gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

חתם סופר · Chasam Soifer — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: חתם סופר · Chasam Soifer

שבוע: תולדות (2026-11-09)

חתם סופר · Chasam Soifer — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ברוך יודא קליין‬ ‫נג‬ ‫דער הייליגער‬ ‫חתם סופר‬ ‫צווייטער טייל‪:‬‬ ‫זיינע קינדער און אייניקלעך‬ ‫דער כתב סופר‬ ‫הגה״ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ״ל‬ ‫[‪]47‬‬ ‫די טיילונג אין אונגַארן‬ ‫[פארזעצונג פון פריער]‬ ‫ָ‬ ‫רעזאלוציעס פון אידישן‬ ‫ָ‬ ‫אויסצופאלגן די‬ ‫ָ‬ ‫לאנד‬ ‫ַאלע אידישע בירגער פון ַ‬ ‫קאנגרעס אין ּפעסט"‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫נאכ'ן זיג אין ּפ ַא ַ‬ ‫רלאמענט‬ ‫ָ‬ ‫געהאט ַארויסגעשיקט‬ ‫ַ‬ ‫האט דער קולטוס מיניסטער‬ ‫יאר פריער ָ‬ ‫מיט ַא ָ‬ ‫רלאמענט‪,‬‬‫ּפא ַ‬ ‫אונגארישן ַ‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע אידן אין‬ ‫רטא ָ‬ ‫דער נצחון פון די ָא ָ‬ ‫מיסארן צו צווינגען ַאלע אידישע בירגער‬ ‫קא ַ‬ ‫רארדענונג צו די זעלבע ָ‬ ‫פא ָ‬ ‫ַא ַ‬ ‫שושן פורים שנת תר"ל‪ ,‬איז געווען בלויז דער ערשטער שריט אין ַא‬ ‫לאגן ביים אידישן‬ ‫נעא ָ‬ ‫שטאטוטן פון די ָ‬ ‫ַ‬ ‫רעזאלוציעס און‬ ‫ָ‬ ‫אויסצופאלגן די‬ ‫ָ‬ ‫ּפראצעדורע‪ .‬אויף צו אימּפלעמענטירן‪ ,‬דורכפירן דעם טיילונג‬ ‫לענגערער ָ‬ ‫באשלוסן איז ַא‬ ‫אויספאלגן די ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאס נישט‬ ‫קאנגרעס אין ּפעסט‪ ,‬און ַאז ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט מען‬ ‫דאקסישע קהילות‪ָ ,‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫און גרינדן זיכערע זעלבסטשטענדיגע ָא ָ‬ ‫נאך דער ָאּפשטימונג‬ ‫יאר שּפעטער‪ָ ,‬‬ ‫פארברעך‪ַ .‬אצינד‪ ,‬מיט ַא ָ‬ ‫קרימינאלער ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫פארשידענע מכשולות און ַאריבערגיין ַא מהלך ָ‬ ‫נאך געמוזט בייקומען ַ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן צוריקצוציען‬ ‫ָ‬ ‫רלאמענט‪ ,‬איז ָאטוועש געצוואונגען‬ ‫ּפא ַ‬ ‫אונגארישן ַ‬‫ַ‬ ‫פון‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫נאך צוויי ָ‬‫האט געדויערט קרוב צו ָ‬ ‫ָ‬ ‫רארדענונג‪ .‬ומלאך רע בעל כרחו יענה אמן‪.‬‬ ‫פא ָ‬ ‫פון דער ַ‬ ‫יאר געווען דער ‪–18‬טן מערץ ‪ '870‬למספרם‪ .‬מיט‬ ‫שושן פורים איז יענעם ָ‬ ‫האט דער קולטוס מיניסטער‬ ‫וואכן שּפעטער‪ ,‬דעם צווייטן ַאּפריל‪ָ ,‬‬ ‫צוויי ָ‬ ‫מיסארן (‪ )Commissioners‬פון ַאלע‬ ‫קא ַ‬‫צירקולאר צו די ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַארויסגעשיקט ַא‬ ‫לאנד‪ .‬דער בריוו הויבט זיך ָאן מיט‬‫באצירקן (דיסטריקטס) איבער'ן ַ‬ ‫רעגירונגס ַ‬ ‫רזאמלונג" —‬ ‫פא ַ‬ ‫נשטאטירונג ַ‬ ‫ַ‬ ‫"קא‬ ‫די ָ‬ ‫פאלגנדע ווערטער‪:‬‬‫די ָ‬ ‫דאקסישע קהילות‬ ‫רטא ָ‬ ‫די גרינדונגס אסיפה פון די ָא ָ‬ ‫רלאמענט פון דעם ‪–18‬טן מערץ ציען‬ ‫ּפא ַ‬‫באשלוס פון ַ‬ ‫"לויט דעם ַ‬ ‫ּפריוואט‬ ‫ַ‬ ‫דעאק‬ ‫ָ‬ ‫האט פערענץ‬ ‫רלאמענט ָ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫נאך דער ָאּפשטימונג אין ַ‬ ‫ָ‬ ‫רארדנט צו צווינגען‬‫פא ָ‬‫וואס ַ‬ ‫באפעל ָ‬ ‫מאכן בטל דעם ַ‬ ‫מיר צוריק און מיר ַ‬ ‫| פ' תולדות תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪16‬‬ ‫נאר‬‫באגניגן מיט דעם זיג‪ָ ,‬‬ ‫געראטן די עסקנים פון שומרי הדת זיך נישט צו ַ‬ ‫ָ‬ ‫קערּפערשאפט‬ ‫ַ‬ ‫קאנקרעטע שריט אויף צו גרינדן ַאן ַאנערקענטע‬ ‫נעמען ָ‬ ‫דאקסישן‬ ‫רטא ָ‬ ‫זאל צונויפנעמען די חרדי'שע קהילות אונטער איין ָא ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך ַא שטיק צייט וועלן‬ ‫געפאר ַאז ָ‬ ‫ַ‬ ‫ראן ַא‬ ‫פא ַ‬ ‫ניזאציע‪ַ .‬אנישט איז ַ‬ ‫רגא ַ‬ ‫ך–א ַ‬ ‫דא ָ‬ ‫ַ‬ ‫ניזאציע‪.