לב שומע · Lev Shomea — תולדות (2026-11-09)

אידיש
ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'
020 81917000
[]ex3,1.11.1
'שגיאות מי יבין' -אי אפשר לבר בלא תבן
בבקשה ,המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע
למו''ל למען יתוקן אי''ה
להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל
levshomeya@gmail.com
סדר ועימוד:
א .י .גרינוואלד )972( 054-8494370
ניקוד :ישראל פויגל )972( 054-8435096
תוכן הענינים
לגל
ני וזני
לציק
רע . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ד ציק
ציק
מה
אינ
יקנ ל
אביו . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ה נראית ל מת
קרה
נפ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ו ונפ
רח
נחה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ז
רעי
אבה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ז רא
ציד אי
דה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ט ידע
עו אי
ויהי
אמת'ע
האר . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ט א
אמת'ע
ונה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .י דאר זיי דער
וואס
ציד
פיו . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יא עו י
יצחק את
ואהב
עליו
חטא . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יג תא
ולא
כיח –
הכח
וימי
מקרבת . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יג חה
מאל
הא
לעל
פילה פאר די
קינדער . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יד
הה
התלי . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יז הער
אל
איפהער צ
דאווענע . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . יח
ניט
גטע
קינדער . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כ רעצעט פאר
דער
גטע
קינדער . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כא דאווענע פאר
מסל צ
זענע
זמי וואס
רת
הרה . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כב
גטע
קינדער . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .כב ווער מיט
געהאלפ
ציקי צ
הכנעה יי
פרשת תולדות לב שומע ד
לדת
רת ְ
ָָ ַ
ני
לגל ָ ִ
וזני ְ ַ ֵ
ְַ ֵ ִ
ונפ אביו ְ ַ ְ יקנֶ ל ָ ִ נראית לְ מת ְ ְ רע ֵ ְ ִ לציק ֶָ ָ ציק ְ ַ ִ ציק ִֶ ַ מה ַ ִֵ אינֶ
דהציד ִאיֶ ָ ידע ַ ִ
עו ִאיַ ֵ ֹ ויהי ֵ ָ אבהִ ְ ַ רעיָ ֲ ַ רא ַ ְ ֵ נחה ָ ְ נפ רחָ ָ ָ קרה ְ ַ ְ
ְ ָ
ציד
עו ִי ַ ִ יצחק ֶאת ֵ ָ ונה ַ ֱ ֶ ַ
ואהב ִ ְ ָ אמת'ע ַ ָ ָ דארֵ זייֶ דער ֱ ֶ הארָ וואס ַ ְ אמת'ע ַ ְ ַ אֶ ֶ ֱ
מקרבת
וימיֶ ֶ ָ ְ חה ְ ָ ִמאל ָ הא ְ ֹ לעלֵ ְ חטא ָ ְ עליו ֵ ְתא ָ ָ ולא ִ ָ כיח – ְ ֹ
הכח ִ ַ פיו ַ ֵ ְִ
דאווענע
איפהער צֶ ֶ ַ ְֶ ְ ניטהתלי ְ ִ הה ִ ְ ַ ָ ְ ִ הער ַ ֶקינדער ֶ אל ַ ַ ַ פילה ַפאר ִדי ִ ְ ֶ ָ ְִ
גטע
דאווענעַ פאר ֶ מסל צֶ ֶ ַ זענעָ ֻ ְ זמיָ וואס ֶ ֶ קינדער ִ ַ ְ גטע ִ ְ ֶ רעצעט ַפאר ֶ ֶ דער ֶ ֶ ְ
קינדערגטע ִ ְ ֶ ווערִ מיט ֶ געהאלפְ ֶ
ציקי צְ ְ ָ ֶ הכנעה ֵיי ַ ִ ִ הרה ָ ָ ְ ַ רת ַ ָ קינדער ַ ְ ִ ִ ְֶ
הק' )כה יט ד"ה עוד ירמוז(
החçים ַ
אõר ַ ַ ִ ֶדער ציק
ציק ֶן ַ ִ מה ַ ִ
ֵאינֶ
ôרäצים אäן פארŁידענע ֵ ִ
ענטפערט ַ ְ ִ ֶ ֶ ְְֶ ֶ ְ רעלציק ֶן ָ ָ
ְִַ
Łïטים ִאיז ֶדער איינער פäן ִדי ְ ָ ִ מהêכיםֶ ֵ , ְ ַ ְִ וויכטיגע
ïרŁה ִ ְ ִ ֶ ִמיר ֶ ְ ֶ
לערנען ִדי ָוואִ üאין ִדי ָ ָ ָ
געäàרט פäןמסàיר ַאז ִדי ֶ ְ החçים ַהק' ַ ְ ִ אõר ַ ַ ִ 'ח.'üäìענין פäן ִאיàער ֶדעם ִ ְ ַ ְיסõדõת ִ ֶ
àחינה ֶמער געוויסע ְ ִ ָ
יצחק ִאיז ִאין ַא ֶ ִ ֶ ְִ ָ לערנען פäןאסאַ üארõיס ֶ ְ ֶ ֶמען ֶקען ִזיַ ַ ü
אברהם,
געäàרט פäן ַ ְ ָ ָ Łטערקער ִווי ֶדער ֶ ְ ְ ֶ ְֶ מחüì
הñדŁõים ִווי ַאזõי צֵ ַ ְ ä אäנזער ָאבõת ַ ְ ִ ְֶ
געווען ַא זäן פäן ַא אברהם ִאיז ֶ ֶ ִוויàאלד ַ ְ ָ ָ
ַ ְ אמת'ע ֶוועג ִווי קינדער ,אäן ֶדער ֶ ֶ ֵזיין ִדי ִ ְ ֶ
טאטע
געõàירן צַ äא ַ ֶ ְ יצחק ִאיז ֶאàער ִ ְ ָ
רŁעֶ ָ , ָ ָ קינדער.
àאגיין ִמיט ִדי ִ ְ ֶ
ַאזõי ֶמען ְàרõיִ üזיֵ ַ ü
חז"ל )יבמות סדéִ (.י ס'Łטייט ִאין ֲ ַצâיקֵ ְ ְ , ַא ַ ִ גäטע
זõכה ֵזיין צֶ ä מ'קען ָ אäן ִווי ַאזõי ְ ֶ
רŁע,לצâיק ֶàן ָ ָ צâיק ְ ַ ִ צâיק ֶàן ַ ִ õâמה ַ ִ
ֵאינֶ õ קינדער.
ִ ְֶ
צדיקִ ,איז צדיק ָוואס ִאיז ַא זäן פäן ַא ַ ִ ַא ַ ִ
õôלדת
ואêה ְ ֹ Łטייט ִאין ָïסäק )כה יט( ְ ֵ ֶ ֶעס ְ ֵ
צדיק ָוואס ִאיז ַא זäן פäן ֶמער ָחäŁב ִווי ַא ַ ִ
הõליד ֶאת ִ אברהם
אברהםָ ָ ְ ַ , יצחק ֶàן ַ ְ ָ ָ ְִ ָ
רŁע.ַא ָ ָ
יצחק ֶדער קינדער פäן ִ ְ ָ זענען ִדי ִ ְ ֶ יצחק ָדאס ֶ ֶ ְִ ָ
ôרח ָהאט טאטע – ֶ ַ אברהם'ס ַ ֶ אפָ ָ ְ ַ äê ֲִ יצחק.
געõàירן ִ ְ ָ
ְ אברהם ָהאט ֶ אברהםָ ָ ְ ַ ,זäן פäן ַ ְ ָ ָ
ימיוַ ,אזõי ִוויגעטאן ְàסõף ָ ָ
äŁôבה ֶ ָ
ְ ָ Łטעלן ִזיõŁ üין אõיף ראõŁנים )עיין ברש"י( ְ ֶ ְ ִ ִדי ִ
אàער חז"ל )בראשית רבה לח יב(ֶ ָ , ס'Łטייט ִאין ֲ ְַ ְ ֵ õôרה
דארף ִדי ָ פארוואס ַ ְ הïסäקָ ְ ַ , ִדי ָלõŁן ַ ָ
טאטע ָנאü געõàירן ִאיז ֵזיין ַ ֶ
ְ אברהם ִאיז ֶ
ֶווען ַ ְ ָ ָ הõליד ֶאת 'אברהם ִ ווערטער ַ ְ ָ ָ חזר'ן ִדי ֶ ְ ֶ איàער ַ ֶ ְ
ִ ֶ
געטŁקעסִ ,אין
געדינט ֶ ְ ְ ֶ
רŁע אäן ֶ ִ ְ געווען ַא ָ ָ ֶ ֶ Łטייט õŁין נאכדעם ָוואס ֶעס ְ ֵ יצחק'ֶ ְ ָ , ְִ ָ
אברהם
געווען ַ ְ ָ ָ
מחֶ ֶ üì
יארן ָוואס ֶער ָהאט ְ ַ ֵ ִדי ָ ְ אברהם'.
'יצחק ֶàן ַ ְ ָ ָ ְִ ָ
ה לב שומע וזכני לגדל בני
טאטן אäן ֶדעם
צוויŁן ֶדעם ַ ְ
קŁר ְ ִ ְ
נאנטע ֶ ֶ
ָ ְֶ רŁע ,אäן ִדי ִחָ üäìוואס געווען ַא ָ ָ ִאיז ֶער ֶ ֶ
קינד.
ִ ְ געגעàן ַפאר ֵזיין זäןִ ,איז ווייטער ֶ ֶ ְֶער ָהאט ֵ ֶ
געווען הארץ ָוואס ִאיז ֶ ֶ געקäמען פäן ַא ַ ְ ֶ ֶ
àרענגט
ווילנא ָáאõן זי"ע )משלי כג טו( ְ ֶ ְ ְ ֶדער ִ ְ ָ החçיםŁלעכטסֶ .דער אõר ַ ַ ִ אנגעפילט ִמיט ְ ֶ ְ ְ
ָ ְֶ ִ ְ
הïŁעה
קŁר אäן ַ ְ ָ ָ טיפע ֶ ֶַארõיס ֶדער ִ ֶ àאטאנט )פרשת ויחי מט ג ד"ה ובזה נבוא( ַהק' ַ ָ ְ
קינדערַ ,א זיינע ִ ְ ֶ
טאטע ָהאט צֶ ֵ ä ָוואס ַא ַ ֶ àאקäמט
ְ קינד ַ
עיקר ִחָ üäìוואס ַא ִ ְ ַאז ֶדער ִ ָ
זענען
Łרֵ ,Łזיי ֶ ֶ האàן ֵאיין ֶֹטאטע ִמיט ַא זäן ָ ְ ַ ֶ געäàרטִ ,די גלייàֵ üיים ֶ ְ טאטעִ ,איז ְ ֵ
פäן ֵזיין ַ ֶ
טאטע אäן ַא געàינדעןַ ,א ַ ֶ געקניïט אäן ֶ ִ ְ ֶ ֶ ְִ ְ קינד
אריàער צäם ִ ְ טאטע ֵגייט ַ ִ ֶנפ Łפäן ֶדער ַ ֶ ֶֶ
'מאגענעט' ָוואסäïנקט ִווי ַא ַ ֶ ֶ זענען ְ ְ קינד ֶ ִֶ ְ יצחקאàער ִ ְ ָ געõàירןֶ ָ .
ְ ווערט ֶ
קינד ֶ ְֶווען ֶדער ִ ְ
טייטŁ
אõיטאמאטיֶ ,Łער ַ ְ ְ ְ
ָ ַ ִ צäזאםקלעàן ִזיַ ü ְ ֶ ְ הïŁעהֶ ,ער ִאיז גäטע ַ ְ ָ ָàאקäמען ַא ֶ ֶ ָהאט ַ
מŁלי )כג טו( אריין ִאין ִדי ָïסäק ִאין ִ ְ ֵ ָדאס ַ ֵ צâיק. אõיפגעוואקסן ִאין ַא ְŁט àäפäן ַא ַ ִ
ְֶ ָ ְ ְ
אניֶ ,וועןלàי ַגם ָ ִ יłמח ִ ִ
לַ ְ ִ ýà חכם ִ ֶàני ִאם ָ ַ ְִ
טאטע ַאןïŁירט ֶדער ַ ֶ לערנטְ ִ ְ , ֶדער זäן ֶ ְ ְ
יצחק
õôלדת ִ ְ ָ
ְ ֹ ואêה
מיינט ִדי ָïסäקֶ ֵ ְ : ֶדאס ֵ ְ
הארץ פäן וויàאלד ֶדער ַ ְ łמחהְ ַ ִ , אינערליכן ִ ְ ָ
ִ ֶ ְ ִ ְ
קינדער פäן אברהם ָדאס ֶ ֶ
זענען ִדי ִ ְ ֶ ֶàן ַ ְ ָ ָ
געàינדען ִמיט ֶדער זäן ,אäן טאטע ִאיז ֶ ִ ְ ֶ ֶדער ַ ֶ
אריàער פäן הïŁעה ָוואס ֵגייט ַ ִ ֶ יצחק ִ די ַ ְ ָ ָ ְִ ָ
פריידט ִזיֶ üדער פריידט ִזיְ ֵ ְ ü איינער ְ ֵ ְ ֶווען ֵ ֶ
õôרה ִאיז קינדער ,אäן ִדי ָ זיינע ִ ְ ֶיצחק צֶ ֵ ä ְִ ָ
אנדערע ִמיט.
ַ ְֶ ֶ
יצחקִ ,די הõליד ֶאת ִ ְ ָ ִ אברהם
מסàיר ַאז ַ ְ ָ ְַָ ִ
àאקäמט פäןְ קינד ַ הïŁעה ָוואס ַא ִ ְ ֶדער ַ ְ ָ ָ עקסטערע
האàן ַאן ֶ ְ ְ ֶ ֶ יצחק ָ ְ קינדער פäן ִ ְ ָ ִ ְֶ
גאנצן
àאגלייט ֶעס ַא ַ ְ ְ טאטעֵ ְ ַ , ֵזיין ַ ֶ אברהם
וויàאלד ַ ְ ָ ָהïŁעהְ ַ ִ ,חŁיבäת אäן ַ ְ ָ ָ ֲִ
חז"ל )סוטה לוַ (:אז מ'זעט ִאין ֲ ַ לעàןַ ,אזõי ִווי ְ ֶ ֶ ְ àאקäמען ַא
ֶ יצחק ָהאט ַיצחק ָ ְ ִ הõליד ֶאת ִ ְ ָ
ִ
Łווערע
àייגעŁטאנען ִדי ְ ֶ ֶ
הâðיק ִאיז ֵ ֶ ְ ַ ֶ יõסף ַ ַ ִֵ טאטע.
הïŁעה פäן ֵזיין ַ ֶ גäטע ַ ְ ָ ָ ֶ
õïטיפר,
ִ ַ אŁתמצרים ִמיט ֵ ֶ נíיõן ִאין ִ ְ ַ ִ ִָ
אביוֵ ,ווייל âיõקנŁֶ õל ָ ִ ìŁראית לâְ õמäת ְ ְ ֶ ְִ ֵ
אביו
יקנֶ ל ָ ִ
נראית לְ מת ְ ְ
ְִ ֵ
יעקב,
פאטער ַ ֲ ֹ הייליגער ָ ֶצäרה פäן ֵזיין ֵ ִ ֶ ֶדער ָ
אõיגן.
ְ זיינע
געלעגן ַפאר ֵ ֶ Łטענדיג ֶ ֶ ְִאיז ִאים ְ ֶ ְ ִ אריàער צäם טאטע ֵגייט ַ ִ ֶ הïŁעה פäן ַא ַ ֶ ִדי ַ ְ ָ ָ
אוועקִ ,אין געווען ֵווייט ַ ֶ כאטָ Łוואס ֶער ִאיז ֶ ֶ ָ ְ הייàט
מאגענעט ,אäן ָדאס ֵ ְ קינד ִווי ַא ַ ֶ ֶ ִ ְ
הæמאה ,אäן ֶער לאנד – ְמקõר ַ ֻ ְ ָ פרעמדע ַ ְ
ַא ְ ֶ ְ ֶ געõàירן,
ְ ווערט ֶ
קינד ֶ ְגלייֶ üווען ֶדער ִ ְ ִזיָ üאן ְ ֵ
געזען ֵזיין ניŁט ֶ ֶ לאנג ִ ְ יארן ַ ְ ָהאט õŁין ָ ְ פירט ִזי üאõיף, טאטע ִ ְלõיט ִווי ַאזõי ֶדער ַ ֶ
קŁר ִאיז אינערליכן ֶ ֶ
אàער ֶדער ִ ֶ ְ ִ ְ טאטעֶ ָ , ַ ֶ וויפילקינד ,לõיט ִ ִàאגיין ֶדער ִ ְַאזõי ֶוועט ִזיֵ ַ ü
געàליàן ,אäן ָדאס ָהאט ִאים אייàיג ֶ ְ ִ ְ ֵ ִ פאר'ן
איàער ַ ְ גיàט ִ ֶ טאטע ִ ְ הïŁעה ֶדער ַ ֶ ַ ְ ָָ
אäמŁטענדן.
Łווערע ְ ְ ֶ ְ ְ אלע ְ ֶ ֶ געהאלפן ִאין ַ ֶ
ֶ ָ ְְ éדי
אàער ְ ֵ קינדֶ ָ ,וואקסט ֶדער ִ ְ קינדַ ,אזõי ַ ְ ְ ִ ְ
מחüì
ערציען אäן ְ ַ ֵ
קענען גäט ֶ ְ ִ ֶ קינד ָזאל ֶ ֶ ֶדער ִ ְ
החçים ַהק' )ויקרא יט ג ֶעס ְ ֵ
Łטייט ִאין אõר ַ ַ ִ קŁר צäם האàן ַא ֶ ֶדארף ֶמען ָ ְ קינדְ ַ ,
ֵזיין ַא ִ ְ
טאטע
צäרה פäן ַא ַ ֶ ד"ה איש( ֶדער ָ ריכטיגע
אריàער ֶדער ִ ְ ִ ֶ קינדַ ,אזõי ֵגייט ַ ִ ֶ ִ ְ
פאלן ִאין
אריין ַ ְ
מענט Łפäן ַ ֵ
האלט ָאַ ïא ֶ ְ ְ
ַ ְ ענין
וויכטיגסטע ִ ְ ַ
àעסטע אäן ִ ְ ִ ְ ְ ֶ הïŁעהָ ,דאס ֶ ְ ֶ ַ ְ ָָ
ליגט
מענטָ Łוואס ִ ְ
איינציג ֶ ְ ְ
יעדער ֵ ְ ִטמאהֶ ֶ ,
ְָֻ האàן ַא 'חִ 'üäìאיז צְ ָ ä סגיא פäן ִִאין ֶדער ֻ ְ ָ
פרשת תולדות לב שומע ו
קŁר
טיפע ֶ ֶ
Łטארקע אäן ִ ֶ
דäרַ üא ְ ַ ְ ֶ גäטִ ,איז ְ טאטע,
צäרה פäן ֵזיין ַ ֶאõיגן ֶדער ָ ְ זיינע
ַפאר ֵ ֶ
קינדָ ,וואס ֶמערעלטערן ִמיט ִדי ִ ְ
צוויŁן ִדי ֶ ְ ֶ ְ
ְִ ְ éח צä Łטארק אäן ָהאט ֶדער ֹ ַ האלט ִזיְ ַ ְ ü ַ ְ
אלס ַא
קינדְ ַ ,
טאטע ִאיז צֵ äזיין ִ ְנאנט ֶדער ַ ֶָ ְ ערקלערט
נסיõנõתֶ .ער ֶ ְ ְ ֶ ְ אלע ִ ְ àייŁטיין ַ ֶ
ֵ ְ ֵ
הïŁעה ָהאט ָדאס צä גרעסערע ַ ְ ָ ָ
ְֶ ֶ ֶ õôרה )פרשת קדושים( פארוואס ִדי ָ דערמיט ַ ְ ָ ֶ ְ ִ
קינד.
