gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

תורת יואל - אידיש · Toras Yoel - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: תורת יואל - אידיש · Toras Yoel - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

תורת יואל - אידיש · Toras Yoel - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫די‬ ‫שווארצע‬ ‫בענדער‬ ‫‪106‬‬ ‫תסקסב‬ ‫ס‪.‬פ‪ .‬צןצכ‪ :‬טץגנ‬ ‫זגבא אץמקץא אבז"פ‬ ‫ץסﬠאג סהףד מק' מךןף תבאץ‪ ...‬ץסטאג מץ ק' (ןצ‪ .‬ןת)‬ ‫רש"י‪ :‬לו ולא לה‪ ,‬שאין דומה תפלת צדיק בן רשע לתפלת צדיק בן צדיק‪.‬‬ ‫בהקדם‪ ,‬די סיבה פארוואס שרה'ס תפלה איז געווארן אנגענומען‪,‬‬ ‫טייטש‪ :‬עס איז נישט גלייך די תפלה פון א צדיק א זוהן פון א צדיק‬ ‫ווייל אברהם אבינו איז אויך געווען א בן רשע‪ ,‬במילא האט השי"ת‬ ‫‪ -‬יצחק איז א זוהן פון אברהם אבינו ‪ -‬זיין תפלה איז חשוב'ער פון די‬ ‫געדארפט מצרף זיין שרה'ס תפילה מיט אברהם אבינו‪ ,‬אינאיינעם האבן‬ ‫צדיקת רבקה‪ ,‬וואס איז א טאכטער פון א רשע ‪ -‬בתוא‪-‬ל‪.‬‬ ‫זיי געפויעלט א ישועה‪ ,‬משא"כ יצחק איז געווען א צדיק בן צדיק‪ ,‬זיין‬ ‫פרעגט דער רבי א געוואלדיגע קשי'‪ ,‬אפשר איז די סיבה פארוואס‬ ‫תפילה אליינס האט געפויעלט א ישועה‪ ,‬אן קיין צירוף‪.‬‬ ‫רבקה'ס תפילה איז נישט געהערט געווארן‪ ,‬ווייל א פרוי איז נישט מצווה‬ ‫מיט די הקדמה איז פשט אין רש"י אזוי‪ :‬אינו דומה תפלת צדיק‬ ‫מיט די מצוה פון פרי' ורבי'‪ ,‬און א מאנספערזאן איז יא מצווה‪ ,‬במילא‬ ‫בן צדיק ‪ -‬יצחק אבינו‪ ,‬לתפלת צדיק בן רשע ‪ -‬אברהם אבינו‪ ,‬רש"י‬ ‫האט דער באשעפער צוגעהערט צו יצחק ווי איידער צו רבקה‪.‬‬ ‫רעדט פון אברהם און יצחק און דערציילט אז יצחק'ס תפילה אליינס איז‬ ‫אויך איז דער רבי מדייק אין לשון רש"י‪ ,‬שאין דומה תפילת צדיק בן‬ ‫געווארן אנגענומען אן קיין שום צירוף‪ ,‬ווייל ער איז געווען א צדיק בן‬ ‫רשע‪ ,‬רש"י דארף ווען שרייבן‪ ,‬שאין דומה תפלת צדיק בן צדיק‪ ,‬לתפלת‬ ‫צדיק‪ ,‬ווידעראום אברהם אבינו וואס איז געווען א בן רשע‪ ,‬האט השי"ת‬ ‫צדיקת בת רשע‪.‬‬ ‫געמוזט מצרף זיין די תפלה פון שרה אמנו‪.‬‬ ‫אין די פריעדיגע פרשיות זעען מיר פון די פסוקים‪ ,‬אז יצחק איז‬ ‫מיט דעם אויפטוה‪ ,‬איז זייער פארשטענדליך די ווערטער אין רש"י‪,‬‬ ‫געבוירען בזכות שרה אמנו‪ ,‬ווי עס שטייט אין פסוק והנה בן לשרה אשתך‪,‬‬ ‫וואס שטייט‪ :‬בן רשע און נישט בת רשע‪ ,‬ווייל רש"י רעדט פון אברהם‬ ‫אדער ווי עס שטייט שפעטער ולשרה בן‪ ,‬די תורה איז תולה לידת יצחק‬ ‫און יצחק‪ ,‬נישט פון רבקה אמנו‪ ,‬היצטערט זענען די ווערטער פון רש"י‬ ‫בזכות שרה אמנו‪ ,‬יצחק איז געבוירען בזכות די תפלות פון שרה אמנו‪.