gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫דעם רבינ'ס‬ ‫תשפ"ז‬ ‫בראשיתתשפ"ז‬ ‫תולדות‬ ‫בס"ד‬ ‫בס"ד‬ ‫יע ַזיין‬ ‫מֹוד ַ‬ ‫אלט ִאיר ִ‬ ‫יטאן (שיהר"ן ר"ט)‬ ‫יערע ִקינְ ֶדער ָז ְ‬‫ַאיֶ ֶ‬ ‫ָוואס ָּדא ָהאט ִזיְך ִּג ָ‬ ‫ליכט‬ ‫אסן ג ִטֶעלְיפֶ טער‬ ‫‪3‬‬‫‪305‬‬ ‫גליון ‪00‬‬ ‫גליון‬ ‫ריינער קוואל‬ ‫אמא ּ ְפירצֵ ַא ַיילְרןיי ָנדְק ּו ְק‬ ‫לָ ִָ‬ ‫דער‬ ‫עקעס ֶצענְ ְד ִליגֶ ע‬ ‫ארן ַלאנְ גֶ ע ׁ ְש ְט ֶר ֶ‬ ‫ְמ ִסירוּת נֶ ֶפ ׁש צ ּו ָפ ְ‬ ‫ֶעס ִאיז גֶ עוֶ וען ַא ָמאל ַא סוֹ ֵחר ִאין ַא יְ ִריד פוּן ַא ְר ַ ּב ַעת‬ ‫יפן ִדי ְ ּבכוֹ ָרה"‪.‬‬ ‫ארקוֹ ְ‬ ‫אר ֶדעם ַפ ְ‬ ‫וֶ ועל ִדיר ַפ ְ‬ ‫ייליגֶ ע‬ ‫יילט ִדי ֵה ִ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫עדיגֶ ע ֶס ְד ָרה ֶד ְ‬ ‫ואכ ִ‬ ‫ִאין ִדי וָ ֶ‬ ‫עבן‬ ‫יסגֶ עגֶ ְ ּ‬ ‫ׁ ָשעוֹ ת אוּן ֶטעג‪ ,‬כּ וֹ חוֹ ת ַה ֶ ּנ ֶפ ׁש אוּן ּגוּף אוּן אוֹ ְ‬ ‫ַה ּ ִמינִ ים‪ ,‬וָ ואס ִאיז גֶ עוֶ וען גָ אר ַא גֶ עלוּנְ גֶ ענֶ ער סוֹ ֵחר‪.‬‬ ‫על‪ָ ּ .‬פסוּק 'ו ְּלאֹם ִמ ְלאֹם‬ ‫יפן‬‫אפ ְ‬ ‫וילינְ ג ְ ּב ִר ֶידער‪ ,‬יַ ֲעקֹב ִמיט ֵעשָׂ ו‪ֶ .‬דער‬ ‫ּתוֹ ָרה פוּן ִדי ְצוִ ִ‬ ‫ס ַ ּבאוֹ ֶ‬ ‫י'נְ ט‬ ‫אר'ן ְ ּ ֶב ֶרר ִ ּבענְ גְ‬ ‫דוֹ ׁ ְש‬ ‫ערק ַפ‬ ‫"י ֶט ַה ָּ‬ ‫ַרגֶׁ ִש ְ‬ ‫על‬ ‫עלט‬ ‫יילן ָדאס גֶ ְ‬ ‫ַאזוֹ י וַ וייט ַאז ֶער ְפ ֶלעגְ ט ׁשוֹ ין ֵצ ְ‬ ‫ישט ׁ ְש ֵטיין ִאין‬ ‫ץ'‪ַ ,‬אז יַ ֲעקֹב ִמיט ֵעשָׂ ו ֶקענֶ ען נִ ׁ ְ‬ ‫יֶ ֱגְא ַ ָלמ ְ‬ ‫ייליגֶ ען‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ִאין ִדי ֶע ְר ׁ ְש ֶטע ּתוֹ ָרה פוּן זַ יין ֵה ִ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫עהאט ִדי ֲעשֶׂ ֶרת יְ ֵמי‬ ‫אבן ִמיר גֶ ַ‬ ‫ייך ֶדערוֹ יף ָה ְ ּ‬ ‫ערס‬ ‫יפ ְ‬ ‫ילע ְקוֹ ֶ‬ ‫ילע ִפ ֶ‬ ‫יטן ִדי ַא ְר ֶ ּבעט פוּן ִדי ִפ ֶ‬ ‫ִאינְ ִמ ְ‬ ‫אר ְקט‬ ‫ֵאיין ַמ ְד ֵרגָ ה‪ ,‬נָ אר וֶ וען ֵאיינֶ ער ׁ ְש ֵטייט אוּן ׁ ְש ַט ְ‬ ‫ֵס ֶפר ִל ּקו ֵּטי מוֹ ֲה ַר"ן ִאיז ַמ ְס ִ ּביר וִ וי ַאזוֹ י ִאיז אוֹ יך ַהיינְ ט‬ ‫וישן‪ֶ ,‬דער‬ ‫ְּת ׁשו ָּבה‪ ,‬יוֹ ם ַה ָּקדוֹ ׁש‪ִ ,‬די ִפיר ֶטעג ִאינְ ְצוִ ׁ ְ‬ ‫ישל‪ ,‬צ ּו‬ ‫עש ַטאנֶ ען ַארוּם זַ יין ִט ׁ ְ‬ ‫ועל ֶכע זֶ ענֶ ען גֶ ׁ ְ‬ ‫וֶ ְ ְ‬ ‫וייטער‪ָ ,‬דאס ֵמיינְ ט וֶ וען ַא‬ ‫אפ ֶדער ְצוֵ ֶ‬ ‫אלט ַא ָר ּ‬ ‫יך ַפ ְ‬ ‫זִ ְ‬ ‫ילה‬ ‫אלן ָח ִל ָ‬ ‫יך צ ּו אוּנְ ז ִדי ֲעבוֹ ָדה פוּן יַ ֲעקֹב אוּן ִמיר זָ ְ‬ ‫ׁ ַש ָּי‬ ‫ייליגֶ ער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת‪ ,‬שִׂ ְמ ַחת ֵ ּבית ַה ּׁשוֹ ֵא ָבה‪ַ ,‬א ְר ַ ּבע‬ ‫ֵה ִ‬ ‫יפן ֶא ְתרוֹ גִ ים‪ ,‬לו ָּל ִבים ֲה ַד ִּסים א‪.‬א‪.‬וו‪ַ .‬אזוֹ י ָהאט ֶער‬ ‫קוֹ ְ‬ ‫יך ִמיט ֱאמוּנָ ה‪ְּ ,‬ת ִפ ָּלה‪ְ ,‬קד ְו ׁ ָּשה‪,‬‬ ‫אר ְקט זִ ְ‬ ‫ִאינְ גְ ל ׁ ְש ַט ְ‬ ‫אבן ׁ ֵשייכוּת צ ּו ֵעשָׂ ו ָה ָר ׁ ָשע‪ֶ .‬דער ֶר ִ ּבי ִאיז‬ ‫ישט ָה ְ ּ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫אך ֶדער‬ ‫ערנָ‬ ‫אר ַצייט‪ֶ ,‬ד ְ‬ ‫ִמינִ ים‪ ,‬הוֹ ׁ ַש ְענוֹ ת‪ֶ ,‬דעם ֶר ִ ּבי'נְ ס יָ ְ‬ ‫ארן ִאין זַ יין‬ ‫אל ְ‬ ‫אפ ֶירענֶ ע ָד ַ‬ ‫אך ּ ַפ ּ ִ‬ ‫אך אוּן נָ ְ‬ ‫אקט נָ ְ‬ ‫עפ ְ‬ ‫גֶ ּ ַ‬ ‫אלט‬ ‫ערנֶ ען ּתוֹ ָרה‪ ,‬גו ֶּטע ִמדוֹ ת‪ְ ,‬צנִ יעוּת‪ַ ,‬פ ְ‬ ‫שִׂ ְמ ָחה‪ֶ ,‬ל ְ‬ ‫ַמ ְס ִ ּביר ַאז יַ ֲעקֹב ִאיז ִמ ָּל ׁשוֹ ן ָח ְכ ָמה וַ וייל ֶדער ַּת ְר ּגוּם‬ ‫ע ֶצ ֶרת – שִׂ ְמ ַחת ּ ּתוֹ ָרה וֶ וען ַא ֶלע ִא ְידן‬ ‫יוֹ ם טוֹ ב ׁ ְש ִמינִ י ֲ‬ ‫יבער ָהאט ֶער‬ ‫ערזְ ל! וֶ וען ֶדער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת ִאיז ַא ִר ֶ ּ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫אפ ֵע ְשָׂ ו (יֵ ֶצר ָה ָרע) ִמיט זַ יינֶ ע ֶח ְב ֶרה‪ִ ,‬מיט‬ ‫ַא ָר ּ‬ ‫וארט " וַ ַּי ְע ְק ֵבנִ י" זֶ ה ּ ַפ ֲע ָמיִ ם‬ ‫יפן וָ ְ‬ ‫ייט ׁ ְשט אוֹ ְ‬ ‫אוּנְ ְקלוּס ַט ְ‬ ‫אבן ַ ּבאקו ֶּמען‬ ‫עפ ֵרייט ִמיט ִדי ּתוֹ ָרה‪ַ ,‬א ֶלע ָה ְ ּ‬ ‫אבן זִ יך גֶ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫עלט וָ ואס ֶער‬ ‫עך גֶ ְ‬ ‫עק ֶל ְ‬ ‫יילן ִדי ּ ֶפ ְ‬ ‫עצט ֵצ ְ‬ ‫ועקגֶ עזֶ ְ‬ ‫יך ַאוֶ ְ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יש ֵקייט ִגיט ֶמען כּ ַֹח ַפאר ִדי "כּ ַֹח‬ ‫עדן ּ ִפינְ ְטל ִא ִיד ׁ ְ‬ ‫יֶ ְ‬ ‫ערנְ ט ֶמען פוּן ֶדעם ַאז‬ ‫אשית כז) ‪" -‬וְ ַח ְּכ ַמנִ י"‪ֶ ,‬ל ְ‬ ‫(ב ֵר ׁ ִ‬ ‫ְּ‬ ‫ַאן ֲע ִל ָּיה ְל ּתוֹ ָרה‪.‬‬ ‫אר ִדינְ ט‪.‬‬ ‫ָהאט ַפ ְ‬ ‫ַה ְּקדו ׁ ָּשה"‪ֶ .‬מען זֶ עט וִ וי ַר ִ ּבי נָ ָתן ֶ ּבעט ַא ְּת ִפ ָּלה אוֹ יף‬ ‫ער ַפאר ָהאט ֶער‬ ‫יַ ֲעקֹב ִאיז ֶדער ִענְ יָ ן פוּן ָח ְכ ָמה‪ ,‬אוּן ֶד ְ‬ ‫עק ֶל ְ‬ ‫עך‬ ‫עצט ִאיז גֶ עקו ֶּמען ִדי ַצייט צ ּו ֶע ֶפענֶ ען ִדי ּ ֶפ ְ‬ ‫יֶ ְ‬ ‫ייען‬‫ש ֶ‬ ‫'ע ְ ְשר ׁ ֵ ְט‬ ‫אש ִמיתיר ֶ ׁ‬ ‫עלף ִמיר‬ ‫ער ׁ ְש ֶטער‪ֶ ,‬ה ְ‬ ‫יב ְ‬‫ּ‬ ‫יך ֶ ּבעט ִדיר אוֹ ֶ‬ ‫ִדי ּתוֹ ָרה א'‪ִ :‬א ְ‬ ‫ט'‬ ‫וען ׁ ִ‬ ‫ט וֶ‬ ‫ט ֵר‬ ‫עציינְ‬ ‫וייל ָשְ ּבל‪.‬כוֹ יֶר ֵ ְ‬ ‫מ‬ ‫שריינֶה וַע ָמ ׁ‬ ‫יזדי ַא ְ ּב ׁ ֵ‬ ‫כוֹ ָ‬ ‫ען ִ‬‫אס ֶּמ ִא‬‫אקו‬ ‫ַ ּב ָד‬ ‫יבן ִאין‬ ‫עק ִל ְ ּ‬ ‫אמגֶ ְ‬ ‫יך ַצ ְ‬‫אבן זִ ְ‬ ‫פוּן ִדי אוֹ ְצרוֹ ת וָ ואס ִמיר ָה ְ ּ‬ ‫ער‬ ‫ד ְ ֶד‬ ‫ש ִ ּביפ ָוּן‬ ‫עבן "כּ ַֹח"‬ ‫יך זָ אל זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו גֶ ְ ּ‬ ‫ִמיט גְ רוֹ יס ַר ֲח ָמנוּת ִא ְ‬ ‫ארט‬ ‫ערד ׁ ֶר‬‫מןט ַ ֶהדקוֹ ֶ‬ ‫אתוֹ זָ ִאגְ‬‫יין‪ָ ,‬חְ ּבְכ ֵצָמה‪.