‬‬ ‫רגא ַ‬ ‫וואס מער אידישע קהילות אין זייער ָא ַ‬ ‫לאגן ַאריינציען ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫די ָ‬ ‫שוראני‬‫ַ‬ ‫דער תלמיד פון חתם סופר הגאון רבי חזקי' פייוול פלויט אב"ד‬ ‫דעאק זכור לטוב‬ ‫פראנץ ָ‬ ‫זצ"ל שרייבט‪" :‬על כן יעץ החסיד והחכם באומות ַ‬ ‫מיססיאן"‪"( .‬מלחמת מצוה"‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫קא‬ ‫שטאטוטען ונבחר לנו ָ‬ ‫ַ‬ ‫שנוועדה יחדיו ונחבר לנו‬ ‫סיגעט‪ ,‬עמ' פ"ז)‪.‬‬ ‫הגאון רבי שרגא צבי טענענבוים זצ"ל דער בעל נטע שורק דערציילט‬ ‫פאלגענד‪:‬‬ ‫דאס ווי ָ‬ ‫ָ‬ ‫רלאמענט)‪...‬‬ ‫(ּפא ַ‬ ‫נדטאג ַ‬ ‫ַ‬ ‫הלא‬ ‫ַ‬ ‫"ועזר לנו על ידי ניסים ונפלאות בלב שרי‬ ‫נדטאג שנמהר‬ ‫ַ‬ ‫הלא‬ ‫ַ‬ ‫והזהירו אותנו אח"כ רבים מהשרים הנכבדים של‬ ‫קאנסטיטוציע און‬ ‫ניזאציע מיט ַא ָ‬ ‫רגא ַ‬ ‫נשטאטירונג" ַ(אן ָא ַ‬ ‫ַ‬ ‫"קא‬ ‫ָ‬ ‫ונחיש לעשות‬ ‫די ווענדונג פון דער ״דורכפירונגס קאמיסיע״‪ ,‬דער ״וועד הפועל״‪ ,‬צו די‬ ‫שטאטוטען) מהר‪ ,‬כי רק אז אנו בטוחים שלא יחזור הדבר לקלקולו‪ ,‬ואם לא‬ ‫ַ‬ ‫ערליכע קהילות אין אונגארן זיך אנצושליסן אין דער ארטאדאקסיע‬ ‫נעשה זאת אז נחטיא המטרה"‪( ,‬געדרוקט אין שו"ת "נהרי אפרסמון" פון זיין ברודער‬ ‫הגאון רבי יעקב טענענבוים זצ"ל‪ ,‬ח"ב‪ ,‬סי' י"ד)‪.‬‬ ‫דאקסן קענען זיך טיילן פון די‬ ‫רטא ָ‬ ‫האט געשטימט ַאז די ָא ָ‬ ‫רלאמענט ָ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫ַ‬ ‫ראגער רב‪ ,‬הגה"צ רבי שמואל פרענקל‬ ‫דא ָ‬ ‫דאס זעלבע שרייבט דער ָ‬ ‫ָ‬ ‫ּפצוהאלטן‬ ‫ַ‬ ‫דאקסן געגעבן ווערן ערלויבעניש ָא‬ ‫רטא ָ‬ ‫פאר די ָא ָ‬ ‫לאגן מוז ַ‬ ‫נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫נדטאג אזי‬ ‫ַ‬ ‫הלא‬‫נשטאטירונג לעצמינו כפסק ַ‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫זצ"ל‪" :‬אבל אם לא נעשה ָ‬ ‫רזאמלונג‪.‬‬ ‫פא ַ‬‫זא ַ‬ ‫ַא ַ‬ ‫יכול להיות אשר במשך איזה שנים יחזור הדבר לקלקולו ח"ו"‪.‬‬ ‫י"ט סיון שנת תר"ל‪ ,‬דעם ‪–18‬טן יוני‪ ,‬איז ָאנגעקומען די ערלויבעניש פון‬ ‫דאס געוואוסט פון פריער‪.‬‬ ‫האבן די מנהיגים פון יהדות החרדית ָ‬ ‫באמת ָ‬ ‫קולטוס מיניסטער ָאטוועש‪.‬‬ ‫פאר דעם צוועק‬ ‫געווארן ַ‬ ‫ָ‬ ‫ניזאציע "שומרי הדת" איז געגרינדעט‬ ‫רגא ַ‬ ‫די ָא ַ‬ ‫באלד ַארויסגעשיקט‬ ‫האט ַ‬‫צענטראלע "שומרי הדת" ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע‬ ‫רטא ָ‬ ‫די ָא ָ‬ ‫יאר פריער‪" .‬שומרי הדת" איז ָאבער לכתחילה ַאנערקענט‬ ‫נאך מיט דריי ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארטרעטער צו ַאן ַאלגעמיינער‬ ‫זאלן שיקן ַ‬‫איינלאדונגען צו ַאלע קהילות זיי ָ‬ ‫ַ‬ ‫פארטרעט די‬ ‫וואס ַ‬ ‫ביורא ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן דורך דער רעגירונג בלויז ַאלס ַא‬ ‫ָ‬ ‫שאפן‬‫ּפגעהאלטן ווערן אין ּפעסט מיט'ן צוועק צו ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס וועט ָא‬ ‫אסיפה ָ‬ ‫פאר קהילות‬ ‫ניזאציע ַ‬ ‫רגא ַ‬ ‫דאך ָא ַ‬ ‫באזונדערע ַ‬ ‫חרדי'שע אידן‪ .‬נישט ַאלס ַא ַ‬ ‫אונגארן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע קהילות אין‬ ‫רטא ָ‬ ‫פאר ַאלע ָא ָ‬ ‫שטאטוטן און תקנות ַ‬ ‫ַ‬ ‫נאך דער ָאּפשטימונג‬ ‫לאגן‪ .‬ערשט ַאצינד‪ָ ,‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫וואס זענען ָאּפגעטיילט פון די ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן אויף י"ב אב שנת תר"ל‪ ,‬ג' ואתחנן‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫פאררופן‬‫די אסיפה איז ַ‬ ‫געווארן זיך ָאּפצוטיילן‬ ‫ָ‬ ‫דאקסן ערלויבט‬ ‫רטא ָ‬ ‫רלאמענט‪ ,‬זענען די ָא ָ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫אין ַ‬ ‫האטעל "טיגער" אין ּפעסט‪.‬‬ ‫אויגוסט דעם ‪9‬טן ‪ '870‬למספרם‪ ,‬אינעם ָ‬ ‫לאגן‪.