פארàעסערן ֵזיין ִ ְ
ַ ְֶ ֶ ְ ואם' ָנאü מצוה פäן ִ'äàéד ָאב ָ ֵŁרייàט ִדי ִ ְ ְֵָ ְ
וויàאלד ֶדער ַ ֹéח אäן
'עריõת'ְ ַ ִ ,
ִדי ִאäíר פäן ֲ ָ
מסõרה אõיףàרענגט ַא ְ ָ הäæרים ְ ֶ ְ ְ àעל ַ ִ ֶדער ַ ַ העלפט
טאטעְ ְ ֶ , הïŁעה פäן ַא ַ ֶ ֶדער ַ ְ ָ ָ
קäŁרה
ונפָ ְ õŁ ִדי ָïסäק )בראשית מד ל( ְ ַ ְ אïהאלטן
Łטענדיג ַארõיס ֶדער זäן ,פäן ִזיְ ְ ַ ְ ָ ü ְ ֶ ְִ
נער,
àלב ָ ַ
קäŁרה ְ ֵ
אäלת ְ ָ àנפ) õŁמשלי כב טו( ִ ֶ ֶ ְְַ עבירõת .א
צ äטäן ֲ ֵ
אביו
àנפŁֶ õŁל ָ ִ קäŁרה ְ ַ ְ
נפָ ְ õŁ ôŁהא ַ ְ
צריֵ ְ ֶ ü ִָ
Łטארקער
פאדערט ִזיַ üא ְ ַ ְ ֶ לחìכֶ õעס ָ ֶ ְ éדי ְ ַ ְ
ְֵ נפ
קרה ְ ַ ְ
ְונפָ ְ
ְַ
קינד,
טאטע ִמיט ֶדעם ִ ְ צוויŁן ֶדער ַ ֶ קŁר ְ ִ ְ ֶ ֶ קינדער ָוואס אסאָ üמאל ֵàיי ִ ְ ֶ ֶמען ֶזעט ַ ַ
ריכטיג.
קינד ִ ְ ִ
מחֵ üìזיין ֶדער ִ ְ קענען ְ ַ ֵ
éדי צֶ ֶ ä ְֵ אזעלכע
ניŁט ַ ֶ ְ ֶ געõàירן ִמיט ִ ְְ ווערן ֶ
ֶ ְ
מìעäריו,
האדם ַרע ִ ְ ָ יצר ֵלב ָ ָ ָ גäטע ִמõâתéִ ,י ֵ ֶ ֶ
צäגעàינדען
ïŁירט ַאז ֶער ִאיז ֶ ִ ְ ֶ ֶווען ֶדער זäן ְ ִ ְ רייàערייען
קינדער ֵ ֶ ֵ ֶ אסאàֵ üיי ִ ְ ֶ מאכט ִזיַ ַ üֶעס ַ ְ
קŁר,אמת'ע ֶ ֶטאטע ִמיט ַאן ֱ ֶ ֶ צֵ äזיין ַ ֶ ôאוה,
קנאהָ ֲ ַ , טŁעïענעןָ ְ ִ ,
קריגערייעןֶ ֶ ֶ ְ ,
אäן ְ ִ ֶ ֵ ֶ
טאטע ִאיןהיימי Łצֵ äזיין ַ ֶ נאנט אäן ֵ ִ ֶער ִאיז ָ ְ נארמאלע
אäן ָéבõד ,אäן ָדאס ִאיז ָגאר ַא ָ ְ ַ ֶ
געפיל פäן ïŁירט ַא ֶ ִהינזיכטֶ ,דער זäן ְ ִ ְ
יעדן ִ ְ ִ ְ
ֶ ְ געõàירן צä
ְ מענטִ Łאיז ָדאֶ ü ערŁיינäנגַ ,א ֶ ְ ְ
ְֶ ֵ ְ
טאטע,
ווארעמקייט צֵ äזיין ַ ֶליŁàאפט אäן ַ ֶ ְ ֵ ִ ְַ ְ Łלעכטע ִמõâת ,אäן זיינע ְ ֶ ְ ֶ צעàרעכן ֵ ֶֶ ְֶ ְ
ארäמגענäמען ִמיט ַא
פילט ִווי ֶער ִאיז ַ ְ ֶ ֶ ֶער ִ ְ גäטןֶ .דער ְ טבע צäם אõיסארàעטן ֵזיין ֶ ַ
ְ ְַ ֶ ְ
געוואנדן ִאין
ניŁט ֶ ָ ְ ְ ליŁàאפט ָוואס ִאיז ִ ְ ִ ְַ ְ העלפן ֶדערמח ,üìצְ ְ ֶ ä טאטעֵ ַ ְ ,פליכט פäן ַא ַ ֶ ְ ִ ְ
אמת'ע
גארניŁטַ ,דאן õàיט ִזי üאõיף ַאן ֱ ֶ ֶ ָ ְִ ְ ניŁטדרייען ִדי ִ ְאיàער ְ ֵ ֶ Łטייגן ,אäן ִ ֶקינד ְ ֵ ְ ִ ְ
טאטע ִמיט ֶדער זäןֶ ,דער צוויŁן ֶדער ַ ֶקŁר ְ ִ ְ ֶ ֶ מ'קען.
àעסטן ָוואס ְ ֶ גäטע ִמõâת ,צäם ֶ ְ ְ ֶ
פארציילן
ïראàלעם צְ ֵ ְ ַ ä ניŁט ֵקיין ְ ָ ְ ֶ זäן ָהאט ִ ְ
ïראàלעם ָהאט יעדער ְ ָ ְ ֶ âאגõתַ .פאר ֶ ֶ זיינע ְ ָ
ֵ ֶ מïŁיע ֵזיין
קענען ַ ְ ִ ַ ֶדער ֶ ְ ֶ
àעסטע ֶוועג צֶ ֶ ä
וועמען ֶער ֶקען ִזיü אנלאנער ,צֶ ֶ ä
ֶדער זäן ַאן ָ ְ ַ ֶ זאלן
קינדערַ ,אז ֵזיי ָ ְ אõיף ִדי ִ ְ ֶ
דעמאלטס ָהאט ֶדער Łäàהְ ְ ָ ֶ , ווענדן ָאן ֵקיין ָ ֶ ְְ אõיפפירן
ְִ ְ פארŁטיין ִזי üצä
דערהערן אäן ַ ְ ְ ֵ
ֶ ְ ֶ ְ
א .די ספרי הקדושי ברענג שיינע רמזי אוי דע עני .דער דגל מחנה אפרי) פר' בראשית
ד"ה ואפשר לקרב( שרייבט אז די ווערטער )א יא( תדשא האר דש"א איז ראשי תיבות :ד'יוקנו
ש'ל א'ביו ,ווע מע זעט דער צורה פונע טאט ,דעמאלטס ווערט שוי אלעס למינהו – א
חלק פו דער טאטע .דער נוע מגדי) פר' שלח ד"ה ואמר הי ראה( איז דאס מרמז אי די ווארט
ויצ"א וואס דאס איז נוטריקו :ו'ירא י'וס צ'ורת א'ביו .אי ספר מקוה ישראל )אות טו( ווערט
געברענגט פו הגה"ק מר אברה יהושע זצוק"ל מנאסוד ,א שיינע רמז :תצ"א איז נוטריקו
ת'צייר צ'ורת א'בי .בשעת ווע מע גייט ארויס אי מלחמה ,זאל מע געדענקע די צורה
פונע טאט ,או אזוי ונתנו ה' אלקי ביד וועסטו קענע באזיג דע פיינט.
ז לב שומע וזכני לגדל בני
דערהõיàןֶ ,ער
קינד אõיְ ְ ֶ ü פילט ָדאס ִ ְ ִ ְ נפ Łפäןאריין ֵגיין ִאין ִדי ֶ ֶ
éח צֵ ַ ä
טאטע ַא ֹ ַ
ַ ֶ
אריין ֵזייןלייגט ַ ֵ
טאטע ֵ ְ
דערמאנט ִזיִ üווי ֵזיין ַ ֶ
ֶ ְ ַ ְ ווייזן
אõיפõàיעןְ ֵ ,
ְ ֶ ריכטיג
קינד אäן ָדאס ִ ְ ִֵזיין ִ ְ
מצוה.
àרען אäן ָקאִ üאין ֶדער ִ ְ ָ גאנצע ְ ֶ
ַ ְֶ מ'פירט
קינד ִווי ַאזõי ְ ִ ְ
אõיסלערנען ֵזיין ִ ְ
ְ ֶ ְֶ אäן
אינדעפרי אäן ֶער
Łטייט אõיף ִ ְ ֶ ְ ִ ֶווען ַא ִ ְ
קינד ְ ֵ ִזי üאõיף.
טאטע ִאיז õŁין ַארõיס ֶזעט ִווי ֵזיין ַ ֶ נחה
רחָ ם ָ ָ
רגע "וואִ äאיז טראכט ַא ֶ ַ
פäנדערהייםֶ ,ער ְ ַ ְ
ְֶ ְ ֵ רàי ִ
התñן
זאגט )אבות פרק ב משנה יב( ַ ְ ֵ יõסי ָ ְ ִַ
דערמאנט ִזיַ üאז ֵזיין
טאטע?" אäן ֶער ֶ ְ ַ ְ ֵמיין ַ ֶ ירŁäה ָלü
Łאינָ ְ ã õôרה ֶ ֵ ָ ללמד ָ עצמֹ ְ ִ ü ְֵַ
טעגליכן ִŁיעäר
יעצט ֵàיי ֵזיין ֶ ְ ִ ְ זיצט ֶ ְטאטע ִ ְ
ַ ֶ אריàער פäן ֵאיין õâר ניŁט ַ ִ ֶ õôרה ֵגייט ִ ְ ִדי ָ
מוôרַ ,אזõיניŁט ְ ַ ֵ קיינמאל ִ ְ
ָוואס ֶער ִאיז ֵ ְ ָ אליין
דארף ִזיֵ ַ ü יעדער ַ ְ צווייטןָ ,נאר ֶ ֶ צäם ְ ֵ ְ
Łלאפן אäן ֶערלייגט ִזיְ ָ ְ ü קינד ֵ ְ אõיֶ üווען ַא ִ ְ אàער ִמיר õôרהֶ ָ . ָ מäטŁענען אõיף ִדי ְ ֶ ֶ
יעצט ִאין ֵàית טאטע ִאיז ֶ ְ ווייסט ַאז ֵזיין ַ ֶ ֵ ְ הñדŁõים ַאז ֶווען ַאספרים ַ ְ ִ געפינען ִאין ִדי ְ ָ ִ
ֶ ִ ֶ
חברäתא,
לערנט ִמיט ַא ַ ְ ָ הëדר Łאäן ֶער ֶ ְ ְ ַ ִ ְָ õôרה
פלאם צָ ä àרען אäן ַא ְ ַ טאטע ָהאט ַא ְ ֶ ַ ֶ
הארץ
קינד'ס ַ ְ אינעם ִ ְ ְאריינגעדרינגען ִ ֶ
ווערט ַ ֵ ְ ֶ ְ ִ ְ ֶֶ ְ אריàער ֶדער ָקא üאäן ֶדער מצõתֵ ,גייט ַ ִ ֶ אäן ִ ְ
ווערן ְגרõיס ֶוועט ֶער אõיü ַאז ֶווען ֶער ֶוועט ֶ ְ Łטארק
àרען צäם זäןֶ ,ווען ֶדער זäן ֶזעט ִווי ְ ַ ְ ְֶ
ארייןחברäתא ,אäן ֶער ֶוועט אõיֵ ַ ü האàן ַא ַ ְ ָָ ְ לערנעןִ ,ווי ֵזיין
טאטע ָהאט ִלי àצֶ ְ ֶ ä ֵזיין ַ ֶ
õôרה
ָ וועזן ִאין ִדי גאנצע ֶ ְ לייגן ֵזיין ַ ְ ֶ ֵ ְ ערנסקייט ֵàיים
Łאק ְלט ִזיִ üמיט ַאן ֶ ְ ְ ְ ֵ טאטע ָ ְ ַ ֶ
הñדŁõה .ב
ְַ ָ טאטע
Łטארק ֵזיין ַ ֶ דאווענעןֶ ,ער ֶזעט ִווי ְ ַ ְ ַ ֶ ֶ
מצוהִ ,איז ָדאס מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָָהאט ִלי àצֵ ַ ְ ä
אבה
רעיָ ֲ ַ
רא ַ ְ ֵ
ְָ קינד ַאז ֶער ָזאל אõיü מïŁיע אõיף ֶדעם ִ ְ ַ ְ ִ ַ
קינד ֵגייט
טאטע צַ äא ִ ְ קŁר פäן ַא ַ ֶ ֶדער ֶ ֶ האàן צ äטäן õôרה ,אäן ִליְ ָ à האàן ִדי ָ ִליְ ָ à
äïנקט ִווי ֶדער ְְ וועגן,
àיידע ֶ ְ אõיף ֵ ֶ טõבים.äמעłים ִ מצõת ַ ֲ ִ ִ ְ
מïŁיע ֵזיין ַפאר ֵזיין
éח צַ ִ ְ ַ ä טאטע ָהאט ַא ֹ ַ ַ ֶ יעדער ֶ ִ
טאטע ָהאט צä געפיל ָוואס ֶדער ַ ֶ ֶ ֶ
מïŁיע ֵזיין
éח צַ ִ ְ ַ ä קינד ַא ֹ ַ קינדָ ,האט ֶדער ִ ְ ִ ְ מצוהֵ ,גייט ָדאס וועלכע ִ ְ ָ
ֵסיי ֶ ְ ֶ
זאגט
áמרא )סנהדירן קדְ ָ (. פאטערִ .די ְ ָ ָ
ַפאר ֵזיין ָ ֶ פריידט
טאטע ְ ֵ ְ
קינדֶ ,ווען ַא ַ ֶאריàער צäם ִ ְ ִַ ֶ
טõבים ָוואס ִדימעłים ִ מצõת אäן ַ ֲ ִ דäרִ üדי ִ ְ
ְ קäמט ַא יו"ט ֶזעט
àŁתֶ ,ווען ֶעס ְ ִזיִ üמיט ַא ַ ָ
מזéה ִמיט ֶדעם זענען ֵזיי ְ ַ ֶ טäעןֶ ֶ ,
ֶ קינדער
ִ ְֶ דערהõיàן אäן
טאטע ִאיז ֶ ְ ְ קינד ִווי ֶדער ַ ֶֶדער ִ ְ
אàא.מזéי ַ ָ
àרא ְ ַ ֵ טאטעָ ְ ,
זייער ַ ֵֶ ֶ łמחה אäן ִמיט
מצõת ִמיט ַא ִ ְ ָ מקיים ִדי ִ ְ
ִאיז ְ ַ ֵ
זאגט ֶדער ֲ ִ ַ
אריז"ל )ליקוטי תורה תהלים לב א( ָ ְ קינד,
אריàער צäם ִ ְהõôŁקקäתֵ ,גייט ָדאס ַ ִ ֶ ִ ְ ְ
éח צä
געהאט ֶדער ֹ ַ
מôתיהָ äהאט ֶ ַ
ַאז ַ ִ ְ ָ געהõיàענע ֵצייט,
ֶ ֶ קäמט ֶדער ֶ
ְ ַאז ֶווען ֶעס
ב .מע פארציילט א ווערטל אז א טאטע האט אמאל אנגעזאגט זיי זו" דו ווערסט שוי אט
אט ווער א בר מצוה בחור ,דו גייסט זי מקבל זיי עול תורה ומצוות ,דעריבער וויל אי
אז דו זאלסט זע צו אינזי האב ריכטיג ביי דאווענע ,דאווענע אינעווייניג אי א סידור ,או
זיי אי בית המדרש פו אנפאנג ביז סו דאווענע ,א שמועס מיט קיינע "...ווע דער
טאטע האט געענדיגט רעד ,האט זי דער אינגל אנגערופ" טאטי ,ווע ווערסטו בר מצוה?!"...
פרשת תולדות לב שומע ח
גäטעניŁט ֶ Łעריִ ýאין ִדי ִ ְ מאחד ְ ָ ֶ àאהאפטן ֵ ַ ַ
ַ ָ ְְ éהן
יõחנן ֹ ֵ
טאטע ָ ָזינד פäן ֵזיין ַ ֶ מתñן ֵזיין ִדי ִ ְ ְ ֵַ
צäגעàינדען צäם
איינער ָוואס ִאיז ֶ ִ ְ ֶ טõיערןֶ ֵ , ְֶ געווארן
טאטע ִאיז ֶ ָ ְ כאטָ Łוואס ֵזיין ַ ֶ ָáדõלְ ָ ,
ניŁט ֶדעם דינט ִ ְ הåה ,אäן ִ ְ עõלם ַ ֶ ָ Łערי
ַ ֲֵ דערהõיàן אäן
מôתיהִ äאים ֶ ְ ְ צדõקיָ ,האט ַ ִ ְ ָ ַא ְ ִ
ס'דארף צֵ äזיין ,אõיֶ àדער àאŁעפער ִווי ְ ַ ְ ַ ֶ ֶ אפָ äêנאü נŁמה ֲ ִגעווען אõיף ֵזיין ְ ָ ָ מïŁיע ֶ ֶַ ְ ִ ַ
נפ õŁאäן אäת ַ ְ àכל ַ ַ äבא ְ ָ äŁôבה טäןָ , ִוויל ְ ָ ממעזיäàז זי"ע רàי ָàרִ ֶ ִ üä ïטירה .הרה"ק ַ ִ ֵזיין ְ ִ ָ
החלטה צִ äזיü פעסטע ַ ְ ָ ָ קäמט ִמיט ַא ֶ ְ ֶ ֶער ְ טייטִ Łמיט ֶדעם ִדי )בבוצינא דנהורא א חנוכה( ַ ְ
אõיפן
ְ יבחר ה' אŁר ִ ְ ַ הëקõם ֲ ֶ אäמקערן ֶאל ַ ָ ְֶ ְ חנוני ֵנרàַ õחäץ,הìיח ֶ ְ ָ ִáמרא )בבא קמא סבַ ִ ִ (: ְ ָָ
פירן ִווי ַאזõי ֶדער ִריכטיגן ֶוועג אäן ִזיְ ִ ü ְִ ְ יõחנ"ןָ ,דאס אõתõçת פäן ָ ָ חנונ"י ִאיז ִדי ִ חיבִ ָ ְ ֶ ,ַָ
צäקäמען צֶ äדער ֶ אייàערŁטער ִווילֶ ,קעןֵ ֶ ְ ְ ֶ éהן ָáדõל ָהאט יõחנן ֹ ֵàאדייט ַאז ֶווען ָ ָ ַ ֵ
éכלאלקיו ְ ָ
Łàם ה' ֱ ָֹ וŁרת ְ ֵמדרגõת ְ ֵ ֵ העכסטע ַ ְ ֵ ֶ ְְֶ קטרת ,אäן ָדאס פייער פäן ִדי ְ ֶֹ גענäמען ֶדער ֵ ֶ ֶ ֶ
לפני ה' ֶער ֶקען העõמדים ָŁם ִ ְ ֵ הלוçם ָ ְ ִ אחיו ַ ְ ִ ִ ֶָ קדŁ אינדרõיסן פäן ִדי ֶֹ געלייגט ַàחäץ – ִ ְ ְ ְ ֶ ֵ ְ
דינען ֶדעם äŁôבה אäן ִ ֶ àעל ְ ָ ווערן ַא ַ ַ ֶ ְ צדõקי.
