gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מאמר מרדכי - אידיש · Ma'amar Mordechai - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: מאמר מרדכי - אידיש · Ma'amar Mordechai - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

מאמר מרדכי - אידיש · Ma'amar Mordechai - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פרשת תולדות‬ ‫מאמר מרדכי‬ ‫גליון‬ ‫ויאהב יצחק את עשו‬ ‫שיעורי הרה”ג ר’ מרדכי הערש שפיטצער שליט”א‬ ‫בס"ד‬ ‫כי חשב ווייל ער האט געטראכט כי באמצעות הברכות‬ ‫ויאהב יצחק את עשו‬ ‫יתהפך אל מדות הטוב‪ ,‬וייטב דרכיו‪ ,‬ס’וועט בעסער ווערן‬ ‫ס’שטייט אין די סדרה ויאהב יצחק את עשו כי ציד‬ ‫זיינע וועגן ווייל ס’טוט וויי פאר א טאטע אויב זיין קינד‬ ‫בפיו‪ ,‬יצחק האט ליב געהאט דעם עשו ווייל ער האט אים‬ ‫פירט זיך נישט אויף ערליך‪ ,‬און ס’קען זיין אז ס’וועט‬ ‫געפאפט‪ ,‬ורבקה אוהבת את יעקב‪.‬‬ ‫אפשר אויפטון‪.‬‬ ‫די הייליגע אור החיים הקדוש פרעגט א קשיא און ס’איז‬ ‫ס’שטייט אין בראשית רבה‪ ,‬כי נענש יעקב שמנע‬ ‫ווערד אריינצוקוקן אונעם אור החיים אינעווייניג‪.‬‬ ‫דינה מעשו ווייל ס’קען זיין אז דאס וואלט אים צוריק‬ ‫ווי קען מען זאגן אויף יצחק ער האט ליב געהאט עשו‬ ‫געברענגט‪ ,‬ממילא קומט אויס אז די גאנצע ציל פארוואס‬ ‫און ווי דער תרגום זאגט אויכעט ארי מצידי’ הוה אכיל‪,‬‬ ‫יצחק האט ליב געהאט עשו איז געווען ווייל ער האט אים‬ ‫ווייל עשו האט אים געברענגט טועם צו זיין‪,‬‬ ‫געוואלט מקרב זיין און צוריק ברענגן‪.‬‬ ‫ווילסט מיר זאגן וועגן דעם האט ער אים געכאפט‪ ,‬וועגן‬ ‫יא דו האסט די כחות!‬ ‫דעם האט ער אים געקענט איבער נעמען‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫די ש”ך על התורה זאגט אויך אויף ויאהב יצחק‪ ,‬אז ער‬ ‫די סיבה פארוואס ער האט ליב געהאט עשו?‬ ‫האט גערעדט זייער ווייעך צו עשו‪ ,‬און ער זאגט אים‬ ‫והיה על מצחו תמיד‬ ‫געזאגט בני מיין קינד‪ ,‬מ’זעט טאקע ווייטער ווען יעקב איז‬ ‫נאר וואס דען מ’קען דאס פארשטיין‪ ,‬פונעם הייליגן אר”י‬ ‫אנגעקומען פארשטעלט ווי עשו‪ ,‬האט ער געזאגט דאס‬ ‫הק’ איז דאך באקאנט‪ ,‬אז ער פלעגט זען אויף די שטערן‬ ‫לשון מי אתה בני‪ ,‬ער האט אים ליבלעכערהייט געטרייט‬ ‫פון א איד פונקטליך יעדע מצוה מיט יעדע עבירה‪.‬‬ ‫מקרב צו זיין‪.‬‬ ‫מ’פלעגט גיין זאגן גוט שבת פארן הייליגן רבי ז”ל‪,‬‬ ‫אבער מ’קוקט אריין זעט מען אז דאס איז געווען א‬ ‫ס’האט מיר א איד פארציילט אויף א עלטערע איד ער‬ ‫רחמנות וואס יצחק האט געהאט צו עשו‪ ,‬יצחק האט‬ ‫האט מיר געזאגט א נאמען אויכעט‪ ,‬וואס פלעגט זיך‬ ‫געזען אז דא איז אראפ געקומען א געוואלדיגע כח‬ ‫אראפציען דאס שטריימל‪ ,‬ער האט אים געזאגט דו ווייסט‬ ‫הטומאה‪.‬‬ ‫נישט אז די רבי זעט אויפן שטערן וויאזוי די וואך האט‬ ‫באלד וועלן מיר זען אז דא איז געווען א כח‪ ,‬עשו איז‬ ‫אויסגעזען‪ ,‬האט מען זיך אראפגעצויגען די שטריימל כדי‬ ‫געווען א מורא’דיגע כח‪ ,‬מיר וועלן באלד זען די היכל‬ ‫די רבי זאל נישט זען‪.