‬‬‫נעא ָ‬‫אונטערגעווארפן די ָ‬ ‫ָ‬ ‫און נישט זיין‬ ‫ַארום ‪ 130‬בעלי בתים און ראשי קהילה זענען צונויפגעקומען צו דער‬ ‫סימּפאטיזירט מיט די‬ ‫ַ‬ ‫האבן יעצט‬ ‫דעּפוטאטן וועלכע ָ‬ ‫ַ‬ ‫רלאמענט‬ ‫ּפא ַ‬ ‫די ַ‬ ‫האבן‬ ‫אסיפה בראש מיט ַארום ‪ 30‬רבנים גדולי ישראל‪ַ .‬ארום ‪ 250‬קהילות ָ‬ ‫האבן‬ ‫דעאק ָ‬ ‫ָ‬ ‫טסמאן פערענץ‬ ‫ַ‬ ‫שטא‬ ‫ַ‬ ‫ּפאליטיקער און‬ ‫דאקסן ווי דער ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫ָא ָ‬ ‫האבן בשותפות‬ ‫וואס ָ‬‫צאל קלענערע קהילות ָ‬ ‫דעלעגאטן‪ .‬געווען ַא ָ‬ ‫ַ‬ ‫געשיקט‬ ‫ּפראצעדורע‬ ‫רזאמלונג מיט דער זעלבער ָ‬ ‫פא ַ‬ ‫ּפצוהאלטן ַא ַ‬ ‫ַ‬ ‫געראטן ָא‬ ‫ָ‬ ‫זיי בכן‬ ‫פארטרעטער‪.‬‬ ‫געשיקט ַא ַ‬ ‫זאלן‬ ‫קאנגרעס‪ָ .‬‬ ‫האבן עס דורכגעפירט ביים אידישן ָ‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫ווי די‬ ‫דארט ָאננעמען‬ ‫ּפהאלטן ַאן ענליכע אסיפה און ָ‬ ‫דאקסן יעצט ָא ַ‬ ‫רטא ָ‬ ‫די ָא ָ‬ ‫לעגאל‬ ‫ַ‬ ‫זאל געגרינדעט ווערט ַא‬ ‫שטאטוטן וואו עס ָ‬ ‫ַ‬ ‫רעזאלוציעס און‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס‬ ‫דאקסן‪ .‬דער אידישער ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫פאר די ָא ָ‬ ‫קערּפערשאפט ַ‬ ‫ַ‬ ‫געמיינזאמע‬ ‫ַ‬ ‫באטייליגט‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫די גדולי ישראל ָ‬ ‫דארפן די חרדי'שע‬ ‫לאגן‪ַ .‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫פאר די ָ‬ ‫רזאמלונג ַ‬ ‫פא ַ‬ ‫איז געווען די גרינדונגס ַ‬ ‫אין דער אסיפה‬ ‫דאקסן‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫פאר די ָא ָ‬ ‫ּפהאלטן ַא גרינדונגס אסיפה ַ‬ ‫אידן יעצט ָא ַ‬ ‫אין זיין תשובה וועגן דער געשיכטע פון טיילונג שרייבט דער מהר"ם‬ ‫שיק (יו"ד סי' של"ו)‪" :‬בשנת תר"ל לפ"ק בחודש מנחם אב התאספו מקהלות‬ ‫אנשים חשובים יחידי סגולה יותר ממאה‪ .‬ובהסמכת ערך שלושים רבנים‬ ‫תיקנו התקנות ההם כדי לעשות סייג וגדר כדי שנוכל לעמוד בפני פריצי‬ ‫דאקסישע קהילות‬ ‫רטא ָ‬ ‫גרינדונגס אסיפה פון די ָא ָ‬ ‫עמינו"‪.‬‬ ‫האבן ַאריינגעגעבן ַא בקשה צום קולטוס מיניסטער‬ ‫די חרדי'שע עסקנים ָ‬ ‫יאר שּפעטער‪,‬‬ ‫געווארן מיט עטליכע ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז געשריבן‬ ‫אין דער תשובה‪ָ ,‬‬ ‫זא אסיפה צו קענען‬ ‫ּפצוהאלטן ַא ַ‬‫ַ‬ ‫ָאטוועש און געבעטן ערלויבעניש ָא‬ ‫דערמאנט נישט דער מהר"ם שיק קיין נעמען‪ .‬פון תשובות און בריוו פון‬ ‫ַ‬ ‫ראם מיט אייגענע‬ ‫רגאניזירן אין ַאן אייגענער זעלבסטשטענדיגער ַ‬ ‫זיך ָא ַ‬ ‫יארן שּפעטער‪ ,‬ווייסן מיר ַאז בראש פון‬‫ַאנדערע גדולים‪ ,‬אויך געשריבן מיט ָ‬ ‫שטאטוטן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ָאנגענומענע‬ ‫טאקע‬‫געשטאנען די מנהיגי הדור‪ :‬דער כתב סופר און ַ‬ ‫ַ‬ ‫דער אסיפה זענען‬ ‫זא ערלויבעניש‪ .‬זיינע גוטע‬ ‫געיאגט צו געבן ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך נישט‬ ‫ָאטוועש ָ‬ ‫געשטאנען בראש פון דער מערכה פון‬ ‫ַ‬ ‫דער מהר"ם שיק — וועלכע זענען‬ ‫צוריקצוהאלטן דערפון‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫באוויזן‬‫פאר ַא צייט אים ַ‬ ‫האבן ַ‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬‫פריינט די ָ‬ ‫צוזאמען מיט ַאנדערע תלמידי החתם סופר‪ .‬דער כתב סופר און‬ ‫ַ‬ ‫טיילונג‬ ‫שטאב‬ ‫ַ‬ ‫קאמּפעטענטן‬ ‫קלאסיג ָ‬ ‫געהאט ַאן ערשט ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט ָאבער‬ ‫"שומרי הדת" ָ‬ ‫ווארשיינליך איז‬‫נטלאפן פון פירסום און ַ‬ ‫ָ‬ ‫דער מהר"ם שיק זענען כידוע ַא‬ ‫ראנדום אין וועלכן זיי‬ ‫מעמא ַ‬ ‫ָ‬ ‫לעגאלן‬ ‫ַ‬ ‫האט ָאטוועש'ן געשיקט ַא‬ ‫וועלכע ָ‬ ‫רוואס זייערע נעמען זענען בשעת מעשה נישט‬ ‫פא ָ‬ ‫דאס געווען די סיבה ַ‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס אין‬‫פאררופן דעם אידישן ָ‬ ‫פאר'ן ַ‬‫ציטירן זיינע אייגענע ווערטער ַ‬ ‫טראץ‬ ‫זשורנאלן און צייטונגען פון "שומרי הדת"‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫געווארן אין די‬ ‫ָ‬ ‫ּפובליצירט‬ ‫קאנגרעס‬‫ּפהאלטן ַא ָ‬‫האבן געלויטעט ַאז יעדע רעליגיע מוז ָא ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ּפעסט ָ‬ ‫האבן ּפערזענליך ָאנגעפירט מיט די אינטענסיווע הכנות און‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫דעם ָ‬ ‫אונגארישער‬ ‫ַ‬ ‫פאר זייערע קהילות‪ַ .