‬‬ ‫אוֹ יף‬ ‫יסגֵ‬‫וייזְרוֹט ְ‬ ‫ייםוַ ַא‬ ‫ואסין ָד ַ ּבאס‬ ‫וָ ׁשוֹ‬ ‫עדע‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ַפאר יֶ ֶ‬ ‫יב ְ‬‫ֶדעם ח ֶֹד ׁש‪ ,‬אוּן ַדאנְ ְקן ֶדעם אוֹ ֶ ּ‬ ‫יףט‬ ‫יב‬ ‫אוֹ ְ ּ‬‫ּקןעלוֹ‬ ‫ים‪.‬ו ְ גֶ‬ ‫ענְ ֵ ִאד ָתנִ‬ ‫ערף יֶ ַ ׁ ְרשחֶט ָה‬ ‫יך ִמ ְת ַ ּג ֵ ּבר זַ יין אוֹ יף‬ ‫ַפאר ִדי ַמ ְלכוּת ִ ּד ְק ֻד ּׁ ָשה‪ ,‬זִ י זָ אל זִ ְ‬ ‫יג ק‬ ‫ש ֵינְרדי‪ֶ ַ ,‬דד ְ‬ ‫אר‬ ‫שיש ִּת ׁ ִ ְק‬‫יד ׁ‬‫ח ֶ ִֹד ׁ‬ ‫עד ער‬ ‫עס ִא‬ ‫ייל ֶיגֶ‬ ‫ַא ֵזה יֶ ִ‬ ‫יכע ִמינוּט‬ ‫עדן ָטאג ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫עמען יֶ ְ‬ ‫ַמ ָתנָ ה ַ ּבאזוּנְ ֶדער‪ ,‬נֶ ֶ‬ ‫יך זָ אל זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו ַמגְ ִ ּביר‬ ‫"מ ּ ְלכוּת ָה ִר ׁ ְש ָעה"‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫ַ‬ ‫אךין‬ ‫א‬‫ועןזַ ִ ְ‬ ‫עדע‬ ‫וייל יֶגֶ עוֶ ֶ‬ ‫אך‪ ,‬וַזוֹ ֶכה‬ ‫עד ָעה זַאט ְ‬ ‫ען‬ ‫מ ֶ‬ ‫ואספוּן ֶ יֶ‬ ‫ימ וָּיוּת‬ ‫עפ ְפנִער ִ‬ ‫אשוּן ֶ ּ‬‫ערשֵׂ ֶ ַ ּכבל ׁ ֶא‬ ‫ֶד ֶד‬ ‫ער‬ ‫ייליגְ ן‬‫עבן ִמיט ׁ ֶש ַבח וְ הוֹ ָד ָאה ַפאר ֶדעם ֵה ִ‬ ‫אוּן זִ ְ‬ ‫יך ָא ּ ְפגֶ ְ ּ‬ ‫וען‬ ‫יפן יֵ ֶצר ָה ָרע‪ֶ ׁ .‬שענְ ק ִמיר ָח ְכ ָמה‬ ‫זַ יין ֶדעם יֵ ֶצר טוֹ ב אוֹ ְ‬ ‫עוֶ ַא‬ ‫יז גֶאוּן‬ ‫ייט‬ ‫עכ ִטֶעיגְסַק ִא‬‫ה‪,‬‬ ‫א ׁ ָשֶנָל ְ‬ ‫יך ַ ַה‬ ‫ֹאש‬ ‫אט ַ ִאאיןר זִ ׁ ְ‬ ‫ה ׁש‪,‬‬ ‫ועלטח ֶ ָֹד‬ ‫ייליגְ ְן‬ ‫ה וֶ ִ‬ ‫ער‬ ‫עם ֵ‬ ‫ִא ֶדין ֶד‬ ‫עכ ִטיגֶ ע ח ֶֹד ׁש‬ ‫אבן ַ ּבאקו ֶּמען‪ַ ,‬אזַ א ֶל ְ‬ ‫ח ֶֹד ׁש וָ ואס ִמיר ָה ְ ּ‬ ‫ישןט‬ ‫אט נִ ְׁ ְ‬ ‫אך‬‫עדע זַ ְ‬ ‫יך זָ אל זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו קו ְּקן אוֹ יף יֶ ֶ‬ ‫ִמיט ַ ּד ַעת ִא ְ‬ ‫וער‬ ‫אנְה ט וֶ‬ ‫ער ָ‬ ‫יינֶען נָ‬ ‫ועןען ֵק ֶמ‬ ‫יר ֶק‬ ‫י'ן‪ ,‬וֶ‬ ‫ואסייםדוֶ ְרּר ִ ּ ְבך ִא‬‫מּץה‪ ,‬וָ ַ ּב‬ ‫חק ְכבּ ָו‬ ‫יכע ָ ִ‬ ‫עט ִאל ֶ‬ ‫גֶ ַאזְַ‬ ‫עקענְ ט‬ ‫יבער ְ ּב ׁ ָשלוֹ ם וְ ׁ ַש ְלוָ ה‪ֶ ,‬מען ָהאט גֶ ֶ‬ ‫וָ ואס ִאיז ַא ִר ֶ ּ‬ ‫אר וֶ ועט זַ יין‬ ‫אס יָ ְ‬ ‫יך‬ ‫ייליגֶ ע שֵׂ ֶכל וָ ואס ִאיז ָדא ִאין ֶדעם‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫ִאין ִדי ֵה ִ‬ ‫אך‪.‬‬ ‫ען'טדו ְ ַאּרז ְך ָ ִדדי זַ‬‫לוֹ ְמ‬ ‫ע'חדינֶ‬‫אים ִָ‬ ‫ער ׁ ְש ְטן אוּן ִ גֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫צוּם אוֹ ֶ ּ‬ ‫ערן ׁשוֹ ָפר‪,‬‬ ‫גֵ יין ִאין ׁשוּל אוּן ֶה ְ‬ ‫אמלוּנְ ג ַ ּביים‬‫ארזַ ְ‬ ‫ַאזַ א ֵשיינֶ ער ַפ ְ‬ ‫אכן וָ ואס ִאיז‬ ‫ערן צ ּו ִדיר דו ְּר ְך ַא ֶלע זַ ְ‬ ‫ערנֶ ענְ ֶט ְ‬ ‫יך ֶד ְ‬‫זָ אל זִ ְ‬ ‫עמט ִדי‬ ‫אר ׁ ֶש ְ‬ ‫ערט‪ֶ ,‬ער ַפ ְ‬ ‫אר ֶק ְ‬ ‫ֵעשָׂ ו ִאיז ּפוּנְ ְקט ַפ ְ‬ ‫אכט‬ ‫עמ ְ‬ ‫אבן גֶ ַ‬ ‫ֶר ִ ּבי'ן‪ִ ,‬א ְידן ָה ְ ּ‬ ‫ועלט‪.‬‬ ‫אר ַהאנֶ ען אוֹ יף ִדי וֶ ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫"בכוֹ ָרה" ‪ָ -‬ח ְכ ָמה‪ַ ,‬אזוֹ י וִ וי ֶעס ׁ ְש ֵטייט ִאין ּ ָפסוּק 'וַ ִּי ֶבז‬ ‫ְּ‬ ‫על ְפן ַאז ִדי ֲח ׁ ִשיבוּת פוּן ַעם‬ ‫ער ׁ ְש ֶטער זָ אל ֶה ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫ֶדער אוֹ ֶ ּ‬ ‫ישט קו ְּקן ִמיט אוֹ יגְ ן פוּן‬ ‫ֵעשָׂ ו ֶאת ַה ְ ּבכוֹ ָרה'‪ֵ ,‬עשָׂ ו וִ ויל נִ ׁ ְ‬ ‫אך‪ֶ ,‬ער‬ ‫עדע זַ ְ‬ ‫שֵׂ ֶכל אוֹ יף ֶדער ִחיוּת וָ ואס ִאיז ָדא ִאין יֶ ֶ‬ ‫עדער ִאיד ִ ּב ְפ ָרט‪ ,‬זָ אל ׁשוֹ ין‬ ‫יִ שְׂ ָר ֵאל ִ ּב ְכ ַלל אוּן פוּן יֶ ֶ‬ ‫אכגֵ יין נָ ְ‬ ‫אך ִדי ַּת ֲאווֹ ת‪ֶ .