תורת יואל - אידיש · Toras Yoel - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

די
שווארצע
בענדער
106
תסקסב
ס.פ .צןצכ :טץגנ
זגבא אץמקץא אבז"פ
ץסﬠאג סהףד מק' מךןף תבאץ ...ץסטאג מץ ק' (ןצ .ןת)
רש"י :לו ולא לה ,שאין דומה תפלת צדיק בן רשע לתפלת צדיק בן צדיק.
בהקדם ,די סיבה פארוואס שרה'ס תפלה איז געווארן אנגענומען, טייטש :עס איז נישט גלייך די תפלה פון א צדיק א זוהן פון א צדיק
ווייל אברהם אבינו איז אויך געווען א בן רשע ,במילא האט השי"ת -יצחק איז א זוהן פון אברהם אבינו -זיין תפלה איז חשוב'ער פון די
געדארפט מצרף זיין שרה'ס תפילה מיט אברהם אבינו ,אינאיינעם האבן צדיקת רבקה ,וואס איז א טאכטער פון א רשע -בתוא-ל.
זיי געפויעלט א ישועה ,משא"כ יצחק איז געווען א צדיק בן צדיק ,זיין
פרעגט דער רבי א געוואלדיגע קשי' ,אפשר איז די סיבה פארוואס
תפילה אליינס האט געפויעלט א ישועה ,אן קיין צירוף.
רבקה'ס תפילה איז נישט געהערט געווארן ,ווייל א פרוי איז נישט מצווה
מיט די הקדמה איז פשט אין רש"י אזוי :אינו דומה תפלת צדיק מיט די מצוה פון פרי' ורבי' ,און א מאנספערזאן איז יא מצווה ,במילא
בן צדיק -יצחק אבינו ,לתפלת צדיק בן רשע -אברהם אבינו ,רש"י האט דער באשעפער צוגעהערט צו יצחק ווי איידער צו רבקה.
רעדט פון אברהם און יצחק און דערציילט אז יצחק'ס תפילה אליינס איז
אויך איז דער רבי מדייק אין לשון רש"י ,שאין דומה תפילת צדיק בן
געווארן אנגענומען אן קיין שום צירוף ,ווייל ער איז געווען א צדיק בן
רשע ,רש"י דארף ווען שרייבן ,שאין דומה תפלת צדיק בן צדיק ,לתפלת
צדיק ,ווידעראום אברהם אבינו וואס איז געווען א בן רשע ,האט השי"ת
צדיקת בת רשע.
געמוזט מצרף זיין די תפלה פון שרה אמנו.
אין די פריעדיגע פרשיות זעען מיר פון די פסוקים ,אז יצחק איז
מיט דעם אויפטוה ,איז זייער פארשטענדליך די ווערטער אין רש"י,
געבוירען בזכות שרה אמנו ,ווי עס שטייט אין פסוק והנה בן לשרה אשתך,
וואס שטייט :בן רשע און נישט בת רשע ,ווייל רש"י רעדט פון אברהם
אדער ווי עס שטייט שפעטער ולשרה בן ,די תורה איז תולה לידת יצחק
און יצחק ,נישט פון רבקה אמנו ,היצטערט זענען די ווערטער פון רש"י
בזכות שרה אמנו ,יצחק איז געבוירען בזכות די תפלות פון שרה אמנו.
זעהר מדיוק.
פרעגט דער רבי א דריטע קשי' ,שרה איז אויך געווען א בת רשע
און ווי אויך סיי אברהם און סיי יצחק זענען מצווה מיט פרי' ורבי',
-א טאכטער פון הרן -אויב אזוי פארוואס איז שרה אמנו'ס תפלה יא
במילא קען נישט זיין אז דאס איז דער טעם פאר מקבל זיין יצחק'ס
אנגענומען געווארן אפי' זי איז נישט א בת צדיק ,און רבקה'ס תפלה איז
תפלה.
נישט אנגענומען?
און מיט די בחינה איז אויך פארשטעדליך די סיום פון רש"י ,לפיכך
רש"י ענדיגט צו ,לפיכך לו ולא לה ,וואס וויל רש"י ארויסברענגען
לו ולא לה ,דא רעדט רש"י פון רבקה אמנו ,אז יצחק אבינו האט נישט
מיט איבערזאגן די זעלבע ווערטער ווי פריער.
