gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

לב שומע · Lev Shomea — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: לב שומע · Lev Shomea

שבוע: תולדות (2026-11-09)

לב שומע · Lev Shomea — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫אידיש‬ ‫ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'‬ ‫‪020 81917000‬‬ ‫[‪]ex3,1.11.1‬‬ ‫'שגיאות מי יבין' ‪ -‬אי אפשר לבר בלא תבן‬ ‫בבקשה‪ ,‬המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע‬ ‫למו''ל למען יתוקן אי''ה‬ ‫להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל‬ ‫‪levshomeya@gmail.com‬‬ ‫סדר ועימוד‪:‬‬ ‫א‪ .‬י‪ .‬גרינוואלד ‪)972( 054-8494370‬‬ ‫ניקוד‪ :‬ישראל פויגל ‪)972( 054-8435096‬‬ ‫תוכן הענינים‬ ‫לג‪‬ל ‪ ‬‬ ‫‪‬ני‪‬‬ ‫וז‪‬ני ‪  ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫לצ‪‬יק ‪  ‬‬ ‫ר‪‬ע ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ד‬ ‫צ‪‬יק ‪  ‬‬ ‫צ‪‬יק ‪  ‬‬ ‫‪‬מה ‪ ‬‬ ‫‪‬אינ‪ ‬‬ ‫‪‬י‪‬קנ‪ ‬ל ‪ ‬‬ ‫אביו ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ה‬ ‫נראית ל‪ ‬מ‪‬ת ‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ק‪‬רה ‪  ‬‬ ‫‪‬נפ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ו‬ ‫ונפ‪  ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫ר‪‬ח‪   ‬‬ ‫נחה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ז‬ ‫‪‬רעי‪   ‬‬ ‫‪‬אב‪‬ה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ז‬ ‫‪‬רא ‪  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ציד ‪‬אי‪  ‬‬ ‫‪‬דה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ט‬ ‫ידע ‪ ‬‬ ‫ע‪‬ו ‪‬אי‪   ‬‬ ‫ויהי ‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫אמת'ע ‪ ‬‬ ‫האר‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ט‬ ‫‪‬א‪   ‬‬ ‫אמת'ע ‪  ‬‬ ‫‪‬ונה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬י‬ ‫דאר‪ ‬זיי‪ ‬דער ‪ ‬‬ ‫‪‬וואס ‪ ‬‬ ‫ציד ‪ ‬‬ ‫‪‬פיו ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יא‬ ‫ע‪‬ו ‪‬י ‪ ‬‬ ‫יצחק ‪‬את ‪ ‬‬ ‫ו‪‬אהב ‪  ‬‬ ‫‪  ‬‬ ‫עליו ‪ ‬‬ ‫חטא ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יג‬ ‫ת‪‬א ‪ ‬‬ ‫ולא ‪ ‬‬ ‫‪‬כיח – ‪ ‬‬ ‫ה‪‬כח ‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫וימי‪    ‬‬ ‫מקרבת ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יג‬ ‫‪‬חה ‪  ‬‬ ‫‪‬מאל ‪‬‬ ‫‪‬הא ‪ ‬‬ ‫לע‪‬ל‪  ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬פילה ‪‬פאר ‪‬די ‪  ‬‬ ‫קינדער ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יד‬ ‫‪ ‬‬ ‫ה‪‬ה ‪     ‬‬ ‫הת‪‬ל‪‬י ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יז‬ ‫ה‪‬ער ‪ ‬‬ ‫‪‬אל ‪  ‬‬ ‫א‪‬יפהער‪ ‬צ‪   ‬‬ ‫דאווענע‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬יח‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫ני‪‬ט‬ ‫ג‪‬טע ‪  ‬‬ ‫קינדער ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כ‬ ‫רעצע‪‬ט ‪‬פאר ‪‬‬ ‫‪‬דער ‪  ‬‬ ‫ג‪‬טע ‪  ‬‬ ‫קינדער ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כא‬ ‫דאווענע‪ ‬פאר ‪‬‬ ‫מס‪‬ל צ‪   ‬‬ ‫זענע‪   ‬‬ ‫זמ‪‬י‪ ‬וואס ‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬ר‪‬ת ‪ ‬‬ ‫ה‪‬רה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כב‬ ‫‪‬‬ ‫ג‪‬טע ‪  ‬‬ ‫קינדער ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כב‬ ‫ווער‪ ‬מיט ‪‬‬ ‫געהאלפ‪  ‬‬ ‫צ‪‬יקי‪ ‬צ‪    ‬‬ ‫הכנעה ‪‬יי ‪  ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫ד‬ ‫‪‬לד‪‬ת‬ ‫‪‬ר‪‬ת ְ‬ ‫ָָ ַ‬ ‫‪‬ני‪‬‬ ‫לג‪‬ל ָ ִ‬ ‫וז‪‬ני ְ ַ ֵ‬ ‫ְַ ֵ ִ‬ ‫ונפ‪‬‬ ‫אביו ‪ְ ַ ְ ‬‬ ‫‪‬י‪‬קנ‪ֶ ‬ל ָ ִ‬ ‫נראית ל‪ְ ‬מ‪‬ת ְ ְ‬ ‫ר‪‬ע ‪ֵ ְ ִ ‬‬ ‫לצ‪‬יק ֶ‪ָ ָ ‬‬ ‫צ‪‬יק ְ ַ ִ‬ ‫צ‪‬יק ֶ‪ִ ַ ‬‬ ‫‪‬מה ַ ִ‬‫‪ֵ ‬אינ‪ֶ ‬‬ ‫‪‬דה‬‫ציד ִאי‪ֶ ָ ‬‬ ‫ידע ַ ִ‬ ‫ע‪‬ו ִאי‪ַ ֵ ֹ ‬‬ ‫ויהי ֵ ָ‬ ‫‪‬אב‪‬ה‪ִ ְ ַ ‬‬‫‪‬רעי‪ָ ֲ ַ ‬‬ ‫‪‬רא ַ ְ ֵ‬ ‫נחה ‪ָ ְ ‬‬ ‫‪‬נפ‪  ‬ר‪‬ח‪ָ ָ ָ ‬‬ ‫ק‪‬רה ְ ַ ְ‬ ‫ְ ָ‬ ‫ציד‬ ‫ע‪‬ו ִ‪‬י ַ ִ‬ ‫יצחק ֶאת ֵ ָ‬ ‫‪‬ונה ‪ַ ֱ ֶ ַ ‬‬ ‫ו‪‬אהב ִ ְ ָ‬ ‫אמת'ע ַ ָ ָ‬ ‫דאר‪ֵ ‬זיי‪ֶ ‬דער ֱ ֶ‬ ‫האר‪ָ  ‬וואס ַ ְ‬ ‫אמת'ע ַ ְ‬ ‫‪ַ ‬א‪ֶ ֶ ֱ ‬‬ ‫מקרבת‬ ‫וימי‪ֶ ֶ ָ ְ ‬‬ ‫‪‬חה ְ ָ ִ‬‫‪‬מאל ָ‬ ‫‪‬הא ְ ֹ‬ ‫לע‪‬ל‪ֵ ְ ‬‬ ‫חטא ‪ָ ְ ‬‬ ‫עליו ֵ ְ‬‫ת‪‬א ָ ָ‬ ‫ולא ִ ָ‬ ‫‪‬כיח – ְ ֹ‬ ‫ה‪‬כח ִ ַ‬ ‫‪‬פיו ‪ַ ֵ ‬‬ ‫ְִ‬ ‫דאווענע‪‬‬ ‫א‪‬יפהער‪ ‬צ‪ֶ ֶ ַ ‬‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫ני‪‬ט‬‫הת‪‬ל‪‬י ‪ְ ִ ‬‬ ‫ה‪‬ה ִ ְ ַ ָ ְ ִ‬ ‫ה‪‬ער ַ ֶ‬‫קינדער ‪ֶ ‬אל ַ ַ ַ‬ ‫‪‬פילה ַפאר ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫‪ָ ְִ ‬‬ ‫ג‪‬טע‬ ‫דאווענע‪ַ ‬פאר ֶ‬ ‫מס‪‬ל צ‪ֶ ֶ ַ ‬‬ ‫זענע‪ָ ֻ ְ ‬‬ ‫זמ‪‬י‪ָ ‬וואס ֶ ֶ‬ ‫קינדער ‪ִ ַ ְ ‬‬ ‫ג‪‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫רעצע‪‬ט ַפאר ֶ‬ ‫‪ֶ ‬דער ֶ ֶ ְ‬ ‫קינדער‬‫ג‪‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫ווער‪ִ ‬מיט ֶ‬ ‫געהאלפ‪ְ ֶ ‬‬ ‫צ‪‬יקי‪ ‬צ‪ְ ְ ָ ֶ ‬‬ ‫הכנעה ֵ‪‬יי ַ ִ ִ‬ ‫ה‪‬רה ‪ָ ָ ְ ַ ‬‬ ‫‪‬ר‪‬ת ַ ָ‬ ‫קינדער ‪ַ ְ ִ ‬‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫הק' )כה יט ד"ה עוד ירמוז(‬ ‫הח‪ç‬ים ַ‬ ‫א‪õ‬ר ַ ַ ִ‬ ‫ֶדער‬ ‫צ‪‬יק‬ ‫צ‪‬יק ֶ‪‬ן ַ ִ‬ ‫‪‬מה ַ ִ‬ ‫ֵאינ‪ֶ ‬‬ ‫‪ô‬ר‪ä‬צים א‪ä‬ן‬ ‫פאר‪Ł‬ידענע ֵ ִ‬ ‫ענטפערט ַ ְ ִ ֶ ֶ‬ ‫ְְֶ ֶ ְ‬ ‫ר‪‬ע‬‫לצ‪‬יק ֶ‪‬ן ָ ָ‬ ‫ְִַ‬ ‫‪Łï‬טים ִאיז ֶדער‬ ‫איינער פ‪ä‬ן ִדי ְ ָ ִ‬ ‫מה‪ê‬כים‪ֶ ֵ ,‬‬ ‫ְ ַ ְִ‬ ‫וויכטיגע‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ה ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ִמיר ֶ ְ ֶ‬ ‫לערנען ִדי ָווא‪ִ ü‬אין ִדי ָ ָ ָ‬ ‫גע‪äà‬רט פ‪ä‬ן‬‫מס‪à‬יר ַאז ִדי ֶ ְ‬ ‫הח‪ç‬ים ַהק' ַ ְ ִ‬ ‫א‪õ‬ר ַ ַ ִ‬ ‫'ח‪.'üäì‬‬‫ענין פ‪ä‬ן ִ‬‫אי‪à‬ער ֶדעם ִ ְ ַ‬ ‫ְיס‪õ‬ד‪õ‬ת ִ ֶ‬ ‫‪à‬חינה ֶמער‬ ‫געוויסע ְ ִ ָ‬ ‫יצחק ִאיז ִאין ַא ֶ ִ ֶ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫לערנען פ‪ä‬ן‬‫אסא‪ַ ü‬אר‪õ‬יס ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶמען ֶקען ִזי‪ַ ַ ü‬‬ ‫אברהם‪,‬‬ ‫גע‪äà‬רט פ‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫‪Ł‬טערקער ִווי ֶדער ֶ ְ‬ ‫ְ ֶ ְֶ‬ ‫מח‪üì‬‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ים ִווי ַאז‪õ‬י צ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫א‪ä‬נזער ָאב‪õ‬ת ַ ְ ִ‬ ‫ְֶ‬ ‫געווען ַא ז‪ä‬ן פ‪ä‬ן ַא‬ ‫אברהם ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ִווי‪à‬אלד ַ ְ ָ ָ‬ ‫ַ ְ‬ ‫אמת'ע ֶוועג ִווי‬ ‫קינדער‪ ,‬א‪ä‬ן ֶדער ֶ ֶ‬ ‫ֵזיין ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫טאטע‬ ‫גע‪õà‬ירן צ‪ַ ä‬א ַ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫יצחק ִאיז ֶ‬‫א‪à‬ער ִ ְ ָ‬ ‫ר‪Ł‬ע‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ָ ָ‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫‪à‬אגיין ִמיט ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫ַאז‪õ‬י ֶמען ְ‪à‬ר‪õ‬י‪ִ ü‬זי‪ֵ ַ ü‬‬ ‫חז"ל )יבמות סד‪éִ (.‬י‬ ‫ס'‪Ł‬טייט ִאין ֲ ַ‬‫צ‪â‬יק‪ֵ ְ ְ ,‬‬ ‫ַא ַ ִ‬ ‫ג‪ä‬טע‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין צ‪ֶ ä‬‬ ‫מ'קען ָ‬ ‫א‪ä‬ן ִווי ַאז‪õ‬י ְ ֶ‬ ‫ר‪Ł‬ע‪,‬‬‫לצ‪â‬יק ֶ‪à‬ן ָ ָ‬ ‫צ‪â‬יק ְ ַ ִ‬ ‫צ‪â‬יק ֶ‪à‬ן ַ ִ‬ ‫‪õâ‬מה ַ ִ‬ ‫ֵאינ‪ֶ õ‬‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫צדיק‪ִ ,‬איז‬ ‫צדיק ָוואס ִאיז ַא ז‪ä‬ן פ‪ä‬ן ַא ַ ִ‬ ‫ַא ַ ִ‬ ‫‪õô‬לדת‬ ‫וא‪ê‬ה ְ ֹ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )כה יט( ְ ֵ ֶ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫צדיק ָוואס ִאיז ַא ז‪ä‬ן פ‪ä‬ן‬ ‫ֶמער ָח‪äŁ‬ב ִווי ַא ַ ִ‬ ‫ה‪õ‬ליד ֶאת‬ ‫ִ‬ ‫אברהם‬ ‫אברהם‪ָ ָ ְ ַ ,‬‬ ‫יצחק ֶ‪à‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫ר‪Ł‬ע‪.‬‬‫ַא ָ ָ‬ ‫יצחק ֶדער‬ ‫קינדער פ‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫זענען ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫יצחק ָדאס ֶ ֶ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫‪ô‬רח ָהאט‬ ‫טאטע – ֶ ַ‬ ‫אברהם'ס ַ ֶ‬ ‫אפ‪ָ ָ ְ ַ äê‬‬ ‫ֲִ‬ ‫יצחק‪.‬‬ ‫גע‪õà‬ירן ִ ְ ָ‬ ‫ְ‬ ‫אברהם ָהאט ֶ‬ ‫אברהם‪ָ ָ ְ ַ ,‬‬‫ז‪ä‬ן פ‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫ימיו‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי‬‫געטאן ְ‪à‬ס‪õ‬ף ָ ָ‬ ‫‪äŁô‬בה ֶ ָ‬ ‫ְ ָ‬ ‫‪Ł‬טעלן ִזי‪õŁ ü‬ין א‪õ‬יף‬ ‫רא‪õŁ‬נים )עיין ברש"י( ְ ֶ ְ‬ ‫ִ‬ ‫ִדי ִ‬ ‫א‪à‬ער‬ ‫חז"ל )בראשית רבה לח יב(‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ס'‪Ł‬טייט ִאין ֲ ַ‬‫ְ ְ ֵ‬ ‫‪õô‬רה‬ ‫דארף ִדי ָ‬ ‫פארוואס ַ ְ‬ ‫ה‪ï‬ס‪ä‬ק‪ָ ְ ַ ,‬‬ ‫ִדי ָל‪õŁ‬ן ַ ָ‬ ‫טאטע ָנא‪ü‬‬ ‫גע‪õà‬ירן ִאיז ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫אברהם ִאיז ֶ‬ ‫ֶווען ַ ְ ָ ָ‬ ‫ה‪õ‬ליד ֶאת‬ ‫'אברהם ִ‬ ‫ווערטער ַ ְ ָ ָ‬ ‫חזר'ן ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫אי‪à‬ער ַ ֶ ְ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫געט‪Ł‬קעס‪ִ ,‬אין‬ ‫געדינט ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ר‪Ł‬ע א‪ä‬ן ֶ ִ ְ‬ ‫געווען ַא ָ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬טייט ‪õŁ‬ין‬ ‫נאכדעם ָוואס ֶעס ְ ֵ‬ ‫יצחק'‪ֶ ְ ָ ,‬‬ ‫ְִ ָ‬ ‫אברהם‬ ‫געווען ַ ְ ָ ָ‬ ‫מח‪ֶ ֶ üì‬‬ ‫יארן ָוואס ֶער ָהאט ְ ַ ֵ‬ ‫ִדי ָ ְ‬ ‫אברהם'‪.‬‬ ‫'יצחק ֶ‪à‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫ה‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫טאטן א‪ä‬ן ֶדעם‬ ‫צווי‪Ł‬ן ֶדעם ַ ְ‬ ‫ק‪Ł‬ר ְ ִ ְ‬ ‫נאנטע ֶ ֶ‬ ‫ָ ְֶ‬ ‫ר‪Ł‬ע‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי ִח‪ָ üäì‬וואס‬ ‫געווען ַא ָ ָ‬ ‫ִאיז ֶער ֶ ֶ‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫ִ ְ‬ ‫געגע‪à‬ן ַפאר ֵזיין ז‪ä‬ן‪ִ ,‬איז‬ ‫ווייטער ֶ ֶ ְ‬‫ֶער ָהאט ֵ ֶ‬ ‫געווען‬ ‫הארץ ָוואס ִאיז ֶ ֶ‬ ‫געק‪ä‬מען פ‪ä‬ן ַא ַ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫‪à‬רענגט‬ ‫ווילנא ָ‪á‬א‪õ‬ן זי"ע )משלי כג טו( ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫הח‪ç‬ים‬‫‪Ł‬לעכטס‪ֶ .‬דער א‪õ‬ר ַ ַ ִ‬ ‫אנגעפילט ִמיט ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ָ ְֶ ִ ְ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה‬ ‫ק‪Ł‬ר א‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫טיפע ֶ ֶ‬‫ַאר‪õ‬יס ֶדער ִ ֶ‬ ‫‪à‬אטאנט )פרשת ויחי מט ג ד"ה ובזה נבוא(‬ ‫ַהק' ַ ָ ְ‬ ‫קינדער‪ַ ,‬א‬ ‫זיינע ִ ְ ֶ‬ ‫טאטע ָהאט צ‪ֶ ֵ ä‬‬ ‫ָוואס ַא ַ ֶ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט‬ ‫ְ‬ ‫קינד ַ‬ ‫עיקר ִח‪ָ üäì‬וואס ַא ִ ְ‬ ‫ַאז ֶדער ִ ָ‬ ‫זענען‬ ‫‪Ł‬ר‪ֵ ,Ł‬זיי ֶ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ֵאיין ֶֹ‬‫טאטע ִמיט ַא ז‪ä‬ן ָ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫גע‪äà‬רט‪ִ ,‬די‬ ‫גליי‪àֵ ü‬יים ֶ ְ‬ ‫טאטע‪ִ ,‬איז ְ ֵ‬ ‫פ‪ä‬ן ֵזיין ַ ֶ‬ ‫טאטע א‪ä‬ן ַא‬ ‫גע‪à‬ינדען‪ַ ,‬א ַ ֶ‬ ‫געקני‪ï‬ט א‪ä‬ן ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ ְִ ְ‬ ‫קינד‬ ‫ארי‪à‬ער צ‪ä‬ם ִ ְ‬ ‫טאטע ֵגייט ַ ִ ֶ‬‫נפ‪ Ł‬פ‪ä‬ן ֶדער ַ ֶ‬ ‫ֶֶ‬ ‫'מאגענעט' ָוואס‬‫‪äï‬נקט ִווי ַא ַ ֶ ֶ‬ ‫זענען ְ ְ‬ ‫קינד ֶ ֶ‬‫ִ ְ‬ ‫יצחק‬‫א‪à‬ער ִ ְ ָ‬ ‫גע‪õà‬ירן‪ֶ ָ .‬‬ ‫ְ‬ ‫ווערט ֶ‬ ‫קינד ֶ ְ‬‫ֶווען ֶדער ִ ְ‬ ‫טייט‪Ł‬‬ ‫א‪õ‬יטאמאטי‪ֶ ,Ł‬ער ַ ְ ְ ְ‬ ‫ָ ַ ִ‬ ‫צ‪ä‬זאם‬‫קלע‪à‬ן ִזי‪ַ ü‬‬ ‫ְ ֶ ְ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה‪ֶ ,‬ער ִאיז‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ְ ָ ָ‬‫‪à‬אק‪ä‬מען ַא ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ָהאט ַ‬ ‫מ‪Ł‬לי )כג טו(‬ ‫אריין ִאין ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק ִאין ִ ְ ֵ‬ ‫ָדאס ַ ֵ‬ ‫צ‪â‬יק‪.‬‬ ‫א‪õ‬יפגעוואקסן ִאין ַא ְ‪Ł‬ט‪ àä‬פ‪ä‬ן ַא ַ ִ‬ ‫ְֶ ָ ְ ְ‬ ‫אני‪ֶ ,‬ווען‬‫ל‪à‬י ַגם ָ ִ‬ ‫י‪ł‬מח ִ ִ‬ ‫ל‪ַ ְ ִ ýà‬‬ ‫חכם ִ ֶ‬‫‪à‬ני ִאם ָ ַ‬ ‫ְִ‬ ‫טאטע ַאן‬‫‪ïŁ‬ירט ֶדער ַ ֶ‬ ‫לערנט‪ְ ִ ְ ,‬‬ ‫ֶדער ז‪ä‬ן ֶ ְ ְ‬ ‫יצחק‬ ‫‪õô‬לדת ִ ְ ָ‬ ‫ְ ֹ‬ ‫וא‪ê‬ה‬ ‫מיינט ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‪ֶ ֵ ְ :‬‬ ‫ֶדאס ֵ ְ‬ ‫הארץ פ‪ä‬ן‬ ‫ווי‪à‬אלד ֶדער ַ ְ‬ ‫‪ł‬מחה‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫אינערליכן ִ ְ ָ‬ ‫ִ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫קינדער פ‪ä‬ן‬ ‫אברהם ָדאס ֶ ֶ‬ ‫זענען ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ‪à‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫גע‪à‬ינדען ִמיט ֶדער ז‪ä‬ן‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫טאטע ִאיז ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫ֶדער ַ ֶ‬ ‫ארי‪à‬ער פ‪ä‬ן‬ ‫ה‪ïŁ‬עה ָוואס ֵגייט ַ ִ ֶ‬ ‫יצחק ‪ִ ‬די ַ ְ ָ ָ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫פריידט ִזי‪ֶ ü‬דער‬ ‫פריידט ִזי‪ְ ֵ ְ ü‬‬ ‫איינער ְ ֵ ְ‬ ‫ֶווען ֵ ֶ‬ ‫‪õô‬רה ִאיז‬ ‫קינדער‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי ָ‬ ‫זיינע ִ ְ ֶ‬‫יצחק צ‪ֶ ֵ ä‬‬ ‫ְִ ָ‬ ‫אנדערע ִמיט‪.‬‬ ‫ַ ְֶ ֶ‬ ‫יצחק‪ִ ,‬די‬ ‫ה‪õ‬ליד ֶאת ִ ְ ָ‬ ‫ִ‬ ‫אברהם‬ ‫מס‪à‬יר ַאז ַ ְ ָ ָ‬‫ְַ ִ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט פ‪ä‬ן‬‫ְ‬ ‫קינד ַ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה ָוואס ַא ִ ְ‬ ‫ֶדער ַ ְ ָ ָ‬ ‫עקסטערע‬ ‫הא‪à‬ן ַאן ֶ ְ ְ ֶ ֶ‬ ‫יצחק ָ ְ‬ ‫קינדער פ‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫גאנצן‬ ‫‪à‬אגלייט ֶעס ַא ַ ְ ְ‬ ‫טאטע‪ֵ ְ ַ ,‬‬ ‫ֵזיין ַ ֶ‬ ‫אברהם‬ ‫ווי‪à‬אלד ַ ְ ָ ָ‬‫ה‪ïŁ‬עה‪ְ ַ ִ ,‬‬‫ח‪Ł‬יב‪ä‬ת א‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫ֲִ‬ ‫חז"ל )סוטה לו‪ַ (:‬אז‬ ‫מ'זעט ִאין ֲ ַ‬ ‫לע‪à‬ן‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי ְ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ַא‬ ‫ֶ‬ ‫יצחק ָהאט ַ‬‫יצחק ‪ָ ְ ִ ‬‬ ‫ה‪õ‬ליד ֶאת ִ ְ ָ‬ ‫ִ‬ ‫‪Ł‬ווערע‬ ‫‪à‬ייגע‪Ł‬טאנען ִדי ְ ֶ ֶ‬ ‫ה‪âð‬יק ִאיז ֵ ֶ ְ ַ ֶ‬ ‫י‪õ‬סף ַ ַ ִ‬‫ֵ‬ ‫טאטע‪.‬‬ ‫ה‪ïŁ‬עה פ‪ä‬ן ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ְ ָ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫‪õï‬טיפר‪,‬‬ ‫ִ ַ‬ ‫א‪Ł‬ת‬‫מצרים ִמיט ֵ ֶ‬ ‫נ‪í‬י‪õ‬ן ִאין ִ ְ ַ ִ‬ ‫ִָ‬ ‫אביו‪ֵ ,‬ווייל‬ ‫‪â‬י‪õ‬קנ‪Łֶ õ‬ל ָ ִ‬ ‫‪ìŁ‬ראית ל‪âְ õ‬מ‪ä‬ת ְ ְ‬ ‫ֶ ְִ ֵ‬ ‫אביו‬ ‫‪‬י‪‬קנ‪ֶ ‬ל ָ ִ‬ ‫נראית ל‪ְ ‬מ‪‬ת ְ ְ‬ ‫ְִ ֵ‬ ‫יעקב‪,‬‬ ‫פאטער ַ ֲ ֹ‬ ‫הייליגער ָ ֶ‬‫צ‪ä‬רה פ‪ä‬ן ֵזיין ֵ ִ ֶ‬ ‫ֶדער ָ‬ ‫א‪õ‬יגן‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫זיינע‬ ‫געלעגן ַפאר ֵ ֶ‬ ‫‪Ł‬טענדיג ֶ ֶ ְ‬‫ִאיז ִאים ְ ֶ ְ ִ‬ ‫ארי‪à‬ער צ‪ä‬ם‬ ‫טאטע ֵגייט ַ ִ ֶ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה פ‪ä‬ן ַא ַ ֶ‬ ‫ִדי ַ ְ ָ ָ‬ ‫אוועק‪ִ ,‬אין‬ ‫געווען ֵווייט ַ ֶ‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס ֶער ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫היי‪à‬ט‬ ‫מאגענעט‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס ֵ ְ‬ ‫קינד ִווי ַא ַ ֶ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫ה‪æ‬מאה‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער‬ ‫לאנד – ְמק‪õ‬ר ַ ֻ ְ ָ‬ ‫פרעמדע ַ ְ‬ ‫ַא ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫גע‪õà‬ירן‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫ווערט ֶ‬ ‫קינד ֶ ְ‬‫גליי‪ֶ ü‬ווען ֶדער ִ ְ‬ ‫ִזי‪ָ ü‬אן ְ ֵ‬ ‫געזען ֵזיין‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬ ‫לאנג ִ ְ‬ ‫יארן ַ ְ‬ ‫ָהאט ‪õŁ‬ין ָ ְ‬ ‫פירט ִזי‪ ü‬א‪õ‬יף‪,‬‬ ‫טאטע ִ ְ‬‫ל‪õ‬יט ִווי ַאז‪õ‬י ֶדער ַ ֶ‬ ‫ק‪Ł‬ר ִאיז‬ ‫אינערליכן ֶ ֶ‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ִ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫טאטע‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ַ ֶ‬ ‫וויפיל‬‫קינד‪ ,‬ל‪õ‬יט ִ ִ‬‫‪à‬אגיין ֶדער ִ ְ‬‫ַאז‪õ‬י ֶוועט ִזי‪ֵ ַ ü‬‬ ‫גע‪à‬לי‪à‬ן‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס ָהאט ִאים‬ ‫איי‪à‬יג ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ֵ ִ‬ ‫פאר'ן‬ ‫אי‪à‬ער ַ ְ‬ ‫גי‪à‬ט ִ ֶ‬ ‫טאטע ִ ְ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה ֶדער ַ ֶ‬ ‫ַ ְ ָָ‬ ‫א‪ä‬מ‪Ł‬טענדן‪.