‬‬ ‫זעהר מדיוק‪.‬‬ ‫פרעגט דער רבי א דריטע קשי'‪ ,‬שרה איז אויך געווען א בת רשע‬ ‫און ווי אויך סיי אברהם און סיי יצחק זענען מצווה מיט פרי' ורבי'‪,‬‬ ‫‪ -‬א טאכטער פון הרן ‪ -‬אויב אזוי פארוואס איז שרה אמנו'ס תפלה יא‬ ‫במילא קען נישט זיין אז דאס איז דער טעם פאר מקבל זיין יצחק'ס‬ ‫אנגענומען געווארן אפי' זי איז נישט א בת צדיק‪ ,‬און רבקה'ס תפלה איז‬ ‫תפלה‪.‬‬ ‫נישט אנגענומען?‬ ‫און מיט די בחינה איז אויך פארשטעדליך די סיום פון רש"י‪ ,‬לפיכך‬ ‫רש"י ענדיגט צו‪ ,‬לפיכך לו ולא לה‪ ,‬וואס וויל רש"י ארויסברענגען‬ ‫לו ולא לה‪ ,‬דא רעדט רש"י פון רבקה אמנו‪ ,‬אז יצחק אבינו האט נישט‬ ‫מיט איבערזאגן די זעלבע ווערטער ווי פריער‪.‬‬ ‫געדארפט צו קומען צו רבקה'ס זכות‪ ,‬ווייל יצחק איז געווען א צדיק בן‬ ‫צדיק‪ ,‬און זיינע אייגענע תפלה אליינס האט געפויעלט א ישועה‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫דער רבי לערנט אריין גאר א נייע פשט אין רש"י‪ ,‬און פארענטפערט‬ ‫(ב' דסוכות תשכ"ב)‬ ‫אלע קשיות‪.‬‬ ‫נו!! אז דער רבי איז געווארן א מחותן‪ ,‬האט‬ ‫הרה"ח רבי אברהם יעקב גאנץ הי"ו (ב)‬ ‫געענטפערט‪ ,‬יא קום ארויף פאר די חתונה און‬ ‫א בינט󠀱 זכרונות‬ ‫ווי געשמועסט בין איך געווען א הויז בחור‬ ‫דער בחור זעך אנגעהויבן דרייען נעבן רבי'ן‪,‬‬ ‫איך וועל דיך בענטשען‪.‬‬ ‫ביים רבי'ן‪ ,‬אבער נאר לפרקים‪ ,‬דאס הייסט פאר‬ ‫און געדאוונט אין רבינ'ס ביהמ"ד‪ ,‬און ווען ס'איז‬ ‫איינס אדער צוויי וואכן‪ ,‬און נאכדעם האט א‬ ‫איז ער געקומען צום רבי'ן פאר די חתונה‬ ‫צווייטער איבערגענומען‪ ,‬און נאכדעם נאכאמאל‪,‬‬ ‫געקומען די זמן החתונה‪ ,‬האט ער געבעטן דער‬ ‫און דער רבי האט ארויפגעלייגט די הענד און‬ ‫אזוי איז געווען דער סדר דעמאלס‪ ,‬מיין ברודער‬ ‫רבי זאל אים בענטשן‪ ,‬דער רבי האט מסכים‬ ‫געווען און ארויפגעלייגט די הענד צום בענטשען‪,‬‬ ‫בענטשט‪ ,‬און ער הערט ווי דער רבי וויינט‬ ‫יואליש‪ ,‬האט יא משמש געווען דער רבי'ן צוויי‬ ‫און ער הערט ווי דער רבי וויינט‪ ,‬רופט זיך אן‬ ‫בדמעות שליש‪ ,‬האט ער מורא געהאט אז עפעס‬ ‫יאר אין איין צו‪ ,‬א געוואלדיגע זכי'‪.