‬‬ ‫הברכה דער הייליגע קאמרנא זאגט ווען עשו וואלט‬ ‫יעדע בחור וואס איז געגאנגען זאגן גוט שבת פארן‬ ‫ווען תשובה געטון וואלט ער געווען טויזענט מאל מער‬ ‫רבי’ן האט זיך אראפגעצויגען די הוט‪ ,‬ס’איז געווען אזוי‬ ‫ווי יעקב‪ ,‬אזוי גרויס איז עשו געווען‪ ,‬יצחק אבינו האט‬ ‫במציאות מ’האט געזען אויף די אויגן פונעם רבי’ן אז ער‬ ‫געהאט עפעס א אויסטערלישע רחמנות אויף דעם עשו‪,‬‬ ‫ס’קרינט אראפ יעדעם איינעם‪.‬‬ ‫ווי נעבעך קומט ער אן‪ ,‬וואס גייט מיט אים ווייטער זיין…‬ ‫האט דאך יצחק געזען ווער זיין תכשיט’ל זיין עשו איז‬ ‫כרחם אב על בנים‬ ‫געווען‪ ,‬ווי קען זיין אז ויאהב יצחק את עשו?!‬ ‫ווען מ’קוקט אריין אין תרגום אויף ויאהב יצחק את עשו‬ ‫דער פאנגער‪ ,‬מיט דער געפאנגענער!‬ ‫שטייט ורחים יצחק ית עשו‪ ,‬יצחק האט רחמנות געהאט‬ ‫זאגט דער הייליגער אור החיים הקדוש‪ ,‬יצחק האט געזען‬ ‫אויף עשו‪.‬‬ ‫אז דא ווארימט זיך א עשו‪ ,‬א חורבן “ער” האט “אים”‬ ‫כ’האב געזען אז דער צעליהמער רב האט געהאט א חלום‬ ‫געוואלט מקרב זיין‪.‬‬ ‫פון זיין טאטן‪ ,‬דער ערוגת הבשם איז אים געקומען אין‬ ‫יצחק האט געוואלט פאנגען דעם עשו כדי אים צו קענען‬ ‫חלום און ער האט אים געזאגט דו מיינסט אז דער עשו‬ ‫מקרב זיין‪ ,‬פאר דעם האט ער געגעסן פון זיין פלייש ווייל‬ ‫איז געווען עפעס א קטלא קניא‪ ,‬ער איז געווען א פשוטע‬ ‫ער האט אים געוואלט מקרב זיין‪.‬‬ ‫איד? זאלסט וויסן עשו האט נישט אויפגעהויבן זיינע משגיח ער האט קלאר פארשטאנען‪ ,‬כ’קוק אסאך מאל צו‪,‬‬ ‫ווי בחורים מיינען באמת‪ ,‬בחורים רעדן זיך איין באמת…‬ ‫אויגן פון זיינע ד’ אמות‪,‬‬ ‫אלא א"כ גדול ממנו בחכמה במנין…‪.‬‬ ‫א ראיה האסטו ווייל אין פרשת וישלח שטייט וישא‬ ‫עיניו וירא‪ ,‬זעט מען אז עשו האט געמאכט א פעולה און כ’האב שוין געזאגט די נקודה אמאל‪ ,‬דער אויבערשטער‬ ‫ער האט אויפגעהויבן זיינע אויגן‪ ,‬פשט אז עשו איז נישט האט באשאפן א טין עידשער מיט א געוואלדיגע זיסע‬ ‫געווען סתם אזוי‪ ,‬עפעס איז דא פאר געקומען אין די נאטור‪ ,‬ווען ער ווערט מבוגר ער ווערט דרייצן יאר מיינט‬ ‫ער באמת אז ער הייבט אן שולט זיין אויף די וועלט‪ ,‬ער‬ ‫נשמה פון עשו‪.‬‬ ‫האט דאך שוין א הוט‪ ,‬ממילא איז ער זייער גרויס‪.‬‬ ‫ויצא הראשון אדמוני‬ ‫אונז ווייסן אז ס’שטייט שוין אין די מדרשים‪ ,‬אז ס’האט און אזוי הייבט ער אן גרעסער ווערן‪ ,‬ער הייבט אן‬ ‫געדארפט געבוירן ווערן מיט יעקב די נשמה פון דוד המלך‪ .‬ארויפגיין אויף א בארג ער ווערט גרעסער‪ ,‬ער ווערט‬ ‫נאר וואס דען דער יצר הרע האט זיך אריינגעמישט און עלטער ער ווערט שטערקער‪ ,‬און ער הייבט אנקוקן דעם‬ ‫ער האט געזאגט אז טאמער דאס גייט געשען וועט ער טאטן ווי א אלטע באטשי‪ ,‬הא! דער טאטע ער פארשטייט‬ ‫ממש מהפך זיין די גאנצע מציאות‪ ,‬די לעצטע רגע האט נישט‪ ,‬א שטיקל טי‪ ..