חיב – ַא ְ ִ געווארן ַ ָ
הñדŁיםִ ,איז ֶער ֶ ָ ְ ֳַ ָ ִ
צâיק. גרõיסע ַ ִ
יעדער ְ ֶ äïנקט ִווי ֶ ֶ àאŁעפער ְ ְ ַ ֶ ֶ דäרüחנéהïָ ,טäרְ , àנר ֲ ֻ ָ אõמר ְ ֵ
ֵ יהäדה
רàי ְ ָ ַ ִ
יאכלäéחלק ֹ ֵ חלק ְ ֵ ֶ ניŁט ָנאר ָדאס ָנאר ֵ ֶ אäן ִ ְ אנגעצינדען
מôתיהָ äהאט ָ ְ ֶ ִ ְ ֶ ֶדעם ָוואס ֵזיין זäן ַ ִ ְ ָ
גאנצע
נעמען ִמיט ִזיֵ üזיין ַ ְ ֶ ֶער ֶקען ִמיט ֶ ֶ געווארן
יõחנן ָïטäר ֶ ָ ְ מנõרהïָ ,טäר – ִאיז ָ ָ ִדי ְ ָ
äŁôבהָ ,האט ֶער מïŁחהֶ .ווען ֶער טäט ְ ָ ִ ְ ָָ פäן ֶדעם ִâין.
אלעמתñן ֵזיין ַ ֶŁלעïן אäן ְ ַ ֵ éח צִ äמיט ְ ֶ ְ ֶדער ֹ ַ
עלטערן .ג
זיינע ֶ ְ ֶ ְמïŁחה אäן פäן ֵ ֶ זינד פäן ֵזיין ִ ְ ָ ָ ִ ְ סõפר )פרשת שופטים ד"ה וכי יבוא(
חתם ֵ
ֲַ ֶדער
געדאנק אõיף ִדי
זעלàע ֶ ַ ְ טייטֶ Łדער ֶ ְ ֶ ַ ְ
הêוי ֶווער ֶעס ִאיז
וכי ָיבõא ַ ֵ ִ
ָïסäק )דברים יח ו( ְ ִ
ג .מיי זיידע הרה"ח ר' יוס באלאג ז"ל ,האט געלערנט אי ישיבה ביי מהרי" מדושינסקיא
זצ"ל אי דער שטאט חוסט .ווע זיי טאטע הרה"צ ר' ישראל באלאג זצ"ל איז נפטר געוואר,
האט ער באקומע א 'מכתב תנחומי 'פו זיי ראש הישיבה המהרי" דושינסקיא זצ"ל ווי ער
האט ארויס געברענגט דברי שבח או לויב ווערטער אוי דע נפטר ,צוויש די שורות דערמאנט
ער דער מאמר חז"ל )בראשית רבה פר' וירא מט ד( כל מי שיש לו ב יגע בתורה כאילו לא מת,
ווער עס לאזט איבער קינדער וואס לערנע תורה ,ווערט דאס גערעכנט כאילו זיי זענע נישט
געשטארב ,ווייל די תורה או מצות וואס די קינדער טוע לעילוי נשמת זייערע עלטער,
דערהייבט זיי או איז משפיע אוי זיי לטובה ,או ער ענדיגט צו דע בריוו 'ועוד אביכ חי'.
נאכ ביטער קריג ,האט רביה"ק מסאטמאר זי"ע זי צעוויינט עטליכע מאל או ער האט
געזאגט :די קדושי קומע ארוי אויב אי הימל או זיי פרעג אויב" פארוואס האב מיר
נישט זוכה געווע צו דערלעב משיח" ,או דער אויבערשטער האט רחמנות אוי זיי ,או ער
נעמט זייערע נשמות או ער שיקט זיי נאכאמל אראפ דא אוי דער וועלט צו אונזער דור –
דער דור פו עקבתא דמשיחא – כדי די נשמות זאל זוכה זיי צו זע משיח צדקינו ,ווע ער
וועט אנקומע במהרה בימינו או אונז ארויס נעמע פו דע ביטער גלות .דער רבי האט זי
צעפייערט "די קינדער זענע די טאטעס או די טאטעס זענע די קינדער".
ט לב שומע וזכני לגדל בני
מענטִ Łאין ְŁט,àä סארט ֶ ְ ְ ניŁט ֵזיין ֵאיין ָ ְ ִ ְ דה
ציד ִאיֶ ָ
ידע ַ ִ
עו ִאיַ ֵֹ
ויהי ֵ ָ
ְַ ִ
מענטִ Łאין ַגאס. סארט ֶ ְ ְ אנדערע ָ ְ אäן ַאן ַ ְ ֶ ֶ 'חֶ 'üäìקען ֶמען וויכטיגע ְיסõד ִאין ִ ָנאַ üא ִ ְ ִ ֶ
קינדער ,מäז ֶמען מחֵ üìזיין ִ ְ ֶ קענען ְ ַ ֵéדי צֶ ֶ ä ְֵ ïרŁהֶ .עס לערנען פäן ִדי ָ ָ ָ ִזיַ üארõיס ֶ ְ ֶ
'âברים
אõפן ָוואס ִאיז ְ ָ ִ מחֵ üìזיין אõיף ַאן ְ ְ ֵַ ויהי
הìעריםִ ְ ַ ,וçגâלִ ָ ְ ַ äŁטייט ִאין ָïסäק )כה כז( ַ ִ ְ ְ ְ ֵ
טאטע ִאיז אàער אõיַ àא ַ ֶ הêב'ֶ ָ ,הõçצאים ִמן ַ ֵ
ַ ְ ִ ויעקב ִאיŁ łדה ְ ַ ֲ ֹ ציד ִאיֶ ָ Ł ידע ַ ִעłו ִאיַ ֵֹ Ł ֵָ
קינד ָזאל ִזיüזאגט ֵזיין ִ ְ éברֶ õער ָ ְ ניŁט õôכַ ְ õ ִ ְ עłומסàיר ַאז ֵ ָ ר"Łי ִאיז ַ ְ ִ אהליםִ ַ . יŁב ֹ ָ ִָôם ֹ ֵ
פלייסיגִ ,אין
לערנען ְ ֵ ִ ערלי üאäן ֶ ְ ֶ אõיפפירן ֶ ְ ִ
ְִ ְ 'אי.'Ł סארטן ִצוויי ָ ְ ְ געקליידט ִמיט ְ ֵ
ָהאט ִזיְ ֵ ְ ֶ ü
האלט
זעלàסט ַ ְזעלàע ֵצייט ָוואס ֶער ֶ ְ ְ ְ ֶדער ֶ ְ ֶ אõיפגעפירט ִווי
ְֶ ִ ְ טאטע ָהאט ֶער ִזיü צֵ äזיין ַ ֶ
פארàעסערןַ ,דאן ִאיז ִדיניŁט ֵàיים ִזיְ ֶ ֶ ְ ַ ü ִ ְ געàלאפט אäןציד' ֶער ָהאט ֶ ְ ָ ְ ידע ַ ִ
'איַ ֵֹ Ł ַאן ִ
ווערטער ָוואסאזעלכע ֶ ְ ֶ 'לבæלה'ֶ ְ ֶ ַ ,
ווערטער ְ ַ ָ ֶָ ְ ֶ טאטעֶ ,ער ָהאט אõיסגעïŁילט ֵזיין ַ ֶ ְֶ ְ ִ ְ
ניŁטזענען ִ ְ
אמת'דיגֶ ֶ , ניŁט ַארõיס ֱ ֶ ְ ִ קäמען ִ ְ ֶ טאטע ָזאל Łאלõת ָוואס ֵזיין ַ ֶ געפרעגט ְ ֵ
ֶ ְֶ ְ
ווירקäנגֵ .ווייל ַא
ֵקיין ֵרייד ָוואס ָהאט ַא ִ ְ ְ מדקדק
מיינען ַאז ֶער ִאיז ַא ְ ַ ְ ֵ דערמיט ֵ ֶ ֶ ְ ִ
הארץ.
ïŁירט ַא ַ ְ הארץ ְ ִ ְ ַ ְ געווען ַאן àאמת ִאיז ֶער ֶ ֶ אàער ֶ ֱ ֶ àמצõתֶ ָ , ְִ ְ
ליידיגגייער ָוואס
ïראסטע ֵ ִ ֵ ֶ łדה' ַא ְ ָ ְ ֶ 'איֶ ָ Ł ִ
הארץ
אמת'ע ַ ְ
ַאן ֱ ֶ ֶ געפאנגען ַחõçת אäן געזעצן אäן ֶ ַ ְ ֶ ִאיז ָäŁïט ֶ ֶ ְ
רבא: אמר ָ ָáמרא )יומא עבַ ָ (: Łטייט ִאין ְ ָ ָ ֶעס ְ ֵ עõפõת.
éברֵ õאינõ Łאין õôכַ ְ õ חכם ֶ ֵ ôלמיד ָ ָ ָéל ַ ְ ִ
פירטחכם ָוואס ִ ְ ôלמיד ָ ָיעדער ַ ְ ִ חכם ֶ ֶ ôלמיד ָ ָ
ַ ְִ àלאפערֵ ,זיין געווען ַא ְ ָ ֶ עłו ִאיז ֶ ֶ ֵָ
àאמתִ ,איז אנדערִ Łווי ֶער ִאיז ֶ ֱ ֶ ִזי üאõיף ַ ְ ֶ ְ וועזנהייט
פארŁטעלäנג ִמיט ֵזיין ֶ ְ ְ ֵ
ַ ְ ְ ֶ ְ
חכםֶ .דער ְיסõד פäן ַא ôלמיד ָ ָ ניŁט ֵקיין ַ ְ ִ ִ ְ אäיפפירäנגן.
ְ ִ ְְ àאזäנדערע
צוויי ַ ְ ֶ ֶ געווען ְ ֵ
זענען ֶ ֶ
ֶ ֶ
וויסן ֶ'ווער ֶער ִאיז' אäן ִזיü מענטִ Łאיז צְ ִ ä ֶ ְְ פאטער נעàן ֵזיין ָ ֶ געדרייט ֶ ְ
ֶווען ֶער ָהאט ִזיֵ ְ ֶ ü
גרõיסע
מאכן ִווי ַא ְ ֶ àלאפן אäן ִזיְ ַ ü ניŁט ְ ָ ְ ִ ְ ïŁיל פäן ַא געïŁילט ַא ְ ִ
יצחקָ ,האט ֶער ֶ ְ ִ ְ ְִ ָ
זעלàע ֵצייט ִאיז חכםֶ ,ווען ִאין ֶדער ֶ ְ ֶ ôלמיד ָ ָ
ַ ְִ אõיפן
ְ אàער ֶווען ֶער ִאיז ַארõיס צâיק'לֶ ָ ,
ִַ ְ
אנדער.Ł
אינגאנצען ַ ְ ֶ ְ
עïעס ִ ְ ַ ְ ֶ àאמת ֶ ֶ ֶער ֶ ֱ ֶ רŁע. אõיפגעפירט ִווי ַא ָ ָ
ְֶ ִ ְ ַגאס ָהאט ֶער ִזיü
éבר,õ געווען õôכַ ְ õ אבינִ äאיז ֶ ֶ יעקב ָ ִ
ִווידער ַ ֲ ֹ
ֶ
õà ŁçŁ זאגט ָéל ִמי ֶ ֵ áמרא )ברכות וְ ָ (: ִדי ְ ָ ָ ïנימõçת 'איôָ Łם' ֵזיין ְ ִ ִ געווען ַאן ִ ֶער ִאיז ֶ ֶ
נŁמעין ֶדער ָוואס
âבריו ִ ְ ָ ִ
Łמים – ְ ָ ָ
יראת ָ ַ ְִִ ַ אייניגֵ ,אייןגעווען ֵ ִ זענען ֶ ֶחיצõנית ֶ ֶ
אäן ֵזיין ִ ִ
ווערטער ַא
זיינע ֶ ְ ֶהאàן ֵ ֶŁמיםְ ָ ,יראת ָ ַ ִָהאט ִ ְ ַ Łוים ולִ ָ õà ערליכקייטïִ ,יו ְ ִ
קדה אäן ֶ ְ ִ ְ ֵ Łטיק ְ ֻ ָ
ְ ִ
הק' )א א אות החçים ַ
ווירקäנגֶ .דער אõר ַ ַ ִ
גäטע ִ ְ ְ ֶ õàרא.
דינען ֶדעם ֵ צֶ ִ ä
מענטִ Łאיז ָדאü לערנט ָדאס ָאַ ,ïא ֶ ְ ְ יז( ֶ ְ ְ
נŁמה,
גענäמען ִמיט äáף ַארäם ֵזיין ְ ָ ָ ַארäם ֶ ֶ וויסן ַאז ֶמען ֶקען
דארף ִ ְ
טאטע ַ ְ ַא ְ ַ ֵ
מחַ ,üìא ַ ֶ
הערן
Łטרעàט צְ ֶ äנŁמה ִוויל אäן ְ ְ ֶ ְ אäן ִדי ְ ָ ָ קינדערֶ ,מען ֶקען
אõיסïŁילן ִדי ִ ְ ֶ
ְ ְ ִ ְ ניŁט
ִ ְ
דער רבי ברענגט דער מהל אי דברי יואל )פרשת משפטי עמוד קנ( או טייטש מיט דע די
פסוק )מלאכי ג כד( הנה אנכי שולח לכ את אליהו הנביא וגו' והשיב לב אבות על בני די
טאטעס ווער מגולגל אי די קינדער ,כדי צו זוכה זיי צו זע דער גאולה.
פרשת תולדות לב שומע י
מחֵ üìזיין ניŁט ְ ַ ֵ אביõנים ָטאר ֶער ִ ְ נקçים ֶ ְ ִ ְִ ִ האלט ָאִ ïדי אàער ֶדער äáף ַ ְ מäסר ֵריידֶ ָ ,
ָ
קינדערֵ .ווייל ָדאס טäט ָנאר ôלמידיםֶ ְ ִ ,זיינע ַ ְ ִ ִ
ֵ ֶ אריינגעדרינגען ִאין ִדי
ווערן ַ ֵ ְ ֶ ְ ִ ְ ֶ
ווערטער פäן ֶ ְֶ ְ ֶ
מŁה )דברים ד ט ד"ה רק õôרת ֹ ֶ Łעדיגןִ .אין ַ ֶ ִ ְ קäמען ַארõיס ווערטער ָוואס ֶ אàער ֶ ְ ֶ נŁמהֶ ָ ,
ְָָ
סõפר ָנאü ֵ חתם Łרייàט ֶדער ֲ ַ השמר( ְ ֵ ְ ניŁטנŁמהָ ,האט ֶדער äáף ִ ְ דירעקט פäן ַא ְ ָ ָ
ִ ֶ ְ
הõçדע
הרב ַ ֵ ַ מזהר ָ ַ נëי ֻ ְ ָ והכי ַ ִ Łטרענגערִ ָ ְ :ְ ְ ֶ ְֶ אïהאלטן ִדי ֵרייד ,אäן ִדי éח צְ ְ ַ ְ ָ ä ֵקיין ֹ ַ
יחטיא êŁא ַ ֲ ִ Łלם ח"ו ֶ ֹ לבבֵ ָ õ Łאין ְ ָ àעצמֵ ֶ õ ְְַ נŁמה.
אריין צäם ְ ָ ָ àאלד ַ ֵ
גייען ַ ְ
ווערטער ֵ ֶ
ֶ ְ ֶ
לאõôרתֹ õ ָ Łהרי
עëםֵ ֲ ֶ , àלäëדָ ִ õ אחרים ְ ִ ֲִֵ
הñדŁõים )אוהח"ק שם ,תולדות יעקב ִדי ְ ָ ִ
ספרים ַ ְ ִ
רàים מחטיא ַáם ַ ִ נמצא ִéי הäא ַ ֲ ִ ôעłה ֵïרõתָ ְ ִ , ֲֶַ
יוסף ואתחנן ד"ה והיו ,חתם סופר בבא בתרא כא(.
õôרה ֶווען ֶער איàער ָ גיàט ִ ֶ רàי ָוואס ִ ְ ִעַ õëא ַ ִ
הâברים ְוג'õוהיִ ָ ְ ַ äטייטŁן ִדי ָïסäק )דברים ו ו( ְ ָ ֵ ְ ְ
מדרגה ָוואס ניŁט ִאין ִדי ַ ְ ֵ ָ זעלàסט ִאיז ִ ְ ִאיז ֶ ְ ְ ְ
זאגסט,
ווערטער ָוואס דְ ְ ָ ä לבבֶ ,ýווען ִדי ֶ ְ ֶ ַעל ְ ָ ֶ
ôלמידיםִ ,איז ֶער זיינע ַ ְ ִ ִ פארלאנגט פäן ֵ ֶ ֶער ַ ְ ַ ְ ְ
הארץ,
קäמען פäן ֵדיין ַ ְ ֶ וועלן ַארõיס ֶ ְ
הרàים.
מחטיא ֶאת ָ ַ ִ ַא ַ ֲ ִ
קענסטִ äמיט ִדי לבניְ ְ ֶ ý וìŁנôם ְ ָ ֶ
דעמאלטס ְ ִ ַ ְ ָ
ֶ ָ ְְ
ונה
אמת'ע ַ ָ ָ
דארף ֵזיין ֶדער ֱ ֶ
ָוואס ַ ְ קינדער,ôלמידים אäן ִ ְ ֶ דיינע ַ ְ ִ ִ מחֵ üìזיין ֵ ֶ
ֵרייד ְ ַ ֵ
האàן ִדי אõפןְ ָ , ְ סארטְàלõיז אõיף ִדי ָ ְ
'אחר' –
פארציילט ַאז ַ ַ
áמרא )חגיגה ידְ ֵ ְ ַ (: ִדי ְ ָ ָ
הïŁעה.
ווערטער ַא ַ ְ ָ ָ ֶ ְ ֶ
געווען ָגארקדם ֶ ֶאבäיה ִאיז ֶֹ אליŁע ֶàן ֲ ָ ֱִ ָ
äבìסôרֶ ,ער
ìàגלה ַ ִ ְ ָ
àקי ַ ִ ְ ֶ צâיקַ ,א ָ ִ גרõיסע ַ ִ
ַא ְ ֶ סõפר )בבא בתרא כא .ד"ה כי מציון( ֶדער ֲ ַ
חתם ֵ
מאירָ ,וואס רàי ֵ ִ
רàי פäן ַ ִ געווען ֶדער ַ ִ ִאיז ֶ ֶ Łארפער
Łטרענגע אäן ַ ְ ֶ Łרייàט ָגאר ְ ְ ֶ ְ ֶ ְֵ ְ
געזאגט ֵעדäת אõיף ִזיü הñדָ Łõהאט ֶ ָ ְ רàנָ ַ ä ֵַ זיינע
רעדט צֶ ֵ ä מלëד ָוואס ֶ ְ ְלõŁנõת אõיף ַא ְ ַ ֵ
געווארן ַאזõי ְגרõיס,
ַאז ָדאס ָוואס ֶער ִאיז ֶ ָ ְ ניŁטהאלט ִ ְ אליין ַ ְ קינדער ֵרייד ָוואס ֶער ַ ֵ ִ ְֶ
געזען ֶדערàזכäת ֶדעם ָוואס ֶער ָהאט ֶ ֶ ִאיז ִ ְ קינדער אõיף ַא לערנט אõיס ִדי ִ ְ ֶ דערàייֶ ,ער ֶ ְ ְ ֶ ְֵ
מאירֶ ,קען ֶמען ִזיõŁ üין רàי ֵ ִרäקן פäן ַ ִ ְ אזאŁויםַ ַ , ולִ ָ õà ניŁט ִïיו ְ ִ ֶוועג ָוואס ִאיז ִ ְ
מאיר ִאיזרàי פäן ר' ֵ ִ פארŁטעלן ַאז ֶדער ַ ִ
ָ ְ ְ ֶ ְ קינדערֵ ,ווייל ִדי קאליע ִדי ִ ְ ֶ מאכט ַ ְ ֶ איינער ַ ְ ֵ ֶ
קענען
געווען ָגאר ָגאר ְגרõיס ָוואס ִמיר ֶ ֶ ָדאֶ ֶ ü פילן ,אõיִ àדי זייער גäט ִ ְ קענען ֵ ֶ קינדער ֶ ֶ ִ ְֶ
אŁïאצן.