‬‬ ‫דער הויז בחור‪ ,‬כ'פארשטיי נישט פארוואס דער‬ ‫שלעכטס הענגט אויף אים אז דער רבי וויינט‬ ‫מיר די גאנץ ברודערס‪ ,‬זענען אנגעקומען קיין‬ ‫רבי וויינט‪ ,‬דער בחור איז אן עלטערער בחור‪,‬‬ ‫אזוי‪ ,‬ולבו נקפו פאר א לאנגע צייט‪.‬‬ ‫אמעריקע‪ ,‬קיילעכדיגע יתומים‪ ,‬אן קיין טאטען‬ ‫נישט געקענט טוהן א שידוך אין א"י‪ ,‬ב"ה ער‬ ‫עטליכע יאר שפעטער‪ ,‬איז געקומען דא א‬ ‫און אן קיין מאמע‪ ,‬פינף ברודערס און פיהר‬ ‫איז א חתן און האט חתונה‪ ,‬דער רבי מאכט אים‬ ‫שוועסטערס‪ ,‬און דער רבי האט זיך א געוואלד‬ ‫בחור פון א"י‪ ,‬א יתום‪ ,‬זיך דא ארומגעדרייט ביז‬ ‫חתונה‪ ,‬די גאנצע שטאט גייט קומען‪ ,‬דאס איז‬ ‫אומגעקוקט אויף אונז‪ ,‬פון קליינווייז אן זענען‬ ‫ער איז געווארן א חתן דא אין אמעריקע‪ ,‬און‬ ‫דאך א גרויסע שמחה‪ ,‬פארוואס וויינט דער רבי?‬ ‫מיר געווען דבוק אינעם רבי'ן‪.‬‬ ‫ס'נישט געווען ווער ס'זאל אים חתונה מאכן‪,‬‬ ‫האט דער רבי געענטפערט‪ ,‬דו פארשטייסט‬ ‫ס'איז אנגעקומען צום רבינ'ס אויערען איבער‬ ‫ווען מיין ברודער יואליש איז געווען א‬ ‫נישט!! "ער האט דאך נישט ווער ס'זאל וויינען‬ ‫דעם חתן'ס מצב‪ ,‬א עלטערער בחור פון א"י‪,‬‬ ‫חתן‪ ,‬האט ער געבעטן דעם רבי'ן ער זאל אים‬ ‫פאר אים" ווען מיין ברודער יואליש האט דעס‬ ‫נישטא ווער ס'זאל זיך קער נעמען‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫בענטשען פאר די חתונה‪ ,‬ער האט דאך נישט קיין‬ ‫נאכגעהערט‪ ,‬האט ער זיך בארואיגט‪.‬‬ ‫געזאגט וואס הייסט!! איך וועל אים חתונה מאכן‬ ‫טאטען‪ ,‬ווער ס'זאל אים בענטשען‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫נישט אויס‪ ,‬אזוי אויך נישט אין בעלזא און‬ ‫נישט אויס דעם מולד‪ ,‬אלס א רמז אין‬ ‫בכבוד הראוי׳‪ ,‬ובסייעתא‬ ‫וויזניץ‪ ,‬און נאך חסידי'שע הויפן‪ ,‬און דער‬ ‫אסתר מגדת מולדת"ה‪ ,‬און ברענגט אויך‬ ‫דשמיא‪ ,‬אזמין ידידי ורעי‪ ,‬לאסוף‬ ‫מנהג קומט פון די אשכנזים‪.‬‬ ‫צו אן עדות'שאפט פון א ידיד וואס האט‬ ‫ב׳חבריא‪ ,‬ליקח חבל בשמחת‬ ‫געוויילט א שבת אין רימאנאוו אויף א‬ ‫דער ליקוטי מהרי"ח איז אסאך געפארן‬ ‫שבת מברכים‪ ,‬און מ'האט יא אויסגערופן‪,‬‬ ‫הילוליה‪ ,‬עת בית נאמן בנויה‪.‬‬ ‫קיין סיגוט‪ ,‬צום הייליגען ייטב לב זצ"ל‪ ,‬און‬ ‫און בוודאי שטאמט דער מנהג פון רבי'ן רבי‬ ‫פון זיין לשון "יש מקומות" קוקט אויס אז‬ ‫מענדעלע‪ ,‬במילא פיהרט ער אויס‪ :‬ע"כ‬ ‫בתי אדל עב״ג חיים יודא‬ ‫מ'האט נישט אויסגערופן אין סיגוט‪ ,‬און ער‬ ‫דעביד כמר עביד‪.