליבר האט אראפגעבויגן‬ ‫אינדערפרי האט מען ווידער געדינגען פיר‬ ‫דעם קאפ און געזאגט‪" ,‬אמת דיברה‪ ,‬ויפה דיברתם‪,‬‬ ‫מענטשן‪ ,‬דער הייליגער קדושת לוי איז‬ ‫ובזמנו דיברתם"‪ ,‬און ער האט דעם בעש"ט געזאגט‬ ‫מיטגעגאנגען‪ ,‬און נאך בערך צוויי שעה גראבן‬ ‫א סוד‪.‬‬ ‫האט מען שוין דערזען אביסל וואסער‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער קדושת לוי האט געזאגט מ'דארף שוין‬ ‫באלד איז דער בעש"ט הקדוש צוריקגעפארן‬ ‫מער נישט גראבן‪ ,‬זיך אויסגעטון און‬ ‫קיין מעזיבוז‪ ,‬און אין יענעם יאר בשנת תק"כ‪ ,‬איז‬ ‫אריינגעגאנגען אין דער מקוה‪ ,‬און אלע האבן‬ ‫דער בעש"ט נסתלק געווארן‪ ,‬אין דעם זעלבן יאר‬ ‫געזען ווי פריער איז דאס וואסער געווען ביז די‬ ‫איז ביים צדיק רבי ליבר'ן געבוירן געווארן א זון‪,‬‬ ‫קנעכל‪ ,‬און אין איין רגע איז עס געשטיגן ביז זיין‬ ‫און ער האט אים געגעבן דעם נאמען "יעקב"‪,‬‬ ‫מויל‪.‬‬ ‫אנטקעגן דעם בעש"ט'ס נאמען "ישראל"‪ ,‬און‬ ‫שפעטער איז אים אויך געבוירן געווארן א‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע איז געשטאנען‬ ‫טאכטער‪ ,‬רחל‪ ,‬ובסוד קדושים מי יעמוד‪.‬‬ ‫אין וואסער און געפרעגט‪" ,‬איז דא נאך א איד וואס‬ ‫•••‬ ‫געדענקט רבי ליבר'ן?"‪ ,‬האט מען אים געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט‬ ‫אין דער נייער שטאט וואוינט אן אלטער שמש‪,‬‬ ‫אויפגענומען דעם הייליגען צדיק רבי לוי יצחק‬ ‫וואס האט געדינט ביי ר' ליבער'ן אלס יונגערמאן‪,‬‬ ‫זי"ע אלס רב אין שטאט בארדיטשוב‪ ,‬האט ער‬ ‫"רופט אים גלייך אהער!"‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫געהאט אסאך מתנגדים וואס זענען נישט געווען‬ ‫קדושת לוי איז געבליבן שטיין אין וואסער ביז זיין‬ ‫צוגעוואוינט צו זיינע הנהגות‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫מויל‪.‬‬ ‫פאר די חסידים וואס האבן געקענט רבי ליבר'ן‪ ,‬אז‬ ‫ער וויל גיין אין ר' ליבר'ס מקוה‪.‬‬ ‫דער אלטער שמש האט עס לכתחילה‬ ‫גערעכנט פאר א שפאס אז מען רופט אים צו די‬ ‫ר' ליבר האט נישט געהאט קיין אפיציעלע‬ ‫מקוב צו חוזק מאכן פון אים‪ ,‬אבער ווען מען האט‬ ‫מקו'‪ ,‬נאר זיין מקוה איז געווען אונטער א דאך אויף‬ ‫אים דערציילט וואס איז געשען‪ ,‬איז ער געקומען‪,‬‬ ‫פיר סלופעס‪ ,‬און ווינטער פלעגט ער נעמען א‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי אים געפרעגט‪,‬‬ ‫האק‪ ,‬צעהאקן דאס אייז און זיך טובלען‪ ,‬און זינט‬ ‫"איר געדענקט דעם שמש וואס איז אומגעקומען‬ ‫זיין פטירה זענען אדורך פופצן יאר‪ ,‬און דער דאך‬ ‫אין בית הכנסת?"‪ ,‬האט דער שמש געזאגט‪" ,‬אוודאי‬ ‫איז איינגעפאלן‪ ,‬און די מקוה איז געווען פול מיט‬ ‫געדענק איך‪ ,‬ער איז געווען א פשוט'ער איד‪ ,‬אבער‬ ‫מיסט און בלאטע‪ ,‬און מען האט פארן צדיק רבי לוי‬ ‫א ירא אלקים‪ ,‬יעדע וואך פלעגט ער פוצן די הענג‪-‬‬ ‫יצחק געזאגט‪ ,‬אז מען קען זיך דארט נישט טובל'ן‪,‬‬ ‫לייכטער אין שול‪ ,‬און שוין פון מיטוואך אן זיך‬ ‫אבער ער האט געזאגט אז ער וויל דווקא דארט‪.‬‬ ‫גרייטן אויף שבת"‪.‬‬ ‫מען האט געדינגען פיר מענטשן‪ ,‬זיי האבן‬ ‫האט דער הייליגער קדושת לוי זי"ע‬ ‫געגראבן א גאנצן טאג‪ ,‬אבער אינדערפרי איז‬ ‫דערציילט‪" ,‬איינמאל ערב שבת‪ ,‬ווען אלעס איז‬ ‫ווידער אלעס געווען פול מיט בלאטע‪ ,‬אזוי איז‬ ‫שוין געווען ריין און געפוצט‪ ,‬האט ער געטראכט‬ ‫געגאנגען עטליכע טעג‪ ,‬און מען האט אים‬ ‫וואס נאך ער קען טון לכבוד שבת קודש און לכבוד‬ ‫אויסגעלאכט און געזאגט‪" ,‬זעט איר‪ ,‬ר' ליבער וויל‬ ‫‪7‬‬ ‫ברעמען‪ ,‬א קוק געטון‪ ,‬און זיי ווידער‬ ‫דעם גרויסן באשעפער‪ ,‬און אין זיין פשטות האט ער‬ ‫אראפגעלאזט‪ ,‬כדי נישט צו קוקן אויף קיין זאך‬ ‫זיך מיט א תמימות מוסר נפש געווען ביים גרויסן‬ ‫וואס מ'טאר נישט‪ ,‬זיין לאנגע בארד איז געווען ביז‬ ‫הענג‪-‬לייכטער‪ ,‬מיינענדיג אז דאס איז לכבוד‬ ‫צום גארטל‪ ,‬און ער האט זי קיינמאל נישט‬ ‫השי"ת"‪.‬‬ ‫געקאמט‪ ,‬פון מורא ער זאל חלילה נישט‬ ‫ארויסרייסן קיין האר‪.‬‬ ‫יעצט איז רבי ליבר געקומען צו מיר און‬ ‫•••‬ ‫געבעטן‪ ,‬ס'איז שוין זיבעציג יאר‪ ,‬און ס'איז א‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תקל"א האט‬ ‫רחמנות אויף זיין נשמה וואס האט נאך נישט קיין‬ ‫אין שטאט בארדיטשוב אויסגעבראכן א‬ ‫תיקון‪ ,‬און א תיקון קען נאר טון א צדיק וואס לעבט‬ ‫שרעקליכע מגפה‪ ,‬און מען האט באגראבן‬ ‫נאך אויף דער וועלט – דערפאר זאל איך גיין אין זיין‬ ‫הונדערטער מענטשן אין איין גרוב‪ ,‬האט רבי ליבר‬ ‫מקוה און עס פאררעכטן‪ ,‬וואס זאגט איר האט דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער זעט אז עס איז נגזר געווארן חלילה‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע אויסגערופן‪" ,‬איז שוין‬ ‫א כליה אויף דער שטאט‪ ,‬און ער נעמט עס אויף זיך‪.‬‬ ‫געקומען די צייט פאר א תיקון?"‪ ,‬האבן אלע‬ ‫אויסגעשריגן‪" ,‬יא! יא! יא!"‪ ,‬דער הייליגער קדושת‬ ‫דער צדיק האט גערופן פיר מענטשן און זיי‬ ‫לוי זי"ע האט דריי מאל געזאגט "לך לשלום"‪ ,‬איז‬ ‫מבטיח געווען‪ ,‬אז קיין שלעכטס וועט זיי נישט‬ ‫ארויס פון דער מקוה‪ ,‬און דאס וואסער איז‬ ‫טרעפן‪ ,‬און ער זאגט זיי צו עולם הבא‪ ,‬אויב זיי‬ ‫צוריקגעפאלן ווי פריער‪.‬‬ ‫וועלן זיך באשעפטיגן מיט זיין קבורה און אלעס‬ ‫טון ווי מען טוט צו יעדן מת‪ ,‬ערב שבת קודש כ"ח‬ ‫דערנאך האט דער הייליגער קדושת לוי דארט‬ ‫מרחשון איז ער נסתלק געווארן אין דער מגפה‪ ,‬און‬ ‫געבויט א אפיציעלע מקו'‪ ,‬און פארראכטן ר'‬ ‫ער האט באפוילן מען זאל אים באגראבן אינעם‬ ‫ליבר'ס מקוה‪ ,‬און געמאכט נאך א מקוה אויף דער‬ ‫אלטן בית החיים‪ ,‬און דעמאלט איז די מגפה‬ ‫צווייטער זייט‪ ,‬און ווען ער האט געהאט א שווערע‬ ‫אפגעשטעלט געווארן‪ ,‬און זיין זון ר' יעקילע איז‬ ‫זאך‪ ,‬איז ער געגאנגען אין ר' ליבער'ס מקוה‪ ,‬און פון‬ ‫געבליבן א יתום פון בערך צען יאר אלט‪.‬‬ ‫יענעם טאג האבן אידן אנגעהויבן צו גלייבן אינעם‬ ‫•••‬ ‫קדושת לוי‪ ,‬זעענדיג זיין גרויסן כח‪ ,‬דאס באדהויז‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען דער בעל שם‬ ‫מיט די צוויי מקוואות‪" ,‬ר' ליבער'ס מקוה" און "ר'‬ ‫טוב הקדוש זי"ע איז געווען אין שטאט‬ ‫לוי יצחק'ס מקוה" – איז נאך לאנגע יארן‬ ‫בארדיטשוב‪ ,‬איז מיט אים געווען איינער פון זיינע‬ ‫געשטאנען אין דער אלטער שטאט‪ ,‬לעבן דעם‬ ‫תלמידים הרה"ק רבי יחיאל מיקלייאווער זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫הייליגען קדושת לוי'ס קלויז‪.‬‬ ‫שווער פונעם גאון רבי ישראל חריף בעל תפארת‬ ‫•••‬ ‫ישראל מסאטאנוב זי"ע‪ ,‬דער צדיק רבי יחיאל איז‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז די אלטע אידן פון‬ ‫אויך געווען א קרוב פון רבי ליבר מבארדיטשוב‬ ‫בארדיטשוב האבן איבערגעגעבן‪ ,‬אז דער בעל שם‬ ‫זי"ע‪ ,‬פון דער משפחה פונעם הייליגן צדיק רבי‬ ‫טוב פלעגט קומען קיין בארדיטשוב עטליכע מאל‬ ‫יחיאל מנעמירוב זי"ע‪.‬‬ ‫א יאר צו זען רבי ליבר'ן‪ ,‬און דער עיקר האט זיך דער‬ ‫בעש"ט גע'טובל'ט אין ר' ליבער'ס מקוה‪ ,‬און דאס‬ ‫נאך ר' ליבער'ס פטירה איז ר' יחיאל געקומען‬ ‫וואסער פון זיין מקוה האט מען געהאלטן פאר א‬ ‫קיין בארדיטשוב‪ ,‬גענומען דעם יתום ר' יעקילע צו‬ ‫סגולה פאר קראנקע אויגן‪ ,‬און מענטשן מיט אויגן‪-‬‬ ‫זיך אהיים‪ ,‬און שפעטער אים גענומען פאר אן‬ ‫קרענק זענען געקומען פון ווייטע ערטער זיך דארט‬ ‫איידעם פאר זיין טאכטער חנה‪ ,‬ליידער דער זון ר'‬ ‫טובל'ן‪.‬‬ ‫יעקילע אליין האט נישט מאריך ימים געווען‪ ,‬ער‬ ‫איז נפטר געווארן אלט זייענדיג נאר זעקס און‬ ‫מען האט אויך איבערגעגעבן ווי אזוי דער‬ ‫דרייסיג יאר‪ ,‬און האט איבערגעלאזט צוויי זון‪ ,‬איין‬ ‫צדיק רבי ליבר האט אויסגעזען‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫זון איז געווען רבי יחיאל מנעמירוב השני זי"ע‪ ,‬און‬ ‫העכער פון אלעמען‪ ,‬מיט געדיכטע ברעמען וואס‬ ‫דער צווייטער זון איז געווען רבי ישעיה זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫האבן פארדעקט די אויגן‪ ,‬ווען ער האט געדארפט‬ ‫פאטער פונעם בעל "צרור החיים"‪.‬‬ ‫קוקן אויף איינעם‪ ,‬האט ער אויפגעהויבן די‬ ‫‪8‬‬ ‫•••‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי יחיאל‬ ‫דער צדיק רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע האט‬ ‫ממיקאלייאוו זי"ע איז געווען באוויסט אלס א איש‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ביי "אתה גבור לעולם ד'"‪ ,‬זאל מען‬ ‫קדוש מאוד און א גאון עצום בתורה‪ ,‬ער איז‬ ‫מכוון זיין דעם שם אגל"א‪ ,‬וואס קומט ארויס פון‬ ‫געזעסן אלע זיינע טעג אין בית המדרש‪ ,‬און מען‬ ‫יעקב אבינו'ס ברכות צו יהודה‪ ,‬דער ה"א פון "אתה‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט ‪ 70‬מאל גענדיגט ש"ס‪,‬‬ ‫יודוך אחיך"‪ ,‬דער גימ"ל פון "גור אריה יהודה"‪ ,‬דער‬ ‫איינמאל ביי שלש סעודות האט דער בעש"ט‬ ‫למ"ד פון "לא יסור שבט מיהודה"‪ ,‬און דער אל"ף פון‬ ‫הקדוש זי"ע געזאגט א גרויסע און וואונדערליכע‬ ‫"אוסרי לגפן עירה"‪ ,‬און דעם סוד האט רבי ליבר‬ ‫תורה‪ ,‬און רבי יחיאל איז געזעסן און געלערנט‬ ‫איבערגעגעבן פאר זיין תלמיד רבי ישעיה פון‬ ‫גמרא בעל פה‪.‬‬ ‫דינאוויץ‪ ,‬אז עס איז מסוגל פאר די וואס האבן נישט‬ ‫קיין קינדער‪.‬‬ ‫ווען די תלמידים האבן זיך באקלאגט פארן‬ ‫•••‬ ‫בעש"ט‪ ,‬אז דער תלמיד רבי יחיאל הערט זיך נישט‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע‬ ‫צו צי די תורה‪ ,‬נאר ער לערנט אנדערע זאכן בשעת‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז ער האט מקבל געווען פון אליהו‬ ‫מעשה‪ ,‬האט דער בעש"ט געענטפערט‪" ,‬זאלט איר‬ ‫הנביא ז"ל‪ ,‬אז ווען א איד איז ח"ו אין א עת צרה‪,‬‬ ‫נישט פארדריסן‪ ,‬ווייל ער האט א נשמה פון רב‪ ,‬און‬ ‫"זאל מען נעמען הונדערט און זעכציג פרוטות‪ ,‬און‬ ‫"רב תנא הוא ופליג"‪ ,‬דערנאך האט דער בעש"ט‬ ‫זאגן תהלים קאפיטל ק"ב – "תפלה לעני כי יעטוף‬ ‫געהייסן פאר רבי יחיאל אז ער זאל איבערזאגן די‬ ‫ולפני ד' ישפוך שיחו"‪ ,‬און דאס איז א סגולה צו‬ ‫תורה‪ ,‬און רבי יחיאל האט אנגעלייגט דעם קאפ‬ ‫ניצל ווערן בעת צרה‪.‬‬ ‫אויף די הענט פאר עטליכע רגעים‪ ,‬און דערנאך‬ ‫•••‬ ‫איבערגעזאגט די גאנצע תורה וואס דער בעש"ט‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע‬ ‫האט געזאגט ווארט ביי ווארט‪ ,‬און אלע תלמידים‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז ווען א יחיד האט חלילה א צרה‪,‬‬ ‫זענען ממש ארויס פון התפעלות פון זיין גאונות‬ ‫אדער ס'איז דא א חולה‪ ,‬האט ער מקבל געווען פון‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫אליהו הנביא ז"ל‪" ,‬אז מען זאל זאגן צוועלף מאל‬ ‫•••‬ ‫דעם מזמור „יענך ד' ביום צרה" )קאפיטל כ'(‪,‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע‬ ‫דערנאך די אותיות פון שמו ושם אמו פון "תמניא‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬מען זאל זיך שטארק היטן צו‬ ‫אפי" )קאפיטל קי"ט(‪ ,‬דערנאך דעם פסוק "וידר‬ ‫ענטפערן אמן נאך דער ברכה "המחזיר שכינתו‬ ‫יעקב נדר"‪ ,‬און מען זאל מנדב זיין צדקה‪ ,‬און‬ ‫לציון" און נאך די ברכה "הפורש סוכת שלום"‪ ,‬און‬ ‫דערנאך זאגן א יהי רצון וואס ער האט‬ ‫דאס איז א סגולה פאר אריכות ימים ושנים‪ ,‬און דער‬ ‫איבערגעלאזט‪ ,‬מיט גרויס כוונה‪.‬‬ ‫צדיק רבי ליבר האט מקבל געווען פון אליהו הנביא‬ ‫ז"ל‪ ,‬א גרויסן תיקון פאר עולם הבא איז "מען זאל‬ ‫יעדן טאג לערנען די פרשה פון דער וואך – כאטש‬ ‫א העלפט – און דערמיט וועט מען זוכה זיין דאס צו‬ ‫לערנען אויך אין גן עדן"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ליבר מבארדיטשוב זי"ע‬ ‫האט געגעבן א סגולה‪ ,‬צו ניצול ווערן פון שלעכטע‬ ‫חלומות‪ ,‬ווען מען זאגט ביי קריאת שמע שעל‬ ‫המטה "ונגע לא יקרב באהלך"‪ ,‬ווייל די ווארט "נגע"‬ ‫איז א לשון זכר‪ ,‬און מען זאל מכוון זיין‪ ,‬אז די ווייב‬ ‫זאל ניצול ווערן פון שלעכטע חלומות און דמיונות‪,‬‬ ‫און ביי "לא תאונה אליך רעה"‪ ,‬וואס די ווארט‬ ‫"רעה" איז א לשון נקבה‪ ,‬זאל מען מכוון זיין אז מען‬ ‫זאל אליין ניצול ווערן פון א מקרה לילה און פון‬ ‫שלעכטע חלומות‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫דבוק און מקושר צו תורת האריז"ל און אויך אין‬ ‫יארצייט כ"ט מרחשון‬ ‫תורת הגר"א זי"ע‪ ,‬און ער שרייבט בזה"ל‪" ,‬אמר לי‬ ‫אדמו"ר ז"ל שעסק בדברי רה"ג האריז"ל ובדברי‬ ‫הגה"ק רבי יצחק אייזיק ב"ר יעקב זי"ע )וואלדמאן(‬ ‫רה"ג הגר"א ז"ל שלשים שנה רצופים"‪.‬‬ ‫בעל בית יצחק‪ ,‬אב"ד סובאלק‬ ‫"הנקרא ר' יצחק אייזיק חבר"‬ ‫נאך ווען ער איז געווען גאר יונג‪ ,‬האט ער שוין‬ ‫געדינט אלס רב אין שטאט פרזווע‪ ,‬דערנאך האט‬ ‫ער געדינט אלס רב אין די שטאט ראזינאי‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט הורודנה‪ ,‬בשנת תקמ"ט‪.‬‬ ‫וולקוביסק‪ ,‬טיקטין‪ ,‬און סוף ימיו די לעצטע פיר‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי יעקב חבר זי"ע‪.‬‬ ‫יאר בחייו איז ער געווען רב אין שטאט‬ ‫סובאלק‪ ,‬ווי ער איז שוין געבליבן ביז צו זיין‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חינקא ע"ה‪,‬‬ ‫פטירה‪.‬‬ ‫בת הגה"ק רבי יצחק מאמדור זי"ע‪.‬‬ ‫מען קען זעהן וואס שטייט אין די הקדמה פון‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים נפלא בתורה און‬ ‫ספר נפש נקי בזה"ל‪" ,‬ומפליא הדבר כי גם בתורת‬ ‫א בעל מקובל נורא מאוד‪ ,‬מנורה הטהורה‪ ,‬און‬ ‫הנסתר שקד אותם ימים "עודנו נער כבן ארביסר‬ ‫איינע פון די גרויסע פוסקים בדורו אין ליטא‪ ,‬ער‬ ‫בחר בו הגה"ק משקלוב זי"ע ולמד עמו דברים‬ ‫איז געווען א מתמיד ושקדן עצום‪ ,‬און א עניו ואהוב‬ ‫הנאמרים בחשאי כל דבר גדול‪ ,‬מעשה בראשית‬ ‫חסיד והצנע לכת עם ד'‪ ,‬ער איז געווען א בקי נפלא‬ ‫וסתרי מרכבה ורזין דאורייתא‪ ,‬ומסר בידו מכמני‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר‪.‬‬ ‫כתבי רבינו הגר"א זי"ע אשר אין ספק שהרב‬ ‫מהרמ"מ המפורסם ברוב צדקתו וחסידותו‬ ‫ער איז געווען א צוגעלאזענע מענטש און‬ ‫וקדושתו המולגת לא עזב אזהרת חז"ל לבלי למסור‬ ‫מכבד געווען יעדן איד נישט קיין חילוק ווי גרויס‬ ‫דברים אלו‪ ,‬כי אם לבחור מעם חכם ומבין מדעתו‬ ‫יענער איז געווען‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן אוועק‬ ‫ויראת ה' אוצרו‪ ,‬ובפרט כתבי רבו הקדוש הגר"א‬ ‫געגעבן פאר תורה ועבודת השם‪ ,‬ער האט זיין גאנץ‬ ‫שידוע שהיו חביבין עליו מכל חללי עלמא"‪.‬‬ ‫לעבן באמת ממאס געווען אין עולם הגשמי‪ ,‬ער‬ ‫האט כמעט נישט גערעדט קיין שיחות חילון און‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע געהויבענע חיבורים‬ ‫זיין הנהגה איז געווען מיט א געוואלדיגע קדושה‬ ‫בנגלה ובנסתר‪.‬‬ ‫וטהרה‪.‬‬ ‫ספר בית יצחק‪,‬‬ ‫ער איז געווען א תלמיד מובהק פון הרה"ק רבי‬ ‫ספר בית נאמן‪,‬‬ ‫מנחם מענדל אשכנזי משקלוב זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫תשובות בנין עולם‪,‬‬ ‫געווען א תלמיד מובהק פון הגה"ק רבי אליהו הגאון‬ ‫סדר זמנים‪,‬‬ ‫מווילנא בעל הגר"א זי"ע‪ ,‬און דערפאר האט מען‬ ‫ספר פתחי שערים‪,‬‬ ‫רבי יצחק אייזיק געריפן‪" ,‬פה שלישי להגר"א"‪.‬‬ ‫ספר ברית יצחק‪,‬‬ ‫ספר בית עולמים‪,‬‬ ‫זיין רבי הרה"ק רבי מנחם מענדל משאקלוב‬ ‫ספר מגן וצינה‪,‬‬ ‫זי"ע האט דעם תלמיד רבי יצחק אייזיק גאר‬ ‫ספר גנזי מרומים‪,‬‬ ‫שטארק מחבב געווען‪ ,‬און מיט דעם תלמיד‬ ‫ספר אפיקי ים‪,‬‬ ‫געלערנט גאר אסאך סתרי תורה און תורת הקבלה‬ ‫ספר פרחי יצחק‪.‬‬ ‫סתרי מרכבה ורזין דאורייתא‪ ,‬אויך האט דער רבי‬ ‫איבער געגעבן פאר דעם תלמיד גאר אסאך וואס‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫ער האט געלערנט פון זיין גרויסע רבי דער‬ ‫הייליגער גר"א מווילנא זי"ע‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף חבר בעל שער יוסף זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי משה מווילנא זי"ע‪,‬‬ ‫זיין תלמיד הגה"ק רבי יצחק כהנא בעל תולדות‬ ‫הגה"ק רבי אהרן מווילנא זי"ע‪.‬‬ ‫יצחק זי"ע האט מעיד געווען‪ ,‬אז זיין רבי איז געווען‬ ‫‪10‬‬ ‫עולה של תורה כמצותה‪ ,‬גם בלילה לא שכב לבו‬ ‫ערב ראש השנה בשנת תרי"ב האט דער צדיק‬ ‫מעת ידעתיו‪ ,‬ולפי המסופר גם מימי הנעורים עד יום‬ ‫וקדוש געשריבן זיין צוואה וואס מען קען זען‬ ‫העלותו לא עבר יום א' או לילה א' בלא תורה‬ ‫דארט זיין געוואלדיגע קדושה און צדקות‪ ,‬ער בעט‬ ‫במיעוט שנה ובמיעוט תענוג"‪.‬‬ ‫דארט פון זיינע קינדער‪ ,‬אז נאך זיין פטירה זאל מען‬ ‫פאר זיין גוף קדוש מקיים זיין די ד' מיתות בי"ד דורך‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ"ט מרחשון בשנת‬ ‫אראפ ווארפן זיין גוף און שלעפן זיין גוף קדוש ד'‬ ‫תרי"ג‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין שטאט סובלאק אין‬ ‫אמות אז אויב ער איז ח"ו מחייב געווארן איינע פון‬ ‫פולין‪ ,‬ליידער איז דאס גאנצע ביה"ח חרוב געווארן‬ ‫די ד' מיתות זאל ער מיט דעם אפקומען אויף די‬ ‫דורך די רשעים ביים צווייטע וועלט מלחמה‪.‬‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אויך זאל מען אויס ריפן אין אלע בתי מדרשים‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אז ער בעט מחילה פון יעדן איינעם און ער בעט‬ ‫מען זאל אים מוחל זיין מיטן גאנצן הארץ אויב ער‬ ‫האט ח"ו וויי געטון אדער מבייש געווען איינעם‬ ‫מעשיות‬ ‫אפילו נאר בטעות‪ ,‬אדער ער האט בטעות‬ ‫גע'פסק'נט שלא כדין זאל מען אים מוחל זיין‬ ‫זיין זון ר' יוסף זי"ע שרייבט אין זיין הספד‪ ,‬אז‬ ‫במחילה גמירה‪.‬‬ ‫שוין ווען דער טאטע דער גאון רבי יצחק אייזיק‬ ‫זי"ע איז געווען א יונגל פון פערצן יאר‪ ,‬האט דער‬ ‫אויך האט ער געבעטן‪ ,‬אז מען זאל אים ח"ו‬ ‫הייליגער צדיק ומקובל רבי מנחם מענדל משקלוב‬ ‫נישט מספיד זיין מיט קיין שבחים ווי גאון גדול און‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס האט באדינט דעם הייליגען גאון מווילנא‬ ‫נישט מפרסם זיין זיין נאמען אלס גאון און גדול‬ ‫זי"ע‪ ,‬און איז אפילו געזעסן ביי זיין טיש ביים סדר‪,‬‬ ‫אדער צדיק וחסיד‪ ,‬אויך אויפן מציבה זאל מען‬ ‫אויסגעקליבן דעם גאון רבי יצחק אייזיק זי"ע‬ ‫נישט שרייבן קיין שום שבחים ווייל דאס וועט אים‬ ‫צווישן אלע בחורים‪.‬‬ ‫זייער מצער זיין‪.‬‬ ‫און ער האט מיט אים געלערנט‬ ‫די גדלות פון דעם גאון קען מען זעהן פון די‬ ‫באהאלטענערהייט די טיפסטע סודות פון דער‬ ‫ווערטער וואס זיין זון הגה"ק רבי יוסף זי"ע‬ ‫תורה‪ ,‬מעשה בראשית און מעשה מרכבה‪ ,‬און האט‬ ‫שרייבט אינעם הספד פונעם טאטן בזה"ל‪" ,‬אוי נא‬ ‫אים איבערגעגעבן אסאך פון די כתבים פונעם גר"א‪.‬‬ ‫לה תאמר עדת ישראל בסובלאק כי אבדה כלי‬ ‫חמדתה אבידה חוזרת חבל על דאבדין ולא‬ ‫פינף יאר האט דער גאון רבי יצחק אייזיק‬ ‫משתכחין מי מוצא לנו תמורתו כי תמורה אחרת‬ ‫געלערנט ביי זיין רבי'ן רבי מנחם מענדל משקלוב‪,‬‬ ‫ממקום אחר הנמצא כזה איש אשר מנעוריו ועד‬ ‫ביז דער רבי איז שפעטער ארויף קיין ירושלים‬ ‫זקנה עבד עבודה תמה‪ ,‬ויאמס בכל מחמדי תבל כלא‬ ‫עיה"ק‪ ,‬דער מחבר פון דעם "מבוא" אויפן ספר "מגן‬ ‫חשיבין לו להיות‪ ,‬אך עסוק בתורה ובעבודה כל‬ ‫וצנה" מערקט אן‪ ,‬אז דער גאון רבי מנחם מענדל‬ ‫הימים‪ ,‬כמוני כמוכם ידענו גם שמענו הלא הוגד‬ ‫משקלוב זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען באקאנט מיט זיין‬ ‫מראש תוקף התמדתו והשקדתו הנפלאה גם מימי‬ ‫גרויסער קדושה און חסידות‪ ,‬האט אוודאי נישט‬ ‫עלומיו אשר היה עד להפליא וכ"ו אם כן איפוא מי‬ ‫פארגעסן די אזהרה פון חז"ל צו איבערגעבן די‬ ‫מאתנו היודעים את אאמ"ו הרב ז"ל מימי עלומיו‪,‬‬ ‫סודות נאר צו א "חכם ומבין מדעתו"‪ ,‬און‬ ‫כמה יגיעות יגע וכמה שקד על מזוזת פתחי התורה‬ ‫באזונדערס די כתבים פון זיין רבי'ן דעם גר"א‪ ,‬וואס‬ ‫עד שהיה פלא בעיני כל רואיו‪ ,‬ולא זז מחבבה‬ ‫זענען אים געווען טייערער פון אלעס אויף דער‬ ‫ולשקוד על דלתותיה בחפץ נמרץ כל ימי היותו על‬ ‫וועלט‪ ,‬ער האט זיי איבערגעגעבן פאר זיין תלמיד‬ ‫אדמתו‪ .‬הלוא עיניכם ראו כל לא נחשב אצלו כל‬ ‫רבי יצחק אייזיק‪ ,‬נאר ווייל ער האט געזען "בוצין‬ ‫מחדה להטרידו ולהסיר מלבו אהבת התורה‬ ‫בוצין מקטפיה ידיע"‪ ,‬אז דער בחור איז ראוי און הגון‬ ‫ושקידתו בה למעט רגע‪ ,‬ועינו לא שבעה מלקבוץ‬ ‫דערצו‪.‬‬ ‫הון ואושר בתלמיד תורה ועבדה‪ ,‬הוא הגבר הקים‬ ‫‪11‬‬ ‫געווען "שש ושמח כשמחה של מצוה"‪ ,‬זיין זריזות‬ ‫•••‬ ‫און זהירות אין מצוות איז געווען "לפלא בעיני כל‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין גאנץ לעבן האט‬ ‫רואיו"‪ ,‬א חידוש פאר יעדן וואס האט אים געזען‪.‬‬ ‫דער גאון דער הייליגער בית יצחק זי"ע געהאלטן‪,‬‬ ‫אז אלעס וואס ער פארשטייט אין חכמת האמת‬ ‫און זיין זון רבי יוסף זי"ע שרייבט‪ ,‬אז מען קען‬ ‫האט ער באקומען פון זיין רבי'ן רבי מנחם מענדל‬ ‫אויף אים זאגן וואס דער ירושלמי זאגט אויף ר'‬ ‫משקלוב זי"ע‪.‬‬ ‫יוחנן‪" ,‬אם יתן איש את כל הון ביתו באהבה –‬ ‫באהבה שאהב ר' יוחנן את התורה – בוז יבוזו לו"‪,‬‬ ‫אין דער הקדמה צו זיין ספר "מגן וצנה"‬ ‫קיין שום געלט און קיין שום חמדה האט אים נישט‬ ‫שרייבט ער‪ ,‬אז ער האט עס געשריבן‪" ,‬כפי מה‬ ‫געקענט אפרייסן פון זיין ליבשאפט צו דער תורה‪,‬‬ ‫שקבלתי ממורי אלוף נעורי בחכמת הנסתר‪ ,‬הרב‬ ‫ער האט נישט געזוכט קיין עשירות און קיין כבוד‪,‬‬ ‫החסיד המקובל האלקי המפורסם מו"ה מנחם מנדל‬ ‫און האט באמת פון קיינעם נישט מורא געהאט‪ ,‬נאר‬ ‫זצוק"ל‪ ,‬שנפטר בשם טוב בירושלים עיה"ק‪ ,‬אשר‬ ‫פונעם גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫יצק מים על ידי אליהו הגאון"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫זיין זון ר' יוסף‪ ,‬וואס האט געוואוסט‪ ,‬אז זיין‬ ‫זיין תלמיד דער מקובל רבי יצחק כהנא זי"ע‪,‬‬ ‫טאטע האט פארבאטן אים צו לויבן‪ ,‬שרייבט‬ ‫האט איבערגעגעבן‪ ,‬וואס ער האט געהערט פון זיין‬ ‫בזה"ל‪" ,‬עס איז מיר אסור צו נוצן די טיטלען וואס‬ ‫רבי'ן‪ ,‬רבי יצחק אייזיק בעל בית יצחק מסובאלק‬ ‫ער האט פארבאטן‪ ,‬אבער ער האט נישט פארבאטן‬ ‫זי"ע‪ ,‬אין נאמען פון זיין רבין רבי מנחם מענדל‬ ‫צו שרייבן "פרוט מעשיו ומנהגיו ואיכות‬ ‫משקלוב זי"ע‪ ,‬וואס האט עס געהערט פונעם‬ ‫תהלוכותיו"‪ ,‬כדי אנדערע זאלן זען און לערנען‬ ‫הייליגען גר"א זי"ע אליין בזה"ל‪.‬‬ ‫מוסר‪ .‬און ער שווערט‪" ,‬ונאמן עלי אבי שבשמים‬ ‫שכתבתי הדברים כמו שהם בלי גיזום והפלגה‪,‬‬ ‫"אשר דברי רה"ק האריז"ל הכל בחינת משל‪,‬‬ ‫אדרבה בצמצום וקיטוף"‪.‬‬ ‫ולא ניתן לו רשות לגלותם בדרך נמשל אז‪ ,‬והנה‬ ‫•••‬ ‫בימי רה"ג הגר"א ז"ל‪ ,‬שהיה אחרי רה"ק האריז"ל‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער יונגער גאון‬ ‫איזו מאות שנה‪ ,‬לו ניתן דרך הרמז לגלות‪ ,‬והוא‬ ‫וקדוש רבי יצחק אלחנן ספעקטאר זי"ע‪ ,‬שפעטער‬ ‫פשוטו של הסוד"‪.‬‬ ‫דער רב פון קאוונא און דער "רבן של כל בני הגולה"‪,‬‬ ‫האט געלערנט אין שטאט וולקוביסק‪ ,‬האט ער‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬דער אריז"ל האט אלעס געזאגט‬ ‫באקומען סמיכה צו רבנות פון די צוויי גדולים‬ ‫אין א משל‪ ,‬און דער גר"א האט שוין באקומען‬ ‫בתורה בדורו‪ ,‬הגה"ק רבי בנימין דיסקין זי"ע‪ ,‬און‬ ‫רשות צו עפענען דעם "רמז"‪ ,‬דעם פשוטן טייטש‬ ‫פון הגה"ק רבי יצחק אייזיק חבר בעל בית יצחק‬ ‫פונעם סוד‪ ,‬און ווען מען האט געפרעגט פארוואס‬ ‫מטיקטין זי"ע‪.‬‬ ‫עס זענען פאראן חילוקים צווישן זיי‪ ,‬האט ר' יצחק‬ ‫אייזיק זיי מיישב געווען אין זיין גרויסן ספר אויף‬ ‫יארן שפעטער‪ ,‬ווען זיינע ספרים זענען‬ ‫גאנץ "עץ חיים"‪ ,‬דער ספר "פתחי שערים"‪ ,‬וואס‬ ‫ארויסגעגעבן געווארן‪ ,‬האט דער זעלבער גאון רבי‬ ‫ער האט איבערגעגעבן פאר זיין תלמיד‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫יצחק אלחנן‪ ,‬שוין זייענדיג דער רב פון קאוונא‪,‬‬ ‫דער גר"א אליין שרייבט אויף אזא חילוק‪" ,‬שניהם‬ ‫געשריבן אין זיין הסכמה אויפן ספר "בית יצחק"‬ ‫אמיתים"‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬הנה כבר נודע ביהודה ובישראל גדול שמו‬ ‫•••‬ ‫של הרב הגאון הגדול המפורסם בדורו‪ ,‬צדיק ועניו‪...‬‬ ‫דער זון רבי יוסף זי"ע שרייבט אויפן טאטן רבי‬ ‫והרב הגאון הנ"ל היה גדול בחכמת הקבלה מכל‬ ‫יצחק אייזיק זי"ע‪ ,‬אז כאטש דער טאטע איז געווען‬ ‫חכמי דורו‪ ,‬ומה אאריך בתהלת הגאון המחבר הנ"ל‪,‬‬ ‫פון נאטור זייער א ווייכער און אן איידעלער‪ ,‬זענען‬ ‫המפורסם ברב גבורותיו בעוצם בקיאותיו בש"ס‬ ‫אבער אלע זיינע מדות און מעשים געווען‬ ‫וספרא וספרי וכל המדרשים"‪ ,‬און וועגן דעם ספר‬ ‫אפגעמאסטן מיט דער וואג פון דער תורה‪ .‬קיין‬ ‫"פתחי שערים" שרייבט ער‪ ,‬אז דאס איז "פותח‬ ‫שום זאך אויף דער וועלט האט אים נישט‬ ‫שער לכל באי לדרוש את ד' בחכמת הקבלה"‪.‬‬ ‫אפגערוקט פון א קלייניגקייט פון חז"ל‪ ,‬און ער איז‬ ‫‪12‬‬ ‫לפ"ק"‪ ,‬א מענטש וואס זיין באפעל האט‬ ‫•••‬ ‫פארשלאסן די פען און די האנט פונעם חוקק‪ ,‬צו‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי יצחק אייזיק בעל בית‬ ‫מאכן קורץ זיין לויב און צו פארמינערן זיינע‬ ‫יצחק מסובאלק זי"ע‪ ,‬האט איבער געלאזט א‬ ‫טיטלען‪.‬‬ ‫צוואה‪ ,‬וואס איז כל כילו פיל מיט זיין אמתע‬ ‫•••‬ ‫גרויסע עניוות און זהירות‪ ,‬ער האט באפוילן‪ ,‬אז‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז די דברי תורה און‬ ‫מען זאל מכריז זיין אין אלע שולן‪ ,‬בתי מדרשות און‬ ‫חידושי תורה פונעם גאון וקדוש רבי יצחק אייזיק‬ ‫מנינים‪ ,‬אז ער בעט מחילה פון יעדן מענטש‬ ‫בעל בית יצחק מסובאלק זי"ע‪ ,‬איז נישט געבליבן‬ ‫וועמען ער האט חלילה פארשעמט‪ ,‬אדער אפשר‬ ‫נאר אין ליטע‪ ,‬זיין תלמיד דער גאון ומקובל רבי‬ ‫גערעדט אויף אים לשון הרע אדער אבק לשון‬ ‫יצחק כהנא זי"ע‪ ,‬באקאנט אלס ״ר׳ איצילע‬ ‫הרע‪.‬‬ ‫קוילנער״‪ ,‬איז ארויף קיין ירושלים בשנת תרי״ב‪,‬‬ ‫און האט דארט געלערנט און געלערט חכמת‬ ‫און אוודאי בעט ער מחילה פון די וואס ער‬ ‫האמת‪ ,‬און ספעציעל די תורה פונעם גר״א‪ ,‬אסאך‬ ‫האט אפשר געמאכט א טעות אין א דין תורה און‬ ‫צענדליגער יאר‪.‬‬ ‫צוגעשפילט צו נעמען פון אים געלט נישט כדין‪,‬‬ ‫און דער צדיק זאגט בזה"ל‪" ,‬כי מה הנאה יש לו במה‬ ‫ער האט דארט אין א"י אויפגעשטעלט אין‬ ‫שלא ימחול לי ויגרום ח"ו לי עונש בעבורו"‪ ,‬יעדער‬ ‫ירושלים א בית מדרש ״יד אליהו״‪ ,‬וואו א חבורה‬ ‫וועמען ער איז שולדיג אפילו איין פרוטה זאל עס‬ ‫תלמידי חכמים זענען דארט געזעצן און עוסק‬ ‫מעלדן פארן בית דין‪ ,‬און מען זאל באצאלן פון זיין‬ ‫געווען אין די כתבי־הגר״א‪ ,‬און פאר אלעם אין‬ ‫ירושה‪.‬‬ ‫פירוש הגר״א אויף ספר יצירה‪ ,‬ער איז עס אויך‬ ‫געווען‪ ,‬וואס האט ארויסגעגעבן פון רב׳ס תורה‬ ‫זיין זון‪ ,‬דער רב פון קנישין‪ ,‬האט ער געבעטן‬ ‫דעם ספר ״תולדות יצחק״ חלק שני‪ ,‬און אין זיין‬ ‫צו שרייבן אין זיין נאמען צו אלע קהילות וואו ער‬ ‫הקדמה האט ער פאר די דורות פארציילט וואס ער‬ ‫איז געווען רב‪ ,‬פרזווע‪ ,‬ראזינאי‪ ,‬וולקוביסק און‬ ‫האט געהערט פון זיין גרויסן רבין‪.‬‬ ‫טיקטין‪ ,‬אז מען זאל דארט מכריז זיין אז מען זאל‬ ‫אים מוחל זיין‪ ,‬און מען זאל גיין אויפן בית החיים‬ ‫אין ירושלים פארציילט מען נאך היינט בשם‬ ‫בעטן מחילה פון די וואס זענען שוין נפטר געווארן‪,‬‬ ‫די עלטערע אידן פון יענעם דור‪ ,‬דעם סוף פון דער‬ ‫און פון זייערע יורשים‪.‬‬ ‫מעשה‪ ,‬אז ווען רבי איצילע קוילנער זי"ע איז‬ ‫•••‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬איז ביי דער לוויה אויפגעשטאנען‬ ‫אין דער זעלבער צוואה שרייבט דער גאון‬ ‫דער גאון רבי זלמן בהר״ן זי"ע און האט מספיד‬ ‫וקדוש‪" ,‬שלא להזכיר בהספד שם גאון או גדול‪ ,‬אוי‬ ‫געווען‪ ,‬און האט מגלה געווען א פארבארגענע זאך‪,‬‬ ‫לי מה שנתפרסם שמי לשם גאון ושם גדול‪ ,‬ויודע‬ ‫וואס זיין פאטער‪ ,‬דער גאון רבי נחום משאדיק זי"ע‪,‬‬ ‫אני בעצמי שלא הגעתי למדה זאת אפילו למקצתו‪,‬‬ ‫האט אים געצוויגן צו דערציילן ביים צייט פון דער‬ ‫וכל שכן שלא להזכיר שם צדיק או חסיד"‪ ,‬אויך‬ ‫לוויה‪" ,‬אז ר׳ איצילע איז געווען פון די ל״ו צדיקים"‪.‬‬ ‫אויף דער מצבה טאר מען נישט שרייבן "גאון"‬ ‫אדער "חריף ובקי"‪ ,‬נאר "פה נטמן הרב מוה' כו" און‬ ‫ביי די הספדים זאל מען נאר זאגן "תוכחה בדברי‬ ‫מוסר‪ ,‬שזה סוף כל האדם"‪.‬‬ ‫און זיין בקשה איז טאקע מקוים געווארן‪ ,‬אויף‬ ‫זיין מצבה אין סובאלק האט מען אויסגעקריצט‪,‬‬ ‫"איש אשר פקודתו שמה מחסום לעט וסגר ליד‬ ‫חוקקת לקצר מהללו ולמעט בתואריו‪ ,‬הרב מ' יצחק‬ ‫אייזיק בהרב מ' יעקב‪ ,‬שהיה אב"ד בכמה ק"ק ופה‬ ‫ק"ק סוואלק‪ ,‬בעהמ"ס בית יצחק‪ ...‬עלה למעלה‬ ‫ורוחו לגנזי מרומים ביום ה' ער"ח כסלו תרי"ג‬ ‫‪13‬‬ ‫נוראות און אפ געראכטן תיקון חצות מיט א‬ ‫יארצייט‬ ‫געוואלדיגע קדושה‪.‬‬ ‫ל' מרחשון א' דראש חודש כסלו‬ ‫ביי די ‪ 15‬יאר אלט איז ער צוריק צום שטאט‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש ב"ר יהודה לייב הכהן זי"ע‬ ‫טארנא‪ ,‬און דארט האט יענע צייט באזיכט דער‬ ‫)כ"ץ(‬ ‫צדיק הרה"ק רבי משה מפשעווארסק בעל אור פני‬ ‫בעל בארת מים‪ ,‬מרימנוב‬ ‫משה זי"ע‪ ,‬איין צופרי איז דער הייליגער אור פני‬ ‫"הנקרא ר' הערשעלע מרימנוב‪ ,‬אדער ר' הערש‬ ‫משה זי"ע געגאנגען אין מקו'‪ ,‬און ווען ער איז אריין‬ ‫משרת"‬ ‫האט ער זיך אנגעריפן‪ ,‬אז דער וואס וועט גיין אין‬ ‫מקו' דער ערשטער נאך אים‪ ,‬וועט זוכה זיין צו‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט דאמבראווא גליציה‪,‬‬ ‫מקבל זיין מדריגות נשגבות אין עבודת השם‪.‬‬ ‫בשנת תקל"ח‪.‬‬ ‫דער יונגער בחור הערשעלע האט נישט‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי יהודה לייב הכהן כ"ץ זי"ע‪.‬‬ ‫געטראכט קיין צוויי‪ ,‬און אזוי ווי דער צדיק איז‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת שפרינצא ע"ה‪.‬‬ ‫ארויס פון מקו'‪ ,‬איז דער בחור אריין געטאנצן אין‬ ‫די מקו' זייענדיג נאך אנגעטון מיט אלע בגדים‪ ,‬און‬ ‫ער איז געווען א איש אלוקים קדוש ונורא‬ ‫דברי צדיק עושה רושם‪ ,‬און אויפן פלאץ האט דער‬ ‫מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס דער מופת הדור‬ ‫בחור באקומען גאר געהויבענע מדרגות אין עבודת‬ ‫חסיד שבכהונה ורבן של כל בני הגולה‪ ,‬ער איז‬ ‫השם‪ ,‬ער האט דאן געוואלט אויף געבן זיין ארבעט‬ ‫געווען א אוהב ישראל אמיתי און א שפל ברך‪ ,‬ער‬ ‫ביים שניידער און זיך מדבק זיין אין דעם צדיק דער‬ ‫האט בחייו ל"ע פארלוירן ‪ 16‬קינדער‪ ,‬אבער ער‬ ‫הייליגער אור פני משה זי"ע‪.‬‬ ‫האט די אלע יסורים מקבל געווען באהבה און מיט‬ ‫א שמחה אמיתי‪ ,‬אלע צדיקים בדורו האבן מעיד‬ ‫אבער דער צדיק וואס האט גלייך מרגיש‬ ‫געווען אויף זיין געוואלדיגע קדושה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫געווען‪ ,‬אז זיין שורש נשמה באלאנגט ביים צדיק‬ ‫א בעל חסד און א בעל צדקה נפלא מאוד‪ ,‬ער האט‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל מרימנוב זי"ע‪ ,‬האט ער‬ ‫מיט א געוואלדיגע מסירת נפש עוסק געווען זיין‬ ‫דערפאר געהייסן פארן בחור אז ער זאל אריבער‬ ‫גאנץ לעבן בצדקה וחסד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫גיין קיין פריסטיק און זיך מדבק זיין אין דעם צדיק‬ ‫אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫וקדוש רבי מענדעלע מרימנוב זי"ע‪.‬‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫דארט אין פריסטיק האט מען דעם יתום‬ ‫ער איז געווארן א יתום פון ביידע עלטערן‬ ‫הערשעלע מקרב געווען‪ ,‬ער איז די גאנצע טאג און‬ ‫אלס גאר יונג קינד פון ‪ 10‬יאר אלט‪ ,‬ער איז געווארן‬ ‫אפילו ביינאכט געזעצן אין ביהמ"ד און געזאגט‬ ‫אויף געצויגען ביי זיין פעטער א ברודער פון זיין‬ ‫תהלים מיט גרויסע בכיות‪ ,‬די אידן פון שטאט האבן‬ ‫מאמע הרה"ק רבי דוד מטארנא זי"ע‪ ,‬אבער‬ ‫רחמנות געהאט אויף אים‪ ,‬האבן אידן פון שטאט‬ ‫וויבאלד די מצב הפרנסה ביים פעטער איז געווען‬ ‫געלערנט מיט דעם בחור גמרא תוספות‪ ,‬אבער‬ ‫גאר שווער‪ ,‬האט אים די פעטער געגעבן פאר א‬ ‫גאר שנעל האט מען געזען אז דער בחור האט גאר‬ ‫שניידער וואס האט געהייסן ר' יהודה חייט‪ ,‬און‬ ‫הויכע מדריגות בתורה און קדושה‪.‬‬ ‫דארט האט דער קליינער הערשעלע ארויס‬ ‫געהאלפן מיט די ארבעט‪ ,‬און דורך דעם האט ער‬ ‫ער האט געהאט א געוואלדיגע שאיפה צו‬ ‫געמאכט געלט צו קענען זיך אנהערען‪.‬‬ ‫משמש זיין דעם הייליגען צדיק רבי מענדעלע‬ ‫מרימנוב זי"ע‪ ,‬אבער די גבאי האט אים געגעבן איין‬ ‫שוין דארט ביים שניידער אין שטוב האט דער‬ ‫תפקיד‪ ,‬צו הייצן דעם אויווען אין דעם ביהמ"ד‬ ‫קינד געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע‬ ‫פונעם רבין‪ ,‬ער האט דעם תפקיד געטון מיט א‬ ‫קדושה ופרישות‪ ,‬זיין דאווענען איז שוין דאן‬ ‫געוואלדיגע התלהבות און געהאלטן פאר א זכי'‪,‬‬ ‫געווען מיט א געוואלדיגע התלהבות און אש‬ ‫ער איז שוין דאן געווען אביסל באוויסט מיט זיין‬ ‫דקדושה‪ ,‬ביינאכט איז דער קינד אויף געשטאנען‬ ‫גדלות בתורה און זיין הנהגה בקדושה וטהרה‪.‬‬ ‫צו תיקון חצות און געזאגט תהלים מיט בכיות‬ ‫‪14‬‬ ‫אויס דעם ביהמ"ד פון זיין רבין‪ ,‬איז ער געלאפן צום‬ ‫איין טאג זענען איינע פון די גבאים פונעם‬ ‫טאטן און געזאגט‪ ,‬טאטע דער חתן בכבודו בעצמו‬ ‫גרויסן רבין מרימנוב נפטר געווארן‪ ,‬האט דער גבאי‬ ‫קערט דעם ביהמ"ד‪ ,‬עס פאסט דאך נישט אז א מלך‬ ‫געלאזט דעם בחור מאכן דעם בעט פארן רבין‪ ,‬יענע‬ ‫זאל דאס טון אין די שבע ברכות‪.‬‬ ‫נאכט ווען דער צדיק האט זיך צוגעלייגט אין בעט‪,‬‬ ‫האט ער גלייך צו געריפן דעם גבאי'ן און געפרעגט‪,‬‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק רבי מענדעלע‬ ‫ווער האט געמאכט היינט די בעט‪ ,‬דער גבאי האט‬ ‫מרימנוב זי"ע האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער זייער‬ ‫געמיינט אז אפשר איז דער צדיק ברוגז אז איינער‬ ‫הנאה געהאט און געזאגט‪ ,‬איך בין געווען גאר‬ ‫אנדערש האט דאס געמאכט‪ ,‬האט דער גבאי‬ ‫שטארק באזארגט אז איך וועל נישט קענען‬ ‫געזאגט‪ ,‬די בעט האט געמאכט עפעס א בחור פון‬ ‫דאווענען היינט‪ ,‬צוליב וואס דער צדיק ר' צבי הירש‬ ‫טארנא‪.‬‬ ‫האט נישט אויס גערייניגט דעם ביהמ"ד‪ ,‬ווייל ווען‬ ‫ער קערט אויס דעם ביהמ"ד פארטרייבט ער אלע‬ ‫האט דער צדיק געבעטן‪ ,‬אז פון היינט און‬ ‫חיצונים און מען קען דאווענען מיט א קדושה‪.‬‬ ‫ווייטער זאל נאר דער בחור מאכן זיין בעט‪ ,‬ווייל ער‬ ‫האט מרגיש געווען עפעס א געוואלדיגע קדושה‪,‬‬ ‫אויך ווערט געברענגט‪ ,‬אז זיין רבי ר'‬ ‫דאן איז דער בחור הערשעלע געווארן דער‬ ‫מענדעלע מרימנוב זי"ע האט געזאגט אויף זיין‬ ‫עמטליכער גבאי ביים צדיק‪ ,‬און מען האט אים פון‬ ‫תלמיד און משמש רבי הערשעלע זי"ע‪ ,‬אז אזוי ווי‬ ‫דאן געריפן מיטן נאמען‪" .‬ר' צבי הירש משרת"‪.‬‬ ‫מען זאגט אויפן אר"י הקדוש זי"ע‪ ,‬אז ער האט זוכה‬ ‫געווען צו זיינע מדריגות דורך שמחה‪ ,‬אזוי אויך‬ ‫שפעטער ווען זיין הייליגע רבי ר' מענדעלע‬ ‫האט מיין תלמיד רבי הערשעלע זוכה געווען צו‬ ‫איז אריבער קיין רימנוב און דארט געווארן רב‪ ,‬איז‬ ‫זיינע מדריגות דורך שמחה‪ ,‬און אזוי ווי דער אר"י‬ ‫דער תלמיד אויך מיט געגאנגען מיט זיין רבין‪ ,‬ער‬ ‫הקדוש האט געזאגט‪ ,‬אז זיין קומען אויף די וועלט‬ ‫איז שוין דאן געווען דבוק און מקושר צו זיין גרויסן‬ ‫איז נאר צוליב זיין געהויבענע תלמיד רבי חיים‬ ‫רבין‪ ,‬ער האט שוין דאן גאר אסאך תורה און עבודת‬ ‫וויטאל זי"ע‪ ,‬אזוי אויך בין איך נאר געקומען אויף די‬ ‫השם מקבל געווען פון זיין רבין‪ ,‬און אפילו נאך זיין‬ ‫וועלט וועגן מיין תלמיד ומשמש רבי הערשעלע‪.‬‬ ‫חתונה איז דער תלמיד געבליבן מקושר מיט זיין‬ ‫רבין און ווייטער געדינט אלס דער משמש בקודש‬ ‫בשנת תקע"ה האט זיין הייליגע רבי געהייסן‬ ‫ביז צום הסתלקות פון זיין רבין‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫פאר די חסידים און תלמידים‪ ,‬צו אויף נעמען דעם‬ ‫לויטן באפעל פונעם רבין רבי מענדעלע זי"ע דעם‬ ‫תלמיד רבי צבי הירש אלס ממלא מקום‪ ,‬אבער ער‬ ‫משמש אויף גענומען אלס ממלא מקום אין שטאט‬ ‫האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען קיין רבנות‪,‬‬ ‫רימנוב‪.‬‬ ‫ער פלעגט גיין צום ציון קדשו פון זיין רבין‪ ,‬און צו‬ ‫גיין ממש צום קבר אפילו ער איז געווען א כהן‪ ,‬ווייל‬ ‫ער האט חתונה געהאט בזיווג ראשון מיט דעם‬ ‫ער איז געווען מקושר צו זיין רבין מיט א‬ ‫טאכטער פון הר"ר חיים גרייצר ז"ל‪.‬‬ ‫געוואלדיגע התקשרות פונקט ווי ביים לעבן‪.‬‬ ‫בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיטן טאכטער‬ ‫פון הגה"ק רבי אלחנן מבילגוריי זי"ע‪.‬‬ ‫נאכן פטירה פון זיין רבין נישט וועלענדיג פירן‬ ‫קיין רבנות‪ ,‬איז דער צדיק אנטלאפן קיין ראפשיץ‪,‬‬ ‫בזיווג שלישי האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫דארט האט ער זיך מסתופף געווען בצלו פון‬ ‫הרבנית הצדקת מרת מלכה ע"ה‪ ,‬בת הנגיד רבי דוד‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ‬ ‫לייבנר מדוקלא זי"ע‪ ,‬און די רעבעצין האט נאכן‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דארט איז ער געזעצן פאר ‪ 12‬יאר און‬ ‫פטירה פון איר הייליגע מאן חתונה געהאט בזיווג‬ ‫עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‬ ‫שני מיטן הייליגען רוזינער זי"ע‪.‬‬ ‫און געדינט דעם באשעפער אפ געזינדערט פון‬ ‫מענטשן‪.‬‬ ‫ער איז געווען גאר שטארק מקושר צו זיין‬ ‫הייליגען רבין‪ ,‬מען דערציילט‪ ,‬אז די טאג נאך זיין‬ ‫די עדה הקדושה אין רימנוב זענען דאן געווען‬ ‫חתונה‪ ,‬האט דער זון פון זיין רבין הרה"ק רבי נתן‬ ‫כצאן בלי רועה און עס איז געווארן געפירט דורך‬ ‫לייב זי"ע געזען‪ ,‬ווי דער חתן רבי צבי הירש קערט‬ ‫‪15‬‬ ‫הרה"ק רבי מאיר בעל אמרי נועם מדזיקוב זי"ע‪,‬‬ ‫די זקני העדה‪ ,‬וויבאלד זיי האבן נישט געוואלט‬ ‫הרה"ק רבי חיים מאיר יחיאל השרף ממאגלניצא‬ ‫עובר זיין אויפן צוואה פון זייער רבין‪ ,‬וואס האט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געהייסן אז דער תלמיד זאל איבער נעמען די‬ ‫הרה"ק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪,‬‬ ‫הנהגה‪ ,‬אויך דער זון פון זיין רבין הרה"ק רבי נתן‬ ‫הרה"ק רבי משה מסאמבור זי"ע‪,‬‬ ‫לייב זי"ע האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫דאס רבנות‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תקפ"ז ווען זיין ערשטע רעבעצין איז‬ ‫הרה"ק רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים בעל ייטב לב‬ ‫ליידער נפטר געווארן‪ ,‬אויך איז זיין רבי דער‬ ‫מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגער זרע קודש מראפשיץ דאן נסתלק‬ ‫הרה"ק רבי זאב וואלף פרענקל בעל משיב הלכה‬ ‫געווארן‪ ,‬איז רבי הערשעלע צוריק געקומען קיין‬ ‫מרישא זי"ע‪,‬‬ ‫רימנוב‪ ,‬דאן האט ער אן גענומען דאס רבנות אין‬ ‫הרה"ק רבי יעקב דיבנקער זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט רימנוב‪ ,‬וואס דארט האט ער געדינט אלס‬ ‫הרה"ק רבי משה דוד אשכנזי מטאלטשווא זי"ע‪,‬‬ ‫רב פאר ‪ 30‬יאר כולן שוין לטובה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי נחמיה יחיאל מבעחיווע זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי דוד מדאמבראווא זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז שוין דאן געווען מפורסם פאר א קדוש‬ ‫הרה"ק רבי שלמה זלמן מויליפולי זי"ע‪.‬‬ ‫ישראל‪ ,‬הונדערטער חסידים זענען געקומען זיך‬ ‫מסתופף זיין בצלו ובתוכם אויך אסאך צדיקים‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫בדורו‪ ,‬ער איז געווען שטארק מפורסם מיט די‬ ‫אהבת ישראל און זיין גרויסע מידת החסד‪ ,‬ער האט‬ ‫גרויסע אהבת ישראל וואס דער צדיק האט‬ ‫זיין גאנץ לעבן עוסק געווען אין צדקה וחסד און‬ ‫פארמאגט‪ ,‬ער האט יעדן איד אויף גענומען בסבר‬ ‫צוזאמען גענומען גרויסע סכומים פאר‬ ‫פנים יפות‪ ,‬הונדערטער אידן האבן ביי דעם צדיק‬ ‫ארימעלייט און צובראכענע אידן‪ ,‬עס האט ביי‬ ‫וקדוש געזען גרויסע מופתים און גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫דעם צדיק קיינמאל נישט איבער גענעכטיגט קיין‬ ‫געלט‪ ,‬זיין שטוב איז געווען אפען פאר יעדן איד‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫און ער האט יעדן אויף גענומען בסבר פנים יפות‪,‬‬ ‫עבודת הקדוש וואס איז צו געגאנגען מיט א אש‬ ‫ער האט געהאט א געהויבענע וועג פון ברענגען‬ ‫דקדושה און א התלהבות און א קול חוצב להבות‬ ‫גרויסע ישועות פאר אידן‪ ,‬דורך דעם וואס ער האט‬ ‫אש‪ ,‬צדיקים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז נאכן דאווענען‬ ‫געבעטן גרויסע געלטער פאר צדקה‪ ,‬און דורך‬ ‫האט דער צדיק געברויכט טוישן די מלבושים‪ ,‬ווייל‬ ‫דעם האבן אידן געזען ביי אים גאר גרויסע מופתים‬ ‫עס איז געווען איין שטיק וואסער וואס האט זיך‬ ‫און ישועות למעלה מדרך הטבע ממש‪.‬‬ ‫געגאסען פון זיין גוף קדוש דורך זיין הייליגע עבודה‬ ‫ביים דאווענען‪.‬‬ ‫דער צדיק האט קיינמאל נישט געשריבן קיין‬ ‫ספר ארויס צו געבן זיינע דברי תורה‪ ,‬אבער זיינע‬ ‫ער האט געהאט הונדערטער תלמידים גאונים און‬ ‫הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן אין די‬ ‫צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫ספרים‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי חיים הלברשטאם בעל דברי חיים‬ ‫ספר מבשר טוב‪,‬‬ ‫מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫ספר בארת המים‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע‪,‬‬ ‫ספר דבש השדה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל הלברשטאם בעל דברי יחזקאל‬ ‫ספר תורת מנחם‪.‬‬ ‫משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע‪,‬‬ ‫דער צדיק וקדוש האט געהאט ‪ 18‬קינדער‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אשר ישעי' בעל אור ישע מראפשיץ‬ ‫אבער ער האט ל"ע פארלוירן ‪ 16‬בחייו‪ ,‬אבער דאס‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫האט דעם צדיק בכלל נישט געשטערט פון זיין‬ ‫הרה"ק רבי מנשה רובין מראפשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫‪16‬‬ ‫מיטוואך פרשת תולדות ל' מרחשון א' דראש חודש‬ ‫עבודת הקודש‪ ,‬נאר ער האט ווייטער געדינט דעם‬ ‫כסלו ניצחו אראלים את המצוקים ונשבה ארון‬ ‫גרויסן באשעפער מיט א געוואלדיגע שמחה‬ ‫הקודש און דער הייליגער צדיק וקדוש האט צוריק‬ ‫דקדושה‪ ,‬צדיקים בדורו האבן ממש געשטוינט ווי‬ ‫געגעבן זיין נשמה ליוצרה‪.‬‬ ‫אזוי עס איז מעגליך פאר א בשר ודם זיך צו‬ ‫דערהייבן צו דינען השי"ת ווי א מלאך אלקים ממש‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ל' מרחשון א' דראש‬ ‫חודש כסלו בשנת תר"ז‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז סמוך‬ ‫צוויי קינדער האט ער איבער געלאזט נאך זיך‪.‬‬ ‫ונראה צו זיין הייליגען רבין רבי מענדעלע מרימנוב‬ ‫אין ביה"ח אין שטאט רימנוב‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יוסף הכהן מרימנוב זי"ע‪ ,‬ממלא מקום‬ ‫אביו‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫בתו הצדקת מרת רחל לאה ע"ה‪ ,‬זי איז געווען א‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫כלה מיט הבה"ח רבי אשר מסדיגורא ז"ל וואס איז‬ ‫ליידער אוועק אלס חתן‪ ,‬דאן האט זי חתונה‬ ‫געהאט מיט דעם ברודער הרה"ק רבי שלמה‬ ‫מעשיות‬ ‫מסדיגורא זי"ע‪ ,‬נאך ‪ 10‬יאר האבן זיי זיך גע'גט‪ ,‬דאן‬ ‫האט זי חתונה געהאט בזיווג שלישי מיט הגביר‬ ‫אן עלענדע אלמנה איז אמאל אריין געקומען‬ ‫רבי חיים דב מזל מלבוב זי"ע מצאצאי הרה"ק רבי‬ ‫צום הייליגן צדיק ר' הערש מרימנוב זי"ע‪ ,‬און זיך‬ ‫זושא מאניפולי זי"ע‪.‬‬ ‫באקלאגט אז זי איז שוין עטליכע יאהר אן אלמנה‬ ‫און האט נישט ווער ס'זאל איר אויסהאלטן‪ ,‬בעהט‬ ‫ר"ח חשון בשנת תר"ז האבן די בני משפחה‬ ‫זי דעם רבי'ן אז ער זאל מתפלל זיין אז זי זאל‬ ‫געבעטן דעם צדיק אז מען זאל ארום פארן נאך‬ ‫טרעפן אן ערליכען מענטש וואס זאל מיט איר‬ ‫געלט אין די שטעט ארום ווי עס זענען געווען‬ ‫חתונה האבן‪ ,‬זי זאל קענען פירן א געהעריג לעבן‬ ‫אסאך חסידי רימנוב‪ ,‬כדי צו צוזאמען נעמען געלט‬ ‫אין א אידישע שטוב‪.‬‬ ‫פאר די קהלה אין רימנוב‪ ,‬מען איז קודם געפארן‬ ‫קיין ראפשיץ און דאן קיין מעליץ און קאלבאסוב‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי ר' הערש האט זיך גענומען ביי‬ ‫איר אינטרעסירן פארשידענע איינצעלהייטען‪,‬‬ ‫ווען מען איז אנגעקומען קיין דזיקוב צום‬ ‫ווער ס'איז געווען איר ערשטער מאן‪ ,‬ווער זענען‬ ‫צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע‪ ,‬האט ער זייער‬ ‫אירע עלטערן‪ ,‬פון וועלכע שטאט זי שטאמט‪ ,‬און‬ ‫גע'מוסר'ט די קינדער פארוואס מען שלעפט אזוי‬ ‫נאך פארשידענע פראגען‪ ,‬פאר די פרוי האט‬ ‫ארום דעם צדיק און עס איז דאן געווען גאר‬ ‫אויסגעקוקט זייער אינטרעסאנט דאס וואס דער‬ ‫שטארק קאלט‪ ,‬און רבי אליעזר'ל האט געהייסן אז‬ ‫רבי אינטרעסירט זיך אזוי שטארק‪ ,‬אבער זי האט‬ ‫מען זאל שוין צוריק פארן קיין רימנוב‪.‬‬ ‫געענטפערט גענוי אויף אלע פראגן‪.‬‬ ‫אויפן וועג צוריק אהיים איז מען דורך געפארן‬ ‫דעם שטאט פיעקלא וואס איז נעבן בלאזוב‪ ,‬דארט‬ ‫ווען דער רבי ר' הערש האט געהערט דעם‬ ‫איז דער צדיק ליידער קראנק געווארן‪ ,‬ער איז‬ ‫נאמען פון אירע עלטערן און די שטאט וואו זיי‬ ‫געווען אין א מצב וואס ער האט ממש נישט‬ ‫האבן געוואוינט‪ ,‬האט ער געגעבען א פרעג‪ ,‬האבען‬ ‫געקענט טון זיין עבודת הקודש‪ ,‬אבער מיט א‬ ‫די עלטערן נישט געוואוינט ביים ווינקל פון יענע‬ ‫מסירת נפש ממש האט דער צדיק געדאווענט‬ ‫און יענע גאס‪ ,‬און אנגעהויבן אראפלייגן ווי אזוי‬ ‫שחרית‪ ,‬און גלייך איז מען צוריק געפארן קיין‬ ‫דאס הויז האט אויס געקוקט‪" ,‬יא יא דאס איז‬ ‫רימנוב‪ ,‬מען איז דארט אנגעקומען ערב שבת‬ ‫טאקע געווען דעם טאטענס הויז"‪ ,‬האט די אלמנה‬ ‫קודש פרשת חיי שרה‪.‬‬ ‫געענפערט מיט איבעראשונג‪.‬‬ ‫די אידן אין שטאט האבן געהערט דעם מצב‬ ‫דער רבי ר' הערש איז געבליבען שטיל און איז‬ ‫הבריות פונעם רבין‪ ,‬און מען האט איינגעריסן פאר‬ ‫פארזונקען געווארען און זיינע הייליגע געדאנקען‬ ‫א ישועה פארן צדיק וקדוש‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫‪17‬‬ ‫געזעסען ביים טיש און מעביר סדרה געווען די‬ ‫אויף עטליכע מינוט‪ ,‬ענדליך האט ער זיך‬ ‫פרשה פון די וואך מען האט דארט געשפירט דעם‬ ‫אנגערופען‪" ,‬איך האב פאר אייך א פאסיגן שידוך‪,‬‬ ‫אמת'ן טעם פון "קדושת שבת"‪.‬‬ ‫אזוי ווי איך האב אויך נישט קיין רביצין בין איך‬ ‫גרייט מיט אייך חתונה צו האבן"‪.‬‬ ‫ארויס גייענדיג פונעם הויז האב איך אמאל‬ ‫מתפלל געווען צו השי"ת‪ ,‬אז איך זאל זוכה זיין צו‬ ‫די פרוי איז געווארן אינגאנצן ערשיטערט‪,‬‬ ‫ווערן אן איידעם אין אזא שטוב‪ ,‬וואו פרייטאג‬ ‫ווייל אויף אזא זאך האט זי זיך גארנישט‬ ‫שפירט מען שוין דעם טעם פון קדושת שבת‪,‬‬ ‫געראכטען‪ ,‬איר הארץ האט אנגעהויבן שטארק צו‬ ‫אצינד אז פון הימל האט מען אהער גשיקט די פרוי‬ ‫קלאפן און זי האט נישט געקענט טרעפן די‬ ‫א טאכטער פון יענעם הויז און זי איז מסכים‪ ,‬איז‬ ‫ריכטיגע ווערטער אנצוהייבען עפעס צו ענטפערן‪,‬‬ ‫דאס א באווייז אז מיין תפלה איז דעמאלט אן‬ ‫"שעמט אייך נישט צו זאגען וואס עס דריקט אייך‪,‬‬ ‫גענומען געווארן‪ ,‬דעריבער האב איך זאפארט‬ ‫אויב עס געפעלט אייך נישט וועל איך מיך גארנישט‬ ‫געשלאסן דעם שידוך‪.‬‬ ‫באליידיגען"‪ ,‬האט דער רבי ר' הערש געזאגט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די שטאט הומענא האט געוואוינט א איד‬ ‫ערשט דאן האט די פרוי געענטפערט‪" ,‬אויב‬ ‫מיט'ן נאמען ר' מענדל‪ ,‬ער פלעגט אפט צו פארן צו‬ ‫דער רבי איז מסכים בין איך אויך זיכער מסכים"‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ר' הירש מרימנוב זי"ע‪ ,‬בשנת תר"ג איז‬ ‫דער רבי ר' הערש האט תיכף געהייסן פאר'ן גבאי‬ ‫געווען אין יענע געגענט א טרוקעניש‪ ,‬ממילא‬ ‫אריין ברענגען "לעקעך און בראנפן"‪ ,‬און מען האט‬ ‫זענען די פרנסות אויך געווען שווער‪ ,‬ס'איז‬ ‫געשאלסען דעם שידוך און א גליקליכע שעה‪.‬‬ ‫געווארען ערגער און ערגער‪ ,‬ביז ס'איז שוין כמעט‬ ‫נישט מעגליך געווען צו טרעפן א געהעריגע‬ ‫בשעת דער עולם האט זיך פארזאמעלט צו‬ ‫פרנסה‪ ,‬אבער נאך אסאך זוכענישן איז פאר ר'‬ ‫געבען "מזל טוב"‪ ,‬האט דער רבי ר' הערש זיך‬ ‫מענדל'ן געלונגען צו געפינען א פלאץ צו‬ ‫אנגערופען פאר אלע אנוועזענדע‪ ,‬עס זאל אייך‬ ‫ארבייטען ביי א "קעסל" אלס א בראנפן ברענער‪,‬‬ ‫נישט זיין קיין וואונדער וואס איך האב געטוהן‪ ,‬איך‬ ‫ביי א סוחר וועלכער האט געוואוינט נאנט צו זיין‬ ‫וועל אייך דערציילן ווער די פרוי איז און ווער אירע‬ ‫שטאדט הומענא‪.‬‬ ‫עלטערן זענען געווען‪.‬‬ ‫דער סוחר איז אויך געווען א חסיד פון רבי ר'‬ ‫אלס קליין קינד ווען איך בין געבליבן א יתום‬ ‫הירש מרימנוב זי"ע‪ ,‬ר' מענדל איז געווען זייער‬ ‫און כ'האב מיך געדארפט מפרנס זיין‪ ,‬האב איך‬ ‫פריילעך און געדאנקט דעם באשעפער‪ ,‬אז ער‬ ‫געלערנט די מלאכה פון שניידעריי און געדינט‬ ‫האט אים ענדליך צו געשיקט א פרנסה צו קענען‬ ‫אלס משרת ביי א שניידער אין די שטאט וואו די‬ ‫שפייזען זיינע קינדערלעך‪ ,‬ער האט אנגעהויבען‬ ‫עלטערן פון די פרוי האבען געוואוינט‪ ,‬דער סדר‬ ‫זיין ארבייט מיט גרויס חשק‪.‬‬ ‫פלעגט זיין‪ ,‬אז איך פלעג גיין אפ נעמען די סחורות‬ ‫עס זענען אריבער עטליכע חדשים‪ ,‬און פונקט‬ ‫פון די שטובער און עס צוריק געטראגען נאכ'ן‬ ‫האט זיך געמאכט אז זיין בעל הבית האט אים‬ ‫פאררעכטען‪ ,‬ביי די עלטערן פון די דאזיגע פרוי‬ ‫געשיקט קיין רימנוב פרעגען דעם רבי' ר' הירש'ן‬ ‫וועלכע האבן געהאט א שטוב מיט אסאך קינדער‪,‬‬ ‫איבער אן ענין‪ ,‬ר' מענדל האט צו ערשט‬ ‫פלעגט מיר אויס קומען צו זיין גאנץ אפט‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫איבערגעגעבן דעם רבי'ן דאס קוויטל פון זיין בעל‬ ‫פלעגן אסאך געבן קליידער צו פאררעכטען‪.‬‬ ‫הבית ‪ ,‬און דערנאך האט ער אויך דערלאנגט זיין‬ ‫אייגען קוויטל‪.‬‬ ‫איין זאך האט מיר זייער געפאלען אין די שטוב‬ ‫האט דער רבי ר' הערש פארגעזעצט‪ ,‬אז יעדען ערב‬ ‫ווי דער רבי ר' הירש האט עס גענומען אין די‬ ‫שבת נאך חצות ווען איך בין געקומען צו זיי אין‬ ‫האנט אריין גיט ער אים א פרעג‪ ,‬דו ביסט א‬ ‫שטוב‪ ,‬איז די שטוב שוין געווען צו געגרייט לכבוד‬ ‫ברענער‪ ,‬יא‪ ,‬ענטפערט ר' מענדל‪ ,‬דו זאלסט מער‬ ‫שבת אפילו די חלות‪ ,‬וויין‪ ,‬בעכער‪ ,‬אלעס איז שוין‬ ‫נישט זיין קיין ברענער‪ ,‬איז געווען די תשובה פון‬ ‫געלעגן גרייט אויפ'ן טיש‪ ,‬און דער טאטע איז‬ ‫‪18‬‬ ‫געטראפן קיין קוואל‪ ,‬און מען איז געגאנגען צום‬ ‫הייליגען רבי ר' הירש'ן‪ ,‬ר' מענדל שטייט‬ ‫רבי הירש מרימנוב זי"ע‪ ,‬און ער האט געבעטן א‬ ‫פארוואונדערט‪ ,‬רבי רופט זיך אן ר' מענדל מיט‬ ‫גרויסע סכום געלט כדי צו געבן א ברכה אז מען‬ ‫גרויס זארג‪ ,‬פון וואו וועל איך נעמען אויף פרנסה‪,‬‬ ‫זאל טרעפן א קוואל‪.‬‬ ‫צו שפייזען מיין משפחה‪ ,‬אין אזעלכע שווערע‬ ‫צייטען‪ ,‬דער רבי שטייט פעסט ביי זיינס און זאגט‬ ‫די קהלה האט געמאכט אן אסיפה‪ ,‬האט‬ ‫נאכאמאל‪" ,‬דו מעגסט טאהן וואס דו ווילסט‪ ,‬אבער‬ ‫איינער אנגעטראגן‪ ,‬אז מען זאל פרובירן אין‬ ‫נישט זיין קיין ברענער"‪.‬‬ ‫אוהעל ביים הייליגען ישמח משה זי"ע‪ ,‬אפשר‬ ‫דארט וועט עס קאסטן ביליגער‪ ,‬איז מען טאקע‬ ‫ר' מענדל האט זיך פרובירט צו דינגען עטליכע‬ ‫געגאנגען קיין אוהעל‪ ,‬און פאר א צענער האט דער‬ ‫מאהל‪ ,‬אבער ס'איז נישט געגאנגען‪ ,‬ר' מענדל האט‬ ‫הייליגער ישמח משה דערלאנגט א קמיע‪ ,‬און מען‬ ‫זיך בשום אופן נישט געקענט באהערשן זיינע‬ ‫האט מיט דעם קמיע געטראפן א קוואל און מען‬ ‫געפילען וואס האבען אים ווי געצוואונגען‪ ,‬און‬ ‫האט געמאכט א מקו'‪.‬‬ ‫שטייענדיג שוין פאר'ן וואגען גרייט א היים צו‬ ‫פארען‪ ,‬איז ער נאכאמאל צוריק געגאנגען פרובירן‬ ‫מיט א צייט שפעטער האט רבי הערש‬ ‫אפשר איז פארט פארהאן עפעס אן אויס וועג‪ ,‬ער‬ ‫געפרעגט פון זיין גבאי'ן‪ ,‬וואס גייט פאר אין‬ ‫בלייבט דאך אן א שטיקעל ברויט אין שטוב‪ ,‬דעם‬ ‫קליינווארדיין‪ ,‬מען דארף מער נישט קיין מקוה‪,‬‬ ‫רבינ'ס אנטווארט איז געוועהן דאס זעלבע ווי‬ ‫האט מען אים געזאגט‪ ,‬אז זיי האבן פראבירט אין‬ ‫פריער‪.‬‬ ‫אוהעל פאר ביליג‪ ,‬האט רבי הירש געפרעגט‪ ,‬און‬ ‫וואס האט דער אוהעלע רב געטוען‪ ,‬האט מען אים‬ ‫פול מיט זארג האט ר' מענדל פארלאזט‬ ‫געזאגט ער האט געגעבן א קמיע‪ ,‬האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫רימנוב‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען אהיים קיין‬ ‫מיט א קמיע איז א קונץ‪ ,‬לאמיר זעהן אן א קמיע‪.‬‬ ‫הומענא‪ ,‬האט ער איבער געגעבן פאר זיין בעל‬ ‫•••‬ ‫הבית דעם רבינ'ס באפעל‪ ,‬דו האסט געפרעגט דעם‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ר' הירש מרימנוב זי"ע‬ ‫רבין אויב דו זאלסט זיין א ברענער‪ ,‬האט דער בעל‬ ‫איז געווען באקאנט אין זיין דור אלץ איינער פון די‬ ‫הבית געפרעגט‪ ,‬ניין איך האב גארנישט געפרעגט‬ ‫גרעסטע צדיקים‪ ,‬וואס די גרעסטע רבי'ס זענען‬ ‫דעם רבי'ן ענטפערט ר' מענדל‪ ,‬דער רבי האט‬ ‫געפארן צו אים‪ ,‬כאטש ער האט געשטאמט פון א‬ ‫בלויז געכאפט א בליק אינעם קוויטל און האט מיר‬ ‫פשוט'ע משפחה‪ ,‬האט ער זיך אויסגעארבייט צו‬ ‫תיכף פארבאטן פארצוזעצען מיין ארבייט‪.