‬אזוי ווי דער‬ ‫שטאטוטן ַ‬ ‫ַ‬ ‫אויסארבעטן‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫‪17‬‬ ‫|‬ ‫פ' תולדות תשפ"ז |‬ ‫"קאנגרעס"‪ .‬דער ערשטער רעדנער איז געווען הגה"צ‬ ‫ּפראצעדורן פונעם ָ‬ ‫ָ‬ ‫באטייליגן אין דער אסיפה‪.‬‬ ‫איינלאדונגען צו רבנים צו קומען זיך ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫נאך אים ָ‬ ‫פארזיצער פון שומרי הדת‪ָ .‬‬ ‫רבי מאיר טרעביטש זצ"ל‪ ,‬דער ָ‬ ‫וואס הגה"צ רבי אהרן פריעד אב"ד בעסערמין זצ"ל שרייבט‬ ‫אין ַא בריוו ָ‬ ‫פארזיצער פון שומרי הדת‪.‬‬ ‫גערעדט רבי יצחק רייך זצ"ל דער וויצע ָ‬ ‫יא די נעמען‬ ‫דערמאנט ער ָ‬‫ַ‬ ‫יארן שּפעטער קיין סיגעט וועגן דער אסיפה‬ ‫מיט ָ‬ ‫לט–אפן איז אויסגעקריצט‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫[אויף דער מצבה פון רבי מאיר טרעביטש אין ַא‬ ‫באטייליגט אין דער‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫וואס ער געדענקט ַאז זיי ָ‬ ‫פון גדולי הרבנים ָ‬ ‫"איש גבור חי בתורה‪ .‬שמו נודע לתפארת בישראל‪ ,‬הרב המאור הגדול‬ ‫אסיפה‪.‬‬ ‫מו"ה מאיר המכונה מהר"ם טרעביטש זצ"ל‪ .‬גדולי ישראל מנוהו לראש‬ ‫"שמעו נא רבותי אשר אני מעיד בעדות נאמנה‪ ,‬דכירנא בעת אשר הי'‬ ‫יארצייט פון רבי יצחק רייך שטייט אין "מליצי‬ ‫שומרי דתינו"‪ .‬ביי דער ָ‬ ‫האסיפה בפעסט מבחורי יושר ונאמנים אשר נבררו מכל הקהלות היקרים‬ ‫אש"‪" :‬הישר הצדיק מוה"ר יצחק רייך ז"ל‪ ,‬ראש ונשיא ישראל כת היראים‬ ‫לאנדעס‬ ‫ניזאציעס ַ‬ ‫רגא ַ‬‫"א ַ‬ ‫ושלמים לעשות תקנות לטובת כלל ישראל ָ‬ ‫באונגארן בעיר ּפעסט‪ ,‬הוא האיש אשר לחם מלחמת ה' להחזיק היראים‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫שטאטוטען"‪ ....‬והי' שם כמו י"ב גאונים באסיפה אחת‪ ,‬הלא המה הגאונים‬ ‫ַ‬ ‫ובמסירת נפש עמד בפרץ נגד מהרסי הדת‪ .‬לפני מלכים יתיצב בעד‬ ‫מאונגוואר (הגה"צ רבי‬ ‫ַ‬ ‫נוחי נפש זצלה"ה‪ ,‬בעל כתב סופר‪ ,‬מהר"ם שיק‪ ,‬הרב‬ ‫היראים‪ .‬זכרו יהי' לנצח כי הוא בגבורתו העמיד התורה והיראה בישראל‬ ‫מאנהיימער זצ"ל)‪ ,‬הרב מליסקא (הגה"צ בעל אך פרי תבואה זצ"ל)‪ ,‬וכמדומה‬ ‫חיים הערש ַ‬ ‫באונגארן‪ .‬חסיד מפורסם צדיק יסוד עולם‪ .‬לא נח ולא שקט ופעל רק‬ ‫ַ‬ ‫מיארמוט (הגה"צ רבי דוד דייטש זצ"ל)‪ ,‬ובעל מחנה חיים‪ .‬והשאר נשכחו‪ .‬גם‬ ‫הרב ָ‬ ‫טובות ליראי השם כל ימיו"]‪.‬‬ ‫אני זעיר דמן חבריא הייתי שם בצוותא חדא…‪ .‬ובלי שום ספק אם הי' ידידי‬ ‫איינקלאנג מיט דעם‬ ‫ַ‬ ‫פארגעקומען די צווייטע זיצונג‪ .‬אין‬ ‫אין ָאוונט איז ָ‬ ‫וכו'…‪ .‬שם באותו מעמד והי' רואה מאור פני הגאונים‪ ,‬כאור השמש מזהירים‪,‬‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫דעלעגאט ערוויילט‬ ‫ַ‬ ‫מענטארן איינפיר איז דער עלטסטער‬ ‫ַ‬ ‫רלא‬ ‫ּפא ַ‬ ‫ַ‬ ‫והשראת שכינה על ראשיהם וזקוקין דנורא יוצא מפיהם‪ ,‬הי' נדמה ונראה‬ ‫"אלטערס–ּפרעזידענט"‬ ‫ַאלס ּפרעזידענט פון דער אסיפה‪ .‬דער ערוויילטער ַ‬ ‫בעיניו כאילו יצאה הוראה מפי בי"ד הגדול שבלשכת הגזית והי' מודה שכל‬ ‫איז געווען דער זקן הרבנים‪ ,‬מגדולי תלמידי החתם סופר‪ ,‬הגאון הצדיק רבי‬ ‫מי שממרה את דברי הגאונים הנ"ל חשוב כזקן ממרא וכל החולק על דבריהם‬ ‫מנחם כ"ץ פרוסטיץ אב"ד צעהלים זצ"ל‪.‬‬ ‫כחולק על השכינה"…‪"( .‬מלחמת מצוה" מדור "מכתב גלוי" עמ' מ')‪.