ניŁט ָ ְ ַ ְ אפְ ִ äê ָדאס ֲ ִ אמת'ע
קäמען ַארõיס פäן ַאן ֱ ֶ ֶ ֶ ווערטער
ֶ ְ ֶ
ווערטער ָוואס הארץָ .נאר ֶווען ֶעס ִאיז ֶ ְ ֶ ַ ְ
'אחר'
מיטדעםאלעם ֶזעט ֶמען ַאז ַ ַ
ֶַ אàער ִ ֶ ֶָ הêבָ ,נאר הõçצאים ִמן ַ ֵ âברים ַ ְ ִ זענען ְ ָ ִ ֶ ֶ
רŁע ,אõיף גרõיסע ָ ָ
געווארן ַא ְ ֶ
ִאיז ֶ ָ ְ
הïŁעהֶ .ער דעמאלטס ָהאט ָדאס ַא ַ ְ ָ ָ ֶ ָ ְְ
ַאזõי ֵווייט ַאז ֶעס ִאיז ַארõיס ַא ַàת קõל
המר
טייטִ Łמיט ֶדעם ִדי ָïסäק )דברים ד ט( ִ ָ ֶ ַ ְ
õŁבבים,
ִָ àניםגעזאגטäŁ" :בִ ָ ä
ָוואס ָהאט ֶ ָ ְ
הâברים ְוגֶ 'õווען ַא ְ ַ ֵ
מחַ ,üìא éŁôח ַ ְ ָ ִ ְלïֶ ýן ִ ְ ַ
אõיסער פäןֶ äŁôבה,
טäטס ְ ָאידן ְ חäץ ֵ ַ ַ
מאחר ִ ְ
ïŁירט ַאז ֶער טאטע ְ ִ ְ אדער ַא ַ ֶ מïŁיעֶ ָ ,
ַ ְ ִ ַ
ניŁט"העלפט ִ ְäŁôבה ֶ ְ ְ
'אחר' ָוואס ֵזיין ְ ָ ַַ
מיינט ַאז ֶער õôרהָ ,דאס ֵ ְ פארגעסן ִדי ָ ָהאט ַ ְ ֶ ְ
אזא
)חגיגה טוִ ,(.ווי ַאזõי ֶקען ָדאס ֵזיין ַאז ַ ַ
ווערטער ָוואס מעõרר ֵזיין ִמיט ֶ ְ ֶ ניŁט ְ ֵ ֶקען ִ ְ
נידריג.
געפאלן ַאזõי ִ ְ ִ
ìôא ִאיז ֶ ַ ְגרõיסע ַ ָ
ְ ֶ
הארץַ ,דאן àאמת ַארõיס פäן ֵזיין ַ ְ קäמען ֶ ֱ ֶ ֶ
אליין
אחר ַ ֵ
דערפäן ָהאט ַ ַ ָנאר ֶדער ְ ַ
Łïט ֶ ְ בניïֵ ,ýרֹ ,Łäלא ולבני ָ ֶ
לבניֵ ְ ִ ְ ý ְוהõדעôם ְ ָ ְֶַָ
ערקלערטַ ,אזõי ִווי ִמיר ֶזען ִאין
ְֶ ְ ֶ ְ נפõŁת ôחטיאָ ְ ä לëה ַ ְ ִ לבניéִ ,ýי ָ ָ ôלëדם ָאז ְ ָ ֶ ְ ְֵַ
יא לב שומע וזכני לגדל בני
געõàירן
ְ אוועק ֶדער ֵניי ֶ
פארמאגטֶ ,געִ àאיֶ ַ ü
ַ ְ ָ ְ )ווערט געברענגט אין תוספות שם ד"ה ירŁäלמי
ְ ַ ְִ
õôרה.
קינד ַפאר ִָ ְ געווען פäן אחר ִאיז ֶ ֶ טאטע פäן ַ ַ שובו(ֶ ,דער ַ ֶ
ירŁäליםִ ,אין ֶדער ָטאג ָוואס ֶער áדõלי ְ ָ ַ ִ ִדי ְ ֵ
äéנתõהיתה ַ ָ ָ
êŁא ָ ְ ָ
äלפי ֶ ֹ õôספõת ֶ ְ ִ ְ
ענדיגט צִ ְ ä ְ אחר, àרית ַפאר ֵזיין זäן ַ ַ געמאכט ַא ְ ִ ָהאט ֶ ַ ְ
נתקçמõà ä לא ִ ְ ַ ְ לפיכֹ ü למים ְ ִ ַָָ ִַ
ירŁäלים
áדõלי ְ ָ ַ ִ אלע ְ ֵ צאמגערäפן ַ ֶ
ָהאט ֶער ַ ְ ֶ ְ
לŁם געווען ְ ֵ ניŁט ֶ ֶ äéנה ִאיז ִ ְ ִוויàאלד ֵזיין ַ ָ ָ
ַ ְ
קäמען זאלן ִזיֶ ü חכמים ָ ְ ôלמידי ֲ ָ ִ אלע ַ ְ ִ ֵ אäן ַ ֶ
ניŁט'אחר' ִזיְ ִ ü קינד ַ ַ Łמיםָ ,האט ֶדער ִ ְ ָ ִַ
רàי
אליעזר אäן ַ ִ רàי ֱ ִ ֶ ֶ àריתִ ַ . àאטייליגן צäם ְ ִ
ַ ֵ ִ ְ
דערפäן ִווי õôרהֶ .מען ֶזעט ֶ ְ געהאלטן ֵàיים ָ ֶ ַ ְְ
געקäמען צֵ äזיין הõיז, ֶ אריàער ֶ זענען ַ ִ ֶ יהŁõע ֶ ֶ
ְ ַֻ
עלטערן
äéנה פäן ִדי ֶ ְ ֶ ְ ִוויכטיג אäן ָחäŁב ֶדער ַ ָ ָ ְִ
צäזאמעןִ ,ווי
געלערנט ַ ֶ דארטן ֶ ֶ ְ ְ האàן ָ ְ ְ אäן ֵזיי ָ ְ
זייער
אוועק ַאז ֵ ֶ געàן ִזיֶ ַ ü דארפן ֵזיין ֶווען ֵזיי ֶ ְ
ַ ְ ְ
לערנען ִאיז געזעצט ֶ ְ ֶ האàן ִזיְ ֶ ֶ ü ָנאר ֵזיי ָ ְ
פאדערט ִזיַ üא לערנעןֶ .עס ָ ֶ ְ זאלן ֶ ְ ֶ קינדער ָ ְ ִ ְֶ
פייער
גרõיסע ֵ ֶ הימל ַא ְ ֶ געקäמען פäן ִ ְ ֶ אראֶ ï ַָ
טאטע
יעדער ַ ֶ ôמימõתֶ ֶ . äéנה ִמיט ַא ְ ִ ריינע ַ ָ ָ
ֵ ֶ
טאטע פäן גענäמעןָ .האט ֶדער ַ ֶ אäן ֵזיי ַארäם ֶ ֶ
קינד ָזאל טראכטן ַאז ֶער ִוויל ֵזיין ִ ְ דארף ְ ַ ְ ְ ַ ְ
זענטאנגערäפן "צֶ äדען ֶ ְ אחר ִזיְ ֶ ְ ָ ü אליŁע ַ ַ ֱִ ָ
נחת Łאפן ַא ַ ַלערנען ֵווייל ֶער ִוויל ַ ְ זיצן אäן ֶ ְ ֶ ִ ְ
פארàרענען ֵמיין
געקäמען צֶ ֶ ְ ְ ַ ä ֶ אהער ֶ ִאיר ַ ֶ
àאŁעפער ,אäן ֵווייל ֶער ִוויל ַאז פארן ַ ֶ ֶ רäח ַ ְ ַ
עõבד
Łמים אäן ַאן ֵ קינד ָזאל ֵזיין ַא ְ ֵירא ָ ַ ִ ֵזיין ִ ְ וŁלõם! "חס ְ ָ געענטפערט ַ
האàן ֵזיי ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ הõיז?" ָ ְ
àאמת .דה' ֶ ֱ ֶ õôרה הייליגע ָ געלערנט ִדי ֵ ִ ֶ האàן ֶ ֶ ְ ְ ָנאר ִמיר ָ ְ
אäנזער געווען פäן ְ ֶ מקàל ֶ ֶ האàן ְ ַ ֵ ָוואס ִמיר ָ ְ
געווען פäן ֵזיין מקàל ֶ ֶ רàיָ ,וואס ָהאט ָדאס ְ ַ ֵ ַ ִ
סיניָ ,וואס ווייטער ַארõיף ִàיז ַהר ִ ַ רàי אäן ֵ ֶ ַ ִ
פיו
ציד ְ ִ
עו ִי ַ ִ
יצחק ֶאת ֵ ָ
ואהב ִ ְ ָ
ֱֶַ ַ געווארן
געגעàן ֶ ָ ְ õôרה ֶ ֶ ְ דעמאלטס ִאיז ִדי ָ ֶ ָ ְְ
לערנט ֶמען ַארõיס פäן
ענין ֶ ְ ְ ָנאַ üא ִ ְ ִ ֶ
וויכטיגע ִ ְ ַ פייער" פäן ְגרõיס àרענעדיגע ֵ ֶ ִמיט ַא ְ ֶ ֶ ִ ֶ
איàער ֶדעם
ïרŁה ִ ֶ
ïסäקים פäן ִדי ָ ָ ִָדי ְ ִ "וויàאלד
אנגערäפן ִ ַ ְ התïעלäת ָהאט ֶער ִזיְ ֶ ְ ָ ü ִ ְ ֲַ
Łטייט ִאין ָïסäק )כה כח('חֶ .'üäìעס ְ ֵענין פäן ִ
ִ ְַ õôרה ָ éח ָוואס גרõיסע ֹ ַ ִאיז ֶזע ֶדער ְ ֶ
ד .די גמרא )חגיגה טו (:פארציילט נא עטליכע סיבות פארוואס אחר דער גרויסע הייליגע תנא,
איז נעבע אזוי שטארק געפאל ביז ער איז אנגעקומע צו עובר זיי אוי די ערגסטער
עבירות .די גמרא זאגט אז ווע אחר איז נא געווע א תנא או געלערנט אי בית המדרש,
בשעה שהיה עומד מבית המדרש – אי די צייט פו" בי הסדרי "ווע ער האט נישט
געלערנט ,האט ער געליינט פרעמדע ביכער וואס דאס מיינט פארשידענע נישט
אויסגעהאלטענע ליי מאטריאל.
א ב תורה דאר עקסטער זיי געווארנט צו נישט ליינע או הער די נייעס ,ווייל דאס שלעפט
שטארק אראפ די מענטש ,אפילו ווע מע הערט דאס נאר בי הסדרי ,איז דאס משפיע
אוי די וועז פונע מענטש ,או מע ווערט גאר שנעל אפגעקילט .מע דאר שטיי ווייט
פו די אלע נייעס קוועלער ,איבערהויפט ווע עס האנדלט זי מיט ציונות או עניני וואס
זענע קעג אונזער ריינע אמונה...
פרשת תולדות לב שומע יב
)משלי יג כד( àרענגט ִדי ָïסäק ִדי ִ ְ ָ
מדרְ ְ ֶ ְ Ł àפיו ִ ְ ָ
יצחק ציד ְ ִ עłו ִéי ַ ִ יצחק ֶאת ֵ ָ וçאהב ִ ְ ָ
ֱֶַ ַ
Łחרõ
ואהבֲ ִ õ
õłנא ְבנֲ ֹ ְ ,õֵ Łבטõ
חְ ִ üłõ
ֵ יצחק
עłוֵ ,ווייל ִ ְ ָ געהאט ֵזיין זäן ֵ ָ ָהאט ִליַ ֶ à
ïעטŁ
ניŁט ֵקיין ֶ ְ גיàט ִ ְ מäסר ֶדער ָוואס ִ ְָ צâיק, עłו ִאיז ַא ַ ִ געמיינט ַאז ֵזיין זäן ֵ ָ ָהאט ֶ ֵ ְ
פיינט ֵזיין זäן .אäן ֶדער
ַפאר ֵזיין זäןָ ,האט ֵ ְ àלאפט
עłו ְ ָ ְ געוואäסט ַאז ֵ ָ ְ ניŁט ֶ ֶער ָהאט ִ ְ
מäסר
זאגט ֶער ָ קינדְ ָ ,
ָוואס ָהאט ִליֵ àזיין ִ ְ ïŁילאנדערע ְ ִ ïŁילט ַאן ַ ְ ֶ ֶ ִאים אõיס ,אäן ְ ִ ְ
קינד.
ֵרייד ַפאר ֵזיין ִ ְ âעתŁטייט ִאין ַ ַ רäקןֶ .עס ְ ֵ ְ אäנטער ֵזיין
ְֶ
õôספõת אõיף ִדי ָïסäק àעלי ְ זקנים פäן ִדי ַ ֲ ֵ ְֵ ִ
יŁמעאל
וועגן ֶדעם ִאיז ִ ְ ָ ֵזאגט ַאז ֶ ְ מדרְ ָ Łִדי ִ ְ ָ עיניו
וôכהיןָ ֵ ָ מראתֶ ְ ִ ַ , עיניו ֵ ְ ֹ וôכהיןָ ֵ ָ
)כז א( ַ ִ ְ ֶ
געהאטפיינט ֶ ַ רõצח אäן ֵ ְ ֵַ געווארן ַא
ֶ ָ ְ àפיו,
ציד ְ ִ עłו ִéי ַ ִ Łאהב ֵ ָ מראת ִ מäם ֶ ָ ַ ְֵ ֹ
טאטע ָהאט ִאים יעדער ִאידֵ ,ווייל ֵזיין ַ ֶ ֶ ֶ עłו ָהאט יעäר ֵ ָ החד ְ ַ ֵäכתיב )דברים טז יט( ִ'éי ַ ֹ ַ ְִ
קלעֶ .ïדער געגעàן ְ ֶ
ניŁט ֶ ֶ ְ געõŁינט אäן ִ ְְ ֶ טאטעֶ ,ער ָהאט אõיסגעפאïט ֵזיין ַ ֶ ְֶ ָ ְ
עłוָ ,וואס ִאיז זעלàע ִאיז ִמיט ֵ ָ ֶ ְֶ
טאקע
איינגערעדט ַאז ֶער ִאיז וואõיל ,אäן ַ ֶ ֵ ְֶ ֶ ְ
פיינט
רŁע ,אäן ֶער ָהאט ֵ ְ אõיפגעוואקסן ַא ָ ָ
ְֶ ָ ְ ְ
עłוֵ ,וויילגעהאט ֵ ָ יצחק ִליַ ֶ à דערפאר ָהאט ִ ְ ָ ֶ ְַ
געוואלט
יעקב אäן ִאים ֶ ָ ְ àרידער ַ ֲ ֹ
געהאט ֵזיין ְ ִ ֶ ֶ ַ
Łלעכטס ִאין
געזäכט ֵקיין ְ ֶ ְ ְ ניŁט ֶ ְ ֶער ָהאט ִ ְ
געõŁינט
ְ יצחק ָהאט ִאים ֶ וויàאלד ִ ְ ָ
הרג'נעןְ ַ ִ , ְַ ְ ֶ
ִאים ה.
עłו ָהאט ִזיü געŁטראפט ֶווען ֵ ָ
ניŁט ֶ ְ ְ ָ ְ אäן ִ ְ
ערלי.ü
אõיפגעפירט ֶ ְ ִ
ְֶ ִ ְ ניŁט
ִ ְ
)א א( ïרŁת ֵŁמõת אנפאנג ָ ָ ַ
מדרְ ַ ְ ָ Ł ִדי ִ ְ ָ
Łחרõואהבֲ ִ õ ממŁיֲ ֹ ְ :üמדרִ Łאיז ַ ְ ִ אäן ִדי ִ ְ ָ ליסטע פäןלאנגע ִ ְ ֶ רעכנט אõיס ַא ַ ְ ֶ ֶ ְְ
מäסר )משלי יג כד( אäן ֶדער ָוואס ָ זענען
ïרעזענליכקייטן ָוואס ֶ ֶ ְֶ ֶ ְ ִ ְ ֵ ְ אסאü ַַ
õàיעט
ֶ Łטראפט ֵזיין זäןֶ ,דער מäסר'ט אäן ְ ְ ָ ְ ָ אידיŁע
ערליכן ִ ִ ֶאõיפגעוואקסן ִאין ַאן ֶ ְ ִ ְ
ְֶ ַ ְ ְ
קינד.
צוויŁן ִאים אäן ֵזיין ִ ְליŁàאפט ְ ִ ְ
אõיף ַא ִ ְ ַ ְ אïגעלאזט ִדי
האàן ֵזיי ָ ְ ֶ ָ ְ ְŁט ,àäאäן צäם סõף ָ ְ
יצחק אäן גע'מäסר'ט ֵזיין זäן ִ ְ ָ
ְְ אברהם ָהאט ֶ ַ ְָ ָ געווען אäןמחֶ ֶ üì
ֶוועג ִווי ַאזõי ֶמען ָהאט ֵזיי ְ ַ ֵ
געוויזן ֶדער
דäרֶ üדעם ָהאט ֶער ִאים ֶ ִ ְ ְ פרעמדע
ïאŁענען ְ ֶ ְ ֶגעגאנגען ַ ֶ ֶ זענען ֶ ַ ְ ֶ ֵזיי ֶ ֶ
õôרה ,אäן צ äטäן צäגאנג צäם ָ ִריכטיגע ַ ְ ְִ ֶ רŁעים.
גרõיסע ְ ָ ִ
געווארן ְ ֶזענען ֶ ָ ְ ָŁאףàִ ,יז ֵזיי ֶ ֶ
יעקב ַאז ֶערגעפאדערט ַ ֲ ֹ
יצחק ָהאט ֶ ָ ֶ ְ מצõתָ ְ ִ .ִ ְ הëרäâת ,סõף הõëנע ְàנִ õמן ַ ַ ְéŁל ַ ֵ ַ ללëדָ ֶ ý ְ ֶַ ְ
õôרה ,אäן ֶער ווארפן ִאין ָ אריין ַ ְ ְ ָזאל ִזיֵ ַ ü אäנז
לערנט ְוõłנאהָ äדאס ֶ ְ ְ רעה ְ ְ ֵ לתרäàת ָ ָ ָàא ְ ַ ְ
פאלגט ֵזיין
יעקב ָ ְ ְ געמאכט ַאז ַ ֲ ֹ
זיכער ֶ ַ ְ ָהאט ִ ֶ ïעטַ Łפאר ניŁט ֵקיין ֶ ְ געàן ִ ְ
éללִ :די ָוואס ֶ ְ ַא ְ ַ
גאנצע
יŁיבה ַא ַ ְ ֶ זיצט ִאין ְ ִ ָ אנווייזäנגען אäן ִ ְ
ְֶ ָ ְֵ קäמט ִזיֵ üזיי ַא קינדער – ֶווען ֶעס ְ זייער ִ ְ ֵֶ ֶ
מדר Łאõיס רעכנט ִדי ִ ְ ָ ָטאג .אäן ַאזõי ֶ ְ ְ ניŁטקינד צäם סõף ִ ְ ווערט ֶדער ִ ְ Łטראףְ ֶ , ְ ְָ
צâיקים.