‬‬ ‫‪Ł‬ווערע ְ ְ ֶ ְ ְ‬ ‫אלע ְ ֶ ֶ‬ ‫געהאלפן ִאין ַ ֶ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫‪é‬די‬ ‫א‪à‬ער ְ ֵ‬ ‫קינד‪ֶ ָ ,‬‬‫וואקסט ֶדער ִ ְ‬ ‫קינד‪ַ ,‬אז‪õ‬י ַ ְ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫מח‪üì‬‬ ‫ערציען א‪ä‬ן ְ ַ ֵ‬ ‫קענען ג‪ä‬ט ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫קינד ָזאל ֶ ֶ‬ ‫ֶדער ִ ְ‬ ‫הח‪ç‬ים ַהק' )ויקרא יט ג‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין א‪õ‬ר ַ ַ ִ‬ ‫ק‪Ł‬ר צ‪ä‬ם‬ ‫הא‪à‬ן ַא ֶ ֶ‬‫דארף ֶמען ָ ְ‬ ‫קינד‪ְ ַ ,‬‬ ‫ֵזיין ַא ִ ְ‬ ‫טאטע‬ ‫צ‪ä‬רה פ‪ä‬ן ַא ַ ֶ‬ ‫ד"ה איש( ֶדער ָ‬ ‫ריכטיגע‬ ‫ארי‪à‬ער ֶדער ִ ְ ִ ֶ‬ ‫קינד‪ַ ,‬אז‪õ‬י ֵגייט ַ ִ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫פאלן ִאין‬ ‫אריין ַ ְ‬ ‫מענט‪ Ł‬פ‪ä‬ן ַ ֵ‬ ‫האלט ָא‪ַ ï‬א ֶ ְ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫ענין‬ ‫וויכטיגסטע ִ ְ ַ‬ ‫‪à‬עסטע א‪ä‬ן ִ ְ ִ ְ ְ ֶ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה‪ָ ,‬דאס ֶ ְ ֶ‬ ‫ַ ְ ָָ‬ ‫ליגט‬ ‫מענט‪ָ Ł‬וואס ִ ְ‬ ‫איינציג ֶ ְ ְ‬ ‫יעדער ֵ ְ ִ‬‫טמאה‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫ְָֻ‬ ‫הא‪à‬ן ַא‬ ‫'ח‪ִ 'üäì‬איז צ‪ְ ָ ä‬‬ ‫סגיא פ‪ä‬ן ִ‬‫ִאין ֶדער ֻ ְ ָ‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫ו‬ ‫ק‪Ł‬ר‬ ‫טיפע ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬טארקע א‪ä‬ן ִ ֶ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ַ ü‬א ְ ַ ְ ֶ‬ ‫ג‪ä‬ט‪ִ ,‬איז ְ‬ ‫טאטע‪,‬‬ ‫צ‪ä‬רה פ‪ä‬ן ֵזיין ַ ֶ‬‫א‪õ‬יגן ֶדער ָ‬ ‫ְ‬ ‫זיינע‬ ‫ַפאר ֵ ֶ‬ ‫קינד‪ָ ,‬וואס ֶמער‬‫עלטערן ִמיט ִדי ִ ְ‬ ‫צווי‪Ł‬ן ִדי ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ְִ ְ‬ ‫‪é‬ח צ‪ä‬‬ ‫‪Ł‬טארק א‪ä‬ן ָהאט ֶדער ֹ ַ‬ ‫האלט ִזי‪ְ ַ ְ ü‬‬ ‫ַ ְ‬ ‫אלס ַא‬ ‫קינד‪ְ ַ ,‬‬ ‫טאטע ִאיז צ‪ֵ ä‬זיין ִ ְ‬‫נאנט ֶדער ַ ֶ‬‫ָ ְ‬ ‫ערקלערט‬ ‫נסי‪õ‬נ‪õ‬ת‪ֶ .‬ער ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫אלע ִ ְ‬ ‫‪à‬יי‪Ł‬טיין ַ ֶ‬ ‫ֵ ְ ֵ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה ָהאט ָדאס צ‪ä‬‬ ‫גרעסערע ַ ְ ָ ָ‬ ‫ְֶ ֶ ֶ‬ ‫‪õô‬רה )פרשת קדושים(‬ ‫פארוואס ִדי ָ‬ ‫דערמיט ַ ְ ָ‬ ‫ֶ ְ ִ‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫פאר‪à‬עסערן ֵזיין ִ ְ‬ ‫ַ ְֶ ֶ ְ‬ ‫ואם' ָנא‪ü‬‬ ‫מצוה פ‪ä‬ן ִ'‪äàé‬ד ָאב ָ ֵ‬‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ִדי ִ ְ ָ‬‫ְֵ ְ‬ ‫ווי‪à‬אלד ֶדער ‪ַ ֹé‬ח א‪ä‬ן‬ ‫'ערי‪õ‬ת'‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫ִדי ִא‪äí‬ר פ‪ä‬ן ֲ ָ‬ ‫מס‪õ‬רה א‪õ‬יף‬‫‪à‬רענגט ַא ְ ָ‬ ‫ה‪äæ‬רים ְ ֶ ְ ְ‬ ‫‪à‬על ַ ִ‬ ‫ֶדער ַ ַ‬ ‫העלפט‬ ‫טאטע‪ְ ְ ֶ ,‬‬ ‫ה‪ïŁ‬עה פ‪ä‬ן ַא ַ ֶ‬ ‫ֶדער ַ ְ ָ ָ‬ ‫ק‪äŁ‬רה‬ ‫ונפ‪ָ ְ õŁ‬‬ ‫ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )בראשית מד ל( ְ ַ ְ‬ ‫א‪ï‬האלטן‬ ‫‪Ł‬טענדיג ַאר‪õ‬יס ֶדער ז‪ä‬ן‪ ,‬פ‪ä‬ן ִזי‪ְ ְ ַ ְ ָ ü‬‬ ‫ְ ֶ ְִ‬ ‫נער‪,‬‬ ‫‪à‬לב ָ ַ‬ ‫ק‪äŁ‬רה ְ ֵ‬ ‫א‪ä‬לת ְ ָ‬ ‫‪à‬נפ‪) õŁ‬משלי כב טו( ִ ֶ ֶ‬ ‫ְְַ‬ ‫עביר‪õ‬ת‪ .‬א‬ ‫צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ֲ ֵ‬ ‫אביו‬ ‫‪à‬נפ‪Łֶ õŁ‬ל ָ ִ‬ ‫ק‪äŁ‬רה ְ ַ ְ‬ ‫נפ‪ָ ְ õŁ‬‬ ‫‪ôŁ‬הא ַ ְ‬ ‫צרי‪ֵ ְ ֶ ü‬‬ ‫ִָ‬ ‫‪Ł‬טארקער‬ ‫פאדערט ִזי‪ַ ü‬א ְ ַ ְ ֶ‬ ‫לח‪ì‬כ‪ֶ õ‬עס ָ ֶ ְ‬ ‫‪é‬די ְ ַ ְ‬ ‫‪ְֵ ‬‬ ‫‪‬נפ‪‬‬ ‫ק‪‬רה ְ ַ ְ‬ ‫ְונפ‪ָ ְ ‬‬ ‫ְַ‬ ‫קינד‪,‬‬ ‫טאטע ִמיט ֶדעם ִ ְ‬ ‫צווי‪Ł‬ן ֶדער ַ ֶ‬ ‫ק‪Ł‬ר ְ ִ ְ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫קינדער ָוואס‬ ‫אסא‪ָ ü‬מאל ֵ‪à‬יי ִ ְ ֶ‬ ‫ֶמען ֶזעט ַ ַ‬ ‫ריכטיג‪.‬‬ ‫קינד ִ ְ ִ‬ ‫מח‪ֵ üì‬זיין ֶדער ִ ְ‬ ‫קענען ְ ַ ֵ‬ ‫‪é‬די צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫ְֵ‬ ‫אזעלכע‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ֶ ְ ֶ‬ ‫גע‪õà‬ירן ִמיט ִ ְ‬‫ְ‬ ‫ווערן ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫מ‪ì‬ע‪ä‬ריו‪,‬‬ ‫האדם ַרע ִ ְ ָ‬ ‫יצר ֵלב ָ ָ ָ‬ ‫ג‪ä‬טע ִמ‪õâ‬ת‪éִ ,‬י ֵ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫צ‪ä‬גע‪à‬ינדען‬ ‫‪ïŁ‬ירט ַאז ֶער ִאיז ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫ֶווען ֶדער ז‪ä‬ן ְ ִ ְ‬ ‫ריי‪à‬ערייען‬ ‫קינדער ֵ ֶ ֵ ֶ‬ ‫אסא‪àֵ ü‬יי ִ ְ ֶ‬ ‫מאכט ִזי‪ַ ַ ü‬‬‫ֶעס ַ ְ‬ ‫ק‪Ł‬ר‪,‬‬‫אמת'ע ֶ ֶ‬‫טאטע ִמיט ַאן ֱ ֶ ֶ‬ ‫צ‪ֵ ä‬זיין ַ ֶ‬ ‫‪ô‬אוה‪,‬‬ ‫קנאה‪ָ ֲ ַ ,‬‬ ‫ט‪Ł‬ע‪ï‬ענען‪ָ ְ ִ ,‬‬ ‫קריגערייען‪ֶ ֶ ֶ ְ ,‬‬ ‫א‪ä‬ן ְ ִ ֶ ֵ ֶ‬ ‫טאטע ִאין‬‫היימי‪ Ł‬צ‪ֵ ä‬זיין ַ ֶ‬ ‫נאנט א‪ä‬ן ֵ ִ‬ ‫ֶער ִאיז ָ ְ‬ ‫נארמאלע‬ ‫א‪ä‬ן ָ‪é‬ב‪õ‬ד‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס ִאיז ָגאר ַא ָ ְ ַ ֶ‬ ‫געפיל פ‪ä‬ן‬ ‫‪ïŁ‬ירט ַא ֶ ִ‬‫הינזיכט‪ֶ ,‬דער ז‪ä‬ן ְ ִ ְ‬ ‫יעדן ִ ְ ִ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫גע‪õà‬ירן צ‪ä‬‬ ‫ְ‬ ‫מענט‪ִ Ł‬איז ָדא‪ֶ ü‬‬ ‫ער‪Ł‬יינ‪ä‬נג‪ַ ,‬א ֶ ְ ְ‬ ‫ְֶ ֵ ְ‬ ‫טאטע‪,‬‬ ‫ווארעמקייט צ‪ֵ ä‬זיין ַ ֶ‬‫לי‪Łà‬אפט א‪ä‬ן ַ ֶ ְ ֵ‬ ‫ִ ְַ ְ‬ ‫‪Ł‬לעכטע ִמ‪õâ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫זיינע ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫צע‪à‬רעכן ֵ ֶ‬‫ֶ ְֶ ְ‬ ‫אר‪ä‬מגענ‪ä‬מען ִמיט ַא‬ ‫פילט ִווי ֶער ִאיז ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ֶער ִ ְ‬ ‫ג‪ä‬טן‪ֶ .‬דער‬ ‫ְ‬ ‫טבע צ‪ä‬ם‬ ‫א‪õ‬יסאר‪à‬עטן ֵזיין ֶ ַ‬ ‫ְ ְַ ֶ ְ‬ ‫געוואנדן ִאין‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ָ ְ ְ‬ ‫לי‪Łà‬אפט ָוואס ִאיז ִ ְ‬ ‫ִ ְַ ְ‬ ‫העלפן ֶדער‬‫מח‪ ,üì‬צ‪ְ ְ ֶ ä‬‬ ‫טאטע‪ֵ ַ ְ ,‬‬‫פליכט פ‪ä‬ן ַא ַ ֶ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫אמת'ע‬ ‫גארני‪Ł‬ט‪ַ ,‬דאן ‪õà‬יט ִזי‪ ü‬א‪õ‬יף ַאן ֱ ֶ ֶ‬ ‫ָ ְִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫דרייען ִדי ִ ְ‬‫אי‪à‬ער ְ ֵ ֶ‬ ‫‪Ł‬טייגן‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ֶ‬‫קינד ְ ֵ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫טאטע ִמיט ֶדער ז‪ä‬ן‪ֶ ,‬דער‬ ‫צווי‪Ł‬ן ֶדער ַ ֶ‬‫ק‪Ł‬ר ְ ִ ְ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫מ'קען‪.‬‬ ‫‪à‬עסטן ָוואס ְ ֶ‬ ‫ג‪ä‬טע ִמ‪õâ‬ת‪ ,‬צ‪ä‬ם ֶ ְ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫פארציילן‬ ‫‪ï‬רא‪à‬לעם צ‪ְ ֵ ְ ַ ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ְ ָ ְ ֶ‬ ‫ז‪ä‬ן ָהאט ִ ְ‬ ‫‪ï‬רא‪à‬לעם ָהאט‬ ‫יעדער ְ ָ ְ ֶ‬ ‫‪â‬אג‪õ‬ת‪ַ .‬פאר ֶ ֶ‬ ‫זיינע ְ ָ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫מ‪ïŁ‬יע ֵזיין‬ ‫קענען ַ ְ ִ ַ‬ ‫ֶדער ֶ ְ ֶ‬ ‫‪à‬עסטע ֶוועג צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫וועמען ֶער ֶקען ִזי‪ü‬‬ ‫אנלאנער‪ ,‬צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫ֶדער ז‪ä‬ן ַאן ָ ְ ַ ֶ‬ ‫זאלן‬ ‫קינדער‪ַ ,‬אז ֵזיי ָ ְ‬ ‫א‪õ‬יף ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫דעמאלטס ָהאט ֶדער‬ ‫‪Łäà‬ה‪ְ ְ ָ ֶ ,‬‬ ‫ווענדן ָאן ֵקיין ָ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫א‪õ‬יפפירן‬ ‫ְִ ְ‬ ‫פאר‪Ł‬טיין ִזי‪ ü‬צ‪ä‬‬ ‫דערהערן א‪ä‬ן ַ ְ ְ ֵ‬ ‫ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫א‪ .‬די ספרי‪ ‬הקדושי‪ ‬ברענג‪ ‬שיינע רמזי‪ ‬אוי‪ ‬דע‪ ‬עני‪ .‬דער דגל מחנה אפרי‪) ‬פר' בראשית‬ ‫ד"ה ואפשר לקרב( שרייבט אז די ווערטער )א יא( תדשא האר‪ ‬דש"א איז ראשי תיבות‪ :‬ד'יוקנו‬ ‫ש'ל א'ביו‪ ,‬ווע‪ ‬מע‪ ‬זעט דער צורה פונע‪ ‬טאט‪ ,‬דעמאלטס ווערט שוי‪ ‬אלעס למינהו – א‬ ‫חלק פו‪ ‬דער טאטע‪ .‬דער נוע‪ ‬מגדי‪) ‬פר' שלח ד"ה ואמר הי‪ ‬ראה( איז דאס מרמז אי‪ ‬די ווארט‬ ‫ויצ"א וואס דאס איז נוטריקו‪ :‬ו'ירא י'וס‪ ‬צ'ורת א'ביו‪ .‬אי‪ ‬ספר מקוה ישראל )אות טו( ווערט‬ ‫געברענגט פו‪ ‬הגה"ק מר‪ ‬אברה‪ ‬יהושע זצוק"ל מנאסוד‪ ,‬א שיינע רמז‪ :‬תצ"א איז נוטריקו‪‬‬ ‫ת'צייר צ'ורת א'בי‪ .‬בשעת ווע‪ ‬מע‪ ‬גייט ארויס אי‪ ‬מלחמה‪ ,‬זאל מע‪ ‬געדענקע‪ ‬די צורה‬ ‫פונע‪ ‬טאט‪ ,‬או‪ ‬אזוי ונתנו ה' אלקי‪ ‬ביד‪ ‬וועסטו קענע‪ ‬באזיג‪ ‬דע‪ ‬פיינט‪.‬‬ ‫ז‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫דערה‪õ‬י‪à‬ן‪ֶ ,‬ער‬ ‫קינד א‪õ‬י‪ְ ְ ֶ ü‬‬ ‫פילט ָדאס ִ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫נפ‪ Ł‬פ‪ä‬ן‬‫אריין ֵגיין ִאין ִדי ֶ ֶ‬ ‫‪é‬ח צ‪ֵ ַ ä‬‬ ‫טאטע ַא ֹ ַ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫אריין ֵזיין‬‫לייגט ַ ֵ‬ ‫טאטע ֵ ְ‬ ‫דערמאנט ִזי‪ִ ü‬ווי ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ֶ ְ ַ ְ‬ ‫ווייזן‬ ‫א‪õ‬יפ‪õà‬יען‪ְ ֵ ,‬‬ ‫ְ ֶ‬ ‫ריכטיג‬ ‫קינד א‪ä‬ן ָדאס ִ ְ ִ‬‫ֵזיין ִ ְ‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫‪à‬רען א‪ä‬ן ָקא‪ִ ü‬אין ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫גאנצע ְ ֶ‬ ‫ַ ְֶ‬ ‫מ'פירט‬ ‫קינד ִווי ַאז‪õ‬י ְ ִ ְ‬ ‫א‪õ‬יסלערנען ֵזיין ִ ְ‬ ‫ְ ֶ ְֶ‬ ‫א‪ä‬ן‬ ‫אינדעפרי א‪ä‬ן ֶער‬ ‫‪Ł‬טייט א‪õ‬יף ִ ְ ֶ ְ ִ‬ ‫ֶווען ַא ִ ְ‬ ‫קינד ְ ֵ‬ ‫ִזי‪ ü‬א‪õ‬יף‪.‬‬ ‫טאטע ִאיז ‪õŁ‬ין ַאר‪õ‬יס‬ ‫ֶזעט ִווי ֵזיין ַ ֶ‬ ‫נחה‬ ‫ר‪‬ח‪ָ ‬ם ָ ָ‬ ‫רגע "ווא‪ִ ä‬איז‬ ‫טראכט ַא ֶ ַ‬ ‫פ‪ä‬נדערהיים‪ֶ ,‬ער ְ ַ ְ‬ ‫ְֶ ְ ֵ‬ ‫ר‪à‬י ִ‬ ‫הת‪ñ‬ן‬ ‫זאגט )אבות פרק ב משנה יב( ַ ְ ֵ‬ ‫י‪õ‬סי ָ ְ‬ ‫ִַ‬ ‫דערמאנט ִזי‪ַ ü‬אז ֵזיין‬ ‫טאטע?" א‪ä‬ן ֶער ֶ ְ ַ ְ‬ ‫ֵמיין ַ ֶ‬ ‫יר‪Łä‬ה ָל‪ü‬‬ ‫‪Ł‬אינ‪ָ ְ ã‬‬ ‫‪õô‬רה ֶ ֵ ָ‬ ‫ללמד ָ‬ ‫עצמ‪ֹ ְ ִ ü‬‬ ‫ְֵַ‬ ‫טעגליכן ִ‪Ł‬יע‪ä‬ר‬ ‫יעצט ֵ‪à‬יי ֵזיין ֶ ְ ִ ְ‬ ‫זיצט ֶ ְ‬‫טאטע ִ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫ארי‪à‬ער פ‪ä‬ן ֵאיין ‪õâ‬ר‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ִ ֶ‬ ‫‪õô‬רה ֵגייט ִ ְ‬ ‫ִדי ָ‬ ‫מו‪ô‬ר‪ַ ,‬אז‪õ‬י‬‫ני‪Ł‬ט ְ ַ ֵ‬ ‫קיינמאל ִ ְ‬ ‫ָוואס ֶער ִאיז ֵ ְ ָ‬ ‫אליין‬ ‫דארף ִזי‪ֵ ַ ü‬‬ ‫יעדער ַ ְ‬ ‫צווייטן‪ָ ,‬נאר ֶ ֶ‬ ‫צ‪ä‬ם ְ ֵ ְ‬ ‫‪Ł‬לאפן א‪ä‬ן ֶער‬‫לייגט ִזי‪ְ ָ ְ ü‬‬ ‫קינד ֵ ְ‬ ‫א‪õ‬י‪ֶ ü‬ווען ַא ִ ְ‬ ‫א‪à‬ער ִמיר‬ ‫‪õô‬רה‪ֶ ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫מ‪ä‬ט‪Ł‬ענען א‪õ‬יף ִדי‬ ‫ְ ֶ ֶ‬ ‫יעצט ִאין ֵ‪à‬ית‬ ‫טאטע ִאיז ֶ ְ‬ ‫ווייסט ַאז ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ים ַאז ֶווען ַא‬‫ספרים ַ ְ ִ‬ ‫געפינען ִאין ִדי ְ ָ ִ‬ ‫ֶ ִ ֶ‬ ‫חבר‪ä‬תא‪,‬‬ ‫לערנט ִמיט ַא ַ ְ ָ‬ ‫ה‪ë‬דר‪ Ł‬א‪ä‬ן ֶער ֶ ְ ְ‬ ‫ַ ִ ְָ‬ ‫‪õô‬רה‬ ‫פלאם צ‪ָ ä‬‬ ‫‪à‬רען א‪ä‬ן ַא ְ ַ‬ ‫טאטע ָהאט ַא ְ ֶ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫הארץ‬ ‫קינד'ס ַ ְ‬ ‫אינעם ִ ְ ְ‬‫אריינגעדרינגען ִ ֶ‬ ‫ווערט ַ ֵ ְ ֶ ְ ִ ְ ֶ‬‫ֶ ְ‬ ‫ארי‪à‬ער ֶדער ָקא‪ ü‬א‪ä‬ן ֶדער‬ ‫מצ‪õ‬ת‪ֵ ,‬גייט ַ ִ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ווערן ְגר‪õ‬יס ֶוועט ֶער א‪õ‬י‪ü‬‬ ‫ַאז ֶווען ֶער ֶוועט ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬טארק‬ ‫‪à‬רען צ‪ä‬ם ז‪ä‬ן‪ֶ ,‬ווען ֶדער ז‪ä‬ן ֶזעט ִווי ְ ַ ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫אריין‬‫חבר‪ä‬תא‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ֶוועט א‪õ‬י‪ֵ ַ ü‬‬ ‫הא‪à‬ן ַא ַ ְ ָ‬‫ָ ְ‬ ‫לערנען‪ִ ,‬ווי ֵזיין‬ ‫טאטע ָהאט ִלי‪ à‬צ‪ֶ ְ ֶ ä‬‬ ‫ֵזיין ַ ֶ‬ ‫‪õô‬רה‬ ‫ָ‬ ‫וועזן ִאין ִדי‬ ‫גאנצע ֶ ְ‬ ‫לייגן ֵזיין ַ ְ ֶ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫ערנסקייט ֵ‪à‬יים‬ ‫‪Ł‬אק ְלט ִזי‪ִ ü‬מיט ַאן ֶ ְ ְ ְ ֵ‬ ‫טאטע ָ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ה‪ .‬ב‬ ‫ְַ ָ‬ ‫טאטע‬ ‫‪Ł‬טארק ֵזיין ַ ֶ‬ ‫דאווענען‪ֶ ,‬ער ֶזעט ִווי ְ ַ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫מצוה‪ִ ,‬איז ָדאס‬ ‫מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָ‬‫ָהאט ִלי‪ à‬צ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫‪‬אב‪‬ה‬ ‫‪‬רעי‪ָ ֲ ַ ‬‬ ‫‪‬רא ַ ְ ֵ‬ ‫ְָ‬ ‫קינד ַאז ֶער ָזאל א‪õ‬י‪ü‬‬ ‫מ‪ïŁ‬יע א‪õ‬יף ֶדעם ִ ְ‬ ‫ַ ְ ִ ַ‬ ‫קינד ֵגייט‬ ‫טאטע צ‪ַ ä‬א ִ ְ‬ ‫ק‪Ł‬ר פ‪ä‬ן ַא ַ ֶ‬ ‫ֶדער ֶ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן צ‪ ä‬ט‪ä‬ן‬ ‫‪õô‬רה‪ ,‬א‪ä‬ן ִלי‪ְ ָ à‬‬ ‫הא‪à‬ן ִדי ָ‬ ‫ִלי‪ְ ָ à‬‬ ‫‪äï‬נקט ִווי ֶדער‬ ‫ְְ‬ ‫וועגן‪,‬‬ ‫‪à‬יידע ֶ ְ‬ ‫א‪õ‬יף ֵ ֶ‬ ‫ט‪õ‬בים‪.‬‬‫‪ä‬מע‪ł‬ים ִ‬ ‫מצ‪õ‬ת ַ ֲ ִ‬ ‫ִ ְ‬ ‫מ‪ïŁ‬יע ֵזיין ַפאר ֵזיין‬ ‫‪é‬ח צ‪ַ ִ ְ ַ ä‬‬ ‫טאטע ָהאט ַא ֹ ַ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫יעדער ֶ ִ‬ ‫טאטע ָהאט צ‪ä‬‬ ‫געפיל ָוואס ֶדער ַ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫מ‪ïŁ‬יע ֵזיין‬ ‫‪é‬ח צ‪ַ ִ ְ ַ ä‬‬ ‫קינד ַא ֹ ַ‬ ‫קינד‪ָ ,‬האט ֶדער ִ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫מצוה‪ֵ ,‬גייט ָדאס‬ ‫וועלכע ִ ְ ָ‬ ‫ֵסיי ֶ ְ ֶ‬ ‫זאגט‬ ‫‪á‬מרא )סנהדירן קד‪ְ ָ (.‬‬ ‫פאטער‪ִ .‬די ְ ָ ָ‬ ‫ַפאר ֵזיין ָ ֶ‬ ‫פריידט‬ ‫טאטע ְ ֵ ְ‬ ‫קינד‪ֶ ,‬ווען ַא ַ ֶ‬‫ארי‪à‬ער צ‪ä‬ם ִ ְ‬ ‫ִַ ֶ‬ ‫ט‪õ‬בים ָוואס ִדי‬‫מע‪ł‬ים ִ‬ ‫מצ‪õ‬ת א‪ä‬ן ַ ֲ ִ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ִ ü‬די ִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ק‪ä‬מט ַא יו"ט ֶזעט‬ ‫‪àŁ‬ת‪ֶ ,‬ווען ֶעס ְ‬ ‫ִזי‪ִ ü‬מיט ַא ַ ָ‬ ‫מז‪é‬ה ִמיט ֶדעם‬ ‫זענען ֵזיי ְ ַ ֶ‬ ‫ט‪ä‬ען‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫ֶ‬ ‫קינדער‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫דערה‪õ‬י‪à‬ן א‪ä‬ן‬ ‫טאטע ִאיז ֶ ְ ְ‬ ‫קינד ִווי ֶדער ַ ֶ‬‫ֶדער ִ ְ‬ ‫א‪à‬א‪.‬‬‫מז‪é‬י ַ ָ‬ ‫‪à‬רא ְ ַ ֵ‬ ‫טאטע‪ָ ְ ,‬‬ ‫זייער ַ ֶ‬‫ֵ ֶ‬ ‫‪ł‬מחה א‪ä‬ן ִמיט‬ ‫מצ‪õ‬ת ִמיט ַא ִ ְ ָ‬ ‫מקיים ִדי ִ ְ‬ ‫ִאיז ְ ַ ֵ‬ ‫זאגט‬ ‫ֶדער ֲ ִ ַ‬ ‫אריז"ל )ליקוטי תורה תהלים לב א( ָ ְ‬ ‫קינד‪,‬‬ ‫ארי‪à‬ער צ‪ä‬ם ִ ְ‬‫ה‪õôŁ‬קק‪ä‬ת‪ֵ ,‬גייט ָדאס ַ ִ ֶ‬ ‫ִ ְ ְ‬ ‫‪é‬ח צ‪ä‬‬ ‫געהאט ֶדער ֹ ַ‬ ‫מ‪ô‬תיה‪ָ ä‬האט ֶ ַ‬ ‫ַאז ַ ִ ְ ָ‬ ‫געה‪õ‬י‪à‬ענע ֵצייט‪,‬‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫ק‪ä‬מט ֶדער ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ַאז ֶווען ֶעס‬ ‫ב‪ .‬מע‪ ‬פארציילט א ווערטל אז א טאטע האט אמאל אנגעזאגט זיי‪ ‬זו‪" ‬דו ווערסט שוי‪ ‬אט‬ ‫אט ווער‪ ‬א בר מצוה בחור‪ ,‬דו גייסט זי‪ ‬מקבל זיי‪ ‬עול תורה ומצוות‪ ,‬דעריבער וויל אי‪‬‬ ‫אז דו זאלסט זע‪ ‬צו אינזי‪ ‬האב‪ ‬ריכטיג ביי‪ ‬דאווענע‪ ,‬דאווענע‪ ‬אינעווייניג אי‪ ‬א סידור‪ ,‬או‪‬‬ ‫זיי‪ ‬אי‪ ‬בית המדרש פו‪ ‬אנפאנג ביז‪ ‬סו‪ ‬דאווענע‪ ,‬א‪ ‬שמועס‪ ‬מיט קיינע‪ "...‬ווע‪ ‬דער‬ ‫טאטע האט געענדיגט רעד‪ ,‬האט זי‪ ‬דער אינגל אנגערופ‪" ‬טאטי‪ ,‬ווע‪ ‬ווערסטו בר מצוה?!‪"...