‬‬ ‫געלאזט הערן פייערדיגע‬ ‫ָ‬ ‫האט גלייך אויפגעטרעטן און‬ ‫רבי מנחם כ"ץ ָ‬ ‫באטייליגט "בערך‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫דער מהר"ם שיק שרייבט ַאז אין דער אסיפה ָ‬ ‫אויפגאבע פון דעם כינוס‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דברות קודש ערקלערנדיג דעם צוועק און די‬ ‫שלשים רבנים"‪ .‬ווידער דער בעסערמינער רב הגאון רבי אהרן פריעד‬ ‫קאמיסיע"‪ַ ,‬א וועד‬ ‫דאן ערוויילט ַא "דורכפירונגס ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫די אסיפה ָ‬ ‫שרייבט "כמו י"ב גאונים"‪ .‬ס'איז ָאבער קיין שום סתירה‪ .‬דער מהר"ם שיק‬ ‫געווארן דער חרדי'שער עסקן און‬ ‫ָ‬ ‫פארזיצער איז אויסגעקליבן‬ ‫הפועל‪ַ .‬אלס ָ‬ ‫וואס דער בעסערמינער‬ ‫האט געשריבן די תשובה שנת תרל"ב‪ ,‬אין דער צייט ָ‬ ‫ָ‬ ‫פארזיצער זענען‬ ‫דאני‪ַ .‬אלס וויצע ָ‬ ‫לא ַ‬ ‫ראש ָ‬ ‫קא ָ‬ ‫שרייבער רבי שמען קרויס פון ָ‬ ‫נאכ'ן מהר"ם שיק און ‪13‬‬ ‫יאר ָ‬ ‫האט געשריבן זיין תשובה שנת תרמ"ג‪ָ 11 ,‬‬ ‫רב ָ‬ ‫נא אייזלער פון‬ ‫מא ָ‬ ‫געווארן ר' יודא לייב פישער פון הערענד און ַ‬ ‫ָ‬ ‫דערוויילט‬ ‫טאקע‬ ‫געווארן‪ .‬שרייבט ער ַ‬ ‫ָ‬ ‫ּפגעהאלטן‬ ‫ַ‬ ‫וואס די אסיפה איז ָא‬‫נאכדעם ָ‬ ‫יאר ָ‬ ‫ָ‬ ‫פריישטאדטל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ַאליין "והשאר נשכחו ממני"‪.‬‬ ‫אונטערגעשטראכן ַאז די‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַאלע רעדנער‬ ‫פאלגנדע טעג ָ‬ ‫אין די ָ‬ ‫הגאון רבי שרגא צבי טענענבוים‪ ,‬דער בעל נטע שורק זצ"ל‪ ,‬שרייבט‪:‬‬ ‫פארקערט‪ .‬מיר בלייבן מיט'ן‬ ‫שאפן עּפעס ניי‪ַ .‬‬ ‫באדייט נישט ַאז מיר ַ‬ ‫טיילונג ַ‬ ‫שטאטוטן‬‫ַ‬ ‫"ונאספו כל גדולי ישראל וגאוני ארץ מכל המדינה ועשינו‬ ‫ַאלטן‪ .‬מיר בלייבן ביי די ַאלטע יסודות און ביי די ַאלטע מנהגים‪ .‬ס'זענען‬ ‫מעטים‪ ,‬מעט הכמות ורב האיכות בעינא פקיחא להציל שארית ישראל‬ ‫לאג"‪ ,‬און‬ ‫"נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫דערפאר רופן זיי זיך‬ ‫ַ‬ ‫וואס זוכן עּפעס ניי‪.‬‬ ‫לאגן‪ָ ,‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫זיי‪ ,‬די ָ‬ ‫קאנגרעסלער איז געווען ַא‬ ‫הקאנגרעסלער"‪ָ — .‬‬ ‫מפחים אשר טמנו לרגלינו ָ‬ ‫דאקס"‪.‬‬‫רטא ָ‬ ‫"א ָ‬ ‫מיר ווערן גערופן ָ‬ ‫קאנגרעס‪.‬‬ ‫ּפהאלטן זייער ָ‬ ‫נאכ'ן ָא ַ‬‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫פאר די ָ‬‫צונאמען ַ‬ ‫ָ‬ ‫באטייליגט אין‬ ‫האבן זיך ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ַא מער גענויע ליסטע פון די גדולי ישראל ָ‬ ‫נאך‬‫דעם כינוס לצדיקים וועלן מיר ברענגען אין קומענדיגן ַארטיקל אי"ה‪ָ ,‬‬ ‫די איינצעלהייטן פון דער אסיפה‪.‬‬ ‫באדייט און דער מקור פון די נעמען‬‫דער ַ‬ ‫דאקסן"‬‫רטא ָ‬ ‫"א ָ‬‫לאגן" און ָ‬ ‫"נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫"נעא" אין גריכיש איז טייטש‬ ‫ָ‬ ‫ווארט‪.‬‬ ‫פאקטיש ַא גריכיש ָ‬ ‫לאג" איז ַ‬ ‫"נעא ָ‬‫ָ‬ ‫לאג אין גריכיש מיינט ַא‬ ‫נעא ָ‬ ‫"ווארט"‪ָ .‬‬ ‫באדייט ָ‬ ‫"לאג" אין גריכיש ַ‬ ‫"ניי"‪ ,‬און ָ‬ ‫די אסיפה‬ ‫דאס גריכישע‬ ‫רעפארמירטע איז געפעלן ָ‬ ‫ָ‬ ‫אונגארישע‬ ‫ַ‬ ‫פאר די‬‫ווארט‪ַ .‬‬ ‫נייע ָ‬ ‫זאל‬‫וואס ָ‬‫"קאנגרעס" ָ‬ ‫וויאזוי צו פירן ַא ָ‬ ‫קיין גרויסע עקסּפערטן אויף ַ‬ ‫לאגן"‪.‬‬‫"נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫לאג"‪,‬‬‫"נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן זיי זיך גערופן‬ ‫לאג‪ָ ,‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫ווארט ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאקסישע אידן נישט געווען‪ַ .