‬‬ ‫מורא'דיגע מדריגות‪ ,‬גאנץ אנפאנג איז ער געווען‬ ‫עס זענען פאראיבער בלויז עטליכע טעג ‪ ,‬זייט‬ ‫דער משמש בקודש ביים רבי ר' מענדעלע מרימנוב‬ ‫עס האט פארנומען ר' מענדל'ס ארט א נישט‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אידישער שכן ‪ ,‬און אט וואס האט פאסירט‪ ,‬דאס‬ ‫•••‬ ‫קעסל האט געפלאצט אינמיטן די ארבייט‪ ,‬און דער‬ ‫דער הייליגער צדיק דער רבי ר' הערש פון‬ ‫גוי וועלכער האט פארטרעטען ר' מענדל'ס ארט איז‬ ‫רימנוב זי"ע איז אמאל געפארן קיין סאניק וואו‬ ‫ר"ל גע'הרג'ט געווארען צוזאמען מיט נאך צוויי גוים‬ ‫ס'האבען געוואוינט א שיינער קיבוץ אידן‪,‬‬ ‫וואס האבן דארט געארבעט‪.‬‬ ‫קומענדיג אהין האט ער געהאט זיין אכסניא ביי‬ ‫איינעם פון די אנגעזעענע בעלי בתים אין שטאט‪,‬‬ ‫ווי נאר ר' מענדל איז געוואויער געווארן וואס‬ ‫מ'האט אים דארט אויף גענומען מיט גרויס כבוד‪,‬‬ ‫האט פאסירט דארט‪ ,‬איז ער באלד אריבער‬ ‫ווייל מ'האט שוין דארט אויך געהערט פון זיין‬ ‫געפארן צום רבי ר' הירש'ן קיין רימנוב‪ ,‬קוים וואס‬ ‫גדלות‪ ,‬און צדקות‪ ,‬האט פונקט דאן זיך אויך‬ ‫ער האט נאר געעפענט די טיהר שלום נעמען פון‬ ‫געמאכט א מעשה פלא‪.‬‬ ‫רבין‪ ,‬רופט זיך אן דער רבי ר' הירש‪" ,‬יעצט מעגסטו‬ ‫שוין זיין א ברענער"‪.‬‬ ‫ומעשה שהיה כך היה‪ ,‬א גרויסער גביר און אן‬ ‫•••‬ ‫איש מכובד איז געווארן שטארק קראנק‪ ,‬ער האט‬ ‫און שטאט קליינווארדיין האט מען געגראבן א‬ ‫געליטן אויף אן ערנסטע מחלה ל"ע און די‬ ‫קוואל צו בויען א מקוה‪ ,‬אבער מען האט נישט‬ ‫‪19‬‬ ‫ווען ער האט באמערקט ווי איינער זיצט אינעם‬ ‫דאקטוירים האבען אלע איינס ביי איינס זיך מייאש‬ ‫שטוב פונעם חולה און רייכערט אזוי שטארק‪ ,‬איז‬ ‫געווען‪ ,‬ווייל זיי האבן נישט געזען קיין שום‬ ‫ער געווארן מלא כעס און ער האט אן געהויבען צו‬ ‫האפענונג פאר דעם גביר‪.‬‬ ‫שרייען‪ ,‬אז רויך איז רח"ל סם המות פאר דעם חולה‬ ‫וואס ליידט אויף די לונגען‪ ,‬און ווי אזוי לאזט מען צו‬ ‫הערענדיג אז ס'איז אנגעקומען קיין סאניק‬ ‫אזא רויך אין זיין צימער‪ ,‬פון כעס האט ער נישט‬ ‫דער גרויסער צדיק דער רבי ר' הערש‪ ,‬זענען‬ ‫געוואלט אפילו אריין גיין באזוכען דעם חולה‪ ,‬נאר‬ ‫געקומען די בני בית פונעם חולה צום רבין‪ ,‬און אים‬ ‫ער האט זיך תיכף אויף געהויבען און איז אוועק פון‬ ‫דערציילט דעם ביטערן מצב פון זייער פאטער‪ ,‬און‬ ‫דארט‪.‬‬ ‫אז זיי קענען אים שוין ליידער נישט ברענגען‬ ‫אהער מער‪ ,‬דערפאר בעטן זיי דעם רבי'ן צו קומען‬ ‫ווען דער רבי ר' הערש האט געענדיגט מיט‬ ‫אין הויז אים מבקר חולה זיין‪ ,‬און אזוי ארום‬ ‫זיינע כוונות און ייחודיים‪ ,‬האט ער אויף געעפענט‬ ‫מתפלל זיין צו השי"ת פאר א רפואה שלימה פאר‬ ‫דאס פענסטער און מיט א טיכעל האט ער‬ ‫אים‪.‬‬ ‫ארויסגעטריבען דעם רויך פון צימער‪ ,‬און דערנאך‬ ‫האט ער פארמאכט דאס פענסטער און זיך ווידער‬ ‫האט דער רבי ר' הערש פון זיי פארלאנגט‬ ‫געוואנדען צום קראנקען פרעגענדיג אים צו ער‬ ‫געלט )אויסלייז געלט( דעם סכום פון ‪ 12‬רייניש און‬ ‫דערקענט אים שוין יעצט‪ ,‬לפלא האט דער‬ ‫דעמאלט וועט ער גיין מבקר חולה זיין דעם חולה‪,‬‬ ‫קראנקער צו אלעמענ'ס וואונדער געעפענט זיינע‬ ‫זיי האבן באלד מסכים געווען און אהין געגעבן‬ ‫אויגן און זיך אן גערופען‪" ,‬שלום עליכם רבי‬ ‫פארן צדיק דאס געלט וואס ער האט פארלאנגט‪,‬‬ ‫הערש"‪.‬‬ ‫דער רבי ר' הערש איז תיכף געגאנגען אין הויז פון‬ ‫דעם חולה‪ ,‬זיין מצב הבריאות איז שוין געווען‬ ‫דער רבי ר' הערש האט געעפנעט די טיר‪ ,‬און‬ ‫זייער א שלעכטער ער האט שוין נישט דערקענט‬ ‫אריין גערופען די בני בית און אלע האבן געזען אן‬ ‫קיין מענטשן‪.‬‬ ‫אפענע ישועה און זענען געווען אויסער געווענליך‬ ‫איבערראשט‪ ,‬זיי האבן נישט געפונען גענוג‬ ‫דער רבי האט גערעדט צו אים און האט אים‬ ‫ווערטער צו לויבען און דאנקען דעם באשעפער‬ ‫געפרעגט צו ער דערקענט אים‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫פאר דעם חסד וואס ער האט מיט זיי געטוהן און‬ ‫געענטפערט‪ ,‬האט דער רבי ר' הערש געהייסען‬ ‫דעם הייליגען צדיק וואס האט אויס גע'פועל'ט‬ ‫יעדער זאל פארלאזען דעם צימער קיינער זאל זיך‬ ‫אויבען אין הימל די ישועה‪.‬‬ ‫נישט געפונען דארט ‪ ,‬נאר ער אליין און דער הויז‬ ‫•••‬ ‫בחור וועמען ער האט מיט גענומען‪.‬‬ ‫הגה"צ רבי שלום בראנדר זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫אז דער הייליגער צדיק וקדוש רבי הערשעלע‬ ‫דערנאך האט דער רבי ר' הירש גענומען זיין‬ ‫מרימנוב זי"ע האט זייער משתוקק געווען צו זעהן‬ ‫לולקע ציבעך און האט זיך גענומען רויכערן‪ ,‬דער‬ ‫דעם הייליגען רבי אלימלך מליזענסק זי"ע און נאר‬ ‫רויך איז געווארן אין צימער אלץ שטערקער און‬ ‫אפילו כאפן א בליק אויף זיין הייליגע צורה‪,‬‬ ‫גרעסער ביז דער גאנצע צימער איז געווארן‬ ‫איינמאל האט ער זיך שוין געמאכט גרייט צו פארן‬ ‫איינגעהילט אין רויך‪ ,‬און די זלעבע צייט איז דער‬ ‫קיין ליזענסק‪ ,‬איז אבער ליידער אנגעקומען די‬ ‫רבי ר' הערש געזעסען מיט גרויס דביקות‪ ,‬און מיט‬ ‫בשורה אז דער הייליגער רבי אלימלך איז נסתלק‬ ‫זיינע הייליגע מחשבות האט ער מייחד געווען‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫יחודים און געשוועבט אין די עולמות העליונים‪,‬‬ ‫און יעדע וויילע האט דער רבי געהייסען זיין הויז‬ ‫רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע האט פון דעם‬ ‫בחור אנפילען ווידער די לולקע ביז דער רויך איז‬ ‫געהאט גרויס צער און עגמת נפש‪ ,‬ער איז דאן‬ ‫ארויס פונעם פענסטער‪.‬‬ ‫געווען שרוי בצער גדול עד כדי כך אז עס איז‬ ‫געקומען צו פיקוח נפש ממש‪ ,‬אזוי איז דאס אן‬ ‫אינצווישען איז אנגעקומען דער דאקטער‬ ‫געגאנגען ביז שבת קודש‪ ,‬פלוצלונג האט מען‬ ‫וואס פלעגט קומען באהאנדלען דעם חולה‪ ,‬און‬ ‫‪20‬‬ ‫פרעגט אים דער הייליגער ראפשיצער רב‪,‬‬ ‫געזען אויף די צורה פון רבי הערשעלע זי"ע אז‬ ‫ווער האט געשריבן דאס קוויטעל‪ ,‬ביז מען איז‬ ‫דער מצב האט זיך בארואיגט‪.‬‬ ‫דערגאנגען אז דאס איז געווען דער רבי ר' הערש‪,‬‬ ‫דאן זאגט דער ראפשיצער רב פאר דעם איד‪,‬‬ ‫שפעטער ווען מען האט אים געפרעגט די‬ ‫זאפארט גיב אים ‪ 30‬ריינישט און שפיל דיך נישט‬ ‫סיבה‪ ,‬האט ער דערציילט‪ ,‬יעצט שבת קודש איז צו‬ ‫ארום‪ ,‬ווייל ער קען דיר זיכער ברענגען דיין ישועה‪.‬‬ ‫מיר געקומען א איד מיט א צורה ווי מען האט מיר‬ ‫•••‬ ‫אויס גע'משל'ט אז דאס איז דער הייליגער רבי‬ ‫הרה"ק רבינו יואל טייטלבוים מסאטמאר זי"ע‬ ‫אלימלך און ער זאגט מיר בזה"ל‪" ,‬האסט מיר‬ ‫האט אמאל דערציילט די מעשה פאר הרה"ק רבי‬ ‫געוואלט זעהן‪ ,‬דאס בין איך‪ ,‬קוק מיר אן"‪.‬‬ ‫משולם פייש בעל עבודת עבודה מטאהש זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫עס איז מקובל‪ ,‬אז דער הייליגער זיידע דער ייטב‬ ‫איין טאג איז דער טאכטער פונעם הייליגען‬ ‫לב מסיגוט זי"ע פלעגט יעדעס יאר פארן פאר‬ ‫צדיק רבי הערשעלע מרינוב זי"ע זייער נישט‬ ‫קצירת החטים אין די זומער פאר די מצות אויף‬ ‫געזונט געווארן‪ ,‬די רעבעצין איז אריין געקומען צו‬ ‫פסח‪.‬‬ ‫איר הייליגע מאן און געפרעגט‪ ,‬היתכן פאר די‬ ‫גאנצע וועלט ביסטו מתפלל פאר ישועות‪ ,‬אבער‬ ‫איין מאל ווען ער איז געווען אויפן וועג צוריק‪,‬‬ ‫פאר דיין אייגענע טאכטער ביסטו נישט מתפלל‪.‬‬ ‫האט ער זיך אפגעשטעלט אויף א שבת צו וויילען‬ ‫ביים הייליגען צדיק וקדוש הרה"ק רבי הערשעלע‬ ‫האט דער הייליגער צדיק מיט זיין גרויס אהבת‬ ‫מרימנוב זי"ע‪ ,‬יענעם שבת קודש ביים טיש האט‬ ‫ישראל געענטפערט מיט א גרויסע התלהבות‪ ,‬ווי‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי הערשעלע געזאגט תורה‬ ‫אזוי וואלטן מיר אויס געזען‪ ,‬ווען אברהם אבינו‬ ‫אויפן פסוק )תהלים מ' י'( " ִבּ ַשּׂ ְר ִתּי ֶצ ֶדק ְבּ ָק ָהל ָרב‬ ‫ע"ה וואלט ביי די עקידה פון יצחק אבינו ע"ה‬ ‫ִהנֵּ ה ְשׂ ָפ ַתי ‪‬א ֶאכְ ָלא"‪.‬‬ ‫אנגעהויבן מתפלל זיין אויף זיין אייגענע זון‪ ,‬וואלט‬ ‫מען ווען קיינמאל נישט געהאט דעם גרויסע זכות‬ ‫האט דער צדיק געטייטשט אזוי‪ִ ,‬בּ ַשּׂ ְר ִתּי ֶצ ֶדק‪,‬‬ ‫פון די עקידה‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז דאס מעורר‬ ‫איך האב א כח צו מבטיח זיין און זאגן גוטע בשורות‪,‬‬ ‫גרויס רחמים אויף אידישע קינדער‪.‬‬ ‫ְבּ ָק ָהל ָרב‪ ,‬אפילו פאר א גרויסע עדה הקדושה און‬ ‫•••‬ ‫פויעלען גרויסע ישועות פאר גאנץ כלל ישראל‪ ,‬איי‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי ר' הערש מרימנוב זי"ע‬ ‫וועט איר פרעגן ווי אזוי בין איך בטוח אז מיינע‬ ‫איז געזעצן ‪ 12‬יאר אין ראפשיץ נאך די פטירה פון‬ ‫בקשות וועלן דערפילט ווערן‪ִ ,‬הנֵ ּה ְשׂ ָפ ַתי ‪‬א ֶאכְ ָלא‪,‬‬ ‫זיין רבי ר' מענדעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬ביז נאך די‬ ‫ווייל איך וועל נישט אויפהערן צו בעטן און בעל‬ ‫פטירה פונעם הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪,‬‬ ‫כרכך וועט דער גרויסער באשעפער דערפילן מיינע‬ ‫איינמאל איז א איד געקומען צום ראפשיצער רב‪,‬‬ ‫בקשות‪.‬‬ ‫און האט געוואלט שרייבן א קוויטל‪ ,‬און דער גבאי‬ ‫איז פונקט נישט דארט געווען‪ ,‬האט ער געפרעגט‬ ‫ווען דער זיידע דער הייליגער ייטב לב זי"ע איז‬ ‫ווער קען שרייבן א קוויטל‪ ,‬האט די רבי ר' הערש‬ ‫צוריק געקומען צום זיידן דער הייליגער ישמח‬ ‫געשריבן א קוויטל פאר דעם איד‪ ,‬נאכן זאגן זיין‬ ‫משה מאוהעל זי"ע‪ ,‬און איבער געזאגט די‬ ‫בקשה זאגט אים רבי ר' הערש פאר ‪ 30‬רייניש‬ ‫ווערטער פונעם הייליגען צדיק רבי הערשעלע‬ ‫האסטו א ישועה‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫דער איד איז אריין צום ראפשיצער רב אין‬ ‫האט דער זיידע געזאגט‪ ,‬יעצט פארשטיי איך‬ ‫נאכען געבן דעם קוויטל האט ער געזאגט פארן‬ ‫שוין ווי אזוי דער רבי הערשעלע קען בעטן אזאנע‬ ‫ראפשיצער רב‪ ,‬אז די מצב אינדרויסען איז נישט‬ ‫גרויסע סכומים פון אידן פאר ישועות‪ ,‬ווייל אויב א‬ ‫יושר'דיג‪ ,‬ווייל דער איד וואס האט מיר געשריבן‬ ‫איד קען זאגן אויף זיך אזאנע ווערטער‪ ,‬מיינט אז ער‬ ‫דעם קוויטעל האט מיר געבעטן געלט פאר די‬ ‫האט טאקע א גרויסע כח אז זיינע ברכות וועלן‬ ‫ישועה‪ ,‬איך בין נישט געקומען צו אים איך בין‬ ‫זיכער מקויים ווערן‪ ,‬און דערפאר מעג ער בעטן‬ ‫געקומען צום רבין‪ ,‬און וואס האט ער צו בעטן‬ ‫אזאנע גרויסע סכומים‪.‬‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫‪21‬‬ ‫ביד רחבה אזוי אז די ארעמעלייט זענען געווען‬ ‫•••‬ ‫העכסט צופרידן און גליקליך‪ ,‬ביים עק טיש איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער רבי ר' הערש פון‬ ‫געזעסן אן ארעמאן‪ ,‬אויך אים האט דער‬ ‫רימנוב איז אמאל געווען אין דעם שטעטל‬ ‫טאלטשווער רב דערלאנגט א מטבע פונקט ווי‬ ‫טאלטשווא אין אונגארן‪ ,‬דאן האט מען זיך אין‬ ‫פאר אלע‪ ,‬דער אורח האט אבער צו די וואונדער‬ ‫שטעטל געגרייט אויף די גרויסע חתונה פון די‬ ‫פון טאלטשווער רב נישט געוואלט נעמען די‬ ‫טאכטער פונעם רב הגה"ק רבי משה דוד אשכנזי‬ ‫מטבע‪ ,‬ער האט זיך איינגעשפרארט ביים רב דער‬ ‫זי"ע מיט דעם חתן העילוי והחריף רבי זלמן לייב‬ ‫אבי הכלה‪ ,‬אז ער זאל אים געבן גאר א גרויסע‬ ‫דער שפעטערדיגער סיגעטער רב הגה"ק בעל ייטב‬ ‫סכום‪.‬‬ ‫לב זי"ע‪ ,‬צו די חתונה איז אויך געקומען צו פארן‬ ‫דער גרויסער זיידע פון חתן דער הייליגער ישמח‬ ‫דער רב האט אים פרובירט מוסיף זיין עטליכע‬ ‫משה זי"ע דער איהעלער רב‪.‬‬ ‫מטבעות‪ ,‬אבער יענער האט זיך איינגעשפארט און‬ ‫האט נישט געוואלט נעמען ווייניגער וויפיל ער‬ ‫נישט בלויז די שטאט טאלטשווא איז געווען‬ ‫האט פארלאנגט דאס ערשטע מאל‪ ,‬דער מחותן‬ ‫פארקאכט אין די גרויסע צו גרייטונגען‪ ,‬נאר אויך‬ ‫האט זיך דא געטראפן אין א פארלעגענהייט‪ ,‬ער‬ ‫די גאנצע געגענט ארום האבן זיך געגרייט מקבל‬ ‫האט נישט געוואוסט וואס פאר אן עצה מ'גיט זיך‬ ‫פנים זיין דעם צדיק‪ ,‬ווידער אין איהעל האט מען‬ ‫דא‪ ,‬רופט ער זיך אן צו דעם איד‪.‬‬ ‫זיך אויך געגרייט צו דער גרויסער חתונה‪ ,‬פון‬ ‫איהעל קיין טאלטשווא איז אפילו נישט געווען‬ ‫דאס געלט איז נישט מיין‪ ,‬דער מחותן דער‬ ‫קיין גרויסער מרחק‪ ,‬מיט דעם אלעם האט מען‬ ‫אוהעלער רב האט דאס מיר געגעבן צו צו טיילען‬ ‫אנגעגרייט היבש צדה לדרך פון כל טוב וטוב‪ ,‬פאר‬ ‫צווישן די ארעמעלייט און מיר אן געזאגט וויפיל‬ ‫אלע חסידים און ידידים וואס זענען מיטגעפארען‬ ‫צו געבן יעדן אייינעם‪ ,‬איך האב פאר אייך אויך‬ ‫צו די חתונה‪.‬‬ ‫געהאלטן ביים מוסיף זיין פון מיין געלט‪ ,‬ווילט איר‬ ‫דאך אבער נישט‪ ,‬און א גרעסערן סכום האב איך‬ ‫שב"ק ביים אויפרוף וואס איז פאר געקומען‬ ‫נישט קיין רשות צו געבן פון דעם געלט‪ ,‬סיידן איך‬ ‫אין איהעל‪ ,‬האט דער חתן דער הייליגער ייטב לב‬ ‫וועל פרעגן רשות פון בעה"ב‪ ,‬איך גיי אים שוין‬ ‫געהאלטן געשפאנט דעם עולם מיט זיין דרשה‪,‬‬ ‫פרעגן‪.‬‬ ‫אלע האבן געשטוינט און באוואונדערט ווי ס'האט‬ ‫זיך געגאסן די פערל ווערטער פון דעם יונגען חתן‪,‬‬ ‫דער טאלטשווער רב איז געגאנגען צום ישמח‬ ‫מיט אזא געוואלדיגע חריפות און בקיאות‪.‬‬ ‫משה און דערציילט אים וועגן דעם מאדנעם‬ ‫ארעמאן‪ ,‬איך וויל אליין גיין און אנקוקען דעם‬ ‫א נאכט פאר די חתונה איז איינגעארדענט‬ ‫ארעמאן האט דער ישמח משה זיך אנגערופען‪ ,‬און‬ ‫געווארן אן ארעם‪-‬מאלצייט פאר די ארעמעלייט‬ ‫דער ישמח משה קומט אריין אין ביהמ"ד וואו די‬ ‫)אן ארעמע חתונה(‪ ,‬ווי ס'איז א מנהג אין אסאך‬ ‫ארעמעלייט האבן געגעסן‪ ,‬און הייבט אויף זיינע‬ ‫רבי'שע הויפן דאס צו מאכן‪ ,‬מ'האט געגרייט פאר‬ ‫הייליגע אויגען און גיט א קוק אויף דעם פרעמדן‬ ‫די ארעמעלייט שיינע טישן מיט עסן און טרונקען‬ ‫אורח און באטראכט אים גוט‪.‬‬ ‫פון שענסטן און פון בעסטן כיד המלך‪ ,‬און בעיקר‬ ‫וואס מ'האט געטיילט פאר יעדן ארעמאן איז‬ ‫דאן רופט זיך אן דער ישמח משה‪ ,‬גיט אים‬ ‫געווען א שיינע נתינה‪ ,‬און פאר דעם צוועק האט‬ ‫מחותן וויפיל ער פארלאנגט‪ ,‬פארשטייט זיך אז‬ ‫דער ישמח משה זי"ע געברענגט א גרויסע סכום‬ ‫דער רב האט אזוי געטאן‪ ,‬און ער האט אהין געגעבן‬ ‫געלט און עס געגעבן פארן מחותן דער‬ ‫דעם "אורח" דעם סכום וואס ער האט פארלאנגט‪,‬‬ ‫טאלטשאווער רב אויס צו טיילען פאר די‬ ‫שפעטער האט מען באמערקט אז דער‬ ‫ארימעלייט‪.‬‬ ‫פארשטעלטער "אורח" איז געווען דער רבי ר'‬ ‫הערש מרימנוב‪ ,‬ער האט דערנאך געגעבן זיין‬ ‫דער מחותן איז ארום געגאנגען צווישן אלע‬ ‫ברכה און אנגעוואונטשן‪ ,‬אז פון דעם זיווג זאלן‬ ‫ארעמעלייט א גוט אויפגעלייגטער און געטיילט‬ ‫‪22‬‬ ‫געטראכט ביי זיך‪ ,‬הלוואי וואלט איך געווען אזא‬ ‫ארויס קומען דורות און דורי דורות וואס וועלן‬ ‫גוטער שמש און רוימער ווי דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫באלייכטען די וועלט‪.‬‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי צבי‬ ‫זונטאג ווען דער הייליגער שינאווא רב זי"ע‬ ‫הירש מרימנוב זי"ע געהאט א געוואלדיגע אהבת‬ ‫איז אריין געקומען אין ביהמ"ד דאווענען‪ ,‬האט ער‬ ‫ישראל און געווען אייביג גרייט זיך מוסר נפש צו‬ ‫א פרעג געטאן‪ ,‬ווער האט דא אויף גערוימט דעם‬ ‫זיין פאר אידישע קינדער‪ ,‬איין יאר ראש השנה‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬ווייל דער הייליגער שינאווא רב האט גלייך‬ ‫האט זיך דער צדיק זייער לאנג פארזוימט אריין צו‬ ‫מרגיש געווען אז דאס האט געטון א איד מיט א‬ ‫קומען צו תקיעות שופר‪ ,‬דער גאנצער עולם איז‬ ‫הייליגע כוונה‪.‬‬ ‫געשטאנען און געווארט אז די רבי זאל שוין אריין‬ ‫•••‬ ‫קומען‪ ,‬שפעטער קומט דער צדיק אריין און זאגט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ראובן דעמביצער זי"ע א זון פון רבי‬ ‫איך האב געפועל'ט א ישועה גדולה פאר די אידישע‬ ‫אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע האט אמאל געזאגט פאר די‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫חסידים‪ ,‬עטס זאלטס ענק נישט וואונדערן‬ ‫פארוואס די ברכות פונעם זון הרה"ק רבי יוסף‬ ‫און דער צדיק דערציילט‪ ,‬אז ליידער איז‬ ‫מרימנוב זי"ע ווערן מקיים‪ ,‬ווייל אויף יעדע ברכה‬ ‫געווען א גרויסע קטרוג אויף אידן‪ ,‬און די‬ ‫וואס ער געט‪ ,‬שטייט זיין טאטע רבי הערשעלע‬ ‫מקטרוגים האבן געברענגט אסאך קעסטלעך מיט‬ ‫זי"ע מיט די "גראבע ליפן" און זאגט נאך אמן אויף‬ ‫חטאים ועוונות פון אידן‪ ,‬אבער ווען דער שטן איז‬ ‫יעדע ברכה‪ ,‬און דערפאר ווערן זיינע ברכות מקיים‪.‬‬ ‫געגאנגען ברענגען נאך קעסטלעך מיט חטאים‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האב איך גענומען די וואס זענען דארט געווען‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט אמאל‬ ‫איך האב זיי אלע פארברענט‪ ,‬און ווען דער שטן איז‬ ‫געזאגט‪ ,‬אלע צדיקים האבן גע'פועל'ט ישועות‬ ‫צוריק געקומען און געזען די חורבן‪ ,‬האט ער‬ ‫מיט זייער גרויסע כח התורה‪ ,‬חוץ דער הייליגער‬ ‫געוואלט איך זאל דאס אלעס באצאלן‪ ,‬האב איך‬ ‫צדיק רבי ר' זושא מאניפולי זי"ע און דער צדיק רבי‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז איך קען אים נישט העלפן‪ ,‬ווייל איך‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬וואס זיי זענען געגאנגען‬ ‫האב נישט צו באצאלן‪ ,‬דערפאר האט מען‬ ‫מיט העק און דורך געבראכן אלע טויערען פון הימל‬ ‫גע'פסק'נט‪ִ " ,‬אם ֵאין לוֹ וְ נִ ְמכַּ ר ִבּגְ נֵ ָבתוֹ"‪ ,‬האט מען‬ ‫און געברענגט השפעות און ישועות פאר אידישע‬ ‫מיך פארקויפט אלס א קנעכט פארן גרויסן‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫באשעפער‪ ,‬און מיט דעם האט מען אראפ גענומען‬ ‫•••‬ ‫דעם קטרוג‪.‬‬ ‫דער הייליגער שינאווא רב זי"ע איז אמאל‬ ‫•••‬ ‫געווען אויפן וועג‪ ,‬און דער צדיק האט געוואלט‬ ‫דער הייליגער שינאווער רב זי"ע איז אמאל‬ ‫פארייכערן זיין לולקע‪ ,‬אבער עס איז געווען א גאר‬ ‫געווען אויף א שבת אין שטאט קרעניץ‪ ,‬און מען‬ ‫שטארקע וווינט און עס איז נישט געגאנגען‪ ,‬האט‬ ‫האט געפראוועט א גרויסן שלש סעודת‪ ,‬און נאך‬ ‫דער שינאווא רב געזאגט‪ ,‬איך וועל עס אנצינדן‪,‬‬ ‫די סעודה איז איבער געבליבן אסאך שיריים פון‬ ‫אבער קודם וועל איך דערציילן א מעשה‪.‬‬ ‫דעם שלש סעודות‪ ,‬איז געווען דארט א איד רבי‬ ‫טובי' לייב פון סאטמאר ז"ל וואס האט געטראכט‬ ‫אמאל איז דער הייליגער צדיק רבי הערשעלע‬ ‫ביי זיך‪ ,‬ווי אזוי וועט אויס זעהן זונטאג ווען דער‬ ‫מרימנוב זי"ע געווען אין א שטאט אויף שבת‬ ‫הייליגער שינאווא רב וועט קומען דאווענען‪ ,‬און‬ ‫קודש‪ ,‬און ווען דער צדיק האט זיך געשטעלט‬ ‫עס וועט נאך ליגן דארט די שרייים פון שלש‬ ‫דאווענען ערב שבת קודש מבעוד יום מנחה‪ ,‬האט‬ ‫סעודות עס איז דאך נישט קיין כבוד‪.‬‬ ‫אינדרויסן געבלאזן א שרעקליכע ווינט‪ ,‬פלוצלונג‬ ‫האט זיך די פענסטער פונעם ביהמ"ד צעבראכן‪,‬‬ ‫איז דער רבי טובי' לייב געגאנגען און אויס‬ ‫דער שמש האט געוואלט גיין ריפן א בעל מלאכה‬ ‫גערוימט דעם גאנצן שטוב פון אלע איבער‬ ‫וואס זאל דאס פארעכטן בעפאר שבת‪ ,‬אבער דער‬ ‫געבליבענע שמיץ כדי די שטוב זאל זיין ריין פאר‬ ‫צדיק האט בשום אופן נישט געלאזט צוליב חילל‬ ‫דעם שינאווא רב‪ ,‬בשעת מעשה האט ער‬ ‫‪23‬‬ ‫זיין‪ ,‬מיין רבי ר' מענדעלע מרימנוב האט יא געגעסן‬ ‫שבת אפילו עס איז נאך געווען בעפאר די זמן‪ ,‬נאר‬ ‫אסאך מער און מתקן געווען גרויסע תיקונים‪ ,‬האט‬ ‫וויבאלד מען דאווענט שוין מנחה האט ער נישט‬ ‫דער הייליגער רוזינער געענטפערט‪ ,‬ווען איך האב‬ ‫געוואלט‪.‬‬ ‫ווען אזא משרת ווי דיין רבי וואס האט מתקן געווען‬ ‫די מאכלים נאך בעפאר מען האט דאס אריין‬ ‫האט דער שמש געזאגט‪ ,‬אויב אזוי וועט דער‬ ‫געברענגט וואלט איך אויך געגעסן מער‪.‬‬ ‫עולם דארפן עסן אין די טונקעל‪ ,‬ווייל עס איז נישט‬ ‫•••‬ ‫דא קיין וועג אז די ליכט זאלן דורך לעבן אזאנע‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫ווינטן‪ ,‬איז דער הייליגער רבי הערשעלע צו‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע געהאט א מנהג יעדן שבת‬ ‫געגאנגען צום פענסטער און ארויס געשטעקט זיין‬ ‫קודש‪ ,‬ווען עס איז געקומען צו זאגן תורה‪ ,‬האט‬ ‫קאפ און געזאגט‪" ,‬עטס וועט מיר נישט אויס לעשן‬ ‫דער צדיק פארווארפן זיין קאפ אויף ארינטער און‬ ‫די ליכט"‪ ,‬לפלא האבן די ליכט געברענט דעם‬ ‫תוֹרת‬ ‫געזאגט די ווערטער‪ִ ,‬פּ ָיה ָפּ ְת ָחה ְב ָחכְ ָמה וְ ַ‬ ‫גאנצן שבת אפילו מיט די גרויסע ווינטען‪.‬‬ ‫ֶח ֶסד ַעל ְלשׁוֹנָ הּ‪ ,‬אויב האט מען אים דאן מגלה‬ ‫דאן האט דער שינאווא רב זי"ע אנגעצינדן‬ ‫געווען פון הימל תורה‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬און אויב‬ ‫דעם שוועבעלע און אנגעצינדן דעם לולקע‪ ,‬ווייל‬ ‫נישט האט ער בכלל נישט געזאגט קיין תורה‪.‬‬ ‫מיט דעם מעשה האט ער ממשיך געווען א ישועה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איין שבת איז דער הייליגער שינאווא רב זי"ע‬ ‫ווי באקאנט פלעגט דער הייליגער צאנזער רב‬ ‫געפארן אויף שבת קודש צו זיין רבין ר' הערשעלע‬ ‫זי"ע קומען יעדן שבת פרה קיין רימנוב צום צדיק‬ ‫מרימנוב זי"ע‪ ,‬און ווען דער גרויסער גאון הגה"ק‬ ‫וקדוש רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬איינמאל ערב‬ ‫רבי אברהם זאב וואלף פרענקיל בעל משיב הלכה‬ ‫שבת קודש פרשת פרה האט רבי הערעשלע געזען‬ ‫זי"ע וואס איז ווי באקאנט נישט געווען פון די‬ ‫דעם דברי חיים אין רימנוב‪ ,‬האט ער אים א פרעג‬ ‫חסידים האט געפרעגט דעם שינאווא רב ווי ער‬ ‫געטאן‪ ,‬צאנזער רב איר זענט אפשר געקומען פאר‬ ‫פארט‪ ,‬און דער שינאווא רב האט אים געזאגט אז‬ ‫א דין תורה דא קיין רימנוב‪ ,‬האט דער צאנזער רב‬ ‫ער פארט קיין רימנוב‪.‬‬ ‫זי"ע געזאגט‪ ,‬מיר האבן מקובל פון אבותינו‬ ‫הקדושים‪ ,‬אז שבת פרה דארף מען פארן צום צדיק‬ ‫האט דער גאון געפרעגט פונעם שינאווא רב‪,‬‬ ‫הדור‪ ,‬האט דער צאנזער רב מפליא געווען דאס‬ ‫איר זענט אויך פון די חסידים וואס פארן צום רבין‪,‬‬ ‫פשטות פון רבי ר' הערשעלע‪ ,‬אז אפילו הערענדיג‬ ‫וואס קען שוין דער רבי זאגן אז איר פארט‪ ,‬האט‬ ‫ווי דער דברי חיים ריפט אום אן "צדיק הדור"‪ ,‬איז‬ ‫אים דער שינאווא רב געבעטן‪ ,‬אז ער זאל אויך מיט‬ ‫ער אפילו נישט נתפעל געווארן פון די ווערטער‪,‬‬ ‫קומען און זעהן פאר זיך‪ ,‬האט דער משיב הלכה‬ ‫ווייל ביי דעם גרויסן צדיק האבן די ווערטער‬ ‫מסכים געווען און אויך מיט געפארן אויף שבת קיין‬ ‫גארנישט געמיינט‪.‬‬ ‫רימנוב‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫שבת קודש ביינאכט האט דער הייליגער צדיק‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע געווען אויף א שבת ביים‬ ‫רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע כמנהגו געזאגט די‬ ‫הייליגען רוזינער זי"ע‪ ,‬ווי באקאנט האט דער‬ ‫תוֹרת ֶח ֶסד ַעל ְלשׁוֹנָ הּ‪,‬‬ ‫ווערטער ִפּ ָיה ָפּ ְת ָחה ְב ָחכְ ָמה וְ ַ‬ ‫הייליגער רוזינער כמעט גארנישט געגעסן‪ ,‬ער‬ ‫אבער גלייך האט דער צדיק רבי הערשעלע זי"ע‬ ‫פלעגט ממש נאר טועם זיין פון יעדן מאכל‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪ ,‬ברענגט מים אחרונים‪ ,‬און בכלל נישט‬ ‫דאס איבעריגע האבן די חסידים נישט געקענט‬ ‫געזאגט קיין תורה‪ ,‬דאן האט דער בעל משיב הלכה‬ ‫עסן‪ ,‬ווייל עס איז געווען אזוי באגאסן מיט פעפער‪,‬‬ ‫געזאגט פארן שינאווא רב‪ ,‬אז מען קען נישט זאגן‬ ‫ווייל דער צדיק האט נישט געוואלט שפירן א טעם‬ ‫זאגט מען נישט‪ ,‬דאס זעלבע האט זיך איבער‬ ‫אינעם עסן‪.‬‬ ‫געשפילט שבת אינדערפרי‪ ,‬דער משיב כהלכה איז‬ ‫כמעט ארויס פון די כלים און געפרעגט דעם‬ ‫האט דער צדיק רבי הערשעלע געפרעגט‬ ‫שינאווא רב‪ ,‬פאר דעם האט איר מיך דא‬ ‫פונעם הייליגען רוזינער‪ ,‬פארוואס עסט די רבי‬ ‫געברענגט‪.‬‬ ‫גארנישט‪ ,‬מען קען דאך מיט דעם גאר אסאך מתקן‬ ‫‪24‬‬ ‫•••‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען צו שלש סעודות‪,‬‬ ‫דער הייליגער אמרי נועם מדזיקוב זי"ע האט‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי הערשעלע מרימנוב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען אמאל שבת שירה אין‬ ‫זי"ע געטון דאס זעלבע‪ ,‬אבער האט דער צדיק‬ ‫רימנוב ביי זיין גרויסן רבין ר' הערשעלע מרימנוב‬ ‫אנגעהויבן זאגן תורה אויף א גאר געהויבענע‬ ‫זי"ע‪ ,‬דאס בית המדרש איז נישט געווען געהייצט‬ ‫מדרגה‪ ,‬ווען מען האט אנגעצינדן די ליכט נאכן‬ ‫און א ביטערער שטארקע פראסט האט‬ ‫תורה‪ ,‬האט דער הייליגער שינאווא רב געזען‪ ,‬ווי‬ ‫געבוזשעוועט אינדרויסן‪ ,‬דער רבי ר' הערש זי"ע‬ ‫דער הייליגער משיב כהלכה זיצט און פארגיסט‬ ‫האט דעמאלט געזאגט די שירה מיט אזא‬ ‫טייכן טרערן פון די תורה פונעם רבין‪ ,‬פון דאן אן‬ ‫פייערדיגן התלהבות ובקול חוצב להבות אש‪ ,‬אז‬ ‫איז דער משיב כהלכה געווארן א גרויסע חסיד‬ ‫אינמיטן די שירה האט ער זיך געמוזט אפשטעלן‬ ‫פונעם הייליגען צדיק רבי הערשעלע מרימנוב‬ ‫און ווייזן מיט די פינגער מען זאל עפענען די‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫פענסטער כדי צו שעפן אביסל לופט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הגה"ק רבי ישראל הכהן ראפאפארט דומ"ץ‬ ‫מ'האט טאקע געעפנט דאס פענסטער און‬ ‫טארנא זי"ע איז אמאל געווען ביי א דין תורה אין‬ ‫דער הייליגער ר' הערש האט געשעפט אביסל פון‬ ‫שטאט רימנוב‪ ,‬עס איז געווען א דין תורה צווישן א‬ ‫די קאלטע פראסטיגע ווינטן וואס האבן‬ ‫מאן און א פרעמדע פרוי‪ ,‬די דיינים האבן דורך‬ ‫אריינגעדרינגען אין בית המדרש‪ ,‬ביז ער איז צוריק‬ ‫געטאן דעם גאנצן דין תורה און גע'פסק'נט לטובת‬ ‫געקומען צו די כוחות און ווייטער ממשיך געווען‬ ‫דעם מאן‪ ,‬אבער דער פרוי איז אריבער צום‬ ‫צו זאגן די שירה מיט די גרעסטע און שטארקסטע‬ ‫הייליגען צדיק רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫איבערמענטשליכע קרעפטן וואס האבן‬ ‫זייער געוויינט מיט ביטערע בכיות‪ ,‬אז מען האט‬ ‫אויפגעהויבן אלעמענס הערצער‪ ,‬האט דער‬ ‫דא גע'פסק'נט שלא על פי תורה און זי איז באמת‬ ‫הייליגער אמרי נועם זי"ע אויסגעפירט מיט זיין‬ ‫גערעכט‪.‬‬ ‫גרויס עניוות‪ ,‬ביי אונז אין בית המדרש איז געהייצט‬ ‫און ווארעם‪ ,‬די פענסטער און אלע לעכער זענען‬ ‫האט דער צדיק רבי הערשעלע געלאזט ריפן‬ ‫פארשטאפט כדי עס זאל נישט אריינדרינגען קיין‬ ‫די דיינים‪ ,‬ובתוכם דער דיין רבי ישראל מטארנא‬ ‫קעלט‪ ,‬און פארט איז ביים זאגן שירה יעדער קאלט‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬בדרך כלל האט דער צדיק רבי הערשעלע‬ ‫•••‬ ‫מרימנוב זיך נישט געמישט אין קיין דין תורה'ס‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי איציקל מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫ווייל ער איז נישט געווען באקאנט אזוי מיט זיין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער רבי ר' הערש מרימנוב‬ ‫גדלות בתורה‪.