‬‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫ח‬ ‫ג‪ä‬טע‬‫ני‪Ł‬ט ֶ‬ ‫‪Ł‬ערי‪ִ ý‬אין ִדי ִ ְ‬ ‫מאחד ְ ָ ֶ‬ ‫‪à‬אהאפטן ֵ ַ ַ‬ ‫ַ ָ ְְ‬ ‫‪é‬הן‬ ‫י‪õ‬חנן ֹ ֵ‬ ‫טאטע ָ ָ‬‫זינד פ‪ä‬ן ֵזיין ַ ֶ‬ ‫מת‪ñ‬ן ֵזיין ִדי ִ ְ‬ ‫ְ ֵַ‬ ‫צ‪ä‬גע‪à‬ינדען צ‪ä‬ם‬ ‫איינער ָוואס ִאיז ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫ט‪õ‬יערן‪ֶ ֵ ,‬‬ ‫ְֶ‬ ‫געווארן‬ ‫טאטע ִאיז ֶ ָ ְ‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ָ‪á‬ד‪õ‬ל‪ְ ָ ,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶדעם‬ ‫דינט ִ ְ‬ ‫ה‪å‬ה‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫‪Ł‬ערי‬ ‫ַ ֲֵ‬ ‫דערה‪õ‬י‪à‬ן א‪ä‬ן‬ ‫מ‪ô‬תיה‪ִ ä‬אים ֶ ְ ְ‬ ‫צד‪õ‬קי‪ָ ,‬האט ַ ִ ְ ָ‬ ‫ַא ְ ִ‬ ‫ס'דארף צ‪ֵ ä‬זיין‪ ,‬א‪õ‬י‪ֶ à‬דער‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִווי ְ ַ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫אפ‪ָ äê‬נא‪ü‬‬ ‫נ‪Ł‬מה ֲ ִ‬‫געווען א‪õ‬יף ֵזיין ְ ָ ָ‬ ‫מ‪ïŁ‬יע ֶ ֶ‬‫ַ ְ ִ ַ‬ ‫נפ‪ õŁ‬א‪ä‬ן‬ ‫א‪ä‬ת ַ ְ‬ ‫‪à‬כל ַ ַ‬ ‫‪ä‬בא ְ ָ‬ ‫‪äŁô‬בה ט‪ä‬ן‪ָ ,‬‬ ‫ִוויל ְ ָ‬ ‫ממעזי‪äà‬ז זי"ע‬ ‫ר‪à‬י ָ‪à‬ר‪ִ ֶ ִ üä‬‬ ‫‪ï‬טירה‪ .‬הרה"ק ַ ִ‬ ‫ֵזיין ְ ִ ָ‬ ‫החלטה צ‪ִ ä‬זי‪ü‬‬ ‫פעסטע ַ ְ ָ ָ‬ ‫ק‪ä‬מט ִמיט ַא ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶער ְ‬ ‫טייט‪ִ Ł‬מיט ֶדעם ִדי‬ ‫)בבוצינא דנהורא א ‪ ‬חנוכה( ַ ְ‬ ‫א‪õ‬יפן‬ ‫ְ‬ ‫יבחר ה'‬ ‫א‪Ł‬ר ִ ְ ַ‬ ‫ה‪ë‬ק‪õ‬ם ֲ ֶ‬ ‫א‪ä‬מקערן ֶאל ַ ָ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫חנוני ֵנר‪àַ õ‬ח‪ä‬ץ‪,‬‬‫ה‪ì‬יח ֶ ְ ָ ִ‬‫‪á‬מרא )בבא קמא סב‪ַ ִ ִ (:‬‬ ‫ְ ָָ‬ ‫פירן ִווי ַאז‪õ‬י ֶדער‬ ‫ִריכטיגן ֶוועג א‪ä‬ן ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ְִ ְ‬ ‫י‪õ‬חנ"ן‪ָ ,‬דאס‬ ‫א‪õ‬ת‪õç‬ת פ‪ä‬ן ָ ָ‬ ‫חנונ"י ִאיז ִדי ִ‬ ‫חיב‪ִ ָ ְ ֶ ,‬‬‫ַָ‬ ‫צ‪ä‬ק‪ä‬מען צ‪ֶ ä‬דער‬ ‫ֶ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ִוויל‪ֶ ,‬קען‬‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫‪é‬הן ָ‪á‬ד‪õ‬ל ָהאט‬ ‫י‪õ‬חנן ֹ ֵ‬‫‪à‬אדייט ַאז ֶווען ָ ָ‬ ‫ַ ֵ‬ ‫‪é‬כל‬‫אלקיו ְ ָ‬ ‫‪Łà‬ם ה' ֱ ָֹ‬ ‫ו‪Ł‬רת ְ ֵ‬‫מדרג‪õ‬ת ְ ֵ ֵ‬ ‫העכסטע ַ ְ ֵ‬ ‫ֶ ְְֶ‬ ‫קטרת‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס‬ ‫פייער פ‪ä‬ן ִדי ְ ֶֹ‬ ‫גענ‪ä‬מען ֶדער ֵ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫לפני ה' ֶער ֶקען‬ ‫הע‪õ‬מדים ָ‪Ł‬ם ִ ְ ֵ‬ ‫הלו‪ç‬ם ָ ְ ִ‬ ‫אחיו ַ ְ ִ ִ‬ ‫ֶָ‬ ‫קד‪Ł‬‬ ‫אינדר‪õ‬יסן פ‪ä‬ן ִדי ֶֹ‬ ‫געלייגט ַ‪à‬ח‪ä‬ץ – ִ ְ ְ ְ‬ ‫ֶ ֵ ְ‬ ‫דינען ֶדעם‬ ‫‪äŁô‬בה א‪ä‬ן ִ ֶ‬ ‫‪à‬על ְ ָ‬ ‫ווערן ַא ַ ַ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫צד‪õ‬קי‪.‬‬ ‫חיב – ַא ְ ִ‬ ‫געווארן ַ ָ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Ł‬ים‪ִ ,‬איז ֶער ֶ ָ ְ‬ ‫ֳַ ָ ִ‬ ‫צ‪â‬יק‪.‬‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ִ‬ ‫יעדער ְ ֶ‬ ‫‪äï‬נקט ִווי ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ְ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ü‬‬‫חנ‪é‬ה‪ïָ ,‬ט‪ä‬ר‪ְ ,‬‬ ‫‪à‬נר ֲ ֻ ָ‬ ‫א‪õ‬מר ְ ֵ‬ ‫ֵ‬ ‫יה‪ä‬דה‬ ‫ר‪à‬י ְ ָ‬ ‫ַ ִ‬ ‫יאכל‪ä‬‬‫‪é‬חלק ֹ ֵ‬ ‫חלק ְ ֵ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָנאר ָדאס ָנאר ֵ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫אנגעצינדען‬ ‫מ‪ô‬תיה‪ָ ä‬האט ָ ְ ֶ ִ ְ ֶ‬ ‫ֶדעם ָוואס ֵזיין ז‪ä‬ן ַ ִ ְ ָ‬ ‫גאנצע‬ ‫נעמען ִמיט ִזי‪ֵ ü‬זיין ַ ְ ֶ‬ ‫ֶער ֶקען ִמיט ֶ ֶ‬ ‫געווארן‬ ‫י‪õ‬חנן ָ‪ï‬ט‪ä‬ר ֶ ָ ְ‬ ‫מנ‪õ‬רה‪ïָ ,‬ט‪ä‬ר – ִאיז ָ ָ‬ ‫ִדי ְ ָ‬ ‫‪äŁô‬בה‪ָ ,‬האט ֶער‬ ‫מ‪ïŁ‬חה‪ֶ .‬ווען ֶער ט‪ä‬ט ְ ָ‬ ‫ִ ְ ָָ‬ ‫פ‪ä‬ן ֶדעם ִ‪â‬ין‪.‬‬ ‫אלע‬‫מת‪ñ‬ן ֵזיין ַ ֶ‬‫‪Ł‬לע‪ï‬ן א‪ä‬ן ְ ַ ֵ‬ ‫‪é‬ח צ‪ִ ä‬מיט ְ ֶ ְ‬ ‫ֶדער ֹ ַ‬ ‫עלטערן‪ .‬ג‬ ‫זיינע ֶ ְ ֶ ְ‬‫מ‪ïŁ‬חה א‪ä‬ן פ‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫זינד פ‪ä‬ן ֵזיין ִ ְ ָ ָ‬ ‫ִ ְ‬ ‫ס‪õ‬פר )פרשת שופטים ד"ה וכי יבוא(‬ ‫חתם ֵ‬ ‫ֲַ‬ ‫ֶדער‬ ‫געדאנק א‪õ‬יף ִדי‬ ‫זעל‪à‬ע ֶ ַ ְ‬ ‫טייט‪ֶ Ł‬דער ֶ ְ ֶ‬ ‫ַ ְ‬ ‫‪‬‬ ‫ה‪ê‬וי ֶווער ֶעס ִאיז‬ ‫וכי ָיב‪õ‬א ַ ֵ ִ‬ ‫ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )דברים יח ו( ְ ִ‬ ‫ג‪ .‬מיי‪ ‬זיידע הרה"ח ר' יוס‪ ‬באלאג ז"ל‪ ,‬האט געלערנט אי‪ ‬ישיבה ביי‪ ‬מהרי"‪ ‬מדושינסקיא‬ ‫זצ"ל אי‪ ‬דער שטאט חוסט‪ .‬ווע‪ ‬זיי‪ ‬טאטע הרה"צ ר' ישראל באלאג זצ"ל איז נפטר געוואר‪,‬‬ ‫האט ער באקומע‪ ‬א 'מכתב תנחומי‪ '‬פו‪ ‬זיי‪ ‬ראש הישיבה המהרי"‪ ‬דושינסקיא זצ"ל ווי ער‬ ‫האט ארויס געברענגט דברי שבח או‪ ‬לויב ווערטער אוי‪ ‬דע‪ ‬נפטר‪ ,‬צוויש‪ ‬די שורות דערמאנט‬ ‫ער דער מאמר חז"ל )בראשית רבה פר' וירא מט ד( כל מי שיש לו ב‪ ‬יגע בתורה כאילו לא מת‪,‬‬ ‫ווער עס לאזט איבער קינדער וואס לערנע‪ ‬תורה‪ ,‬ווערט דאס גערעכנט כאילו זיי זענע‪ ‬נישט‬ ‫געשטארב‪ ,‬ווייל די תורה או‪ ‬מצות וואס די קינדער טוע‪ ‬לעילוי נשמת זייערע עלטער‪,‬‬ ‫דערהייבט זיי או‪ ‬איז משפיע אוי‪ ‬זיי לטובה‪ ,‬או‪ ‬ער ענדיגט צו דע‪ ‬בריוו 'ועוד אביכ‪ ‬חי'‪.‬‬ ‫נאכ‪ ‬ביטער‪ ‬קריג‪ ,‬האט רביה"ק מסאטמאר זי"ע זי‪ ‬צעוויינט עטליכע מאל או‪ ‬ער האט‬ ‫געזאגט‪ :‬די קדושי‪ ‬קומע‪ ‬ארוי‪ ‬אויב‪ ‬אי‪ ‬הימל או‪ ‬זיי פרעג‪ ‬אויב‪" ‬פארוואס האב‪ ‬מיר‬ ‫נישט זוכה געווע‪ ‬צו דערלעב‪ ‬משיח"‪ ,‬או‪ ‬דער אויבערשטער האט רחמנות אוי‪ ‬זיי‪ ,‬או‪ ‬ער‬ ‫נעמט זייערע נשמות או‪ ‬ער שיקט זיי נאכאמל אראפ דא אוי‪ ‬דער וועלט צו אונזער דור –‬ ‫דער דור פו‪ ‬עקבתא דמשיחא – כדי די נשמות זאל‪ ‬זוכה זיי‪ ‬צו זע‪ ‬משיח צדקינו‪ ,‬ווע‪ ‬ער‬ ‫וועט אנקומע‪ ‬במהרה בימינו או‪ ‬אונז ארויס נעמע‪ ‬פו‪ ‬דע‪ ‬ביטער‪ ‬גלות‪ .‬דער רבי האט זי‪‬‬ ‫צעפייערט "די קינדער זענע‪ ‬די טאטעס או‪ ‬די טאטעס זענע‪ ‬די קינדער"‪.‬‬ ‫ט‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫מענט‪ִ Ł‬אין ְ‪Ł‬ט‪,àä‬‬ ‫סארט ֶ ְ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵזיין ֵאיין ָ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪‬דה‬ ‫ציד ִאי‪ֶ ָ ‬‬ ‫ידע ַ ִ‬ ‫ע‪‬ו ִאי‪ַ ֵֹ ‬‬ ‫ויהי ֵ ָ‬ ‫ְַ ִ‬ ‫מענט‪ִ Ł‬אין ַגאס‪.‬‬ ‫סארט ֶ ְ ְ‬ ‫אנדערע ָ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ַאן ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫'ח‪ֶ 'üäì‬קען ֶמען‬ ‫וויכטיגע ְיס‪õ‬ד ִאין ִ‬ ‫ָנא‪ַ ü‬א ִ ְ ִ ֶ‬ ‫קינדער‪ ,‬מ‪ä‬ז ֶמען‬ ‫מח‪ֵ üì‬זיין ִ ְ ֶ‬ ‫קענען ְ ַ ֵ‬‫‪é‬די צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫ְֵ‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ה‪ֶ .‬עס‬ ‫לערנען פ‪ä‬ן ִדי ָ ָ ָ‬ ‫ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס ֶ ְ ֶ‬ ‫'‪â‬ברים‬ ‫א‪õ‬פן ָוואס ִאיז ְ ָ ִ‬ ‫מח‪ֵ üì‬זיין א‪õ‬יף ַאן ְ‬ ‫ְ ֵַ‬ ‫ויהי‬ ‫ה‪ì‬ערים‪ִ ְ ַ ,‬‬‫ו‪ç‬ג‪â‬ל‪ִ ָ ְ ַ ä‬‬‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )כה כז( ַ ִ ְ ְ‬ ‫ְ ֵ‬ ‫טאטע ִאיז‬ ‫א‪à‬ער א‪õ‬י‪ַ à‬א ַ ֶ‬ ‫ה‪ê‬ב'‪ֶ ָ ,‬‬‫ה‪õç‬צאים ִמן ַ ֵ‬ ‫ַ ְ ִ‬ ‫ויעקב ִאי‪Ł‬‬ ‫‪ł‬דה ְ ַ ֲ ֹ‬ ‫ציד ִאי‪ֶ ָ Ł‬‬ ‫ידע ַ ִ‬‫ע‪ł‬ו ִאי‪ַ ֵֹ Ł‬‬ ‫ֵָ‬ ‫קינד ָזאל ִזי‪ü‬‬‫זאגט ֵזיין ִ ְ‬ ‫‪é‬בר‪ֶ õ‬ער ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ‪õô‬כ‪ַ ְ õ‬‬ ‫ִ ְ‬ ‫ע‪ł‬ו‬‫מס‪à‬יר ַאז ֵ ָ‬ ‫ר‪"Ł‬י ִאיז ַ ְ ִ‬ ‫אהלים‪ִ ַ .‬‬ ‫י‪Ł‬ב ֹ ָ ִ‬‫ָ‪ô‬ם ֹ ֵ‬ ‫פלייסיג‪ִ ,‬אין‬ ‫לערנען ְ ֵ ִ‬ ‫ערלי‪ ü‬א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפפירן ֶ ְ ִ‬ ‫ְִ ְ‬ ‫'אי‪.'Ł‬‬ ‫סארטן ִ‬‫צוויי ָ ְ ְ‬ ‫געקליידט ִמיט ְ ֵ‬ ‫ָהאט ִזי‪ְ ֵ ְ ֶ ü‬‬ ‫האלט‬ ‫זעל‪à‬סט ַ ְ‬‫זעל‪à‬ע ֵצייט ָוואס ֶער ֶ ְ ְ ְ‬ ‫ֶדער ֶ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפגעפירט ִווי‬ ‫ְֶ ִ ְ‬ ‫טאטע ָהאט ֶער ִזי‪ü‬‬ ‫צ‪ֵ ä‬זיין ַ ֶ‬ ‫פאר‪à‬עסערן‪ַ ,‬דאן ִאיז ִדי‬‫ני‪Ł‬ט ֵ‪à‬יים ִזי‪ְ ֶ ֶ ְ ַ ü‬‬ ‫ִ ְ‬ ‫גע‪à‬לאפט א‪ä‬ן‬‫ציד' ֶער ָהאט ֶ ְ ָ ְ‬ ‫ידע ַ ִ‬ ‫'אי‪ַ ֵֹ Ł‬‬ ‫ַאן ִ‬ ‫ווערטער ָוואס‬‫אזעלכע ֶ ְ ֶ‬ ‫'לב‪æ‬לה'‪ֶ ְ ֶ ַ ,‬‬ ‫ווערטער ְ ַ ָ ָ‬‫ֶ ְ ֶ‬ ‫טאטע‪ֶ ,‬ער ָהאט‬ ‫א‪õ‬יסגע‪ïŁ‬ילט ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ְֶ ְ ִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫זענען ִ ְ‬ ‫אמת'דיג‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ַאר‪õ‬יס ֱ ֶ ְ ִ‬ ‫ק‪ä‬מען ִ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫טאטע ָזאל‬ ‫‪Ł‬אל‪õ‬ת ָוואס ֵזיין ַ ֶ‬ ‫געפרעגט ְ ֵ‬ ‫ֶ ְֶ ְ‬ ‫ווירק‪ä‬נג‪ֵ .‬ווייל ַא‬ ‫ֵקיין ֵרייד ָוואס ָהאט ַא ִ ְ ְ‬ ‫מדקדק‬ ‫מיינען ַאז ֶער ִאיז ַא ְ ַ ְ ֵ‬ ‫דערמיט ֵ ֶ‬ ‫ֶ ְ ִ‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫‪ïŁ‬ירט ַא ַ ְ‬ ‫הארץ ְ ִ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫געווען ַאן‬ ‫‪à‬אמת ִאיז ֶער ֶ ֶ‬ ‫א‪à‬ער ֶ ֱ ֶ‬ ‫‪à‬מצ‪õ‬ת‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ְִ ְ‬ ‫ליידיג‪‬גייער ָוואס‬ ‫‪ï‬ראסטע ֵ ִ ֵ ֶ‬ ‫‪ł‬דה' ַא ְ ָ ְ ֶ‬ ‫'אי‪ֶ ָ Ł‬‬ ‫ִ‬ ‫הארץ‬ ‫אמת'ע ַ ְ‬ ‫ַאן ֱ ֶ ֶ‬ ‫געפאנגען ַח‪õç‬ת א‪ä‬ן‬ ‫געזעצן א‪ä‬ן ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ִאיז ָ‪äŁï‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫רבא‪:‬‬ ‫אמר ָ ָ‬‫‪á‬מרא )יומא עב‪ַ ָ (:‬‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ְ ָ ָ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫ע‪õ‬פ‪õ‬ת‪.‬‬ ‫‪é‬בר‪ֵ  õ‬אינ‪õ‬‬ ‫‪Ł‬אין ‪õô‬כ‪ַ ְ õ‬‬ ‫חכם ֶ ֵ‬ ‫‪ô‬למיד ָ ָ‬ ‫ָ‪é‬ל ַ ְ ִ‬ ‫פירט‬‫חכם ָוואס ִ ְ‬ ‫‪ô‬למיד ָ ָ‬‫יעדער ַ ְ ִ‬ ‫חכם ֶ ֶ‬ ‫‪ô‬למיד ָ ָ‬ ‫ַ ְִ‬ ‫‪à‬לאפער‪ֵ ,‬זיין‬ ‫געווען ַא ְ ָ ֶ‬ ‫ע‪ł‬ו ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ֵָ‬ ‫‪à‬אמת‪ִ ,‬איז‬ ‫אנדער‪ִ Ł‬ווי ֶער ִאיז ֶ ֱ ֶ‬ ‫ִזי‪ ü‬א‪õ‬יף ַ ְ ֶ ְ‬ ‫וועזנהייט‬ ‫פאר‪Ł‬טעל‪ä‬נג ִמיט ֵזיין ֶ ְ ְ ֵ‬ ‫ַ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫חכם‪ֶ .‬דער ְיס‪õ‬ד פ‪ä‬ן ַא‬ ‫‪ô‬למיד ָ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ַ ְ ִ‬ ‫ִ ְ‬ ‫א‪ä‬יפפיר‪ä‬נגן‪.‬‬ ‫ְ ִ ְְ‬ ‫‪à‬אז‪ä‬נדערע‬ ‫צוויי ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫געווען ְ ֵ‬ ‫זענען ֶ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫וויסן ֶ'ווער ֶער ִאיז' א‪ä‬ן ִזי‪ü‬‬ ‫מענט‪ִ Ł‬איז צ‪ְ ִ ä‬‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫פאטער‬ ‫נע‪à‬ן ֵזיין ָ ֶ‬ ‫געדרייט ֶ ְ‬ ‫ֶווען ֶער ָהאט ִזי‪ֵ ְ ֶ ü‬‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫מאכן ִווי ַא ְ ֶ‬ ‫‪à‬לאפן א‪ä‬ן ִזי‪ְ ַ ü‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ָ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪ïŁ‬יל פ‪ä‬ן ַא‬ ‫גע‪ïŁ‬ילט ַא ְ ִ‬ ‫יצחק‪ָ ,‬האט ֶער ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫זעל‪à‬ע ֵצייט ִאיז‬ ‫חכם‪ֶ ,‬ווען ִאין ֶדער ֶ ְ ֶ‬ ‫‪ô‬למיד ָ ָ‬ ‫ַ ְִ‬ ‫א‪õ‬יפן‬ ‫ְ‬ ‫א‪à‬ער ֶווען ֶער ִאיז ַאר‪õ‬יס‬ ‫צ‪â‬יק'ל‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ִַ ְ‬ ‫אנדער‪.Ł‬‬ ‫אינגאנצען ַ ְ ֶ ְ‬ ‫ע‪ï‬עס ִ ְ ַ ְ ֶ‬ ‫‪à‬אמת ֶ ֶ‬ ‫ֶער ֶ ֱ ֶ‬ ‫ר‪Ł‬ע‪.‬‬ ‫א‪õ‬יפגעפירט ִווי ַא ָ ָ‬ ‫ְֶ ִ ְ‬ ‫ַגאס ָהאט ֶער ִזי‪ü‬‬ ‫‪é‬בר‪,õ‬‬ ‫געווען ‪õô‬כ‪ַ ְ õ‬‬ ‫אבינ‪ִ ä‬איז ֶ ֶ‬ ‫יעקב ָ ִ‬ ‫ִווידער ַ ֲ ֹ‬ ‫ֶ‬ ‫‪õà ŁçŁ‬‬ ‫זאגט ָ‪é‬ל ִמי ֶ ֵ‬ ‫‪á‬מרא )ברכות ו‪ְ ָ (:‬‬ ‫ִדי ְ ָ ָ‬ ‫‪ï‬נימ‪õç‬ת‬ ‫'אי‪ôָ Ł‬ם' ֵזיין ְ ִ ִ‬ ‫געווען ַאן ִ‬ ‫ֶער ִאיז ֶ ֶ‬ ‫נ‪Ł‬מעין ֶדער ָוואס‬ ‫‪â‬בריו ִ ְ ָ ִ‬ ‫‪Ł‬מים – ְ ָ ָ‬ ‫יראת ָ ַ ִ‬‫ְִ ַ‬ ‫אייניג‪ֵ ,‬איין‬‫געווען ֵ ִ‬ ‫זענען ֶ ֶ‬‫חיצ‪õ‬נית ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֵזיין ִ ִ‬ ‫ווערטער ַא‬ ‫זיינע ֶ ְ ֶ‬‫הא‪à‬ן ֵ ֶ‬‫‪Ł‬מים‪ְ ָ ,‬‬‫יראת ָ ַ ִ‬‫ָהאט ִ ְ ַ‬ ‫‪Ł‬וים‬ ‫ול‪ִ ָ õà‬‬ ‫ערליכקייט‪ïִ ,‬יו ְ ִ‬ ‫קד‪‬ה א‪ä‬ן ֶ ְ ִ ְ ֵ‬ ‫‪Ł‬טיק ְ ֻ ָ‬ ‫ְ ִ‬ ‫הק' )א א אות‬ ‫הח‪ç‬ים ַ‬ ‫ווירק‪ä‬נג‪ֶ .‬דער א‪õ‬ר ַ ַ ִ‬ ‫ג‪ä‬טע ִ ְ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫‪õà‬רא‪.‬‬ ‫דינען ֶדעם ֵ‬ ‫צ‪ֶ ִ ä‬‬ ‫מענט‪ִ Ł‬איז ָדא‪ü‬‬ ‫לערנט ָדאס ָא‪ַ ,ï‬א ֶ ְ ְ‬ ‫יז( ֶ ְ ְ‬ ‫נ‪Ł‬מה‪,‬‬ ‫גענ‪ä‬מען ִמיט ‪äá‬ף ַאר‪ä‬ם ֵזיין ְ ָ ָ‬ ‫ַאר‪ä‬ם ֶ ֶ‬ ‫וויסן ַאז ֶמען ֶקען‬ ‫דארף ִ ְ‬ ‫טאטע ַ ְ‬ ‫ַא ְ ַ ֵ‬ ‫מח‪ַ ,üì‬א ַ ֶ‬ ‫הערן‬ ‫‪Ł‬טרע‪à‬ט צ‪ְ ֶ ä‬‬‫נ‪Ł‬מה ִוויל א‪ä‬ן ְ ְ ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ִדי ְ ָ ָ‬ ‫קינדער‪ֶ ,‬מען ֶקען‬ ‫א‪õ‬יס‪ïŁ‬ילן ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫ְ ְ ִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫ִ ְ‬ ‫דער רבי ברענגט דער מהל‪ ‬אי‪ ‬דברי יואל )פרשת משפטי‪ ‬עמוד קנ( או‪ ‬טייטש מיט דע‪ ‬די‬ ‫פסוק )מלאכי ג כד( הנה אנכי שולח לכ‪ ‬את אליהו הנביא וגו' והשיב לב אבות על בני‪ ‬די‬ ‫טאטעס ווער‪ ‬מגולגל אי‪ ‬די קינדער‪ ,‬כדי צו זוכה זיי‪ ‬צו זע‪ ‬דער גאולה‪.‬‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫י‬ ‫מח‪ֵ üì‬זיין‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ַ ֵ‬ ‫אבי‪õ‬נים ָטאר ֶער ִ ְ‬ ‫נק‪ç‬ים ֶ ְ ִ‬ ‫ְִ ִ‬ ‫האלט ָא‪ִ ï‬די‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ‪äá‬ף ַ ְ‬ ‫מ‪ä‬סר ֵרייד‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫קינדער‪ֵ .‬ווייל ָדאס ט‪ä‬ט ָנאר‬ ‫‪ô‬למידים‪ֶ ְ ִ ,‬‬‫זיינע ַ ְ ִ ִ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫אריינגעדרינגען ִאין ִדי‬ ‫ווערן ַ ֵ ְ ֶ ְ ִ ְ ֶ‬ ‫ווערטער פ‪ä‬ן ֶ ְ‬‫ֶ ְ ֶ‬ ‫מ‪Ł‬ה )דברים ד ט ד"ה רק‬ ‫‪õô‬רת ֹ ֶ‬ ‫‪Ł‬עדיגן‪ִ .‬אין ַ‬ ‫ֶ ִ ְ‬ ‫ק‪ä‬מען ַאר‪õ‬יס‬ ‫ווערטער ָוואס ֶ‬ ‫א‪à‬ער ֶ ְ ֶ‬ ‫נ‪Ł‬מה‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ְָָ‬ ‫ס‪õ‬פר ָנא‪ü‬‬ ‫ֵ‬ ‫חתם‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ֶדער ֲ ַ‬ ‫השמר( ְ ֵ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫נ‪Ł‬מה‪ָ ,‬האט ֶדער ‪äá‬ף ִ ְ‬ ‫דירעקט פ‪ä‬ן ַא ְ ָ ָ‬ ‫ִ ֶ ְ‬ ‫ה‪õç‬דע‬ ‫הרב ַ ֵ ַ‬ ‫מזהר ָ ַ‬ ‫נ‪ë‬י ֻ ְ ָ‬ ‫והכי ַ ִ‬ ‫‪Ł‬טרענגער‪ִ ָ ְ :‬‬‫ְ ְ ֶ ְֶ‬ ‫א‪ï‬האלטן ִדי ֵרייד‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי‬ ‫‪é‬ח צ‪ְ ְ ַ ְ ָ ä‬‬ ‫ֵקיין ֹ ַ‬ ‫יחטיא‬ ‫‪êŁ‬א ַ ֲ ִ‬ ‫‪Ł‬לם ח"ו ֶ ֹ‬ ‫לבב‪ֵ ָ õ‬‬ ‫‪Ł‬אין ְ ָ‬ ‫‪à‬עצמ‪ֵ ֶ õ‬‬ ‫ְְַ‬ ‫נ‪Ł‬מה‪.‬‬ ‫אריין צ‪ä‬ם ְ ָ ָ‬ ‫‪à‬אלד ַ ֵ‬ ‫גייען ַ ְ‬ ‫ווערטער ֵ ֶ‬ ‫ֶ ְ ֶ‬ ‫לא‬‫‪õô‬רת‪ֹ õ‬‬ ‫ָ‬ ‫‪Ł‬הרי‬ ‫ע‪ë‬ם‪ֵ ֲ ֶ ,‬‬ ‫‪à‬ל‪äë‬ד‪ָ ִ õ‬‬ ‫אחרים ְ ִ‬ ‫ֲִֵ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ים )אוהח"ק שם‪ ,‬תולדות יעקב‬ ‫ִדי ְ ָ ִ‬ ‫ספרים ַ ְ ִ‬ ‫ר‪à‬ים‬ ‫מחטיא ַ‪á‬ם ַ ִ‬ ‫נמצא ִ‪é‬י ה‪ä‬א ַ ֲ ִ‬ ‫‪ô‬ע‪ł‬ה ֵ‪ï‬ר‪õ‬ת‪ָ ְ ִ ,‬‬ ‫ֲֶַ‬ ‫יוסף ואתחנן ד"ה והיו‪ ,‬חתם סופר בבא בתרא כא‪(.‬‬ ‫‪õô‬רה ֶווען ֶער‬ ‫אי‪à‬ער ָ‬ ‫גי‪à‬ט ִ ֶ‬ ‫ר‪à‬י ָוואס ִ ְ‬ ‫ִע‪ַ õë‬א ַ ִ‬ ‫ה‪â‬ברים ְוג‪'õ‬‬‫והי‪ִ ָ ְ ַ ä‬‬‫טייט‪Ł‬ן ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )דברים ו ו( ְ ָ‬ ‫ֵ ְ ְ‬ ‫מדרגה ָוואס‬ ‫ני‪Ł‬ט ִאין ִדי ַ ְ ֵ ָ‬ ‫זעל‪à‬סט ִאיז ִ ְ‬ ‫ִאיז ֶ ְ ְ ְ‬ ‫זאגסט‪,‬‬ ‫ווערטער ָוואס ד‪ְ ְ ָ ä‬‬ ‫לבב‪ֶ ,ý‬ווען ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫ַעל ְ ָ ֶ‬ ‫‪ô‬למידים‪ִ ,‬איז ֶער‬ ‫זיינע ַ ְ ִ ִ‬ ‫פארלאנגט פ‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫ֶער ַ ְ ַ ְ ְ‬ ‫הארץ‪,‬‬ ‫ק‪ä‬מען פ‪ä‬ן ֵדיין ַ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫וועלן ַאר‪õ‬יס‬ ‫ֶ ְ‬ ‫הר‪à‬ים‪.