‬א‬ ‫רטא ָ‬ ‫צופרידנשטעלן די רעגירונג זענען די ָא ָ‬ ‫דאקסן"‬ ‫רטא ָ‬ ‫"א ָ‬ ‫דאקסיע" און ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫"א ָ‬ ‫דאקס"‪ָ ,‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫"א ָ‬ ‫אויך די ווערטער ָ‬ ‫כל שכן און ַא קל וחומר די גדולי ישראל און צדיקי הדור וועלכע זענען געווען‬ ‫איראניע זענען עס נישט די‬ ‫ָ‬ ‫פאקטיש גריכישע נעמען‪ .‬צו דער‬ ‫זענען ַ‬ ‫בקי אין הוויות דאביי ורבא און אפילו בשבילי דרקיע ָאבער זענען געווען‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬ ‫פאר זיך גענומען די נעמען‪ .‬די ָ‬ ‫האבן ַ‬ ‫וואס ָ‬‫דאקסישע אידן ָ‬ ‫רטא ָ‬‫ָא ָ‬ ‫קאלן‪.‬‬‫טא ָ‬ ‫ּפרא ָ‬ ‫ָ‬ ‫רמאליטעטן און‬‫פא ַ‬‫נגרעסיאנעלע ָ‬ ‫ָ‬ ‫קא‬ ‫האוונט אין ָ‬‫בא ַ‬ ‫קנאּפ ַ‬ ‫ַ‬ ‫שּפאט‬ ‫ָ‬ ‫האבן זיי געגעבן די נעמען‪ ,‬מיט ַא כוונה פון‬ ‫וואס ָ‬‫זענען עס די ָ‬ ‫ערפארונג זייענדיג‬ ‫ַ‬ ‫ערשט–האנטיגע‬ ‫ַ‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫האבן זיי ָאבער‬ ‫צו זייער מזל ָ‬ ‫האבן זיך ָאבער דערמיט בכלל נישט‬ ‫און דערנידערונג‪ .‬די חרדי'שע אידן ָ‬ ‫געזאגט‪ ,‬אין‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫דעלעגאטן‪" ,‬אנוס על פי הדיבור" ווי דער מהר"ם שיק ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאּפטירט‪.‬‬ ‫שטאלץ ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן עס מיט‬ ‫געשעמט און ָ‬ ‫קאנגרעס אין ּפעסט‪.‬‬‫אידישן ָ‬ ‫"אויסגעהאלטן"‪ .‬ווידער‬ ‫ַ‬ ‫באדייט "גלייך"‪" ,‬ריכטיג"‪,‬‬ ‫רטא" אויף גריכיש ַ‬ ‫"א ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאקס מיינט‬ ‫רטא ָ‬ ‫"דאקס" אויף גריכיש מיינט "גלויבן"‪ָ ,‬אדער "מיינונג"‪ָ .‬א ָ‬ ‫ָ‬ ‫דאס "ריכטיגע גלויבן" ָאדער "ריכטיגע מיינונג"‪.‬‬ ‫לזא ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫"פארבערייטונגס" זיצונגען‪ .‬די ערשטע‬ ‫פארגעקומען צוויי ָ‬ ‫י"ב אב זענען ָ‬ ‫אייראּפע דורך להבדיל‬ ‫ָ‬ ‫געווארן אין‬ ‫ָ‬ ‫ווארט איז ערשט גענוצט‬ ‫דאס ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויסצוּפלאנעווען די‬ ‫ַ‬ ‫רמיטאג‪ ,‬איז געווען ַאן אסיפה פון עסקנים‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫זיצונג‪ַ ,‬‬ ‫| פ' תולדות תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪18‬‬ ‫דער הייליגער חתם סופר | ברוך יודא קליין‬ ‫האבן זיך ַאזוי גערופן‪ .‬ביי דעם‬ ‫מענאציעס וועלכע ָ‬ ‫ַ‬ ‫דינא‬ ‫ָ‬ ‫קריסטליכע‬ ‫מאל זיך גערופן‬ ‫דאס ערשטע ָ‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫האבן די ָ‬ ‫קאנגרעס אין ּפעסט ָ‬ ‫ָ‬ ‫אונגארישע גויים ַאז זיי זענען עס‬ ‫ַ‬ ‫לאגן" צו ווייזן דער וועלט און די‬ ‫"נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫ּפלוצימדיגער טויט פון קולטוס מיניסטער ָאטוועש‬ ‫פאר די חרדי'שע אידן‬ ‫פארגעשריטענע אידן‪ .‬כדי צו געבן אויך ַ‬ ‫די נייע און ָ‬ ‫וואס ער וויל נישט אונטערשרייבן און‬ ‫נאכדעם ָ‬‫ָ‬ ‫דאקסן"‪,‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫"א ָ‬‫באצייכנט ַאלס די ָ‬ ‫לאגן ַ‬ ‫נעא ָ‬ ‫האבן זיי די ָ‬ ‫נאמען ָ‬ ‫ַא נייעם ָ‬ ‫שטאטוטן‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע‬‫רטא ָ‬ ‫באשטעטיגן די ָא ָ‬‫ַ‬ ‫מיינענדיג דערמיט ָאּפצושּפעטן פון די "צוריקגעבליבענע" פרומע אידן‪,‬‬ ‫האבן דעם ריכטיגן גלויבן און די ריכטיגע מיינונגען‪.‬‬ ‫האלטן ַאז זיי ָ‬ ‫וועלכע ַ‬ ‫האט ַאריינגעגעבן‬ ‫דאקסישע אידן ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫קאמיטע פון די ָא ָ‬ ‫די דורכפירונגס ָ‬ ‫געשראקן פון דעם נייעם‬ ‫ָ‬ ‫גארנישט‬ ‫האבן זיך ָאבער ָ‬ ‫די ערליכע אידן ָ‬ ‫שטאטוטן" און‬ ‫ַ‬ ‫ציאנס‬ ‫ניזא ָ‬ ‫רגא ַ‬ ‫"א ַ‬ ‫ראן ָאטוועש די ָ‬ ‫בא ָ‬ ‫צום קולטוס מיניסטער ַ‬ ‫דאּפטירט‪.‬‬ ‫שטאלץ ַא ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן עס מיט‬‫פארקערט‪ :‬זיי ָ‬ ‫"לעיבל"‪ַ .