‬‬ ‫זי"ע איז געווען אין שטאט דזיקוב אויף שבת פר'‬ ‫אבער דא האט ער געבעטן‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫לך לך בשנת תר"ז‪ ,‬דאס איז געווען אפאר וואכן‬ ‫ברענגען א שולחן ערוך און מען זאל נאכאמאל‬ ‫פאר די הסתלקות און די לעצטע שבת וואס ער‬ ‫דורך טון דעם דין‪ ,‬טאקע נאכן איבער גיין דאס‬ ‫האט געפראוועט‪ ,‬און ער האט געפירט דארט דעם‬ ‫גאנצע טענות און הלכות‪ ,‬איז אויס געקומען אז די‬ ‫גאנצן שבת‪ ,‬ביים טיש ווען ס'איז געקומען צו זאגן‬ ‫פרוי איז טאקע געווען גערעכט‪.‬‬ ‫תורה איז געווען דרכו בקודש פון רבי'ן ר' הערש‪,‬‬ ‫אז פארן זאגן תורה האט ער פארציילט די מעשי‬ ‫דאן האט דער גאון רבי ישראל מטארנא‬ ‫בראשית און די מעשי אבות ואמהות‪ ,‬און אזוי אלע‬ ‫געפרעגט רבי הערשעלע מרימנוב‪ ,‬פון ווי איז אייך‬ ‫סדרות ביז ער איז אנגעקומען צו דעם סדרה ווי‬ ‫איינגעפאלן אז מען האט נישט גע'פסק'נט ריכטיג‪,‬‬ ‫מ'האט געהאלטן‪ ,‬און דאן האט ער געזאגט תורה‬ ‫האט רבי הערשעלע מרימנוב געזאגט‪ ,‬עס שייט‬ ‫אויף דעם סדרה פון די וואך‪.‬‬ ‫ימה ְמ ִשׁ ַיבת נָ ֶפשׁ‪,‬‬ ‫תּוֹרת ד' ְתּ ִמ ָ‬ ‫דאך )תהלים י"ט ח'( ַ‬ ‫אויב האט מען ווען גע'פסק'נט לאמיתו של תורה‪,‬‬ ‫יענעם שבת פרשת לך לך בשנת תר"ז אין‬ ‫קען מען נישט אזוי וויינען‪ ,‬ווייל א פסק הלכה‬ ‫דזיקוב האט דער צדיק רבי הערש משנה געווען‪,‬‬ ‫ריכטיג קען נישט ברענגען אז א מענטש זאל ווערן‬ ‫און ער איז געגאנגען ווייטער אלע סדרות ביז ער‬ ‫אזוי צובראכן‪ ,‬דערפאר האב איך געוויסט אז עס איז‬ ‫איז אנגעקומען צו פר' בשלח‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫זיכער דא געווען א טעות‪.‬‬ ‫‪25‬‬ ‫האט ער זיך דערמאנט אז ער האט פריער גוט‬ ‫אנגעקומען צו די שירה‪ ,‬האט ער זיך גענומען זאגן‬ ‫געזוכט דעם שליסל און דאס נישט געפונען‪ ,‬און‬ ‫די שירה אזוי ווי מ'זאגט שביעי של פסח‪ ,‬און דער‬ ‫ער איז דערשראקן געווארן פון דעם נס‪ ,‬שפעטער‬ ‫הייליגער אמרי נועם איז אויך דארט געווען און ער‬ ‫האט מען זיך דערוואוסט‪ ,‬אז דער שליסל איז געווען‬ ‫האט געהערט די שירה‪ ,‬האט ער שפעטער‬ ‫ביי אן אנדערן מענטש‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך הייס א גרויסע עושר‪ ,‬ווייל זיין שווער‬ ‫•••‬ ‫איז דאך געווען א גרויסע עושר‪ ,‬איך האב נדן ‪150‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בעפאר די הסתלקות‬ ‫טויזנט רייניש און ‪ 300‬זילבערנע בעכערלעך‪ ,‬איך‬ ‫פונעם צדיק רבי מענדעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫בין גרייט דאס אלעס אוועקצוגעבן אז איך זאל נאך‬ ‫געקומען צו אים זיין תלמיד דער הייליגער‬ ‫איינמאל הערן דעם פסוק‪" ,‬נָ ִט ָית יְ ִמינְ ‪ִ ‬תּ ְב ָל ֵעמוֹ‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬און האט געבעטן רבי‬ ‫ָא ֶרץ"‪ ,‬ווי דער רבי ר' הערש האט דאס דעמאלט‬ ‫מענדעלע פאר א ברכה בעפאר זיין הסתלקות‪,‬‬ ‫געזאגט‪.‬‬ ‫האט ער אים ארויפגעלייגט די לינקע האנט אויפן‬ ‫און דער צדיק רבי איציקל האט מדייק געווען‬ ‫קאפ‪.‬‬ ‫פארוואס עפעס פונקט דעם פסוק‪ ,‬ער האט אבער‬ ‫נישט געוואוסט פארוואס‪ ,‬אבער דער איידעם ר'‬ ‫האט דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‬ ‫יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט שוין יא‬ ‫געבעטן אז די רבי זאל אים בענטשן מיט דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ס'קען זיין ווייל דער רבי ר' הערש האט‬ ‫רעכטער האנט‪ ,‬האט דער צדיק רבי מענדעלע‬ ‫אמאל געזאגט פשט אזוי‪ ,‬נָ ִט ָית יְ ִמינְ ‪ ,‬ווען דער‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ניין‪ ,‬די רעכטע איז פאר רבי‬ ‫אויבערשטער האט אויסגעשטרעקט זיין האנט‬ ‫הערשעלע‪ ,‬אזוי ווי דער אריז"ל האט געזאגט אז ער‬ ‫ִתּ ְב ָל ֵעמוֹ ָא ֶרץ‪ ,‬איז די גאנצע ארציות פון די מענטש‬ ‫איז געקומען אויף דער וועלט צוליב זיין תלמיד ר'‬ ‫געווארן איינגעשלינגען‪ ,‬און ווען דער רבי ר' הערש‬ ‫חיים וויטאל‪ ,‬אזוי בין איך נאר געקומען אויף די‬ ‫האט געזאגט דעם פסוק יענעם שבת‪ ,‬האט דער‬ ‫וועלט צוליב מיין תלמיד רבי הערשעלע"‪.‬‬ ‫הייליגער אמרי נועם פארלוירן זיין גאנצע ארציות‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ממילא האט ער שוין נישט געדארפט דעם גאנצן‬ ‫ווי עס איז באקאנט‪ ,‬איז דער צדיק רבי‬ ‫נדן און ער איז געווען גרייט דאס אוועקצוגעבן‪ ,‬אזוי‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬גלייך נאך זיין רבי'ס‬ ‫האט ר' יענקעלע געזאגט אז ס'קען זיין דאס איז‬ ‫הסתלקות‪ ,‬אנטלאפן פון רימנוב כדי מען זאל אים‬ ‫פשט‪.‬‬ ‫נישט אויפנעמען אלס ממלא מקום‪ ,‬און פאר די‬ ‫•••‬ ‫קומענדיגע ‪ 12‬יאר איז ער געזעצן ביים הייליגען‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז בעפאר די הסתלקות‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע ביז צו די הסתלקות פונעם‬ ‫איז דער צדיק וקדוש רבי מענדלע מרימנוב זי"ע‬ ‫ראפשיצער רב‪.‬‬ ‫געווען זייער שוואך‪ ,‬און ער האט געדארפט עפעס‬ ‫עסן גלייך נאכן דאווענען‪ ,‬דער תלמיד רבי‬ ‫דארט ביים הייליגען ראפשיצער רב איז דער‬ ‫הערשעלע פלעגט יעדן טאג צוגרייטן דאס עסן‬ ‫רבי הערשעלע געזעסן ווי א פשוטער איד‪ ,‬און דער‬ ‫פאר שחרית‪ ,‬איינמאל איז אים פארלוירן געגאנגען‬ ‫הייליגער ראפשיצער רב האט אים נישט‬ ‫דער שליסל פון דעם שאנק וואו מען האט‬ ‫ארויסגעוויזן קיין גרויסע כבוד‪ ,‬איין טאג האט דער‬ ‫געהאלטן דאס עסן‪ ,‬ער האט געזוכט דעם שליסל‬ ‫זון רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געפרעגט פונעם‬ ‫אין אלע טאשן און דאס נישט געפונען‪ ,‬און ווייל‬ ‫טאטן פארוואס ער איז נישט מכבד דעם צדיק רבי‬ ‫דער ציבור האט שוין געהאלטן ביי פסוקי דזמרה‪,‬‬ ‫הערשעלע‪.‬‬ ‫איז ער אריין דאווענען‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫ער האט געדאווענט ווי געווענליך מיט גרויס‬ ‫געענטפערט‪" ,‬זיין גאנצע גרויסקייט קומט פון‬ ‫התלהבות‪ ,‬ביז ער האט פארגעסן פון דער גאנצער‬ ‫ענוה‪ ,‬אויב איך וועל אים געבן כבוד‪ ,‬וועל איך אים‬ ‫וועלט‪ ,‬ווען דער גבאי איז געקומען בעטן דעם‬ ‫חרוב מאכן"‪ ,‬און דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫שליסל‪ ,‬האט דער רבי הערשעלע אריינגעלייגט די‬ ‫האט צוגעלייגט‪" ,‬ואני יודע שהוא גדול ממני‪ ,‬ויגיע‬ ‫האנט אין טאש‪ ,‬ארויסגענומען דעם שליסל און‬ ‫עוד זמן שתעמוד על פתחו"‪.‬‬ ‫דאס געגעבן פארן גבאי'ן‪ ,‬ערשט נאכן דאווענען‬ ‫‪26‬‬ ‫פלוצלונג איז א מאן אראפגעקומען פון אויבן‬ ‫יארן שפעטער איז דער הייליגער דזיקובער‬ ‫און איר געזאגט‪" ,‬גיי נישט ארויף‪ ,‬איך בין דער בעל‬ ‫רב געקומען קיין רימנוב‪ ,‬און די גבאים האבן אים‬ ‫הבית"‪ ,‬און ער האט איר אריינגעלייגט א מטבע אין‬ ‫געזאגט אז דער רבי שלאפט‪ ,‬און מען האט אים‬ ‫דער האנט‪ ,‬ביים לאמטערן האט זי געזען אז דאס‬ ‫געוואלט געבן א שטול‪ ,‬אבער ער האט זיך נישט‬ ‫איז א גאלדענער רויטער גילדן‪ ,‬און זי האט מורא‬ ‫געוואלט זעצן‪ ,‬און ער איז געבליבן שטיין ביי דער‬ ‫געהאט אז אפשר האט זיך דער בעל הבית טועה‬ ‫טיר‪" ,‬צו מקיים זיין וואס זיין פאטער האט געזאגט‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬און געזוכט דעם מאן‪ ,‬אבער ער איז נישט‬ ‫"ויגיע עוד זמן שתעמוד על פתחו"‪.‬‬ ‫געווען צו געפינען‪ ,‬זי האט די מטבע אויסגעטוישט‬ ‫•••‬ ‫אין א געשעפט‪ ,‬און פון דעם געהאט געלט צו פארן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין רופשיץ איז‬ ‫ווייטער‪.‬‬ ‫איינמאל געקומען דער גביר ר' יואל מרגליות פון‬ ‫סטריזשוב‪ ,‬און פארן אוועקפארן האט ער געגעבן‬ ‫דערנאך איז זי געקומען צום הייליגן צדיק רבי‬ ‫מתנות פאר די אידן אין בית המדרש‪ ,‬און פאר רבי‬ ‫מאיר'ל בעל אור לשמים מאפטא זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫הערשעלע'ן‪ ,‬וואס מען האט דעמאלט גערופן "ר'‬ ‫איר געזאגט‪" ,‬דער איד איז געווען אליהו הנביא‪,‬‬ ‫צבי משרת"‪ ,‬האט ער געגעבן א זילבערנעם שקל‪.‬‬ ‫ווען דו וואלסט נישט אויסגעטוישט די מטבע‪,‬‬ ‫וואלט זי דיר געבראכט ברכה אויף אייביג"‪ ,‬ווען‬ ‫האט ר' הערש אים געזאגט מיט זיין תמימות‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי הערשעלע האט דאס געהערט‪,‬‬ ‫"איך ווייס אז דו גיבסט מיר היינט א שיינעם רייניש‪,‬‬ ‫האט ער ארויסגעוויזן גרויס כבוד פאר זיין‬ ‫אבער גיב מיר פופציג אזעלכע שקלים‪ ,‬איך דארף‬ ‫רעבעצין‪ ,‬אז זי האט געהאט די זכי' צו באקומען א‬ ‫עס פאר דער חתונה פון מיין איינציגער טאכטער"‪,‬‬ ‫מטבע פון אליהו הנביא‪ ,‬און ער האט געשיקט‬ ‫דער גביר ר' יואל האט געלאכט‪ ,‬זיך באליידיגט‪ ,‬און‬ ‫פרויען זיי זאלן גיין צו איר נעמען א ברכה‪.‬‬ ‫ער האט צוריקגענומען דעם שקל און זיך געגאנגען‬ ‫•••‬ ‫באקלאגן ביים ראפשיצער רב איבער וואס דער ר'‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א גביר פון שטאט‬ ‫הערש משרת האט געטון‪.‬‬ ‫קורצ'ינה האט איינמאל איינגעלאדענט דעם צדיק‬ ‫רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע צו זיין דער כהן ביי א‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב איז דערשראקן‬ ‫פדיון הבן‪ ,‬און געשיקט נאך אים א שיינע קארעטע‪,‬‬ ‫געווארן און געזאגט פארן גביר‪" ,‬גיי צוריק און בעט‬ ‫די גאנצע שטאט איז אים ארויסגעגאנגען‬ ‫אים איבער‪ ,‬ווייל אויב ער וועט זיך נישט לאזן‬ ‫אנטקעגן מיט פרייד‪ ,‬דער צדיק רבי הערשעלע‬ ‫איבערבעטן וועסטו אים מוזן געבן אזוי ווי ער האט‬ ‫פלעגט זאגן ביי יעדן פדיון הבן‪" ,‬כשם שפדינו את‬ ‫געבעטן‪" ,‬כי הוא תמים במעשיו ודבריו לא ישוב‬ ‫הילד מן החיצונים‪ ,‬כן יפדה ד' אותנו מיצר הרע‬ ‫ולא ישנה"‪ ,‬דער גביר ר' יואל האט אים געבאטן‬ ‫ומכל רעות שבעולם"‪.‬‬ ‫פינף‪ ,‬צען‪ ,‬צוואנציג‪ ,‬אבער ר' הערש איז געבליבן‬ ‫ביי זיין ווארט‪ ,‬ביז ר' יואל האט אים אוועקגעציילט‬ ‫נאכן פדיון הבן האט זיך דער גביר באקלאגט‬ ‫אלע פופציג‪ ,‬דאן האט ר' הערש אים געבענטשט‪,‬‬ ‫פארן צדיק און געזאגט‪ ,‬אונזער שטאט איז א‬ ‫"אז ער זאל אלט ווערן אין זיין עשירות"‪ ,‬און אזוי‬ ‫שיינע שטאט‪ ,‬עס פעלט נישט קיין זאך‪ ,‬נאר‬ ‫איז געווען‪.‬‬ ‫וואסער האבן מיר נישט‪ ,‬מיר האבן שוין פראבירט‬ ‫•••‬ ‫צו גראבן איבעראל און נישט געפונען קיין קוואל‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז מיט דעם געלט וואס ר'‬ ‫צו האבן פרישע וואסער פארן שטאט‪.‬‬ ‫הערשעלע האט צוזאמען געשטעלט אין רימנוב‪,‬‬ ‫איז זיין רעבעצין מיט דער כלה געפארן צו קרובים‬ ‫האט דער צדיק רבי הערשעלע געענטפערט‪,‬‬ ‫אין פוילן צונויפצונעמען אויף דער חתונה‪ ,‬אבער‬ ‫"וואס הייסט? דאס וואסער שטייט דאך דא‪ ,‬און איר‬ ‫אנגעקומען ביינאכט קיין קראקא‪ ,‬איז זיי‬ ‫שרייט נאך וואסער! פרובירט נאכאמאל צו גראבן"‪,‬‬ ‫אויסגעגאנגען די לעצטע פרוטה‪ ,‬און די רעבעצין‬ ‫און דער צדיק האט מיט זיין שטעקן געמאכט א‬ ‫האט זיך איבערגעטראכט וואס צו טון‪ ,‬צום סוף איז‬ ‫ראד אויף דער ערד און געזאגט‪" ,‬דא וועט איר‬ ‫די רעבעצין ארויף אויף די טרעפ פון א רייכער‬ ‫געפינען וואסער"‪ ,‬מען האט גלייך געדונגען‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫‪27‬‬ ‫א דארפס‪-‬איד א גרויסע סומע אויסלייז געלט‪ ,‬זיין‬ ‫ארבעטער‪ ,‬געגראבן אויפן ארט ווי דער צדיק האט‬ ‫איידעם‪ ,‬ר' אריה לייבוש‪ ,‬האט געוואוסט אז דאס‬ ‫געהייסן‪ ,‬און א קוואל האט זיך געעפנט‪ ,‬דער‬ ‫איז כמעט דעם מענטש'ס גאנץ פארמעגן‪ ,‬און האט‬ ‫ברונעם האט געגעבן וואסער פאר דער גאנצער‬ ‫געוואלט אים איינרעדן נישט צו בעטן אזויפיל‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬און פון דעמאלט אן האבן זיך געעפנט‬ ‫גוטע קוואלן אין גאנצן שטאט‪.‬‬ ‫נישט אסאך טעג שפעטער האט‬ ‫•••‬ ‫אויסגעבראכן א פייער ביים דארפס‪-‬איד‪ ,‬און עס‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תקצ"א האט‬ ‫איז פארברענט געווארן אלעס וואס ער האט‬ ‫ליידער אויס געבראכן א שווערע מגיפה אין שטאט‬ ‫געהאט‪ ,‬האט דער צדיק רבי הערשעלע גערופן‬ ‫רימנוב‪ ,‬און דער צדיק וקדוש רבי צבי הירש הנקרא‬ ‫דעם איידעם און אים געזאגט‪" ,‬ביז ווען וועסטו‬ ‫ר' הערשעלע מרימנוב זי"ע איז אויך ל"ע‬ ‫נישט פארשטיין וואס דער אויבערשטער האט‬ ‫אנגעשטעקט געווארן מיט די מחלה‪.‬‬ ‫געמיינט‪ ,‬ווען ער האט געזאגט פאר משה רבינו‬ ‫"ויקחו לי תרומה" און נישט "ויתנו לי"‪ ,‬נאר כדי צו‬ ‫ווען דער צדיק וקדוש רבי צבי הירש מלובלין‬ ‫ברענגען א טובה פאר א איד און אפשאפן פון אים א‬ ‫זי"ע דער זון פונעם הייליגען חוזה האט געהערט‪,‬‬ ‫שווערן דין‪ ,‬דארף מען נעמען דעם כופר נפש מיט א‬ ‫אז דער צדיק מרימנוב איז נישט געזונט‪ ,‬איז ער‬ ‫שטארקער האנט"‪.‬‬ ‫אריבער געפארן קיין רימנוב‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק רבי צבי הירש מלובלין געזאגט‪ ,‬אין הימל איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ר' הירשלי איטשעס‪,‬‬ ‫נגזר געווארן אז "צבי הירש בן שפרינצא" זאל‬ ‫וואס איז געווען א קרוב מיטן צדיק רבי הערשעלע‬ ‫ליידער נסתלק ווערן‪ ,‬אבער מיין נאמען איז אויך‬ ‫מרימנוב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬פארן גאון דעם‬ ‫"צבי הירש בן שפרינצא"‪.‬‬ ‫הייליגען ישועות יעקב זי"ע‪ ,‬אז ווען די טאכטער‬ ‫און וויבאלד די וועלט ברויך נאך האבן דעם‬ ‫פון רבי הערשעלע איז געלעגן געפערליך קראנק‪,‬‬ ‫צדיק רבי הערשעלע מרימנוב‪ ,‬אז ער זאל משפיע‬ ‫האט רבי הערשעלע פרייטאג צונאכטס‬ ‫זיין השפעות און פרנסה פאר אידישע קינדער‪,‬‬ ‫געדאווענט ווי געווענליך אן א שפור פון עצבות‪,‬‬ ‫וועל איך נעמען אויף מיר די גזירה‪ ,‬און כך הוה דער‬ ‫מיט גרויס שמחה‪ ,‬טאנצנדיג ביי לכה דודי‪.‬‬ ‫צדיק רבי הערשעלע מרימנוב איז דאן געזונט‬ ‫אבער דערנאך איז ער געפאלן אויפן פנים‪ ,‬און‬ ‫געווארן‪ ,‬און דער צדיק רבי צבי הירש מלובלין איז‬ ‫געבעטן דעם אויבערשטן‪" ,‬ואתחנן אל ד' בעת‬ ‫גלייך נאכדעם נסתלק געווארן‪ ,‬און דורך דעם וואס‬ ‫ההיא"‪ ,‬און דער צדיק האט געזאגט א תפילה צום‬ ‫ער האט גענומען די גזירה אויף זיך‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫רבוש"ע‪ ,‬אז זי זאל לעבן ביז נאך שבת‪ ,‬כדי ער זאל‬ ‫רבי הערשעלע נאך געלעבט נאך ‪ 16‬יאר און משפיע‬ ‫נישט פארלירן די שמחה פון שבת‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫געווען ישועות פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬זי האט געלעבט ביז מאנטאג‪ ,‬און ווען מען‬ ‫•••‬ ‫האט אים געפרעגט פארוואס ער האט נישט‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין א קרעטשמע‬ ‫געבעטן אז זי זאל ווערן געזונט‪ ,‬האט ער‬ ‫נעבן שטאט סטרופקוב האט זיך דער קרעטשמער‬ ‫געענטפערט מיט די עקידה‪.‬‬ ‫באקלאגט‪ ,‬אז אין איין צימער פון זיין הויז הערט‬ ‫מען יעדע נאכט שרעקליכע קולות‪ ,‬און מען זעט‬ ‫אברהם אבינו האט דאך געקענט בעטן דעם‬ ‫גארנישט‪ ,‬האט דער צדיק רבי הערשעלע געזאגט‪,‬‬ ‫אויבערשטן ער זאל נישט פארלאנגען די עקידה‪,‬‬ ‫קיינער זאל דארט נישט אריינגיין‪ ,‬און האט‬ ‫און ער וואלט אוודאי גע'פועל'ט‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫געהייסן פארן קרעטשמע‪ ,‬גיי צום טיר שטעל זיך‬ ‫געזען‪ ,‬אז די עקידה וועט זיין א זכות פאר זיינע‬ ‫ביי דער שוועל און זאג הויך די ווערטער‪" ,‬צבי‬ ‫קינדער‪ ,‬און דערפאר האט ער געשוויגן‪ ,‬און דאס‬ ‫הירש בן שפרינצא גוזר עליך שתסור מזה"‪ ,‬דער‬ ‫איז די עבודה פון צדיקים‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫קרעטשמער האט אזוי געטון‪ ,‬און פון דעמאלט אן‬ ‫ישועות יעקב האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫איז געווען רואיג אין זיין שטוב‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬נחמתני‪ ,‬נחמתני"‪ ,‬און ער האט דערמיט‬ ‫•••‬ ‫געפונען א טרייסט נאך זיין זון ר' מרדכי זאב זי"ע‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער‬ ‫וואס איז דאן נפטר געווארן יונגערהייט‪.‬‬ ‫צדיק רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע פארלאנגט פון‬ ‫‪28‬‬ ‫כהן‪ ,‬גייט ער דוכנען? "אוודאי" האט ר' הירשלי‬ ‫•••‬ ‫געזאגט‪ ,‬האט אבער דער הייליגער רוזשינער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין זון רבי יוסף פון‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך פרעג נישט צי ער דוכנט יום טוב‪ ,‬איך‬ ‫רימנוב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז רבי חיים זאב פון‬ ‫פרעג צי ער דוכנט יעדן טאג"‪ ,‬און ער האט‬ ‫לינסק איז געווען ביים הייליגן סאווראנער רבי'ן‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארט אייער רבי ארום? האט ר' הירשלי‬ ‫ווען ער האט פארלוירן זיין איינציגן זון און האט‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ער פארט נאר ארום זיין היים‪ ,‬אדער‬ ‫זיך נישט געקענט טרייסטן‪.‬‬ ‫זומער אין א באד צו היילן די פיס"‪.‬‬ ‫האט אים דער הייליגער סאווראנער‬ ‫געפרעגט‪ ,‬איז דא אין פוילן א צדיק מיטן נאמען‬ ‫האט דער הייליגער רוזשינער געזאגט‪" ,‬וואס‬ ‫רבי צבי הכהן? מען האט מיך געפרעגט פון הימל‪,‬‬ ‫ווייסט איר? ער פארט אפילו שבת און יום טוב אויף‬ ‫פארוואס איך לערן מיך נישט אויס מוסר פון רבי‬ ‫ערטער וואו קיין מלאך און קיין שרף קען נישט‬ ‫צבי הכהן‪ ,‬וואס האט פארלוירן זיין איינציגע‬ ‫אנקומען"‪ ,‬און נאך די ווערטער איז ר' הערש מיט‬ ‫טאכטער – די לעצטע פון פערצן קינדער – און‬ ‫זיין מנין געפארן קיין סדיגורה אויף שבת פרשת‬ ‫דאך האט ער אין דעם שבת פון די שבעה געזונגען‬ ‫חוקת תר"ג‪ ,‬זיך צו זען מיטן רוזשינער‪ ,‬און דארט‬ ‫און געטאנצט ביי לכה דודי!‪.‬‬ ‫האט ער פארגעדאווענט קבלת שבת אין‬ ‫•••‬ ‫רוזשינער'ס בית המדרש‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער דברי‬ ‫•••‬ ‫חיים מצאנז זי"ע איז אויך אסאך געפארן צום צדיק‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫רבי הערשעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬איינמאל‪ ,‬אויפן וועג‪,‬‬ ‫הערשעלע מרימנוב'ס טאכטער הרבנית הצדקת‬ ‫האט אים איינער געפרעגט‪ ,‬פארוואס אזא גרויסער‬ ‫מרת רחל לאה ע"ה איז א כלה געווארן מיט אן‬ ‫גאון פארט צו רבי הערש'ן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫אייניקל פונעם רוזשינער רבי שלמה מסאדיגורא‬ ‫דברי חיים געענטפערט‪ ,‬עס זענען דא צוויי‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגע בערג – הר סיני‪ ,‬וואו דער אויבערשטער‬ ‫האט געגעבן די תורה‪ ,‬און הר המוריה‪ ,‬וואו אברהם‬ ‫ביי א שידוך פלעגט דער הייליגער רוזשינער‬ ‫אבינו האט געברענגט יצחק'ן צו דער עקידה‪.‬‬ ‫דערציילן זיין ייחוס‪" ,‬מיין טאטע איז רבי שלום‬ ‫שכנא פון פראהביטש‪ ,‬מיין זיידע רבי אברהם‬ ‫איז די קשיא‪ ,‬פארוואס איז דאס בית המקדש‬ ‫המלאך‪ ,‬מיין עלטער‪-‬זיידע דער הייליגער מגיד פון‬ ‫געבויט געווארן אויף הר המוריה און נישט אויף הר‬ ‫מעזריטש"‪ ,‬און ער האט אויסגערעכנט זיינע‬ ‫סיני?‪ ,‬נאר די תירוץ איז‪ ,‬אז דארט וואו א איד‬ ‫הייליגע אבות‪.‬‬ ‫שטרעקט אויס דעם האלדז צו ווערן געשאכטן‬ ‫פאר'ן אויבערשטנ'ס וועגן‪ ,‬דאס איז נאך א העכערע‬ ‫דערנאך האט ער געזאגט‪ ,‬יעצט מחותן‬ ‫מדרגה‪ ,‬און דער צדיק רבי הערש מרימנוב‪ ,‬האט‬ ‫דערציילט איר אייער ייחוס‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫ער אויסגעפירט‪ ,‬איז גרייט יעדן רגע זיך מוסר נפש‬ ‫הערשעלע געענטפערט‪ ,‬מיינע עלטערן זענען מיר‬ ‫צו זיין פאר'ן אויבערשטן‪.‬‬ ‫אוועקגעשטארבן ווען איך בין געווען צען יאר‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫מען האט מיך אפגעגעבן צו א שניידער‪ ,‬און דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תר"ג איז זיין‬ ‫שניידער האט מיך אויסגעלערנט איין זאך‪" ,‬א‬ ‫נאענטער חסיד ר' הירשלי איטשעס געפארן קיין‬ ‫נייעם בגד זאל מען היטן ער זאל נישט קאליע ווערן‪,‬‬ ‫סדיגורה צום הייליגען רוזשינער זי"ע‪ ,‬ווען דער‬ ‫און אן אלטן בגד זאל מען פארריכטן"‪ ,‬האט דער‬ ‫הייליגער רוזשינער האט געהערט אז ער איז פון‬ ‫הייליגער רוזשינער געזאגט‪" ,‬גענוג‪ ,‬גענוג"‪ ,‬דער‬ ‫רימנוב‪ ,‬האט ער געזאגט מיט א התרגשות‪" ,‬פון‬ ‫שידוך איז אינגאנצן ראוי‪.‬‬ ‫רימנוב? פון דעם ארט וואו רבי צבי הגדול וואוינט?‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווייסט איר אז ער איז "אש להבה"!‪ ,‬און ער האט עס‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז חשון בשנת תר"ו איז‬ ‫איבערגעחזר'ט עטליכע מאל‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫דער גביר ר' יעקב אברהם פון רימנוב געשלאפן‬ ‫גלוסט זייער אים צו זען‪.‬‬ ‫איין נאכט אין א צימער מיט א נייעם אויוון וואס‬ ‫און דער הייליגער רוזשינער האט ווייטער‬ ‫מען האט ערשט אנגעהייצט‪ ,‬און אינדערפרי האט‬ ‫געפרעגט‪ ,‬איך האב געהערט אז אייער רבי איז א‬ ‫‪29‬‬ ‫ווארטן צו הערן די תפלה פונעם צדיק רבי‬ ‫מען אים געטראפן רח"ל ליגן ווי טויט פון דעם‬ ‫הערשעלע‪ ,‬און ער האט נישט געקענט שטיין קעגן‬ ‫קוילן‪-‬גאז‪ ,‬און דער דאקטער האט געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫זייער גרויסע השתוקקות‪.‬‬ ‫קען נישט מחיה מתים זיין‪ ,‬איז זיין ווייב שנעל‬ ‫געלאפן וויינענדיג צום צדיק רבי הערשעלע‬ ‫ווען ר' מענדל האט די מעשה דערציילט פאר‬ ‫מרימנוב‪.‬‬ ‫זיין רבין רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫רבי דערציילט‪ ,‬אז ער איז איינמאל געווען אויף‬ ‫האט דער צדיק רבי הערשעלע איר געזאגט‪,‬‬ ‫שבת אין רימנוב אינאיינעם מיטן הייליגן צדיק רבי‬ ‫ברענג גלייך תשל"ט ‪ 739‬רייניש וואס איז‬ ‫נפתלי מליזענסק זי"ע‪ ,‬און ווי נאר דער צדיק רבי‬ ‫בגימטריא פון "יעקב בן שרה"‪ ,‬וואס וועט גיין פאר‬ ‫הערשעלע זי"ע האט אנגעהויבן דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫די ארימעלייט‪ ,‬היינט איז ערב שבת און זיי דארפן‬ ‫ער נישט געקענט אוועקנעמען די אויגן פון זיין‬ ‫עס‪ ,‬און אין דעם זכות וועט ער לעבן‪ ,‬זי האט גלייך‬ ‫הייליגער צורה‪ ,‬און ער האט געטראכט‪ ,‬אז זיכער‬ ‫אריבער געברענגט דאס געלט‪ ,‬און ער האט איר‬ ‫זענען די מלאכים מקנא‪ ,‬אז א בשר ודם האט זוכה‬ ‫געזאגט‪" ,‬גיי אהיים‪ ,‬געב אים צו טרינקען הייסע‬ ‫געווען צו אזעלכע געהויבענע מדריגות‪.‬‬ ‫זיסע טיי‪ ,‬עפנט אים דאס מויל און גיסט אריין לעפל‬ ‫נאך לעפל"‪ ,‬די ווייב האט אויסגעפאלגט‪ ,‬און ביים‬ ‫אינמיטן האט ער באמערקט‪ ,‬אז אויך דער‬ ‫דריטן לעפל האט ער געעפנט די אויגן‪ ,‬דער‬ ‫צדיק רבי נפתלי מליזענסק דאוונט נישט‪ ,‬נאר‬ ‫דאקטער איז געווען פאר'חידוש'ט‪ ,‬און זונטאג נאך‬ ‫שטייט און קוקט אויף דער עבודה פונעם צדיק רבי‬ ‫שבת איז ער שוין אויפגעשטאנען פון בעט‪.‬‬ ‫הערשעלע‪ ,‬נאכן דאווענען האט ער אים געפרעגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וואס ער האט געטראכט‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫אין ספר ויקהל שלמה ווערט געברענגט בשם‬ ‫נפתלי געענטפערט‪ ,‬אז ער האט געטראכט ווי די‬ ‫פונעם הייליגען שינאווער רב זי"ע‪ ,‬אין נאמען פון‬ ‫מלאכים און שרפים זענען מקנא אין זיין גרויסער‬ ‫דעם צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע‪ ,‬די ווערטער‬ ‫עבודה‪ ,‬האט דער צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫אויף אידיש‪" ,‬עס איז ווערט צו פארן צום הייליגן‬ ‫אויסגעפירט‪ ,‬אז זיי האבן זיך ביידע געפרייט צו זען‪,‬‬ ‫רבי ר' הירש זי"ע מרימנוב נאר צו קוקן ווי ער רוקט‬ ‫אז זיי האבן מכוון געווען צו דער זעלבער מחשבה‪.‬‬ ‫זיך אויס נאך תפלת שמונה עשרה‪ ,‬צו זען ווי א איד‬ ‫•••‬ ‫האט בושה פאר דעם בורא כל העולמים"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫•••‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע האט אמאל פארלאנגט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז הרה"ח ר' מענדל‬ ‫פון א איד וואס איז געקומען צו אים מיט א בקשה‪,‬‬ ‫עקשטיין‪ ,‬א חסיד פונעם הייליגן צדיק רבי‬ ‫אז ער זאל אים געבן פופצן צוואנציגער‪ ,‬דער איד‬ ‫אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע‪ ,‬האט איינמאל געמאכט‬ ‫האט געגעבן צען‪ ,‬און די איבעריגע פינף איז ער‬ ‫שבת אין שטאט רימנוב ביים הייליגן רבי ר'‬ ‫געבליבן שולדיג‪ ,‬און האט עס כמעט פארגעסן‪ ,‬נאך‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע‪.‬‬ ‫רבי הערשעלע'ס הסתלקות‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫געקומען אין חלום צום איד‪ ,‬און געפרעגט‪,‬‬ ‫דאן איז אויך דארט געווען דער הייליגער‬ ‫"פארוואס באצאלסטו מיר נישט וואס דו ביסט מיר‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫שולדיג? מען מאנט ביי מיר אויך אז איך זאל‬ ‫רבי הערשעלע האט מכבד געווען רבי שמעון‬ ‫באצאלן וואס איך בין שולדיג פאר מענטשן"‪,‬‬ ‫מיערסלוב מיט קבלת שבת‪ ,‬אבער נאכן זאגן "בואי‬ ‫אינדערפרי איז דער איד געלאפן און באצאלט דעם‬ ‫בשלום" איז רבי שמעון צוגעקומען‪ ,‬און געבעטן אז‬ ‫חוב‪.‬‬ ‫רבי הערשעלע זאל אליין ענדיגן דאס דאווענען‬ ‫ביים עמוד‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען האט מען געפרעגט פונעם‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬פארוואס ער‬ ‫האט נישט ווייטער געדאווענט מעריב‪ ,‬האט ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט געזען ווי די מלאכי מעלה‬ ‫‪30‬‬ ‫עס איז פון זיין ישיבה ארויס געקומען פון די‬ ‫יארצייט א' כסלו‬ ‫גרעסטע גדולים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שלום שכנא ב"ר יוסף זי"ע‪) ,‬שור(‬ ‫בנו הגה"ק רבי ישראל אב"ד לובלין זי"ע‪,‬‬ ‫אב"ד לובלין‪ ,‬הנקרא הגרש"ש מלובלין‬ ‫הגה"ק רבי משה איסרליש בעל דרכי משה הרמ"א‬ ‫מקראקא זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי חיים ב"ר בצלאל בעל ספר החיים זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט הרובשוב‪ ,‬בשנת ה'‬ ‫הרה"ק רבי שלמה לוריא אשכנזי בעל ים של שלמה‬ ‫אלפים ר"ן‪.‬‬ ‫אב"ד לובלין זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי זכרי' מענדיל קלויזנר זי"ע‪,‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי יוסף מקראקא זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי משה ב"ר זבולון אליעזר הלפרין בעל‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק זי"ע‪,‬‬ ‫זכרון משה מבריסק זי"ע‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי שלום מווינער‪-‬נוישטאט זי"ע‪.