‬‬ ‫מחטיא ֶאת ָ ַ ִ‬ ‫ַא ַ ֲ ִ‬ ‫קענסט‪ִ ä‬מיט ִדי‬ ‫לבני‪ְ ְ ֶ ý‬‬ ‫ו‪ìŁ‬נ‪ô‬ם ְ ָ ֶ‬ ‫דעמאלטס ְ ִ ַ ְ ָ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫‪‬ונה‬ ‫אמת'ע ַ ָ ָ‬ ‫דארף ֵזיין ֶדער ֱ ֶ‬ ‫ָוואס ַ ְ‬ ‫קינדער‪,‬‬‫‪ô‬למידים א‪ä‬ן ִ ְ ֶ‬ ‫דיינע ַ ְ ִ ִ‬ ‫מח‪ֵ üì‬זיין ֵ ֶ‬ ‫ֵרייד ְ ַ ֵ‬ ‫הא‪à‬ן ִדי‬ ‫א‪õ‬פן‪ְ ָ ,‬‬ ‫ְ‬ ‫סארט‬‫ְ‪à‬ל‪õ‬יז א‪õ‬יף ִדי ָ ְ‬ ‫'אחר' –‬ ‫פארציילט ַאז ַ ַ‬ ‫‪á‬מרא )חגיגה יד‪ְ ֵ ְ ַ (:‬‬ ‫ִדי ְ ָ ָ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה‪.‬‬ ‫ווערטער ַא ַ ְ ָ ָ‬ ‫ֶ ְ ֶ‬ ‫געווען ָגאר‬‫קדם ֶ ֶ‬‫אב‪ä‬יה ִאיז ֶֹ‬ ‫אלי‪Ł‬ע ֶ‪à‬ן ֲ ָ‬ ‫ֱִ ָ‬ ‫‪ä‬ב‪ì‬ס‪ô‬ר‪ֶ ,‬ער‬ ‫‪ìà‬גלה ַ ִ ְ ָ‬ ‫‪à‬קי ַ ִ ְ ֶ‬ ‫צ‪â‬יק‪ַ ,‬א ָ ִ‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ִ‬ ‫ַא ְ ֶ‬ ‫ס‪õ‬פר )בבא בתרא כא‪ .‬ד"ה כי מציון(‬ ‫ֶדער ֲ ַ‬ ‫חתם ֵ‬ ‫מאיר‪ָ ,‬וואס‬ ‫ר‪à‬י ֵ ִ‬ ‫ר‪à‬י פ‪ä‬ן ַ ִ‬ ‫געווען ֶדער ַ ִ‬ ‫ִאיז ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬ארפער‬ ‫‪Ł‬טרענגע א‪ä‬ן ַ ְ ֶ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ָגאר ְ ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫געזאגט ֵעד‪ä‬ת א‪õ‬יף ִזי‪ü‬‬ ‫ה‪ñ‬ד‪ָ Łõ‬האט ֶ ָ ְ‬ ‫ר‪à‬נ‪ָ ַ ä‬‬ ‫ֵַ‬ ‫זיינע‬ ‫רעדט צ‪ֶ ֵ ä‬‬ ‫מל‪ë‬ד ָוואס ֶ ְ‬ ‫ְל‪õŁ‬נ‪õ‬ת א‪õ‬יף ַא ְ ַ ֵ‬ ‫געווארן ַאז‪õ‬י ְגר‪õ‬יס‪,‬‬ ‫ַאז ָדאס ָוואס ֶער ִאיז ֶ ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫האלט ִ ְ‬ ‫אליין ַ ְ‬ ‫קינדער ֵרייד ָוואס ֶער ַ ֵ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫געזען ֶדער‬‫‪à‬זכ‪ä‬ת ֶדעם ָוואס ֶער ָהאט ֶ ֶ‬ ‫ִאיז ִ ְ‬ ‫קינדער א‪õ‬יף ַא‬ ‫לערנט א‪õ‬יס ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫דער‪à‬יי‪ֶ ,‬ער ֶ ְ ְ‬ ‫ֶ ְֵ‬ ‫מאיר‪ֶ ,‬קען ֶמען ִזי‪õŁ ü‬ין‬ ‫ר‪à‬י ֵ ִ‬‫ר‪ä‬קן פ‪ä‬ן ַ ִ‬ ‫ְ‬ ‫אזא‬‫‪Ł‬וים‪ַ ַ ,‬‬ ‫ול‪ִ ָ õà‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ִ‪ï‬יו ְ ִ‬ ‫ֶוועג ָוואס ִאיז ִ ְ‬ ‫מאיר ִאיז‬‫ר‪à‬י פ‪ä‬ן ר' ֵ ִ‬ ‫פאר‪Ł‬טעלן ַאז ֶדער ַ ִ‬ ‫ָ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫קינדער‪ֵ ,‬ווייל ִדי‬ ‫קאליע ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫מאכט ַ ְ ֶ‬ ‫איינער ַ ְ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫קענען‬ ‫געווען ָגאר ָגאר ְגר‪õ‬יס ָוואס ִמיר ֶ ֶ‬ ‫ָדא‪ֶ ֶ ü‬‬ ‫פילן‪ ,‬א‪õ‬י‪ִ à‬די‬ ‫זייער ג‪ä‬ט ִ ְ‬ ‫קענען ֵ ֶ‬ ‫קינדער ֶ ֶ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫א‪Łï‬אצן‪.‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ְ ַ ְ‬ ‫אפ‪ְ ִ äê‬‬ ‫ָדאס ֲ ִ‬ ‫אמת'ע‬ ‫ק‪ä‬מען ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן ַאן ֱ ֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ווערטער‬ ‫ֶ ְ ֶ‬ ‫ווערטער ָוואס‬ ‫הארץ‪ָ .‬נאר ֶווען ֶעס ִאיז ֶ ְ ֶ‬ ‫ַ ְ‬ ‫'אחר'‬ ‫מיט‪‬דעם‪‬אלעם ֶזעט ֶמען ַאז ַ ַ‬ ‫ֶַ‬ ‫א‪à‬ער ִ ֶ‬ ‫ֶָ‬ ‫ה‪ê‬ב‪ָ ,‬נאר‬ ‫ה‪õç‬צאים ִמן ַ ֵ‬ ‫‪â‬ברים ַ ְ ִ‬ ‫זענען ְ ָ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫ר‪Ł‬ע‪ ,‬א‪õ‬יף‬ ‫גר‪õ‬יסע ָ ָ‬ ‫געווארן ַא ְ ֶ‬ ‫ִאיז ֶ ָ ְ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה‪ֶ .‬ער‬ ‫דעמאלטס ָהאט ָדאס ַא ַ ְ ָ ָ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫ַאז‪õ‬י ֵווייט ַאז ֶעס ִאיז ַאר‪õ‬יס ַא ַ‪à‬ת ק‪õ‬ל‬ ‫ה‪‬מר‬ ‫טייט‪ִ Ł‬מיט ֶדעם ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )דברים ד ט( ִ ָ ֶ‬ ‫ַ ְ‬ ‫‪õŁ‬בבים‪,‬‬ ‫ִָ‬ ‫‪à‬נים‬‫געזאגט‪äŁ" :‬ב‪ִ ָ ä‬‬ ‫ָוואס ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ה‪â‬ברים ְוג‪ֶ 'õ‬ווען ַא ְ ַ ֵ‬ ‫מח‪ַ ,üì‬א‬ ‫‪éŁô‬ח ַ ְ ָ ִ‬ ‫ְל‪ïֶ ý‬ן ִ ְ ַ‬ ‫א‪õ‬יסער פ‪ä‬ן‬‫ֶ‬ ‫‪äŁô‬בה‪,‬‬ ‫ט‪ä‬טס ְ ָ‬‫אידן ְ‬ ‫ח‪ä‬ץ ֵ ַ ַ‬ ‫מאחר ִ ְ‬ ‫‪ïŁ‬ירט ַאז ֶער‬ ‫טאטע ְ ִ ְ‬ ‫אדער ַא ַ ֶ‬ ‫מ‪ïŁ‬יע‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ַ ְ ִ ַ‬ ‫ני‪Ł‬ט"‬‫העלפט ִ ְ‬‫‪äŁô‬בה ֶ ְ ְ‬ ‫'אחר' ָוואס ֵזיין ְ ָ‬ ‫ַַ‬ ‫מיינט ַאז ֶער‬ ‫‪õô‬רה‪ָ ,‬דאס ֵ ְ‬ ‫פארגעסן ִדי ָ‬ ‫ָהאט ַ ְ ֶ ְ‬ ‫אזא‬ ‫)חגיגה טו‪ִ ,(.‬ווי ַאז‪õ‬י ֶקען ָדאס ֵזיין ַאז ַ ַ‬ ‫ווערטער ָוואס‬ ‫מע‪õ‬רר ֵזיין ִמיט ֶ ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ֵ‬ ‫ֶקען ִ ְ‬ ‫נידריג‪.‬‬ ‫געפאלן ַאז‪õ‬י ִ ְ ִ‬ ‫‪ìô‬א ִאיז ֶ ַ ְ‬‫גר‪õ‬יסע ַ ָ‬ ‫ְ ֶ‬ ‫הארץ‪ַ ,‬דאן‬ ‫‪à‬אמת ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן ֵזיין ַ ְ‬ ‫ק‪ä‬מען ֶ ֱ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫אליין‬ ‫אחר ַ ֵ‬ ‫דערפ‪ä‬ן ָהאט ַ ַ‬ ‫ָנאר ֶדער ְ ַ‬ ‫‪Łï‬ט ֶ ְ‬ ‫בני‪ïֵ ,ý‬ר‪ֹ ,Łä‬לא‬ ‫ולבני ָ ֶ‬ ‫לבני‪ֵ ְ ִ ְ ý‬‬ ‫ְוה‪õ‬דע‪ô‬ם ְ ָ ֶ‬‫ְַָ‬ ‫ערקלערט‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי ִמיר ֶזען ִאין‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫נפ‪õŁ‬ת‬ ‫‪ô‬חטיא‪ָ ְ ä‬‬ ‫ל‪ë‬ה ַ ְ ִ‬ ‫לבני‪éִ ,ý‬י ָ ָ‬ ‫‪ô‬ל‪ë‬דם ָאז ְ ָ ֶ‬ ‫ְ ְֵַ‬ ‫יא‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫גע‪õà‬ירן‬ ‫ְ‬ ‫אוועק ֶדער ֵניי ֶ‬ ‫פארמאגט‪ֶ ,‬גע‪ִ à‬אי‪ֶ ַ ü‬‬ ‫ַ ְ ָ ְ‬ ‫)ווערט געברענגט אין תוספות שם ד"ה‬ ‫יר‪Łä‬למי‬ ‫ְ ַ ְִ‬ ‫‪õô‬רה‪.‬‬ ‫קינד ַפאר ָ‬‫ִ ְ‬ ‫געווען פ‪ä‬ן‬ ‫אחר ִאיז ֶ ֶ‬ ‫טאטע פ‪ä‬ן ַ ַ‬ ‫שובו(‪ֶ ,‬דער ַ ֶ‬ ‫יר‪Łä‬לים‪ִ ,‬אין ֶדער ָטאג ָוואס ֶער‬ ‫‪á‬ד‪õ‬לי ְ ָ ַ ִ‬ ‫ִדי ְ ֵ‬ ‫‪äé‬נת‪õ‬‬‫היתה ַ ָ ָ‬ ‫‪êŁ‬א ָ ְ ָ‬ ‫‪ä‬לפי ֶ ֹ‬ ‫‪õô‬ספ‪õ‬ת ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ענדיגט צ‪ִ ְ ä‬‬ ‫ְ‬ ‫אחר‪,‬‬ ‫‪à‬רית ַפאר ֵזיין ז‪ä‬ן ַ ַ‬ ‫געמאכט ַא ְ ִ‬ ‫ָהאט ֶ ַ ְ‬ ‫נתק‪ç‬מ‪õà ä‬‬ ‫לא ִ ְ ַ ְ‬ ‫לפיכ‪ֹ ü‬‬ ‫ל‪‬מים ְ ִ ָ‬‫ַָ ִַ‬ ‫יר‪Łä‬לים‬ ‫‪á‬ד‪õ‬לי ְ ָ ַ ִ‬ ‫אלע ְ ֵ‬ ‫צאמגער‪ä‬פן ַ ֶ‬ ‫ָהאט ֶער ַ ְ ֶ ְ‬ ‫ל‪Ł‬ם‬ ‫געווען ְ ֵ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬ ‫‪äé‬נה ִאיז ִ ְ‬ ‫ִווי‪à‬אלד ֵזיין ַ ָ ָ‬ ‫ַ ְ‬ ‫ק‪ä‬מען‬ ‫זאלן ִזי‪ֶ ü‬‬ ‫חכמים ָ ְ‬ ‫‪ô‬למידי ֲ ָ ִ‬ ‫אלע ַ ְ ִ ֵ‬ ‫א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫'אחר' ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫קינד ַ ַ‬ ‫‪Ł‬מים‪ָ ,‬האט ֶדער ִ ְ‬ ‫ָ ִַ‬ ‫ר‪à‬י‬ ‫אליעזר א‪ä‬ן ַ ִ‬ ‫ר‪à‬י ֱ ִ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬רית‪ִ ַ .‬‬ ‫‪à‬אטייליגן צ‪ä‬ם ְ ִ‬ ‫ַ ֵ ִ ְ‬ ‫דערפ‪ä‬ן ִווי‬ ‫‪õô‬רה‪ֶ .‬מען ֶזעט ֶ ְ‬ ‫געהאלטן ֵ‪à‬יים ָ‬ ‫ֶ ַ ְְ‬ ‫געק‪ä‬מען צ‪ֵ ä‬זיין ה‪õ‬יז‪,‬‬ ‫ֶ‬ ‫ארי‪à‬ער ֶ‬ ‫זענען ַ ִ ֶ‬ ‫יה‪Łõ‬ע ֶ ֶ‬ ‫ְ ַֻ‬ ‫עלטערן‬ ‫‪äé‬נה פ‪ä‬ן ִדי ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ִוויכטיג א‪ä‬ן ָח‪äŁ‬ב ֶדער ַ ָ ָ‬ ‫ְִ‬ ‫צ‪ä‬זאמען‪ִ ,‬ווי‬ ‫געלערנט ַ ֶ‬ ‫דארטן ֶ ֶ ְ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ָ ְ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֵזיי ָ ְ‬ ‫זייער‬ ‫אוועק ַאז ֵ ֶ‬ ‫גע‪à‬ן ִזי‪ֶ ַ ü‬‬ ‫דארפן ֵזיין ֶווען ֵזיי ֶ ְ‬ ‫ַ ְ ְ‬ ‫לערנען ִאיז‬ ‫געזעצט ֶ ְ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ִזי‪ְ ֶ ֶ ü‬‬ ‫ָנאר ֵזיי ָ ְ‬ ‫פאדערט ִזי‪ַ ü‬א‬ ‫לערנען‪ֶ .‬עס ָ ֶ ְ‬ ‫זאלן ֶ ְ ֶ‬ ‫קינדער ָ ְ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫פייער‬ ‫גר‪õ‬יסע ֵ ֶ‬ ‫הימל ַא ְ ֶ‬ ‫געק‪ä‬מען פ‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ארא‪ֶ ï‬‬ ‫ַָ‬ ‫טאטע‬ ‫יעדער ַ ֶ‬ ‫‪ô‬מימ‪õ‬ת‪ֶ ֶ .‬‬ ‫‪äé‬נה ִמיט ַא ְ ִ‬ ‫ריינע ַ ָ ָ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫טאטע פ‪ä‬ן‬ ‫גענ‪ä‬מען‪ָ .‬האט ֶדער ַ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֵזיי ַאר‪ä‬ם ֶ ֶ‬ ‫קינד ָזאל‬ ‫טראכטן ַאז ֶער ִוויל ֵזיין ִ ְ‬ ‫דארף ְ ַ ְ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫זענט‬‫אנגער‪ä‬פן "צ‪ֶ ä‬דען ֶ ְ‬ ‫אחר ִזי‪ְ ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫אלי‪Ł‬ע ‪ַ ַ ‬‬ ‫ֱִ ָ‬ ‫נחת‬ ‫‪Ł‬אפן ַא ַ ַ‬‫לערנען ֵווייל ֶער ִוויל ַ ְ‬ ‫זיצן א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫פאר‪à‬רענען ֵמיין‬ ‫געק‪ä‬מען צ‪ֶ ֶ ְ ְ ַ ä‬‬ ‫ֶ‬ ‫אהער ֶ‬ ‫ִאיר ַ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ ,‬א‪ä‬ן ֵווייל ֶער ִוויל ַאז‬ ‫פארן ַ ֶ ֶ‬ ‫ר‪ä‬ח ַ ְ‬ ‫ַ‬ ‫ע‪õ‬בד‬ ‫‪Ł‬מים א‪ä‬ן ַאן ֵ‬ ‫קינד ָזאל ֵזיין ַא ְ ֵירא ָ ַ ִ‬ ‫ֵזיין ִ ְ‬ ‫ו‪Ł‬ל‪õ‬ם!‬ ‫"חס ְ ָ‬ ‫געענטפערט ַ‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ה‪õ‬יז?" ָ ְ‬ ‫‪à‬אמת‪ .‬ד‬‫ה' ֶ ֱ ֶ‬ ‫‪õô‬רה‬ ‫הייליגע ָ‬ ‫געלערנט ִדי ֵ ִ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ֶ ְ ְ‬ ‫ָנאר ִמיר ָ ְ‬ ‫א‪ä‬נזער‬ ‫געווען פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫מק‪à‬ל ֶ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ְ ַ ֵ‬ ‫ָוואס ִמיר ָ ְ‬ ‫‪‬‬ ‫געווען פ‪ä‬ן ֵזיין‬ ‫מק‪à‬ל ֶ ֶ‬ ‫ר‪à‬י‪ָ ,‬וואס ָהאט ָדאס ְ ַ ֵ‬ ‫ַ ִ‬ ‫סיני‪ָ ,‬וואס‬ ‫ווייטער ַאר‪õ‬יף ִ‪à‬יז ַהר ִ ַ‬ ‫ר‪à‬י א‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫ַ ִ‬ ‫‪‬פיו‬ ‫ציד ְ ִ‬ ‫ע‪‬ו ִ‪‬י ַ ִ‬ ‫יצחק ֶאת ֵ ָ‬ ‫ו‪‬אהב ִ ְ ָ‬ ‫ֱֶַ ַ‬ ‫געווארן‬ ‫געגע‪à‬ן ֶ ָ ְ‬ ‫‪õô‬רה ֶ ֶ ְ‬ ‫דעמאלטס ִאיז ִדי ָ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫לערנט ֶמען ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן‬ ‫ענין ֶ ְ ְ‬ ‫ָנא‪ַ ü‬א ִ ְ ִ ֶ‬ ‫וויכטיגע ִ ְ ַ‬ ‫פייער" פ‪ä‬ן ְגר‪õ‬יס‬ ‫‪à‬רענעדיגע ֵ ֶ‬ ‫ִמיט ַא ְ ֶ ֶ ִ ֶ‬ ‫אי‪à‬ער ֶדעם‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ה ִ ֶ‬ ‫‪ï‬ס‪ä‬קים פ‪ä‬ן ִדי ָ ָ ָ‬‫ִדי ְ ִ‬ ‫"ווי‪à‬אלד‬ ‫אנגער‪ä‬פן ִ ַ ְ‬ ‫הת‪ï‬על‪ä‬ת ָהאט ֶער ִזי‪ְ ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫ִ ְ ֲַ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )כה כח(‬‫'ח‪ֶ .'üäì‬עס ְ ֵ‬‫ענין פ‪ä‬ן ִ‬ ‫ִ ְַ‬ ‫‪õô‬רה‬ ‫ָ‬ ‫‪é‬ח ָוואס‬ ‫גר‪õ‬יסע ֹ ַ‬ ‫ִאיז ֶזע ֶדער ְ ֶ‬ ‫ד‪ .‬די גמרא )חגיגה טו‪ (:‬פארציילט נא‪ ‬עטליכע סיבות פארוואס אחר דער גרויסע הייליגע תנא‪,‬‬ ‫איז נעבע‪ ‬אזוי שטארק געפאל‪ ‬ביז ער איז אנגעקומע‪ ‬צו עובר זיי‪ ‬אוי‪ ‬די ערגסטער‬ ‫עבירות‪ .‬די גמרא זאגט אז ווע‪ ‬אחר איז נא‪ ‬געווע‪ ‬א תנא או‪ ‬געלערנט אי‪ ‬בית המדרש‪,‬‬ ‫בשעה שהיה עומד מבית המדרש – אי‪ ‬די צייט פו‪" ‬בי‪ ‬הסדרי‪ "‬ווע‪ ‬ער האט נישט‬ ‫געלערנט‪ ,‬האט ער געליינט פרעמדע ביכער וואס דאס מיינט פארשידענע נישט‬ ‫אויסגעהאלטענע ליי‪ ‬מאטריאל‪.‬‬ ‫א ב‪ ‬תורה דאר‪ ‬עקסטער זיי‪ ‬געווארנט צו נישט ליינע‪ ‬או‪ ‬הער‪ ‬די נייעס‪ ,‬ווייל דאס שלעפט‬ ‫שטארק אראפ די מענטש‪ ,‬אפילו ווע‪ ‬מע‪ ‬הערט דאס נאר בי‪ ‬הסדרי‪ ,‬איז דאס משפיע‬ ‫אוי‪ ‬די וועז‪ ‬פונע‪ ‬מענטש‪ ,‬או‪ ‬מע‪ ‬ווערט גאר שנעל אפגעקילט‪ .‬מע‪ ‬דאר‪ ‬שטיי‪ ‬ווייט‬ ‫פו‪ ‬די אלע נייעס קוועלער‪ ,‬איבערהויפט ווע‪ ‬עס האנדלט זי‪ ‬מיט ציונות או‪ ‬עניני‪ ‬וואס‬ ‫זענע‪ ‬קעג‪ ‬אונזער ריינע אמונה‪...‬‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫יב‬ ‫)משלי יג כד(‬ ‫‪à‬רענגט ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‬ ‫ִדי ִ ְ ָ‬ ‫מדר‪ְ ְ ֶ ְ Ł‬‬ ‫‪à‬פיו ִ ְ ָ‬ ‫יצחק‬ ‫ציד ְ ִ‬ ‫ע‪ł‬ו ִ‪é‬י ַ ִ‬ ‫יצחק ֶאת ֵ ָ‬ ‫ו‪ç‬אהב ִ ְ ָ‬ ‫ֱֶַ ַ‬ ‫‪Ł‬חר‪õ‬‬ ‫ואהב‪ֲ ִ õ‬‬ ‫‪õł‬נא ְבנ‪ֲ ֹ ְ ,õ‬‬‫ֵ‬ ‫‪Ł‬בט‪õ‬‬ ‫ח‪ְ ִ üłõ‬‬ ‫ֵ‬ ‫יצחק‬ ‫ע‪ł‬ו‪ֵ ,‬ווייל ִ ְ ָ‬ ‫געהאט ֵזיין ז‪ä‬ן ֵ ָ‬ ‫ָהאט ִלי‪ַ ֶ à‬‬ ‫‪ï‬עט‪Ł‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ֶ ְ‬ ‫גי‪à‬ט ִ ְ‬ ‫מ‪ä‬סר ֶדער ָוואס ִ ְ‬‫ָ‬ ‫צ‪â‬יק‪,‬‬ ‫ע‪ł‬ו ִאיז ַא ַ ִ‬ ‫געמיינט ַאז ֵזיין ז‪ä‬ן ֵ ָ‬ ‫ָהאט ֶ ֵ ְ‬ ‫פיינט ֵזיין ז‪ä‬ן‪ .‬א‪ä‬ן ֶדער‬ ‫ַפאר ֵזיין ז‪ä‬ן‪ָ ,‬האט ֵ ְ‬ ‫‪à‬לאפט‬ ‫ע‪ł‬ו ְ ָ ְ‬ ‫געווא‪ä‬סט ַאז ֵ ָ‬ ‫ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ‬ ‫ֶער ָהאט ִ ְ‬ ‫מ‪ä‬סר‬ ‫זאגט ֶער ָ‬ ‫קינד‪ְ ָ ,‬‬ ‫ָוואס ָהאט ִלי‪ֵ à‬זיין ִ ְ‬ ‫‪ïŁ‬יל‬‫אנדערע ְ ִ‬ ‫‪ïŁ‬ילט ַאן ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ִאים א‪õ‬יס‪ ,‬א‪ä‬ן ְ ִ ְ‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫ֵרייד ַפאר ֵזיין ִ ְ‬ ‫‪â‬עת‬‫‪Ł‬טייט ִאין ַ ַ‬ ‫ר‪ä‬קן‪ֶ .‬עס ְ ֵ‬ ‫ְ‬ ‫א‪ä‬נטער ֵזיין‬ ‫ְֶ‬ ‫‪õô‬ספ‪õ‬ת א‪õ‬יף ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‬ ‫‪à‬עלי ְ‬ ‫זקנים פ‪ä‬ן ִדי ַ ֲ ֵ‬ ‫ְֵ ִ‬ ‫י‪Ł‬מעאל‬ ‫וועגן ֶדעם ִאיז ִ ְ ָ ֵ‬‫זאגט ַאז ֶ ְ‬ ‫מדר‪ְ ָ Ł‬‬‫ִדי ִ ְ ָ‬ ‫עיניו‬ ‫ו‪ô‬כהיןָ ֵ ָ‬ ‫מראת‪ֶ ְ ִ ַ ,‬‬ ‫עיניו ֵ ְ ֹ‬ ‫ו‪ô‬כהיןָ ֵ ָ‬ ‫)כז א( ַ ִ ְ ֶ‬ ‫געהאט‬‫פיינט ֶ ַ‬ ‫ר‪õ‬צח א‪ä‬ן ֵ ְ‬ ‫ֵַ‬ ‫געווארן ַא‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫‪à‬פיו‪,‬‬ ‫ציד ְ ִ‬ ‫ע‪ł‬ו ִ‪é‬י ַ ִ‬ ‫‪Ł‬אהב ֵ ָ‬ ‫מראת ‪ִ ‬מ‪ä‬ם ֶ ָ ַ‬ ‫ְֵ ֹ‬ ‫טאטע ָהאט ִאים‬ ‫יעדער ִאיד‪ֵ ,‬ווייל ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫ע‪ł‬ו ָהאט‬ ‫יע‪ä‬ר ֵ ָ‬ ‫ה‪‬חד ְ ַ ֵ‬‫‪ä‬כתיב )דברים טז יט( ִ'‪é‬י ַ ֹ ַ‬ ‫ְִ‬ ‫קלע‪ֶ .ï‬דער‬ ‫געגע‪à‬ן ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫גע‪õŁ‬ינט א‪ä‬ן ִ ְ‬‫ְ‬ ‫ֶ‬ ‫טאטע‪ֶ ,‬ער ָהאט‬ ‫א‪õ‬יסגעפא‪ï‬ט ֵזיין ַ ֶ‬ ‫ְֶ ָ ְ‬ ‫ע‪ł‬ו‪ָ ,‬וואס ִאיז‬ ‫זעל‪à‬ע ִאיז ִמיט ֵ ָ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫טאקע‬ ‫איינגערעדט ַאז ֶער ִאיז ווא‪õ‬יל‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ֵ ְֶ ֶ ְ‬ ‫פיינט‬ ‫ר‪Ł‬ע‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ָהאט ֵ ְ‬ ‫א‪õ‬יפגעוואקסן ַא ָ ָ‬ ‫ְֶ ָ ְ ְ‬ ‫ע‪ł‬ו‪ֵ ,‬ווייל‬‫געהאט ֵ ָ‬ ‫יצחק ִלי‪ַ ֶ à‬‬ ‫דערפאר ָהאט ִ ְ ָ‬ ‫ֶ ְַ‬ ‫געוואלט‬ ‫יעקב א‪ä‬ן ִאים ֶ ָ ְ‬ ‫‪à‬רידער ַ ֲ ֹ‬ ‫געהאט ֵזיין ְ ִ ֶ‬ ‫ֶ ַ‬ ‫‪Ł‬לעכטס ִאין‬ ‫געז‪ä‬כט ֵקיין ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ‬ ‫ֶער ָהאט ִ ְ‬ ‫גע‪õŁ‬ינט‬ ‫ְ‬ ‫יצחק ָהאט ִאים ֶ‬ ‫ווי‪à‬אלד ִ ְ ָ‬ ‫הרג'נען‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫ְַ ְ ֶ‬ ‫ִאים ה‪.‬‬ ‫ע‪ł‬ו ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫גע‪Ł‬טראפט ֶווען ֵ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ ְ ָ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ערלי‪.ü‬‬ ‫א‪õ‬יפגעפירט ֶ ְ ִ‬ ‫ְֶ ִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫ִ ְ‬ ‫)א א(‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ת ֵ‪Ł‬מ‪õ‬ת‬ ‫אנפאנג ָ ָ ַ‬ ‫מדר‪ְ ַ ְ ָ Ł‬‬ ‫ִדי ִ ְ ָ‬ ‫‪Ł‬חר‪õ‬‬‫ואהב‪ֲ ִ õ‬‬ ‫ממ‪Ł‬י‪ֲ ֹ ְ :ü‬‬‫מדר‪ִ Ł‬איז ַ ְ ִ‬ ‫א‪ä‬ן ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ליסטע פ‪ä‬ן‬‫לאנגע ִ ְ ֶ‬ ‫רעכנט א‪õ‬יס ַא ַ ְ ֶ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫מ‪ä‬סר )משלי יג כד( א‪ä‬ן ֶדער ָוואס‬ ‫ָ‬ ‫זענען‬ ‫‪ï‬רעזענליכקייטן ָוואס ֶ ֶ‬ ‫ְֶ ֶ ְ ִ ְ ֵ ְ‬ ‫אסא‪ü‬‬ ‫ַַ‬ ‫‪õà‬יעט‬ ‫ֶ‬ ‫‪Ł‬טראפט ֵזיין ז‪ä‬ן‪ֶ ,‬דער‬ ‫מ‪ä‬סר'ט א‪ä‬ן ְ ְ ָ ְ‬ ‫ָ‬ ‫אידי‪Ł‬ע‬ ‫ערליכן ִ ִ ֶ‬‫א‪õ‬יפגעוואקסן ִאין ַאן ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ְֶ ַ ְ ְ‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫צווי‪Ł‬ן ִאים א‪ä‬ן ֵזיין ִ ְ‬‫לי‪Łà‬אפט ְ ִ ְ‬ ‫א‪õ‬יף ַא ִ ְ ַ ְ‬ ‫א‪ï‬געלאזט ִדי‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי ָ ְ ֶ ָ ְ‬ ‫ְ‪Ł‬ט‪ ,àä‬א‪ä‬ן צ‪ä‬ם ס‪õ‬ף ָ ְ‬ ‫יצחק א‪ä‬ן‬ ‫גע'מ‪ä‬סר'ט ֵזיין ז‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫ְְ‬ ‫אברהם ָהאט ֶ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫געווען א‪ä‬ן‬‫מח‪ֶ ֶ üì‬‬ ‫ֶוועג ִווי ַאז‪õ‬י ֶמען ָהאט ֵזיי ְ ַ ֵ‬ ‫געוויזן ֶדער‬ ‫ד‪ä‬ר‪ֶ ü‬דעם ָהאט ֶער ִאים ֶ ִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫פרעמדע‬ ‫‪ï‬א‪Ł‬ענען ְ ֶ ְ ֶ‬‫געגאנגען ַ ֶ ֶ‬ ‫זענען ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ֵזיי ֶ ֶ‬ ‫‪õô‬רה‪ ,‬א‪ä‬ן צ‪ ä‬ט‪ä‬ן‬ ‫צ‪ä‬גאנג צ‪ä‬ם ָ‬ ‫ִריכטיגע ַ ְ‬ ‫ְִ ֶ‬ ‫ר‪Ł‬עים‪.