‬‬ ‫גאלדשטיין‬ ‫פארופט זיך אויף אנדערע שטעט‪.‬‬ ‫אמנם‪ :‬דער פתחי זוטא אין זיין ספר‬ ‫יום ב׳ פרשת ויצא‪,‬‬ ‫זייער מעגליך‪ ,‬אז דער מנהג ביי אונז אין‬ ‫ברכת הפסח קריגט אויף ליקוטי מהרי"ח‪,‬‬ ‫טעמו ומקורו‬ ‫מנהג‬ ‫סאטמאר‪ ,‬ווי מ'רופט אויס דעם מולד שבת‬ ‫אויף די סברא אז דער מנהג שטאמט פון‬ ‫באולם קאנטינענטאל‬ ‫הכרזת המולד (ב)‬ ‫מברכים‪ ,‬שטאמט פון דעם סדר התפלה פון‬ ‫רבי'ן רבי מענדעלע מ'רימאנאוו זצ"ל‪,‬‬ ‫די שטאט סאטמאר‪ ,‬ווי באקאנט פלעגט‬ ‫און טענה'ט אז דאס איז א נייער מנהג‪,‬‬ ‫אין לקוטי מהרי"ח‪( ,‬סדר הנהגת ראש חודש‬ ‫אי"ה אקבל פניכם בברכה‪,‬‬ ‫דער רבי גיין דאווענען שבת מברכים אין די‬ ‫שטייט נאר‪ :‬יש מקומות שהשמש מכריז‬ ‫לעצטענס געווארן איינגעפיהרט אין א טייל‬ ‫יצחק זאב הכהן פילאפף‬ ‫שטאטישע שוהל‪ ,‬אן אשכנזי'שער מנין ווי‬ ‫מ'פלעגט אויסרופן‪ ,‬אולי‪.‬‬ ‫קהילות‪ ,‬און ברענגט א ראי' פון ספר אש‬ ‫תמיד‪ ,‬אז אין זידיטשוב וספינקא רופט מען‬ ‫זמן המולד‪ ,‬און ברענגט צו א אוהב ישראל‬ ‫פרשת בא‪ ,‬וואס איז משמע אז מ'רופט‬ ‫משיעורי הרה"ג ר' ישעי' ליכטענשטיין שליט"א ‪ -‬מו"ץ בקהל יטב לב ד'סאטמאר‬ ‫דער רמ"א פסק'נט אז די ז' ימים הייבן זיך אן‬ ‫תיכף נאך די ברכות אונטער די חופה‪ ,‬אפי' ס'איז‬ ‫טךסךס ךסבץתסכ‬ ‫שבעת ימי המשתה‬ ‫ע"י האברך ר' שלמה זלמן פרייליך הי"ו‬ ‫געווען צוויי מינוט פאר דעם צאת‪ ,‬ווייל מ'רעכנט‬ ‫דער מקור פון די ז' ימי המשתה‪ ,‬שטאמט‬ ‫מקצת היום ככולו‪ ,‬דער ערוך השלחן ברענגט א‬ ‫דער פני יהושע ברענגט א ראי' פון נגעי‬ ‫פון משה רבינו‪ ,‬ווי ס'שטייט משה רבינו‬ ‫שיטה‪ ,‬אז מען רעכנט פולע מעת לעת פון די חופה‪,‬‬ ‫א דריטע שיטה טרעף מיר אין פתחי תשובה‪ ,‬אז‬ ‫בני אדם‪( ,‬מען קוקט נישט קיין נגעים אויף א חתן)‬ ‫תיקון להם לישראל שבעת ימי המשתה‪ ,‬דער‬ ‫מ'רעכנט פון די ערשטע סעודה‪ ,‬לגבי תחנון איז‬ ‫אז ס'איז מדאורייתא‪ ,‬אזוי אויך זעהן מיר ביי‬ ‫מחלוקת הפוסקים איז‪ ,‬אויב ס'איז מדאורייתא‬ ‫מען מקיל אויף ז' שלימים‪ ,‬אבער לגבי זאגן שבע‬ ‫יעקב אבינו שטייט‪ :‬מלא שבוע זאת‪ ,‬די זעלבע‬ ‫אדער נאר א דרבנן‪ ,‬וואס ס'איז נוגע לענין‬ ‫ברכות‪ ,‬איז מען יא מחמיר אזוי ווי דער רמ"א‪.‬‬ ‫שטייט ביי שמשון הגיבור‪.‬‬ ‫אבילות‪ ,‬און נגעים‪ ,‬איסור מלאכה וכדו'‪.‬‬ ‫(המשך בשבוע הבא)‬ ‫פאר הערות רופט‪ • 347.603.0383 :‬צו באקומען דעם גליון וועכענטליך‪ ,‬שיקט אן אימעיל צו‪toirasyoel@gmail.com :‬‬