‬‬ ‫מען קען זעהן וואס עס שרייבט הגה"ק רבי‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת גולדא ע"ה‪.‬‬ ‫בנימין אהרן סלניק אשכנזי בעל משאות בנימין‬ ‫מפודהייץ זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען פון די גדולי חכמי‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים ראש הגבורים‬ ‫פולין‪ ,‬אז אלע גדולים און גאונים פון דעם דור‬ ‫חריף ועילוי עצום בתורה‪ ,‬ער איז געווען א איש‬ ‫פונעם גאון רבי שלום שכנא זי"ע זענען געווען‬ ‫קדוש ונורא מאוד‪ ,‬חסיד ועניו‪ ,‬ראש אב בית דין‪,‬‬ ‫תלמידי הגרש"ש‪.‬‬ ‫אב"ד האב"דים וגאון הגאונים‪ ,‬ער איז פארעכנט‬ ‫געווארן פון די גרעסע גדולים און פוסקים בדורו‪,‬‬ ‫ביי א דרשה אין שטאט לובלין האט אמאל‬ ‫ער האט מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער‬ ‫דער גאון וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫תלמידים גדולים און גאונים בדורו‪ ,‬אלע גדולים‬ ‫פארוואס אמאל זענען געווען אסאך ווייניגער‬ ‫וצדיקים בדורו האבן דעם גאון וקדוש גאר שטארק‬ ‫סאלדאטן אין די מיליטער ווי היינטיגע צייטן‪ ,‬דאס‬ ‫מעריץ געווען און מכבד געווען‪.‬‬ ‫איז ווייל אמאל האט מען געברויכט טראגן גאר‬ ‫גרויסע כלי זיין פאר א מלחמה‪ ,‬און נישט יעדער‬ ‫ער האט געלערנט אין שטאט פראג אין די‬ ‫איינער האט דאס געקענט טראגן‪ ,‬דערפאר האבן‬ ‫ישיבה פון הגה"ק רבי יעקב הלוי פולאק בעל‬ ‫נאר די גרויסע גיבורים געקענט דינען אין די‬ ‫שיטות החילוקים אב"ד קראקא זי"ע‪ ,‬וואס איז דאן‬ ‫מיליטער‪.‬‬ ‫געווען דער דיין אין ראש ישיבה אין פראג‪ ,‬דארט‬ ‫האט ער געלערנט צוזאמען מיט הגה"ק רבי מאיר‬ ‫אבער היינטיגע צייטן ווען די כלי זיין זענען‬ ‫קאצנעלנבויגן המהר"ם פאדובא זי"ע‪.‬‬ ‫געווארן קלענער און גרינגער‪ ,‬קען יעדער איינער‬ ‫שוין דינען אין די מיליטער‪ ,‬דערפאר זענען שוין‬ ‫דאן איז שוין דער גאון געווען מפורסם אלס‬ ‫היינט דא אסאך אסאך מער סאלדאטן‪.‬‬ ‫איינע פון די חריפים און גדולים בשיטת הפלפולים‬ ‫און איינע פון די גרעסטע תלמידים פון זיין גרויסן‬ ‫דאס זעלבע איז מיט בעלי הוראות‪ ,‬אמאל‬ ‫רבין רבי יעקב פולאק זי"ע‪ ,‬צענדליגע גדולים און‬ ‫האט א דיין און א מו"ץ געברויכט קענען כל‬ ‫גאונים בתורה האבן שוין דאן גאר שטארק מכבד‬ ‫התלמוד מיט די ראשונים און אחרונים און די ד'‬ ‫געווען דעם גאון אפילו נאך זייענדיג גאר יונג‪.‬‬ ‫חלקי שו"ע און אלעס ארום צו קענען זיין א מורה‬ ‫הוראה‪ ,‬דערפאר זענען געווען אמאל אסאך‬ ‫בשנת ר"פ זייענדיג ‪ 30‬יאר אלט האט מען אים‬ ‫ווייניגער מורה הוראות‪.‬‬ ‫אויף גענומען אלס אב"ד ור"מ אין שטאט לובלין‪,‬‬ ‫דארט האט ער אויף געשטעלט זיין גרויסע ישיבה‬ ‫אבער היינט לערנט א דיין אדער א מורה‬ ‫וואס איז געווען פון די גרעסטע ישיבות אין פולין‪,‬‬ ‫הוראה נאר שולחן ערוך מיט די אחרונים און אסאך‬ ‫גרויסע גדולים און גאונים בתורה זענען געקומען‬ ‫מאל איז מען מקצר אין די תורה הקדושה‪ ,‬און‬ ‫לערנען תורה פון דעם גאון וקדוש‪.‬‬ ‫‪31‬‬ ‫דערציילט אז יארן נאך זיין פטירה‪ ,‬האט אויס‬ ‫דערפאר קען אפילו איינער וואס איז נישט אזא‬ ‫געבראכן א גרויסע פייער אין שטאט לובלין וואס‬ ‫גדול בתורה זיין א מורה הוראה‪.‬‬ ‫מען האט דאס נישט געקענט פארלעשן און עס‬ ‫האט אויס געזען ווי עס וועט ח"ו חרוב מאכן דעם‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס דער גדול בדורו‬ ‫גאנצן שטאט‪.‬‬ ‫און דער פוסק הלכה בדורו‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫וקדוש האט נישט געוואלט מען זאל זיינע פסקים‬ ‫איז מען געלאפן צום רב פון שטאט וואס איז‬ ‫אראפ שרייבן לדורות הבאים‪ ,‬ווייל דער צדיק האט‬ ‫געווען דאן הגה"ק רבי יהודה לייב איגער בעל תורת‬ ‫נישט געוואלט אז מען זאל זיך פארלאזן אויף זיינס‬ ‫אמת מלובלין זי"ע‪ ,‬צו פרעגן וואס מען זאל טון צו‬ ‫א פסק הלכה‪ ,‬נאר ער האט געוואלט אז יעדער דיין‬ ‫ראטעווען דעם שטאט‪ ,‬האט ער גלייך געהייסן גיין‬ ‫זאל פאר זיך דורך טון דעם הלכה שאלה און‬ ‫צום ציון פונעם הייליגען גאון רבי שלום שכנא זי"ע‪,‬‬ ‫פסק'נען לויט ווי ער טוט דורך דעם שאלה‪.‬‬ ‫וואס ער האט דאך צו געזאגט אז ער וועט מגין זיין‬ ‫אויפן שטאט‪ ,‬טאקע כך הוה אזוי ווי מען איז ארויף‬ ‫ווי מען קען זען וואס זיין זון הגה"ק רבי ישראל‬ ‫צום ציון‪ ,‬האט זיך די פייער גלייך אויס געלאשן און‬ ‫זי"ע שרייבט בזה"ל‪" ,‬וחי נפשי עולמים‪ ,‬זימנין‬ ‫די שטאט איז ניצל געווארן פונעם פייער‪.‬‬ ‫סגיאין בקש עם הרבה לומדים מאבי שיעשה פוסק‪,‬‬ ‫ותשובתו היתה מחמת רוב חסידתו וענותנותו אשר‬ ‫הרה"ק רבי חיים אלעזר שפירא בעל מנחת‬ ‫היה עניו יותר מכל האדם יודע אני דאז שוב לא‬ ‫אלעזר ממונקאטש זי"ע האט דערציילט‪ ,‬בשם א‬ ‫יפסקו רק כאשר אכתוב מטעם הלכה כבתראי ואין‬ ‫זקן וחסיד תלמיד חכם‪ ,‬אז דער הייליגער חוזה‬ ‫רצוני שיסמוך העולם עלי"‪.‬‬ ‫מלובלין זי"ע פלעגט הייסן גיין צום ציון פונעם גאון‬ ‫ווען עס איז געווען א עת צרה‪ ,‬און אידן זענען ביי‬ ‫אינעם גמרא פונעם הייליגען גאון ביים סוגיא‬ ‫דעם ציון הקדוש געהאלפן געווארן מיט גרויסע‬ ‫פון די גמרא אין סנהדרין ווי אזוי די נאמען פון‬ ‫ישועות‪.‬‬ ‫משיח איז‪ ,‬שטייט דארט‪ ,‬אז די תלמידים האבן‬ ‫געברענגט א ראי' אז משיח וועט הייסן אזוי ווי‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫זייער רבין "שכנא" לויט דעם פסוק )דברים י"ב ה'(‬ ‫נאך געזאגט בשם איינע פון די צדיקים‪ ,‬אז ביי אלע‬ ‫את ָשׁ ָמּה‪.‬‬ ‫ְל ִשׁכְ נוֹ ִת ְד ְרשׁוּ ָוּב ָ‬ ‫צדיקים איז נאר א ענין צו גיין ערב ראש חודש‬ ‫אדער ט"ו לחודש אדער ביים יארצייט‪ ,‬ווייל‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיין זון הגה"ק רבי‬ ‫אנדערע צייטן זענען די צדיקים נישט ביי זייער‬ ‫ישראל שור אב"ד לובלין זי"ע‪ ,‬ממלא מקום אביו‪,‬‬ ‫ציון‪ ,‬אבער ביי דעם גאון רבי שלום שכנא זי"ע קען‬ ‫דערציילט מען אז דער זון האט שוין בחייו פון זיין‬ ‫מען גיין אין יעדע צייט און מען קען דארט אייביג‬ ‫הייליגען טאטן גאר שטארק ארויס געהאלפן דעם‬ ‫פועל'ן ישועות‪.‬‬ ‫טאטן מיט אלעס וואס עס האט זיך אויס געפעלט‪,‬‬ ‫אויך האט ער מרביץ תורה געווען פאר גאר אסאך‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים א' כסלו ראש חודש‬ ‫תלמידים‪ ,‬לפלא איז דער זון נסתלק געווארן ‪40‬‬ ‫בשנת ה' אלפים שי"ט‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח‬ ‫יאר צום טאג ווען דער טאטע איז נסתלק געווארן‬ ‫הישן אין שטאט לובלין סמוך צום הייליגען חוזה‬ ‫א' כסלו בשנת שנ"ט‪.‬‬ ‫מלובלין זי"ע‪.‬‬ ‫בנו הגה"ק רבי שאול פישל אפרים זי"ע‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אויך איז הגה"ק רבי משה איסרליש בעל הרמ"א‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זי"ע געווען א איידעם ביי דעם גאון בזיווג ראשון‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ווערט געברענגט אז דעם טאג פון זיין פטירה‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער גאון רבי יעקב‬ ‫האט דער גאון וצדיק געזאגט‪ ,‬אז ער וועט אייביג‬ ‫פאלאק דער הייליגער בעל החילוקים זי"ע‪ ,‬איז אלס‬ ‫בלייבן ביי זיך אין שטאט אפילו נאך זיין הסתלקות‬ ‫אינגערמאן געווען א מלמד אין א קליין שטעטל‪,‬‬ ‫און מגין זיין אויפן שטאט ח"ו בעת צרה‪ ,‬ווערט‬ ‫‪32‬‬ ‫קראקא‪ ,‬צו די גרויסער ישיבה פון רבי יעקב פולק‬ ‫דארט האט געוואוינט א תלמיד חכם וואס האט זיך‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דארט געלערנט נאענט צו צען יאר‪ ,‬ווען‬ ‫זייער געפרייט ווען רבי יעקב איז דארט‬ ‫רבי יעקב האט פארלאזט קראקא‪ ,‬איז ר' שלום‬ ‫אריינגעקומען‪ ,‬און יעדעס מאל ווען עפעס איז אים‬ ‫שכנא צוריק קיין לובלין‪ ,‬שוין נישט אלס תלמיד‬ ‫שווער געווען אין לערנען‪ ,‬האט ער דאס‬ ‫נאר אלס גדול בתורה‪ ,‬און דער גאון הדור רבי דוד‬ ‫פארגלעגט פאר רבי יעקב'ן‪ ,‬און ער האט אים‬ ‫גאנז זי"ע שרייבט אויף אים אין זיין ספר "צמח דוד"‬ ‫אלעס דערקלערט בטוב טעם ודעת‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬הוא הרב הגדול ראש גולת אריאל‪ ,‬מופלג‬ ‫על כל אנשי דורו‪ ,‬ושמעו יצא ממזרח שמש עד‬ ‫לימים האט דער תלמיד חכם באמערקט‪ ,‬אז‬ ‫מבואו‪ ,‬והוא מגדולי תלמידיו של רבי יעקב פולק‪,‬‬ ‫דער גאון רבי יעקב פארקויפט א גאר נייעם דרך‬ ‫והיה ראש ישיבה ורב בק"ק לובלין"‪.‬‬ ‫הלימוד וואס מען האט ביז דעמאלט נישט געהערט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איז ער געווארן זייער בייז‪ ,‬און ער האט דערציילט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון וקדוש רבי‬ ‫ביי רבי יעקב'ס בעל הבית‪ ,‬אז דעם מלמד'ס דרך‬ ‫שלום שכנא מלובלין זי"ע איז געווען א רייכער‬ ‫הלימוד איז נישט אויסגעהאלטן‪ ,‬ביז דער בעל‬ ‫מאן‪ ,‬ער האט פארמאגט א גרויס פארמעגן פון זיין‬ ‫הבית האט אים טאקע אויפגעזאגט און‬ ‫משפחה‪ ,‬און דאס געלט האט ער אוועקגעגעבן‬ ‫אוועקגעשיקט‪.‬‬ ‫אויף תורה‪ ,‬ער האט אויסגעהאלטן זיין ישיבה פון‬ ‫זיין אייגענעם געלט‪ ,‬און ער האט פארטיילט גאר‬ ‫שפעטער האט דער תלמיד חכם שטארק‬ ‫גרויסע סכומים פאר ארעמע סוחרים און ארימע‬ ‫חרטה געהאט‪ ,‬און עס האט אים זייער וויי געטאן‬ ‫בחורים‪ ,‬אויף זיין מצבה האט מען אויסגעקריצט‬ ‫אז ער האט געטשעפעט אזא גאון ווי רבי יעקב‪,‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬וממונו לד' פיזר‪ ,‬ישיבה תפס מ' שנה‬ ‫לימים איז ביי דעם תלמיד חכם געבוירן געווארן א‬ ‫באהבה בלי דורון"‪ ,‬ער האט פערציג יאר געהאלטן‬ ‫זון‪ ,‬און ער האט אים גערופן שלום שכנא‪ ,‬און דער‬ ‫די ישיבה מיט גרויס ליבשאפט‪ ,‬אן נעמען קיין‬ ‫קינד איז שפעטער געווארן דער באקאנטער גאון‬ ‫געהאלט און קיין מתנות‪.‬‬ ‫וקדוש רבי שלום שכנא פון לובלין זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען דער קינד איז אויפגעוואקסן‪ ,‬האט דער‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער הייליגער רמ"א‬ ‫פאטער זייער געוואלט‪ ,‬אז זיין זון זאל לערנען‬ ‫זי"ע איז געקומען פון קראקא קיין לובלין צו‬ ‫דוקא ביים גאון רבי יעקב פאלאק‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫לערנען ביי ביים גאון רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬און אין‬ ‫מורא געהאט אז רבי יעקב וועט אים דערקענען‬ ‫דער ישיבה האט מען אים געהאלטן פארן עילוי פון‬ ‫און נישט וועלן לערנען מיט זיין זון‪ ,‬האט ער‬ ‫אלע תלמידים‪ ,‬און דער גאון רבי שלום שכנא האט‬ ‫געשיקט דעם יונגל קיין לובלין‪ ,‬וואו רבי יעקב‬ ‫אים גענומען פאר אן איידעם פאר זיין טאכטער די‬ ‫האט דעמאלטס געפירט א ישיבה‪ ,‬און אנגעזאגט‬ ‫צדקת מרת גולדא‪ ,‬און ער איז געווארן זיין תלמיד‬ ‫פארן קינד‪ ,‬אז ער זאל נישט דערציילן וועמענס זון‬ ‫מובהק‪.‬‬ ‫ער איז‪.‬‬ ‫דאס איינציגע ארט וואו דער רמ"א רופט אים‬ ‫ווען דער קינד דער גאון רבי שלום שכנא איז‬ ‫"חמי" איז אין "ספר דרכי משה" )יו"ד סימן קי(‪ ,‬וואו‬ ‫אנגעקומען צום ישיבה‪ ,‬האט אים רבי יעקב‬ ‫ער שרייבט וועגן א סברא‪" ,‬כן השיב לי מסברתו‪,‬‬ ‫פארהערט‪ ,‬און ער האט מיט זיינע הייליגע אויגן‬ ‫ואני מצאתי בהדיא בטא"ח סי' שכט שזו היא דעת‬ ‫מרגיש געווען ווער דער טאטע פונעם יונגען גאון‬ ‫הטור"‪ ,‬וואס זיין שווער האט געזאגט פון זיין‬ ‫איז‪ ,‬און ווי ער האט געזען וואס פאר א כלי מפואר‬ ‫אייגענער סברא‪ ,‬האט ער געטראפן קלאר אין טור‪.‬‬ ‫דער קינד איז‪ ,‬האט ער זיך אויסגעדרוקט בזה"ל‪,‬‬ ‫"אין זכות וואס עס האט דעם פאטער אזוי וויי‬ ‫ליידער איז די רעבעצין די צדקת מרת גולדא‬ ‫געטאן די מעשה מיט מיר‪ ,‬האט ער פארדינט אזא‬ ‫דעם רמ"א'ס ווייב בזיווג ראשון נפטר געווארן‬ ‫הייליג קינד"‪.‬‬ ‫יונגערהייט‪ ,‬און ביים הספד האט דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫רמ"א אנגעהויבן מיטן פסוק‪" ,‬פקדו נא את הארורה‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז פון פוזנא איז דער‬ ‫הזאת וקברוה כי בת מלך היא"‪.‬‬ ‫גאון וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע געפארן קיין‬ ‫‪33‬‬ ‫אותו על עץ"‪ ,‬הענגט מען אן די סיבה אויפן עץ‬ ‫א ציטער איז דורכגעגאנגען דעם עולם‪ ,‬האט‬ ‫הדעת‪ ,‬וואס צוליב איר איז נגזר געווארן מיתה אויף‬ ‫דער הייליגער רמ"א ערקלערט‪ ,‬ווען די ערד איז‬ ‫דער וועלט‪.‬‬ ‫פארשאלטן געווארן צוליב אדם הראשון‪ ,‬האט זי‬ ‫•••‬ ‫דער אייבערשטער מפייס געווען און צוגעזאגט‪ ,‬אז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט לובלין איז‬ ‫בני מלכים און בנות מלכים וועלן אין איר באגראבן‬ ‫געווען א מסורה‪ ,‬אז דער גאון וקדוש רבי שלום‬ ‫ווערן‪ ,‬האט דער הייליגער רמ"א געזאגט‪" ,‬פקדו נא‬ ‫שכנא זי"ע האט פארבאטן‪ ,‬מען זאל נאך זיין פטירה‬ ‫את הארורה"‪ ,‬גיט אכטונג אויף דער ערד וואס‬ ‫זאגן‪ ,‬אז ער איז שוין מער נישט דער רב פון לובלין‪,‬‬ ‫הייסט "ארורה"‪" ,‬וקברוה כי בת מלך היא"‪,‬‬ ‫און דערפאר איז געווען א תקנה‪ ,‬אז יעדער נייער‬ ‫באגראבט זי‪ ,‬ווייל זי איז א טאכטער פון א מלך‪ ,‬פון‬ ‫רב פון שטאט מוז ערשט ארויפגיין צו זיין קבר‬ ‫א גרויסן מאן‪" ,‬מאן מלכי רבנן"‪ ,‬דאס איז געווען די‬ ‫נעמען רשות פון אים צו ווערן רב אין שטאט לובלין‪.‬‬ ‫געוואלדיגע הערצה וואס דער הייליגער מ"א האט‬ ‫געהאט צו זיין הייליגען שווער רבי שלום שכנא‬ ‫אן אנדער לשון פון דער מסורה איז‪ ,‬אז יעדעס‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫מאל ווען א רב פון שטאט איז נפטר געווארן‪ ,‬האט‬ ‫מען אים פריער אפגעזאגט פון זיין אמט אלס רב‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז נאך דער פטירה פון זיין‬ ‫אין שטאט‪ ,‬כדי די רבנות זאל נישט בלייבן אויף זיין‬ ‫זיווג ראשון די צדקת מרת גולדא‪ ,‬האט דער‬ ‫נאמען‪ ,‬אבער ווען דער גאון רבי שלום שכנא איז‬ ‫הייליגער רמ"א געבעטן זיין שווער‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬פרייטאג ראש חודש כסלו‪ ,‬האט מען‬ ‫געבן זיין צווייטע טאכטער פאר א ווייב‪ ,‬האט דער‬ ‫עס נישט באוויזן צו טון‪ ,‬און ער איז געבליבן דער‬ ‫גאון רבי שלום שכנא נישט מסכים געווען‪ ,‬און דער‬ ‫רב פון לובלין אויף אייביג‪.‬‬ ‫שווער האט געזאגט‪" ,‬דער הספד וואס דו האסט‬ ‫•••‬ ‫געזאגט אויף דיין ווייב שטערט מיך"‪.‬‬ ‫ווי עס איז באוויסט‪ ,‬האט דער הייליגער חוזה‬ ‫מלובלין זי"ע געהאט אסאך קעגנערס פון די‬ ‫האט דער הייליגער רמ"א געפרעגט‪" ,‬האב איך‬ ‫מתנגדים טאקע אין זיין שטאט לובלין‪ ,‬אויך דער‬ ‫זי דען נישט מספיד געווען ווי עס דארף צו זיין?"‪,‬‬ ‫לובלינער רב הגה"ק רבי עזריאל הורוויץ זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער גאון רבי שלום שכנא געזאגט‪" ,‬דער‬ ‫וועמען מען האט גערופען "דער אייזערנער קאפ"‬ ‫הספד איז געווען שיין — צו שיין‪ ,‬ווייל א מענטש‬ ‫איז געווען פון די גרויסע מתנגדים קעגן דעם חוזה‪,‬‬ ‫וואס איז מסוגל‪ ,‬בשעתו ווי זיין ווייב ליגט טויט‬ ‫כאטש ער האט גאר שטארק מחשיב געווען דעם‬ ‫פאר אים‪ ,‬ארויסצושטעלן אזא חריפ'שע דרוש‪,‬‬ ‫רבי'ן פין לובלין‪ ,‬און געהאט פאר אים דרך ארץ‪ ,‬איז‬ ‫דערצייגט דאס אז דער צער פון דער פטירה האט‬ ‫ער אים דאך געווען א קעגנער אלס מתנגד‪.‬‬ ‫אים נישט דורכגעדרונגען ביז טיף אריין אין הארץ‪,‬‬ ‫און דערפאר קען איך מיין צווייטע טאכטער דיר‬ ‫ווען דער הייליגער חוזה איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫נישט געבן"‪.‬‬ ‫איז געווען א גרויסע מחלוקה צווישן די חסידים‬ ‫•••‬ ‫פונעם חוזה אין די קהילה מיט די "חברא קדישא"‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ביים הספד אויף זיין רבי'ן‬ ‫לייט‪ ,‬וואס זענען אויך געווען ביטערע מתנגדים‪,‬‬ ‫רבי שלום שכנא מלובלין זי"ע‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫און מען האט זיך געקריגט ווי מען זאל באערדיגען‬ ‫רמ"א זי"ע געזאגט אויפן רבין די פסוק‪" ,‬וכי יהיה‬ ‫דעם הייליגען חוזה מלובלין‪ ,‬פארשטייט זיך אז די‬ ‫באיש חטא משפט מות והומת ותלית אותו על עץ"‪,‬‬ ‫חסידים האבן געוואלט לייגן זייער רבין אויף א‬ ‫האט דער רמ"א געזאגט‪" ,‬חטא" מיינט חסרון‪ ,‬ווי‬ ‫חשובע פלאץ‪ ,‬אבער די מתנגדים האבן בשום אופן‬ ‫בת שבע האט געזאגט "והייתי אני ובני שלמה‬ ‫נישט מסכים געווען‪.‬‬ ‫חטאים"‪ ,‬און רש"י טייטשט "חסרים"‪ ,‬האט דער‬ ‫רמ"א געזאגט‪" ,‬וכי יהיה באיש חטא משפט מות"‪,‬‬ ‫איז דארט געווען הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל‬ ‫אז ביי דעם גאון רבי שלום שכנא פעלט דער משפט‬ ‫זרע קודש מראפשיץ זי"ע‪ ,‬פון די גרויסע תלמידים‬ ‫מות‪ ,‬דאס הייסט ער איז א צדיק גמור‪ ,‬און‬ ‫פונעם רבי'ן פון לובלין‪ ,‬וואס איז אויך געווען‬ ‫פונדעסטוועגן "והומת"‪ ,‬וועסטו פרעגן‪ ,‬ס'איז דאך‬ ‫באוויסט אלס א געטליכער חכם‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫נישטא קיין מיתה אן חטא? איז דער תירוץ‪" ,‬ותלית‬ ‫‪34‬‬ ‫מלובלין זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז אלע גדולים וואס‬ ‫געמאכט ווי איינע פון די מתנגדים‪ ,‬ער האט אן‬ ‫זענען דארט נקבר געווארן‪ ,‬זענען שוין אריבער קיין‬ ‫געהויבען צו רעדן אויף די חסידים‪ ,‬און געזאגט אז‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬ווייל די מנהג ביי די חברא קדישא איז‬ ‫זיי זענען עזות פנים'ער‪ ,‬און נאר אלס מורא האט‬ ‫געווען‪ ,‬אז ביי די טהרה פון א רב אין שטאט‪ ,‬האט‬ ‫ער געמוזט קומען צו פארן צום רבי'ן פון לובלין‪.‬‬ ‫מען דאן אפ געזאגט דעם רב פון זיין פאסטן‪.‬‬ ‫ער האט זיי אזוי לאנג איין גערעדט אז ער איז‬ ‫אבער נאר ער אליין הרה"ק רבי שכנא זי"ע איז‬ ‫אויך א מתנגד‪ ,‬אז זיי האבן זיך געלאזט פאר'נער'ן‬ ‫איבער געבליבן ביי זיין מקום קבורה‪ ,‬וויבאלד מען‬ ‫פון אים‪ ,‬און טאקע אים האבן זיי אויס געקליבען‬ ‫האט פארגעסן אים צו אפ זאגן פון זיין פאסטן‪ ,‬איז‬ ‫אז ער זאל גיין צוזאם מיט'ן לובלינער רב‪ ,‬דער‬ ‫ער דערפאר געבליבן דעם רב אין שטאט לובלין‪,‬‬ ‫אייזענע קאפ‪ ,‬אויס צו זוכען א פלאץ אינעם ביה"ח‪,‬‬ ‫כדי צו באשיצן די שטאט פון שריפות און אנדערע‬ ‫ווי צו לייגען דעם הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪.‬‬ ‫אומגליקען וואס זאלן נישט געשען‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער חוזה מלובלין זי"ע איז מיט די מסירת‬ ‫זיי זענען געגאנגען אויפן בית החיים‪ ,‬און דער‬ ‫נפש פון זיין גרויסן תלמיד דער הייליגער‬ ‫ראפשיצער רב האט געהאלטן א שאוועל אין זיין‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬באעערדיגט געווארן אויפן‬ ‫האנט‪ ,‬און ביי יעדן חשוב'ן ארט ווי זיי זענען דורך‪,‬‬ ‫שענסטן פלאץ אינעם ביה"ח‪.‬‬ ‫האט ער געפרעגט‪ ,‬זאל איך דא גראבען‪ ,‬און דער‬ ‫•••‬ ‫גאון ר' עזריאל האט זיך אלס גערעגט אויף אים‪ ,‬ביז‬ ‫דער הייליגער גאון רבי מאיר שפירא זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫זיי זענען צו געקומען צום פלאץ ווי עס איז געווען‬ ‫גרינדער פון "ישיבת חכמי לובלין"‪ ,‬וואס האט‬ ‫דער ציון קדשו פון הגה"ק רבי שכנא מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלט צוריקברענגען די תורה‪-‬פראכט פון‬ ‫און דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע מיט זיין‬ ‫לובלין‪ ,‬פלעגט ערב ראש חודש כסלו‪ ,‬דעם יארצייט‬ ‫גרויס קדושה האט דערשפירט די קדושה פון דעם‬ ‫פון רבי שלום שכנא‪ ,‬ארויפגיין צו זיין קבר מיט די‬ ‫פלאץ‪ ,‬האט ער געגעבען א פרעג‪ ,‬זאל איך דא‬ ‫בחורים‪ ,‬און דארט שטיין לאנג און מתפלל זיין פאר‬ ‫גראבען‪ ,‬און געזאגט שוין עס וועט שוין זיין גוט דא‬ ‫דער הצלחה פון די לימודים אין דער ישיבה‪ ,‬און פון‬ ‫אויך‪.‬‬ ‫דארט איז ער אויך געגאנגען צום קבר פונעם‬ ‫מהרש"ל‪ ,‬און דארט אויך לאנג מתפלל געווען פאר‬ ‫דער גאון רבי עזריאל האט צוליב די‬ ‫דער ישיבה‪.‬‬ ‫פונסטערקייט און פון תענית שוואכקייט‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז דאך געווען תשעה באב‪ ,‬נישט באמערקט ווער‬ ‫עס ליגט דארט‪ ,‬האט ער מסכים געווען‪ ,‬דער‬ ‫ראפשיצער האט שנעל אנגעהויבן צו גראבן דארט‪,‬‬ ‫און געהייסן די תלמידים פונעם חוזה זאלן אים‬ ‫העלפן גראבן דעם קבר‪.‬‬ ‫אבער דערווייל האט מען זיך געכאפט‪ ,‬אז דער‬ ‫פלאץ איז דער שענסטער און חשוב'סטער פלאץ‬ ‫אינעם גאנצן ביה"ח‪ ,‬האט דער גאון ר' עזריאל‬ ‫געוואלט צוריק ציען‪ ,‬דער ראפשיצער רב האט‬ ‫אבער נישט געוואלט אוועק גיין פון דארט‪ ,‬און ער‬ ‫האט געגראבן שנעל מיט אלע כוחות‪ ,‬און ער האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דאס וועט ער אויס פירען מיט מסירת‬ ‫נפש‪ ,‬און אוועק געבן זיין לעבן דערויף‪.‬‬ ‫ווייל דער הייליגער לובלינער פלעגט ביי יעדע‬ ‫עת צרה הייסן גיין מתפלל זיין אויפן קבר פון‬ ‫הרה"ק רבי שכנא זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער חוזה‬ ‫‪35‬‬ ‫ביי די ‪ 15‬יאר האט זיך דער יונגער גאון‬ ‫יארצייט ב' כסלו‬ ‫געשריבן מכתבים מיט די גרעסטע גאונים בדורו‬ ‫ובתוכם מיט הגה"ק רבי אברהם בעל אבני נזר‬ ‫הגה"ק רבי נחום ב"ר יעקב זי"ע‪ ,‬הי"ד‬ ‫מסאכטשאב זי"ע‪ ,‬און מען קען זעהן ווי דער‬ ‫)וויידענפעלד(‬ ‫גרויסער גאון האט גאר שטארק מפליא געווען זיין‬ ‫בעל חזון נחום‪ ,‬אב"ד דאמבראווא‬ ‫גאונות און חריפות בתורה‪ ,‬ווי דער גאון שרייבט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬הבן יקיר ציץ ופרח לתורה כמר נחום נ"י"‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט הרימלוב‪ ,‬בשנת תרל"ה‪.‬‬ ‫אויך קען מען זעהן א בריוו וואס זיין טאטע‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי יעקב בעל כוכב יעקב אב"ד‬ ‫דער הייליגער כוכב יעקב זי"ע שרייבט צו זיין‬ ‫הרימלוב זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסן שוואגער הגה"ק מאוסטרובה זי"ע לגבי זיין‬ ‫בן הגה"ק רבי אליעזר מסטאניסלאב זי"ע‪.‬‬ ‫זון נחום בזה"ל‪" ,‬אתמול בלילה בבואי לביתי‬ ‫מצאתי מכתבך הנעים‪ ,‬וראיתי בתשובתך הטלת‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רחל ע"ה‪,‬‬ ‫מומין בחידושי בני יקירי החריף כמר נחום שיחי'‪.‬‬ ‫בת הגה"ק רבי שבתי הכהן ראפאפארט אב"ד‬ ‫תאמין לי כי בני שיחיה הרגיש בעצמו 'בחסרונו' זה‪,‬‬ ‫דאמבראווא זי"ע‪,‬‬ ‫אך עם כל זה יש לברך עליו בורא נפשות 'וחסרונן'‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אברהם אבלי הכהן אב"ד טארנא זי"ע‪,‬‬ ‫ולא רציתי להשחית דבריו כי רך בשנים הוא‪ ,‬ודבריו‬ ‫בן הגה"ק רבי דוב זאב הכהן אב"ד פינטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫בהשכל ודעת אף עם המומין‪ ,‬כי לא לענין הלכה‬ ‫בן הגה"ק רבי משה בעריש הכהן אב"ד אפטא זי"ע‪,‬‬ ‫ולהורות אמר‪ .‬ובדבר אשר רצית לסתור וכו' בזה‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק חריף הכהן כ"ץ בעל גבורות‬ ‫הצדק עם בני שיחי' ודבר חכמה אמר בזה‪ ,‬ועיין וכו'‬ ‫אנשים מאפטא זי"ע‪,‬‬ ‫ותראה שבני שיחי' כיון בשכלו להגאון הזה‪ ,‬והיא‬ ‫בן הגה"ק רבי משה הכהן כ"ץ מפודהייץ זי"ע‪,‬‬ ‫הערה נפלאה לעול ימים‪ ,‬כבר ט"ו שנין"‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי שבתי הכהן כ"ץ בעל הש"ך זי"ע‪.‬‬ ‫ווען דער גאון איז געווען נאר ‪ 15‬יאר אלט‪ ,‬איז‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים וחריף ובקי‬ ‫אנגעקומען צו זיין טאטן א גאר שווערער שאלה‬ ‫עצום בכל חדרי התורה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫לגבי א גאר אלטע ספר תורה פון הרה"ק רבי מאיר‬ ‫אלס א מתמיד וגאון עולם‪ ,‬ער איז שוין אלס גאר‬ ‫מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬וואס וויבאלד די ספר תורה איז‬ ‫יונג קינד געווען מפורסם אלס א עילוי בתורה און‬ ‫געווען גאר חשוב‪ ,‬האט מען דאס נאר ארויס‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע התמדת התורה‪ ,‬לא מש‬ ‫גענומען צוויי מאל א יאר "יום הקדוש‪ ,‬און שמחת‬ ‫מאהלה של תורה כל ימיו‪.‬‬ ‫תורה"‪ ,‬און עס איז נתעורר געווארן א שאלה אויב‬ ‫די ספר תורה איז פסול געווארן‪.‬‬ ‫רוב גדולים בתורה האבן שוין דאן פאראויס‬ ‫געזען אז דא וואקסט א גדול בתורה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫די קהלה האט געהאט גרויס חלישות הדעת‬ ‫א עניו מאוד און א געוואלדיגע בעל מידות טובות‪,‬‬ ‫פון דעם‪ ,‬אז עס איז מעגליך אז דער ספר תורה איז‬ ‫אבער מיט דעם אלעם האבן אלע גדולי התורה‬ ‫ח"ו פסול געווארן‪ ,‬וואס עס איז געווען א גרויסע‬ ‫בדורו זיך געשריבן מיטן גאון איבער גאר שווערע‬ ‫זכי' פאר זיי דאס צו האבן‪ ,‬דערפאר האבן די בני‬ ‫שאלות‪ ,‬און זיינס א פסק הלכה איז געווארן מקובל‬ ‫הקהלה געשיקט דעם שאלה צום טאטן פונעם‬ ‫בכל קצוי תבל‪.‬‬ ‫גאון דער הייליגער כוכב יעקב זי"ע אז ער זאל זיי‬ ‫זאגן וואס די הלכה איז‪.‬‬ ‫ביי די ‪ 12‬יאר איז ער געווארן מפורסם מיט זיין‬ ‫גדלות בתורה ווען ער האט פאר ענטפערט מיט‬ ‫דאן האט דער יונגער גאון רבי נחום זייענדיג‬ ‫זיין געוואלדיגע גאונות‪ ,‬א גאר שווערע קשיא פון‬ ‫נאר ‪ 15‬יאר אלט גענומען די ספרים וואס טוען‬ ‫הגה"ק רבי יצחק יהודה שמלקיש בעל בית יצחק‬ ‫דורך דעם ענין לגבי א ספר תורה און ספרים מיט‬ ‫ראב"ד לבוב זי"ע‪ ,‬און גרויסע גדולים און גאונים‬ ‫דברי הפוסקים לגבי דעם ענין‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫בתורה האבן דעם תירוץ גאר שטארק מפליא‬ ‫פארשפארט אין א שטוב‪ ,‬און דורך געטון דעם‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫‪36‬‬ ‫מען האט דעם גאון מציע געווען רבנות אין‬ ‫גאנצן ענין‪ ,‬דאן האט ער געשריבן א לאנגע און‬ ‫גאר גרויסע שטעט‪ ,‬אבער דער גאון האט מסרב‬ ‫טיפע תשובה מיט גאר גרויסע עמקות צו מכשיר‬ ‫געווען אלעס‪ ,‬ווייל ער האט נאר געוואלט זיצן אין‬ ‫זיין דעם ספר תורה‪.‬‬ ‫א קליינעם שטאט און קענען עוסק זיין בתורה מיט‬ ‫זיין געוואלדיגע התמדה אן קיין גרויסע טרדות‪ ,‬ער‬ ‫דאן האט מען דעם תשובה געשיקט צו די‬ ‫האט דארט אין שטאט דאמבראווא גאר אסאך‬ ‫גדולי פוסקים בדורו‪ ,‬און אלע כאיש אחד האבן‬ ‫אויף געטון פארן שטאט‪ ,‬אויך האבן גרויסע גדולים‬ ‫געגעבן זייער צושטימונג אויפן פסק הלכה פון‬ ‫פונעם דור זיך גאר אסאך געשריבן מיט דעם גאון‬ ‫דעם יונגען גאון ובתוכם די גאוני הדור הגה"ק רבי‬ ‫אין גאר שווערע שאלות‪.‬‬ ‫יצחק יהודה שמלקיש מלבוב זי"ע און הגה"ק רבי‬ ‫שלום מרדכי הכהן שבדרון בעל המהרש"ם‬ ‫גאנץ אנפאנג ווען ער איז געווארן רב האט אים‬ ‫מברעזאן זי"ע וואס האבן ביידע גאר שטארק‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל שרגא בעל דברי יחזקאל‬ ‫באוואונדערט ווי אזוי דער גאון זייענדיג אזוי יונג‬ ‫משינאווא זי"ע וואס האט געהאט א גאר שטארקע‬ ‫האט געקענט ארויס קומען מיט אזא קלארע‬ ‫קשר מיטן גאון געבעטן‪ ,‬צו מכריע זיין א גאר‬ ‫תשובה בהלכה‪.