‬‬ ‫גר‪õ‬יסע ְ ָ ִ‬ ‫געווארן ְ ֶ‬‫זענען ֶ ָ ְ‬ ‫ָ‪Ł‬אף‪àִ ,‬יז ֵזיי ֶ ֶ‬ ‫יעקב ַאז ֶער‬‫געפאדערט ַ ֲ ֹ‬ ‫יצחק ָהאט ֶ ָ ֶ ְ‬ ‫מצ‪õ‬ת‪ָ ְ ִ .‬‬‫ִ ְ‬ ‫ה‪ë‬ר‪äâ‬ת‪ ,‬ס‪õ‬ף‬ ‫ה‪õë‬נע ְ‪à‬נ‪ִ õ‬מן ַ ַ ְ‬‫‪éŁ‬ל ַ ֵ ַ‬ ‫לל‪ë‬ד‪ָ ֶ ý‬‬ ‫ְ ֶַ ְ‬ ‫‪õô‬רה‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער‬ ‫ווארפן ִאין ָ‬ ‫אריין ַ ְ ְ‬ ‫ָזאל ִזי‪ֵ ַ ü‬‬ ‫א‪ä‬נז‬ ‫לערנט ְ‬‫ו‪õł‬נאה‪ָ ä‬דאס ֶ ְ ְ‬ ‫רעה ְ ְ ֵ‬ ‫לתר‪äà‬ת ָ ָ‬ ‫ָ‪à‬א ְ ַ ְ‬ ‫פאלגט ֵזיין‬ ‫יעקב ָ ְ ְ‬ ‫געמאכט ַאז ַ ֲ ֹ‬ ‫זיכער ֶ ַ ְ‬ ‫ָהאט ִ ֶ‬ ‫‪ï‬עט‪ַ Ł‬פאר‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ֶ ְ‬ ‫גע‪à‬ן ִ ְ‬ ‫‪é‬לל‪ִ :‬די ָוואס ֶ ְ‬ ‫ַא ְ ַ‬ ‫גאנצע‬ ‫י‪Ł‬יבה ַא ַ ְ ֶ‬ ‫זיצט ִאין ְ ִ ָ‬ ‫אנווייז‪ä‬נגען א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫ָ ְֵ‬ ‫ק‪ä‬מט ִזי‪ֵ ü‬זיי ַא‬ ‫קינדער – ֶווען ֶעס ְ‬ ‫זייער ִ ְ ֶ‬‫ֵ ֶ‬ ‫מדר‪ Ł‬א‪õ‬יס‬ ‫רעכנט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ָטאג‪ .‬א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ֶ ְ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫קינד צ‪ä‬ם ס‪õ‬ף ִ ְ‬ ‫ווערט ֶדער ִ ְ‬ ‫‪Ł‬טראף‪ְ ֶ ,‬‬ ‫ְ ְָ‬ ‫צ‪â‬יקים‪.‬‬ ‫ווייטער ֵ‪à‬יי ָנא‪ִ ִ ַ ü‬‬‫ֵ ֶ‬ ‫ערלי‪.ü‬‬ ‫‪à‬ליי‪à‬ן ֶ ְ ִ‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫ה‪ .‬עס ווערט געברענגט אי‪ ‬בעל ש‪ ‬טוב )תולדות אות ג( רבי מיכל מזלאטשוב זי"ע האט‬ ‫נאכגעזאגט פו‪ ‬זיי‪ ‬רבי'‪ ‬דער הייליגער בעל ש‪ ‬טוב זי"ע‪ :‬פו‪ ‬דער טאג וואס עשו האט‬ ‫אויסגעפאפט זיי‪ ‬טאטע יצחק‪ ,‬האט דאס צוגעברענגט אז א צדיק זאל קיינמאל נישט קענע‪‬‬ ‫זע‪ ‬עפעס שלעכטס ביי זיי‪ ‬זו‪.‬‬ ‫יג‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫גע‪à‬ן‪,‬‬ ‫מ'דארף ֶ ְ‬ ‫קלע‪ְ ַ ְ ï‬‬ ‫וויפיל ְ ֶ‬ ‫פארוואס א‪ä‬ן ִ ִ‬‫ַ ְָ‬ ‫חטא‬ ‫עליו ֵ ְ‬ ‫ת‪‬א ָ ָ‬ ‫ולא ִ ָ‬ ‫‪‬כיח – ְ ֹ‬ ‫ה‪‬כח ִ ַ‬ ‫ֵַ‬ ‫אדער פ‪ä‬ן‬ ‫‪é‬עס ָ ֶ‬ ‫חלילה פ‪ä‬ן ַ ַ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ִ ָ‬‫א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫מלאכה פ‪ä‬ן‬ ‫וויסן ַאז ִדי ְ ָ ָ‬ ‫א‪à‬ער ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫דארפן ִ ְ‬ ‫ֶָ‬ ‫ער‪à‬ל ִמיט ַאן‬ ‫ציען ִדי ֶ ְ ְ‬ ‫אנגעצ‪õ‬יגנקייט‪ַ ,‬אר‪õ‬יף ִ ֶ‬ ‫ְְֵ‬ ‫ָ ְֶ‬ ‫פאדערן פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫‪ï‬עט‪ Ł‬א‪ä‬ן ָ ֶ ְ‬ ‫גע‪à‬ן ֶ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫רעכטס א‪ä‬ן‬ ‫‪ï‬עט‪ְ ְ ֶ Ł‬‬ ‫טיילן ֶ ְ‬ ‫איילעני‪ Ł‬א‪ä‬ן ֵ ְ‬‫ֵ ֶ ִ‬ ‫פאדערט ִזי‪ü‬‬ ‫קינדער‪ִ ,‬איז ַא ַפא‪ָ ü‬וואס ָ ֶ ְ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫לינקס‪...‬‬ ‫ִ ְְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫חלילה ִ ְ‬ ‫ה‪â‬עת‪ֶ ,‬עס ָזאל ָ ִ ָ‬ ‫אסא‪ִ ü‬י‪ä‬ב ַ ַ ַ‬ ‫ַַ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫עזריה ָ ְ‬ ‫אלעזר ֶ‪à‬ן ֲ ַ ְ ָ‬ ‫ר‪à‬י ֶ ְ ָ ָ‬‫טרפ‪õ‬ן א‪ä‬ן ַ ִ‬‫ר‪à‬י ַ ְ‬ ‫ִַ‬ ‫מאכן‬ ‫פארקערטער א‪ä‬ן ַ ְ‬ ‫ק‪ä‬מען ֶדער ַ ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ַאר‪õ‬יס ֶ‬ ‫‪ô‬מהני‬ ‫געזאגט )ערכין טז‪ִ ַ ֵ ְ (:‬‬ ‫‪à‬יידע ֶ ָ ְ‬ ‫‪õŁ‬ין ֵ ֶ‬ ‫פיינט‪Ł‬אפט‬ ‫טייל‪ä‬נג א‪ä‬ן ַא ֵ ְ ְ ַ ְ‬ ‫אדער ַא ֵ ְ‬ ‫‪Ł‬אדן ָ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫לה‪õ‬כיח ִאי‪ü‬‬ ‫‪õçŁ‬דע ְ ִ ַ‬ ‫ה‪å‬ה ֶ ֵ ַ‬ ‫ִאם ֵי‪õâàַ Ł‬ר ַ ֶ‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫טאטע צ‪ä‬ם ִ ְ‬‫פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫איינער ִאין‬ ‫ווא‪ä‬נדער ִזי‪ ü‬א‪õ‬י‪ֶ à‬עס ִאיז ָדא ֵ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫מ‪ä‬סר ֵרייד א‪õ‬יף ַא‬ ‫גע‪à‬ן ָ‬ ‫ִדי ‪õâ‬ר ָוואס ֶקען ֶ ְ‬ ‫להלכה‬ ‫א‪õ‬יסגע'‪ï‬סק'נט ְ ֲ ָ ָ‬ ‫ְֶ ְַ ְ ְ‬ ‫ֶעס ִאיז ‪õŁ‬ין‬ ‫יכטיגן ֶוועג‪ .‬ו‪.‬‬ ‫ִר ְ ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬טראפן ַא‬ ‫‪äï‬נקטלי‪ִ ü‬ווי ַאז‪õ‬י צ‪ְ ָ ְ ְ ַ ä‬‬ ‫ְְ ְ ִ‬ ‫ה‪â‬עת‪ ,‬א‪ä‬ן ִמיט ַא‬ ‫קינד‪ִ ,‬מיט ַא ִי‪ä‬ב ַ ַ ַ‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪‬מאל‬ ‫‪‬הא ְ ֹ‬ ‫לע‪‬לם ְ ֵ‬ ‫ְ ָ‬ ‫פאר‪Ł‬טיין‬ ‫קינד ָזאל ַ ְ ְ ֵ‬ ‫צ‪ä‬געלאזנקייט ַאז ֶדער ִ ְ‬ ‫ֶ ָ ְְֵ‬ ‫מקרבת‬ ‫וימין ְ ָ ֶ ֶ‬ ‫‪‬חה ְ ָ ִ‬ ‫ָ‬ ‫טיילן‬ ‫‪à‬א‪Ł‬טראפט‪ְ ֵ .‬‬ ‫ווערט ַ ְ ְ ָ ְ‬ ‫פארוואס ֶער ֶ ְ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫ר‪à‬נן‪:‬‬ ‫‪á‬מרא )סוטה מז‪ôָ (.‬נ‪ָ ָ ַ ä‬‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ְ ָ ָ‬ ‫‪à‬חינה פ‪ä‬ן 'ס‪õ‬ף‬‫צ‪ä‬גיין ִמיט ַא ְ ִ ָ‬ ‫דארף ֵ‬ ‫‪ï‬עט‪ְ ַ Ł‬‬‫ֶ ְ‬ ‫וימין‬ ‫‪õâ‬חה ְ ָ ִ‬ ‫ָ‬ ‫‪ł‬מאל‬ ‫‪ô‬הא ְ ֹ‬ ‫לע‪õ‬לם ְ ֵ‬ ‫ְ ָ‬ ‫דארף ִזי‪ü‬‬ ‫‪ô‬ח‪ê‬ה'‪ֶ ,‬מען ַ ְ‬‫‪à‬מח‪Ł‬בה ְ ִ ָ‬ ‫מע‪ł‬ה ְ ַ ְ ָ ָ‬‫ֲֶַ‬ ‫דארף ֶמען‬ ‫האנט ַ ְ‬ ‫מקרבת‪ִ ,‬מיט ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫לינקע ַ ְ‬ ‫ְ ֶָ ֶ‬ ‫פארא‪õ‬יס‬ ‫וויסן פ‪ä‬ן ָ ְ‬ ‫ר‪ä‬איג א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ִ‬ ‫האלטן‬ ‫ַ ְְ‬ ‫ו‪ .‬עס קע‪ ‬זי‪ ‬אמאל מאכ‪ ‬אז א טאטע אדער א מחנ‪ ‬קע‪ ‬געב‪ ‬א פאטש אדער פארשעמע‪‬‬ ‫א קינד‪ ,‬או‪ ‬שפעטער שטעלט זי‪ ‬ארויס אז עס איז געווע‪ ‬א טעות‪ ,‬או‪ ‬באמת וואלט מע‪‬‬ ‫נישט געדארפט באשטראפ‪ ‬דער קינד‪ .‬דער ווע‪ ‬עס מאכט זי‪ ‬אזא פאל‪ ,‬דאר‪ ‬דער טאטע‪,‬‬ ‫דער מחנ‪ ‬צוגיי‪ ‬צו‪ ‬קינד או‪ ‬אי‪ ‬ערקלער‪ ‬אז ער האט געמיינט אז ער האט געטו‪ ‬אזוי‬ ‫או‪ ‬אזוי‪ ,‬וועג‪ ‬דע‪ ‬האט ער אי‪ ‬באשטראפט‪ ,‬אבער יעצט האט זי‪ ‬אויסגעשטעלט אז עס‬ ‫איז נישט געווע‪ ‬ריכטיג‪ ,‬או‪ ‬מחזק זיי‪ ‬דער קינד‪ ,‬אי‪ ‬ארויס ווייז‪ ‬ליבשאפט‪ .‬או‪ ‬מע‪ ‬דאר‪‬‬ ‫זי‪ ‬נישט זארג‪" ‬אז עס פאסט נישט‪ ,‬עס נעמט אוועק מיי‪ ‬כבוד או‪ ‬מיי‪ ‬רעספעקט פו‪ ‬דע‪‬‬ ‫קינד"‪ ,‬נאר פונקט פרקערט‪ ,‬ווע‪ ‬דער קינד הערט אזעלכע ווערטער‪ ,‬באקומט דער קינד מער‬ ‫טראסט‪ ,‬ער פארשטייט אז מע‪ ‬מיינט דא זיי‪ ‬טובה‪ ,‬או‪ ‬מע‪ ‬וויל אי‪ ‬מחנ‪ ‬זיי‪ ‬אויפ‪ ‬ריכטיג‪‬‬ ‫וועג‪ ,‬והראיה‪ ,‬מע‪ ‬קומט זי‪ ‬איבער בעט‪ ‬ביי אי‪ ,‬או‪ ‬מע‪ ‬שעמט זי‪ ‬נישט צו זאג‪ ‬אז‬ ‫מ'האט געמאכט א טעות‪.‬‬ ‫אי‪ ‬מנהגי חת‪ ‬סופר )פרק שני עמוד מו( ווערט געברענגט א געשיכטע‪ :‬איינמאל ווע‪ ‬דער חת‪‬‬ ‫סופר האט פארגעלערנט א שיעור פאר זיינע בחורי‪ ,‬האט א בחור הגאו‪ ‬ר' ישראל יצחק‬ ‫אהר‪ ‬לנדסברג אב"ד גראסוורדיי‪ ‬געפרעגט א קשיא‪ ,‬או‪ ‬דער חת‪ ‬סופר האט אי‪ ‬געענטפערט‬ ‫"אי‪ ‬ווייס נישט וואס דו ווילסט" נאכ'‪ ‬שיעור ווע‪ ‬דער חת‪ ‬סופר איז אהיי‪ ‬געגאנגע‪ ,‬האט‬ ‫ער נאכאמאל אריי‪ ‬געקלערט אי‪ ‬דער קשיא וואס דער בחור האט געפרעגט אינמיט‪ ‬שיעור‪,‬‬ ‫או‪ ‬ער האט געכאפט אז דער בחור האט געפרעגט זייער צו דער זא‪ ,‬א גוטע פראגע‪ ,‬דער‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫יד‬ ‫‪ô‬פ‪õê‬ת פ‪ä‬ן ַא‬ ‫‪à‬פרט ְ ִ‬ ‫'‪ô‬פ‪ê‬ה'‪ָ ְ ִ ,‬‬ ‫קינדער ִאיז ְ ִ ָ‬‫ִ ְֶ‬ ‫א‪à‬ער ִמיט ִדי‬ ‫‪ï‬עט‪ֶ ָ ,Ł‬‬ ‫גע‪à‬ן ֶ ְ‬ ‫מ‪ä‬סר א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫זאגן ָ‬ ‫ָ ְ‬ ‫אלע‬‫מאמע ט‪ä‬ט א‪õ‬יף ֶמער ִווי ַ ֶ‬ ‫אידי‪Ł‬ע ַ ֶ‬ ‫ִ ִ ֶ‬ ‫הרחמים –‬ ‫מ‪â‬ת ָ ַ ֲ ִ‬ ‫האנט – ָוואס ִאיז ִ ַ‬ ‫רעכטע ַ ְ‬‫ֶ ְֶ‬ ‫‪é‬ח‬ ‫טערא‪ï‬יסטן‪ֶ ,‬עס ִאיז ַא ֹ ַ‬ ‫מח‪ì‬כים א‪ä‬ן ֶ ָ ִ ְ ְ‬ ‫ְ ְִַ‬ ‫אמאל‬ ‫מ'דארף ַ ָ‬ ‫אפ‪ְ ַ ְ äê‬‬ ‫מקרב ֵזיין‪ִ ֲ .‬‬ ‫דארף ֶמען ְ ָ ֵ‬ ‫ַ ְ‬ ‫יעדן ָטאג‪.‬‬‫‪à‬א‪Ł‬יינפערלי‪ְ ֶ ü‬‬ ‫ָוואס ֶמען ֶזעט ַ ֵ ְ ֶ ְ ִ‬ ‫א‪à‬ער ָדאס‬ ‫דארף ֶמען ָ ֶ‬ ‫קינד‪ְ ַ ,‬‬‫אנ‪Ł‬רייען ַא ִ ְ‬ ‫ְָ ְֵ ֶ‬ ‫מאמע‬‫טרערן ִדי ַ ֶ‬ ‫הייסע ְ ֶ ְ‬ ‫ָוואס ֶמער ֵ ֶ‬ ‫מאכן ַאז‬‫זיכער ַ ְ‬ ‫לי‪Łà‬אפט א‪ä‬ן ִ ֶ‬‫ט‪ä‬ן ִמיט ַא ִ ְ ַ ְ‬ ‫זאלן‬ ‫קינדער ָ ְ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫אירע‬ ‫ִ ֶ‬ ‫ַאז‬ ‫פארגיסט‬ ‫ַ ְִ ְ‬ ‫מ'וויל פ‪ä‬ן ִאים‪,‬‬ ‫פאר‪Ł‬טייט ָוואס ְ ִ‬ ‫קינד ַ ְ ְ ֵ‬ ‫ִדי ִ ְ‬ ‫אלס ַא‬ ‫חכמים‪ְ ַ ,‬‬ ‫‪ô‬למידי ֲ ָ ִ‬ ‫א‪õ‬יסוואקסן ַ ְ ִ ֵ‬ ‫ְַ ְ ְ‬ ‫מקרבת' צ‪ַ ä‬אר‪õ‬יס‬ ‫'ימין ְ ָ ֶ ֶ‬‫עיקר ִאיז ֶדער ָ ִ‬ ‫ֶדער ִ ָ‬ ‫ה‪ïŁ‬עה ָהאט ָדאס‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס‬ ‫גרעסערע ַ ְ ָ ָ‬ ‫ְֶ ֶ ֶ‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫ווארעמקייט צ‪ä‬ם ִ ְ‬ ‫לי‪Łà‬אפט א‪ä‬ן ַ ֶ ְ ֵ‬ ‫ווייזן ִ ְ ַ ְ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫אריין ִאין ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫ֵגייט ַ ֵ‬ ‫אנגער‪ä‬פן ָ'יד‬ ‫ווערט ָ ְ ֶ ְ‬ ‫האנט ֶ ְ‬ ‫רעכטע ַ ְ‬ ‫ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫האנט‪,‬‬‫‪Ł‬טארקער ַ ְ‬ ‫החזקה' ָדאס ִאיז ֶדער ְ ַ ְ ֶ‬ ‫ַ ֲָָ‬ ‫יצחק‬‫ויע‪ô‬ר ִ ְ ָ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )כה כא( ַ ֶ ְ ַ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫דארף ֶמען‬ ‫מ‪ë‬ילא ַ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ָדאס ט‪ä‬ט ֶמער א‪õ‬יף‪ָ ֵ ִ ,‬‬ ‫ר‪"Ł‬י‬ ‫עקרה ִהוא ַ ִ‬ ‫א‪éִ õôŁ‬י ֲ ָ ָ‬ ‫לנכח ִ ְ‬ ‫לה' ְ ֹ ַ‬ ‫‪é‬ח ִאין ֶדער‬ ‫עיקר ֹ ַ‬ ‫לייגן ֶדער ִ ָ‬‫אריין ֵ ְ‬ ‫ֶזען צ‪ֵ ַ ä‬‬ ‫‪à‬תפ‪ê‬ה‪ַ ְ ֶ ַ ,‬‬ ‫'ו‪ç‬ע‪ô‬ר' ִאיז ַא‬ ‫והפציר ִ ְ ִ ָ‬ ‫הר‪à‬ה ְ ִ ְ ִ‬‫זאגט ִ ְ ָ‬ ‫ָ ְ‬ ‫'ימין‬ ‫האנט ָוואס ָדאס ִאיז ֶדער ָ ִ‬ ‫רעכטע ַ ְ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫רבקה‬‫יצחק א‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫‪à‬עטן‪ָ ְ ִ ,‬‬ ‫‪Ł‬טארק ֶ ְ‬ ‫ָל‪õŁ‬ן פ‪ä‬ן ְ ַ ְ‬ ‫מקרבת'‪.‬‬ ‫ְ ֶָ ֶ‬ ‫‪‬‬ ‫גע‪à‬עטן א‪ä‬ן‬ ‫‪Ł‬טארק ֶ ֶ ְ‬ ‫ְ ַ ְ‬ ‫‪à‬יידע‬ ‫הא‪à‬ן ֵ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫זאלן‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ַאז ֵזיי ָ ְ‬ ‫געדאווענט ֵ‪à‬יים ַ ֶ ֶ‬ ‫ֶ ַ ֶ ְ‬ ‫פירט‬ ‫קינדער‪ִ ,‬די ָ‪ï‬ס‪ä‬ק ִ ְ‬ ‫ווערן ִמיט ִ ְ ֶ‬‫געהאלפן ֶ ְ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫געווען ַאן‬‫עקרה ִהיא‪ֵ ,‬ווייל ִזי ִאיז ֶ ֶ‬ ‫א‪õ‬יס ִ‪é‬י ֲ ָ ָ‬ ‫קינדער‬ ‫‪‬פילה ַפאר ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫געקענט ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫ליידער ִ ְ‬ ‫עקרה‪ִ ,‬זי ָהאט ֵ ֶ‬ ‫ֲָָ‬ ‫עיקר‬ ‫פארגעסן ַאז ֶדער ִ ָ‬ ‫ֶמען ָטאר ִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ֶ ְ‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫ערליכע‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין צ‪ֶ ִ ְ ֶ ä‬‬ ‫‪Ł‬ליסל צ‪ֶ ä‬‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫חת‪ ‬סופר האט חרטה געהאט פארוואס ער האט אזוי אוועק געמאכט דער בחור'ס קשיא‪.‬‬ ‫ער האט געהייס‪ ‬זיי‪ ‬גבאי צו צאמרופ‪ ‬אלע בחורי‪ ,‬אלע זאל‪ ‬קומע‪ ‬היינט אי‪ ‬בית המדרש‬ ‫ווייל ער דאר‪ ‬איבער געב‪ ‬עפעס א וויכטיגע דרשה‪ .‬אלע האב‪ ‬זי‪ ‬געוואנדערט וואס וויל‬ ‫יעצט דער חת‪ ‬סופר? וואס גייט ער זאג‪?‬‬ ‫צו‪ ‬באשטימטע צייט איז דער חת‪ ‬סופר אריי‪ ‬געקומע‪ ‬אי‪ ‬בית המדרש‪ ,‬ער האט זי‪‬‬ ‫געזעצט אוי‪ ‬זיי‪ ‬פלא‪ ‬או‪ ‬ער האט אנגעהויב‪ ‬זיי‪ ‬דרשה "היינט ביי‪ ‬שיעור‪ ,‬האט יצחק‬ ‫אהר‪ ‬געפרעגט א קשיא אינמיט‪ ‬שיעור‪ ,‬או‪ ‬אי‪ ‬האב אי‪ ‬געענטפערט אז אי‪ ‬ווייס נישט‬ ‫וואס ער וויל‪ ,‬אבער באמת האט ער געפרעגט א גוטע קשיא‪ ,‬נאר אי‪ ‬האב נישט פארשטאנע‪‬‬ ‫זיי‪ ‬שאלה‪ ,‬דערפאר וויל אי‪ ‬אי‪ ‬דא איבער‪‬בעט‪ ‬אוי‪ ‬דע‪ ‬וואס אי‪ ‬האב נישט געענטפערט‬ ‫צו דער זא‪ ,‬או‪ ‬אי‪ ‬האב אי‪ ‬פארשעמט"‪.‬‬ ‫הגה"צ ר' שמעו‪ ‬סופר מערלוי הי"ד‪ ,‬האט אי‪ ‬א געלעגנהייט געפרעגט דער מהר"‪ ‬שיק זצ"ל‬ ‫איבער דער ווארהייט פו‪ ‬דער מעשה‪ ,‬האט דער מהר"‪ ‬שיק געזאגט "יא‪ ,‬אי‪ ‬בי‪ ‬דארט‬ ‫געוועזע‪ ."‬או‪ ‬ער האט צוגעלייגט נא‪ ‬א קרישקע צו דע‪ ,‬אז ווע‪ ‬דער חת‪ ‬סופר האט‬ ‫געענדיגט זיי‪ ‬בקשת מחילה‪ ,‬האט ער געבעט‪ ‬אלע בחורי‪ ‬או‪ ‬בעלי בתי‪ ‬אז זאל‪ ‬דאס‬ ‫טו‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫געווען‬ ‫עקרה‪ָ ,‬וואס ָדאס ִאיז ָנאר ֶ ֶ‬ ‫געווען ַאן ֲ ָ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫עקרה‬‫א‪õ‬יספיר ִ'‪é‬י ֲ ָ ָ‬ ‫ְ ִ‬ ‫וואלט ֶדער‬ ‫לכא‪õ‬רה ָ ְ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫דאווענען צ‪ ä‬הקב"ה‪.‬‬ ‫זאלן ַ ֶ ֶ‬ ‫צ‪ä‬לי‪ֶ à‬דעם ַאז ֵזיי ָ ְ‬ ‫ִ‬ ‫‪Ł‬טיין ִאין ִדי‬ ‫געדארפט ְ ֵ‬ ‫ִהיא' ֶ ַ ְ ְ‬ ‫‪á‬מרא ְ ָ‬ ‫)יבמ‪õ‬ת סד‪(.‬‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ְ ָ ָ‬ ‫ִווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫ַאז‪õ‬י‬ ‫געווען‬‫רבקה ִאיז ֶ ֶ‬ ‫אנפאנג ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‪ַ ,‬אז ִ ְ ָ‬ ‫‪õô‬רה ָ ְ ַ ְ‬ ‫ָ‬ ‫מ‪ï‬ני‬ ‫הא‪ë‬ה‪õ‬ת ִ ְ ֵ‬ ‫נתע‪ñ‬ר‪ָ ִ ָ ä‬‬ ‫מ‪ï‬ני ַמה ִ ְ ַ ְ‬ ‫ִ ְֵ‬ ‫געדאווענט‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי ֶ ַ ֶ ְ‬ ‫דערפאר ָ ְ‬ ‫עקרה‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ְ ַ‬ ‫ַאן ֲ ָ ָ‬ ‫לתפ‪ê‬תן ֶ‪Ł‬ל‬ ‫מתא‪ä‬ה ִ ְ ִ ָ ָ‬ ‫‪Ł‬ה‪ñ‬ד‪àָ Łõ‬ר‪ üä‬ה‪ä‬א ִ ְ ַ ֶ‬ ‫ֶ ַָ‬ ‫פארוואס‬ ‫עקרה‪ָ ְ ַ ,‬‬ ‫ווערן א‪õ‬יס ֲ ָ ָ‬ ‫רבקה ָזאל ֶ ְ‬ ‫ַאז ִ ְ ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן‬ ‫ה‪ñ‬ד‪àָ Łõ‬ר‪ üä‬ה‪ä‬א ָהאט ַ ַ ְ‬ ‫צ‪â‬יקים‪ָ ַ ,‬‬‫ִַ ִ‬ ‫ער‪Ł‬ט ַאז ִזי ִאיז‬ ‫‪õô‬רה ֶ ְ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ִדי ָ‬ ‫דערציילט ִ ְ‬ ‫ֶ ְֵ ְ‬ ‫דאווענען‬ ‫זאלן ַ ֶ ֶ‬ ‫‪é‬די ֵזיי ָ ְ‬ ‫עקר‪õ‬ת‪ֵ ְ ,‬‬ ‫אמה‪õ‬ת ‪ָ ֲ ‬‬ ‫ִדי ִ ָ‬ ‫יצחק‬‫צ‪ä‬לי‪ֶ à‬דעם ָהאט ִ ְ ָ‬ ‫עקרה‪ ,‬א‪ä‬ן ִ‬ ‫געווען ַאן ֲ ָ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫קינדער‪,‬‬‫ווערן ִמיט ִ ְ ֶ‬ ‫געהאלפן ֶ ְ‬ ‫‪à‬עטן צ‪ְ ְ ָ ֶ ä‬‬ ‫א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫‪à‬ח‪ç‬י‬ ‫ר‪à‬נ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫א‪ֶ .õôŁ‬דער ַ ֵ‬ ‫לנכח ִ ְ‬ ‫געדאווענט ְ ֹ ַ‬ ‫ֶ ַ ֶ ְ‬ ‫‪ô‬פיל‪õ‬ת פ‪ä‬ן‬ ‫ֵווייל השי"ת ָהאט ִלי‪ִ à‬די ְ ִ‬ ‫געוואלדיגע ִ‪ô‬ר‪ä‬ץ‪ִ :‬די ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‬ ‫ענטפערט ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫ְְֶ ֶ ְ‬ ‫ענדיגט צ‪ִ ä‬מיט‬ ‫‪à‬ח‪ç‬י ֶ ְ ִ ְ‬‫ר‪à‬נ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫צ‪â‬יקים‪ ,‬א‪ä‬ן ֶדער ַ ֵ‬ ‫ִַ ִ‬ ‫עיקר‪ָ ,‬וואס ָדאס ִאיז‬ ‫זאגן ֶדער ִ ָ‬ ‫ק‪õ‬דם ָ ְ‬ ‫ק‪ä‬מט ֵ‬ ‫ְ‬ ‫לל‪äë‬ד ע‪õ‬ד‪,‬‬ ‫‪ä‬מ‪é‬אן ֵי‪ִ ְ Ł‬‬ ‫ווערטער ִ ָ‬ ‫געוואלדיגע ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶ ַ ְִ ֶ‬ ‫ער‪Ł‬ט‬ ‫קינדער‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ְ ְ‬ ‫דאווענען ַפאר ִ ְ ֶ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‪ֶ ֶ ַ ,‬‬ ‫ְ ִָ‬ ‫ל‪õìŁ‬ת‬ ‫ואפ‪ַ ְ äê‬‬ ‫מאד ַ ֲ ִ‬‫‪á‬ד‪õ‬לה ְ ֹ‬ ‫‪Ł‬היא ְ ָ‬ ‫ה‪ô‬פ‪ê‬ה ֶ ִ‬‫‪é‬ח ַ ְ ִ ָ‬ ‫ַֹ‬ ‫טפל ַאז‬ ‫‪õô‬רה ֶדער ָ ֵ‬ ‫דערציילט ִדי ָ‬ ‫דערנא‪ְ ֵ ְ ֶ ü‬‬ ‫ֶ ְָ‬ ‫א‪ä‬נזער‬ ‫לערנען ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ְ ֶ‬ ‫ה‪æ‬בע ְ‬ ‫ֶַַ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬‬ ‫ווי‪à‬אלד ַ ָ‬ ‫קינדער‪‬לאז‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫געווען ִ ְ ֶ‬ ‫ִזי ִאיז ֶ ֶ‬ ‫‪é‬ח צ‪ä‬‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה ָהאט ַא ֹ ַ‬ ‫וא‪ë‬ה‪õ‬ת‪ַ ,‬אז ְ ִ ָ‬ ‫ָאב‪õ‬ת ְ ִ ָ‬ ‫ה‪æ‬בע‬ ‫‪âà‬ר‪ַ ֶ ַ ü‬‬ ‫געמאכט ַאז ַ ֶ ֶ‬ ‫ָ‪à‬ר‪ üä‬ה‪ä‬א ָהאט ֶ ַ ְ‬ ‫אמה‪õ‬ת‬ ‫כאט‪ִ Ł‬די ִ ָ‬ ‫טבע‪ְ ָ ,‬‬ ‫אי‪à‬ערדרייען ֶדער ֶ ַ‬ ‫ִ ֶ ְ ְֵ ֶ‬ ‫קינדער‪,‬‬‫גע‪õà‬ירן ִ ְ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫קענען ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬ ‫רבקה ִ ְ‬ ‫ָזאל ִ ְ ָ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫קינדער‪‬לאז‪ְ ָ ,‬‬‫ָ‬ ‫געווארן ִ ְ ֶ‬ ‫גע‪õà‬ירן ֶ ָ ְ‬ ‫ְ‬ ‫זענען ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫וועגן‬ ‫מת‪êï‬ל ֵזיין‪ְ ֶ ,‬‬ ‫זאלן ִ ְ ַ ֵ‬ ‫רבקה ָ ְ‬ ‫יצחק א‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫‪é‬די ִ ְ ָ‬ ‫ְֵ‬ ‫געדרייט‬‫אי‪à‬ער ֶ ְ ֵ‬ ‫ה‪ô‬פ‪ê‬ה ִ ֶ‬ ‫‪é‬ח ַ ְ ִ ָ‬ ‫זייערע ֹ ַ‬ ‫ֵזיי ִמיט ֵ ֶ ֶ‬ ‫ער‪Ł‬ט ַאז ֵזיי‬ ‫‪õô‬רה ֶ ְ ְ‬ ‫א‪ä‬נז ִדי ָ‬ ‫ְ‬ ‫זאגט‬ ‫ֶדעם ָ ְ‬ ‫ווערן‬ ‫געהאלפן ֶ ְ‬ ‫‪à‬אוויזן צ‪ְ ְ ָ ֶ ä‬‬ ‫טבע‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ִ ְ‬ ‫ֶדער ֶ ַ‬ ‫געדאווענט‪ָ ,‬וואס ָדאס ִאיז ֶדער‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ַ ֶ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫קינדער‪ .‬ז‬‫ִמיט ִ ְ ֶ‬ ‫רבקה ִאיז‬ ‫‪Ł‬טייט ַאז ִ ְ ָ‬ ‫דערנא‪ֵ ְ ü‬‬ ‫עיקר‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ְ ָ‬ ‫ִ ָ‬ ‫ווייטער פארצייל‪ ,‬וויבאלד ער האט מורא געהאט אז אפשר איז א בחור געווע‪ ‬היינט אידערפרי‬ ‫ביי‪ ‬שיעור‪ ,‬או‪ ‬נישט ביי זיי‪ ‬צווייטע שיעור ווע‪ ‬ער האט געבעט‪ ‬מחילה‪.‬‬ ‫ז‪ .‬צו‪ ‬הייליגע מעזריטשע מגיד זי"ע איז אמאל געקומע‪ ‬א פרוי וואס האט געווארט יאר‪‬‬ ‫לאנג צו געהאלפ‪ ‬ווער‪ ‬מיט קינדער‪ ,‬וויבאלד זי האט געהערט אז דער מעזריטשער מגיד‬ ‫זי"ע באווייזט מופתי‪ ‬פאר די וואס דארפ‪ ‬נא‪ ‬געהאלפ‪ ‬ווער‪ ‬מיט קינדער‪ .‬ווע‪ ‬זי איז‬ ‫אנגעקומע‪ ‬צו‪ ‬מגיד האט ער איר געזאגט אז זי קע‪ ‬געהאלפ‪ ‬ווער‪ ,‬אבער זי וועט דארפ‪‬‬ ‫באצאל‪ ‬א גרויסע סכו‪ ‬געלט‪ ,‬אויב זי קע‪ ‬זי‪ ‬אונטער‪‬נעמע‪ ‬צו שאפ‪ ‬די געלט‪ ,‬זאגט ער‬ ‫איר צו מיט א ב‪ ‬זכר ביז נעקסטע יאר‪ .‬די פרוי איז געוואר‪ ‬זייער צופריד‪ ,‬אבער פו‪ ‬דער‬ ‫שפאר‪‬‬ ‫ָ‬ ‫אנדערע זייט האט זי געוואוסט אז זי האט נישט אזוי פיל געלט‪ ,‬או‪ ‬אפילו זי וועט‬ ‫אלע אירע געלט‪ ,‬או‪ ‬צאמקראצ‪ ‬או‪ ‬בארג‪ ‬געלט קומט עס בכלל נישט א‪ ‬צו דער סומע‬ ‫וואס דער רבי וויל‪.‬‬ ‫אבער "א תנאי בלייבט א תנאי" זאגט דער מעזריטשער מגיד‪ .‬נא‪ ‬ארו‪ ‬גיי‪ ‬או‪ ‬צאמנעמע‪‬‬ ‫אסא‪ ‬געלט איז זי געקומע‪ ‬צו‪ ‬רבי‪ ‬או‪ ‬געזאגט "אי‪ ‬האב שוי‪ ‬האלב פו‪ ‬דער סכו‪ ,‬זאל‬ ‫מיר דער רבי שוי‪ ‬צוזאג‪ ‬מיט א ב‪ ‬זכר"‪ ,‬אבער דער מעזריטשער מגיד האט זי‪ ‬געהאלט‪‬‬ ‫ביי‪ ‬ווארט או‪ ‬געזאגט "אי‪ ‬בי‪ ‬נישט גרייט דיר צו אנוואונטש‪ ,‬ביז ווילאנג וועסט מיר שאפ‪‬‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫טז‬ ‫קינדער‪àֶ ,‬עט ִזי‬‫מאמע ֶ‪à‬עט ַפאר ִ ְ ֶ‬ ‫אידי‪Ł‬ע ַ ֶ‬ ‫ִ ִ ֶ‬ ‫רבקה‬ ‫אנכי )כה כב(‪ָ ְ ִ ,‬‬ ‫ל‪ë‬ה ֶזה ָ ֹ ִ‬‫ו‪ô‬אמר ִאם ֵ‪é‬ן ָ ָ‬ ‫ַ ֹ ֶ‬ ‫גייען‬ ‫קינדער ָוואס ֵ ֶ‬ ‫קינדער‪ֶ ְ ִ ,‬‬ ‫ערליכער ִ ְ ֶ‬ ‫ַפאר ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫קינד‬ ‫געהאט ַאז ֶדער ִ ְ‬ ‫מ‪õ‬רא ֶ ַ‬ ‫ָהאט ָ‬ ‫קינדער ָוואס‬ ‫וועגן‪ֶ ְ ִ ,‬‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טערס ֶ ְ‬ ‫ִאין ִדי ֵ ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ערלי‪ֵ ü‬ווייל ֶווען ִזי‬‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ ִ‬‫א‪õ‬יסוואקסן ִ ְ‬ ‫ְַ ְ ְ‬ ‫ֶוועט‬ ‫ערלי‪ ,ü‬א‪õ‬י‪à‬‬ ‫פירן ִזי‪ ü‬א‪õ‬יף ֶ ְ ִ‬‫‪õô‬רה א‪ä‬ן ִ ְ‬‫לערנען ָ‬‫ֶ ְֶ‬ ‫עב‪õ‬דה‬‫מ'דינט ֲ ָ‬‫‪ô‬פלה ָוואס ְ ִ ְ‬ ‫ארי‪à‬ער ַא ִ ְ ָ‬ ‫ִאיז ַ ִ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ִאין ֶדער‬ ‫קינד ֵגייט ִ ְ‬ ‫ו‪Ł‬ל‪õ‬ם ֶדער ִ ְ‬ ‫ַחס ְ ָ‬ ‫אר‪õ‬יסל‪õ‬יפן‪,‬‬ ‫געוואלט ַ ְ ְ‬ ‫ע‪ł‬ו ֶ ָ ְ‬ ‫זרה‪ָ ,‬האט ֵ ָ‬ ‫ָָ‬ ‫א‪ä‬נז‪ַ ,‬דאן ִאיז‬‫וועגן ָוואס השי"ת ִוויל פ‪ä‬ן ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫אנכי‬ ‫ל‪ë‬ה ֶזה ָ ֹ ִ‬ ‫געזאגט‪ָ ָ ,‬‬ ‫דערפאר ָהאט ִזי ֶ ָ ְ‬ ‫ֶ ְַ‬ ‫יעדע‬ ‫אנכי"‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫"ל‪ë‬ה ֶזה ָ ֹ ִ‬ ‫טענה פ‪ä‬ן ָ ָ‬ ‫ָדא ַא ַ ֲ ָ‬ ‫קינד‪ֵ ,‬ווייל ֶווען ַא‬ ‫ָוואס ְ‪à‬ר‪õ‬יך ִאיך ָדאס ִ ְ‬ ‫דאס גאנצע געלט" די פרוי איז געוואר‪ ‬זייער צובראכ‪ ‬או‪ ‬געזאגט "פארוואס מיינט דער רבי‬ ‫אז אי‪ ‬דאר‪ ‬ארבעט‪ ‬אזוי שווער צו באקומע‪ ‬א ברכה פונע‪ ‬רבי‪ ,‬אי‪ ‬קע‪ ‬דא‪ ‬דאווענע‪‬‬ ‫צו‪ ‬השי"ת א‪ ‬אי‪ ‬געב‪ ‬געלט‪ ,‬או‪ ‬ער וועט מי‪ ‬העלפ‪."‬‬ ‫ווע‪ ‬די פרוי איז ארויס פו‪ ‬דער רבי'ס צימער‪ ,‬האט ער זי‪ ‬אנגערופ‪ ‬צו זיינע תלמידי‪" ,‬‬ ‫יעצט וועט איר זע‪ ‬אז זי וועט געהאלפ‪ ‬ווער‪ ‬מיט א קינד‪ ,‬ווייל ווע‪ ‬זי איז געקומע‪ ‬צו מי‪‬‬ ‫האב אי‪ ‬פארשטאנע‪ ‬אז זי מיינט אז אי‪ ‬קע‪ ‬מאכ‪ ‬מופתי‪ ,‬אי‪ ‬בי‪ ‬דא‪ ‬נאר א בשר וד‪,‬‬ ‫או‪ ‬אי‪ ‬קע‪ ‬זי נאר העלפ‪ ‬איינמאל זי בעט או‪ ‬דאווענט צו‪ ‬באשעפער"‪.‬‬ ‫א איד וואס האט געווארט אסא‪ ‬יאר‪ ‬צו געהאלפ‪ ‬ווער‪ ‬מיט קינדער‪ ,‬איז אמאל געקומע‪‬‬ ‫צו הגאו‪ ‬רבי שמשו‪ ‬פינקוס זצ"ל זי‪ ‬אויסוויינע‪ ‬אז ער האט שוי‪ ‬געטו‪ ‬אלע סגולות צו‬ ‫געהאלפ‪ ‬ווער‪ ‬מיט קינדער‪ ,‬ער איז שוי‪ ‬געווע‪ ‬ביי אלע רבי'ס או‪ ‬מקובלי‪ ,‬ער האט שוי‪‬‬ ‫מקיי‪ ‬געווע‪ ‬מצוות שילוח הק‪ ,‬אא"וו‪ ,‬או‪ ‬ער האט שוי‪ ‬באזוכט ביי גרויסע דאקטורי‪ ,‬או‪‬‬ ‫ער איז נאכאלס נישט געהאלפ‪ ‬געוואר‪.‬‬ ‫האט אי‪ ‬רבי שמשו‪ ‬געזאגט "קו‪ ‬צו מי‪ ‬היינט צוועל‪ ‬אזייגער ביינאכט או‪ ‬דו וועסט אי"ה‬ ‫געהאלפ‪ ‬ווער‪ ‬מיט קינדער" דער איד האט זי‪ ‬זייער שטארק געוואונדערט ווי אזוי קע‪ ‬ר'‬ ‫שמשו‪ ‬מי‪ ‬העלפ‪ ,‬או‪ ‬נאכדערצו פארוואס דאר‪ ‬אי‪ ‬קומע‪ ‬דוקא ביינאכט אי‪ ‬אזא שפעטע‬ ‫שעה‪ ,‬ווע‪ ‬ער איז למעשה אנגעקומע‪ ‬שפעט ביינאכט‪ ,‬האט אי‪ ‬ר' שמשו‪ ‬גענומע‪ ‬טי‪‬‬ ‫אריי‪ ‬אי‪ ‬וואלד‪ ,‬או‪ ‬ר' שמשו‪ ‬האט אי‪ ‬געזאגט "שטעל זי‪ ‬אוועק ביי א בוי‪ ‬או‪ ‬נע‪ ‬זי‪‬‬ ‫דאווענע‪ ‬צו‪ ‬טאטע‪ ‬אי‪ ‬הימל" דערווייל איז ר' שמשו‪ ‬אוי‪ ‬צוגעגאנגע‪ ‬צו א בוי‪ .‬א האלבע‬ ‫שעה איז פארביי‪ ,‬רופט זי‪ ‬ר' שמשו‪ ‬א‪" ‬נע דאס הייסט נישט געדאווענעט‪ ..‬נע‪ ‬זי‪ ‬בעט‪‬‬ ‫ביי‪ ‬רבונו של עול‪ ‬מיט דער גאנצע האר‪ ,"‬דא האט שוי‪ ‬דער איד געכאפט א טרייסל או‪‬‬ ‫אנגעהויב‪ ‬צו וויינע‪ ,‬ביז ער האט אויסגעפלאצט אי‪ ‬א יאמערליכער געוויי‪ ,‬אלע זיינע פיי‪‬‬ ‫או‪ ‬צרות וואס ער האט מיטגעמאכט די לעצטע יאר‪ ‬זענע‪ ‬ארויסגעקומע‪ ,‬או‪ ‬ער האט זי‪‬‬ ‫אזוי שטארק צו‪‬וויינט‪ ,‬ר' שמשו‪ ‬האט מיט געוויינט או‪ ‬מיט געדאווענט מיט אי‪ ,‬זה עומד‬ ‫בקר‪ ‬זוית ומתפלל וזה עומד בקר‪ ‬זוית ומתפלל‪ ,‬נא‪ ‬א גאנצע שעה פו‪ ‬וויינע‪ ‬או‪ ‬בעט‪‬‬ ‫ביי‪ ‬השי"ת‪ ,‬איז ר' שמשו‪ ‬מיט דער אינגערמא‪ ‬ארויס פו‪ ‬וואלד‪ ,‬או‪ ‬טאקע א יאר איז‬ ‫פארביי‪ ,‬או‪ ‬דער גליקליכע בשורה איז אנגעקומע‪ ,‬אז ער האט זוכה געווע‪ ‬צו ארו‪ ‬האלדז‪‬‬ ‫זיי‪ ‬אייגענע קינד‪.‬‬ ‫יז‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫גע‪à‬עטן‬ ‫‪ô‬פיל‪õ‬ת‪ָ ,‬וואס ִאי‪ָ ü‬הא‪ְ ֶ ֶ à‬‬ ‫מיינע ְ ִ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫דינען‬ ‫זאלן ִ ֶ‬ ‫קינדער ָ ְ‬ ‫אירע ִ ְ ֶ‬‫מאמע ִוויל ַאז ִ ֶ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל" ֶמען ֶזעט‬ ‫גע‪äà‬רט פ‪ä‬ן ְ ֵ‬ ‫איידער ֶדער ֶ ְ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫ערלי‪ ,ü‬א‪ä‬ן ָדאס‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיין ֶ ְ ִ‬ ‫ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫טייער ֶעס ִאיז ַא‬ ‫פ‪ä‬ן ֶדעם ִווי ָח‪äŁ‬ב א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫מאמע‪ֶ ,‬ווען ִזי ֶ‪à‬עט ַפאר ִ ְ ֶ‬‫ֶ‪à‬עט ַא ַ ֶ‬ ‫קינדער‪,‬‬ ‫גע‪à‬עט ַפאר ִ ְ ֶ‬ ‫‪ô‬פילה א‪ä‬ן ֶ ֶ‬ ‫מאמעס ְ ִ ָ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫עלי‬ ‫אפ‪ִ ֵ äê‬‬ ‫ֲִ‬ ‫הת‪‬ל‪‬י‬ ‫ה‪‬ה ִ ְ ַ ָ ְ ִ‬ ‫ה‪‬ער ַ ֶ‬ ‫ֶאל ַ ַ ַ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל ָהאט‬ ‫זאגט ַאז ְ ֵ‬ ‫)‪à‬רכ‪õ‬ת לא‪ְ ָ (:‬‬ ‫ִדי ְ ָ ָ‬ ‫‪á‬מרא ְ ָ‬ ‫ח‪ì‬ה ַא ז‪ä‬ן ָוואס ֶוועט‬ ‫ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫צ‪ä‬געזאגט ַפאר ַ ָ‬ ‫לפני ַר‪ õà‬ח ַפאר ֵ ִ‬ ‫עלי‬ ‫הלכה ִ ְ ֵ‬‫גע‪ï‬סקנט ַא ֲ ָ ָ‬ ‫ֶ ְְְַ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל‪ָ ,‬האט ִזי‬ ‫ֵזיין ֶמער ְגר‪õ‬יס ִווי ְ ֵ‬ ‫ה‪é‬הן ]וואס איז דעמאלטס געווען דער‬ ‫ַ ֵֹ‬ ‫קינד‬ ‫א‪õ‬יפגע‪à‬ן א‪õ‬יף ֶדער ִ ְ‬‫ְֶ ְ‬ ‫געוואלט‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ָ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫עלי‬ ‫ר‪à‬י ֵ ִ‬‫גדול הדור – תוספות[‪ָ ,‬האט ֵזיין ַ ִ‬ ‫ח‪ì‬ה‬‫טרערן‪ֶ .‬ווען ַ ָ‬ ‫פארגאסן ְ ֶ ְ‬ ‫ָוואס ִזי ָהאט ַ ְ ָ ְ‬ ‫זאגסט‬ ‫אמרת ד‪ְ ְ ָ ä‬‬ ‫"‪ïŁ‬יר ָקא ָ ְ ְ‬ ‫אנגער‪ä‬פן ַ ִ‬ ‫ִזי‪ְ ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫קינדער ָהאט ִזי‬‫גע‪õà‬ירן ִ ְ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫געווארט צ‪ֶ ä‬‬ ‫ָהאט ֶ ַ ְ‬ ‫לפני‬ ‫הלכה ִ ְ ֵ‬ ‫מ‪õ‬רה ֲ ָ ָ‬ ‫‪à‬יסט ַא ֶ‬ ‫א‪à‬ער ִ ְ‬ ‫טאקע ג‪ä‬ט‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ַ ֶ‬ ‫געווען ַפאר ַא ז‪ä‬ן ָוואס ֶוועט ֵזיין‬ ‫מת‪êï‬ל ֶ ֶ‬ ‫ִ ְֵַ‬ ‫הלכה‬ ‫ה‪õë‬רה ֲ ָ ָ‬‫ַר‪ ,õà‬א‪ä‬ן ֶדער ִ‪â‬ין ִאיז ָדא‪éָ :ü‬ל ַ ֶ‬ ‫אזא‬‫לערנען‪ ,‬א‪ä‬ן א‪õ‬יף ַ ַ‬ ‫זיצן א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ‬‫ערלי‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ְֶ ִ‬ ‫מיתה"‪.‬‬ ‫ח‪ç‬ב ִ ָ‬ ‫‪à‬פני ַר‪ָ ַ õà‬‬ ‫ִ ְֵ‬ ‫טיפעני‪ Ł‬פ‪ä‬ן‬ ‫פ‪ä‬נעם ִ ֶ ִ‬ ‫ק‪ä‬מט ֶ‬ ‫ְ‬ ‫‪ô‬פילה ָוואס‬ ‫ְ ִ ָ‬ ‫ווייטער א‪ä‬ן‬ ‫קינד א‪õ‬יף ֵ ֶ‬ ‫‪à‬אגלייט ָדאס ִ ְ‬ ‫הארץ‪ֵ ְ ַ ,‬‬ ‫ַ ְ‬ ‫ח‪ì‬ה ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫מאמע ‪ָ ַ ‬‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל'ס ַ ֶ‬ ‫ְ ֵ‬ ‫ק‪ä‬מענדיגע ‪õâ‬ר‪õ‬ת‪.‬‬ ‫א‪õ‬יף ִדי ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫עלי ַאז ֶער‬ ‫איינגע‪à‬עטן ֵ‪à‬יי ֵ ִ‬ ‫ֵ ְֶ ֶ ְ‬ ‫עלי ִאיר‬ ‫ווערן‪ָ .‬האט ֵ ִ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬טראפט ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ְ ָ ְ‬ ‫ָזאל ִ ְ‬ ‫פארציילט ֵ‪à‬יי‬ ‫אמאל ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ח‪ç‬ים ָהאט ַ ָ‬ ‫חפץ ַ ִ‬ ‫ֶדער ָ ֵ‬ ‫וועסט‬‫געענטפערט‪ִ ,‬אי‪ָ ü‬זאג ִדי‪ ü‬צ‪ַ ä‬אז ד‪ְ ֶ ä‬‬ ‫ֶ ְְֶ ֶ ְ‬ ‫ווא‪ä‬נדערליכע‬ ‫ְֶ ְ ִ ֶ‬ ‫‪Ł‬ל‪ְ Ł‬סע‪ä‬ד‪õ‬ת‪ַ ,‬א‬ ‫ָ ֹ‬ ‫ח‪äŁ‬ב'ער ִווי‬ ‫גרעסער א‪ä‬ן ָ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ָנא‪ַ ü‬א ז‪ä‬ן ְ ֶ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫קאלי‪Ł‬ער‬ ‫ה‪é‬הן ַ ִ ֶ‬ ‫י‪õ‬סף ַ ֹ ֵ‬ ‫מע‪ł‬ה ִווי ַאז‪õ‬י ר' ֵ‬ ‫ֲֶַ‬ ‫ח‪ì‬ה‬‫ווערן‪ָ ,‬האט ַ ָ‬ ‫נפטר ֶ ְ‬ ‫א‪à‬ער ֶער מ‪ä‬ז ִ ְ ָ‬ ‫ִאים‪ֶ ָ ,‬‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫אזעלכע ְ ֶ‬ ‫געווען צ‪ֶ ְ ֶ ַ ä‬‬ ‫ז‪õ‬כה ֶ ֶ‬ ‫זצ"ל ָהאט ֶ‬ ‫הת‪êï‬ל‪ô‬י‪ ,‬א‪õ‬יף ָאט‬‫ה‪å‬ה ִ ְ ַ ָ ְ ִ‬ ‫ה‪ì‬ער ַ ֶ‬ ‫געזאגט " ֶאל ַ ַ ַ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫ליי‪à‬ן ָוואס ָ ְ‬ ‫קינדער‪ִ .‬פיר ֵ ְ‬ ‫ח‪äŁ‬בע ִ ְ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ָ ֶ‬ ‫געדאווענט"‪ֶ .‬דער‬ ‫קינד ָהא‪ִ à‬אי‪ְ ֶ ַ ֶ ü‬‬ ‫ֶדעם ִ ְ‬ ‫‪õô‬רה‬‫ָ‬ ‫זייער‬ ‫וועלט‪ ,‬א‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫‪à‬אלאכטן ֶדער ֶ ְ‬ ‫ַ ָ ְְ‬ ‫געזאגט‬ ‫ח‪ì‬ה ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫מס‪à‬יר ַאז ַ ָ‬ ‫מהר‪"Ł‬א ִאיז ַ ְ ִ‬‫ַ ְַ ָ‬ ‫היינטיגן ָטאג‪,‬‬ ‫‪à‬יזן ֵ ְ ִ ְ‬ ‫וועלט ִ ְ‬‫‪à‬אלייכט ָנא‪ֶ ü‬דער ֶ ְ‬ ‫ַ ֵ ְ‬ ‫אפל‪ä‬‬ ‫אנדערע ז‪ä‬ן‪ִ ַ ,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫דארף ִ ְ‬‫"אי‪ְ ַ ü‬‬ ‫ִ‬ ‫גד‪õ‬לים ֶדער ְ'קצ‪õ‬ת ַ ֹ ֶ‬ ‫הח‪Ł‬ן'‬ ‫צווי ְ ִ‬ ‫‪à‬אקאנטע ְ ֵ‬ ‫ִדי ַ ַ ֶ‬ ‫‪à‬עסער‪,‬‬ ‫אנדערע ֶוועט ֵזיין ֶ ֶ‬ ‫א‪õ‬י‪ֶ à‬דער ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬ר‪ä‬דער ר'‬ ‫ה‪é‬הן‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיין ְ ֶ‬ ‫אריה ֵליי‪ֵ ֹ ַ à‬‬ ‫ר' ַ ְ ֵ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬אל ָהא‪ִ à‬אי‪ü‬‬ ‫קינד ְ ֵ‬ ‫ִווי‪à‬אלד א‪õ‬יף ֶדער ִ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫ה‪í‬פק‪õ‬ת'‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫'ק‪ä‬נטרס ַ ְ ֵ‬‫ְ ְָ‬ ‫‪é‬הנא‬ ‫ה‪é‬הן ַ ֲ ָ‬ ‫יה‪ä‬דה ַ ֹ ֵ‬‫ְ ָ‬ ‫געדאווענט‬ ‫גע‪à‬עטן א‪ä‬ן ֶ ַ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬טארק ֶ ֶ ְ‬ ‫ָדא‪ַ ü‬אז‪õ‬י ְ ַ ְ‬ ‫חכמים ר'‬‫‪ô‬למידי ַ ָ ִ‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ְ ִ ֵ‬ ‫‪à‬רידער ְ ֶ‬ ‫צוויי ְ ִ ֶ‬ ‫ָנאך ְ ֵ‬ ‫קינד ָוואס ד‪ä‬‬ ‫ווערן‪ ,‬א‪õ‬יף ֶדער ִ ְ‬ ‫געהאלפן ֶ ְ‬ ‫צ‪ְ ְ ָ ֶ ä‬‬ ‫קאלי‪Ł‬ער'ס‬ ‫י‪õ‬סף ַ ִ ֶ‬ ‫מר‪â‬כי‪ .‬ט ר' ֵ‬ ‫ח‪ç‬ים‪ ,‬א‪ä‬ן ר' ָ ְ ְ ַ‬ ‫ִַ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ְ‬ ‫‪à‬ענט‪Ł‬ען‪ֶ ,‬וועט ִ ְ‬ ‫ִווילסט ִמי‪ֶ ְ ְ ֶ ü‬‬ ‫ְְ‬ ‫ח‪ .‬דאס איז געווע‪ ‬ווע‪ ‬שמואל איז געווע‪ ‬א קליי‪ ‬קינד פו‪ ‬צוויי יאר‪ ,‬זיי‪ ‬מאמע חנה האט‬ ‫געברענגט א קרב‪ ‬צו לויב‪ ‬דער אייבערשטער‪ ,‬האט עלי געזוכט א כה‪ ‬צו שחט'‪ ‬דע‪‬‬ ‫קרב‪ ,‬האט שמואל געזאגט פאר עלי "שחיטה כשירה בזר"‪.‬‬ ‫ט‪ .‬אלע פיר ברידער זענע‪ ‬געווע‪ ‬גרויס או‪ ‬תורה‪ ,‬ר' חיי‪ ‬איז געווע‪ ‬א רב‪ ,‬ער איז ווייניגער‬ ‫באקאנט‪ ,‬ווייל ער האט נישט מחבר געווע‪ ‬א ספר אזוי ווי זיינע אנדערע ברידער‪ .‬הגה"צ‬ ‫ר' אליעזר דוד פריעדמא‪ ‬זצ"ל פלעגט דערצייל‪ ‬אז ר' מרדכי איז געווע‪ ‬א סוחר‪ .‬או‪ ‬איינמאל‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫יח‬ ‫ווי‪à‬אלד ִאי‪ָ ü‬הא‪à‬‬ ‫‪ï‬אסיגע ִ‪ַ üäâŁ‬פאר ִאים‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫ַ ִ ֶ‬ ‫‪à‬ייטאג ִאין‬ ‫‪àŁ‬ת ֵ ָ‬ ‫יעדן ַ ָ‬ ‫געק‪ä‬מען ֶ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫טאטע ִאיז ֶ‬‫ַ ֶ‬ ‫נדן‪ִ ,‬איז‬‫‪à‬אצאלן ַא ָ ָ‬ ‫געלט צ‪ְ ָ ַ ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ֶ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫א‪õ‬יסגעזאגט‬ ‫ְֶ ָ ְ‬ ‫סע‪ä‬דה‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫נאכן ְ ָ‬‫ה‪ë‬דר‪ְ ָ Ł‬‬ ‫ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫צ‪ä‬זאמען‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫מ‪Ł‬ד‪ֵ ü‬זיין ַ ֶ‬ ‫לאמיר ִזי‪ֵ ַ ְ ü‬‬ ‫אפשר ָ ִ‬ ‫ֶ ָ‬ ‫הייסע‬ ‫‪Ł‬ל‪ְ Ł‬סע‪ä‬ד‪õ‬ת‪ִ ,‬מיט ֵ ֶ‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ים ִ‪à‬יז ָ ֹ‬ ‫ְ ִ ִ‬ ‫צאלן‬ ‫דארפן ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ְ‬‫‪à‬יידע ִ ְ‬ ‫א‪ä‬נז ֵ ֶ‬ ‫וועלן ְ‬‫ַאז‪õ‬י ֶ ְ‬ ‫טרערן‪.