‬ער וויל נישט זאגן קיין טיפש‪,‬‬ ‫מען געגעבן א טויש אויף‪ ,‬ס’האט געדארפט זיין די תיקון אויף זיין טאטע וואלט ער נישט גענוצט די אויסדרוק‪,‬‬ ‫השלם מ’האט געזען אז ס’איז נאכנישט די ריכטיגע מינוט‪ ,‬ווייל ער איז דאך א וואוילע בחור‪ ,‬אבער מיין טאטע איז‬ ‫מ’האט געגעבן א רוק אריין‪ ,‬דעם רויטן עשו אויף דעם אלטהיימיגער ער ווייסט נישט וואס היינט גייט פאר‪.‬‬ ‫ובשנים!‬ ‫פלאץ ווי דוד המלך וואלט ווען געדארפט געבוירן ווערן‪.‬‬ ‫דער הייליגער ר”ר אלימלך ברענגט דאך אז לעתיד לבא כ’מיין נישט קיין וויץ ווען דער בחור וואלט זיך נישט‬ ‫געשעמט‪ ,‬ס’איז דא א פיק אין די טינעדישט יארן‪ ,‬דאס‬ ‫וועט עשו אנקומען צום ריכטיגן תיקון ‪.‬‬ ‫ווען מ’קוקט אריין זעט מען אז יצחק אבינו האט געזען געשענט צווישן זעכצן און זיבעצן יאר‪ ,‬ווי דער בחור איז‬ ‫אמת’דיג קאנווינסט אז דער בחור איז עלטער ווי זיין‬ ‫א טיפערע זאך‪.‬‬ ‫דער הייליגער עטרת צבי ברענגט אין פרשת וישלח אויפן טאטע‪.‬‬ ‫פסוק וירא יעקב מאד‪ ,‬אונז ווייסן אז פון די נשמה פון עשו דאס אז ער איז שטעקער און קלוגער דאס געשענט ביי‬ ‫איז ארויסגעקומען דער הייליגער תנא ר’ עקיבא‪ ,‬דער די פופצן זעכצן‪ ,‬דארטן קומט ער צו ווי ער טשעקט זיינע‬ ‫מאסעלס כמה פעמים ביום‪ ,‬ער מאכט ביי זיך קלאר אז ער‬ ‫הייליגער תנא ר’ מאיר‪ ,‬שמעיה מיט אבטליון‪.‬‬ ‫איז טאקע שטערקער‪ ,‬און קלוגער איז ער אויכעט‪.‬‬ ‫ויאמר יצחק ידעתי בני ידעתי‬ ‫דאס אלעס האט יצחק געזען און ער האט געזאגט אולי ער שעמט זיך נאר ווייל ס’איז אינטערסאנטע זאך‪ ,‬אז א‬ ‫וועל איך אים מקרב זיין ער זאל אנקומען צו א בעסערע זון איז עלטערער ווי א טאטע ס’איז דאך א פאני משפחה‪,‬‬ ‫אבער ער איז אין די פלאץ‪ ,‬ער איז כמעט גרייט צו זאגן‬ ‫פלאץ‬ ‫מ’דארף איין זאך וויסן יצחק אבינו האט געוואוסט פאר זיין טאטע ווייז מיר דיין בורט סערטיפקעט‪ ,‬כ’ווייז‬ ‫פונקלטיך וואס דא גייט פאר‪ ,‬ער האט נישט געהאט קיין דיר מיינס וועסט זען אז כ’בין עלטער‪,‬‬ ‫כבר תירצו הקדמונים‬ ‫טעות‪ ,‬ער האט געוואוסט ווער זיין עשו איז‪ ,‬ער האט‬ ‫און ס’קומט אראפ‪ ,‬ווען מ’ווערט זיבצן אכטצן הייבט‬ ‫געוואוסט ווער זיין צדיק’ל איז‪.‬‬ ‫מען צו טראכטן אקעי כ’בין טאקע נישט עלטער‪ ,‬כ’בין‬ ‫דע מאין באת‬ ‫שטעלט אייך פאר‪ ,‬א משגיח מיטשעט זיך מיט א בחור‪ ,‬אבער שטערקער און קלוגער‪ ,‬ביי די אכטצן ניינצן איז מען‬ ‫און דער משגיח פארשטייט די תכלית פון דעם בחור‪ ,‬סרענדערט‪ ,‬דער בחור זאגט כ’פארשטיי זייער קלאר אז די‬ ‫מ’דארף דאך אים מעורר זיין‪ ,‬טאמער וועל איך ארויס זאך איז מסודר‪.‬‬ ‫יעצט דער פארשטענדליכע טאטע פארשטייט דאס‪,‬‬ ‫ווארפן פון ישיבה קען ער פאלן‪.‬‬ ‫ער האלט פאר דעם בחור און ער פרעגט אים ווי ביסטו ער גייט מיט‪ ,‬אקעי קינד מיינ’ס איך פארשטיי‪ ,‬דער בחור‬ ‫געווען‪ ,‬און דער בחור זאגט כ’ווייס כ’בין געגאנגען צום רעדט זיך איין ער האט גע’חוש’ט דעם טאטן ער שמעקט‬ ‫פון א ציגערעטל ווייל ער איז געווען לעבן א חבר וואס‬ ‫דאקטער’ס אפיס‪.‬‬ ‫יעצט די דאקטער’ס אפיס איז אפען צען אזייגער? ניין! האט גערייכערט‪.