ווייטער ֵàיי ָנאִ ִ ַ üֵ ֶ ערלי.ü
àלייàן ֶ ְ ִ
ְֵ ְ
ה .עס ווערט געברענגט אי בעל ש טוב )תולדות אות ג( רבי מיכל מזלאטשוב זי"ע האט
נאכגעזאגט פו זיי רבי' דער הייליגער בעל ש טוב זי"ע :פו דער טאג וואס עשו האט
אויסגעפאפט זיי טאטע יצחק ,האט דאס צוגעברענגט אז א צדיק זאל קיינמאל נישט קענע
זע עפעס שלעכטס ביי זיי זו.
יג לב שומע וזכני לגדל בני
געàן,
מ'דארף ֶ ְ
קלעְ ַ ְ ï וויפיל ְ ֶ
פארוואס אäן ִ ִַ ְָ חטא
עליו ֵ ְ
תא ָ ָ
ולא ִ ָ
כיח – ְ ֹ
הכח ִ ַ
ֵַ
אדער פäן éעס ָ ֶ חלילה פäן ַ ַ ניŁט ָ ִ ָאäן ִ ְ מלאכה פäן
וויסן ַאז ִדי ְ ָ ָ אàער ִמיר ַ ְ ְ
דארפן ִ ְ ֶָ
ערàל ִמיט ַאן
ציען ִדי ֶ ְ ְ
אנגעצõיגנקייטַ ,ארõיף ִ ֶ
ְְֵ ָ ְֶ פאדערן פäן ִדי
ïעט Łאäן ָ ֶ ְ געàן ֶ ְ ֶ ְ
רעכטס אäן
ïעטְ ְ ֶ Ł טיילן ֶ ְ
איילעני Łאäן ֵ ְֵ ֶ ִ פאדערט ִזיü
קינדערִ ,איז ַא ַפאָ üוואס ָ ֶ ְ ִ ְֶ
לינקס...
ִ ְְ ניŁטחלילה ִ ְ
הâעתֶ ,עס ָזאל ָ ִ ָ אסאִ üיäב ַ ַ ַ ַַ
האàן
עזריה ָ ְ
אלעזר ֶàן ֲ ַ ְ ָ
רàי ֶ ְ ָ ָטרפõן אäן ַ ִרàי ַ ְ
ִַ מאכן
פארקערטער אäן ַ ְ
קäמען ֶדער ַ ְ ֶ ְ ֶ ַארõיס ֶ
ôמהני
געזאגט )ערכין טזִ ַ ֵ ְ (: àיידע ֶ ָ ְ õŁין ֵ ֶ פיינטŁאפט
טיילäנג אäן ַא ֵ ְ ְ ַ ְ
אדער ַא ֵ ְ Łאדן ָ ֶ
ָ ְ
להõכיח ִאיü
õçŁדע ְ ִ ַ הåה ֶ ֵ ַ ִאם ֵיõâàַ Łר ַ ֶ קינד.
טאטע צäם ִ ְפäן ַ ֶ
איינער ִאין
וואäנדער ִזי üאõיֶ àעס ִאיז ָדא ֵ ֶ ְֶ
מäסר ֵרייד אõיף ַא געàן ָ ִדי õâר ָוואס ֶקען ֶ ְ להלכה
אõיסגע'ïסק'נט ְ ֲ ָ ָ
ְֶ ְַ ְ ְ ֶעס ִאיז õŁין
יכטיגן ֶוועג .ו.
ִר ְ ִ ְ àאŁטראפן ַא
äïנקטליִ üווי ַאזõי צְ ָ ְ ְ ַ ä
ְְ ְ ִ
הâעת ,אäן ִמיט ַא קינדִ ,מיט ַא ִיäב ַ ַ ַ ִ ְ
מאל
הא ְ ֹ לעלם ְ ֵ
ְ ָ פארŁטיין
קינד ָזאל ַ ְ ְ ֵ צäגעלאזנקייט ַאז ֶדער ִ ְ
ֶ ָ ְְֵ
מקרבת
וימין ְ ָ ֶ ֶ
חה ְ ָ ִ
ָ טיילן
àאŁטראפטְ ֵ .
ווערט ַ ְ ְ ָ ְ פארוואס ֶער ֶ ְ ַ ְָ
רàנן:
áמרא )סוטה מזôָ (.נָ ָ ַ ä ֶעס ְ ֵ
Łטייט ִאין ְ ָ ָ àחינה פäן 'סõףצäגיין ִמיט ַא ְ ִ ָ
דארף ֵ ïעטְ ַ Łֶ ְ
וימין
õâחה ְ ָ ִ
ָ łמאל
ôהא ְ ֹ לעõלם ְ ֵ
ְ ָ דארף ִזיü ôחêה'ֶ ,מען ַ ְàמחŁבה ְ ִ ָ
מעłה ְ ַ ְ ָ ֲֶַָ
דארף ֶמען האנט ַ ְ מקרבתִ ,מיט ִדי ִ ְ ֶ
לינקע ַ ְ ְ ֶָ ֶ פאראõיס וויסן פäן ָ ְ רäאיג אäן ִ ְ ִ האלטן
ַ ְְ
ו .עס קע זי אמאל מאכ אז א טאטע אדער א מחנ קע געב א פאטש אדער פארשעמע
א קינד ,או שפעטער שטעלט זי ארויס אז עס איז געווע א טעות ,או באמת וואלט מע
נישט געדארפט באשטראפ דער קינד .דער ווע עס מאכט זי אזא פאל ,דאר דער טאטע,
דער מחנ צוגיי צו קינד או אי ערקלער אז ער האט געמיינט אז ער האט געטו אזוי
או אזוי ,וועג דע האט ער אי באשטראפט ,אבער יעצט האט זי אויסגעשטעלט אז עס
איז נישט געווע ריכטיג ,או מחזק זיי דער קינד ,אי ארויס ווייז ליבשאפט .או מע דאר
זי נישט זארג" אז עס פאסט נישט ,עס נעמט אוועק מיי כבוד או מיי רעספעקט פו דע
קינד" ,נאר פונקט פרקערט ,ווע דער קינד הערט אזעלכע ווערטער ,באקומט דער קינד מער
טראסט ,ער פארשטייט אז מע מיינט דא זיי טובה ,או מע וויל אי מחנ זיי אויפ ריכטיג
וועג ,והראיה ,מע קומט זי איבער בעט ביי אי ,או מע שעמט זי נישט צו זאג אז
מ'האט געמאכט א טעות.
אי מנהגי חת סופר )פרק שני עמוד מו( ווערט געברענגט א געשיכטע :איינמאל ווע דער חת
סופר האט פארגעלערנט א שיעור פאר זיינע בחורי ,האט א בחור הגאו ר' ישראל יצחק
אהר לנדסברג אב"ד גראסוורדיי געפרעגט א קשיא ,או דער חת סופר האט אי געענטפערט
"אי ווייס נישט וואס דו ווילסט" נאכ' שיעור ווע דער חת סופר איז אהיי געגאנגע ,האט
ער נאכאמאל אריי געקלערט אי דער קשיא וואס דער בחור האט געפרעגט אינמיט שיעור,
או ער האט געכאפט אז דער בחור האט געפרעגט זייער צו דער זא ,א גוטע פראגע ,דער
פרשת תולדות לב שומע יד
ôפõêת פäן ַא àפרט ְ ִ 'ôפêה'ָ ְ ִ ,
קינדער ִאיז ְ ִ ִָ ְֶ אàער ִמיט ִדי ïעטֶ ָ ,Ł געàן ֶ ְ מäסר אäן ֶ ְ זאגן ָ ָ ְ
אלעמאמע טäט אõיף ֶמער ִווי ַ ֶ אידיŁע ַ ֶ
ִ ִ ֶ הרחמים – מâת ָ ַ ֲ ִ האנט – ָוואס ִאיז ִ ַ רעכטע ַ ְֶ ְֶ
éח
טעראïיסטןֶ ,עס ִאיז ַא ֹ ַ
מחìכים אäן ֶ ָ ִ ְ ְ ְ ְִַ אמאל מ'דארף ַ ָ
אפְ ַ ְ äê מקרב ֵזייןִ ֲ .
דארף ֶמען ְ ָ ֵ ַ ְ
יעדן ָטאג.àאŁיינפערליְ ֶ ü
ָוואס ֶמען ֶזעט ַ ֵ ְ ֶ ְ ִ אàער ָדאס דארף ֶמען ָ ֶ קינדְ ַ ,אנŁרייען ַא ִ ְ
ְָ ְֵ ֶ
מאמעטרערן ִדי ַ ֶ הייסע ְ ֶ ְ ָוואס ֶמער ֵ ֶ מאכן ַאזזיכער ַ ְ ליŁàאפט אäן ִ ֶטäן ִמיט ַא ִ ְ ַ ְ
זאלן
קינדער ָ ְ ִ ְֶ אירע
ִ ֶ ַאז פארגיסט
ַ ְִ ְ מ'וויל פäן ִאים, פארŁטייט ָוואס ְ ִ קינד ַ ְ ְ ֵ ִדי ִ ְ
אלס ַא חכמיםְ ַ , ôלמידי ֲ ָ ִ
אõיסוואקסן ַ ְ ִ ֵ
ְַ ְ ְ מקרבת' צַ äארõיס 'ימין ְ ָ ֶ ֶעיקר ִאיז ֶדער ָ ִ ֶדער ִ ָ
הïŁעה ָהאט ָדאס ,אäן ָדאס גרעסערע ַ ְ ָ ָ
ְֶ ֶ ֶ קינד.
ווארעמקייט צäם ִ ְ ליŁàאפט אäן ַ ֶ ְ ֵ ווייזן ִ ְ ַ ְ
ֵ ְ
קינדער.
אריין ִאין ִדי ִ ְ ֶ ֵגייט ַ ֵ אנגערäפן ָ'יד
ווערט ָ ְ ֶ ְ האנט ֶ ְ רעכטע ַ ְ ִדי ֶ ְ ֶ
האנט,Łטארקער ַ ְ החזקה' ָדאס ִאיז ֶדער ְ ַ ְ ֶ ַ ֲָָ
יצחקויעôר ִ ְ ָ
Łטייט ִאין ָïסäק )כה כא( ַ ֶ ְ ַ ֶעס ְ ֵ דארף ֶמען מëילא ַ ְ אäן ָדאס טäט ֶמער אõיףָ ֵ ִ ,
ר"Łי עקרה ִהוא ַ ִ אéִ õôŁי ֲ ָ ָ לנכח ִ ְ לה' ְ ֹ ַ éח ִאין ֶדער עיקר ֹ ַ לייגן ֶדער ִ ָאריין ֵ ְ ֶזען צֵ ַ ä
àתפêהַ ְ ֶ ַ ,
'וçעôר' ִאיז ַא והפציר ִ ְ ִ ָ
הרàה ְ ִ ְ ִזאגט ִ ְ ָ
ָ ְ 'ימין
האנט ָוואס ָדאס ִאיז ֶדער ָ ִ רעכטע ַ ְ ֶ ְֶ
רבקהיצחק אäן ִ ְ ָ àעטןָ ְ ִ ,
Łטארק ֶ ְ ָלõŁן פäן ְ ַ ְ מקרבת'.
ְ ֶָ ֶ
געàעטן אäן Łטארק ֶ ֶ ְ ְ ַ ְ àיידע
האàן ֵ ֶ ָ ְ
זאלן
àאŁעפער ַאז ֵזיי ָ ְ געדאווענט ֵàיים ַ ֶ ֶ ֶ ַ ֶ ְ
פירט קינדערִ ,די ָïסäק ִ ְ ווערן ִמיט ִ ְ ֶגעהאלפן ֶ ְ
ֶ ָ ְְ
געווען ַאןעקרה ִהיאֵ ,ווייל ִזי ִאיז ֶ ֶ אõיס ִéי ֲ ָ ָ קינדער
פילה ַפאר ִדי ִ ְ ֶ
ְִ ָ
האàן
געקענט ָ ְ
ניŁט ֶ ֶ ְ ליידער ִ ְ
עקרהִ ,זי ָהאט ֵ ֶ ֲָָ עיקר
פארגעסן ַאז ֶדער ִ ָ ֶמען ָטאר ִ ְ
ניŁט ַ ְ ֶ ְ
קינדער.
ִ ְֶ ערליכע
זõכה ֵזיין צֶ ִ ְ ֶ ä
Łליסל צֶ ä
ְ ִ ְ
חת סופר האט חרטה געהאט פארוואס ער האט אזוי אוועק געמאכט דער בחור'ס קשיא.
ער האט געהייס זיי גבאי צו צאמרופ אלע בחורי ,אלע זאל קומע היינט אי בית המדרש
ווייל ער דאר איבער געב עפעס א וויכטיגע דרשה .אלע האב זי געוואנדערט וואס וויל
יעצט דער חת סופר? וואס גייט ער זאג?
צו באשטימטע צייט איז דער חת סופר אריי געקומע אי בית המדרש ,ער האט זי
געזעצט אוי זיי פלא או ער האט אנגעהויב זיי דרשה "היינט ביי שיעור ,האט יצחק
אהר געפרעגט א קשיא אינמיט שיעור ,או אי האב אי געענטפערט אז אי ווייס נישט
וואס ער וויל ,אבער באמת האט ער געפרעגט א גוטע קשיא ,נאר אי האב נישט פארשטאנע
זיי שאלה ,דערפאר וויל אי אי דא איבערבעט אוי דע וואס אי האב נישט געענטפערט
צו דער זא ,או אי האב אי פארשעמט".
הגה"צ ר' שמעו סופר מערלוי הי"ד ,האט אי א געלעגנהייט געפרעגט דער מהר" שיק זצ"ל
איבער דער ווארהייט פו דער מעשה ,האט דער מהר" שיק געזאגט "יא ,אי בי דארט
געוועזע ."או ער האט צוגעלייגט נא א קרישקע צו דע ,אז ווע דער חת סופר האט
געענדיגט זיי בקשת מחילה ,האט ער געבעט אלע בחורי או בעלי בתי אז זאל דאס
טו לב שומע וזכני לגדל בני
געווען
עקרהָ ,וואס ָדאס ִאיז ָנאר ֶ ֶ
געווען ַאן ֲ ָ ָ
ֶ ֶ עקרהאõיספיר ִ'éי ֲ ָ ָ ְ ִ וואלט ֶדער לכאõרה ָ ְ ְִ ָ
דאווענען צ äהקב"ה.
זאלן ַ ֶ ֶ
צäליֶ àדעם ַאז ֵזיי ָ ְ
ִ Łטיין ִאין ִדי געדארפט ְ ֵ ִהיא' ֶ ַ ְ ְ
áמרא ְ ָ
)יבמõת סד(. Łטייט ִאין ְ ָ ָ
ִווי ֶעס ְ ֵ ַאזõי געוועןרבקה ִאיז ֶ ֶ אנפאנג ָïסäקַ ,אז ִ ְ ָ õôרה ָ ְ ַ ְ ָ
מïני
האëהõת ִ ְ ֵ נתעñרָ ִ ָ ä מïני ַמה ִ ְ ַ ְ ִ ְֵ געדאווענט
האàן ֵזיי ֶ ַ ֶ ְ דערפאר ָ ְ עקרה ,אäן ֶ ְ ַ ַאן ֲ ָ ָ
לתפêתן ֶŁל מתאäה ִ ְ ִ ָ ָ Łהñדàָ Łõר üäהäא ִ ְ ַ ֶ ֶ ַָ פארוואס עקרהָ ְ ַ , ווערן אõיס ֲ ָ ָ רבקה ָזאל ֶ ְ ַאז ִ ְ ָ
àאŁאפן
הñדàָ Łõר üäהäא ָהאט ַ ַ ְ צâיקיםָ ַ ,ִַ ִ ערŁט ַאז ִזי ִאיז õôרה ֶ ְ ְ ניŁט ִדי ָ דערציילט ִ ְ
ֶ ְֵ ְ
דאווענען
זאלן ַ ֶ ֶ éדי ֵזיי ָ ְ עקרõתֵ ְ , אמהõת ָ ֲ ִדי ִ ָ יצחקצäליֶ àדעם ָהאט ִ ְ ָ עקרה ,אäן ִ געווען ַאן ֲ ָ ָ ֶ ֶ
קינדער,ווערן ִמיט ִ ְ ֶ געהאלפן ֶ ְ àעטן צְ ְ ָ ֶ ä אäן ֶ ְ àחçי
רàנֵ ַ ְ ä אֶ .õôŁדער ַ ֵ לנכח ִ ְ געדאווענט ְ ֹ ַ
ֶ ַ ֶ ְ
ôפילõת פäן ֵווייל השי"ת ָהאט ִליִ àדי ְ ִ געוואלדיגע ִôרäץִ :די ָïסäק ענטפערט ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ ְְֶ ֶ ְ
ענדיגט צִ äמיט àחçי ֶ ְ ִ ְרàנֵ ַ ְ ä צâיקים ,אäן ֶדער ַ ֵ ִַ ִ עיקרָ ,וואס ָדאס ִאיז זאגן ֶדער ִ ָ קõדם ָ ְ קäמט ֵ ְ
ללäëד עõד, äמéאן ֵיִ ְ Ł ווערטער ִ ָ געוואלדיגע ֶ ְ ֶ
ֶ ַ ְִ ֶ ערŁט קינדער ,אäן ֶ ְ ְ דאווענען ַפאר ִ ְ ֶ ôפêהֶ ֶ ַ , ְ ִָ
לõìŁת ואפַ ְ äê מאד ַ ֲ ִáדõלה ְ ֹ Łהיא ְ ָ הôפêה ֶ ִéח ַ ְ ִ ָ
ַֹ טפל ַאז õôרה ֶדער ָ ֵ דערציילט ִדי ָ דערנאְ ֵ ְ ֶ ü ֶ ְָ
אäנזער
לערנען ִזיַ üארõיס פäן ְ ֶ אäנז ֶ ְ ֶ הæבע ְ ֶַַ הñדŁõ וויàאלד ַ ָ
קינדערלאזְ ַ ִ , ָ געווען ִ ְ ֶ ִזי ִאיז ֶ ֶ
éח צä ôפêה ָהאט ַא ֹ ַ ואëהõתַ ,אז ְ ִ ָ ָאבõת ְ ִ ָ הæבע
âàרַ ֶ ַ ü געמאכט ַאז ַ ֶ ֶ ָàר üäהäא ָהאט ֶ ַ ְ
אמהõת כאטִ Łדי ִ ָ טבעְ ָ , איàערדרייען ֶדער ֶ ַ
ִ ֶ ְ ְֵ ֶ קינדער,געõàירן ִ ְ ֶ
ְ קענען ֶ ניŁט ֶ ֶ רבקה ִ ְ ָזאל ִ ְ ָ
האàן
קינדערלאזְ ָ ,ָ געווארן ִ ְ ֶ געõàירן ֶ ָ ְ ְ זענען ֶ
ֶ ֶ וועגן
מתêïל ֵזייןְ ֶ , זאלן ִ ְ ַ ֵ רבקה ָ ְ יצחק אäן ִ ְ ָ éדי ִ ְ ָ ְֵ
געדרייטאיàער ֶ ְ ֵ הôפêה ִ ֶ éח ַ ְ ִ ָ זייערע ֹ ַ
ֵזיי ִמיט ֵ ֶ ֶ ערŁט ַאז ֵזיי õôרה ֶ ְ ְ אäנז ִדי ָ ְ זאגט
ֶדעם ָ ְ
ווערן
געהאלפן ֶ ְ
àאוויזן צְ ְ ָ ֶ ä טבע ,אäן ַ ִ ְ ֶדער ֶ ַ געדאווענטָ ,וואס ָדאס ִאיז ֶדער האàן ֶ ַ ֶ ְ ָ ְ
קינדער .זִמיט ִ ְ ֶ רבקה ִאיז Łטייט ַאז ִ ְ ָ דערנאֵ ְ ü עיקר ,אäן ֶ ְ ָ ִ ָ
ווייטער פארצייל ,וויבאלד ער האט מורא געהאט אז אפשר איז א בחור געווע היינט אידערפרי
ביי שיעור ,או נישט ביי זיי צווייטע שיעור ווע ער האט געבעט מחילה.