‬‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫טאקע‬ ‫געלט"‪ֶ ,‬דער ִ‪ִ üäâŁ‬איז ַ ֶ‬ ‫נדן ֶ ְ‬‫ֵקיין ָ ָ‬ ‫געווארן‪ ,‬א‪ä‬ן פ‪ä‬ן ֶדער ִז‪ää‬ג ִאיז ַאר‪õ‬יס‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫דארטן ִאין ֵ‪à‬ית‬ ‫געווען ָ ְ ְ‬ ‫איינמאל ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ֵ ְָ‬ ‫‪á‬ד‪õ‬לים‪ָ ,‬האט ֶדער‬ ‫גר‪õ‬יסע ְ ִ‬ ‫געק‪ä‬מען ִדי ִפיר ְ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫אנדערע ִאיד‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫ה‪ë‬דר‪ַ Ł‬אן ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ַ ִ ְָ‬ ‫א‪õ‬יסגעפירט פ‪ä‬ן ָדא ֶזעט ֶמען ִווי‬ ‫ְֶ ִ ְ‬ ‫ח‪ç‬ים‬ ‫חפץ ַ ִ‬‫ֵָ‬ ‫זאגט‬‫צ‪ä‬געק‪ä‬קט ִווי ֶדער ִאיד ָ ְ‬ ‫ֶער ָהאט ֶ ְ‬ ‫מאמע‬ ‫טאטע א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫‪ô‬פילה ָוואס ַא ַ ֶ‬ ‫הייסע ְ ִ ָ‬ ‫ַא ֵ ֶ‬ ‫ה‪ì‬פ‪ ,Ł‬א‪ä‬ן ֶעס‬ ‫ה‪ïôŁ‬כ‪ä‬ת ַ ֶ ֶ‬ ‫אזא ִ ְ ַ ְ‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ים ִמיט ַ ַ‬ ‫ְ ִ ִ‬ ‫ווייטער‪,‬‬ ‫‪à‬אגלייט א‪õ‬יף ֵ ֶ‬‫‪à‬ליי‪à‬ט א‪ä‬ן ַ ְ ֵ‬‫פארגיסן ְ ֵ ְ‬ ‫ַ ְִ ְ‬ ‫התע‪õ‬רר‪ä‬ת א‪ä‬ן‬ ‫געגע‪à‬ן ַאן ִ ְ ְ‬ ‫אריין ֶ ֶ ְ‬ ‫ָהאט ִאים ַ ֵ‬ ‫זאכן‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ְ‬ ‫געוואלדיגע ְ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֶעס ט‪ä‬ט א‪õ‬יף ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ים‪,‬‬ ‫זאגן ְ ִ ִ‬ ‫אנגעה‪õ‬י‪à‬ן צ‪ְ ָ ä‬‬‫ְ‬ ‫ֶער ָהאט א‪õ‬י‪ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫אלע ‪õâ‬ר‪õ‬ת‪.‬‬ ‫א‪õ‬יף ַ ֶ‬ ‫צ‪ä‬געק‪ä‬מען צ‪ä‬‬ ‫ֶ‬ ‫‪àŁ‬ת ִאיז ֶדער ִאיד ֶ‬ ‫מ‪õ‬צאי ַ ָ‬‫ֵָ‬ ‫דערציילן‬ ‫גע‪à‬עטן ַאז ֶער ָזאל ִאים ֶ ְ ֵ ְ‬ ‫ִאים א‪ä‬ן ֶ ֶ ְ‬ ‫דאווענען‬ ‫א‪‬יפהערן צ‪ֶ ֶ ַ ‬‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫ני‪‬ט‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ים ִמיט‬ ‫זאגט ְ ִ ִ‬ ‫פארוואס ֶער ָ ְ‬ ‫צרה‪ָ ְ ַ ,‬‬ ‫ֵזיין ָ ָ‬ ‫העלפן"‬ ‫"וואס ֶקען ִאי‪ִ ü‬דיר ֶ ְ ְ‬ ‫געוויין‪ָ ,‬‬ ‫אזא ֶ ֵ‬ ‫ַַ‬ ‫א‪ä‬נזער‬ ‫לערנען פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫דארפן ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס ֶ ְ ֶ‬‫ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫געפרעגט‪ָ ,‬האט ֶדער ִאיד‬ ‫ָהאט ֶער ִאים ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ואמה‪õ‬ת ִווי ַאז‪õ‬י צ‪ä‬‬ ‫עלטערן ִדי ָאב‪õ‬ת ְ ִ ָ‬ ‫ֶ ְֶ ְ‬ ‫עלטערע‬ ‫"אי‪ָ ü‬הא‪ַ à‬אן ֶ ְ ֶ ֶ‬ ‫ִ‬ ‫געענטפערט‬ ‫ֶ ְְֶ ֶ ְ‬ ‫קינדער‪ֶ ,‬עס‬‫ג‪ä‬טע ִ ְ ֶ‬‫‪à‬עטן ַפאר ֶ‬ ‫דאווענען א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫ווי‪à‬אלד ִאי‪ָ ü‬הא‪à‬‬ ‫טאכטער ִאין ְ‪Ł‬ט‪ àä‬א‪ä‬ן ִ ַ ְ‬ ‫ָ ְֶ‬ ‫דאווענען‪ָ ,‬נאר‬ ‫א‪à‬יסל ַ ֶ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶגענ‪ä‬ג ִמיט ַ ִ ְ‬‫ִאיז ִ ְ‬ ‫נדן ִאיז ִזי‬ ‫געלט ַפאר ֵקיין ָ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ֶ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫'ו‪ç‬ע‪ô‬ר' ֶער ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫גע‪à‬עטן ַ ֶ ְ ַ‬ ‫יצחק ָהאט ֶ ֶ ְ‬ ‫ִווי ִ ְ ָ‬ ‫גאנצע ָווא‪ü‬‬ ‫‪êé‬ה‪ַ .‬א ַ ְ ֶ‬ ‫געווארן ַא ַ ָ‬ ‫נאכני‪Ł‬ט ֶ ָ ְ‬ ‫ָ ְִ ְ‬ ‫איינמאל א‪ä‬ן‬ ‫אסא‪ָ ü‬מאל‪ָ ְ ֵ ,‬‬ ‫איינגע‪à‬עטן ַ ַ‬ ‫ֵ ְֶ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬אפן‬ ‫אר‪à‬עט צ‪ְ ַ ä‬‬ ‫פארנ‪ä‬מען ִמיט ִדי ַ ֶ‬ ‫ִ‪à‬ין ִאי‪ֶ ְ ַ ü‬‬ ‫געווען צ‪ä‬‬‫ז‪õ‬כה ֶ ֶ‬ ‫נאכאמאל‪àִ ,‬יז ֶער ָהאט ֶ‬ ‫ָ ְַָ‬ ‫זאגט ֶדער ִאיד‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫לע‪à‬ן ‪ְ ָ ‬‬ ‫געלט א‪õ‬יף צ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫ֶ ְ‬ ‫יעקב‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫קינד ִווי ַ ֲ ֹ‬ ‫אזא ִ ְ‬ ‫ווערן‪ ,‬צ‪ַ ַ ä‬‬ ‫געהאלפן ֶ ְ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫וועגן‬ ‫ני‪Ł‬ט ַאז‪õ‬י ִפיל ֶ ְ‬ ‫טראכט ִאי‪ְ ִ ü‬‬ ‫מ‪ë‬ילא ְ ַ ְ‬ ‫ִֵ ָ‬ ‫‪Ł‬בטי ָקה‪.‬‬‫אזעלכע ִ ְ ֵ‬ ‫ווייטער ַ ֶַ ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫אינדערהיים‪,‬‬ ‫‪àŁ‬ת ֶווען ִאי‪àִ ü‬ין ִ ְ ֶ ְ ֵ‬ ‫א‪à‬ער ַ ָ‬ ‫ֶדעם‪ֶ ָ ,‬‬ ‫לעל‪ä‬בער זי"ע ָהאט‬ ‫‪â‬וד'ל ֶ ֶ‬ ‫הרה"ק ר' ָ ִ‬ ‫עלטערט ִזי‪,ü‬‬ ‫טאכטער ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ִאי‪ֶ ü‬זע ִווי ֵמיין ָ ְ ֶ‬ ‫געטייט‪Ł‬ט ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )כח יא(‬ ‫ֶ ֵ ְ ְ‬ ‫נאכן‬ ‫גליי‪ְ ָ ü‬‬ ‫ה‪ë‬דר‪ֵ ְ Ł‬‬ ‫אריין ִאין ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫ֵגיי ִאי‪ֵ ַ ü‬‬ ‫‪ï‬גע'נען ֵ‪à‬יים‬ ‫דארף ֶ ֶ ֶ‬ ‫‪ëà‬ק‪õ‬ם' ַאז ֶמען ַ ְ‬‫ו‪ç‬פ‪á‬ע ַ ָ‬ ‫'ַ ִ ְ ַ‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ים"‪,‬‬ ‫סע‪ä‬דה א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ָזאג ִאי‪ ü‬א‪õ‬יס ְ ִ ִ‬ ‫ְ ָ‬ ‫אננעמען ִדי‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער‪ ,‬אז ֶער ָזאל ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫צ‪ä‬ק‪ä‬קער‬ ‫ֶ‬ ‫צווייטער ִאיד – ֶדער‬ ‫ָהאט ֶדער ְ ֵ ֶ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ü‬‬ ‫דאווענען ִאיז ְ‬ ‫‪ô‬פיל‪õ‬ת‪ֶ ,‬דער ֶוועג פ‪ä‬ן ַ ֶ ֶ‬ ‫ְ ִ‬ ‫עלטערע‬ ‫"אי‪ָ ü‬הא‪ַ à‬אן ֶ ְ ֶ ֶ‬ ‫אנגער‪ä‬פן צ‪ִ ä‬אים ִ‬ ‫ִזי‪ְ ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫‪à‬עטן‬ ‫ני‪Ł‬ט א‪õ‬יף צ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫הערט ִ ְ‬ ‫‪ï‬גע'נען‪ַ ,‬אז ֶמען ֶ ְ‬ ‫ֶֶ ֶ‬ ‫טרעפן ֵקיין‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ֶ ְ‬ ‫ָ‪à‬ח‪ä‬ר א‪ä‬ן ִאי‪ֶ ü‬קען א‪õ‬י‪ְ ִ ü‬‬ ‫האב‪ ‬די דריי ברידער זי‪ ‬מפלפל געווע‪ ‬אי‪ ‬א סוגיא‪ ,‬או‪ ‬ווע‪ ‬ר' מרדכי האט געהערט וואס‬ ‫זיי רעד‪ ,‬האט ער אנגעהויב‪ ‬זי‪ ‬מפלפל זיי‪ ‬מיט זיי‪ ,‬או‪ ‬געפרעגט שווערע קשיות או‪‬‬ ‫געענטפערט תירוצי‪ ,‬ווע‪ ‬די מאמע האט געהערט ווי ר' מרדכי טענה'ט זי‪ ‬אי‪ ‬לערנע‪ ,‬האט‬ ‫זי געדאנקט השי"ת אז ער איז פונקט ווי זיינע ברידער טרא‪ ‬וואס ער איז געווע‪ ‬א בעל‬ ‫הבית‪.‬‬ ‫יט‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫חפץ‬ ‫גע‪à‬עט"‪ָ ,‬האט ֶדער ָ ֵ‬ ‫אנגענ‪ä‬מען ֵמיין ֶ ֶ‬ ‫ָ ְֶ ֶ‬ ‫‪à‬עטן‪,‬‬ ‫‪é‬סדר ֶ ְ‬ ‫דארף ְ ֵ ֶ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער‪ֶ ,‬מען ַ ְ‬ ‫ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫גע‪à‬עטן פ‪ä‬ן ֶדער ִאיד ַאז ֶער ָזאל ִאים‬ ‫ח‪ç‬ים ֶ ֶ ְ‬ ‫ִַ‬ ‫געהאלפן‪.‬‬ ‫ווערט ֶ ָ ְ ְ‬ ‫ִ‪à‬יז ֶמען ֶ ְ‬ ‫ח‪ç‬ים ָהאט‬ ‫חפץ ַ ִ‬ ‫‪ô‬ה‪ê‬ימל‪ ,‬א‪ä‬ן ֶדער ָ ֵ‬ ‫ווייזן ֵזיין ְ ִ ִ ְ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫חפץ‬ ‫געק‪ä‬מען צ‪ä‬ם ָ ֵ‬ ‫ֶ‬ ‫אמאל ֶ‬ ‫איינער ִאיז ַ ָ‬‫ֵ ֶ‬ ‫א‪ï‬אר‬ ‫געמי‪Ł‬ט ַ ָ‬ ‫אריינגע‪à‬ליקט ִאין ֶדעם‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ִ ְ‬ ‫ֵַ ְֶ ְ ִ ְ‬ ‫א‪õ‬יסגערעדט ֵזיין‬ ‫ְֶ ֶ ְ‬ ‫ח‪ç‬ים א‪ä‬ן ִזי‪ü‬‬ ‫ִַ‬ ‫אנגער‪ä‬פן צ‪ֶ ä‬דער ִאיד‪,‬‬ ‫‪à‬לעטער א‪ä‬ן ִזי‪ְ ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫ְֶ ֶ‬ ‫גע‪à‬עטן ֶדער‬ ‫מ‪ð‬ב‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ָהאט ֶ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬ווערע ַ ָ‬ ‫ְֶ ֶ‬ ‫הייסט‬ ‫גע‪à‬עטן? ָדאס ֵ ְ‬ ‫הייסט ֶ ֶ ְ‬ ‫"דאס ֵ ְ‬ ‫ָ‬ ‫הא‪à‬ן א‪ä‬ן‬ ‫אינזין ָ ְ‬ ‫ח‪ç‬ים ָזאל ִאים ִ ְ ִ‬ ‫חפץ ַ ִ‬‫ֵָ‬ ‫ח‪ç‬ים ִאיז‬ ‫חפץ ַ ִ‬ ‫טרערן?" ֶדער ָ ֵ‬ ‫פארגאסן ְ ֶ ְ‬ ‫ַ ְָ ְ‬ ‫חפץ‬ ‫דאווענען ַפאר ִאים‪ָ ,‬האט ִאים ֶדער ָ ֵ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫גענ‪ä‬מען‬ ‫‪Ł‬אפע א‪ä‬ן ַאר‪õ‬יס ֶ ֶ‬ ‫צ‪ä‬געגאנגען צ‪ä‬ם ַ ֶ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫דאווענט‬ ‫זעל‪à‬סט ַ ֶ ְ‬‫געפרעגט צ‪ֶ ä‬ער ֶ ְ ְ ְ‬‫ח‪ç‬ים ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ִַ‬ ‫געוויזן ַפאר ֶדעם‬ ‫מאמעס ִס‪äâ‬ר‪ ,‬א‪ä‬ן ֶעס ֶ ִ ְ‬ ‫ֵזיין ַ ֶ‬ ‫צרה‬ ‫ווערן ִאין ֶדעם ָ ָ‬‫געהאלפן ֶ ְ‬ ‫אמאל צ‪ְ ְ ָ ֶ ä‬‬ ‫ַָ‬ ‫ד‪ä‬רכגעווייקט ִמיט‬ ‫געווען ְ ְ ֶ ֵ ְ‬ ‫ִאיד ִווי ֶעס ִאיז ֶ ֶ‬ ‫געזאגט‬ ‫געפינט ִזי‪ָ .ü‬האט ֶער ֶ ָ ְ‬ ‫ָוואס ֶער ֶ ִ ְ‬ ‫דאווענען‪ָ ,‬דאס‬ ‫דארף ֶמען ַ ֶ ֶ‬ ‫"אז‪õ‬י ַ ְ‬‫טרערן‪ַ ,‬‬‫ְֶ ְ‬ ‫‪Ł‬טענדיג‬ ‫דאווען א‪ä‬ן ִאי‪àֶ ü‬עט ְ ֶ ְ ִ‬ ‫"זיכער ִאי‪ֶ ַ ü‬‬ ‫ִ ֶ‬ ‫געדאווענט"‪ .‬י‬ ‫הייסט ֶ ַ ֶ ְ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫נאכני‪Ł‬ט‬ ‫א‪à‬ער ֶמען ָהאט ָ ְ ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ֶ ָ ,‬‬ ‫צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫י‪ .‬א טאטע איז אמאל געקומע‪ ‬צו הגאו‪ ‬רבי מיכאל בער ווייסמאנדל זצ"ל וויינענדיג אז זיי‪‬‬ ‫קינד איז ליידער אראפ פו‪ ‬דער אידישע וועג או‪ ‬ער פירט זי‪ ‬נישט אוי‪ ‬ווי ס'דאר‪ ‬צו‬ ‫זיי‪ ‬רח"ל‪ .‬ר' מיכאל בער האט געקענט דער טאטע‪ ,‬או‪ ‬ער האט געוואוסט אז דער טאטע‬ ‫האט נישט אריי‪ ‬געלייגט קיי‪ ‬כוחות צו מחנ‪ ‬זיי‪ ‬או‪ ‬מתפלל זיי‪ ‬פאר זיינע קינדער‪ ,‬האט‬ ‫ר' מיכאל בער אי‪ ‬פארציילט א משל‪ :‬איינער פלעגט אריבער פיר‪ ‬סחורה אומלעגאל פו‪ ‬איי‪‬‬ ‫שטאט צו‪ ‬אנדערע א‪ ‬צאל‪ ‬שטייער‪ ,‬או‪ ‬אזוי פלעגט ער פארדינע‪ ‬אסא‪ ‬געלט‪ ,‬זיי‪ ‬סדר‬ ‫איז געווע‪ ‬אז ער פלעגט אריי‪ ‬לייג‪ ‬די סחורה אי‪ ‬די קאסטענעס פו‪ ‬די מתי‪ ,‬או‪ ‬בשעת‬ ‫די לויה ווע‪ ‬מע‪ ‬האט אריבער געפירט די מתי‪ ‬דער גרעני‪ ,‬זענע‪ ‬די סחורה מיט געקומע‪.‬‬ ‫עס האט זי‪ ‬געמאכט פאר א לאנגע צייט או‪ ‬עס איז נישט געווע‪ ‬קיי‪ ‬מתי‪ ‬צו אריבער‬ ‫פיר‪ ‬די גרעני‪ ,‬איז בייגעפאל‪ ‬א גוטע געדאנק פאר דע‪ ‬סוחר‪ ,‬צו אדורכשמוגלע‪ ‬סחורה אי‪‬‬ ‫א קאסט‪ ‬א‪ ‬דע‪ ‬וואס עס זאל באמת זיי‪ ‬א לויה‪ ,‬ער האט אריי‪ ‬געלייגט אלע סחורה אי‪‬‬ ‫א‪ ‬ארו‪ ‬או‪ ‬ער האט צאמגענומע‪ ‬אפאר מענטשע‪ ‬זאל‪ ‬מיט קומע‪ ‬מיט אי‪ ‬כדי ס'זאל‬ ‫אויסזע‪ ‬ווי א‪ ‬עכטע לויה‪ .‬אבער ווע‪ ‬ער איז אנגעקומע‪ ‬צו‪ ‬גרעני‪ ‬האב‪ ‬די וועכטער אונטער‬ ‫געזוכט דער קאסט‪ ,‬או‪ ‬זיי האב‪ ‬געטראפ‪ ‬די גאנצע סחורה‪ ,‬דער איד האט גליי‪ ‬אנגעהויב‪‬‬ ‫ביטערלי‪ ‬צו וויינע‪ ,‬פרובירנדיג זי‪ ‬איינבעט‪ ‬ביי די באאמטע אז זיי זאל‪ ‬אי‪ ‬נישט‬ ‫באשטראפ‪ ,‬או‪ ‬זיי זאל‪ ‬רחמנות האב‪ ‬אוי‪ ‬אי‪ ,‬וויבאלד ער האט א גרויסע משפחה מיט‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫האב‪ ‬אי‪ ‬די וועכטער געזאגט "יעצט איז שוי‪ ‬צו שפעט צו וויינע‪ ,‬דו האסט געהאט א‬ ‫מעגליכקייט צו עס פארמייד‪ ‬פו‪ ‬פריער‪ ,‬ווע‪ ‬דו קומסט ווע‪ ‬אדור‪ ‬וויינעדיגערהייט או‪ ‬מיט‬ ‫גרויס טרויער אזוי ווי ס'איז דער סדר צו וויינע‪ ‬ביי א לויה‪ ,‬וואלט‪ ‬אונז נישט חושד געווע‪‬‬ ‫אז דו טראגסט נישט דא קיי‪ ‬מת נאר אומלעגאלע פעקלע‪."‬‬ ‫האט ר' מיכאל בער געגעב‪ ‬דער טאטע צו פארשטיי‪ ‬די נמשל וואס איז נוגע צו אי‪" ‬ווע‪‬‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫כ‬ ‫גייען ִאין ִדי‬ ‫צ‪â‬יקים ָוואס ֵ ֶ‬ ‫קינדער ַ ִ ִ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫מ‪à‬עלזא זי"ע ָהאט‬ ‫מהרי"ד ִ ֶ ְ ְ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪ִ ֲ ַ Łõ‬‬ ‫הרב ַ ָ‬ ‫ַָ‬ ‫‪à‬עלי‬ ‫‪õô‬רה א‪ä‬ן ַ ֲ ֵ‬ ‫ל‪õ‬מדי ָ‬ ‫וועגן‪ֵ ְ ,‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפערס ֶ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ ְ‬ ‫"יעדער ָוואס ָהאט‬ ‫געזאגט ֶ ֶ‬‫אמאל ֶ ָ ְ‬ ‫ַָ‬ ‫ִמ‪õâ‬ת‪.‬‬ ‫חת‪ä‬נה‬ ‫הא‪à‬ן ‪õŁ‬ין ֲ ָ‬ ‫אפ‪ִ äê‬די ָוואס ָ ְ‬ ‫קינדער‪ִ ֲ ,‬‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫‪Ł‬מ‪õ‬נה‬ ‫א‪õ‬יסלאזן ַא ְ ֶ‬‫ְָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫געהאט‪ָ ,‬טאר ִ ְ‬ ‫ֶ ַ‬ ‫ווערט‬ ‫)‪ï‬ר‪Ł‬ה יח( ֶ ְ‬ ‫אל‪ç‬ה‪ָ ָ ָ ä‬‬ ‫דבי ֵ ִ ָ‬ ‫‪ìô‬א ְ ֵ‬ ‫ִאין ַ ָ‬ ‫קינדער"‬ ‫זיינע ִ ְ ֶ‬ ‫טרערן ַפאר ֵ ֶ‬ ‫ע‪ł‬רה ָאן ֵקיין ְ ֶ ְ‬ ‫ֶ ְֵ‬ ‫‪é‬הן ַא‬ ‫מע‪ł‬ה ִמיט ַא ֹ ֵ‬ ‫גע‪à‬רענגט ַא ַ ֲ ֶ‬ ‫ֶ ְֶ ְְ‬ ‫גע‪à‬רענגט פ‪ä‬ן הרה"ק ר'‬ ‫ווערט ֶ ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ַאז‪õ‬י א‪õ‬י‪ְ ֶ ü‬‬ ‫געהאט‬ ‫‪Ł‬מים‪ָ ,‬וואס ָהאט ֶ ַ‬ ‫‪à‬אהאלטענע ְ ֵירא ָ ַ ִ‬ ‫ַ ַ ְֶ ֶ‬ ‫אמאל‬‫‪à‬עלזא זי"ע ַאז ֶער ָהאט ִזי‪ָ ַ ü‬‬ ‫אהרן ֶ ְ ְ‬ ‫ֲַ ֹ‬ ‫געווען‬‫זענען ֶ ֶ‬ ‫דערפ‪ä‬ן ֶ ֶ‬ ‫זעקס ֶ ְ‬ ‫קינדער ֶ ְ‬‫ֶצען ִ ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫לאזט ִ ְ‬ ‫"דער ָוואס ָ ְ‬ ‫א‪õ‬יסגעדריקט ֶ‬ ‫ְֶ ְִ ְ‬ ‫יעדן ָטאג‬ ‫מיידלע‪ְ ֶ .ü‬‬ ‫אינגלע‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִפיר ֵ ְ ֶ‬ ‫ִ ְְ ֶ‬ ‫דריי ָמאל ַא ָטאג‪ֵ ,‬ווייס‬ ‫טרערן ְ ֵ‬ ‫ארא‪ֵ ï‬קיין ְ ֶ ְ‬ ‫ַָ‬ ‫איינרייסן ֵ‪à‬יים‬ ‫דאווענען א‪ä‬ן ֵ ְ ֵ ְ‬ ‫פלעגט ֶער ַ ֶ ֶ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫נחת א‪ä‬ן‬ ‫ני‪Ł‬ט ִווי ַאז‪õ‬י ֶער ֶקען ֶזען ַ ַ‬ ‫ִאי‪ְ ִ ü‬‬ ‫קינדער" יא‬ ‫זיינע ִ ְ ֶ‬ ‫הצלחה פ‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫ַ ְ ָָ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫זאלן ִ ְ‬ ‫קינדער ָ ְ‬ ‫זיינע ִ ְ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ַ ,‬אז ֵ ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט‪àִ .‬יז‬ ‫ט‪õ‬יגן ִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫זאכן ָוואס‬ ‫ווערן ִמיט ַ ְ‬ ‫נכ‪Ł‬ל ֶ ְ‬ ‫ְִַ‬ ‫גענ‪ä‬מען‬ ‫געק‪ä‬מען א‪ä‬ן ַאר‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫עזרא ִאיז ֶ‬ ‫ֶווען ֶ ְ ָ‬ ‫קינדער‬ ‫ג‪‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫רעצע‪‬ט ַפאר ֶ‬ ‫ֶדער ֶ ֶ ְ‬ ‫עזרא‬ ‫יר‪Łä‬לים‪ָ ,‬האט ֶ ְ ָ‬ ‫‪à‬בל ֵקיין ְ ָ ַ ִ‬ ‫אידן פ‪ä‬ן ָ ֶ‬ ‫ִדי ִ ְ‬ ‫א‪ä‬נז‪ ,‬צ‪ִ ä‬זי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס‬ ‫פליכט א‪õ‬יף ְ‬ ‫ֶעס ִ ְ‬ ‫ליגט ַא ְ ִ ְ‬ ‫זיינע‬ ‫‪é‬הן ִמיט ֵ ֶ‬ ‫מיטגענ‪ä‬מען ֶדער ֹ ֵ‬ ‫א‪õ‬י‪ֶ ֶ ְ ִ ü‬‬ ‫וא‪ë‬ה‪õ‬ת‪ֶ ,‬דער‬ ‫לערנען פ‪ä‬ן ִדי ָאב‪õ‬ת ְ ִ ָ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫געווען צ‪ä‬‬ ‫ז‪õ‬כה ֶ ֶ‬ ‫‪é‬הן ָהאט ֶ‬ ‫קינדער‪ ,‬א‪ä‬ן ֶדער ֹ ֵ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫קענען‬ ‫וויכטיגסטע ְיס‪õ‬ד צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫ער‪Ł‬טער א‪ä‬ן ִ ְ ִ ְ ְ ֶ‬ ‫ְֶ ְ ֶ‬ ‫‪é‬הנים‬ ‫אלס ֹ ֲ ִ‬ ‫דינען ַ ְ‬ ‫קינדער ִ ֶ‬ ‫זיינע ִ ְ ֶ‬ ‫ֶזען ִווי ֵ ֶ‬ ‫קינדער ִאיז‪,‬‬ ‫ערליכער ִ ְ ֶ‬ ‫ג‪ä‬טע ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפהאדעווען ֶ‬ ‫ְָ ֶ ֶ‬ ‫פ‪ä‬פציג ָיאר‪,‬‬ ‫‪é‬הנים ַפאר ְ ִ‬ ‫‪ï‬רחי ֹ ֲ ִ‬ ‫‪á‬ד‪õ‬לים א‪ä‬ן ִ ְ ֵ‬ ‫ְ ִ‬ ‫טרערן ַפאר‬ ‫טייכן ְ ֶ ְ‬ ‫פארגיסן ֵ ְ‬ ‫דאווענען א‪ä‬ן ַ ְ ִ ְ‬ ‫צ‪ֶ ֶ ַ ä‬‬ ‫געווארן‪ .‬יב‬ ‫נפטר ֶ ָ ְ‬ ‫ִ‪à‬יז ֶער ִאיז ִ ְ ָ‬ ‫‪Łé‬ר'ע ‪õâ‬ר‪õ‬ת‬ ‫קינדער‪ֶ ֵ ָ ,‬‬ ‫רליכע ִ ְ ֶ‬ ‫ג‪ä‬טע א‪ä‬ן ֶע ְ ִ ֶ‬‫ֶ‬ ‫דו וואלסט אריינגעלייגט כוחות צו מתפלל זיי‪ ‬או‪ ‬וויינע‪ ‬פאר דיינע קינדער ווע‪ ‬זיי זענע‪‬‬ ‫נא‪ ‬יונג‪ ,‬וואלסטו נישט יעצט געדארפט וויינע‪ ‬אוי‪ ‬די ברא‪ ‬וואס האט פאסירט מיט דיי‪‬‬ ‫זו‪."‬‬ ‫יא‪ .‬איינמאל האט א איד זי‪ ‬מזכיר געווע‪ ‬מיט א קוויטל צו הרה"ק מהרי"ד מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫צו געהאלפ‪ ‬ווער‪ ‬מיט קינדער‪ .‬אזוי שמועסנדיג האט דער איד געפרעגט דער בעלזא רב‬ ‫פארוואס האב‪ ‬די אנשי כנסת הגדולה נישט מתק‪ ‬געווע‪ ‬אי‪ ‬שמונה עשרה א תפילה פאר‬ ‫גוטע קינדער‪ ,‬האט אי‪ ‬דער בעלזא רב געענטפערט‪ ,‬מע‪ ‬זאגט דא‪ ‬ביי מודי‪" ‬לדור ודור‬ ‫נודה ל‪ ‬ונספר תהלת‪ "‬דאס איז א תפלה אז מע‪ ‬זאל זוכה זיי‪ ‬צו קענע‪ ‬אויפציע‪ ‬דורות‬ ‫וואס זאל‪ ‬לויב‪ ‬או‪ ‬דאנקע‪ ‬השי"ת‪.‬‬ ‫יב‪ .