‬‬ ‫אבער א נארמאלע משגיח וועט געבן אזא קנייטש מיט די די אלע תירוצים וואס דער בחור זאגט פאר זיין טאטע‪,‬‬ ‫אויגן‪ ,‬ווי איינער זאגט האסט מיר געפאפט‪ ,‬האסט מיר דאס האט זיין טאטע געזאגט פאר זיין טאטע‪ ,‬ממילא איז‬ ‫גע’חושט‪ ,‬אבער ס’איז גוט איך מאך זיך ווי איך כאפ נישט‪ .‬דאך זייער קלאר ער קען די תירוצים‪.‬‬ ‫וואס איז די געדאנק דערפון?! האסטו דען גע’חושט די כ’שטיי אסאך מאל און כ’וואונדער מיר ווען א בחור‬ ‫אין די זעלבע צייט זעט מען אז ס’איז דא אין דער שטוב‬ ‫זאגט מיר א תירוץ‪ ,‬ביסט נישט קיין נער‪ ,‬וואס טראכסטו‬ ‫אמת’דיגע וואוילע קינדערלעך‪.‬‬ ‫די תירוץ האט מען געמאכט דאס יאר?! ס’איז א אלטע‬ ‫קומט די הייליגע תורה און ווי דער רמב”ן זאגט מעשה‬ ‫אלטע תירוץ!‬ ‫אבות סימן לבנים‪ ,‬אונז האבן געהאט א הייליגע טאטע‬ ‫כי ממך הכל ומידך נתתי אותו‬ ‫יצחק אבינו אונז זעמיר זיך בכלל נישט מדמה‪ ,‬אבער א‬ ‫יצחק אבינו האט געלאזט דעם עשו חוש’ן‪ ,‬אבא האיך‬ ‫לימוד דארף מען פון דעם נעמען‪ ,‬ס’איז געווען אין איין‬ ‫מעשרין המלח‪ ,‬און יצחק האט גערעדט צו אים שעפעלע‬ ‫שטוב א יעקב אבינו דער בחיר האבות‪ ,‬מיט א עשו הרשע!‬ ‫מ’גיבט מעשר‪ ,‬ער איז מיט געגאנגען מיט זיין וואגן‪,‬‬ ‫אין די זעלבע שטוב איז דאס געווען די זעלבע טאטע‬ ‫פארוואס ער איז מיט געגאנגען מיט זיין וואגן? וואס זאל‬ ‫מיט די זעלבע מאמע‪ ,‬נאר וואס דען ווען אונז ווייסן אז‬ ‫ער יעצט זאגן פאר זיין עשו‪ ,‬דו באגאבאנט‪ ,‬דו ליגנער‪,‬‬ ‫דאס איז די פעקל‪ ,‬ווייסן מיר אז מ’דארף מקרב זיין די‬ ‫דו שקרן וואס דו ביסט‪ ,‬האלטסט נישט ביי גארנישט‪,‬‬ ‫קינדערלעך‪.‬‬ ‫פארלירט ער אים דאך‪ ,‬פיצט ער אפ‪ ,‬לויפט ער אוועק פון‬ ‫ואת החזיר כי עליך הורגנו‬ ‫אינדערהיים‪.‬‬ ‫ס’איז דא א מורא’דיגע מעשה‪ ,‬ווי ווייט נישט אויפגעבן‬ ‫יצחק אבינו איז מיט געגאנגען ווייל ער האט געוואלט‬ ‫אויף קיינעם‪ ,‬אין ארץ ישראל איז דא א ארגאניזאציע‬ ‫איין זאך לקרב אותו‪ ,‬ס’איז דא א מדרש הגדול‪ ,‬דער מדרש‬ ‫וואס הייסט ערכים‪ ,‬זיי זענען מקרב צענדליגע טויזענטער‬ ‫הגדול זאגט‪ ,‬אלעס וואס יצחק אבינו האט געטון איז‬ ‫בעלי תשובות‬ ‫געווען ווייל ער האט אים געוואלט מקרב זיין ער האט אים‬ ‫דער וואס האט מייסד געווען ערכים‪ ,‬ער האט געהייסן‬ ‫נישט געוואלט מרחק זיין‪ ,‬ער האט אים געוואלט האלטן‬ ‫יוסף‪ ,‬און אונטער אים איז דא אזא מעשה‪.‬‬ ‫ביי זיך‪ ,‬ער האט געוואוסט דאס איז א פעקעלע וואס דער‬ ‫זיין זיידע איז געווען ביים קריג איין טאג האבן די נאציס‬ ‫אויבערשטער האט מיר געגעבן און כ’דארף זיך מיט דעם‬ ‫ימ”ש‪ ,‬אפגעמאכט אז זיי גייען מאכן דעם זיידן עסן חזיר‪.‬‬ ‫מתמודד זיין‪.‬‬ ‫זיי האבן צוזאמגענומען די גאנצע ציבור ‪ -‬זיין טאכטער‬ ‫קבלתי במתנה מאת אבי שבשמים‬ ‫א קליין מיידעלע איז דארטן געשטאנען ‪ -‬זיי האבן אים‬ ‫און דאס איז זייער וויכטיג‪ ,‬ווען דער אויבערשטער שיקט‬ ‫געזאגט אונז ווילן דו זאלסט עסן חזיר‪ ,‬און ער האט‬ ‫א פעקעלע פאר א מענטש‪ ,‬זה בכה וזה בכה‪ ,‬א קינד וואס‬ ‫געזאגט כ’וויל נישט!