ז .צו הייליגע מעזריטשע מגיד זי"ע איז אמאל געקומע א פרוי וואס האט געווארט יאר
לאנג צו געהאלפ ווער מיט קינדער ,וויבאלד זי האט געהערט אז דער מעזריטשער מגיד
זי"ע באווייזט מופתי פאר די וואס דארפ נא געהאלפ ווער מיט קינדער .ווע זי איז
אנגעקומע צו מגיד האט ער איר געזאגט אז זי קע געהאלפ ווער ,אבער זי וועט דארפ
באצאל א גרויסע סכו געלט ,אויב זי קע זי אונטערנעמע צו שאפ די געלט ,זאגט ער
איר צו מיט א ב זכר ביז נעקסטע יאר .די פרוי איז געוואר זייער צופריד ,אבער פו דער
שפאר
ָ אנדערע זייט האט זי געוואוסט אז זי האט נישט אזוי פיל געלט ,או אפילו זי וועט
אלע אירע געלט ,או צאמקראצ או בארג געלט קומט עס בכלל נישט א צו דער סומע
וואס דער רבי וויל.
אבער "א תנאי בלייבט א תנאי" זאגט דער מעזריטשער מגיד .נא ארו גיי או צאמנעמע
אסא געלט איז זי געקומע צו רבי או געזאגט "אי האב שוי האלב פו דער סכו ,זאל
מיר דער רבי שוי צוזאג מיט א ב זכר" ,אבער דער מעזריטשער מגיד האט זי געהאלט
ביי ווארט או געזאגט "אי בי נישט גרייט דיר צו אנוואונטש ,ביז ווילאנג וועסט מיר שאפ
פרשת תולדות לב שומע טז
קינדערàֶ ,עט ִזימאמע ֶàעט ַפאר ִ ְ ֶ אידיŁע ַ ֶ
ִ ִ ֶ רבקה אנכי )כה כב(ָ ְ ִ ,
לëה ֶזה ָ ֹ ִוôאמר ִאם ֵéן ָ ָ
ַ ֹ ֶ
גייען
קינדער ָוואס ֵ ֶ קינדערֶ ְ ִ ,
ערליכער ִ ְ ֶ
ַפאר ֶ ְ ִ ֶ קינד
געהאט ַאז ֶדער ִ ְ מõרא ֶ ַ ָהאט ָ
קינדער ָוואס
וועגןֶ ְ ִ ,
אייàערŁטערס ֶ ְ
ִאין ִדי ֵ ֶ ְ ְ ֶ ְ ערליֵ üווייל ֶווען ִזיניŁט ֶ ְ ִאõיסוואקסן ִ ְ
ְַ ְ ְ ֶוועט
ערלי ,üאõיà
פירן ִזי üאõיף ֶ ְ ִõôרה אäן ִ ְלערנען ֶָ ְֶ עבõדהמ'דינט ֲ ָôפלה ָוואס ְ ִ ְ אריàער ַא ִ ְ ָ
ִאיז ַ ִ ֶ
ניŁט ִאין ֶדער קינד ֵגייט ִ ְ
וŁלõם ֶדער ִ ְ ַחס ְ ָ ארõיסלõיפן,
געוואלט ַ ְ ְ עłו ֶ ָ ְ זרהָ ,האט ֵ ָ ָָ
אäנזַ ,דאן ִאיזוועגן ָוואס השי"ת ִוויל פäן ְ ֶ ְ אנכי
לëה ֶזה ָ ֹ ִ געזאגטָ ָ ,
דערפאר ָהאט ִזי ֶ ָ ְ ֶ ְַ
יעדע
אנכי"ֶ ֶ ,
"לëה ֶזה ָ ֹ ִ טענה פäן ָ ָ ָדא ַא ַ ֲ ָ קינדֵ ,ווייל ֶווען ַא ָוואס ְàרõיך ִאיך ָדאס ִ ְ
דאס גאנצע געלט" די פרוי איז געוואר זייער צובראכ או געזאגט "פארוואס מיינט דער רבי
אז אי דאר ארבעט אזוי שווער צו באקומע א ברכה פונע רבי ,אי קע דא דאווענע
צו השי"ת א אי געב געלט ,או ער וועט מי העלפ."
ווע די פרוי איז ארויס פו דער רבי'ס צימער ,האט ער זי אנגערופ צו זיינע תלמידי" ,
יעצט וועט איר זע אז זי וועט געהאלפ ווער מיט א קינד ,ווייל ווע זי איז געקומע צו מי
האב אי פארשטאנע אז זי מיינט אז אי קע מאכ מופתי ,אי בי דא נאר א בשר וד,
או אי קע זי נאר העלפ איינמאל זי בעט או דאווענט צו באשעפער".
א איד וואס האט געווארט אסא יאר צו געהאלפ ווער מיט קינדער ,איז אמאל געקומע
צו הגאו רבי שמשו פינקוס זצ"ל זי אויסוויינע אז ער האט שוי געטו אלע סגולות צו
געהאלפ ווער מיט קינדער ,ער איז שוי געווע ביי אלע רבי'ס או מקובלי ,ער האט שוי
מקיי געווע מצוות שילוח הק ,אא"וו ,או ער האט שוי באזוכט ביי גרויסע דאקטורי ,או
ער איז נאכאלס נישט געהאלפ געוואר.
האט אי רבי שמשו געזאגט "קו צו מי היינט צוועל אזייגער ביינאכט או דו וועסט אי"ה
געהאלפ ווער מיט קינדער" דער איד האט זי זייער שטארק געוואונדערט ווי אזוי קע ר'
שמשו מי העלפ ,או נאכדערצו פארוואס דאר אי קומע דוקא ביינאכט אי אזא שפעטע
שעה ,ווע ער איז למעשה אנגעקומע שפעט ביינאכט ,האט אי ר' שמשו גענומע טי
אריי אי וואלד ,או ר' שמשו האט אי געזאגט "שטעל זי אוועק ביי א בוי או נע זי
דאווענע צו טאטע אי הימל" דערווייל איז ר' שמשו אוי צוגעגאנגע צו א בוי .א האלבע
שעה איז פארביי ,רופט זי ר' שמשו א" נע דאס הייסט נישט געדאווענעט ..נע זי בעט
ביי רבונו של עול מיט דער גאנצע האר ,"דא האט שוי דער איד געכאפט א טרייסל או
אנגעהויב צו וויינע ,ביז ער האט אויסגעפלאצט אי א יאמערליכער געוויי ,אלע זיינע פיי
או צרות וואס ער האט מיטגעמאכט די לעצטע יאר זענע ארויסגעקומע ,או ער האט זי
אזוי שטארק צווויינט ,ר' שמשו האט מיט געוויינט או מיט געדאווענט מיט אי ,זה עומד
בקר זוית ומתפלל וזה עומד בקר זוית ומתפלל ,נא א גאנצע שעה פו וויינע או בעט
ביי השי"ת ,איז ר' שמשו מיט דער אינגערמא ארויס פו וואלד ,או טאקע א יאר איז
פארביי ,או דער גליקליכע בשורה איז אנגעקומע ,אז ער האט זוכה געווע צו ארו האלדז
זיי אייגענע קינד.
יז לב שומע וזכני לגדל בני
געàעטן
ôפילõתָ ,וואס ִאיָ üהאְ ֶ ֶ à מיינע ְ ִ
ֵ ֶ דינען
זאלן ִ ֶ
קינדער ָ ְ
אירע ִ ְ ֶמאמע ִוויל ַאז ִ ֶ
ַ ֶ
Łמäאל" ֶמען ֶזעט
געäàרט פäן ְ ֵ
איידער ֶדער ֶ ְ
ֵ ֶ ערלי ,üאäן ָדאס
אייàערŁטער ,אäן ֵזיין ֶ ְ ִ
ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ
טייער ֶעס ִאיז ַא
פäן ֶדעם ִווי ָחäŁב אäן ַ ֶ קינדער.
מאמעֶ ,ווען ִזי ֶàעט ַפאר ִ ְ ֶֶàעט ַא ַ ֶ
קינדער,
געàעט ַפאר ִ ְ ֶ
ôפילה אäן ֶ ֶ
מאמעס ְ ִ ָ
ַ ֶ
עלי
אפִ ֵ äê
ֲִ התלי
הה ִ ְ ַ ָ ְ ִ
הער ַ ֶ
ֶאל ַ ַ ַ
Łמäאל ָהאט זאגט ַאז ְ ֵ )àרכõת לאְ ָ (: ִדי ְ ָ ָ
áמרא ְ ָ
חìה ַא זäן ָוואס ֶוועט ָהאט ֶ ָ ְ
צäגעזאגט ַפאר ַ ָ לפני ַר õàח ַפאר ֵ ִ
עלי הלכה ִ ְ ֵגעïסקנט ַא ֲ ָ ָ
ֶ ְְְַ
Łמäאלָ ,האט ִזי
ֵזיין ֶמער ְגרõיס ִווי ְ ֵ הéהן ]וואס איז דעמאלטס געווען דער ַ ֵֹ
קינד
אõיפגעàן אõיף ֶדער ִ ְְֶ ְ געוואלט
ניŁט ֶ ָ ְ ִ ְ עלי
רàי ֵ ִגדול הדור – תוספות[ָ ,האט ֵזיין ַ ִ
חìהטרערןֶ .ווען ַ ָ
פארגאסן ְ ֶ ְ
ָוואס ִזי ָהאט ַ ְ ָ ְ זאגסט
אמרת דְ ְ ָ ä "ïŁיר ָקא ָ ְ ְ אנגערäפן ַ ִ
ִזיְ ֶ ְ ָ ü
קינדער ָהאט ִזיגעõàירן ִ ְ ֶ
ְ געווארט צֶ ä
ָהאט ֶ ַ ְ לפני
הלכה ִ ְ ֵ
מõרה ֲ ָ ָ
àיסט ַא ֶ אàער ִ ְ טאקע גäטֶ ָ , ַ ֶ
געווען ַפאר ַא זäן ָוואס ֶוועט ֵזיין מתêïל ֶ ֶ
ִ ְֵַ הלכה
הõëרה ֲ ָ ַָר ,õàאäן ֶדער ִâין ִאיז ָדאéָ :üל ַ ֶ
אזאלערנען ,אäן אõיף ַ ַ
זיצן אäן ֶ ְ ֶערלי ,üאäן ִ ְ
ְֶ ִ מיתה".
חçב ִ ָ àפני ַרָ ַ õà
ִ ְֵ
טיפעני Łפäן
פäנעם ִ ֶ ִ קäמט ֶ ְ ôפילה ָוואס
ְ ִ ָ
ווייטער אäן
קינד אõיף ֵ ֶ àאגלייט ָדאס ִ ְ
הארץֵ ְ ַ ,
ַ ְ חìה ָהאט ִזיü מאמע ָ ַ Łמäאל'ס ַ ֶ ְ ֵ
קäמענדיגע õâרõת.
אõיף ִדי ֶ ְ ִ ֶ עלי ַאז ֶער איינגעàעטן ֵàיי ֵ ִ
ֵ ְֶ ֶ ְ
עלי ִאיר ווערןָ .האט ֵ ִ àאŁטראפט ֶ ְ
ניŁט ַ ְ ְ ָ ְ ָזאל ִ ְ
פארציילט ֵàיי
אמאל ַ ְ ֵ ְ חçים ָהאט ַ ָ חפץ ַ ִ ֶדער ָ ֵ וועסטגעענטפערטִ ,איָ üזאג ִדי üצַ äאז דְ ֶ ä ֶ ְְֶ ֶ ְ
וואäנדערליכע
ְֶ ְ ִ ֶ Łלְ Łסעäדõתַ ,א ָ ֹ חäŁב'ער ִווי
גרעסער אäן ָ ֶ האàן ָנאַ üא זäן ְ ֶ ֶ ָ ְ
קאליŁער
הéהן ַ ִ ֶ יõסף ַ ֹ ֵ מעłה ִווי ַאזõי ר' ֵ ֲֶַ חìהווערןָ ,האט ַ ָ נפטר ֶ ְ אàער ֶער מäז ִ ְ ָ ִאיםֶ ָ ,
גרõיסע
אזעלכע ְ ֶ געווען צֶ ְ ֶ ַ ä זõכה ֶ ֶ זצ"ל ָהאט ֶ התêïלôי ,אõיף ָאטהåה ִ ְ ַ ָ ְ ִ הìער ַ ֶ
געזאגט " ֶאל ַ ַ ַ
ֶ ָ ְ
האàן
לייàן ָוואס ָ ְ קינדערִ .פיר ֵ ְ חäŁבע ִ ְ ֶ אäן ָ ֶ געדאווענט"ֶ .דער
קינד ָהאִ àאיְ ֶ ַ ֶ ü ֶדעם ִ ְ
õôרהָ זייער
וועלט ,אäן ֵ ֶ àאלאכטן ֶדער ֶ ְ ַ ָ ְְ געזאגט
חìה ָהאט ֶ ָ ְ מסàיר ַאז ַ ָ מהר"Łא ִאיז ַ ְ ִַ ְַ ָ
היינטיגן ָטאג,
àיזן ֵ ְ ִ ְ וועלט ִ ְàאלייכט ָנאֶ üדער ֶ ְ ַ ֵ ְ אפלä אנדערע זäןִ ַ ,
ניŁט ֵקיין ַ ְ ֶ ֶ דארף ִ ְ"איְ ַ ü ִ
גדõלים ֶדער ְ'קצõת ַ ֹ ֶ
החŁן' צווי ְ ִ àאקאנטע ְ ֵ
ִדי ַ ַ ֶ àעסער, אנדערע ֶוועט ֵזיין ֶ ֶ אõיֶ àדער ַ ְ ֶ ֶ
àרäדער ר' הéהן ,אäן ֵזיין ְ ֶ אריה ֵלייֵ ֹ ַ à ר' ַ ְ ֵ Łמäאל ָהאִ àאיü קינד ְ ֵ ִוויàאלד אõיף ֶדער ִ ְ ַ ְ
הíפקõת' ,אäן 'קäנטרס ַ ְ ְֵ ְָ éהנא
הéהן ַ ֲ ָ יהäדה ַ ֹ ְֵ ָ געדאווענט
געàעטן אäן ֶ ַ ֶ ְ Łטארק ֶ ֶ ְ ָדאַ üאזõי ְ ַ ְ
חכמים ר'ôלמידי ַ ָ ִ
גרõיסע ַ ְ ִ ֵ àרידער ְ ֶ צוויי ְ ִ ֶ ָנאך ְ ֵ קינד ָוואס דä ווערן ,אõיף ֶדער ִ ְ געהאלפן ֶ ְ
צְ ְ ָ ֶ ä
קאליŁער'ס
יõסף ַ ִ ֶ מרâכי .ט ר' ֵ חçים ,אäן ר' ָ ְ ְ ַ ִַ האàן
ניŁט ָ ְ àענטŁעןֶ ,וועט ִ ְ ִווילסט ִמיֶ ְ ְ ֶ ü ְְ
ח .דאס איז געווע ווע שמואל איז געווע א קליי קינד פו צוויי יאר ,זיי מאמע חנה האט
געברענגט א קרב צו לויב דער אייבערשטער ,האט עלי געזוכט א כה צו שחט' דע
קרב ,האט שמואל געזאגט פאר עלי "שחיטה כשירה בזר".
ט .אלע פיר ברידער זענע געווע גרויס או תורה ,ר' חיי איז געווע א רב ,ער איז ווייניגער
באקאנט ,ווייל ער האט נישט מחבר געווע א ספר אזוי ווי זיינע אנדערע ברידער .הגה"צ
ר' אליעזר דוד פריעדמא זצ"ל פלעגט דערצייל אז ר' מרדכי איז געווע א סוחר .או איינמאל
פרשת תולדות לב שומע יח
וויàאלד ִאיָ üהאà
ïאסיגע ִַ üäâŁפאר ִאיםְ ַ ִ , ַ ִ ֶ àייטאג ִאין
àŁת ֵ ָ
יעדן ַ ָ
געקäמען ֶ ְ
ֶ טאטע ִאיז ֶַ ֶ
נדןִ ,איזàאצאלן ַא ָ ָ
געלט צְ ָ ַ ä ניŁט ֵקיין ֶ ְ ִ ְ אõיסגעזאגט
ְֶ ָ ְ סעäדה ,אäן
נאכן ְ ָהëדרְ ָ Ł
ֵàית ַ ִ ְ ָ
צäזאמען ,אäן
מŁדֵ üזיין ַ ֶ לאמיר ִזיֵ ַ ְ ü
אפשר ָ ִ ֶ ָ הייסע
Łלְ Łסעäדõתִ ,מיט ֵ ֶ ôהêים ִàיז ָ ֹ ְ ִ ִ
צאלן
דארפן ָ ְ ניŁט ַ ְ ְàיידע ִ ְ
אäנז ֵ ֶ
וועלן ְַאזõי ֶ ְ טרערן.