‬די צוויי הייליגע ברידער רבי ר' אלימל‪ ‬או‪ ‬רבי זושא זי"ע זענע‪ ‬געגאנגע‪ ‬אי‪ ‬גלות‪ ,‬ווע‪‬‬ ‫זיי זענע‪ ‬אנגעקומע‪ ‬צו דער שטאט ביאלא וואס דאס איז הארט נעב‪ ‬דער שטאט לעלוב‪,‬‬ ‫האב‪ ‬זיי זי‪ ‬באגעגנט מיט הרה"ק ר' דוד'ל לעלובער זי"ע‪ ,‬וואס ר' דוד'ל איז דא‪ ‬געווע‪ ‬א‬ ‫קליי‪ ‬קינד‪ .‬האב‪ ‬זיי אי‪ ‬געפרעגט "וואו געפינט זי‪ ‬יעצט דיי‪ ‬טאטע או‪ ‬מאמע?" האט ער‬ ‫געענטפערט "מיי‪ ‬מאמע איז ארויס געגאנגע‪ ,‬או‪ ‬זי קומט שוי‪ ‬צוריק אהיי‪ ."‬ווע‪ ‬די מאמע‬ ‫איז אהיי‪ ‬געקומע‪ ‬האב‪ ‬די צוויי צדיקי‪ ‬געפרעגט פו‪ ‬די מאמע‪" ,‬דערצייל אונז וואס אייערע‬ ‫כא‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫אדער ס‪õ‬ף‬ ‫ע‪õ‬לם‪ֶ ָ ,‬‬ ‫אהבת ָ‬ ‫אדער ֵ‪à‬יי ַ ֲ ַ‬ ‫ה‪õô‬רה‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ַ ָ‬ ‫דאווענען‬ ‫מס‪‬ל צ‪ֶ ֶ ַ ‬‬ ‫זענען ְ ֻ ָ‬ ‫זמ‪‬ים ָוואס ֶ ֶ‬ ‫ְִַ‬ ‫‪é‬א‪ê‬ה‬ ‫‪à‬כל ְמק‪õ‬מ‪õ‬ת ָ ֵ ֶ‬ ‫לצי‪õ‬ן ְ ָ‬‫‪ä‬בא ְ ִ‬ ‫‪ô‬פלת ָ‬‫פ‪ä‬ן ְ ִ ַ‬ ‫קינדער‬ ‫ג‪‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫ַפאר ֶ‬ ‫נפ‪õŁ‬‬ ‫‪ä‬בכל ַ ְ‬ ‫לבב‪ָ ְ õ‬‬‫‪à‬כל ְ ָ‬ ‫קבע‪ָ ְ ,‬‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ת‪ַ ֶ õ‬‬ ‫יע‪ł‬ה ְ ִ ָ‬‫ֲַ ֶ‬ ‫חד‪‬‬‫ערב ֹרא‪ֶֹ ‬‬ ‫ֶֶ‬ ‫ווערטער א‪ä‬ן ִזי‪ü‬‬ ‫הא‪à‬ן ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫אינזין ָ ְ‬ ‫דארף ֶמען ִ ְ ִ‬‫ַ ְ‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫גאנצען ַ ְ‬ ‫מיטן ַ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יס‪à‬עטן ִ ְ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫דאווענען‬ ‫דארף ֶמען ַ ֶ ֶ‬ ‫געלעגנהייט ַ ְ‬ ‫יעדע ֶ ֶ ְ ְ ֵ‬ ‫ִאין ֶ ֶ‬ ‫טראץ ֶדעם‬ ‫קינדער‪ָ ְ .‬‬ ‫‪à‬עטן ַפאר ִ ְ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫ה‪‬ר‪‬ת‬ ‫הדלקת ַ ֵ‬ ‫ַ ְ ַָ‬ ‫זענען ֶמער‬ ‫צייטן ָוואס ֶ ֶ‬ ‫פארהאנען ֵ ְ‬ ‫זענען ַ ְ ַ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬טייט‬ ‫ה‪äŁô‬בה א‪õ‬ת עט( ְ ֵ‬ ‫)א‪á‬רת ַ ְ ָ‬ ‫י‪õ‬נה ִ ֶ ֶ‬ ‫ר‪à‬נ‪ָ ä‬‬ ‫ִאין ַ ֵ‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫ג‪ä‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יסצ‪àä‬עטן ַפאר ֶ‬ ‫ְ ֶ ְ‬ ‫מס‪á‬ל ִזי‪ü‬‬ ‫ְ ָֻ‬ ‫לתפ‪ê‬ת‪ ,ã‬ה‪ä‬א‬ ‫‪à‬י‪õ‬תר ִ ְ ִ ָ ָ‬ ‫ה‪ë‬כ‪Ł‬ר ְ ֵ‬ ‫ְוה‪å‬מן ַ ֻ ְ ָ‬ ‫ְַַ‬ ‫געווען צ‪ä‬‬ ‫מת‪ñ‬ן ֶ ֶ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪ָ Łõ‬האט ְ ַ ֵ‬ ‫‪Ł‬ל"ה ַ ָ‬ ‫ֶדער ְ ָ‬ ‫ק‪õ‬ד‪,Ł‬‬ ‫‪àŁ‬ת ֶ‬ ‫‪à‬ערב ַ ָ‬ ‫ה‪ì‬ר‪õ‬ת ְ ֶ ֶ‬ ‫הדלקת ַ ֵ‬ ‫‪Łà‬עת ַ ְ ָ ַ‬ ‫ִ ְ ַ‬ ‫געלעגנהייט א‪ä‬ן‬ ‫יעדע ֶ ֶ ְ ְ ֵ‬ ‫‪ô‬פילה ִאין ֶ ֶ‬ ‫זאגן ַא ְ ִ ָ‬ ‫ָ ְ‬ ‫להת‪êï‬ל‬ ‫‪à‬י‪õ‬תר ְ ִ ְ ַ ֵ‬ ‫ה‪ë‬בחר ְ ֵ‬ ‫ה'עת ָרצ‪õ‬ן' ַ ֻ ְ ָ‬ ‫ֶ‪Ł‬ה‪ä‬א ָ ֵ‬ ‫ג‪ä‬טע‬ ‫חד‪ַ ,Ł‬פאר ֶ‬ ‫ערב ֹרא‪ֶֹ Ł‬‬ ‫יעדער ֶ ֶ‬ ‫‪à‬פרט ֶ ֶ‬ ‫ִ ְָ‬ ‫ערב‬‫ליכט ֶ ֶ‬ ‫צינדט ִ ְ‬‫מאמע ִ ְ ְ‬ ‫ה‪à‬נים ֶווען ִדי ַ ֶ‬ ‫ַעל ַ ָ ִ‬ ‫ארץ‬ ‫‪â‬ר‪ֶ ֶ ü‬‬‫א‪õ‬ת‪õç‬ת – ֶ ֶ‬‫)‪Ł‬ער ִ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ַ ַ‬‫קינדער‪ִ ,‬ווי ֶער ְ ֵ ְ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫גר‪õ‬יסע ֵעת ָרצ‪õ‬ן‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫‪àŁ‬ת ִאיז ָדא ַא ְ ֶ‬ ‫ַָ‬ ‫‪à‬פי ָאב‬ ‫‪Ł‬ג‪ä‬רה ְ ִ‬‫‪ô‬פ‪ê‬ה ְ ָ‬ ‫‪ô‬היה ְ ִ ָ‬‫ְותמיד ִ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬ת כז( ָ ִ‬ ‫‪õï‬על'ן‪ֶ .‬עס‬‫ְ ְ‬ ‫אסא‪ü‬‬ ‫דעמאלטס ֶקען ֶמען ַ ַ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫‪õô‬רה‪,‬‬‫ל‪õ‬מדי ָ‬ ‫‪çŁ‬הי‪ֵ ְ ä‬‬ ‫זרעם‪ְ ִ ֶ ,‬‬‫להת‪êï‬ל ַעל ַ ְ ָ‬ ‫ְואם‪ֵ ַ ְ ִ ְ ,‬‬ ‫ֵ‬ ‫גע‪à‬רענגט‬ ‫ארא‪ְ ְ ֶ ְ ֶ ï‬‬ ‫ווערט ַ ָ‬ ‫)עס ֶ ְ‬ ‫ר‪à‬נ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫‪à‬ח‪ç‬י ֶ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ַ ֵ‬ ‫ְ ֵ‬ ‫טאטע א‪ä‬ן‬ ‫‪ä‬בעלי ִמ‪õâ‬ת ט‪õ‬ב‪õ‬ת ֶדער ַ ֶ‬ ‫וצ‪â‬יקים ַ ֲ ֵ‬ ‫ְִַ ִ‬ ‫אברהם רסג סקי"א( ַאז ֶווען ְמ'ט‪ä‬ט‬ ‫מגן ַ ְ ָ ָ‬ ‫להלכה ִאין ָ ֵ‬ ‫ֲַ ָָ‬ ‫מת‪êï‬ל ֵזיין ַפאר ִדי‬ ‫‪Ł‬טענדיג ִ ְ ַ ֵ‬ ‫דארפן ְ ֶ ְ ִ‬ ‫מאמע ַ ְ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫הדלקת‬ ‫מצוה פ‪ä‬ן ַ ְ ָ ַ‬ ‫‪à‬פרט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫מצוה‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ ָ‬ ‫ַא ִ ְ ָ‬ ‫זאלן‬ ‫קינדער‪ַ ,‬אז ֵזיי ָ ְ‬ ‫זייערע ִ ְ ֶ‬ ‫ווא‪õ‬ילזיין פ‪ä‬ן ֵ ֶ ֶ‬‫ְֵ‬ ‫דארף‬‫לעכטיגקייט‪ְ ַ ,‬‬ ‫ֵנר‪õ‬ת‪ָ ,‬וואס ָדאס ִאיז ֶ ְ ִ ְ ֵ‬ ‫ערלי‪ .ü‬א‪ä‬ן ֶדער‬ ‫לערנען א‪ä‬ן ֵזיין ֶ ְ ִ‬ ‫ִזיצן א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫לייכטן‬ ‫זאלן ֵ ְ ְ‬ ‫קינדער ָ ְ‬ ‫דאווענען ַאז ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫ֶמען ַ ֶ ֶ‬ ‫‪ï‬לאץ ִווי ֶמען‬ ‫יעדע ְ ַ‬ ‫לייגט צ‪ַ ä‬אז ִאין ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬ל"ה ֵ ְ‬ ‫ְ ָ‬ ‫ות‪õ‬רה א‪õ‬ר"‪ .‬יג‬ ‫מצוה ְ ָ‬ ‫"‪é‬י ֵנר ִ ְ ָ‬ ‫‪õô‬רה‪ִ ,‬‬ ‫ִאין ָ‬ ‫‪à‬ר‪é‬ת‬ ‫קינדער‪ִ ,‬צי ֵ‪à‬יי ִ ְ ַ‬ ‫ג‪ä‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ‪à‬עט ַפאר ֶ‬ ‫מא‪ ‬טוט אז ער האט זוכה געווע‪ ‬צו אזא לעכטיג קינד"‪ ,‬האט זי געזאגט "ער איז א פשוט'ע‬ ‫מענטש‪ ,‬אבער ביי שלש סעודות‪ ,‬ווע‪ ‬מע‪ ‬זינגט "ויזכה לרות בני‪ ‬ובני בני‪ ‬עוסקי‪ ‬בתורה‬ ‫ובמצות"‪ ,‬צופלאמט ער זי‪ ,‬או‪ ‬מיט הייסע טרער‪ ‬וויינט ער פאר א לאנגע צייט‪ ,‬או‪ ‬אזוי‬ ‫זינגט ער איבער או‪ ‬איבער די ווערטער ביז זיינע כוחות לעש‪ ‬זי‪ ‬אויס‪ ,‬או‪ ‬אי‪ ‬דאר‪ ‬אי‪‬‬ ‫כסדר דערמונטער‪ ."‬האב‪ ‬רבי ר' אלימל‪ ‬או‪ ‬ר' זושא געזאגט "אויב אזוי איז שוי‪ ‬נישט קיי‪‬‬ ‫וואונדער פו‪ ‬וואו ער האט זוכה געווע‪ ‬צו אזא הייליג קינד וואס זיצט או‪ ‬לערנט די הייליגע‬ ‫תורה"‪.‬‬ ‫יג‪ .‬עס איז געווע‪ ‬א פרייע איד וואס האט געוואוינט אי‪ ‬אר‪ ‬ישראל ער האט געהייס‪ ‬זלמ‪‬‬ ‫ארא‪ ‬ער איז געווע‪ ‬איינער פו‪ ‬די העלפער פונע‪ ‬ראש הכופרי‪ ‬ב‪ .‬ג‪ .‬שר"י ער האט‬ ‫געהאט א גרויסע פאזיציע אינע‪ ‬אפיס פו‪ ‬די ראש הממשלה‪ .‬טרא‪ ‬זיי‪ ‬שוואכע אידישקייט‬ ‫האט ער אבער געהאט איי‪ ‬חשוב'ע או‪ ‬א פרומער זו‪ .‬דער סיבה פארוואס ער האט זוכה‬ ‫געווע‪ ‬דערצו איז געווע‪ ,‬וויבאלד זיי‪ ‬פרוי וואס איז געקומע‪ ‬פו‪ ‬רוסלאנד האט נעבע‪‬‬ ‫גארנישט געדענקט פו‪ ‬אידישקייט‪ ,‬נאר איי‪ ‬זא‪ ‬האט זי געדענקט‪ :‬אז ביי הדלקת הנרות‬ ‫בעט מע‪ ‬פאר גוטע קינדער‪ .‬ממילא האט זי געבעט‪ ‬או‪ ‬אינזי‪ ‬געהאט אז איר קינד זאל זיי‪‬‬ ‫ווי דער ראש הממשלה‪] ,‬ליידער איז דאס געווע‪ ‬אירע גרעסטע השגה[ איינמאל איז אירע‬ ‫פרשת תולדות ‪ ‬לב שומע‬ ‫כב‬ ‫קינדער‪ֵ ,‬ווייל‬ ‫ג‪ä‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫‪à‬עטן ַפאר ֶ‬ ‫דאווענען א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫ה‪‬רה‬ ‫‪‬ר‪‬ת ַ ָ‬ ‫ְִ ַ‬ ‫דאווענסט‬ ‫דעמאלטס ָוואס ד‪ְ ְ ֶ ַ ä‬‬ ‫ֶקען ֵזיין ַאז ֶ ָ ְ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫חז"ל ָ ְ‬ ‫‪ï‬לעצער ִווי ֲ ַ‬ ‫איינער פ‪ä‬ן ִדי ְ ֶ ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫‪ô‬פלה"‪.‬‬ ‫נעמט ֶמען ָאן ֵדיין ְ ִ ָ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה ַפאר‬ ‫גע‪Ł‬טעלט ַא ְ ִ ָ‬ ‫אריין ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ֵַ‬ ‫חז"ל‬ ‫ה‪õô‬רה‪ִ .‬ווי ֲ ַ‬ ‫‪à‬ר‪é‬ת ַ ָ‬ ‫קינדער ִאיז ֵ‪à‬יי ִ ְ ַ‬ ‫ג‪ä‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫יעדן‬ ‫‪à‬רכה ֶ ְ‬‫מאכן ַא ְ ָ ָ‬ ‫געווען צ‪ְ ַ ä‬‬ ‫מת‪ñ‬ן ֶ ֶ‬‫הא‪à‬ן ְ ַ ֵ‬‫ָ ְ‬ ‫געהאלפן‬ ‫צ‪‬יקים צ‪ְ ְ ָ ֶ ‬‬ ‫הכנעה ֵ‪‬יי ַ ִ ִ‬ ‫ַ ְָָ‬ ‫קינדער‬ ‫ג‪‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫ווערן ִמיט ֶ‬‫ֶ ְ‬ ‫אינאיינעם‬ ‫ה‪õô‬רה‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ ֵ ֶ‬ ‫אינדעפרי א‪õ‬יף ִל‪äë‬ד ַ ָ‬ ‫ִ ְֶ ְ ִ‬ ‫פאר‪Ł‬טאנען‬ ‫חז"ל ַ ְ ְ ַ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ֲ ַ‬‫‪à‬רכה‪ְ ָ ,‬‬ ‫ִמיט ֶדער ְ ָ ָ‬ ‫רבקה ִאיז‬ ‫א‪ä‬נז ַאז ִ ְ ָ‬ ‫ְ‬ ‫פארציילט‬ ‫‪õô‬רה ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ָ‬ ‫ִדי‬ ‫‪ô‬פ‪ê‬ה‬ ‫לייגן ָאט ִדי ְ ִ ָ‬ ‫אריין ֵ ְ‬ ‫וויכטיג צ‪ֵ ַ ä‬‬ ‫ַפאר ִ ְ ִ‬ ‫פארוואס‬‫פרעגן ַ ְ ָ‬‫ועבר ְ ֶ ְ‬ ‫געגאנגען צ‪Łֵ ä‬ם ְ ֵ ֶ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫צאצאינ‪ä‬‬ ‫וצאצאי ֶ ֱ ָ ֵ‬ ‫וצאצאינ‪ֵ ָ ֱ ֶ ְ ä‬‬ ‫אנחנ‪ֵ ָ ֱ ֶ ְ ä‬‬‫'ונהיה ֲ ַ ְ‬ ‫ְִ ְֶ‬ ‫ר‪"Ł‬י‬ ‫‪Ł‬לאגן ִזי‪ַ ü‬אר‪ä‬ם‪ ,‬א‪ä‬ן ִווי ַ ִ‬ ‫קינדער ְ ָ ְ‬ ‫ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫ערליכער‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין צ‪ֶ ִ ְ ֶ ä‬‬ ‫זאלן ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ָ ְ‬ ‫ְוכ‪ַ ''ä‬אז ְ‬ ‫ווילן‬ ‫פארוואס ִ ְ‬ ‫געפרעגט ַ ְ ָ‬ ‫ערקלערט ָהאט ִזי ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫דארפן ִמיר‬ ‫לערנען‪ְ ְ ַ ,‬‬‫זיצן א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ‬ ‫קינדער ָוואס ִ ְ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫ה‪ë‬דר‪ ,Ł‬א‪ä‬ן‬ ‫ל‪õ‬יפן ֵ‪à‬יי ַא ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫ְ‬ ‫ֵזיי ַאר‪õ‬יס‬ ‫יעדן ָטאג ֶווען ֶמען‬ ‫טראכטן ִאין ֶדעם ֶ ְ‬ ‫אריין ְ ַ ְ ְ‬ ‫ֵַ‬ ‫ל‪‬מים‬ ‫‪ô‬פלה‪ֶ .‬דער א‪õ‬ר ַ ָ ַ ִ‬ ‫חלילה ֵ‪à‬יי ַא ִ ְ ָ‬ ‫ָ ִ ָ‬ ‫צ‪ä‬לייגן ָקא‪ï‬‬ ‫‪ô‬פילה‪ ,‬א‪ä‬ן ֵ ְ‬ ‫דאזיגע ְ ִ ָ‬ ‫ֶ‪à‬עט ִדי ָ ִ ֶ‬ ‫געווען‬‫רבקה ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ווייסן ָדא‪ַ ü‬אז ִ ְ ָ‬ ‫פרעגט ִמיר ֵ ְ‬‫ְֶ ְ‬ ‫‪ô‬פילה‪ .‬יד‬ ‫ֶווען ֶמען ֶ‪à‬עט ִדי ְ ִ ָ‬ ‫פארוואס‬‫נביאה‪ ,‬א‪õ‬י‪ַ à‬אז‪õ‬י ַ ְ ָ‬ ‫צ‪â‬יקת‪ ,‬א‪ä‬ן ַא ְ ִ ָ‬‫ַא ַ ֵ ֶ‬ ‫פרעגן‬ ‫א‪õ‬יסגעפעלט צ‪ֵ ä‬גיין צ‪Łֵ ä‬ם ְ ֶ ְ‬ ‫ְֶ ֶ ְ‬ ‫ָהאט‬ ‫זצ"ל ָהאט‬ ‫קאריצער ַ ַ‬ ‫‪ï‬נחס ָ ִ ֶ‬ ‫הרב ַ ָ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪ֶ Łõ‬ר' ִ ְ ָ‬ ‫ַָ‬ ‫געו‪ä‬א‪ä‬סט‬ ‫ְ‬ ‫ָוואס ֶעס ֵגייט ָפאר‪ִ ,‬זי ָהאט ָדא‪ֶ ü‬‬ ‫‪Ł‬טענדיג‬ ‫געזאגט‪ַ :‬אז ֶמען ָזאל ְ ֶ ְ ִ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫צ‪â‬יק ִמיט‬ ‫קינדער ַא ַ ִ‬ ‫צוויי ִ ְ ֶ‬‫ערווארט ְ ֵ‬ ‫ַאז ִזי ֶ ְ ַ ְ‬ ‫‪à‬עטן‪,‬‬ ‫דאווענען א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫האלטן ִאין ֵאיין ַ ֶ ֶ‬ ‫ַ ְְ‬ ‫גר‪õ‬יסע א‪ä‬ן‬‫ר‪Ł‬ע? ָנאר ִמיר ֶזען פ‪ä‬ן ָדא ַא ְ ֶ‬ ‫ַא ָ ָ‬ ‫וויסן ֶווען‬ ‫ני‪Ł‬ט ִ ְ‬ ‫קיינמאל ִ ְ‬ ‫ִווי‪à‬אלד ֶמען ֶקען ֵ ְ ָ‬ ‫ַ ְ‬ ‫געגאנגען צ‪Łֵ ä‬ם‪,‬‬ ‫ִוויכטיגע ְיס‪õ‬ד ַאז ִזי ִאיז ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ְִ ֶ‬ ‫ריכטיגע ֵעת ָרצ‪õ‬ן‪ֶ ,‬עס ֶקען‬ ‫ֶעס ִאיז ֶדער ִ ְ ִ ֶ‬ ‫צ‪â‬יק‪ִ ,‬מיט‬ ‫‪à‬רכה פ‪ä‬ן ַא ַ ִ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ַא ְ ָ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫צ‪ַ ä‬‬ ‫זמן א‪ä‬ן ַא ֵצייט פ‪ä‬ן‬ ‫מ‪õ‬רא'דיגע ְ ַ‬ ‫אמאל ֵזיין ַא ָ ִ ֶ‬ ‫ַָ‬ ‫צ‪ä‬געלאזנקייט ִאיז ִזי‬ ‫הכנעה א‪ä‬ן ִמיט ַא ֶ ָ ְ ְ ֵ‬ ‫ַ ְָָ‬ ‫ערלי‪ü‬‬ ‫איי‪à‬יג ֶ ְ ִ‬ ‫דערי‪à‬ער ָזאל ֶמען ֵ ִ‬ ‫רחמים‪ֶ ִ ֶ ,‬‬‫ֲִַ‬ ‫מא‪ ‬אהיי‪ ‬געקומע‪ ‬או‪ ‬פארציילט אז היינט האט ב‪ .‬ג‪ .‬באזוכט ביי‪ ‬חזו‪ ‬איש‪ ,‬או‪ ‬דער ראש‬ ‫הכופרי‪ ‬האט זי‪ ‬אויסגעדריקט אוי‪ ‬דער חזו‪ ‬איש אז ער איז א 'מלא‪ .'‬האט זיי‪ ‬פרוי‬ ‫געטראכט פארוואס זאל אי‪ ‬בעט‪ ‬אז מיי‪ ‬זו‪ ‬זאל זיי‪ ‬ווי דער ראש הממשלה‪ ,‬אויב ער אליי‪‬‬ ‫זאגט אז דער חזו‪ ‬איש איז א מלא‪ ‬וועל אי‪ ‬בעט‪ ‬אז מיי‪ ‬זו‪ ‬זאל אויסוואקס‪ ‬ווי דער חזו‪‬‬ ‫איש‪ .‬או‪ ‬טאקע פו‪ ‬דא‪ ‬האט זי געבעט‪ ‬יעד‪ ‬ווא‪ ‬ביי הדלקת הנרות אז איר קינד זאל‬ ‫אויסוואקס‪ ‬ווי דער גרויסע חזו‪ ‬איש‪ ,‬או‪ ‬טאקע איז נישט קיי‪ ‬וואונדער אז איר זו‪ ‬איז‬ ‫אויסגעוואקס‪ ‬א‪ ‬ערליכער או‪ ‬געהויבענע ב‪ ‬תורה‪.‬‬ ‫יד‪ .‬ווע‪ ‬רביה"ק מסאטמאר זי"ע איז געווע‪ ‬א קליי‪ ‬קינד פו‪ ‬צע‪ ‬יאר אלט‪ ,‬האט אי‪ ‬זיי‪‬‬ ‫טאטע גענומע‪ ‬זי‪ ‬פארהער‪ ‬אוי‪ ‬גאנ‪ ‬מסכת כתובות או‪ ‬חוש‪ ‬משפט‪ ,‬צו‪ ‬ערוגות‬ ‫הבוש‪ .‬דער ערוגת הבוש‪ ‬האט אי‪ ‬פארהערט או‪ ‬ער איז מורא'דיג נתפעל געוואר‪ ‬פו‪ ‬דער‬ ‫רבי'ס זי"ע ידיעות או‪ ‬קלארקייט‪ .‬האט דער רבי'ס טאטע ‪ ‬דער קדושת יו"ט געזאגט "ווע‪‬‬ ‫איר וואלט געזע‪ ‬ווי דער קינד מאכט יעד‪ ‬אינדעפרי 'ברכת התורה' וואלט איר זי‪ ‬גארנישט‬ ‫געוואונדערט"‪.‬‬ ‫כג‬ ‫לב שומע ‪ ‬וזכני לגדל בני‪‬‬ ‫דארף ֶמען א‪õ‬י‪ü‬‬ ‫א‪õ‬יסגעהאלטן‪ְ ַ ,‬‬ ‫ְֶ ַ ְְ‬ ‫ֵזיין ֵפיין א‪ä‬ן‬ ‫‪à‬רכה א‪õ‬יף‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ַא ְ ָ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫‪é‬די צ‪ַ ä‬‬ ‫געגאנגען ְ ֵ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫צ‪â‬יקים‬ ‫ר‪à‬נים א‪ä‬ן ַ ִ ִ‬ ‫אידן‪ִ ָ ַ ,‬‬ ‫ערליכער ִ ְ‬‫ֵגיין צ‪ֶ ִ ְ ֶ ä‬‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫ג‪ä‬טע ִ ְ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫זאלן ֵזיין‬ ‫קינדער ַאז ֵזיי ָ ְ‬ ‫מז‪é‬יר ֵזיין ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַ ְ ִ‬ ‫ואזלת‬ ‫י‪õ‬נתן ְ ָ ְ ַ‬ ‫‪ô‬ר‪äá‬ם ָ ָ‬ ‫‪Ł‬טייט א‪õ‬י‪ִ ü‬אין ַ ְ‬ ‫ַאז‪õ‬י ְ ֵ‬ ‫לערנען‪ֶ ,‬דער ְיס‪õ‬ד‬ ‫זיצן א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ‬ ‫ערלי‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ְֶ ִ‬ ‫רחמין‬ ‫למ‪à‬ע‪ִ ֲ ַ ã‬‬ ‫ר‪à‬א ְ ַ ָ ָ‬ ‫‪Łâ‬ם ַ ָ‬ ‫מדר‪Ł‬א ְ ֵ‬ ‫לבי ִ ְ ְ ָ‬ ‫ְֵ‬ ‫‪â‬ר‪Ł‬‬ ‫‪à‬תרא קטז‪ַ ָ (.‬‬ ‫)‪à‬בא ָ ְ ָ‬‫‪á‬מרא ָ ָ‬ ‫געפינען ִמיר ִאין ְ ָ ָ‬ ‫ֶ ִ ֶ‬ ‫ועבר‬ ‫קדם ה' ִזי ִאיז ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫געגאנגען צ‪Łֵ ä‬ם ְ ֵ ֶ‬ ‫ִמן ֳ ָ‬ ‫ח‪õ‬לה ְ‪à‬ת‪üõ‬‬ ‫‪ ŁçŁ‬ל‪ֶ õ‬‬ ‫חמא ָ‪é‬ל ֶ ֵ‬ ‫‪ï‬נחס ַ‪à‬ר ָ ָ‬ ‫ר' ִ ְ ָ‬ ‫גע‪õà‬ירן‬ ‫ְ‬ ‫קינד ָוואס ֵגייט ֶ‬ ‫‪à‬עטן ַאז ֶדער ִ ְ‬ ‫צ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫רחמים‪,‬‬‫עליו ַ ֲ ִ‬ ‫ויב‪ָ ָ Łñ‬‬ ‫חכם ִ ַ ֵ‬ ‫אצל ָ ָ‬ ‫יל‪ֶ ֵ ü‬‬ ‫ֵ‪à‬ית‪ֵ ֵ õ‬‬ ‫ערלי‪ ü‬א‪ä‬ן ווא‪õ‬יל‪.‬‬‫ווערן ָזאל ֵזיין ֶ ְ ִ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫קראנקע ֵ‪à‬יי ִאים ִאין ְ‪Ł‬ט‪,àä‬‬ ‫ס'האט ַא ְ ַ ְ ֶ‬ ‫ֶווער ְ ָ‬ ‫מת‪êï‬ל ֵזיין‪,‬‬ ‫חכם א‪ä‬ן ִ ְ ַ ֵ‬ ‫‪ô‬למיד ָ ָ‬ ‫ָזאל ֵגיין צ‪ַ ä‬א ַ ְ ִ‬ ‫וויכטיגע ְיס‪õ‬ד צ‪ä‬‬ ‫א‪ä‬ן ָדאס ִאיז ַ ֶ‬ ‫טאקע ַא ִ ְ ִ ֶ‬ ‫הימל צ‪ä‬‬ ‫‪é‬ח פ‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫חכם ָהאט ַא ֹ ַ‬ ‫‪ô‬למיד ָ ָ‬ ‫א‪ä‬ן ַא ַ ְ ִ‬ ‫דאווענען‬ ‫עלטערען ַ ֶ ֶ‬‫אפ‪ִ äê‬די ֶ ְ ֶ ֶ‬ ‫ִוויסן‪ַ ,‬אז ֲ ִ‬ ‫ְ‬ ‫‪ä‬רפ‪ä‬א‪õ‬ת‪ .‬טו‬ ‫מע‪õ‬רר ֵזיין ְי‪äŁ‬ע‪õ‬ת ְ‬ ‫‪ï‬ועל'ן א‪ä‬ן ְ ֵ‬ ‫ְ ְ‬ ‫זאלן‬ ‫קינדער‪ַ ,‬אז ֵזיי ָ ְ‬ ‫זייערע ִ ְ ֶ‬ ‫‪à‬עטן ַפאר ֵ ֶ ֶ‬‫א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫‪‬‬ ‫טו‪ .‬אי‪ ‬האב געקענט איינער וואס האט זי‪ ‬גענויטיגט אי‪ ‬א ישועה‪ .‬האב אי‪ ‬געטו‪ ‬ווי‬ ‫ס'שטייט אי‪ ‬חז"ל או‪ ‬אי‪ ‬בי‪ ‬אריי‪ ‬צו הגאו‪ ‬ר' העני‪ ‬פאדווא זצ"ל גאב"ד לאנדא‪ ‬או‪‬‬ ‫געבעט‪ ‬אז ער זאל דאווענע‪ ‬פאר יענער מענטש אז ער זאל געהאלפ‪ ‬ווער‪ .‬דער רב האט‬ ‫שאק או‪ ‬נישט פארשטאנע‪ ‬פארוואס אי‪ ‬קו‪ ‬דוקא צו אי‪ ,‬האב‬ ‫ברוב ענוותנותו געכאפט א ָ‬ ‫אי‪ ‬געזאגט עס שטייט דא‪ ‬אי‪ ‬גמרא אז מע‪ ‬זאל קומע‪ ‬צו א חכ‪ ,‬למעשה האט דער רב‬ ‫מתפלל געווע‪ ‬פאר יענע‪ ,‬או‪ ‬ב"ה יענער האט באקומע‪ ‬זיי‪ ‬ישועה‪.‬‬