‬ ‫ווערט נעבעך אביסל אוועקגעקערט פונעם וועג‪ ,‬דאס איז‬ ‫אז דו וועסט נישט עסן וועט מיר דיר אריינשיסן א בולעט‬ ‫פעקלעך וואס אונז פארשטיי מיר נישט פארוואס דער‬ ‫אין קאפ‪ ,‬גייסט נישט עסן?! זענען זיי געגאנגען זיי האבן‬ ‫אויבערשטער האט געמאכט זיין תיקון העולם‪ ,‬אז אזוי‬ ‫אריינגעצילט א בולעט אין קאפ אריין און אוועקגעלייגט‬ ‫זאל דאס דארפן זיין‪ ,‬אבער דאס איז קלאר מ’קען נישט‬ ‫ברבים‪.‬‬ ‫אוועקלויפן פונעם הייליגן באשעפער’ס פעקל‪.‬‬ ‫אכלתי ואוכל עוד‬ ‫יעצט כ’קום נישט דא זאגן וויאזוי מ’זאל הענדלען די‬ ‫דאס מיידל וואס האט דאס געזען‪ ,‬האט מחליט געווען‪,‬‬ ‫קינדער‪ ,‬אוועק שיקן פון דערהיים‪ ,‬יעדער האט זיין דעת‬ ‫אויב לעב איך איבער די קריג האב איך מיט אידישקייט‬ ‫תורה יעדע טאטע מאמע‪ ,‬ליגט אונטער דעם מיט א מין‬ ‫גארנישט‪ ,‬אזא זאך קען זיין‪ ,‬מיין טאטע זאל שטארבן ווייל‬ ‫צושניטן הארץ וואס מ’קען ניטאמאל דן זיין‪.‬‬ ‫ער האט נישט געוואלט עסן‪.‬‬ ‫אבער וואס דו טוסט נאר‪ ,‬פארשטיי אז דער פעקלע‬ ‫זי איז נעבעך אהיימגעקומען נאכן קריג‪ ,‬ווען זי האט‬ ‫האט דער אויבערשטער אנגעצייכענט פאר דיר‪ ,‬און דער‬ ‫געקענט עסן חזיר‪ ,‬איז דאס געווען מיט אזא מין כעס‪ ,‬זי‬ ‫אויבערשטער האט דיר געגעבן די כחות ווייל אין הקב”ה‬ ‫האט דאס געגעסן פאר פרישטאג‪ ,‬לאנטש‪ ,‬נאכטמאל און‬ ‫בא בטרוניא עם בריותיו‪.‬‬ ‫פאר סנעק‪ ,‬ווען זי האט געקענט האט זי דאס אריינגערוקט‬ ‫מעשה אבות סימן "לבנים"‬ ‫יצחק אבינו האט מיטגעמאכט די פעקל‪ ,‬אונזער הייליגע און אלעס איז געווען מיט א נקמה מיין טאטע איז פאר‬ ‫טאטע אברהם אבינו האט פארברענגט אינדערהיים מיט דעם געשטראבן‪.‬‬ ‫כ'ווארט און כ'ווארט אין…‪.‬‬ ‫א ישמעאל וואס אונז לייד מיר דערפון עד היום הזה‪ ,‬צום‬ ‫סוף האט ער תשובה געטון‪ ,‬אונזער הייליגע טאטע יצחק פארציילן זיי‪ ,‬איר’ס א קינד איז געבוירן געווארן צו עכטע‬ ‫פרייע עלטערן‪ ,‬ער האט כסדר געהערט די מעשה פון זיין‬ ‫אבינו האט זיך צוזאמגעמיטשעט מיט א עשו‪.‬‬ ‫אסאך מאל טרעפט מען איינעם‪ ,‬און דאס איז זייער מאמע אז זיין זיידע איז געשטארבן וועגן חזיר‪ ,‬ווייל ער‬ ‫ווייטאגלעך‪ ,‬מ’קען זען א אידיש קינד‪ ,‬וואס איז ארויס האט נישט געגעסן חזיר האט מען אים געשאסן‪.‬‬ ‫מדרך הטוב קען מען הערן ווי מענטשן זאגן‪ ,‬אה! ווייל דער איינמאל איז ער געשטאנען אין די רייע ער האט געוואלט‬ ‫טאטע האט דאס געטון‪ ,‬ווייל די מאמע האט דאס געטון‪ ,‬קויפן א שטיקל חזיר רח”ל ער שטייט אין די רייע‪ ,‬אזוי‬ ‫נישט יעצט מטפל זיין מיט אים‪ ,‬משא”כ א רשע וועט דאס‬ ‫ווארטענדיג האט ער אנגעהויבן טראכטן איין רגע איך‬ ‫נישט פארשטיין‪.‬‬ ‫שטיי און ווארט אין די היץ כדי צו קענען באקומען א‬ ‫זאגט ער וכן נהג עצמי מורי ורבי הקדוש הקדושת לוי‪,‬‬ ‫שטיקל חזיר‪ ,‬אין די זעלבע צייט וואס מיין זיידע האט זיך‬ ‫ער האט מקרב געווען פרעמדע מענטשן מער ווי זיינע‬ ‫געלאזט שיסן און שטארבן פאר קידוש השם נישט עסן‬ ‫אייגענע תלמידים‪ ,‬און ער האט געזאגט מיין התרחקות‬ ‫קיין חזיר‪ ,‬איין רגע איך דארף קלערטי‪.‬‬ ‫דאס איז מיין התקרבות‪.