ְֶ ְ
טאקע
געלט"ֶ ,דער ִִ üäâŁאיז ַ ֶ נדן ֶ ְֵקיין ָ ָ
געווארן ,אäן פäן ֶדער ִזääג ִאיז ַארõיס ֶ ָ ְ דארטן ִאין ֵàית געווען ָ ְ ְ איינמאל ִאיז ֶ ֶ ֵ ְָ
áדõליםָ ,האט ֶדער גרõיסע ְ ִ
געקäמען ִדי ִפיר ְ ֶ ֶ ֶ אנדערע ִאיד ,אäן הëדרַ Łאן ַ ְ ֶ ֶ ַ ִ ְָ
אõיסגעפירט פäן ָדא ֶזעט ֶמען ִווי
ְֶ ִ ְ חçים
חפץ ַ ִֵָ זאגטצäגעקäקט ִווי ֶדער ִאיד ָ ְ ֶער ָהאט ֶ ְ
מאמע
טאטע אäן ַ ֶ ôפילה ָוואס ַא ַ ֶ הייסע ְ ִ ָ
ַא ֵ ֶ הìפ ,Łאäן ֶעס הïôŁכäת ַ ֶ ֶ אזא ִ ְ ַ ְ ôהêים ִמיט ַ ַ ְ ִ ִ
ווייטער,
àאגלייט אõיף ֵ ֶàלייàט אäן ַ ְ ֵפארגיסן ְ ֵ ְ
ַ ְִ ְ התעõררäת אäן געגעàן ַאן ִ ְ ְ אריין ֶ ֶ ְ ָהאט ִאים ַ ֵ
זאכן
גרõיסע ַ ְ
געוואלדיגע ְ ֶ
אäן ֶעס טäט אõיף ֶ ַ ְ ִ ֶ ôהêים, זאגן ְ ִ ִ אנגעהõיàן צְ ָ äְ ֶער ָהאט אõיֶ ְ ָ ü
אלע õâרõת. אõיף ַ ֶ צäגעקäמען צä ֶ àŁת ִאיז ֶדער ִאיד ֶ מõצאי ַ ֵָָ
דערציילן
געàעטן ַאז ֶער ָזאל ִאים ֶ ְ ֵ ְ ִאים אäן ֶ ֶ ְ
דאווענען
איפהערן צֶ ֶ ַ
ְֶ ְ ניט
ִ ְ ôהêים ִמיט זאגט ְ ִ ִ פארוואס ֶער ָ ְ צרהָ ְ ַ , ֵזיין ָ ָ
העלפן"
"וואס ֶקען ִאיִ üדיר ֶ ְ ְ געווייןָ , אזא ֶ ֵ ַַ
אäנזער
לערנען פäן ְ ֶ דארפן ִזיַ üארõיס ֶ ְ ִֶמיר ַ ְ ְ
געפרעגטָ ,האט ֶדער ִאיד ָהאט ֶער ִאים ֶ ְ ֶ ְ
ואמהõת ִווי ַאזõי צä עלטערן ִדי ָאבõת ְ ִ ָ
ֶ ְֶ ְ
עלטערע
"איָ üהאַ àאן ֶ ְ ֶ ֶ ִ געענטפערט
ֶ ְְֶ ֶ ְ
קינדערֶ ,עסגäטע ִ ְ ֶàעטן ַפאר ֶ דאווענען אäן ֶ ְ
ַ ֶ ֶ
וויàאלד ִאיָ üהאà טאכטער ִאין ְŁט àäאäן ִ ַ ְ ָ ְֶ
דאווענעןָ ,נאר
אàיסל ַ ֶ ֶ ניŁט ֶגענäג ִמיט ַ ִ ְִאיז ִ ְ
נדן ִאיז ִזי געלט ַפאר ֵקיין ָ ָ ניŁט ֵקיין ֶ ְ ִ ְ
'וçעôר' ֶער ָהאט ִזיü געàעטן ַ ֶ ְ ַ
יצחק ָהאט ֶ ֶ ְ ִווי ִ ְ ָ
גאנצע ָוואü êéהַ .א ַ ְ ֶ געווארן ַא ַ ָ נאכניŁט ֶ ָ ְ ָ ְִ ְ
איינמאל אäן אסאָ üמאלָ ְ ֵ , איינגעàעטן ַ ַ
ֵ ְֶ ֶ ְ
Łאפן
ארàעט צְ ַ ä פארנäמען ִמיט ִדי ַ ֶ ִàין ִאיֶ ְ ַ ü
געווען צäזõכה ֶ ֶ נאכאמאלàִ ,יז ֶער ָהאט ֶ ָ ְַָ
זאגט ֶדער ִאיד ,אäן לעàן ְ ָ געלט אõיף צְ ֶ ä ֶ ְ
יעקב ,אäן
קינד ִווי ַ ֲ ֹ אזא ִ ְ ווערן ,צַ ַ ä
געהאלפן ֶ ְ
ֶ ָ ְְ
וועגן
ניŁט ַאזõי ִפיל ֶ ְ טראכט ִאיְ ִ ü מëילא ְ ַ ְ ִֵ ָ
Łבטי ָקה.אזעלכע ִ ְ ֵ
ווייטער ַ ֶַ ֶ
ֵ ֶ
אינדערהיים,
àŁת ֶווען ִאיàִ üין ִ ְ ֶ ְ ֵ אàער ַ ָ ֶדעםֶ ָ ,
לעלäבער זי"ע ָהאט
âוד'ל ֶ ֶ הרה"ק ר' ָ ִ עלטערט ִזי,ü טאכטער ֶ ְ ֶ ְ אäן ִאיֶ üזע ִווי ֵמיין ָ ְ ֶ
געטייטŁט ִדי ָïסäק )כח יא(
ֶ ֵ ְ ְ נאכן
גלייְ ָ ü הëדרֵ ְ Ł אריין ִאין ֵàית ַ ִ ְ ָ ֵגיי ִאיֵ ַ ü
ïגע'נען ֵàיים
דארף ֶ ֶ ֶ
ëàקõם' ַאז ֶמען ַ ְוçפáע ַ ָ
'ַ ִ ְ ַ ôהêים", סעäדה אäן ַאזõי ָזאג ִאי üאõיס ְ ִ ִ ְ ָ
אננעמען ִדי
אייàערŁטער ,אז ֶער ָזאל ָ ְ ֶ ֶ
ֵ ֶ ְ ְ ֶ צäקäקער ֶ צווייטער ִאיד – ֶדער ָהאט ֶדער ְ ֵ ֶ
דäרü
דאווענען ִאיז ְ
ôפילõתֶ ,דער ֶוועג פäן ַ ֶ ֶ ְ ִ עלטערע
"איָ üהאַ àאן ֶ ְ ֶ ֶ אנגערäפן צִ äאים ִ ִזיְ ֶ ְ ָ ü
àעטן
ניŁט אõיף צְ ֶ ä
הערט ִ ְ
ïגע'נעןַ ,אז ֶמען ֶ ְ
ֶֶ ֶ טרעפן ֵקיין ניŁט ְ ֶ ְ ָàחäר אäן ִאיֶ üקען אõיְ ִ ü
האב די דריי ברידער זי מפלפל געווע אי א סוגיא ,או ווע ר' מרדכי האט געהערט וואס
זיי רעד ,האט ער אנגעהויב זי מפלפל זיי מיט זיי ,או געפרעגט שווערע קשיות או
געענטפערט תירוצי ,ווע די מאמע האט געהערט ווי ר' מרדכי טענה'ט זי אי לערנע ,האט
זי געדאנקט השי"ת אז ער איז פונקט ווי זיינע ברידער טרא וואס ער איז געווע א בעל
הבית.
יט לב שומע וזכני לגדל בני
חפץ
געàעט"ָ ,האט ֶדער ָ ֵ אנגענäמען ֵמיין ֶ ֶ
ָ ְֶ ֶ àעטן,
éסדר ֶ ְ
דארף ְ ֵ ֶ
אייàערŁטערֶ ,מען ַ ְ
ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ
געàעטן פäן ֶדער ִאיד ַאז ֶער ָזאל ִאים חçים ֶ ֶ ְ ִַ געהאלפן.
ווערט ֶ ָ ְ ְ
ִàיז ֶמען ֶ ְ
חçים ָהאט חפץ ַ ִ ôהêימל ,אäן ֶדער ָ ֵ
ווייזן ֵזיין ְ ִ ִ ְ
ֵ ְ חפץ
געקäמען צäם ָ ֵ ֶ אמאל ֶ איינער ִאיז ַ ֵָ ֶ
אïאר געמיŁט ַ ָ
אריינגעàליקט ִאין ֶדעם ,אäן ֶ ִ ְ
ֵַ ְֶ ְ ִ ְ אõיסגערעדט ֵזיין
ְֶ ֶ ְ חçים אäן ִזיü ִַ
אנגערäפן צֶ äדער ִאיד, àלעטער אäן ִזיְ ֶ ְ ָ ü ְֶ ֶ געàעטן ֶדער
מðב ,אäן ֶער ָהאט ֶ ֶ ְ Łווערע ַ ָ
ְֶ ֶ
הייסט
געàעטן? ָדאס ֵ ְ הייסט ֶ ֶ ְ "דאס ֵ ְ ָ האàן אäן אינזין ָ ְ
חçים ָזאל ִאים ִ ְ ִ חפץ ַ ִֵָ
חçים ִאיז חפץ ַ ִ טרערן?" ֶדער ָ ֵ
פארגאסן ְ ֶ ְ
ַ ְָ ְ חפץ
דאווענען ַפאר ִאיםָ ,האט ִאים ֶדער ָ ֵ ַ ֶ ֶ
גענäמען
Łאפע אäן ַארõיס ֶ ֶ צäגעגאנגען צäם ַ ֶ
ֶ ַ ְֶ דאווענט
זעלàסט ַ ֶ ְגעפרעגט צֶ äער ֶ ְ ְ ְחçים ֶ ְ ֶ ְ ִַ
געוויזן ַפאר ֶדעם
מאמעס ִסäâר ,אäן ֶעס ֶ ִ ְ ֵזיין ַ ֶ צרה ווערן ִאין ֶדעם ָ ָגעהאלפן ֶ ְ
אמאל צְ ְ ָ ֶ ä ַָ
דäרכגעווייקט ִמיט
געווען ְ ְ ֶ ֵ ְ ִאיד ִווי ֶעס ִאיז ֶ ֶ געזאגט
געפינט ִזיָ .üהאט ֶער ֶ ָ ְ ָוואס ֶער ֶ ִ ְ
דאווענעןָ ,דאס
דארף ֶמען ַ ֶ ֶ "אזõי ַ ְטרערןַ ,ְֶ ְ Łטענדיג
דאווען אäן ִאיàֶ üעט ְ ֶ ְ ִ "זיכער ִאיֶ ַ ü
ִ ֶ
געדאווענט" .י
הייסט ֶ ַ ֶ ְ
ֵ ְ נאכניŁט
אàער ֶמען ָהאט ָ ְ ִ ְ àאŁעפערֶ ָ ,
צäם ַ ֶ ֶ
י .א טאטע איז אמאל געקומע צו הגאו רבי מיכאל בער ווייסמאנדל זצ"ל וויינענדיג אז זיי
קינד איז ליידער אראפ פו דער אידישע וועג או ער פירט זי נישט אוי ווי ס'דאר צו
זיי רח"ל .ר' מיכאל בער האט געקענט דער טאטע ,או ער האט געוואוסט אז דער טאטע
האט נישט אריי געלייגט קיי כוחות צו מחנ זיי או מתפלל זיי פאר זיינע קינדער ,האט
ר' מיכאל בער אי פארציילט א משל :איינער פלעגט אריבער פיר סחורה אומלעגאל פו איי
שטאט צו אנדערע א צאל שטייער ,או אזוי פלעגט ער פארדינע אסא געלט ,זיי סדר
איז געווע אז ער פלעגט אריי לייג די סחורה אי די קאסטענעס פו די מתי ,או בשעת
די לויה ווע מע האט אריבער געפירט די מתי דער גרעני ,זענע די סחורה מיט געקומע.
עס האט זי געמאכט פאר א לאנגע צייט או עס איז נישט געווע קיי מתי צו אריבער
פיר די גרעני ,איז בייגעפאל א גוטע געדאנק פאר דע סוחר ,צו אדורכשמוגלע סחורה אי
א קאסט א דע וואס עס זאל באמת זיי א לויה ,ער האט אריי געלייגט אלע סחורה אי
א ארו או ער האט צאמגענומע אפאר מענטשע זאל מיט קומע מיט אי כדי ס'זאל
אויסזע ווי א עכטע לויה .אבער ווע ער איז אנגעקומע צו גרעני האב די וועכטער אונטער
געזוכט דער קאסט ,או זיי האב געטראפ די גאנצע סחורה ,דער איד האט גליי אנגעהויב
ביטערלי צו וויינע ,פרובירנדיג זי איינבעט ביי די באאמטע אז זיי זאל אי נישט
באשטראפ ,או זיי זאל רחמנות האב אוי אי ,וויבאלד ער האט א גרויסע משפחה מיט
קינדער.
האב אי די וועכטער געזאגט "יעצט איז שוי צו שפעט צו וויינע ,דו האסט געהאט א
מעגליכקייט צו עס פארמייד פו פריער ,ווע דו קומסט ווע אדור וויינעדיגערהייט או מיט
גרויס טרויער אזוי ווי ס'איז דער סדר צו וויינע ביי א לויה ,וואלט אונז נישט חושד געווע
אז דו טראגסט נישט דא קיי מת נאר אומלעגאלע פעקלע."
האט ר' מיכאל בער געגעב דער טאטע צו פארשטיי די נמשל וואס איז נוגע צו אי" ווע
פרשת תולדות לב שומע כ
גייען ִאין ִדי
צâיקים ָוואס ֵ ֶ
קינדער ַ ִ ִ
ִ ְֶ מàעלזא זי"ע ָהאט מהרי"ד ִ ֶ ְ ְ הñדִ ֲ ַ Łõ הרב ַ ָ ַָ
àעלי
õôרה אäן ַ ֲ ֵ
לõמדי ָ
וועגןֵ ְ ,
àאŁעפערס ֶ ְ
ַ ֶ ֶ ְ "יעדער ָוואס ָהאט געזאגט ֶ ֶאמאל ֶ ָ ְ ַָ
ִמõâת. חתäנה
האàן õŁין ֲ ָ אפִ äêדי ָוואס ָ ְ קינדערִ ֲ , ִ ְֶ
Łמõנה
אõיסלאזן ַא ְ ְֶָ ְ ניŁטגעהאטָ ,טאר ִ ְ ֶ ַ
ווערט
)ïרŁה יח( ֶ ְ אלçהָ ָ ָ ä דבי ֵ ִ ָ ìôא ְ ֵ ִאין ַ ָ קינדער"
זיינע ִ ְ ֶ
טרערן ַפאר ֵ ֶ עłרה ָאן ֵקיין ְ ֶ ְ ֶ ְֵ
éהן ַא מעłה ִמיט ַא ֹ ֵ געàרענגט ַא ַ ֲ ֶ ֶ ְֶ ְְ געàרענגט פäן הרה"ק ר' ווערט ֶ ְ ֶ ְ ְ ַאזõי אõיְ ֶ ü
געהאט Łמיםָ ,וואס ָהאט ֶ ַ àאהאלטענע ְ ֵירא ָ ַ ִ
ַ ַ ְֶ ֶ אמאלàעלזא זי"ע ַאז ֶער ָהאט ִזיָ ַ ü אהרן ֶ ְ ְ
ֲַ ֹ
געוועןזענען ֶ ֶ דערפäן ֶ ֶ זעקס ֶ ְ קינדער ֶ ְֶצען ִ ְ ֶ ניŁט
לאזט ִ ְ "דער ָוואס ָ ְ אõיסגעדריקט ֶ
ְֶ ְִ ְ
יעדן ָטאג מיידלעְ ֶ .ü אינגלע ,üאäן ִפיר ֵ ְ ֶ ִ ְְ ֶ דריי ָמאל ַא ָטאגֵ ,ווייס טרערן ְ ֵ
אראֵ ïקיין ְ ֶ ְ ַָ
איינרייסן ֵàיים
דאווענען אäן ֵ ְ ֵ ְ פלעגט ֶער ַ ֶ ֶ ְֶ ְ נחת אäן ניŁט ִווי ַאזõי ֶער ֶקען ֶזען ַ ַ ִאיְ ִ ü
קינדער" יא
זיינע ִ ְ ֶ
הצלחה פäן ֵ ֶ ַ ְ ָָ
ניŁטזאלן ִ ְ קינדער ָ ְ זיינע ִ ְ ֶ àאŁעפערַ ,אז ֵ ֶ ַ ֶ ֶ
ניŁטàִ .יז טõיגן ִ ְ
ְ זאכן ָוואס ווערן ִמיט ַ ְ נכŁל ֶ ְ ְִַ
גענäמען
געקäמען אäן ַארõיף ֶ ֶ ֶ עזרא ִאיז ֶ ֶווען ֶ ְ ָ קינדער
גטע ִ ְ ֶ
רעצעט ַפאר ֶ
ֶדער ֶ ֶ ְ
עזרא
ירŁäליםָ ,האט ֶ ְ ָ àבל ֵקיין ְ ָ ַ ִ אידן פäן ָ ֶ ִדי ִ ְ אäנז ,צִ äזיַ üארõיס
פליכט אõיף ְ ֶעס ִ ְ
ליגט ַא ְ ִ ְ
זיינע
éהן ִמיט ֵ ֶ מיטגענäמען ֶדער ֹ ֵ אõיֶ ֶ ְ ִ ü ואëהõתֶ ,דער לערנען פäן ִדי ָאבõת ְ ִ ָ ֶ ְֶ
געווען צä זõכה ֶ ֶ éהן ָהאט ֶ קינדער ,אäן ֶדער ֹ ֵ ִ ְֶ קענען
וויכטיגסטע ְיסõד צֶ ֶ ä
ערŁטער אäן ִ ְ ִ ְ ְ ֶ ְֶ ְ ֶ
éהנים
אלס ֹ ֲ ִ דינען ַ ְ קינדער ִ ֶ זיינע ִ ְ ֶ
ֶזען ִווי ֵ ֶ קינדער ִאיז,
ערליכער ִ ְ ֶ
גäטע ֶ ְ ִ ֶ
אõיפהאדעווען ֶ
ְָ ֶ ֶ
פäפציג ָיאר, éהנים ַפאר ְ ִ ïרחי ֹ ֲ ִ áדõלים אäן ִ ְ ֵ ְ ִ טרערן ַפאר
טייכן ְ ֶ ְ
פארגיסן ֵ ְ
דאווענען אäן ַ ְ ִ ְ
צֶ ֶ ַ ä
געווארן .יב
נפטר ֶ ָ ְ ִàיז ֶער ִאיז ִ ְ ָ Łéר'ע õâרõת קינדערֶ ֵ ָ ,
רליכע ִ ְ ֶ
גäטע אäן ֶע ְ ִ ֶֶ
דו וואלסט אריינגעלייגט כוחות צו מתפלל זיי או וויינע פאר דיינע קינדער ווע זיי זענע
נא יונג ,וואלסטו נישט יעצט געדארפט וויינע אוי די ברא וואס האט פאסירט מיט דיי
זו."
יא .איינמאל האט א איד זי מזכיר געווע מיט א קוויטל צו הרה"ק מהרי"ד מבעלזא זי"ע,
צו געהאלפ ווער מיט קינדער .אזוי שמועסנדיג האט דער איד געפרעגט דער בעלזא רב
פארוואס האב די אנשי כנסת הגדולה נישט מתק געווע אי שמונה עשרה א תפילה פאר
גוטע קינדער ,האט אי דער בעלזא רב געענטפערט ,מע זאגט דא ביי מודי" לדור ודור
נודה ל ונספר תהלת "דאס איז א תפלה אז מע זאל זוכה זיי צו קענע אויפציע דורות
וואס זאל לויב או דאנקע השי"ת.