‬‬ ‫באשטעטיגן די‬ ‫זאלן ַ‬ ‫יאזעף‪ָ ,‬‬ ‫פראנץ ָ‬ ‫געווארט ַאז ער‪ ,‬ווי אויך דער קייזער ַ‬ ‫אונגארישן‬ ‫ַ‬ ‫ַ‬‫ריינגעטראגן צום‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַא‬ ‫וואס די חרדי'שע אידן ָ‬ ‫די ּפעטיציע ָ‬ ‫סטאטוס פון ַא געזעץ‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫זאל קריגן דעם‬ ‫"שטאטוטן" עס ָ‬ ‫ַ‬ ‫רלאנגענדיג די רעכט דורכצופירן ַא טיילונג איז‬ ‫פא ַ‬ ‫רלאמענט ַ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫ַ‬ ‫האט דער קולטוס מיניסטער ָאטוועש‬ ‫געהאט געשריבן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האבן שוין‬ ‫ווי מיר ָ‬ ‫קאמיטע"‪.‬‬ ‫דאקסישע ָ‬ ‫רטא ָ‬‫נאלע ָא ָ‬ ‫ציא ַ‬‫"נא ָ‬ ‫געווארן דורך די ַ‬ ‫ָ‬ ‫ַאריינגעגעבן‬ ‫באשטעטיגן‬ ‫קיינמאל נישט אונטערשרייבן און ַ‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט ַאז ער וועט‬ ‫ָ‬ ‫געהאט‬ ‫ַ‬ ‫דאס ַאנערקענט‪ .‬דער‬ ‫האט ָ‬ ‫אונגארישע רעגירונג‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫רלאמענט‪ ,‬און די‬ ‫ּפא ַ‬ ‫דער ַ‬ ‫האט ער‬ ‫דאקסן‪ .‬ווען ס'איז געקומען דערצו ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫שטאטוטן פון די ָא ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאן גערופן‪" ,‬שומרי‬ ‫די‬ ‫האבן זיך ביז ַ‬ ‫נאמען מיט וועלכן די קהילות ָ‬ ‫ָאפיציעלער ָ‬ ‫באשטעטיגונג‪.‬‬ ‫געוואלט אונטערשרייבן און געבן זיין ַ‬ ‫ָ‬ ‫טאקע נישט‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע קהילות"‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫"א ָ‬ ‫געווארן די ָ‬ ‫ָ‬ ‫הדת"‪ ,‬איז פון יעצט און ווייטער‬ ‫באשטעטיגן די‬ ‫נטזאגט פון ַ‬ ‫האט זיך ַא ָ‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫ַא קורצע צייט ָ‬ ‫באשטעטיגן‪.‬‬ ‫האט ער זיי מער נישט געקענט ַ‬ ‫שטאטוטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫געשטארבן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דערנאך איז ער ּפלוצלינג‬ ‫ָ‬ ‫באלד‬ ‫ַ‬ ‫קלאּפ‪ .‬זיי‬ ‫לאגן איז זיין ּפלוצימדיגער טויט געווען ַא גרויסער ַ‬ ‫נעא ָ‬ ‫פאר די ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטאטוטן"‬ ‫ַ‬ ‫ניזאציעס‬ ‫רגא ַ‬ ‫"א ַ‬ ‫די ָ‬ ‫באוויינט זיין פריצייטיגן טויט‪ .‬די צייטונגען‬ ‫נאך אים געטרויערט און ַ‬ ‫האבן ָ‬ ‫ָ‬ ‫קאמיסיע זענען געווען ר'‬ ‫די ַאנדערע עסקנים פון דער דורכפירונגס ָ‬ ‫פאר דעם גרויסן שרייבער‪,‬‬ ‫רעפארמער זענען געווען פול מיט לויב ַ‬ ‫ָ‬ ‫פון די‬ ‫ּפאּפענהיים פון ּפרעשבורג‪ ,‬ר'‬ ‫שארהעלי‪ ,‬ר' קלמן ַ‬ ‫ווא ַ‬ ‫ראש ַ‬ ‫מא ָ‬ ‫איסר גרין פון ָ‬ ‫וואס זיין ּפלוצימדיגער טויט איז ַא גרויס‬ ‫ּפאליטישן פירער ָ‬ ‫דענקער און ָ‬ ‫גניישטאט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ווא‬ ‫אברהם פריעדליעבער פון אוהעל‪ ,‬און ר' אלי' שלעזינגער פון ָ‬ ‫לאגן בפרט‪.‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫פאר די ָ‬ ‫לאנד בכלל און ַ‬ ‫פאר'ן ַ‬ ‫פארלוסט ַ‬ ‫ַ‬ ‫וואס זענען‬‫שטאטוטן" ָ‬‫ַ‬ ‫ניזאציעס‬ ‫רגא ַ‬ ‫"א ַ‬ ‫אויסגעארבעט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫די אסיפה ָ‬ ‫גאנצע מחותנים ביי דער לוויה‪ .‬הספדים‬ ‫רעפארמער זענען געווען ַ‬ ‫ָ‬ ‫די‬ ‫געדארפט דינען ַאלס יסודות‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫גראפן‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫רא ַ‬ ‫ּפא ַ‬ ‫שטאנען פון ‪ַ 29‬‬ ‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫האני‬‫"דא ַ‬ ‫רעפארם טעמּפל‪ ,‬די ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן אין דעם‬ ‫ָ‬ ‫געהאלטן‬ ‫ַ‬ ‫נאך אים זענען‬ ‫ָ‬ ‫געוואלט‬ ‫ָ‬ ‫האט נישט‬‫וואס ָ‬ ‫פאר ַאלע קהילות‪ .