‬‬ ‫שווערע הלכה שאלה לגבי אן עגונה‪ ,‬און דאן האט‬ ‫ער געשריבן א גאר לאנגע פסק הלכה דערוועגן‪.‬‬ ‫בערך בשנת תרנ"ד נאך בעפאר ער איז געווען‬ ‫‪ 20‬אר אלט‪ ,‬האט זיך דער גאון פארהערט פאר דריי‬ ‫און ער איז פון דעם מפורסם געווארן אין גאנץ‬ ‫טאג ברציפות ש"ס ופוסקים ביים גאון הגה"ק רבי‬ ‫אירופה מיט זיין גדלות בתורה‪ ,‬אויך איז ער געווען‬ ‫יצחק יהודה שמלקיש בעל בית יצחק מלבוב זי"ע‪.‬‬ ‫ראש וראשון בענייני חיזוק הדת און ער האט‬ ‫גערעדט אסאך ביי די אסיפת הרבנים אין גליציה‪.‬‬ ‫דער גאון רבי יצחק האט דעם יונגען גאון‬ ‫פארהערט אין אלע מקצועות בתורה‪ ,‬און נאך די‬ ‫בשנת תרס"ז האבן די רבני גליציה געשיקט‬ ‫דריי טאג איז דער גרויסער גאון רבי יצחק ממש‬ ‫דעם גאון קיין ארץ ישראל‪ ,‬וויבאלד עס איז פאר‬ ‫ארויס פון התפעלות פון זיין געוואלדיגע גדלות און‬ ‫געקומען מחלוקת אין די כולל גליציה‪ ,‬דער גאון‬ ‫חריפות בתורה‪.‬‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע חכמת התורה האט מיטן‬ ‫באשעפער'ס הילף געברענגט שלום און צוריק‬ ‫דאן האט ער אים געגעבן א כתב סמיכה מיט‬ ‫געשטעלט דעם כולל אויפן ריכטיגען וועג און‬ ‫געוואלדיגע שבחים‪ ,‬אויך קען מען זען וואס דער‬ ‫געברענגט שלום‪.‬‬ ‫גאון רבי יצחק שרייבט אין א בריוו צו זיין שוואגער‬ ‫הגה"ק רבי נתן לוין אב"ד ריישא זי"ע‪ ,‬און ער איז‬ ‫דאן האט דער גאון אויך באזיכט דעם גרויסן‬ ‫דארט מזכיר מיט א התפעלות אז ער האט געהאט‬ ‫גאון הגה"ק רבי יעקב דוד וילובסקי בעל הרידב"ז‬ ‫די זכי' צו האבן ביי זיך "העילוי דהרימלוב"‪.‬‬ ‫מצפת זי"ע‪ ,‬און דער גאון דער רידב"ז האט אים‬ ‫געבעטן צו מגיה זיין דעם ספר וואס ער האט דאן‬ ‫בשנת תרנ"ו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫מדפיס געווען "בית רידב"ז" אויף עניני שביעית‪.‬‬ ‫הצדקת מרת טאבא ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגביר מוה"ר אברהם פאקאר מיאסי ז"ל‪.‬‬ ‫צוזאמען האבן די צוויי גאונים גאר שטארק‬ ‫מעורר געווען די אידן אין ארץ ישראל לגבי דעם‬ ‫פאר א קורצע צייט נאך די חתונה איז ער‬ ‫איסור פון היתר מכירה אין שמיטה וואס מען האט‬ ‫געזעצן על התורה ועבודה מיט א געוואלדיגע‬ ‫יענע צייט גאר שטארק מיקל געווען אין דעם אין‬ ‫התמדה ביים שווער‪ ,‬אבער בערך א יאר נאך די‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬דער גאון רבי נחום האט דאן געשריבן‬ ‫חתונה‪ ,‬האט מען דעם גאון אויף גענומען אלס רב‬ ‫א גאר שארפע בריוו קעגן די היתר מכירה‪ ,‬אויך‬ ‫און ממלא מקום פונעם זיידן הגה"ק רבי שבתי‬ ‫האט ער צוזאמען געשטעלט גרויסע געלטער צו‬ ‫הכהן ראפאפורט זי"ע אין שטאט דאמבראווא‪ ,‬און‬ ‫העלפן די אידן וואס זענען זיך נישט מיקל מיט‬ ‫אויף דעם פאסטן האט דער גדול געדינט ביז צו זיין‬ ‫דעם היתר מכירה‪.‬‬ ‫פטירה פאר איבער ‪ 40‬יאר כולן שוין לטובה‪.‬‬ ‫‪37‬‬ ‫געהאט א שוועריגקייט אין משניות פלעגט ער‬ ‫ווי דערמאנט איז דער גאון נישט געווען אזוי‬ ‫אנפרעגן דעם ברודער רבי נחום זי"ע און אויך דער‬ ‫שטארק פון די חסידים‪ ,‬אבער ער האט געהאט א‬ ‫ברודער מטשעבין זי"ע‪.‬‬ ‫געוואלדיגע קרבות צום צדיק הרה"ק בעל דברי‬ ‫יחזקאל משינאווא זי"ע‪ ,‬די צוויי צדיקים האבן גאר‬ ‫ווען דער רבי יצחק איז געווען ביי די מלחמה‬ ‫אסאך עוסק געווען אין תורה און שו"ת‪ ,‬דער‬ ‫אין לבוב‪ ,‬איז געקומען די בשורה לא טובה אז דער‬ ‫ברודער הגה"ק רבי דוב בעריש מטשעבין זי"ע האט‬ ‫ברודער רבי נחום איז ליידער אומגעקומען‪ ,‬האט‬ ‫זיך אמאל אויס געדרוקט אויפן ברודער‪" ,‬מיין‬ ‫זיך דער ברודער רבי יצחק אנגעריפן מיט א‬ ‫ברודער איז נישט געווען אזוי חסיד‪ ,‬אבער צו‬ ‫קרעכץ‪" ,‬אוי ער איז מיר געבליבן שולדיג צוויי‬ ‫שינאווא האט ער געהאט א משיכה"‪.‬‬ ‫משנות"‪.‬‬ ‫דער ברודער הגה"ק טשעבין זי"ע האט אמאל‬ ‫לגבי די מידות פון דעם גרויסן גאון קען מען‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען עס האט זיך גערעדט פאר אים‬ ‫אביסל משיג זיין פון די מעשה‪ ,‬דער גאון האט‬ ‫א שידוך‪ ,‬האט דער מחותן געשריבן א מכתב צום‬ ‫געהאט ביי זיך אין באזיץ א גלאזערנע כלי וואס ער‬ ‫הייליגען שינאווער רב זי"ע אנפרעגענדיג אויפן‬ ‫האט געהאט באקומען פון הרה"ק רבי דוד משה‬ ‫שידוך וואס דער צדיק זאגט צום שידוך‪.‬‬ ‫מטשורטקוב זי"ע‪ ,‬וואס האט דאס געהאט בירושה‬ ‫פונעם הייליגען רוזינער זי"ע‪ ,‬פארשטייט זיך אז‬ ‫האט דער שינאווער רב זי"ע צוריק געשריבן‬ ‫פאר דעם גאון איז דער כלי געווען גאר חשוב און‬ ‫בזה"ל‪" ,‬איך קאן דעם גרעסערן ברידער‬ ‫ער האט דאס געהאלטן פאר א זכי' צו האבן‪.‬‬ ‫מדאמבראווא‪ ,‬אויב איז דער בחור אזוי ווי יענעם‬ ‫ברודער דאן נעמט אים פאר א חתן"‪.‬‬ ‫איין טאג האט א בחור אזוי געהאלטן דעם כלי‬ ‫און עס באטראכט‪ ,‬פלוצלונג האט דער בחור‬ ‫אויך האט דער ברודער מטשעבין זי"ע‬ ‫בטעות אראפ געלאזט דעם כלי‪ ,‬און עס איז‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דאס גרויסע התמדת התורה פונעם‬ ‫צובראכן געווארן אויף פיצלעך‪ ,‬דער בחור האט‬ ‫ברודער רבי נחום זי"ע איז געווען גאר גרויס‪ ,‬ווען‬ ‫נישט געוויסט ווי זיך צו באגראבן פאר בושה און‬ ‫ער האט חתונה געמאכט איינע פון זיינע קינדער‪,‬‬ ‫ער האט געוואלט אז די ערד זאל אים איין שלינגען‬ ‫זענען גאר אסאך גדולים און צדיקים געקומען זיך‬ ‫פאר צער‪.‬‬ ‫משתתף זיין ביים חתונה‪.‬‬ ‫אבער דער גאון ווען ער האט געזען וואס עס‬ ‫האט זיך דער ברודער גאר שטארק‬ ‫איז געשען‪ ,‬האט זיך גלייך אנגעריפן מיט א‬ ‫געוואונדערט און געזאגט‪" ,‬איך פארשטיי באמת‬ ‫שמייכעל און גלייך געזאגט פאר דעם בחור דריי‬ ‫נישט פארוואס די אלע אידן זענען מבטל תורה צו‬ ‫מאל‪" ,‬ס'איז גארנישט‪ ,‬ס'איז גארנישט‪ ,‬ס'איז‬ ‫קומען צום חתונה"‪ ,‬און דער שטעבינער זי"ע האט‬ ‫גארנישט"‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬איך האב דאך דעם כלי‬ ‫צו געלייגט‪ ,‬אז ווען ער האט חתונה געמאכט איז‬ ‫געהאלטן ביי מיר פאר א שמירה‪ ,‬ביז יעצט האב איך‬ ‫דער ברודער נישט געקומען צום חתונה צוליב‬ ‫געהאט א גאנצע כלי פאר שמירה‪ ,‬פון יעצט וועל‬ ‫ביטל תורה‪.‬‬ ‫איך האבן א א צושטיקעלטע כלי פאר שמירה‪ ,‬און‬ ‫דער גאון האט געהאט נאך א ברודער הגה"ק‬ ‫דער גאון האט גלייך צוזאמען גענומען אלע‬ ‫רבי יצחק מוויעליפאלי זי"ע וואס איז געווען גאר‬ ‫שטיקלעך און דאס אוועק געלייגט‪ ,‬און ער האט‬ ‫שטארק צו געבינדן צו זיין ברודער דער גאון רבי‬ ‫בכלל נישט געהאט קיין שווער הארץ אויף דעם‬ ‫נחום זי"ע‪ ,‬וויבאלד די טאטע איז נסתלק געווארן‬ ‫בחור‪.‬‬ ‫ווען ער איז נאך געווען גאר יונג‪ ,‬האט אים דער‬ ‫ברודער רבי נחום אויף געצויגען און ער איז געווען‬ ‫בשנת תרצ"ט ווען עס האט זיך שוין דערקענט‬ ‫א תלמיד פון זיין ברודער‪.‬‬ ‫די צרות וואס קומט ליידער אויף כלל ישראל‪ ,‬האט‬ ‫דער גאון מיט א מסירת נפש מדפיס געווען זיין‬ ‫האט דער ברודער דערציילט‪ ,‬אז ער פלעגט‬ ‫געהויבענעם "ספר חזון נחום"‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫גאר אסאך לערנען משניות‪ ,‬יעדעס מאל ער האט‬ ‫‪38‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ב' כסלו בשנת ת"ש‪,‬‬ ‫איבער געלאזט דעם ספר‪" ,‬משמרת הבית אויפן‬ ‫ומנוחתו כבוד איז נאנט צום ציון פונעם הייליגען‬ ‫ספר פאת השולחן"‪ ,‬און ער האט אויך געשריבן א‬ ‫דברי יחזקאל משינאווא זי"ע אין שטאט שינאווא‪.‬‬ ‫קונטרס‪" ,‬תוספות שביעית"‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫הוספות אויפן ספר בית רידב"ז‪.‬‬ ‫ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם‬ ‫עדי עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו‬ ‫בשנת תרצ"ט ווען די דייטשן ימ"ש זענען‬ ‫שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א‪.‬‬ ‫אריין געקומען קיין פולין‪ ,‬איז די שטאט‬ ‫דאמבראווא געווען פון די ערשטע שטעט ווי זיי‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫זענען אריין געקומען‪ ,‬און ליידער אויס גע'הרג'ט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫טויזענטער אידן מיט רציחות‪ ,‬דאן האט דער גאון‬ ‫געוואלט זיך אריבער כאפן דעם גרעניץ צו‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬ער איז געלאפן ביז צום שטאט שינאווא‪.‬‬ ‫אבער ליידער דארט ביים שטאט שינאווא‬ ‫האבן די נאציס ימ"ש געכאפט דעם צדיק און מען‬ ‫האט אים אפ געהאלטן ביים גרעניץ‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫איבער געקוקט זיינע חפצים האט מען דארט‬ ‫געטראפן זיינע הייליגע תפילין‪ ,‬די דייטשע‬ ‫אפעציער האט גלייך געכאפט די הייליגע תפילין‪,‬‬ ‫און עס רח"ל אראפ געווארפן אויף די ערד מיט א‬ ‫בזיון‪.‬‬ ‫דער צדיק האט דאס נישט אויס געהאלטן און‬ ‫ער האט גלייך אויף געהויבן די תפילין און דאס‬ ‫געקושט און ארום גענומען‪ ,‬דער דייטש האט דאס‬ ‫געטון נאך צוויי מאל און דאן געסטראשעט דעם‬ ‫צדיק אז אויב ער הייבט דאס נאכאמאל אויף וועט‬ ‫ער אים שיסן אויף טויט‪.‬‬ ‫בלית ברירה איז דער צדיק אנטלאפן מיטן‬ ‫לעבן און ער איז אריין אין דעם ערשטן אידישע‬ ‫שטוב אין שטאט שינאווא‪ ,‬אבער ליידער האט די‬ ‫בזיון פון די תפילין צו געטרויטען צום הייליג הארץ‬ ‫פון דעם גאון וקדוש רבי נחום זי"ע‪ ,‬אזוי ווי ער איז‬ ‫אריין צו יענעם איד אין שטוב‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫ליידער געכאפט א הארץ אטאקע און ער האט אויפן‬ ‫פלאץ צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה ליוצרה‪.‬‬ ‫אידן פון שטאט שינאווא האבן מיט א מסירת‬ ‫נפש זיך אפ געגעבן מיטן גוף קדוש און מען האט‬ ‫אים געברענגט לקבורה סמוך ונראה צום הייליגע‬ ‫שינאווא רב זי"ע‪.‬‬ ‫ליידער איז דער גאנצע משפחה פונעם גאון‬ ‫אומגעקומען ביים צווייטע וועלט מלחמה דורך די‬ ‫דייטשן ימ"ש‪.‬‬ ‫‪39‬‬ ‫און די טאטע רבי איציקל זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫יארצייט ג' כסלו‬ ‫‪ 4‬קינדער זענען קעגן דעם שם אדנ"'י )א'ברהם‪,‬‬ ‫ד'וד‪ ,‬נ'חום‪ ,‬י'שראל(‪ ,‬און צוליב דעם פלעגט די‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל ב"ר יצחק זי"ע‬ ‫טאטע זיי זעצן ביים טיש לויט דעם סדר און נישט‬ ‫)טווערסקי(‪ ,‬אדמו"ר מסקווירא‬ ‫אויפן סדר פון די עלטער‪.‬‬ ‫עס איז באקאנט אז צדיקים האבן דערציילט‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט סקווירא‪ ,‬בשנת תקפ"ו‪.‬‬ ‫אז ווען מען האט אן געטראגען בזיווג שני פארן‬ ‫אלס בכור צו זיין טאטן הרה"ק רבי יצחק מסקווירא‬ ‫הייליגן מגיד מטשערנאביל זי"ע דעם טאכטער פון‬ ‫זי"ע‪ ,‬הנקרא ר' איציקל מסקווירא‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד לייקעס זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשרנוביל זי"ע‪,‬‬ ‫דוד לייקעס נישט געוואלט טון דעם שידוך‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים‬ ‫וויבאלד ער האט געזען‪ ,‬אז דער טאכטער דארף‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪.‬‬ ‫האבן ‪ 7‬קינדער‪ ,‬אבער אויפן מגיד האט ער געזען‬ ‫אז ער ברויך נאר האבן נאך ‪ 5‬קינדער‪ ,‬און דערפאר‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת יוכבד ע"ה‪,‬‬ ‫האט ער נישט געוואלט אז די טאכטער זאל דארפן‬ ‫בת הרה"ק רבי דן יונגרלייב מראדוויל זי"ע‪) ,‬חתן‬ ‫חתונה האבן נאכדעם נאכאמאל כדי צו האבן נאך‬ ‫הרה"ק בעל אוהב ישראל מאפטא זי"ע(‪,‬‬ ‫צוויי קינדער‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מראדוויל זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יחיאל מיכל המגיד מזלאטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫דער מגיד האט געבעטן פון רבי דוד לייקעס‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מדרוהוביטש זי"ע‪.‬‬ ‫אז ער זאל אים געבן דריי טאג דאס צו איבער‬ ‫טראכטן‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער מגיד געזאגט‬ ‫דער זיידע דער הייליגער אפטא רב זי"ע איז‬ ‫פאר רבי דוד לייקעס זי"ע‪ ,‬אז ער האט געפרעגט‬ ‫נסתלק געווארן ה' ניסן בשנת תקפ"ה‪ ,‬און ער איז‬ ‫דעם בעש"ט הקדוש‪ ,‬און דער בעש"ט האט מסכים‬ ‫געווען דער ערשטער וואס מען האט א נאמען‬ ‫געווען צום שידוך און געזאגט אויף דעם די פסוק‬ ‫געגעבן נאך דעם הייליגען זיידן‪.‬‬ ‫אוּבן וְ ִשׁ ְמעוֹן יִ ְהיוּ ִלי‪ ,‬און דער‬ ‫וּמנַ ֶשּׁה‪ ,‬כִּ ְר ֵ‬ ‫ֶא ְפ ַריִ ם ְ‬ ‫מגיד האט געזאגט אז צוויי פון זיינע קינדער וועלן‬ ‫ער איז געווען א צדיק נשגב און א איש קדוש‬ ‫זיין אזוי ווי אירע קינדער‪.‬‬ ‫מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א למדן ובקי‬ ‫נפלא בכל מקצועות התורה‪ ,‬דער צדיק האט זיך‬ ‫און הרה"ק רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע‬ ‫געפלאגט אויף תורה ברציפות יומם ולילה מיט א‬ ‫הי"ד‪ ,‬האט צו געלייגט‪ ,‬אז די צוויי קינדער זענען‬ ‫התמדה גדולה ועצומה‪ ,‬ער האט עוסק געווען יומם‬ ‫געווען הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל‬ ‫ולילה בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה און‬ ‫מסקווירא זי"ע‪ ,‬און הרה"ק רבי דוד מזלאטיפאלי‬ ‫קדושה‪ ,‬ער איז שוין פון יונגעהייט בחייו פונעם‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫טאטן געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און‬ ‫א גרויסע פועל ישועות‪ ,‬טויזענטער אידן ובתוכם‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫צדיקים וגדולים בתורה זענען געקומען זיך‬ ‫חיה צפורה ע"ה‪,‬‬ ‫מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬ער איז‬ ‫בת הרה"ק רבי שמואל אשכנזי מקאליש זי"ע‪,‬‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע עבודה וואס‬ ‫חתן דודו הרה"ק רבי יצחק מאיר מזינקוב זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען מיט א גרויסע התלהבות דקדושה‪ ,‬ער‬ ‫בן הרה"ק בעל אוהב ישראל מאפטא זי"ע‪.‬‬ ‫איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אהבת‬ ‫ישראל און א גרויסע בעל צדקה וחסד‪.‬‬ ‫ווען זיין ערשטע רעבעצין איז ליידער נפטר‬ ‫געווארן יונגערהייט‪ ,‬האט דער צדיק חתונה‬ ‫ער איז געווען א ברודער מיט די דריי צדיקים‬ ‫געהאט בזיווג שני מיט הרבנית הצדקת מרת פיגא‬ ‫וקדושים‪.‬‬ ‫יענטא ע"ה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום משפיקוב זי"ע‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יוסף זילבערפארב מראוונא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מסקווירא זי"ע‪,‬‬ ‫חתן הרה"ק רבי שלמה מסאווראן זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד מסקווירא זי"ע‪.‬‬ ‫‪40‬‬ ‫ווייל יענעם טאג איז געשען עפעס א נס ביי כלל‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז פאר א שטיק צייט האט‬ ‫ישראל‪ ,‬האט דער זון געבעטן ביים טאטן‪ ,‬אז מען‬ ‫ער געברויכט לצורך רפואה זיין אין שטאט אדעסא‪,‬‬ ‫זאל ג' כסלו נישט זאגן קיין תחנון‪.‬‬ ‫און בשעת ער איז דארט געווען‪ ,‬האבן די אידן פון‬ ‫שטאט געזען זיין גרויסע עבודה וואס איז געווען‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי איציקל האט געזאגט‬ ‫מיט א געוואלדיגע קדושה‪ ,‬און אידן האבן זיך דאן‬ ‫בזה"ל‪" ,‬מיין ר' אברהם יושע וויל זיך מאכן א יום‬ ‫מדבק געווען אין דעם צדיק וקדוש‪ ,‬און זענען‬ ‫טוב ג' כסלו‪ ,‬וועלן מיר אים צוליב טון"‪ ,‬און פון דאן‬ ‫געווארן חסידים פון דעם צדיק‪ ,‬ווען זיין הייליגע‬ ‫האט מען אין סקווירא נישט געזאגט קיין תחנון‬ ‫טאטע רבי איציקל זי"ע איז אמאל געקומען‬ ‫ביום ג' כסלו‪ ,‬יארן שפעטער האט מען געזען די‬ ‫באזיכען דעם זון אין אדעסא‪ ,‬זענען די אידן ארויס‬ ‫הייליגע אויגן פון דעם צדיק רבי אברהם יהושע‬ ‫מקבל פנים זיין דעם טאטן און געזאגט‪" ,‬לאמיר‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז יענעם טאג ג' כסלו איז ער נסתלק‬ ‫ארויס גיין מקבל פנים זיין דעם רבין'ס טאטע"‪ ,‬ווייל‬ ‫געווארן‪ ,‬דעם טאג פון זיין יום טוב ווען מען זאגט‬ ‫עס איז געווען פאר זיי אזא גרויסע זכי' צו מקבל‬ ‫נישט קיין תחנון‪.‬‬ ‫פנים זיין דעם רבין'ס טאטע‪.‬‬ ‫ווען עס איז געקומען צום שידוך פון זיין זון‬ ‫דער צדיק איז געווען מפורסם אלס א למדן‬ ‫הרה"ק רבי יעקב מסקווירא זי"ע‪ ,‬איז דאן דער‬ ‫עצום און עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע‬ ‫מחותן הרה"ק רבי מרדכי מקאריסטשוב זי"ע‬ ‫התמדה‪ ,‬ער האט געהאט א מנהג ביי א תענית‬ ‫געקומען זיך שואל עצה זיין מיט זיין פעטער דער‬ ‫ציבור‪ ,‬פלעגט ער זיצן אין ביהמ"ד און לערנען‬ ‫טאטע פונעם רבין הרה"ק רבי איציקל מסקווירא‬ ‫ברציפות פון נאך שחרית ביז צו מנחה‪ ,‬און פורים‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז מען טראגט אים אן א שידוך מיטן זון פון‬ ‫ביינאכט פון נאך די מגילה ביז צופרי צו מגילה‬ ‫רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע אדער מיט א‬ ‫ליינען‪ ,‬איז ער אויך געזעצן און געלערנט ברציפות‬ ‫אנדערן רבין‪ ,‬און ער וויל וויסן וואס דער פעטער‬ ‫ממש אן אויס פאסטן פון תענית אסתר‪.‬‬ ‫האלט‪ ,‬וועלכער שידוך איז מער געראטן פאר זיין‬ ‫דער טאטע פלעגט דעם זון ריפן בלשון חיבה‪,‬‬ ‫טאכטער‪.‬‬ ‫"מיין ווילדער למדן"‪ ,‬און זיך כמה פעמים אויס‬ ‫האט דער פעטער רבי איציקל זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫געדריקט‪ ,‬אז דער זון לערנט באמת תורה לשמה‪,‬‬ ‫עס ווענט זיך וואס די זיכסט‪ ,‬אויב זיכסטו א מחותן‬ ‫איין יו"ט שבועות ביים סעודה‪ ,‬האט די טאטע רבי‬ ‫א ירא שמים דאן וואלט איך דיר געזאגט אז די‬ ‫איציקל דערלאנגט א גלעזל וויין פארן זון און זיך‬ ‫זאלסט נעמען דעם זון פון מיין אברהם יהושע‪,‬‬ ‫אנגעריפן‪ ,‬ער האט דאך מקבל געווען היינט די‬ ‫ווייל ער איז א ירא שמים מרובים‪.‬‬ ‫תורה ממש כנתינתו מסיני‪ ,‬דערפאר קומט דאך אים‬ ‫א גלעזעלע וויין לכבוד די שמחה‪.‬‬ ‫זיין עבודת השם איז געווען מיט א‬ ‫דער צדיק איז געווען מפורסם אלס א גרויס‬ ‫געוואלדיגע קדושה עליונה און א מוראדיגע‬ ‫פועל ישועות און א בעל מופת עצום‪ ,‬עס זענען‬ ‫פרישות און צדקות‪ ,‬ער פלעגט גיין אין מקו' יעדן‬ ‫אפילו געווען מענטשן וואס האבן ביים טאטן נישט‬ ‫טאג אפילו אפאר מאל א טאג כדי זיך צו מטהר זיין‬ ‫געקענט באקומען קיין הבטחות אויף א ישועה‪,‬‬ ‫מיט קדושה‪ ,‬אויך איז ער געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫אבער ביים זון האט מען באקומען ברכות און‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל‪ ,‬ער האט מקרב געווען‬ ‫געזען ממש אפענע מופתים‪ ,‬דער טאטע וויסענדיג‬ ‫יעדן איד מיט א געוואלדיגע אהבה און עוסק‬ ‫דעם זון'ס כח‪ ,‬פלעגט שיקן אידן וואס ער האט‬ ‫געווען בצדקה וחסד אויף א גאר הויכע דרגה‪ ,‬ער‬ ‫נישט געקענט העלפן‪ ,‬און געהייסן גיין צום זון‪ ,‬און‬ ‫האט מפרנס געווען עניים און צדיקים נסתרים‪.‬‬ ‫אידן האבן געזען גרויסע ישועות ביי דעם צדיק‬ ‫וקדוש‪.‬‬ ‫ער האט געהאט זיין דרך פון נישט זאגן קיין‬ ‫דברי תורה ברבים‪ ,‬איין מאל זענען די צוויי גרויסע‬ ‫מעשה נפלא ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער זון רבי‬ ‫פעטער'ס פונעם רבין הרה"ק רבי משה‬ ‫אברהם יהושע העשיל זי"ע איז אמאל אריין צום‬ ‫מקאריסטשוב זי"ע און הרה"ק רבי אברהם המגיד‬ ‫טאטן רבי איציקל זי"ע און געזאגט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫מטריסק זי"ע געווען ביי א שמחה צוזאמען מיטן‬ ‫געזען אין ספרי קדמונים‪ ,‬אז ג' כסלו איז א יום טוב‪,‬‬ ‫‪41‬‬ ‫מעשיות‬ ‫רבין זי"ע‪ ,‬די צוויי פעטער'ס האבן געזאגט דברי‬ ‫תורה‪ ,‬דאן האבן זיי געבעטן פון דעם רבין אז ער‬ ‫דער צדיק רבי אברהם יהושע העשיל‬ ‫זאל אויך זאגן דברי תורה‪ ,‬האט ער מיט זיין גרויס‬ ‫מסקווירא זי"ע האט גאר שטארק ממעט געווען‬ ‫עניוות געזאגט בזה"ל‪" ,‬אינני יודע כלום‪ ,‬רק פסוק‬ ‫בדיבור צוליב דעם מעשה שהיה‪ ,‬עס איז געווען א‬ ‫אחד אני יודע ְבּ ִל ִבּי ָצ ַפנְ ִתּי ִא ְמ ָר ֶת‪ְ ‬ל ַמ ַען ‪‬א ֶא ֱח ָטא‬ ‫איד וואס האט ליידער פאר יארן נישט געהאט קיין‬ ‫ָל‪."‬‬ ‫קינדער‪ ,‬דער איד איז כסדר געקומען צום טאטן‬ ‫רבי איציקל זי"ע‪ ,‬און זיך מזכיר געווען פאר א‬ ‫י"ז ניסן בשנת תרמ"ה איז דער טאטע רבי‬ ‫ישועה‪ ,‬אבער דער צדיק האט אים נישט געוואלט‬ ‫איציקל זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬דאן האט מען אויף‬ ‫געבן קיין הבטחה‪.‬‬ ‫גענומען דעם זון הרה"ק רבי אברהם יהושע‬ ‫העשיל זי"ע אלס ממלא מקום‪ ,‬אבער מיט זיין‬ ‫איין טאג איז דער איד ארויס געקומען פון‬ ‫גרויס עניוות האט ער דאס רבנות געפירט‬ ‫שטוב פונעם טאטן‪ ,‬און געווען גאר שטארק‬ ‫צוזאמען מיט זיינע צוויי ברודער'ס הרה"ק רבי‬ ‫צובראכן אז ער קען נישט פויעלען קיין ישועה‬ ‫ישראל זי"ע‪ ,‬און הרה"ק רבי דוד זי"ע‪.‬‬ ‫ביים רבין‪ ,‬ארויס קומענדיג פון שטוב האט ער‬ ‫דארט געטראפן דעם זון הרה"ק רבי אברהם יהושע‬ ‫אבער ליידער האט דער צדיק נישט מאריך ימים‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער איד האט זיך פאר אים אויס גערעדט‬ ‫געווען און ‪ 18‬חדשים שפעטער איז ער נסתלק‬ ‫זיין צובראכן הארץ‪ ,‬אז ער וויל שוין געהאלפן‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ווערן מיט זש"ק‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש מיט זיין גרויס אהבת ישראל‬ ‫הרה"ק רבי יוסף מאיר ממחנובקא זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫האט נישט געקענט צו קוקען צום צער פון דעם‬ ‫רבי מנחם נחום השני ב"ר אהרן מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫איד‪ ,‬און ער האט אים געגעבן א הבטחה‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫הרה"ק רבי משה דן מסקווירא זי"ע‪ ,‬ממלא מקום‬ ‫אי"ה געהאלפן ווערן בקרוב מיט א קינד‪ ,‬כך הוה‬ ‫אביו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי חיים יהודה מאיר חודרוב‬ ‫צום יאר האט דער איד געהאט א בן זכר‪.‬‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי דוד'ל מטאלנא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫אבער גלייך ווען דער איד איז אוועק פון‬ ‫הרה"ק רבי יעקב מסקווירא ליניץ זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫שטוב‪ ,‬און דער טאטע רבי איציקל איז ארויס‬ ‫רבי מרדכי ב"ר משה מקאריסטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫געקומען‪ ,‬האט אים דער זון דערציילט די מעשה‪,‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת דבורה ע"ה‪ ,‬אשת בן דודה‬ ‫און געזאגט פארן טאטן‪ ,‬אז ער האט אים געגעבן א‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי ב"ר דוד'ל מסקווירא זי"ע‪,‬‬ ‫הבטחה אז ער וועט געהאלפן ווערן מיט א קינד‪,‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת מלכה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫דער טאטע האט געהאט אויף דעם אן הקפדה‪,‬‬ ‫רבי מרדכי יוסף ב"ר דוד מזלאטיפולי זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫וויבאלד ער האט געהאט עפעס א סיבה פארוואס‬ ‫הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט יענעם איד נישט געוואלט מבטיח זיין‪ ,‬און‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת שפרה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬בעסער ווינציגער רעדן"‪ ,‬פון דאן‬ ‫רבי דוד ב"ר מנחם נחום ב"ר יוחנן מרחמסטריווקא‬ ‫האט דער זון רבי אברהם יהושע זי"ע גאר ווייניג‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫גערעדט‪ ,‬צוליב וואס זיין טאטע האט אים געזאגט‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד יודא ליב מקאזאטין זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן‬ ‫אחיו הרה"ק רבי יוסף מאיר ממחנובקא זי"ע‪.‬‬ ‫אבער אפילו נאך יענעם מעשה‪ ,‬האט דער‬ ‫טאטע כסדר געזאגט פארן גרויסן זון בזה"ל‪" ,‬ידך‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ג' כסלו בשנת תרמ"ז‪,‬‬ ‫כידי‪ ,‬ופיך כפי"‪ ,‬און צענדליגע אידן זענען דורך‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אינעם אוהל פון זיין טאטן אין‬ ‫זיינע ברכות געהאלפן געווארן מיט גרויסע‬ ‫ביה"ח אין שטאט סקווירא‪.‬‬ ‫ישועות‪ ,‬און אפילו דער טאטע האט כסדר געשיקט‬ ‫אידן צום זון בעטן פאר א ישועה מיט ענינים‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫קשים‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫‪42‬‬ ‫האב איך געבעטן פון דעם איד וואס וויל האבן‬ ‫•••‬ ‫א קינד‪ ,‬אז ער זאל געבן דעם סכום פאר דעם בעל‬ ‫איינמאל איז צום טאטן הרה"ק רבי איציק'ל‬ ‫עגלה פאר א נייע פערד‪ ,‬און איך האב געטראכט ביי‬ ‫זי"ע אריין געקומען א איד‪ ,‬און געבעטן א ברכה צו‬ ‫זיך‪ ,‬וואס גייט שוין אן פארן בורא כל עולמים אז‬ ‫געהאלפן ווערן מיט זש"ק‪ ,‬האט אים דער טאטע‬ ‫דער בעל עגלה וועט האבן א פערד‪ ,‬און דער איד‬ ‫געהייסן גיין צו זיין זון הרה"ק רבי אברהם יהושע‬ ‫וועט האבן קינדער‪ ,‬כך הוה דער איד איז געהאלפן‬ ‫העשיל זי"ע‪ ,‬ווייל ער לערנט תורה לשמה און ער‬ ‫געווארן צום יאר מיט א קינד‪.‬‬ ‫קען געבן א ברכה‪ ,‬דער הייליגער צדיק רבי אברהם‬ ‫•••‬ ‫יהושע העשיל האט דאן געהאלטן בעפארן בר‬ ‫ווי באקאנט איז געווען דער מנהג ביי די‬ ‫מצוה מאכן איינע פון זיינע קינדער‪ ,‬און ער האט‬ ‫קינדער פונעם צדיק וקדוש רבי איציק'ל מסקווירא‬ ‫געברויכט א גאר גרויסע סומע צו קויפן תפילין‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז זיי זענען יעדן טאג פארנאכטס אריין צום‬ ‫וואס איז געשריבן געווארן דורך דעם סופר פונעם‬ ‫טאטן אין שטוב‪ ,‬אבער דער זון הרה"ק רבי אברהם‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫יהושע העשיל זי"ע פלעגט קיין איין טאג נישט‬ ‫אריין קומען‪ ,‬ווייל דער זון רבי אברהם יהושע‬ ‫ווען דער איד איז אריין געקומען און זיך מזכיר‬ ‫העשיל האט עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫געווען פאר א ישועה‪ ,‬האט אים דער צדיק געזאגט‪,‬‬ ‫געוואלדיגע התמדה און נישט געוואלט מבטל זיין‬ ‫אויב די וועסט באצאלען די תפילין פארן בר מצוה‬ ‫פון זיין לערנען‪.‬‬ ‫בחור‪ ,‬וועל איך דיר געבן א ברכה אז די זאלסט‬ ‫געהאלפן ווערן מיט א בן זכר בקרוב‪ ,‬דער איד האט‬ ‫איין טאג איז א איד געקומען זיך מזכיר זיין‬ ‫גלייך מסכים געווען און געגעבן דעם סכום פארן‬ ‫ביים טאטן‪ ,‬אז ער ברויך זיך ליידער שטעלן צו די‬ ‫צדיק‪ ,‬כך הוה צום יאר איז דער איד געהאלפן‬ ‫מיליטער‪ ,‬און ער האט געבעטן דעם טאטן רבי‬ ‫געווארן מיט א בן זכר‪.