געדארפט צו קומען צו רבקה'ס זכות ,ווייל יצחק איז געווען א צדיק בן
צדיק ,און זיינע אייגענע תפלה אליינס האט געפויעלט א ישועה ,אמן. דער רבי לערנט אריין גאר א נייע פשט אין רש"י ,און פארענטפערט
(ב' דסוכות תשכ"ב) אלע קשיות.
נו!! אז דער רבי איז געווארן א מחותן ,האט
הרה"ח רבי אברהם יעקב גאנץ הי"ו (ב)
געענטפערט ,יא קום ארויף פאר די חתונה און
א בינט זכרונות
ווי געשמועסט בין איך געווען א הויז בחור
דער בחור זעך אנגעהויבן דרייען נעבן רבי'ן, איך וועל דיך בענטשען. ביים רבי'ן ,אבער נאר לפרקים ,דאס הייסט פאר
און געדאוונט אין רבינ'ס ביהמ"ד ,און ווען ס'איז איינס אדער צוויי וואכן ,און נאכדעם האט א
איז ער געקומען צום רבי'ן פאר די חתונה צווייטער איבערגענומען ,און נאכדעם נאכאמאל,
געקומען די זמן החתונה ,האט ער געבעטן דער
און דער רבי האט ארויפגעלייגט די הענד און אזוי איז געווען דער סדר דעמאלס ,מיין ברודער
רבי זאל אים בענטשן ,דער רבי האט מסכים
געווען און ארויפגעלייגט די הענד צום בענטשען, בענטשט ,און ער הערט ווי דער רבי וויינט יואליש ,האט יא משמש געווען דער רבי'ן צוויי
און ער הערט ווי דער רבי וויינט ,רופט זיך אן בדמעות שליש ,האט ער מורא געהאט אז עפעס יאר אין איין צו ,א געוואלדיגע זכי'.
דער הויז בחור ,כ'פארשטיי נישט פארוואס דער שלעכטס הענגט אויף אים אז דער רבי וויינט
מיר די גאנץ ברודערס ,זענען אנגעקומען קיין
רבי וויינט ,דער בחור איז אן עלטערער בחור, אזוי ,ולבו נקפו פאר א לאנגע צייט.
אמעריקע ,קיילעכדיגע יתומים ,אן קיין טאטען
נישט געקענט טוהן א שידוך אין א"י ,ב"ה ער עטליכע יאר שפעטער ,איז געקומען דא א און אן קיין מאמע ,פינף ברודערס און פיהר
איז א חתן און האט חתונה ,דער רבי מאכט אים שוועסטערס ,און דער רבי האט זיך א געוואלד
בחור פון א"י ,א יתום ,זיך דא ארומגעדרייט ביז
חתונה ,די גאנצע שטאט גייט קומען ,דאס איז אומגעקוקט אויף אונז ,פון קליינווייז אן זענען
ער איז געווארן א חתן דא אין אמעריקע ,און
דאך א גרויסע שמחה ,פארוואס וויינט דער רבי? מיר געווען דבוק אינעם רבי'ן.
ס'נישט געווען ווער ס'זאל אים חתונה מאכן,
האט דער רבי געענטפערט ,דו פארשטייסט ס'איז אנגעקומען צום רבינ'ס אויערען איבער ווען מיין ברודער יואליש איז געווען א
נישט!! "ער האט דאך נישט ווער ס'זאל וויינען דעם חתן'ס מצב ,א עלטערער בחור פון א"י, חתן ,האט ער געבעטן דעם רבי'ן ער זאל אים
פאר אים" ווען מיין ברודער יואליש האט דעס נישטא ווער ס'זאל זיך קער נעמען ,האט דער רבי בענטשען פאר די חתונה ,ער האט דאך נישט קיין
נאכגעהערט ,האט ער זיך בארואיגט. געזאגט וואס הייסט!! איך וועל אים חתונה מאכן טאטען ,ווער ס'זאל אים בענטשען ,האט דער רבי
נישט אויס ,אזוי אויך נישט אין בעלזא און נישט אויס דעם מולד ,אלס א רמז אין
בכבוד הראוי׳ ,ובסייעתא וויזניץ ,און נאך חסידי'שע הויפן ,און דער אסתר מגדת מולדת"ה ,און ברענגט אויך
דשמיא ,אזמין ידידי ורעי ,לאסוף מנהג קומט פון די אשכנזים. צו אן עדות'שאפט פון א ידיד וואס האט
ב׳חבריא ,ליקח חבל בשמחת געוויילט א שבת אין רימאנאוו אויף א
דער ליקוטי מהרי"ח איז אסאך געפארן שבת מברכים ,און מ'האט יא אויסגערופן,
הילוליה ,עת בית נאמן בנויה. קיין סיגוט ,צום הייליגען ייטב לב זצ"ל ,און און בוודאי שטאמט דער מנהג פון רבי'ן רבי
פון זיין לשון "יש מקומות" קוקט אויס אז מענדעלע ,במילא פיהרט ער אויס :ע"כ
בתי אדל עב״ג חיים יודא מ'האט נישט אויסגערופן אין סיגוט ,און ער דעביד כמר עביד.