‬‬ ‫פון דארטן איז געגאנגען זוכן וואס דא גייט פאר‪ ,‬פון‬ ‫כי גדול מרדכי ושמעו הולך בכל המדינות‬ ‫דארטן האט זיך אנגעהויבן דרייען ער איז געווארן א גרויסע‬ ‫בעל תשובה‪ ,‬ער האט געעפנט א גרויסע ארגאניזאציע‪ ,‬כ’בין געווען ביי מיין טאטע שליט”א‪ ,‬אונז גיימיר אריין‬ ‫וואס האט שוין מקרב געווען צענדילגע טויזענטער פרייע יעדע וואך דינסטאג צו מיין טאטע‪ ,‬און כ’גיי נאכאמאל‬ ‫רעדן דערפון‪ ,‬ווייל איך פיל יעדע מאל כ’רעד נאכאמאל‬ ‫זיי צוריק געברענגט צו אידישקייט‪.‬‬ ‫דערפון באקום איך פאון קאלס פון אידישע קינדער פון‬ ‫כי ברוב הימים תמצאנו‬ ‫די ערשטע בליק ווען מ’הערט אזא מעשה זעט מען די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫האוהב והשונא‬ ‫ס’איז נישט דא קיין חשבון‪ ,‬די וועלט ווערט געפירט סתם‬ ‫אזוי‪ ,‬חלילה בלי מנהיג בלי בירה‪ ,‬איינער שטארבט דא האט מיר מיין טאטע היינט געזאגט ס’שטייט אין ספר‬ ‫מיט מסירות נפש אויף קידוש השם‪ ,‬און דא זיין טאכטער פרי הארץ‪ ,‬דער פארסובער רבי‪ ,‬ר’ עקיבא ראבינאוויטש‬ ‫שרייבט‪.‬‬ ‫ווערט פריי‪ ,‬ס’איז זעט אויס אז מין געשעפט‪.‬‬ ‫וואס אונז ווייסן נישט איז אז אונטער די מסירות נפש די גמרא פארציילט אין מסכת שבת (לא‪ ):‬ווי די גר איז‬ ‫פונעם זיידן‪ ,‬איז געווארן א אויפשטייג פון צענדליגע געקומען צו הלל‪ ,‬ער האט אים געזאגט זיי מיר מקרב‪ ,‬ער‬ ‫טויזענטנער אידן וואס גייען זיך צוריק קערן לאבינו האט אים געזאגט מה דעלך סני לחברך לא תעביד און‬ ‫שבשמים און אלעס איז די קרעדיט פאר דער איד וואס רש”י הק’ זאגט אז דאס איז ואהבת לרעך כמוך‪.‬‬ ‫פרעגט דער מהרש”א ווי קומט ואהבת לרעך כמוך צו‬ ‫האט זיך מוסר נפש געווען‪.‬‬ ‫דעם‪ ,‬ואהבת לרעך כמוך איז טייטש זאלסט ליב האבן דיין‬ ‫איך ווארט אויף א ענטפער‬ ‫חבר פונקט ווי דיר אליינס‪ ,‬נו! טייטש אין ארמי’ש‪ ,‬רחם‬ ‫אמאל טוט א טאטע א פעולה מ’מיטשעט זיך צוזאם‪,‬‬ ‫על חברך‪..‬‬ ‫און א טאטע פרעגט א שאלה‪ ,‬א מאמע פרעגט א שאלה‬ ‫וואס האסטו אים געזאגט‪ ,‬מה דעלך סני לחברך לא‬ ‫וואס האב איך שלעכטס געטון‪ ,‬כ’האב דאך געטון אלעס‬ ‫תעביד?!‬ ‫וואס כ’האב געקענט פאר מיין קינד און גיב א קוק דאס‬ ‫טרעפ ביי טרעפ!‬ ‫איז געשען‪.‬‬ ‫ואהבת לרעך כמוך האט איין סטעפ פארדעם‪ ,‬די ערשטע‬ ‫די תירוץ דערויף איז די ענטפער איז נישט אייביג גראד‬ ‫סטעפ איז‪ ,‬א מענטש דארף אפמאכן א זאך וואס דו‬ ‫דא‪ ,‬אין די מעשה פון דעם איד‪ ,‬האט דאס גענומען כ’ווייס‬ ‫ווילסט נישט מ’זאל טון פאר דיר טו נישט פאר יענעם‪.‬‬ ‫וויפיל יאר‪ ,‬דרייסיג פערציג יאר ביז מ’האט געזען די‬ ‫פאר דו האסט אים ליב! האסט נישט ליב ווען איינער גיבט‬ ‫תשובה‪ ,‬די תשובה איז אבער געווען אזוי בולט’דיג‪.‬‬ ‫דיר א שטויס אין קאפ‪ ,‬שטויס נישט יענעם‪ ,‬האסט נישט‬ ‫יצחק אבינו האט דאס געזען כ’האב א עשו‪ ,‬די פעקל איז ליב ווען איינער בארעדט דיך‪ ,‬בארעד נישט יענעם‪.‬‬ ‫ביי מיר אינדערהיים לאמיר אים מקרב זיין‪ ,‬לאמיר אים‬ ‫איינמאל דאס איז אויסגעקלארט ביי דיר‪ ,‬וועסטו קענען‬ ‫האלטן‪ ,‬לאמיר אים מרחם זיין אולי וועל איך קענען טוישן‬ ‫צוקומען צו די ריכטיגע ואהבת לרעך כמוך‪.