‬‬ ‫איציק'ל א ברכה אז ער זאל זיך פטר'ן פון די‬ ‫מיליטער‪ ,‬און דער איד האט געזאגט פארן צדיק‪,‬‬ ‫ווען דער טאטע האט געהערט פון די מעשה‪,‬‬ ‫אז ער טראכט סיי ווי צו געבן שוחד פארן ריכטער‬ ‫האט ער געפרעגט דעם זון וואס איז פשט פון די‬ ‫זיך צו פטר'ן פון די מיליטער‪ ,‬איז ער גרייט צו געבן‬ ‫בקשה‪ ,‬האט דער זון געזאגט‪ ,‬עס שטייט דאך אין‬ ‫פארן רבין די ‪ 300‬רובל אנשטאט פארן ריכטער‪ ,‬און‬ ‫פסוק )דברים ו' ח'( וְ ָהיוּ ְלט ָֹטפֹת ֵבּין‪ ,‬דערפאר אויב‬ ‫דורך דעם זאל דער רבי פועל'ן א ישועה פאר אים‪,‬‬ ‫געט מען געלט פאר "ט ָֹטפֹות" וואס מיינט תפילין‪,‬‬ ‫אבער דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט דאס נישט‬ ‫דאן " ֵבּין" ווערט מען געהאלפן מיט א בן זכר‪.‬‬ ‫געוואלט נעמען און נישט געוואלט צו זאגן א‬ ‫•••‬ ‫ישועה‪.‬‬ ‫איין טאג איז א איד אריין געקומען צום טאטן‬ ‫אבער ווען דער זון הרה"ק רבי אברהם יהושע‬ ‫רבי איציקל זי"ע און געבעטן א ברכה פאר זש"ק‪,‬‬ ‫העשיל זי"ע האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫דער טאטע האט דעם איד נישט געוואלט מבטיח‬ ‫מסכים געווען צום געשעפט פון דעם איד‪ ,‬און דער‬ ‫זיין‪ ,‬האט ער אים געשיקט צום זון רבי אברהם‬ ‫איד האט אים געגעבן דאס געלט‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫יהושע העשיל זי"ע‪ ,‬דער איד האט זיך מזכיר‬ ‫האט אים צו געזאגט א ישועה‪ ,‬און פארשטייט זיך‬ ‫געווען און דער צדיק האט אים מבטיח געווען א‬ ‫אז עס איז מקיים געווארן דעם צדיק גוזר והקב"ה‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫מקיים‪ ,‬און דער איד איז באפרייט געווארן פון די‬ ‫ווען דער טאטע האט געפרעגט דעם זון פון ווי‬ ‫מיליטער‪.‬‬ ‫ער האט גענומען די יכולת צו מבטיח זיין פאר דעם‬ ‫אבער יענעם פארנאכטס ווען די קינדער‬ ‫איד א ברכה פאר זש"ק‪ ,‬האט דער זון רבי אברהם‬ ‫זענען אריין צום טאטן‪ ,‬איז לפלא אויך מיט‬ ‫יהושע העשיל זי"ע געזאגט מיט א פשטות‪ ,‬בעפאר‬ ‫געקומען דער זון רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע‪,‬‬ ‫דעם איד‪ ,‬איז אריין געקומען א בעל עגלה‪ ,‬און זיך‬ ‫און די ברודער'ס צווישן זיך האבן גערעדט‪ ,‬איבער‬ ‫אויס גערעדט דאס הארץ‪ ,‬אז עס איז אים‬ ‫דעם וואס דער זון האט געגעבן דעם הבטחה פאר‬ ‫געשטארבן זיין פערד און ער האט נישט פון ווי זיך‬ ‫דעם איד וואס האט זיך געברויכט שטעלן צו די‬ ‫מפרנס זיין‪ ,‬גלייך נאכדעם איז דער איד אריין‬ ‫מיליטער‪ ,‬און ווען דער טאטע האט געהערט פון די‬ ‫געקומען מיט די הזכרה פאר קינדער‪.‬‬ ‫‪43‬‬ ‫געזאגט מיט זיין גרויס אמונה און בטחון‪,‬‬ ‫קינדער וואס זיין געהויבענע זון רבי אברהם‬ ‫"פארוואס זאל דער איד אויסגעבן דאס געלט פאר‬ ‫יהושע העשיל האט צו געזאגט‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫דאקטורים‪ ,‬ווען מען קען דאך מיט די געלט חתונה‬ ‫געפרעגט דעם זון‪ ,‬ווי אזוי האסטו געקענט נעמען‬ ‫מאכן א ארעמע כלה"‪ ,‬און דער טאטע איז ממש‬ ‫די געלט פון דעם איד און געבן אזא גרויסע‬ ‫ארויס פון התפעלות פון די גרויסע אמונה וואס זיין‬ ‫הבטחה‪.‬‬ ‫הייליגע זון האט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער זון דער צדיק רבי אברהם יהושע‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל פורים‬ ‫העשיל זי"ע געזאגט מיט א פשטות און תמימות‬ ‫ביינאכט האט ער זיך אוועקגעזעצט לערנען גלייך‬ ‫פארן טאטן‪ ,‬דער איד האט דאך סיי ווי געטראכט‬ ‫נאך קריאת המגילה‪ ,‬נאך איידער ער האט עפעס‬ ‫פון אויס געבן די ‪ 300‬רובל פאר ריכטער אלס שוחד‪,‬‬ ‫פארזוכט נאך תענית אסתר‪ ,‬און האט געלערנט אן‬ ‫און איך האב אויך געברויכט האבן דאס געלט פאר‬ ‫אויפהער די גאנצע נאכט‪ ,‬דעם פרימארגן און‬ ‫מיינע צדקה צוועקן‪) ,‬וואס ווי באקאנט האט דער‬ ‫מיטאג‪ ,‬ביז מ'איז געשטאנען צו ליינען די מגילה‬ ‫צדיק מפרנס געווען צדיקים נסתרים(‪ ,‬און דערפאר‬ ‫ביי טאג‪ ,‬וואס אין סקווירא האט מען כידוע שפעט‬ ‫בין איך מאמין באמונה שלימה‪ ,‬אז אין דעם זכות פון‬ ‫געדאוונט‪ ,‬און ווען מ'איז אנגעקומען צו קריאת‬ ‫די מצוות צדקה‪ ,‬וועט דער איד זיכער געהאלפן‬ ‫המגילה איז שוין געווען נאכמיטאג‪ ,‬אבער דער‬ ‫ווערן מיט א ישועה‪ ,‬האט זיך דער טאטע אויף‬ ‫צדיק איז געווען אזוי שקוע אין תורה‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געשטעלט‪ ,‬און א קיש געגעבן פארן זון אויף די‬ ‫פארגעסן בכלל אהיים צו גיין ביינאכט‪.‬‬ ‫שטערן און געזאגט‪" ,‬צו דעם דרגה פון אמונה פון‬ ‫אים‪ ,‬בין איך נאכנישט אנגעקומען"‪.‬‬ ‫אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל נאך א‬ ‫•••‬ ‫תענית האט ער זיך אוועקגעזעצט נאך מעריב צו‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬א איד איז‬ ‫קוקן אין א ספר‪ ,‬דעם אנדערן טאג‪ ,‬ווען מ'איז‬ ‫אמאל געקומען זיך מזכיר זיין ביים טאטן רבי‬ ‫געקומען דאווענען‪ ,‬און אין סקווירא האט מען‬ ‫איציק'ל זי"ע‪ ,‬אז ער גרייט זיך יעצט צו פארן פאר‬ ‫געדאוונט זייער שפעט‪ ,‬האט מען אים געטראפן‬ ‫צרכי רפואה קיין וויען‪ ,‬און ער האט געבעטן א‬ ‫פארטיפט אין דעם ספר‪ ,‬ער האט נישט באמערקט‬ ‫ברכה פונעם טאטן‪ ,‬דערנאך איז דער איד אריין‬ ‫אז די נאכט איז אדורך‪ ,‬און אינגאנצן פארגעסן פון‬ ‫צום זון הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע צו‬ ‫עסן‪.‬‬ ‫נעמען א ברכה אויך פונעם זון‪ ,‬און ווען דער צדיק‬ ‫•••‬ ‫רבי אברהם יהושע העשיל האט געהערט‪ ,‬אז דער‬ ‫א חסיד פון סקווירא האט דערציילט‪ ,‬א איד א‬ ‫איד פלאנט צו פארן קיין וויען פאר צרכי רפואה‪.‬‬ ‫חסיד האט געהאט אפגעדינגען א מיל אין דארף‬ ‫האט ער געפרעגט דעם איד‪ ,‬וויפיל וועט זיין‬ ‫מיט א קרעטשמע ביי א שיידוועג‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫די הוצאות פונעם נסיעה קיין וויען‪ ,‬האט דער איד‬ ‫פון דעם געצויגען א שיינע פרנסה‪ ,‬איינמאל האט‬ ‫געזאגט פארן צדיק די סכום‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫זיך דער פריץ איבערגעדרייט און באשלאסן אים‬ ‫געזאגט מיט א פשטות‪ ,‬אויב בוסטו מסכים מיר צו‬ ‫ארויסצווארפן‪ ,‬אין זיין צרה איז ער געפארן צום‬ ‫געבן דעם סכום פארן צדקה צוועק וואס איך גיי‬ ‫רבי'ן רבי אברהם יהושע העשיל מסקווירא זי"ע‬ ‫יעצט ארום פאר הכנסת כלה‪ ,‬געב איך דיר אן‬ ‫בעטן א ישועה‪.‬‬ ‫הבטחה‪ ,‬אז די וועסט געזונט ווערן אן דעם וואס די‬ ‫וועסט ברויכן פארן קיין וויען‪.‬‬ ‫דער צדיק האט דעם איד אויסגעהערט מיט‬ ‫גרויס געפיל‪ ,‬און דאן האט דער צדיק אנגעצונדן א‬ ‫פארשטייט זיך אז דער איד האט גלייך מסכים‬ ‫שוועבעלע‪ ,‬און פארברענט דעם קוויטל און‬ ‫געווען‪ ,‬און ער האט געגעבן דעם גאנצן סכום פארן‬ ‫געזאגט‪" ,‬אזוי זאל ווערן מיטן פריץ'ס פאלאץ"‪ ,‬און‬ ‫צדיק רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע פאר הכנסת‬ ‫טאקע‪ ,‬נישט אסאך נאכדעם האט די פאלאץ‬ ‫כלה‪ ,‬און נישט לאנג נאכדעם איז דער איד געזונט‬ ‫פונעם פריץ אפגעברענט‪ ,‬און דער אומגליק האט‬ ‫געווארן‪ ,‬ווען דער טאטן רבי איציק'ל זי"ע האט‬ ‫אפגעווייכט דעם פריץ‪ ,‬און ער האט געלאזט דעם‬ ‫שפעטער געפרעגט דעם זון‪ ,‬ווי אזוי האסטו‬ ‫איד אויף זיין פלאץ‪.‬‬ ‫גענומען דאס געלט פון דעם איד‪ ,‬האט דער זון‬ ‫‪44‬‬ ‫געפרעגט דעם טאטן‪ ,‬ווער דער איד איז געווען‪,‬‬ ‫יארצייט ד' כסלו‬ ‫האט אים די טאטע געזאגט‪" ,‬קינד מיינס דאס איז‬ ‫געווען דער הייליגער סבא קדישא מראדושיץ‬ ‫הרה"ק רבי יעקב דוד ב"ר ישראל יצחק זי"ע‬ ‫זי"ע"‪.‬‬ ‫)קאליש(‬ ‫ראש שושלת אמשינוב‬ ‫ער איז געווען א תלמיד מובהק פון זיין‬ ‫"הנקרא האדמו"ר הזקן מאמשינוב"‬ ‫הייליגען טאטן זי"ע און גאר אסאך תורה און‬ ‫עבודת השם האט ער מקבל געווען פון זיין‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט זאריק‪ ,‬בשנת תקע"ה‪.‬‬ ‫הייליגען טאטן‪ ,‬אויך איז ער געווען א תלמיד‬ ‫מובהק פון הרה"ק רבי מנחם מענדל השרף מקאצק‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישראל יצחק מווארקא‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬הנקרא דער אלטער רבי פון ווארקא‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי שמעון זי"ע‪ ,‬הנקרא בעל הרחמנות‬ ‫ער איז געווען באוויסט מיט זיין עבודה פון זיך‬ ‫צוליב זיין גדלות במידות הצדקה‪.‬‬ ‫אוועק געבן פאר עניני הכלל והפרט‪ ,‬ער איז אסאך‬ ‫ארום געפארן אין שטעט און דערפער צו עוסק זיין‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רחל ע"ה‪,‬‬ ‫אין דברי עסקניות לשם שמים און מפרסם געווען‬ ‫בת הצדיק רבי מאיר מזוריק זי"ע‪.‬‬ ‫דעם באשעפער'ס נאמען אויף די וועלט‪.‬‬ ‫ער איז געווען א גאון עולם און א גדול ובקי‬ ‫ער האט זיך פאר א לאנגע צייט אויף געהאלטן‬ ‫נפלא בתורה‪ ,‬ער איז געווען א חסיד מפורסם און א‬ ‫אין ווארשא פאר שתדלנות‪ ,‬און דארט האט ער‬ ‫איש קדוש מאוד מנורה הטהורה‪ ,‬ער האט יומם‬ ‫צוזאמען מיטן הייליגען חדושי הרי"ם מגור זי"ע‬ ‫ולילה עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע‬ ‫און הגה"ק רבי אליהו חיים מייזל מלודז זי"ע לוחם‬ ‫התמדה און עבודת השם מיט א געוואלדיגע אש‬ ‫געווען צו מבטל זיין דעם גזירות הלבוש וואס די‬ ‫דקדושה‪ ,‬נאך זייענדיג יונג איז שוין זיין נאמען‬ ‫ממשלה פון רוסלאנד האט ארויס געגעבן אויף די‬ ‫ארויס אלס א גאון מופלג בתורת הנגלה און בתורת‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫הקבלה וחסידות‪ ,‬ער איז געווען באקאנט מיטן זאגן‬ ‫זיינע געהויבענע דברי תורה‪ ,‬און געווען באקאנט‬ ‫אויך האט דער צדיק וקדוש גאר אסאך עוסק‬ ‫אלס א מעיין המתגבר‪ ,‬דער צדיק האט הונדערטער‬ ‫געווען און חתונה מאכן יתומים ויתומות און‬ ‫אידן מעורר געווען צו תשובה און תיקן המעשים‪,‬‬ ‫צוזאמען געשטעלט גאר גרויסע סכומים פאר‬ ‫ורבים השיב מעון‪ ,‬ער איז געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫צדקה וחסד‪ ,‬אויך איז ער געווען א גאון אין פדיון‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל מאוד‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫שיביים און ארויס געהאלפן אידישע קינדער זיך‬ ‫באוויסט אלס א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪,‬‬ ‫באפרייען פון די מיליטער‪ ,‬כדי צו קענען דינען‬ ‫טויזענטער אידן האבן זיך מסתופף געווען בצלו‬ ‫דעם גרויסן באשעפער‪ ,‬ער איז געווען באוויסט‬ ‫ובתוכם רבנים וגדולים וצדיקי הדור‪.‬‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע דרך אין ברענגען שלום בין‬ ‫דער צדיק מאמשינוב האט אמאל דערציילט‪,‬‬ ‫אדם לחבירו ובין איש לאשתו אויפן דרך פון אהרן‬ ‫אז אלס קליין קינד האט אים זיין טאטע רבי יצחק‬ ‫הכהן ע"ה אוהב שלום ורודף שלום‪.‬‬ ‫מווארקא זי"ע גענומען י"ח סיון‪ ,‬צום יארצייט פון‬ ‫הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין גרויסע עבודה‬ ‫זי"ע‪ ,‬און שטייענדיג דארט ביים ציון‪ ,‬האבן אידן‬ ‫פון אהבת ישראל מיט א שמחה דקדושה‪ ,‬וואס‬ ‫געגעבן קוויטלעך פארן טאטן און דער טאטע האט‬ ‫מיט דעם האט ער מקרב געווען טויזענטער אידן‬ ‫זיי פארגעליינט‪.‬‬ ‫לאביהם שבשמים‪ ,‬אויך איז ער געווען באקאנט‬ ‫מיטן זיין גרויסע און הייליגע עבודה פון טרינקען‬ ‫נאכן ליינען די קוויטלעך האט דער זון געזען‪,‬‬ ‫א לחיים גאר גרויסע סכומים‪ ,‬אבער דער צדיק מיט‬ ‫ווי דער טאטע גיבט דאס איבער פאר א אנדערן‬ ‫זיין גרויסע קדושה און גוף קדוש האט אים די‬ ‫עלטערן איד א בעל צורה‪ ,‬און יענער האט דאס אויך‬ ‫ברוינפען בכלל נישט איבער גענומען‪.‬‬ ‫פאר געליינט‪ ,‬אראפ גייענדיג פונעם ציון האט ער‬ ‫‪45‬‬ ‫גרויסע חלק זענען אריבער צום זון הרה"ק רבי‬ ‫ער איז אסאך געפארן זיך מסתופף זיין בצלו פון די‬ ‫יעקב דוד זי"ע‪ ,‬און דאן האט ער אפיציעל אויף‬ ‫צדיקי הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫גישטעלט זיין חסידות אמשינוב‪ ,‬טויזענטער אידן‬ ‫זענען דאן געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל טויב מקאזמיר זי"ע‪,‬‬ ‫זענען געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע‪,‬‬ ‫וואס איז צו געגאנגען מיט א אש קודש און א‬ ‫הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלדיגע התלהבות דקדושה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי בונם מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב אריה מראדזימין זי"ע‪,‬‬ ‫אין ספר שיח חסידים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫הרה"ק בעל חידושי הרי"ם מגור זי"ע‪.‬‬ ‫דער צדיק האט זיך אפאר חדשים נאכן טאטן'ס‬ ‫פטירה אפגערעדט צו זיין רבין הרה"ק השרף‬ ‫בשנת תקצ"ו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫מקאצק זי"ע‪ ,‬אז זיין טאטע האט זיך צו אים‬ ‫הצדקת מרת שרה לאה ע"ה‪,‬‬ ‫נאכנישט באוויזן אין חלום און ער האט פון דעם‬ ‫בת הרה"ק רבי שמואל מפארציווא זי"ע‪.‬‬ ‫גרויס צער‪ ,‬יענע נאכט האט זיך דער טאטע צו אים‬ ‫בשנת תרי"ח ווען זיין רעבעצין איז ליידער נפטר‬ ‫באוויזן בדמות דיוקנו שטייענדיג ביי א טייך און‬ ‫געווארן‪ ,‬האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט‬ ‫באטראכט דעם וואסער‪.‬‬ ‫הרבנית הצדקת מרת חיה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יעקב מזרניבצה זי"ע‪.‬‬ ‫ווען ער איז צוריק געקומען צו זיין רבין און‬ ‫דערציילט דעם מחזה‪ ,‬האט אים זיין רבי מסביר‬ ‫גאר יונג גלייך נאך זיין חתונה האט מען דעם‬ ‫געווען וואס דאס האט געמיינט‪ ,‬ווייל ווי באוויסט‬ ‫צדיק אויף גענומען אלס רב אין שטאט גוברצוב‪,‬‬ ‫האט דער טאטע הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע‬ ‫אויך האט ער געדינט אלס רב אין שטאט פשיסחא‪,‬‬ ‫ביי זיין לעבן געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫אפאר יאר שפעטער איז ער געווארן רב אין שטאט‬ ‫אהבת ישראל און זיך באמת מצער געווען אויף‬ ‫גור נאך בעפאר דעם הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע‪.‬‬ ‫צרות ישראל‪ ,‬דערפאר האט ער געזען דעם טאטן‬ ‫ביי א טייך‪ ,‬וואס דאס איז די טרערן פון אידישע‬ ‫שפעטער האט מען אים אויף גענומען אלס רב‬ ‫קינדער‪ ,‬ווייל דער טאטע ארבעט נאך מעולם‬ ‫אין שטאט אמשינוב‪ ,‬און דארט איז ער געבליבן ביז‬ ‫העליון צו העלפן אידישע קינדער מיט ישועות‪.‬‬ ‫צו זיין הסתלקות‪ ,‬ער האט אין שטאט אמשינוב‬ ‫גאר אסאך עוסק געווען אין העלפן אידישע‬ ‫ליידער האט דער צדיק וקדוש גאר אסאך מיט‬ ‫קינדער‪ ,‬ער האט ארויס געהאלפן די ארימעלייט‬ ‫געמאכט מיט צער גידול בנים ווען ער האט ליידער‬ ‫און נצרכים און געזארגט אז עס זאל זיי גארנישט‬ ‫בחייו פארלוירען ‪ 13‬קינדער יונגערהייט‪ ,‬אבער‬ ‫פעילן‪ ,‬אויך האט ער מרביץ תורה געווען און אריין‬ ‫אויפן צדיק האט מען בכלל נישט געזען קיין‬ ‫געברענגט אהבת השם אין די אידן‪ ,‬הונדערטער‬ ‫צובראכענקייט‪ ,‬נאר ער האט דאס אלעס מקבל‬ ‫אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און‬ ‫געווען באהבה און געדינט דעם גרויסן באשעפער‬ ‫געשעפט יראת שמים פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫מיט א שמחה און התלהבות‪ ,‬ער האט אין יעדן‬ ‫איינעם וואס איז געשטאנען נעבן אים אריין‬ ‫כ"ב ניסן אחרון של פסח בשנת תר"ח איז זיין‬ ‫געברענגט א שמחה און א התרגשות דקדושה‪.‬‬ ‫טאטע זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬דאן האט מען אויף‬ ‫גענומען אלס ממלא מקום אין שטאט ווארקא דעם‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫תלמיד פונעם טאטן הרה"ק רבי שרגא פייביל‬ ‫מגריצא זי"ע‪ ,‬אבער ליידער נאך א האלבע יאר‬ ‫בתו הצדקת חיה פייגא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫שמיני עצרת בשנת תר"ט איז דער תלמיד רבי‬ ‫ירחמיאל יהודה מאיר רבינוביץ מפשיסחה זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫שרגא פייביל זי"ע נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יצחק אלחנן מפשיסחה זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם קאליש מאמשינוב זי"ע‪ ,‬ממלא‬ ‫דאן האבן זיך די חסידים פונעם טאטן‬ ‫מקום אביו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי שמואל משה‬ ‫צוטיילט‪ ,‬א חלק זענען געבליבן ביים ברודער‬ ‫אלברשטיין מביאלה זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל מקאליש זי"ע‪ ,‬אבער א‬ ‫‪46‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים שבת קודש פרשת תולדות‬ ‫הרה"ק רבי ישעיהו מפשיסחה זי"ע‪ ,‬חתן גיסו‬ ‫ד' כסלו בשנת תרל"ח‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין‬ ‫הרה"ק רבי ירחמיאל יהודה מאיר מפשיסחה זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט אמשינוב‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ירמיהו מאופולה זי"ע‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ווערט דערציילט אז ווען די רבי איז נסתלק‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬איז דער זון דער ממלא מקום הרה"ק רבי‬ ‫מנחם זי"ע נאך געווען אינטער ‪ 20‬יאר אלט‪ ,‬און די‬ ‫מעשיות‬ ‫חסידים פונעם רבין זענען געווען דורך געווייקטע‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען די רוסן האבן גוזר‬ ‫חסידים‪ ,‬און האבן נישט גלייך איינגעזען דעם‬ ‫געווען אז אידן דארפן זיך ח"ו אפשערן די בארד און‬ ‫גדלות פונעם הייליגען זון‪ ,‬דערפאר האבן נישט‬ ‫פיאות‪ ,‬איז דער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב‬ ‫אלע גלייך מקבל מרות געווען פונעם זון‪.‬‬ ‫זי"ע געגאנגען צוזאמען מיטן גאון רבי אליהו חיים‬ ‫אבער ביים ערשטן יארצייט פונעם טאטן‪,‬‬ ‫מייזל‪ ,‬דעמאלסט דער לאמזשער רב ערב שבועות‪,‬‬ ‫האט דער זון געזאגט דברי תורה אויפן פסוק וואס‬ ‫צום פוילישן פירשט‪ ,‬וואס איז געווען דער‬ ‫שטייט אויף משה רבינו ע"ה‪) ,‬דברים ל"ד ו'( וְ ‪‬א‬ ‫הערשער פון ווארשא אונטער דער רוסישער‬ ‫יָ ַדע ִאישׁ ֶאת ְק ֻב ָרתוֹ ַעד ַהיּוֹם ַהזֶּ ה‪ ,‬לכאורה‬ ‫רעגירונג‪ ,‬צו פועל'ן אז מען זאל די גזרה מבטל זיין‪.‬‬ ‫פארוואס האט משה רבינו ע"ה נישט געוואלט מען‬ ‫אונטערוועגס האט דער צדיק רבי יעקב דוד‬ ‫זאל וויסן ווי ער ליגט‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬טאמער וועט דער הערשער צו אונז רעדן‬ ‫נאר משה רבינו ע"ה האט געוויסט‪ ,‬אז אויב‬ ‫אויפן דייטשן שפראך און נישט רוסיש‪ ,‬איז דאס א‬ ‫וועט מען וויסן ווי ער ליגט‪ ,‬וועלן אידישע קינדער‬ ‫סימן אז השי"ת וועט אונז געבן הצלחה"‪ ,‬כך הוה‪,‬‬ ‫זיך נישט וועלן מדבק זיין אין דעם ממלא מקום‬ ‫דער הערשער פון ווארשא האט טאקע גערעדט‬ ‫יהושע בן נון ע"ה‪ ,‬ווייל מען וועט דאך קענען גיין‬ ‫אין דייטש‪ ,‬אבער למעשה האט דער הערשער זיי‬ ‫צו זיין ציון און דארט פוילען אלעס‪ ,‬דערפאר האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז נאר א רוזין )אזוי ווי א‬ ‫משה רבינו ע"ה געבעטן פונעם באשעפער‪ ,‬אז מען‬ ‫גובנאטאר געשטעלט מטעם די רעגירונג( און ער‬ ‫זאל נישט וויסן ווי ער ליגט‪ ,‬כדי מען זאל מקבל‬ ‫קען גארנישט טוהן‪ ,‬וויבאלד די גזירה קומט פון‬ ‫מרות זיין פון יהושע בן נון‪ ,‬דאן האבן די חסידים‬ ‫פעטערבורג )רוסלאנד(‪.‬‬ ‫שוין גאר גוט פארשטאנען וואס דער זון זאגט‪ ,‬און‬ ‫אלע האבן דעם זון אויף גענומען אלס רבי‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי יעקב דוד האט אים‬ ‫אבער נישט אפ געלאזט‪ ,‬האט דער הערשער‬ ‫א קליין חלק פון זיינע דברי תורה זענען געדריקט‬ ‫געזאגט צום צדיק רבי יעקב דוד‪ ,‬אז ער האט מער‬ ‫געווארן אין די ספרים‪,‬‬ ‫נישט קיין צייט פאר אים‪ ,‬און ער מוז גיין‪ ,‬דער צדיק‬ ‫אהל יצחק‪,‬‬ ‫וקדוש רבי יעקב דוד האט מיט א מסירת נפש ממש‬ ‫בית יצחק‪,‬‬ ‫אים אן געכאפט ביים ארבל‪ ,‬און נישט געלאזט גיין‬ ‫יד דוד‪.‬‬ ‫און געוויינט מיט שרעקליכע יללות‪ ,‬ס'איז באמת‬ ‫געווען פארבינדן מיט סכנות נפשות‪ ,‬ס'איז געווען‬ ‫די געהויבענע חסידים וואס האבן זיך אפ‬ ‫בגדר מורד במלכות!‪.‬‬ ‫געגעבן מיט גוף קדוש ביי די טהרה האבן‬ ‫דערציילט‪ ,‬א מחזה נורא וואס זיי האבן געזען‪ ,‬ווי‬ ‫ווען די ווייב פון דעם הערשער האט געהערט‬ ‫באקאנט איז דער צדיק נסתלק געווארן אין שטאט‬ ‫די שרעקליכע יללות‪ ,‬און זי געקומען צו לויפן‪ ,‬זי‬ ‫המרפא אין איטליא‪ ,‬און די וועג ביז קיין אמשינוב‬ ‫קומט אריין אין שטוב און זעהט א מאדנע בילד‪ ,‬זי‬ ‫האט גענומען ‪ 5‬טאג‪ ,‬אבער די וואס האבן זיך‬ ‫זעט ווי אן עלטערע איד כאפט אן פעסט איר מאן'ס‬ ‫אפגעגעבן מיט די טהרה און קבורה פונעם צדיק‬ ‫ארבעל און וויינט ביטערליך‪ ,‬רופט זי זיך אן וואס‬ ‫האבן מעיד געווען‪ ,‬אז אפילו פארנדיג ‪ 5‬טאג איז‬ ‫גייט דא פאר‪ ,‬דער מאן דער הערשער האט איר‬ ‫דער גוף קדוש פונעם צדיק געווען פריש כאילו ער‬ ‫פארציילט‪ ,‬אז ער איז געקומען בעטן מבטל צו זיין‬ ‫איז ממש יעצט נפטר געווארן לא הסריח בשר‬ ‫די גזירה אז אידן זאלן דארפן אפשערן די בארד און‬ ‫הקודש מעולם‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫געלעבט זיין גאנץ לעבן מיט א געוואלדיגע שמחה‬ ‫פיאות‪ ,‬און איך האב אים געזאגט אז אין בין נאר א‬ ‫און אמונה און בטחון אינעם גרויסן באשעפער‪,‬‬ ‫רוזין און ער ברויך פארן פאר דעם קיין‬ ‫דערציילט הרה"ח רבי משה בוים ע"ה‪ ,‬אז ער האט‬ ‫פעטערבורג‪.‬‬ ‫נאך זוכה געווען זייענדיג גאר יונג צו זעהן די צורה‬ ‫פונעם צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע שוין‬ ‫רופט זי זיך אן‪ ,‬אז אייינער איז גרייט אויף‬ ‫אויף די עלטערע יארן‪ ,‬און דער צדיק האט געהאט‬ ‫מסירת נפש און וויינט אזוי פון טיפן הארצן‪ ,‬מיינט‬ ‫א שווארצע בארד און כמעט נישט געהאט קיין‬ ‫ער עס זיכער באמת און ערענסט‪ ,‬און זי האט זיך‬ ‫ווייסע האר‪ ,‬אפילו מיט מאכענדיג אזוי פיל צער‬ ‫ממש געבעטן צו איר מאן‪ ,‬ער זאל נאכגעבן פארן‬ ‫בחייו‪.‬‬ ‫צדיק רבי יעקב דוד‪ ,‬און דבריה עשתה רושם‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫ער האט לשמחת כל בית ישראל מבטל געווען די‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק וקדוש רבי יעקב דוד‬ ‫גזירה‪ ,‬און אויפן וועג אהיים איז דער צדיק‬ ‫מאמשינוב זי"ע געווען זייער קראנק סוף ימיו‪ ,‬און‬ ‫געגאנגען פרייליך און געדאנקט דעם באשעפער‪,‬‬ ‫ממש בעפאר זיין פטירה איז דער צדיק געפארן‬ ‫אז ער האט ב"ה מצליח געווען צו מבטל זיין די‬ ‫קיין מיראן איטליה פאר צרכי רפואה‪ ,‬דער צדיק‬ ‫גזירה‪.‬‬ ‫איז שוין דאן געווען גאר שוואך און די דאקטורים‬ ‫און דער צדיק האט געזאגט‪ ,‬אז די גאנצע צייט‬ ‫האבן געהאט אויף געגעבן אויפן צדיק‪,‬‬ ‫וואס ער האט אן געכאפט דעם ארבל פונעם רוזין‪,‬‬ ‫האבן די מקורבים פראבירט אפ צו רעדן דעם‬ ‫האט ער געזען דעם געשטאלט פון זיין הייליגען‬ ‫רבין פון פארן קיין איטליה‪ ,‬וויבאלד מען האט‬ ‫טאטן רבי יצחק מווארקא זי"ע‪ ,‬און די טאטע האט‬ ‫נישט געוואלט ער זאל דארט נסתלק ווערן וואס‬ ‫די גאנצע צייט מיר געזאגט‪ ,‬לאז נישט אפ דעם‬ ‫איז גאר ווייט פון אמשינוב‪ ,‬האט דער צדיק דאן‬ ‫רוזין‪ ,‬ווייל די וועסט אי"ה מצליח זיין צו פויעלען‬ ‫געזאגט פאר די מקורבים בזה"ל‪" ,‬עטץ ווייסט‬ ‫ביי אים צו מבטל זיין די גזירה‪ ,‬און דאס האט מיר‬ ‫נישט וויפיל טויזענטער נשמות ווארטן דארט אויף‬ ‫געגעבן דעם כוח נישט אויף צו געבן‪ ,‬אויך האט‬ ‫מיר"‪ ,‬און דער צדיק אפילו זייעדנדיג ליידער מלא‬ ‫דער צדיק צו געלייגט‪ ,‬אלע צדיקים זענען יעצט‬ ‫יסורים‪ ,‬האט ער דאך אינזין געהאט א אידישע‬ ‫ערב שבועות פארנומען צו לערנען תורה לכבוד‬ ‫נשמה וואס ברויך א תיקון‪.‬‬ ‫דעם יו"ט שבועות‪ ,‬אבער מיר האבן דא‬ ‫•••‬ ‫געראטעוועט די תורה‪.‬‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק מאמשינוב זי"ע‬ ‫•••‬ ‫געווען פון די גרויסע חסידים און תלמידים פונעם‬ ‫דער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע האט‬ ‫הייליגען חידושי הרי"ם מגור זי"ע‪ ,‬ווי באקאנט‬ ‫אמאל געזאגט‪ ,‬אז ווער עס וויל זיין א רבי ברויך‬ ‫האט דער צדיק דער חידושי הרי"ם געהאט א‬ ‫געדענקען דריי זאכן‪.‬‬ ‫מנהג‪ ,‬אז ביי שלש סעודות האט מען נישט געגעסן‬ ‫א‪ .‬ווען מען זיצט אויף די כסא רבנות‪ ,‬ברויך מען זיך‬ ‫קיין פיש‪ ,‬איין שבת קודש איז דער תלמיד רבי‬ ‫פאר שטעלן כאילו מען זיצט אויף נאדלעך‪.‬‬ ‫יעקב דוד מאמשינוב זי"ע געווען אויף א שבת ביי‬ ‫ב‪ .‬בעפאר מען ליינט א קוויטעל ברויך מען שוין‬ ‫זיין רבין אין גור‪.‬‬ ‫וויסן וואס עס שטייט אינעם קוויטעל‪.‬‬ ‫האט דער תלמיד מאמשינוב געזאגט‬ ‫ג‪ .‬בשעת ווען מען ליינט א קוויטעל זאל מען‬ ‫שטילערהייט פאר איינע פון די חסידים ביים טיש‬ ‫מרגיש זיין אינעם צרה פון דעם איד וואס האט‬ ‫שלש סעודות‪ ,‬אז ער פירט זיך ביי זיך אין שטאט‪,‬‬ ‫געגעבן דעם קוויטעל‪ ,‬כאילו עס איז דיין אייגענע‬ ‫אז ער עסט פיש ביי שלש סעודות‪ ,‬לפלא גלייך‬ ‫צרה‪.‬‬ ‫נאכדעם האט דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע‬ ‫אויב האט מען די דריי זאכן קען מען זיין א רבי‪.‬‬ ‫געהייסן פאר זיין גבאי‪ ,‬אז מען זאל אריין ברענגען‬ ‫•••‬ ‫פיש לכבוד שלש סעודות‪ ,‬און דער צדיק דער‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק רבי יעקב דוד‬ ‫הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע האט משנה געווען‬ ‫מאמשינוב זי"ע ליידער בחייו פארלוירען ‪13‬‬ ‫זיין מנהג קודש נאר לכבוד זיין גרויסן תלמיד רבי‬ ‫קינדער און געלעבט זיין גאנץ לעבן מיט‬ ‫יעקב דוד מאמשינוב זי"ע‪.‬‬ ‫שרעקליכע צער גידול בנים‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫‪48‬‬ ‫אז דער ברודער וויל מער נישט געבן קיין געלט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וויבאלד ער ווייסט אז מיין מאן ניצט דאס געלט צו‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש רבי יעקב‬ ‫קויפן ברוינפען‪ ,‬און זי וויינט פארן רבין אז זי ווייסט‬ ‫דוד מאמשינוב זי"ע זיך געפירט מיט א געוואלדיגע‬ ‫מער נישט וואס צו טון‪.‬‬ ‫קדושה און פרישות‪ ,‬דער צדיק איז כמעט נישט‬ ‫געשלאפן‪ ,‬אבער דאס ביסל וואס דער צדיק איז יא‬ ‫דער צדיק וקדוש האט אראפ גענומען דעם‬ ‫געשלאפן‪ ,‬פלעגט ער יעדע ‪ 15‬מינוט אדער א‬ ‫טלית פון די אקסלען‪ ,‬און האט גלייך געבעטן דעם‬ ‫האלבע שעה זיך אויף וועקן‪ ,‬און דער גבאי האט‬ ‫גבאי'ן‪ ,‬אז ער זאל מיט אים יעצט שוין פארן קיין‬ ‫אים געגעבן וואסער זיך צו וואשן די הענט‪ ,‬און‬ ‫פראג צום ברודער פון די פרוי‪ ,‬און אזוי נאך בעפארן‬ ‫נאכדעם איז דער צדיק אמאל אויף געשטאנען‬ ‫דאווענען איז דער צדיק אריבער געפארן קיין פראג‪,‬‬ ‫אפילו נאר האבענדיג געשלאפן ממש אביסל‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דער עושר האט אויף גענומען‬ ‫אדער האט זיך דער צדיק אביסל צוריק געלייגט‪,‬‬ ‫דעם צדיק מיט גרויס כבוד און מכבד געווען מיט א‬ ‫אבער דאס גאנצע שלאף איז געווען מיט א קדושה‬ ‫ווארעמע טיי‪ ,‬אבער דער צדיק האט נישט‬ ‫און ווי דער פסוק זאגט )שיר השירים ה' ב'( ֲאנִ י‬ ‫געוואלט טרינקען נאר האט געבעטן דעם עושר‬ ‫יְ ֵשׁנָ ה וְ ִל ִבּי ֵער‪.