גאלדשטיין פארופט זיך אויף אנדערע שטעט.
אמנם :דער פתחי זוטא אין זיין ספר
יום ב׳ פרשת ויצא, זייער מעגליך ,אז דער מנהג ביי אונז אין ברכת הפסח קריגט אויף ליקוטי מהרי"ח, טעמו ומקורו מנהג
סאטמאר ,ווי מ'רופט אויס דעם מולד שבת אויף די סברא אז דער מנהג שטאמט פון
באולם קאנטינענטאל הכרזת המולד (ב)
מברכים ,שטאמט פון דעם סדר התפלה פון רבי'ן רבי מענדעלע מ'רימאנאוו זצ"ל,
די שטאט סאטמאר ,ווי באקאנט פלעגט און טענה'ט אז דאס איז א נייער מנהג, אין לקוטי מהרי"ח( ,סדר הנהגת ראש חודש
אי"ה אקבל פניכם בברכה, דער רבי גיין דאווענען שבת מברכים אין די שטייט נאר :יש מקומות שהשמש מכריז
לעצטענס געווארן איינגעפיהרט אין א טייל
יצחק זאב הכהן פילאפף שטאטישע שוהל ,אן אשכנזי'שער מנין ווי
מ'פלעגט אויסרופן ,אולי.
קהילות ,און ברענגט א ראי' פון ספר אש
תמיד ,אז אין זידיטשוב וספינקא רופט מען
זמן המולד ,און ברענגט צו א אוהב ישראל
פרשת בא ,וואס איז משמע אז מ'רופט
משיעורי הרה"ג ר' ישעי' ליכטענשטיין שליט"א -מו"ץ בקהל יטב לב ד'סאטמאר
דער רמ"א פסק'נט אז די ז' ימים הייבן זיך אן
תיכף נאך די ברכות אונטער די חופה ,אפי' ס'איז
טךסךס ךסבץתסכ שבעת ימי המשתה
ע"י האברך ר' שלמה זלמן פרייליך הי"ו
געווען צוויי מינוט פאר דעם צאת ,ווייל מ'רעכנט דער מקור פון די ז' ימי המשתה ,שטאמט
מקצת היום ככולו ,דער ערוך השלחן ברענגט א
דער פני יהושע ברענגט א ראי' פון נגעי פון משה רבינו ,ווי ס'שטייט משה רבינו
שיטה ,אז מען רעכנט פולע מעת לעת פון די חופה,
א דריטע שיטה טרעף מיר אין פתחי תשובה ,אז בני אדם( ,מען קוקט נישט קיין נגעים אויף א חתן) תיקון להם לישראל שבעת ימי המשתה ,דער
מ'רעכנט פון די ערשטע סעודה ,לגבי תחנון איז אז ס'איז מדאורייתא ,אזוי אויך זעהן מיר ביי מחלוקת הפוסקים איז ,אויב ס'איז מדאורייתא
מען מקיל אויף ז' שלימים ,אבער לגבי זאגן שבע יעקב אבינו שטייט :מלא שבוע זאת ,די זעלבע אדער נאר א דרבנן ,וואס ס'איז נוגע לענין
ברכות ,איז מען יא מחמיר אזוי ווי דער רמ"א. שטייט ביי שמשון הגיבור. אבילות ,און נגעים ,איסור מלאכה וכדו'.
(המשך בשבוע הבא)
פאר הערות רופט • 347.603.0383 :צו באקומען דעם גליון וועכענטליך ,שיקט אן אימעיל צוtoirasyoel@gmail.com :