יב .די צוויי הייליגע ברידער רבי ר' אלימל או רבי זושא זי"ע זענע געגאנגע אי גלות ,ווע
זיי זענע אנגעקומע צו דער שטאט ביאלא וואס דאס איז הארט נעב דער שטאט לעלוב,
האב זיי זי באגעגנט מיט הרה"ק ר' דוד'ל לעלובער זי"ע ,וואס ר' דוד'ל איז דא געווע א
קליי קינד .האב זיי אי געפרעגט "וואו געפינט זי יעצט דיי טאטע או מאמע?" האט ער
געענטפערט "מיי מאמע איז ארויס געגאנגע ,או זי קומט שוי צוריק אהיי ."ווע די מאמע
איז אהיי געקומע האב די צוויי צדיקי געפרעגט פו די מאמע" ,דערצייל אונז וואס אייערע
כא לב שומע וזכני לגדל בני
אדער סõף עõלםֶ ָ ,
אהבת ָ אדער ֵàיי ַ ֲ ַ הõôרהֶ ָ ,
ַ ָ דאווענען
מסל צֶ ֶ ַ
זענען ְ ֻ ָ
זמים ָוואס ֶ ֶ
ְִַ
éאêה
àכל ְמקõמõת ָ ֵ ֶ לציõן ְ ָäבא ְ ִ ôפלת ָפäן ְ ִ ַ קינדער
גטע ִ ְ ֶ
ַפאר ֶ
נפõŁ äבכל ַ ְ
לבבָ ְ õàכל ְ ָ קבעָ ְ , ôפêתַ ֶ õ
יעłה ְ ִ ֲַָ ֶ
חדערב ֹראֶֹ ֶֶ
ווערטער אäן ִזיü
האàן ִדי ֶ ְ ֶ אינזין ָ ְ
דארף ֶמען ִ ְ ִַ ְ
הארץ.
גאנצען ַ ְ
מיטן ַ ְ ֶ אõיסàעטן ִ ְ
ְֶ ְ דאווענען
דארף ֶמען ַ ֶ ֶ געלעגנהייט ַ ְ
יעדע ֶ ֶ ְ ְ ֵ ִאין ֶ ֶ
טראץ ֶדעם קינדערָ ְ . àעטן ַפאר ִ ְ ֶ אäן ֶ ְ
הרת
הדלקת ַ ֵ
ַ ְ ַָ זענען ֶמער צייטן ָוואס ֶ ֶ פארהאנען ֵ ְ זענען ַ ְ ַ ֶ ֶ ֶ
Łטייט הäŁôבה אõת עט( ְ ֵ )אáרת ַ ְ ָ יõנה ִ ֶ ֶ רàנָ ä ִאין ַ ֵ קינדער.
גäטע ִ ְ ֶ אõיסצàäעטן ַפאר ֶ ְ ֶ ְ מסáל ִזיü
ְ ָֻ
לתפêת ,ãהäא àיõתר ִ ְ ִ ָ ָ הëכŁר ְ ֵ ְוהåמן ַ ֻ ְ ָ ְַַ געווען צä מתñן ֶ ֶ הñדָ Łõהאט ְ ַ ֵ Łל"ה ַ ָ ֶדער ְ ָ
קõד,Ł àŁת ֶ àערב ַ ָ הìרõת ְ ֶ ֶ הדלקת ַ ֵ Łàעת ַ ְ ָ ַ ִ ְ ַ געלעגנהייט אäן
יעדע ֶ ֶ ְ ְ ֵ ôפילה ִאין ֶ ֶ זאגן ַא ְ ִ ָ ָ ְ
להתêïל
àיõתר ְ ִ ְ ַ ֵ הëבחר ְ ֵ ה'עת ָרצõן' ַ ֻ ְ ָ ֶŁהäא ָ ֵ גäטע
חדַ ,Łפאר ֶ ערב ֹראֶֹ Ł יעדער ֶ ֶ àפרט ֶ ֶ ִ ְָ
ערבליכט ֶ ֶ צינדט ִ ְמאמע ִ ְ ְ הàנים ֶווען ִדי ַ ֶ ַעל ַ ָ ִ ארץ
âרֶ ֶ üאõתõçת – ֶ ֶ)Łער ִ Łרייàט ַ ַקינדערִ ,ווי ֶער ְ ֵ ְ ִ ְֶ
גרõיסע ֵעת ָרצõן ,אäן àŁת ִאיז ָדא ַא ְ ֶ ַָ àפי ָאב Łגäרה ְ ִôפêה ְ ָ ôהיה ְ ִ ְָותמיד ִ ְ ֶ אõת כז( ָ ִ
õïעל'ןֶ .עסְ ְ אסאü דעמאלטס ֶקען ֶמען ַ ַ ֶ ָ ְְ õôרה,לõמדי ָ çŁהיֵ ְ ä זרעםְ ִ ֶ ,להתêïל ַעל ַ ְ ָ
ְואםֵ ַ ְ ִ ְ , ֵ
געàרענגט
אראְ ְ ֶ ְ ֶ ï ווערט ַ ָ
)עס ֶ ְ רàנֵ ַ ְ ä
àחçי ֶ Łטייט ִאין ַ ֵ ְ ֵ טאטע אäן äבעלי ִמõâת טõבõת ֶדער ַ ֶ וצâיקים ַ ֲ ֵ ְִַ ִ
אברהם רסג סקי"א( ַאז ֶווען ְמ'טäט מגן ַ ְ ָ ָ
להלכה ִאין ָ ֵ
ֲַ ָָ מתêïל ֵזיין ַפאר ִדי Łטענדיג ִ ְ ַ ֵ
דארפן ְ ֶ ְ ִ מאמע ַ ְ ְ ַ ֶ
הדלקת
מצוה פäן ַ ְ ָ ַ àפרט ִדי ִ ְ ָ מצוה ,אäן ִ ְ ָ ַא ִ ְ ָ זאלן
קינדערַ ,אז ֵזיי ָ ְ זייערע ִ ְ ֶ
וואõילזיין פäן ֵ ֶ ְֵֶ
דארףלעכטיגקייטְ ַ ,
ֵנרõתָ ,וואס ָדאס ִאיז ֶ ְ ִ ְ ֵ ערלי .üאäן ֶדער לערנען אäן ֵזיין ֶ ְ ִ ִזיצן אäן ֶ ְ ֶ ְ
לייכטן
זאלן ֵ ְ ְ קינדער ָ ְ דאווענען ַאז ִדי ִ ְ ֶ ֶמען ַ ֶ ֶ ïלאץ ִווי ֶמען יעדע ְ ַ לייגט צַ äאז ִאין ֶ ֶ Łל"ה ֵ ְ ְ ָ
ותõרה אõר" .יג מצוה ְ ָ "éי ֵנר ִ ְ ָ õôרהִ , ִאין ָ àרéת
קינדערִ ,צי ֵàיי ִ ְ ַ גäטע ִ ְ ֶ ֶàעט ַפאר ֶ
מא טוט אז ער האט זוכה געווע צו אזא לעכטיג קינד" ,האט זי געזאגט "ער איז א פשוט'ע
מענטש ,אבער ביי שלש סעודות ,ווע מע זינגט "ויזכה לרות בני ובני בני עוסקי בתורה
ובמצות" ,צופלאמט ער זי ,או מיט הייסע טרער וויינט ער פאר א לאנגע צייט ,או אזוי
זינגט ער איבער או איבער די ווערטער ביז זיינע כוחות לעש זי אויס ,או אי דאר אי
כסדר דערמונטער ."האב רבי ר' אלימל או ר' זושא געזאגט "אויב אזוי איז שוי נישט קיי
וואונדער פו וואו ער האט זוכה געווע צו אזא הייליג קינד וואס זיצט או לערנט די הייליגע
תורה".
יג .עס איז געווע א פרייע איד וואס האט געוואוינט אי אר ישראל ער האט געהייס זלמ
ארא ער איז געווע איינער פו די העלפער פונע ראש הכופרי ב .ג .שר"י ער האט
געהאט א גרויסע פאזיציע אינע אפיס פו די ראש הממשלה .טרא זיי שוואכע אידישקייט
האט ער אבער געהאט איי חשוב'ע או א פרומער זו .דער סיבה פארוואס ער האט זוכה
געווע דערצו איז געווע ,וויבאלד זיי פרוי וואס איז געקומע פו רוסלאנד האט נעבע
גארנישט געדענקט פו אידישקייט ,נאר איי זא האט זי געדענקט :אז ביי הדלקת הנרות
בעט מע פאר גוטע קינדער .ממילא האט זי געבעט או אינזי געהאט אז איר קינד זאל זיי
ווי דער ראש הממשלה] ,ליידער איז דאס געווע אירע גרעסטע השגה[ איינמאל איז אירע
פרשת תולדות לב שומע כב
קינדערֵ ,ווייל
גäטע ִ ְ ֶ
àעטן ַפאר ֶ דאווענען אäן ֶ ְ
ַ ֶ ֶ הרה
רת ַ ָ ְִ ַ
דאווענסט
דעמאלטס ָוואס דְ ְ ֶ ַ ä ֶקען ֵזיין ַאז ֶ ָ ְ האàן
חז"ל ָ ְ ïלעצער ִווי ֲ ַ איינער פäן ִדי ְ ֶ ֶ ֵ ֶ
ôפלה".
נעמט ֶמען ָאן ֵדיין ְ ִ ָ
ֶ ְ ôפêה ַפאר געŁטעלט ַא ְ ִ ָ
אריין ֶ ְ ֶ ְ ֵַ
חז"ל
הõôרהִ .ווי ֲ ַ
àרéת ַ ָ קינדער ִאיז ֵàיי ִ ְ ַ גäטע ִ ְ ֶ
ֶ
יעדן
àרכה ֶ ְמאכן ַא ְ ָ ָ
געווען צְ ַ ä מתñן ֶ ֶהאàן ְ ַ ֵָ ְ
געהאלפן
ציקים צְ ְ ָ ֶ
הכנעה ֵיי ַ ִ ִ
ַ ְָָ
קינדער
גטע ִ ְ ֶ
ווערן ִמיט ֶֶ ְ אינאיינעם
הõôרה ,אäן ִ ְ ֵ ֶ אינדעפרי אõיף ִלäëד ַ ָ ִ ְֶ ְ ִ
פארŁטאנען
חז"ל ַ ְ ְ ַ ֶ האàן ֲ ַàרכהְ ָ , ִמיט ֶדער ְ ָ ָ
רבקה ִאיז אäנז ַאז ִ ְ ָ ְ פארציילט
õôרה ַ ְ ֵ ְ ָ ִדי ôפêה
לייגן ָאט ִדי ְ ִ ָ אריין ֵ ְ וויכטיג צֵ ַ ä ַפאר ִ ְ ִ
פארוואספרעגן ַ ְ ָועבר ְ ֶ ְ געגאנגען צŁֵ äם ְ ֵ ֶ
ֶ ַ ְֶ
צאצאינä
וצאצאי ֶ ֱ ָ ֵ
וצאצאינֵ ָ ֱ ֶ ְ ä
אנחנֵ ָ ֱ ֶ ְ ä'ונהיה ֲ ַ ְ
ְִ ְֶ
ר"Łי Łלאגן ִזיַ üארäם ,אäן ִווי ַ ִ קינדער ְ ָ ְ
ִדי ִ ְ ֶ
ערליכער
זõכה ֵזיין צֶ ִ ְ ֶ ä זאלן ֶ אäנז ָ ְ ְוכַ ''äאז ְ
ווילן
פארוואס ִ ְ געפרעגט ַ ְ ָ
ערקלערט ָהאט ִזי ֶ ְ ֶ ְ ְֶ ְ ֶ ְ
דארפן ִמיר
לערנעןְ ְ ַ ,זיצן אäן ֶ ְ ֶ קינדער ָוואס ִ ְ ִ ְֶ
הëדר ,Łאäן לõיפן ֵàיי ַא ֵàית ַ ִ ְ ָ ְ ֵזיי ַארõיס
יעדן ָטאג ֶווען ֶמען טראכטן ִאין ֶדעם ֶ ְ אריין ְ ַ ְ ְ ֵַ
למים
ôפלהֶ .דער אõר ַ ָ ַ ִ חלילה ֵàיי ַא ִ ְ ָ ָ ִ ָ
צäלייגן ָקאï
ôפילה ,אäן ֵ ְ דאזיגע ְ ִ ָ
ֶàעט ִדי ָ ִ ֶ
געוועןרבקה ִאיז ֶ ֶ ווייסן ָדאַ üאז ִ ְ ָ פרעגט ִמיר ֵ ְְֶ ְ ôפילה .יד
ֶווען ֶמען ֶàעט ִדי ְ ִ ָ
פארוואסנביאה ,אõיַ àאזõי ַ ְ ָ צâיקת ,אäן ַא ְ ִ ַָא ַ ֵ ֶ
פרעגן
אõיסגעפעלט צֵ äגיין צŁֵ äם ְ ֶ ְ ְֶ ֶ ְ ָהאט זצ"ל ָהאט קאריצער ַ ַ
ïנחס ָ ִ ֶ הרב ַ ָ
הñדֶ Łõר' ִ ְ ָ ַָ
געוäאäסט
ְ ָוואס ֶעס ֵגייט ָפארִ ,זי ָהאט ָדאֶ ü Łטענדיג
געזאגטַ :אז ֶמען ָזאל ְ ֶ ְ ִ ֶ ָ ְ
צâיק ִמיט קינדער ַא ַ ִ צוויי ִ ְ ֶערווארט ְ ֵ
ַאז ִזי ֶ ְ ַ ְ àעטן,
דאווענען אäן ֶ ְ האלטן ִאין ֵאיין ַ ֶ ֶ ַ ְְ
גרõיסע אäןרŁע? ָנאר ִמיר ֶזען פäן ָדא ַא ְ ֶ ַא ָ ָ וויסן ֶווען
ניŁט ִ ְ
קיינמאל ִ ְ
ִוויàאלד ֶמען ֶקען ֵ ְ ָ
ַ ְ
געגאנגען צŁֵ äם, ִוויכטיגע ְיסõד ַאז ִזי ִאיז ֶ ַ ְ ֶ ְִ ֶ ריכטיגע ֵעת ָרצõןֶ ,עס ֶקען ֶעס ִאיז ֶדער ִ ְ ִ ֶ
צâיקִ ,מיט àרכה פäן ַא ַ ִ àאקäמען ַא ְ ָ ָ
ֶ צַ ä זמן אäן ַא ֵצייט פäן מõרא'דיגע ְ ַ
אמאל ֵזיין ַא ָ ִ ֶ ַָ
צäגעלאזנקייט ִאיז ִזי
הכנעה אäן ִמיט ַא ֶ ָ ְ ְ ֵ ַ ְָָ ערליü
אייàיג ֶ ְ ִ
דעריàער ָזאל ֶמען ֵ ִ רחמיםֶ ִ ֶ ,ֲִַ
מא אהיי געקומע או פארציילט אז היינט האט ב .ג .באזוכט ביי חזו איש ,או דער ראש
הכופרי האט זי אויסגעדריקט אוי דער חזו איש אז ער איז א 'מלא .'האט זיי פרוי
געטראכט פארוואס זאל אי בעט אז מיי זו זאל זיי ווי דער ראש הממשלה ,אויב ער אליי
זאגט אז דער חזו איש איז א מלא וועל אי בעט אז מיי זו זאל אויסוואקס ווי דער חזו
איש .או טאקע פו דא האט זי געבעט יעד ווא ביי הדלקת הנרות אז איר קינד זאל
אויסוואקס ווי דער גרויסע חזו איש ,או טאקע איז נישט קיי וואונדער אז איר זו איז
אויסגעוואקס א ערליכער או געהויבענע ב תורה.
יד .ווע רביה"ק מסאטמאר זי"ע איז געווע א קליי קינד פו צע יאר אלט ,האט אי זיי
טאטע גענומע זי פארהער אוי גאנ מסכת כתובות או חוש משפט ,צו ערוגות
הבוש .דער ערוגת הבוש האט אי פארהערט או ער איז מורא'דיג נתפעל געוואר פו דער
רבי'ס זי"ע ידיעות או קלארקייט .האט דער רבי'ס טאטע דער קדושת יו"ט געזאגט "ווע
איר וואלט געזע ווי דער קינד מאכט יעד אינדעפרי 'ברכת התורה' וואלט איר זי גארנישט
געוואונדערט".
כג לב שומע וזכני לגדל בני
דארף ֶמען אõיü אõיסגעהאלטןְ ַ ,
ְֶ ַ ְְ ֵזיין ֵפיין אäן àרכה אõיף
àאקäמען ַא ְ ָ ָ
ֶ éדי צַ ä
געגאנגען ְ ֵ
ֶ ַ ְֶ
צâיקים
רàנים אäן ַ ִ ִ אידןִ ָ ַ , ערליכער ִ ְֵגיין צֶ ִ ְ ֶ ä קינדער.
גäטע ִ ְ ֶ
ֶ
זאלן ֵזיין
קינדער ַאז ֵזיי ָ ְ מזéיר ֵזיין ִדי ִ ְ ֶ אäן ַ ְ ִ
ואזלת
יõנתן ְ ָ ְ ַ
ôרäáם ָ ָ Łטייט אõיִ üאין ַ ְ ַאזõי ְ ֵ
לערנעןֶ ,דער ְיסõד זיצן אäן ֶ ְ ֶ ערלי ,üאäן ִ ְ ְֶ ִ
רחמין
למàעִ ֲ ַ ã
רàא ְ ַ ָ ָ
Łâם ַ ָ מדרŁא ְ ֵ
לבי ִ ְ ְ ָ
ְֵ
âרŁ àתרא קטזַ ָ (. )àבא ָ ְ ָáמרא ָ ָ געפינען ִמיר ִאין ְ ָ ָ ֶ ִ ֶ
ועבר קדם ה' ִזי ִאיז ֶ ַ ְ ֶ
געגאנגען צŁֵ äם ְ ֵ ֶ ִמן ֳ ָ
חõלה ְàתüõ ŁçŁלֶ õ חמא ָéל ֶ ֵ ïנחס ַàר ָ ָ ר' ִ ְ ָ
געõàירן
ְ קינד ָוואס ֵגייט ֶ àעטן ַאז ֶדער ִ ְ צְ ֶ ä
רחמים,עליו ַ ֲ ִ ויבָ ָ Łñ חכם ִ ַ ֵ אצל ָ ָ ילֶ ֵ ü ֵàיתֵ ֵ õ
ערלי üאäן וואõיל.ווערן ָזאל ֵזיין ֶ ְ ִ
ֶ ְ
קראנקע ֵàיי ִאים ִאין ְŁט,àä ס'האט ַא ְ ַ ְ ֶ ֶווער ְ ָ
מתêïל ֵזיין,
חכם אäן ִ ְ ַ ֵ ôלמיד ָ ָ ָזאל ֵגיין צַ äא ַ ְ ִ וויכטיגע ְיסõד צä אäן ָדאס ִאיז ַ ֶ
טאקע ַא ִ ְ ִ ֶ
הימל צä éח פäן ִ ְ חכם ָהאט ַא ֹ ַ ôלמיד ָ ָ אäן ַא ַ ְ ִ דאווענען
עלטערען ַ ֶ ֶאפִ äêדי ֶ ְ ֶ ֶ
ִוויסןַ ,אז ֲ ִ
ְ
äרפäאõת .טו מעõרר ֵזיין ְיäŁעõת ְ ïועל'ן אäן ְ ֵ ְ ְ זאלן
קינדערַ ,אז ֵזיי ָ ְ
זייערע ִ ְ ֶ
àעטן ַפאר ֵ ֶ ֶאäן ֶ ְ
טו .אי האב געקענט איינער וואס האט זי גענויטיגט אי א ישועה .האב אי געטו ווי
ס'שטייט אי חז"ל או אי בי אריי צו הגאו ר' העני פאדווא זצ"ל גאב"ד לאנדא או
געבעט אז ער זאל דאווענע פאר יענער מענטש אז ער זאל געהאלפ ווער .דער רב האט
שאק או נישט פארשטאנע פארוואס אי קו דוקא צו אי ,האב ברוב ענוותנותו געכאפט א ָ
אי געזאגט עס שטייט דא אי גמרא אז מע זאל קומע צו א חכ ,למעשה האט דער רב
מתפלל געווע פאר יענע ,או ב"ה יענער האט באקומע זיי ישועה.