‬‬ ‫זיך צו זעצן ווייל ער האט עפעס זייער וויכטיג צו‬ ‫•••‬ ‫רעדן מיט אים‪.‬‬ ‫דאס מסירת נפש פון דעם צדיק וקדוש רבי‬ ‫דאן האט דער צדיק געבעטן דעם עושר‪ ,‬אז ער‬ ‫יעקב דוד מאמשינוב זי"ע פאר א אנדערן איד קען‬ ‫זאל צוריק אנהייבן שיקן געלט פארן שוועסטער‪,‬‬ ‫מען זעהן פון די מעשה‪ ,‬איין טאג האט זיך דער‬ ‫און דער צדיק האט גענומען אויף זיך‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫צדיק וקדוש געגרייט צו שחרית און שוין געהאט‬ ‫ערלעדיגען אז דער מאן זאל אויף הערן טרינקען‪,‬‬ ‫דעם טלית אויף די אקסלען‪ ,‬איז געקומען א‬ ‫אבער דער עושר זאל ווייטער שיקן דאס געלט‬ ‫צובראכענע פרוי און געוואלט אריין גיין צום רבין‬ ‫פארן שוועסטער‪ ,‬און נאכדעם האט דער צדיק‬ ‫זיך מזכיר זיין‪ ,‬אבער דער גבאי ר' הערשל האט די‬ ‫לכבודו פונעם עושר געטרינקען דעם טיי אפילו‬ ‫פרוי נישט געוואלט אריין לאזן‪ ,‬וויבאלד דער צדיק‬ ‫ער האט נאך געהאלטן בעפארן דאווענען שחרית‪,‬‬ ‫האט שוין געהאלטן ביים אנהייבן דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫און ווען דער צדיק איז צוריק אנגעקומען קיין‬ ‫די פרוי אנגעהויבן זייער וויינען און איז ארויס פון‬ ‫אמשינוב‪ ,‬איז שוין געווען שפעט נאכמיטאג ממש‬ ‫שטוב פונעם צדיק‪.‬‬ ‫בעפארן זמן מעריב‪ ,‬און דאן האט דער צדיק‬ ‫אבער וויבאלד דער צדיק מיט זיין ווייעך‬ ‫געדאווענט שחרית‪ ,‬און דאס אלעס האט דער צדיק‬ ‫הארץ און מיט זיין געוואלדיגע אהבת ישראל האט‬ ‫געטון מיט א שמחה אז ער קען א טובה טון פאר א‬ ‫געהערט איינעם וויינען‪ ,‬האט ער געריפן דעם‬ ‫אנדערע איד‪.‬‬ ‫גבאי'ן און געפרעגט ווער עס וויינט‪ ,‬האט דער‬ ‫•••‬ ‫גבאי דערציילט‪ ,‬אז א פרוי האט געוואלט אריין‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מפילוב זי"ע א זוהן פון‬ ‫קומען צום רבין‪ ,‬אבער וויבאלד די רבי האלט שוין‬ ‫הרה"ק רבי דוד'ל מקאצק זי"ע‪ ,‬האט געהאט גרויס‬ ‫ביים דאווענען‪ ,‬האט ער נישט געלאזט די פרוי‬ ‫חשק זיך משדך צו זיין מיט הרה"ק רבי ישעי'‬ ‫אריין קומען‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫מפשיסחא זי"ע א זוהן פונעם צדיק וקדוש רבי‬ ‫קענסטו לאזן א צובראכענע פרוי וואס וויינט אוועק‬ ‫יעקב דוד מאמשינוב זי"ע‪ ,‬און ווען די שידוך האט‬ ‫גיין‪ ,‬און דער צדיק האט געהייסן מען זאל די פרוי‬ ‫זיך נישט צוליב כמה סיבות אויס געארבעט‪ ,‬האט‬ ‫שוין צוריק ריפן‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי ישראל מפילוב געהאט גרויסע‬ ‫חלישות הדעת‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר זיינע‬ ‫און די פרוי האט דערציילט פארן רבין‪ ,‬אז‬ ‫מקורבים‪ ,‬די סיבה פארוואס ער האט זיך זייער‬ ‫ליידער האט זיך איר מאן צו געכאפט צום ביטערן‬ ‫געוואלט משדך זיין מיטן צדיק מאמשינוב‪.‬‬ ‫טראפ און ער שיכור'ט‪ ,‬און וויבאלד עס איז ליידער‬ ‫נישט דא קיין פרנסה אין שטוב‪ ,‬פייניגט דער מאן‬ ‫ווייל איינמאל איז דער צדיק מאמשינוב‬ ‫איר זייער‪ ,‬ווייל זי האט א ברודער א עושר וואס‬ ‫געווען ביי א שבע ברכות אין שטאט קאצק‪ ,‬און ווי‬ ‫וואוינט אין פראג‪ ,‬און דער מאן וויל זי זאל גיין און‬ ‫זיין מנהג קדוש האט דער צדיק געקענט טרינקען‬ ‫בעטן געלט פון איר ברודער‪ ,‬אבער וואס זאל זי טון‬ ‫‪49‬‬ ‫אברהם‪ ,‬אז ער זאל אריבער גיין צום הייליגען צדיק‬ ‫גאר גרויסע סכומים ברוינפען אן דעם וואס עס‬ ‫מאמשינוב זי"ע‪ ,‬אנפאנג האט ר' אברהם נישט‬ ‫זאל אויף אים אפילו האבן א השפעה‪ ,‬פארשטייט‬ ‫געוואלט גיין‪ ,‬וויבאלד ער האט נישט געקענט דעם‬ ‫זיך אז דער צדיק האט דאס געטון מיט גאר גרויסע‬ ‫צדיק‪ ,‬אבער נאך א שטיק צייט האט ער געזען‪ ,‬אז‬ ‫כוונות‪ ,‬אבער דאן אין קאצק האט דער צדיק‬ ‫ער האט במילא נישט וואס צו פארלירן‪ ,‬איז ר'‬ ‫געטרינקען ממש גרויסע סכומים וואס איז געווען‬ ‫אברהם אריבער קיין אמשינוב צום רבין‪.‬‬ ‫ממש נישט מכוח האנישי‪.‬‬ ‫אנקומענדיג צום רבין האט ער געזען גאר‬ ‫האט דערציילט דער צדיק מפילוב‪ ,‬אז נאכן‬ ‫אסאך אידן שטיין אינדרויסן פונעם שטוב‪ ,‬ווען ער‬ ‫טרינקען אזא גרויסע סכום‪ ,‬האט דער צדיק פאר א‬ ‫האט געפרעגט וואס עס גייט דא פאר‪ ,‬האט מען‬ ‫גאר לאנגע צייט געפראוועט אידן‪ ,‬און מען האט‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬אז דער צדיק נעמט היינט נישט אויף‬ ‫אויפן צדיק בכלל נישט געזעהן אז ער האט‬ ‫קיינעם און דער צדיק האט אנגעזאגט‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫געטרינקען אזויפיל ברוינפען‪ ,‬און מען האט אויפן‬ ‫קיינעם נישט אריין לאזן‪ ,‬נאר אויב איינער קומט‬ ‫צדיק ממש געזעהן בפועל‪" ,‬יין קשה פחד מפיגו"‪,‬‬ ‫מיט א שאלה בהלכה דאן זאל מען יא אריין לאזן‪.‬‬ ‫ווייל די פחד פונעם גרויסן בורא עולם איז ביי דעם‬ ‫צדיק געווען גאר גרויס‪.‬‬ ‫ר' אברהם האט ביי זיך געטראכט‪ ,‬וואס ער‬ ‫•••‬ ‫זאל דא טון‪ ,‬איז אים איין געפאלן א עצה‪ ,‬ער איז‬ ‫אין שטאט וישיגרוד האט געוואוינט א איד ר'‬ ‫אריבער צום שוחט פון שטאט‪ ,‬און געבעטן אז ער‬ ‫אברהם‪ ,‬וואס איז געווען פון די נגידים פון שטאט‪,‬‬ ‫זאל אים שחט'ן א הינדל‪ ,‬דאן האט ער גענומען דעם‬ ‫ער האט געהאט גרויסע פעלדער ווי ער האט‬ ‫הינדל און אריבער צום צדיק אין שטוב‪ ,‬אזוי ווי מען‬ ‫געפלאנצט ווייץ‪ ,‬יעדעס יאר האט דער חסיד‬ ‫האט געזען א איד מיט א הינדל‪ ,‬האט מען זיך פאר‬ ‫געדאווענט און געבעטן ביים באשעפער‪ ,‬אז די‬ ‫געשטעלט אז ער האט א שאלה בהלכה‪ ,‬און מען‬ ‫פעלדער זאלן מצליח זיין‪.‬‬ ‫האט אים אריין געלאזט צום צדיק‪.‬‬ ‫יעדעס יאר האט דער חסיד ר' אברהם גאר‬ ‫ווען ער איז אריין געקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫שיין מצליח געווען‪ ,‬וויבאלד עס זענען געוואקסן‬ ‫דערציילט דעם רבין פון זיין צרה‪ ,‬אז ער האלט דא‬ ‫גאר שיינע ווייץ ביי זיין פעלד און גרויסע סוחרים‬ ‫ביים פארלירן דאס גאנצע געלט פארן יאר‪ ,‬אויך‬ ‫האבן דווקא ביי אים געקויפט ווייץ ברווח גדול‪,‬‬ ‫האט ער דערציילט פארן רבין וויפיל ער געט‬ ‫אויך האט דער חסיד געהאט א גאר שיינע מנהג‪ ,‬אז‬ ‫יעדעס יאר פאר נצרכים‪ ,‬און די אלע אידן פארלאזן‬ ‫ער האט גאר אסאך פון די ווייץ אוועק געטיילט‬ ‫זיך אויף אים צו קענען מפרנס זיין זייער משפחה‪,‬‬ ‫פאר ארימעלייט און נצרכים אן נעמען קיין פרוטה‬ ‫און דערפאר בעט ער דעם צדיק אז ער זאל אים‬ ‫דערפאר‪ ,‬און אזוי האט דער חסיד זיך געפירט יאר‬ ‫העלפן מיט דעם צרה‪.‬‬ ‫איין און יאר אויס‪.‬‬ ‫ווען דער צדיק האט געהערט די ווערטער פון‬ ‫איין יאר האט געהערשט א געפערליכע‬ ‫ר' אברהם‪ ,‬און וויפיל צדקה ער געט אוועק פון‬ ‫טריקעניש‪ ,‬און עס האט זייער נישט גוט אויס‬ ‫זיינע פעלדער‪ ,‬האט אים דער צדיק מאמשינוב‬ ‫געזען די מצב‪ ,‬ווייל אן קיין רעגן האבן די פעלדער‬ ‫זי"ע געזאגט‪ ,‬אויב די בוסט מקיים מצות צדקה מיט‬ ‫נישט געקענט וואקסן‪ ,‬דער חסיד האט באמת‬ ‫דיינע ווייץ‪ ,‬דאן בין איך זיכער אז די וועסט נישט‬ ‫נישט געוויסט וואס ער זאל טון‪ ,‬ווייל דאס האט‬ ‫שאדן האבן דעם יאר אויך‪ ,‬ווייל דער באשעפער‬ ‫געמיינט א גאר גרויסע שאדן‪ ,‬אויך האט דעם חסיד‬ ‫האט זיכער הנאה פון דיין צדקה‪ ,‬און ער וועט דיר‬ ‫באמת וויי געטון‪ ,‬אז ער וועט נישט קענען געבן די‬ ‫העלפן צו האבן דעם יאר אויך א גרויסע הצלחה‪.‬‬ ‫ווייץ און מעהל וואס ער געט יעדעס יאר פאר די‬ ‫נצרכים‪.‬‬ ‫דאן איז דער צדיק מאמשינוב צו געגאנגען‬ ‫צום פענסטער‪ ,‬און ארויס געקוקט פאר א קורצע‬ ‫איינע פון זיינע פריינט וואס איז געווען א‬ ‫צייט‪ ,‬און דאן האט אים דער צדיק געגעבן א ברכה‬ ‫גרויסע חסיד פונעם צדיק הרה"ק רבי יעקב דוד‬ ‫און געהייסן גיי אהיים לחיים ולשלום און נישט‬ ‫מאמשינוב זי"ע‪ ,‬האט ער גע'עצה'ט דעם ר'‬ ‫‪50‬‬ ‫ער האט אלעס גוט געקענט‪ ,‬האט דער טאטע‬ ‫דאגה'ן‪ ,‬ווייל בעזרת השי"ת וועט אראפ קומען גאר‬ ‫געזאגט‪" ,‬מ'דארף בעסער וועלן לערנען"‪ ,‬די וואך‬ ‫אסאך רעגן און די וועסט קענען ממשיך זיין מיט‬ ‫דערויף האט ער זיך נאך מער אנגעשטרענגט‪ ,‬און‬ ‫דיין צדקה וחסד‪.‬‬ ‫ווידער האט דער טאטע געזאגט די זעלבע‬ ‫ווערטער‪" ,‬מ'דארף בעסער וועלן לערנען"‪.‬‬ ‫ר' אברהם איז אהיים שמח וטוב לב און מיט‬ ‫זיין גרויס אמונה געגלייבט‪ ,‬אז די ברכה פונעם‬ ‫אזוי איז עס געגאנגען וואך נאך וואך‪ ,‬דער זון‬ ‫צדיק וועט זיכער מקויים ווערן און ער וועט‬ ‫רבי יעקב דוד האט כמעט נישט געגעסן און נישט‬ ‫געהאלפן ווערן‪ ,‬ווען ער איז צוריק געקומען צו זיין‬ ‫געשלאפן‪ ,‬ביז איינמאל האט ער זיך נישט געקענט‬ ‫שטאט וישיגרוד‪ ,‬האט ער לפלא געזען אז די‬ ‫מער איינהאלטן‪ ,‬און זיך צעוויינט און געבעטן‪,‬‬ ‫פעלדער זענען נאס כאילו עס איז ממש יעצט‬ ‫"טאטע‪ ,‬זאג מיר‪ ,‬ווי אזוי וויל מען בעסער לערנען"‪,‬‬ ‫אראפ א רעגן‪ ,‬ער איז אזוי ארום געגאנגען צווישן‬ ‫האט דער טאטע דער הייליגער ווארקער‬ ‫זיינע פעלדער און געזען אז אלע פעלדער זענען‬ ‫געענטפערט‪" ,‬וועלן לערנען הייסט‪ ,‬אז מען וויל‬ ‫נאס פון רעגן‪.‬‬ ‫נישט קיין אנדערע זאך – נאר לערנען‪ ,‬און דאס‬ ‫הייסט א רצון גמור"‪.‬‬ ‫אזוי ארום גייענדיג טרעפט אים א גוי פונעם‬ ‫•••‬ ‫שטאט‪ ,‬און ר' אברהם פרעגט דעם גוי‪ ,‬האט דא אין‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫שטאט אפשר גערעגנט‪ ,‬זאגט דער גוי‪ ,‬ר' אברהם‬ ‫ווארקער רבי איז געווען אין פשיסחא פאר די‬ ‫איר זענט אויפן קאפ געפאלן‪ ,‬דא אין שטאט האט‬ ‫הסתלקות פונעם הייליגן רבין ר' בונם מפשיסחא‬ ‫שוין נישט גערעגנט די גאנצע יאר‪ ,‬אבער קוקט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער רבי ר' בונם האט אים‬ ‫גוט וועט איר זעהן‪ ,‬אז אויף אלע אייערע פעלדער‬ ‫געזאגט‪" ,‬דיין דוד'ל וועט דאך אוודאי באנג טון‪,‬‬ ‫איז אראפ געקומען רעגן‪ ,‬אבער אויף די פעלדער‬ ‫וואס ער איז נישט געווען דערביי‪ ,‬זאלסטו אים זאגן‪,‬‬ ‫ממש נעבן אייערע פעלדער איז אפילו א טראפ‬ ‫אז ווען ער וועט קומען צו מיר‪ ,‬וועט ער קענען‬ ‫וואסער נישט אראפ געקומען‪.‬‬ ‫פועל'ן אלס וואס ער וועט וועלן‪ ,‬און ווען ער וועט‬ ‫די מעשה איז גלייך ארויס אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫קומען צום ציון‪ ,‬וועט ער אויספירן וואס ער דארף"‪.‬‬ ‫אפילו די גוים האבן געמיזט מודה זיין‪ ,‬אז דער‬ ‫•••‬ ‫הייליגער צדיק מאמשינוב זי"ע האט א גרויסן כח‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע האט‬ ‫ווען דער איד איז צוריק צום רבין און דערציילט‬ ‫אליין דערציילט‪ ,‬אמאל ווען איך בין געווען א‬ ‫דעם גרויסן נס‪ ,‬האט דער צדיק מיט זיין גרויסע‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬האב איך מיר פון גרויס דביקות‬ ‫עניוות געזאגט‪.‬‬ ‫צעטאנצען אין בית המדרש‪ ,‬און דער טאטע איז‬ ‫געשטאנען פונקט ביי דער טיר און געקוקט ווי איך‬ ‫ר' אברהם פארוואס וואונדערט איר זיך אזוי‪,‬‬ ‫טאנץ‪ ,‬ער האט געווארט ביז איך וועל ענדיגן‬ ‫עס שטייט דאך )תהלים ס"ח י'( גֶּ ֶשׁם נְ ָדבוֹת ָתּנִ יף‬ ‫טאנצן‪ ,‬דערנאך איז ער צוגעגאנגען און מיר‬ ‫ֱא‪‬קים נַ ֲח ָל ְת‪ ,‬ווען א איד איז מקיים מיט זיין געלט‬ ‫אריינגערוימט אין אויער‪" ,‬מ'קען דאס אייגענע טון‬ ‫צדקה וחסד פאר אנדערע אידן‪ ,‬דאן שיקט דער‬ ‫אונטער דער קאלדרע"‪ ,‬ווייל דער טאטע דער‬ ‫באשעפער א שפע‪ ,‬כדי דער איד זאל ווייטער‬ ‫הייליגער ווארקער האט אים געוואלט לערנען‪ ,‬אז‬ ‫קענען מקיים זיין דעם מצווה‪ ,‬פארשטייט זיך אז ר'‬ ‫די עבודה פון א איד דארף זיין באהאלטן‪ ,‬אן קיין‬ ‫אברהם איז שוין געבליבן א גרויסע חסיד פונעם‬ ‫אויג וואס זעט‪.‬‬ ‫הייליגען צדיק מאמשינוב זי"ע און גאר אסאך‬ ‫•••‬ ‫געשטיצט דעם צדיק‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב‬ ‫•••‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער טאטע דער‬ ‫די אלטע ווארקא חסידים האבן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הייליגער ווארקער רבי איז געפארן צום הייליגן‬ ‫ווען דער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע איז‬ ‫רוזשינער זי"ע‪ ,‬האט ער מיטגענומען זיינע צוויי‬ ‫געווען א יונגער בחור‪ ,‬האט זיין טאטע‪ ,‬דער‬ ‫זון‪ ,‬ר' יעקב דוד און ר' מענדעלע‪ ,‬דער ווארקער‬ ‫הייליגער ווארקער רבי‪ ,‬אים יעדן שבת פארהערט‬ ‫רבי האט זיך שטארק מבטל געווען צום רוזשינער‪,‬‬ ‫וואס ער האט געלערנט‪ ,‬איינמאל‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫‪51‬‬ ‫האט דער גביר געפרעגט מיט וואונדער‪" ,‬רבי‪,‬‬ ‫הגם ער איז געווען עלטער פון אים‪ ,‬האט אמאל‬ ‫צוליב דעם האט זיך דער רבי געמאטערט מוצאי‬ ‫דער זון ר' יעקב דוד געפרעגט דעם טאטן‪,‬‬ ‫שבת‪ ,‬אזא ווייטן וועג‪ ,‬אין אזא פראסט?"‪ ,‬האט זיך‬ ‫פארוואס ער איז זיך אזוי מבטל‪ ,‬האט דער טאטע‬ ‫דער רבי צעטרייסלט און געזאגט‪" ,‬ווען איך‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ווי זאל איך זיך נישט מבטל זיין צו‬ ‫דערמאן מיך אז ערגעץ שטייט יעקל'ע אויף דער‬ ‫אזא איד‪ ,‬וואס ווען א איד גיט זיך א שניט אין‬ ‫וואך און ציטערט פון קעלט‪ ,‬גייט מיר א צי דורך די‬ ‫אנדערן עק וועלט‪ ,‬פילט ער עס!"‪.‬‬ ‫ביינער‪ ,‬ווי קען מען בכלל ליגן אין בעט אונטער דער‬ ‫•••‬ ‫קאלדרע ווען א איד פרירט!"‪ ,‬דער גביר האט‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה נפלא‪ ,‬וואס‬ ‫איבערגעגעבן דעם שליסל פון זיין קאסע און‬ ‫ברענגט שטארק ארויס די געוואלדיגע מסירת‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער רבי זאל נעמען וויפיל מ'דארף צו‬ ‫נפש פונעם צדיק פאר א אנדערן איד און זיין‬ ‫באפרייען יעקל'ע"‪.‬‬ ‫געהויבענע אהבת ישראל‪ ,‬אין א קאלטע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫שטורמישע מוצאי שבת איז דער רבי דער צדיק‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין לוגאשאדלא האט‬ ‫רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע מיטאמאל‬ ‫מען אמאל געמאכט א סעודה ד' כסלו‪ ,‬אויפן‬ ‫אנגעקומען קיין גריצא‪ ,‬און גלייך געגאנגען צום‬ ‫יארצייט פונעם הייליגען אמשינובער רבי'ן זי"ע‪,‬‬ ‫שטיבל‪.‬‬ ‫איז אריינגעקומען א אלטער בעל עגלה‪ ,‬ר' חנה‬ ‫אליה‪ ,‬און געפרעגט וועמענס יארצייט עס איז‪ ,‬און‬ ‫די יונגעלייט זענען געזעסן ביי מלוה מלכה‬ ‫ווען ער האט געהערט אז עס איז די יארצייט‬ ‫און נישט געהערט ווי מ'קלאפט‪ ,‬ווען עס איז‬ ‫פונעם הייליגען אמשינובער רבי זי"ע‪ ,‬האט ער‬ ‫געווארן שטיל‪ ,‬האבן זיי געהערט א שטארקע‬ ‫דערציילט די מעשה‪.‬‬ ‫באקאנטע שטימע וואס זאגט בזה"ל‪" ,‬ווי קען עס‬ ‫זיין – אידן פרירן אין דרויסן‪ ,‬און איר געניסט‬ ‫ווען ער איז געווען א בחור פון פופצן יאר‪ ,‬האט‬ ‫אינעווייניג?"‪ ,‬מ'האט תיכף געעפנט די טיר‪ ,‬און‬ ‫ער געדינט ביי א בעל עגלה‪ ,‬און זיי האבן געפירט‬ ‫דארט איז געשטאנען דער אמשינובער רבי אין זיין‬ ‫דעם אמשינובער רבי'ן פון אסטראווא קיין‬ ‫פעלץ‪ ,‬מיט שניי אויף דער בארד‪.‬‬ ‫ראזשאן‪ ,‬אינמיטן וועג האט ער זיך אפגעשטעלט‪,‬‬ ‫האט דער רבי געפרעגט פארוואס ער פארט נישט‪,‬‬ ‫נאכדעם וואס דער הייליגער אמשינובער האט‬ ‫האט ער געזאגט "אז ער וועט נישט ווייטער פארן‬ ‫זיך אביסל בארואיגט‪ ,‬האט ער געבעטן מ'זאל אים‬ ‫ביז דער רבי וועט אים בענטשן"‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫פירן צו איינע פון די גבירים אין שטאט‪ ,‬עס איז‬ ‫געזאגט‪" ,‬פאר‪ ,‬פאר – וועסט לאנג פארן!"‪ ,‬און ער‬ ‫געווען צוויי אזייגער ביינאכט אין גרויסן פראסט‬ ‫האט ווייטער געפארן‪ ,‬און דאן ווען דער בעל עגלה‬ ‫האט געבאזשעוועט אין די גאס‪ ,‬און די יונגעלייט‬ ‫האט דאס דערציילט‪ ,‬איז ער שוין געווען איבער די‬ ‫האבן אים געבעטן ער זאל ווארטן ביז אינדערפרי‪,‬‬ ‫אכציג יאר אלט‪.‬‬ ‫אבער ער האט נישט געוואלט הערן און געזאגט‪ ,‬עס‬ ‫•••‬ ‫איז א ענין פון פיקוח נפש‪.‬‬ ‫די אלטע אמשינוב חסידים האבן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫געוויסע חסידים זענען אויפגעשטאנען גאר פרי‬ ‫אנקומענדיג אין שטוב פונעם גביר האט ער‬ ‫און האבן געמוזט טון געשעפטן פארן דאווענען‪,‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬די ווייסט‪ ,‬אז יעקל'ע דער וואסער‪-‬‬ ‫און זענען זיך געקומען באקלאגן פארן צדיק רבי‬ ‫טרעגער‪ ,‬א קרוב פון דיר‪ ,‬איז געכאפט געווארן אין‬ ‫יעקב דוד מאמשינוב זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק זיי‬ ‫מיליטער"‪ ,‬דער גביר האט זיך געוואונדערט און‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬עס איז כדאי אז א יונגערמאן זאל‬ ‫געזאגט‪" ,‬אין אונזער משפחה זענען קיינמאל נישט‬ ‫שטיין אין געשעפט שפעט‪ ,‬און אינמיטן זאל ער‬ ‫געווען קיין וואסער‪-‬טרעגער"‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫געבן א קרעכץ און זאגן‪" ,‬אוי‪ ,‬ווי האלט איך אויף‬ ‫אויסגעשפרייט זיין יחוס‪-‬בוך און אים געוויזן‪ ,‬אז‬ ‫דער וועלט! איך האב נאך נישט געדאווענט"‪ ,‬און‬ ‫דער יעקל'ע דער וואסער טרעגער איז יא פון זיין‬ ‫אזוי זיך שטעלן דאווענען"‪ ,‬ווייל א אמתע קרעכץ‬ ‫משפחה‪ ,‬און מיט אכט הונדערט רובל קען מען אים‬ ‫פון א איד צום גרויסן באשעפער איז די חשוב'סטע‬ ‫ארויסנעמען‪" ,‬דערפאר בין איך געקומען צו דיר‪,‬‬ ‫זאך אויף די וועלט‪.‬‬ ‫ווייל א קרוב איז קודם"‪.‬‬ ‫‪52‬‬ ‫אים געזאגט‪" ,‬זאלסט נישט באנג האבן‪ ,‬מיין קינד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫דו וועסט נאך וויסן"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז די חסידים פונעם‬ ‫הייליגן צדיק רבי אברהם מטשעכאנוב זי"ע האבן‬ ‫נאך דעם טאטע'ס הסתלקות איז ער געפארן‬ ‫געדאווענט נוסח אשכנז‪ ,‬ווי זייער רבי‪ ,‬נאך זיין‬ ‫קיין קאזמיר פרעגן‪ ,‬האט אים דער הייליגער‬ ‫הסתלקות זענען טייל פון זיי געקומען קיין‬ ‫קאזמירער געזאגט‪" ,‬דיין טאטע האט זיך געפרעגט‬ ‫אמשינוב און געפרעגט פונעם צדיק רבי יעקב דוד‬ ‫ביי מיר‪ ,‬וואו מ'זאל אים באגראבן‪ ,‬אין ווארקא‪ ,‬וואו‬ ‫מאמשינוב זי"ע‪ ,‬צו זאלן זיי ווייטער דאווענען‬ ‫ער האט געפירט זיין עדה‪ ,‬אדער אין ווארשא‪ ,‬וואו‬ ‫נוסח אשכנז‪ ,‬אדער אנהייבן נוסח ספרד ווי‬ ‫ער האט אזויפיל געטון פאר'ן כלל"‪.‬‬ ‫מ'דאווענט אין אמשינוב‪ ,‬האט ער זיי געענטפערט‪,‬‬ ‫"קודם דאווענט'ס‪ ,‬דערנאך וועט מען שוין זען אין‬ ‫האב איך אים געראטן אז מען זאל אים לייגן‬ ‫וועלכן נוסח"‪ ,‬ווייל ביים צדיק האט דאר נישט‬ ‫אין ווארקא‪ ,‬און ווארשא זאל ער היטן פאר זיין זון‬ ‫אויסגעמאכט‪ ,‬אבי א איד זאל דאווענען‪.‬‬ ‫דעם "קדוש"‪ ,‬מיינענדיג דעם זון רבי יעקב דוד‬ ‫•••‬ ‫מאמשינוב זי"ע‪ ,‬ווען זיין ברודער רבי מענדעלע‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינער פון די‬ ‫איז נסתלק געווארן און מ'האט אים באגראבן אין‬ ‫גרעסטע און עלטסטע חסידים אין אמשינוב איז‬ ‫ווארשא‪ ,‬האט דער צדיק רבי יעקב דוד געזאגט‬ ‫געווען דער גאון רבי שמחה'לע זי"ע‪ ,‬דער רב פון‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות‪" ,‬יעצט ווייס איך‪ ,‬אז מיין‬ ‫סוחדניוב‪ ,‬דער רבי שמחה איז געווען א צדיק‬ ‫ברודער איז דער "קדוש"‪.‬‬ ‫וקדוש וואס איז געווען אפגעטיילט פון אלע‬ ‫•••‬ ‫ענינים פון דער וועלט‪ ,‬און ער איז נאך געפארן צום‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין וואך פרייטאג צו‬ ‫הייליגען ווארקער רבי זי"ע‪ ,‬אבער איז געווען‬ ‫נאכט‪ ,‬נאכן טיש‪ ,‬האט אויסגעבראכן א שרעקליכע‬ ‫בעיקר א חסיד פון רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע‪,‬‬ ‫שריפה אין שטאט אמשינוב‪ ,‬די פייער צונגען האט‬ ‫האט ער זיך געפירט ווי אלע אנדערע חסידים‪ ,‬און‬ ‫אויפגעגעסן כמעט דעם גאנצן גוי'אישן טייל פון‬ ‫ביים טיש איז ער געשטאנען אויף דער באנק‬ ‫שטאט‪ ,‬און איז שנעל צוגעקומען צום אידישן‬ ‫צווישן די יונגעלייט‪.‬‬ ‫צענטער‪ ,‬אלע אידן פון שטאט האבן זיך‬ ‫פארזאמלט אין זיין בית המדרש און געשריגן און‬ ‫איינמאל ביים טיש איז אריין א איד פון ראדום‪,‬‬ ‫מתפלל געווען צום באשעפער‪.‬‬ ‫וואו רבי שמחה'לע האט פריער געוואוינט‪ ,‬און זיך‬ ‫מזכיר געווען אויף קינדער‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ווען מ'האט שוין געזען די פלאמען דורכן‬ ‫אמשינובער רבי זיך געוואנדען צו ר' שמחה'לע‬ ‫פענסטער‪ ,‬האט דער רבי דער צדיק רבי יעקב דוד‬ ‫פאר אלעמען‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬שמחה'לע‪ ,‬ער איז דאך‬ ‫מאמשינוב זי"ע זיך אוועקגעזעצט אויף זיין שטול‬ ‫דיינער א בן עיר‪ ,‬און דו ביסט דאך פון די למ"ד וא"ו‪,‬‬ ‫אנטקעגן פענסטער און געזאגט‪" ,‬עס וועט קיינעם‬ ‫פארוואס זעסטו נישט א טובה טון דעם איד?"‪ ,‬און‬ ‫נישט שאטן – איך האב געבויט דעם בית המדרש‬ ‫דער זון דער צדיק רבי מנחם מאמשינוב זי"ע האט‬ ‫מיט דרייצן באלקנס )כמנין "אחד"(‪ ,‬און איך האב‬ ‫שפעטער עדות געזאגט‪" ,‬איך האב גוט געקוקט‬ ‫בקבלה‪ ,‬אז אין א מקום קדוש איז נישט שולט קיין‬ ‫אויף ר' שמחה'ן‪ ,‬עס האט אויף אים נישט געווירקט‬ ‫אש"‪ ,‬לפלא האט זיך דאס פייער אפגעשטעלט‬ ‫גארנישט‪ ,‬פונקט ווי מ'וואלט געזאגט אויף א וואנט‬ ‫נעבן זיין בית המדרש‪.‬‬ ‫אז עס איז פון די ל"ו"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫עס האבן דערציילט די נאנטע תלמידים‪ ,‬אז‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב‬ ‫פאר יום כיפור בשנת תרל"ח איז דער צדיק רבי‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען מיטן טאטן‬ ‫יעקב דוד מאמשינוב זי"ע שוין געווען שטארק‬ ‫ביים הייליגן צדיק רבי יחזקאל מקאזמיר זי"ע‪ ,‬און‬ ‫קראנק‪ ,‬און די דאקטורים האבן אים נישט געלאזט‬ ‫דער טאטע האט אים געהייסן ארויסגיין‪ ,‬כדי צו‬ ‫גיין אין בית המדרש‪ ,‬און דער חסיד ר' משה מרדכי‬ ‫רעדן מיטן קאזמירער אליין‪ ,‬און עס האט אים‬ ‫איז געשטאנען ביי דער טיר‪ ,‬נישט צו לאזן דעם‬ ‫שטארק באנג געטאן פארוואס ער קען נישט זיין‬ ‫רבין ארויסגיין פון זיין שטוב צו גיין אין ביהמ"ד‪.‬‬ ‫ביים שמועס‪ ,‬און דער הייליגער קאזמירער האט‬ ‫‪53‬‬ ‫פדיון שבויים‪ ,‬און מ'האט אים אוועקגעיאגט‪ ,‬און‬ ‫ווען דער רבי האט געוואלט ארויסגיין‪ ,‬האט‬ ‫היינט‪ ,‬וואס איר האט אויסגעקליבן דעם אייניקל‬ ‫ער אויסגעשריגן‪" ,‬משה מרדכי! דו וועסט פון‬ ‫פון מיין טאטן‪ ,‬א למדן און א חסיד‪ ,‬פאר רב פון‬ ‫גיהנם נישט ארויס‪ ,‬וואס דו לאזט מיך נישט אריין‬ ‫אוסטראווע‪ ,‬איז מיין טאטע זי"ע באפרידיגט‬ ‫צו כל נדרי!"‪ ,‬האט דער חסיד מיט א מסירת נפש‬ ‫געווארן‪ ,‬און איך פארזיכער אייך‪ ,‬אז פיל שבתים‬ ‫פארן רבין'ס געזונט געענטפערט‪" ,‬מ'וועט מיך אין‬ ‫וועט מיין זון זיצן צווישן אייך‪ ,‬און אראפגיסן אויף‬ ‫גיהנם בכלל נישט אריינלאזן"‪ ,‬דער רבי האט הנאה‬ ‫אייך פון דעם גוטס און גליק פון חסידות‪.‬‬ ‫געהאט פון דעם ענטפער‪ ,‬און איז מיט א שמייכל‬ ‫•••‬ ‫געבליבן אין זיין צימער‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז שבת קודש פרשת‬ ‫•••‬ ‫תולדות בשנת תרל"ח איז דער צדיק הרה"ק רבי‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער רבי דער צדיק‬ ‫שמואל אבא מזיכלין זי"ע‪ ,‬געקומען אין בית‬ ‫רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע איז אסאך געפארן‬ ‫המדרש צו דאווענען שחרית ווי שטענדיג‪ ,‬אבער‬ ‫איבער די שטעט‪ ,‬צו נעמען אידן ארויף צו חסידות‬ ‫ווי נאר ער איז געקומען צום קדיש דרבנן וואס‬ ‫און צו זאמלען געלט פאר פדיון שבויים‪ ,‬אמאל איז‬ ‫מ'זאגט נאך ברייתא דרבי ישמעאל‪ ,‬האט זיך‬ ‫ער געקומען קיין אוסטראווע‪ ,‬א שטאט וואו עס‬ ‫פלוצלינג זייער געביטן דער שיין פון זיינע פנים‪ ,‬און‬ ‫האבן געוואוינט אסאך מתנגדים‪ ,‬און ער האט‬ ‫ער האט אנגעהויבן זייער קרעכצן‪.‬‬ ‫געוואלט בלייבן דארט שבת‪.‬‬ ‫די חסידים‪ ,‬וואס האבן געווויסט אז דער רבי'ס‬ ‫ווען די עקסטרעמע מתנגדים האבן דאס‬ ‫באוועגונגען זענען נישט פשוט‪ ,‬און בפרט קרעכצן‬ ‫דערהערט‪ ,‬האבן זיי אים שטארק געדרייט דעם‬ ‫אים שבת קודש‪ ,‬זענען שטארק דערציטערט‬ ‫קאפ ער זאל פארלאזן די שטאט נאך פאר שבת‪,‬‬ ‫געווארן פון גרויסן מורא טראכטענדיג וואס עס‬ ‫ווייל זיי האבן נישט געוואלט אז א חסידישער רבי‬ ‫גייט שוין ליידער פאר‪ ,‬נאך אפאר מינוט האט דער‬ ‫זאל האלטן א "חסידישן שבת" אין זייער‬ ‫צדיק רבי שמואל אבא אנגעהויבן רעדן‪ ,‬און ער‬ ‫"מתנגדישער" אוסטראווע‪ ,‬און דער רבי האט נישט‬ ‫האט געזאגט‪.‬‬ ‫געהאט קיין ברירה‪ ,‬און ער איז אוועקגעפארן ערב‬ ‫שבת‪ ,‬און דעם שבת האט ער אפגעראכטן אין דער‬ ‫אז ער זעט ווי עס האט זיך אראפגעלאזט א‬ ‫נאנטער שטאט ראזשאן‪.‬‬ ‫גרויסע פינסטערניש אויף דער וועלט‪ ,‬א גרויסער‬ ‫צדיק און חסיד איז יעצט צוגענומען געווארן פון די‬ ‫דרייסיג יאר שפעטער האבן די אוסטראווער‬ ‫וועלט און ער איז דערפאר זייער צעבראכן‪ ,‬אבער‬ ‫אויסגעקליבן פאר א רב דעם אייניקל פונעם רבי‪,‬‬ ‫ער זעט‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז די פינצטערניש איז‬ ‫דעם זיבן‪-‬און‪-‬צוואנציק יאריגן רבי יוסף קאליש‬ ‫נישט דא אין דעם לאנד‪ ,‬נאר ארויס פון לאנד‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪ ,‬און זיין טאטע דער צדיק רבי מנחם‬ ‫אזאנע ווערטער האט ער איבער געזאגט עטליכע‬ ‫מאמשינוב זי"ע‪ ,‬האט איינגעלאדענט די‬ ‫מאל‪ ,‬און גלייך דערנאך איז ער אוועק פונעם עמוד‪,‬‬ ‫דעלעגאציע פון שטאט צו א סעודה‪ ,‬און דארט‬ ‫און ער האט נישט געדאווענט מיטן מנין‪ ,‬און ער‬ ‫האט ער געזאגט‪" ,‬היינט האט די שטאט‬ ‫האט זיך פארשלאסן אין זיין צימער דעם גאנצן‬ ‫אוסטראווע מתקן געווען וואס זי האט געטון מיט‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫מיין טאטן זי"ע פאר דרייסיג יאר צוריק"‪.‬‬ ‫ווייל ווי באקאנט האט מיין טאטע דער‬ ‫ביי שלש סעודות איז דער צדיק רבי שמואל‬ ‫הייליגער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע‪ ,‬זיין‬ ‫אבא שוין יא געזעסן בייים טיש ווי שטענדיג‪ ,‬און‬ ‫גאנץ לעבן געארבעט פארן ציבור‪ ,‬און כאטש ער‬ ‫גלייך מוצאי שבת איז שוין געווארן באקאנט אין‬ ‫האט נישט געקענט די שפראך פון לאנד‪ ,‬האט ער‬ ‫דער וועלט‪ ,‬אז יענעם שבת איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫מיט זיין הויכער פערזענליכקייט און מסירות נפש‬ ‫דארט אין דעם מרפא ארט ארויס פון לאנד‪ ,‬דער‬ ‫ארויס געראטעוועט אסאך יונגעלייט פון‬ ‫הייליגער צדיק רבי יעקב דוד מאמשינוב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫לאנגיעריגן דינסט אין דער צארישער ארמיי‪.‬‬ ‫דאס האט דער צדיק רבי שמואל אבא מזיכלין‬ ‫געזען שוין שבת קודש אינדערפרי מיט זיינע‬ ‫פאר דרייסיג יאר צוריק איז מיין טאטע‬ ‫הייליגע אויגן‪.‬‬ ‫געקומען קיין אוסטראווע מאכן א זאמלונג פאר‬ ‫‪54‬‬