‬‬ ‫אביסל די מציאות וואס איז דא‪.‬‬ ‫ממילא קומט אויס אז מה דעלך סני לחברך לא תעביד‬ ‫איז די ערשטע תנאי צו ואהבת לרעך כמוך‪.‬‬ ‫מנהג בארדיטשוב‬ ‫כ’האב געזען אין ספר תולדות אהרן רעדט ער וועגן די ממילא האט דאס יא א שטארקע שייכות‪ ,‬ס’איז א שיינע‬ ‫נקודה וועגן מקרב זיין א שוואכן איד‪ ,‬ס’שטייט אין פסוק מציאות ווען מ’איז אין די סדרות וואס מ’רעדט מ’זאל‬ ‫ויאהב יצחק את עשו כי ציד בפיו ורבקה אוהבת את יעקב‪ .‬מקרב זיין יעדען איינעם‪.‬‬ ‫ויאמר אל יוסף תן זרע‬ ‫ס’איז דא כלל וואס א צדיק וועט מקרב זיין רשעים מער‬ ‫מיין מאמע האט מיר נאכגעזאגט א שיינע זאך‪.‬‬ ‫ווי אנשים כשרים‪ ,‬פארוואס?!‬ ‫ווייל טאמער וועט מען לאזן די רשע גיין וועט ער חלילה דרך אגב כ’וויל נאך צוריק קומען‪ ,‬כ’האב געליינט אין‬ ‫אינגאנצן פארלוירן ווערן‪ ,‬א אדם כשר וועט פארשטיין באילנא דחיי פון ר’ יוסל ראזענבערג ווי ער באשרייבט דעם‬ ‫דברי מוסר ער וועט פארשטיין אז טאמער קען מען זיך רבי’ן‪.‬‬ ‫רביצין‪ ,‬און דאס האט אנגעהאלטן זייער לאנג‪ ,‬זיי זענען‬ ‫אייימאל איז געווען אז מ’האט געדארפט אנפילן עסן‬ ‫געווען זייער פאר’דאגה’ט וואס טוט מען?!‬ ‫פאר די בחורים‪ ,‬ס’איז אבער געווען ליידיג‪ ,‬האט די רבי‬ ‫אינמיטן זעט מען ווי ס’קומט אן א קאר‪ ,‬ווער קומט אין‬ ‫גערופן ר’ יוסל און ער האט אים געזאגט גיי ארויס און‬ ‫די קאר?! ר’ יוסל!‬ ‫שאף געלט מ’זאל קענען האבן צו עסן פאר די‪.‬‬ ‫די רביצין זאגט פאר ר’ יוסל ס’איז צרות די רב וויל נישט‬ ‫ר’ יוסל האט געזאגט פארן רבי’ן‪ ,‬די רבי זאל אים שרייבן‬ ‫עסן‪ ,‬ערלעדיגט!‬ ‫א בריוו‪ ,‬די רבי האט אים געגעבן א ווארימע בריוו‪.‬‬ ‫ראה מה בין בני לבן…‪.‬‬ ‫על כל דברי האגרת הזאת‬ ‫ער קומט אריין צום רבי’ן און ער זאגט פארן רבי’ן די רבי‬ ‫ער איז אנגעקומען צו א מאראמאראשן עושר‪ ,‬ער זאגט‬ ‫ווייסט כ’דארף דאך גיין ארבעטן על המחיה ועל הכלכלה‬ ‫נישט די נאמען ווער דער עושר איז געווען‪ ,‬יענער האט‬ ‫כ’קום יעצט פון מענהעטן‪ ,‬די רבי ווייסט נישט וויאזוי דער‬ ‫נישט געקענט קיין לשון קודש‪ ,‬זאגט ער כ’האב פאר אייך‬ ‫מענהעטן זעט אויס און ער האט אנגעהויבן אראפלייגן‬ ‫א בריוו פונעם רב‪ ,‬א בריוו פאר מיר פון די רב זאגט ער יא!‬ ‫מענהעטן‪ ,‬די גאסן‪ ,‬מיט אז מין ליידגיין די רבי האט זיך‬ ‫ער ווייזט אים די בריוו!‬ ‫ממש אזוי געשאקעלט ער האט אראפגעלייגט מורא’דיג!‬ ‫און ער קוקט אים אן ווי א קלאץ מיט צוועלף אויגן‪ ,‬ער‬ ‫נאכדעם‪ ,‬בין איך אנגעקומען אין בית רחל‪ ,‬ס’איז געווען‬ ‫קען נישט ליינען דעם בריוו‪ ,‬נישט קיין פראבלעם איך וועל‬ ‫א זומער טאג ס’איז געווען הייס‪ ,‬בין איך אריין ביי אונז אין‬ ‫אייך דאס ליינען‪.‬‬ ‫שולע‪ ,‬די מיידל שולע‪ ,‬כ’מוז זאגן פארן רבי’ן אז מין רגש‬ ‫און ער הייבט אן ליינען די בריוו‪ ,‬לכבוד ר’ תנחום שליט”א‪,‬‬ ‫וואס כ’קען מיר נישט איינהאלטן‪.