‬יעדע קהילה ָ‬ ‫און גרונדליניעס ַ‬ ‫בודאּפעסט‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫שול"‪ ,‬אין‬ ‫געדארפט ַאריינשיקן‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫לאנגען צו דער עדת מרעים פון די ָ‬ ‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫כאטש רבנים‬ ‫איגנארירט זיין טויט‪ָ .‬‬ ‫ָ‬ ‫האבן ווי‬ ‫דאקסישע אידן ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫די ָא ָ‬ ‫"קאנצעליי" און דערמיט ערקלערן ַאז זיי‬ ‫אירע תקנות צו דער דורכפירונגס ַ‬ ‫נאכ'ן טויט‬ ‫פארמעלע טרויער רייד אין זייערע דרשות ָ‬ ‫ריינווארפן ָ‬ ‫ַ‬ ‫פלעגן ַא‬ ‫וואס פירט זיך על פי חוקי תורתינו‬ ‫דאקסיע ָ‬ ‫רטא ָ‬ ‫לאנגען צו דער ָא ָ‬ ‫בא ַ‬‫ווילן ַ‬ ‫הויך–ראנגיקע רעגירונגס פירער איז אין די‬ ‫ַ‬ ‫פון‬ ‫הקדושה ודיני השולחן ערוך‪.‬‬ ‫אונגארישע רבנים צו יענער צייט‬ ‫ַ‬ ‫דרשות פון‬ ‫וואס די ערליכע קהילות וועלן‬ ‫ָ‬ ‫נאכדעם‬ ‫ָ‬ ‫נישטא קיין זכר פון זיין טויט‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫קאנצעליי" זייער‬ ‫ַאריינשיקן צו דער "דורכפירונגס ַ‬ ‫דאקסישן אידענטום‪,‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫די טריבונע פון ָא ָ‬ ‫ערקלערונג און גרייטקייט זיך ָאנצושליסן אין‬ ‫דיציאנעלע אידענטום"‪ַ ,‬ארויסגעגעבן‬ ‫ָ‬ ‫טרא‬ ‫"דאס ַ‬ ‫ָ‬ ‫קאנצעליי דורכפירן‬ ‫דאקסיע וועט די ַ‬ ‫רטא ָ‬ ‫דער ָא ָ‬ ‫דורך רבי יצחק רייך דער ּפרעזידענט פון‬ ‫וואס ווילן‬ ‫נשטאטירונג פון די ַאלע קהילות ָ‬ ‫ַ‬ ‫קא‬ ‫ַא ָ‬ ‫האט נישט געקענט פולשטענדיג‬ ‫קאנצעליי‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫לאגישן‬‫נעא ָ‬ ‫באשלוסן פון דעם ָ‬ ‫נישט ַאקצעּפטירן די ַ‬ ‫באריכט אונטער'ן‬ ‫איגנארירן די נייעס‪ .‬אין ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫רבאנד פון‬ ‫פא ַ‬ ‫קאנגרעס און גרינדן ַאן אייגענעם ַ‬ ‫ָ‬ ‫קעּפל "דער נייער קולטוס מיניסטער"‪ ,‬אין וועלכן‬ ‫דאקסישע קהילות‪.‬‬ ‫רטא ָ‬‫ָא ָ‬ ‫דאר‬‫טעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫דער נייער קולטוס מיניסטער ד"ר‬ ‫דאקסישע קהילות‬ ‫רטא ָ‬ ‫צענטראלע פון די ָא ָ‬ ‫ַ‬ ‫די‬ ‫דערמאנט‪ַ ,‬אז‬ ‫ַ‬ ‫באגריסט‪ ,‬ווערט‬ ‫ּפוילער ווערט ַ‬ ‫קאנט ַאלס "שומרי‬ ‫בא ַ‬ ‫ּפאּפולער געווען ַ‬ ‫וועלכע איז ָ‬ ‫רשטארבענער קולטוס‬ ‫ָ‬ ‫פא‬ ‫פארגייער דער ַ‬ ‫זיין ָ‬ ‫קאנט‬‫בא ַ‬ ‫געווארן ַ‬ ‫ָ‬ ‫הדת" איז פון יעצט און ווייטער‬ ‫באשולדיגט ווערן‬ ‫אינגאנצן ַ‬ ‫ַ‬ ‫מיניסטער קען נישט‬ ‫קאנצעליי"‪.‬‬ ‫ַאלס "די ַ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס ווייל ער איז‬ ‫פאר'ן אידישן ָ‬ ‫ַ‬ ‫אונגארישער רעגירונג איז‬ ‫ַ‬ ‫מצד דער‬ ‫פארפירט דורך זיינע גוטע פריינט די רשעי‬ ‫ַ‬ ‫רארדענונג‪ַ ,‬אז יעדע‬ ‫פא ָ‬ ‫געווארן ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫ַארויסגעגעבן‬ ‫לאגן‪,‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫נאר זיי‪ ,‬די ָ‬ ‫לאגן‪ ,‬און ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫ישראל די ָ‬ ‫דארף זיך ָאנשליסן און ערקלערן‬ ‫אידישע קהילה ַ‬ ‫דערפאר‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫נטווארטליך‬ ‫ָ‬ ‫רא‬ ‫פא ַ‬ ‫זענען ַ‬ ‫לאנגען‪ .‬צי וויל זי ָאננעמען‬ ‫בא ַ‬ ‫וואוהין זי וויל ַ‬ ‫נאך וועגן דער גרינדונגס אסיפה פון דער‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס ָאדער‬ ‫לאגישן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫באשלוסן פון‬ ‫די ַ‬ ‫״ארגאניזאציאנס שטאטוטן״‪ ,‬די גרונט תקנות‬ ‫דאקסיע און די ווייטערדיגע ַאנטוויקלונגען‬ ‫רטא ָ‬ ‫ָא ָ‬ ‫שטאטוטן פון די‬ ‫ַ‬ ‫וויל זי ָאננעמען די תקנות און‬ ‫פאר די ארטאדאקסישע קהילות געשריבן ביי‬ ‫אין קומענדיגן ַארטיקל אי"ה‪.‬‬ ‫דאקסן‪.‬‬ ‫רטא ָ‬‫ָא ָ‬ ‫דער אסיפה פון זומער שנת תר״ל אין פעסט‬ ‫[פארזעצונג קומט אי"ה]‬ ‫ָ‬ ‫‪19‬‬ ‫|‬ ‫פ' תולדות תשפ"ז |‬