‬‬ ‫אזוי ווי דו ביסט אזא גוט הארץ און אזא לעכטיגע נשמה‪,‬‬ ‫כ’בין אנגעקומען ס’האט געגאסן שווייץ פון אונזערע‬ ‫און ער שרייבט אים די בריוו‪ ,‬ווי כאילו די רבי שרייבט דא‬ ‫מיידלעך‪ ,‬ס’איז געווען זייער הייס‪ ,‬ס’איז נישט געווען‬ ‫אריין‪ ,‬דא איז דא בחורים וואס הונגערן אויס און כ’ווייס‬ ‫קיין עיר קאנדישן דעמאלט‪ ,‬ס’האט געגאסן שווייץ‪ ,‬די‬ ‫דאך‪ ,‬אז דו האסט ליב צו געבן צו עסן פאר אידישע‬ ‫מיידלעך זענען געווען פרייליך אלעס איז געווען אנגעטון‬ ‫קינדער שיק איך דיר ר’ יוסף ראזענבערג…‪.‬‬ ‫צניעות’דיג‪.‬‬ ‫פשיהא! די רב זאגט איך בין א גוט הארץ‪ ,‬איך וועל דיר‬ ‫און ער ווייזט פארן רבי’ן ביז דא זענען זיי געגאנגען‬ ‫אנפולן מיט מיין וואגן‪ ,‬ער האט געהאט א ריזיגע גרויסע‬ ‫צניעות’דיג אנגעטון די ארבל‪ ,‬מיט אזא מין צניעות כ’האב‬ ‫וואגן‪.‬‬ ‫געזען די חילוק פון די גאס‪.‬‬ ‫יוסל קומט צוריק מיט א פילע וואגן מיט סחורה‪ ,‬ער האט‬ ‫ותחי רוח אביהם‬ ‫נישט געוואלט גיין צום רבי’ן ווייל ער האט געוואוסט אז‬ ‫די רבי האט זיך געגעבן א זעץ אויף אויפן בענקל‪ ,‬ער‬ ‫די רבי וועט אים…‪..‬‬ ‫האט אראפגעלייגט די צניעות וואס אונזערע טעכטער‬ ‫ניכרים דברי ‪ -‬אמת ‪-‬‬ ‫האבן און די רבי האט אויפגעשיינט‪ ,‬די רבי פרעגט ר’ יוסל‪,‬‬ ‫ס’גייט דורך אפאר טעג‪ ,‬און דער תנחום איז דא‪ ,‬ער קומט‬ ‫איר האט שוין געגעסן עפס ר’ יוסל?‬ ‫אריין צום רבי’ן ס’איז אים שווארץ געווארן פאר די אויגן‪,‬‬ ‫זאגט ר’ יוסל איך עס דאך נאר שיריים פונעם רבי’ן‪ ,‬נו!‬ ‫און די רבי באדאנקט זיך‪.‬‬ ‫וועלן מיר זיך גיין וואשן האט די רבי געזאגט!‬ ‫א שאלה? אז די רב זאגט איך האב א גוט הארץ?! נ!‬ ‫צוזאמען מיט’ן רבין האט מען זיך אוועק געזעצט עסן‪.‬‬ ‫אוודאי געב איך סחורה!‬ ‫זעמיר ווי דער הייליגער צדיק ווען ס’איז געקומען צו דער‬ ‫יוסל איז דארט געווען ער האט געמיינט ער שטארבט‪,‬‬ ‫ענין פון צניעות איז דאס געווען א געוואלדיגע זאך‪.‬‬ ‫די רבי האט אים געגעבן א בליק אין ווי געזאגט אלעס‬ ‫זאל דער אויבערשטער העלפן אלע אידישע קינדערלעך‬ ‫אין פיין‪ ,‬ווען ער איז ארויסגעגאנגען זאגט אים רי רבי‬ ‫זאלן האבן ערליכע אידישע קינדערלעך יעדער זאל‬ ‫איין זאך‪ ,‬כ’וויל דיר נאר זאגן איין זאך מיט אמת קען מען‬ ‫פארשטיין‪ ,‬ווען ס’קומט אריין צו איינעם אינדערהיים איז‬ ‫אויכעט שאפן אסאך געלט‪.‬‬ ‫דאס‪ ,‬נישט קיין חילוק וואס מ’טוט‪ ,‬ווייס אבער אז דאס איז‬ ‫לבלתי אכול‬ ‫דער רצון השם‪ ,‬מ’זאל זיך קענען מיט דעם מתמודד זיין‪.‬‬ ‫פארציילט מיר מיין מאמע תליט”א‪ ,‬ס’איז געווען‬ ‫וועט דער אויבערשטער זיכער געבן שפע ברכה מיט‬ ‫איינמאל וואס די רבי איז געווען אין בעל הארבער די רבי‬ ‫הצלחה הרחבת הדעת מיט מנוחה‪ ,‬וואוילע לעכטיגע‬ ‫איז אריין אין א מצב וואס ער וויל נישט עסן‪.‬‬ ‫קינדערלעך אונז זאלן אלע זוכה זיין צו גיין קעגן גואל צדק‬ ‫ס’איז נישט געווען קיין פודינו ומצילנו‪ ,‬קיינער האט‬ ‫און א פרייליכן שבת‪.‬‬ ‫נישט געקענט מאכן דעם רבי’ן עסן‪ ,‬מאיר דייטש‪ ,‬די‬ ‫צו הערן די שיעורים אויפן טעלעפאן \ צו לאזן א מעסעדזש \ צו ספאנסערן א גליון רופט ‪845-777-9987‬‬