‬ער קו ְּמט ַא ֵהיים ֶער‬ ‫וִ ויל נָ אר נָ ְ‬ ‫ועלט ַאזוֹ י וִ וי ֶדער נָ ִביא‬ ‫וערן אוֹ יף ִדי וֶ ְ‬ ‫עקט וֶ ְ‬ ‫ַאנְ ְט ּ ְפ ֶל ְ‬ ‫'א ַה ְב ִּתי ֶא ְת ֶכם ָא ַמר‬ ‫עדיגֶ ע ַה ְפט ָֹרה ָ‬ ‫ואכ ִ‬ ‫זָ אגְ ט ִאין ִדי וָ ֶ‬ ‫יטע ִלינְ זְ ן‪ּ ֶ ,‬בעט ֶער ִאים " ִ ּגיס‬ ‫אכט רוֹ ֶ‬ ‫זֶ עט וִ וי יַ ֲעקֹב ָק ְ‬ ‫יטע ִלינְ זְ ן‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫ִמיר ַא ַריין ִאין ַמיין מוֹ יל פוּל ִמיט רוֹ ֶ‬ ‫(מ ְל ָא ִכי ּ ֵפ ֶרק א') ָא ֵמן ֵּכן יְ ִהי ָרצוֹ ן‪.‬‬ ‫ַה ּׁ ֵשם'‪ַ .‬‬ ‫מוהר"ן‬ ‫ליקוטימוהר"ן‬ ‫שו"תעלעלליקוטי‬ ‫נצח‪,‬שו"ת‬ ‫פנינינצח‪,‬‬ ‫הק'פניני‬ ‫ספרוהק'‬ ‫לאורספרו‬ ‫להוציאלאור‬ ‫בקרובלהוציא‬ ‫שנזכהבקרוב‬ ‫לזכותשנזכה‬ ‫לייב‪,‬לזכות‬ ‫שמחהלייב‪,‬‬ ‫ירוחםשמחה‬ ‫ז"לבןבןר'ר'ירוחם‬ ‫יוסףז"ל‬ ‫משהיוסף‬ ‫נשמתר'ר'משה‬ ‫לעילוינשמת‬ ‫נתנדבלעילוי‬ ‫נתנדב‬ ‫אּומאן ִמיט ַדיין ִמ ְׁש ָּפ ָחה'‪.‬‬ ‫אר ְסטּו ַקיין ַ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫מיין‬ ‫מעשה'לע‬ ‫אפן‬ ‫עט ָר ְ‬ ‫עׁשען‪ִ ,‬איְך ָהאּב זִ יְך גֶ ְ‬ ‫אקע ַאזֹוי גֶ ֶ‬ ‫ֶעס ִאיז ַט ֶ‬ ‫עצ ֶטע ִמינּוט ָהאּב ִאיְך‬ ‫אֹויפן ֶוועג צּום ֶר ִּבי'ן‪ִ .‬די ֶל ְ‬ ‫ְ‬ ‫יכל ִאיְך ָפאר צּום‬ ‫ק‪ּ-‬ב ְ‬ ‫יס ִ‬‫עקֹויפט ֶדעם ִד ְ‬ ‫ְ‬ ‫ְׁשנֶ על גֶ‬ ‫יׁשט ִאין ַקיין‬ ‫ערנְ ט נִ ְ‬ ‫ֶר ִּבי'ן‪ַ ,‬אזֹוי ִווי ַמיין ִקינְ ד ֶל ְ‬ ‫יכט‬ ‫ארן ֶר ִּבי'נְ ס ִל ְ‬ ‫אדאנְ ְקן ַפ ְ‬ ‫ייער ַּב ַ‬ ‫ִאיְך ִוויל זִ יְך זֵ ֶ‬ ‫אקאנְ ט‬ ‫יׁשט ַאזֹוי ַּב ַ‬ ‫יבה ִאיז ִאים נִ ְ‬ ‫ְּב ֶר ְס ֶל ֶב'ע ְס ִב ָ‬ ‫"איְך ָפאר צּום ֶר ִּבי'ן"‬ ‫יסק ִ‬ ‫ִּב ְפ ָרט ַפאר ִדי ִד ְ‬ ‫ייליגְ ן ִצּיּון‪ָ ,‬א ֶּבער ִווי‬ ‫נֹוׂשא פּון ֵה ִ‬ ‫ֵ‬ ‫ֶדער גַ אנְ ֶצער‬ ‫עהאט גָ אר ַא ַסאְך ְמנִ יעֹות ִמיט אּונְ זֶ ער‬ ‫אּבן גֶ ַ‬ ‫ִמיר ָה ְ‬ ‫אֹויע ְרן ִדי‬ ‫ֶ‬ ‫עקט ִאין זַ יינֶ ע‬ ‫עׁש ֶט ְ‬ ‫נָ אר ֶער ָהאט ַאיינְ גֶ ְ‬ ‫יּבן יָ אר‪,‬‬ ‫וארן זִ ְ‬ ‫עו ְ‬ ‫עצט גֶ ָ‬ ‫ועל ֶכער ִאיז יֶ ְ‬ ‫יק'ל ֶו ְ‬ ‫ַצ ִד ְ‬ ‫וימען ֶע ְרגֶ עץ‬ ‫עׁש ִו ֶ‬ ‫ועקגֶ ְ‬ ‫ַמ ֲע ֶׂשה פּון נָ ִתי‪ִ ,‬איז ֶער ַא ֶו ְ‬ ‫אכט צּו ֶקענֶ ען‬ ‫עמ ְ‬ ‫ועל ֶכע ְּפ ַלאן ֶמען ָהאט נָ אר גֶ ַ‬ ‫ֶו ְ‬ ‫אּבן ִמיר‬ ‫ארט ָה ְ‬ ‫ַווייט ַא ֶוועק‪ַ ,‬אז ֶמענְ ְט ְׁשן ִאין ֶע ְיר ָּפ ְ‬ ‫עלט‪ַ ,‬סיי ִמ ַּצד ִדי‬ ‫עׁש ֶט ְ‬ ‫אֹויסגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫יׁשט‬ ‫ארן ָהאט זִ יְך נִ ְ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫יטן ִקינְ ד? ֶער ִאיז ַּביי זִ יְך?‬ ‫עפ ֶרעגְ ט ָוואס ִאיז ִמ ְ‬ ‫גֶ ְ‬ ‫ּתֹורה‪ַ ,‬אזֹוי אֹויְך ִמיט ְמנִ יעֹות ַארּום פּון‬ ‫ַּת ְלמּוד ָ‬ ‫ַקיין ְר ִאּיֹות ֲאסּורֹות אֹויף ִדי ֶוועגְ ן אּון ְׁש ֶטעגְ ן ָהאט‬ ‫ִמ ְׁש ָּפ ָחה וד"ל‪.‬‬ ‫אפט אּון‬ ‫ער ְקט‪ִ ,‬פיל ִמיט ֶּבענְ ְק ַׁש ְ‬ ‫אמ ְ‬ ‫יׁשט ַּב ֶ‬ ‫ֶער נִ ְ‬ ‫אל ְפן ַאז ִאיְך‬ ‫עה ְ‬ ‫ער ְׁש ֶטער ָהאט ִמיר גֶ ָ‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶדער‬ ‫יסק‪.‬‬ ‫אקּומען פּונֶ עם ִד ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ּגּועים ָהאט ֶער ַּב‬ ‫ּגַ ְע ִ‬ ‫דּורְך‬ ‫ְ‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן‬ ‫וארן צּום ֵה ִ‬ ‫עו ְ‬ ‫קּורב גֶ ָ‬ ‫ִּבין ְמ ָ‬ ‫ייער ְׁש ֶווער‬ ‫אּומאן ִאיז ִאים זֵ ֶ‬ ‫ַ‬ ‫קּומענְ ִדיג ַקיין‬ ‫ָאנְ ֶ‬ ‫ִדי ֵע ָצה פּון‬ ‫עווען‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ּבֹודדּות‪,‬‬ ‫ִה ְת ְ‬ ‫זָ אגְ ן‬ ‫צּום‬ ‫רבונו של עולם איך וויל פארן‬ ‫צום הייליגן רבי'ן מיט מיין‬ ‫ִאיְך ָהאּב זִ יְך‬ ‫ִּתיקּון‬ ‫ֶדעם‬ ‫אינגל‪.‬‬ ‫עּפט‬ ‫עק ֶל ְ‬ ‫צּוגֶ ְ‬ ‫ַה ְּכ ָל ִלי‪ָ ,‬א ֶּבער‬ ‫ייע ֶרע‬ ‫צּו ִדי ַט ֶ‬ ‫ַאז‬ ‫ויסנְ ִדיג‬ ‫ִו ְ‬ ‫עצין אּון‬ ‫עד ִ‬ ‫ֶמ ֶ‬ ‫יקר‬ ‫ִע ָ‬ ‫ֶדער‬ ‫עלֹויּבט ֶדער‬ ‫ְ‬ ‫גֶ‬ ‫ִּתיקּון ִאיז ִאים‬ ‫ער ְׁש ֶטער‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ְּב ֶרענְ גֶ ען‬ ‫צּו‬ ‫ַאז ִדי ֵע ָצה‬ ‫יּבן‬ ‫ַפאר ִדי זִ ְ‬ ‫וארן ַא‬ ‫עו ְ‬ ‫ִאיז גֶ ָ‬ ‫ייליגְ ן‬ ‫ֵה ִ‬ ‫צּום‬ ‫‪138‬‬ ‫ֵח ֶלק פּון ַמיין‬ ‫ָהאט‬ ‫ַצ ִּדיק‬ ‫עּבן אּון ַמיין‬ ‫ֶל ְ‬ ‫ארּואיגְ ט‬ ‫ִ‬ ‫ִמיר ַּב‬ ‫ויסן‪.‬‬ ‫עו ְ‬ ‫גֶ ִ‬ ‫ער ְס ֶטע ָוואס ִאיְך ֶקען‪.‬‬ ‫ַאז ִאיְך ָהאּב גֶ עטּון ִדי ֶמ ְ‬ ‫קּור ֶצע ֶטעג ַפאר רֹאׁש ַה ָׁשנָ ה ִּבין ִאיְך גֶ עגַ אנְ גֶ ען‬ ‫ְ‬ ‫אכ ְטס זֶ ענֶ ען‬ ‫ייטאג צּונַ ְ‬ ‫עפער ְפ ַר ָ‬ ‫אׁש ֶ‬ ‫עלֹויּבט צּום ַּב ֶ‬ ‫ְ‬ ‫גֶ‬ ‫ארט‬ ‫יצער ַצ ִּדיק אּון ָד ְ‬ ‫יבנִ ֶ‬ ‫ייליגְ ן ִר ְ‬ ‫צּום ִצּיּון פּון ֵה ִ‬ ‫ארט ָהאט ִאין ִאין‬ ‫ִמיר גֶ עגַ אנְ גֶ ען צּום ִצּיּון אּון ָד ְ‬ ‫ארן‬ ‫עווען ִאיְך זָ אל ֶקענֶ ען ָפ ְ‬ ‫ָהאּב ִאיְך ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ‬ ‫מֹורים ָוואס ִאיז‬ ‫ְד ַריי ָׁש ָעה גֶ עזָ אגְ ט ִדי ַא ֶלע ֶצען ִמזְ ִ‬ ‫עכ ִטיגְ ן ִאינְ גְ ל‪.‬‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן ִמיט ַמיין ֶל ְ‬ ‫צּום ֵה ִ‬ ‫יכער‬ ‫עווען ַא נֵ ס ַפאר ִאים צּו טּון‪ִ ,‬איְך ִּבין זִ ֶ‬ ‫ַמ ָּמׁש גֶ ֶ‬ ‫ּוב ָּקׁשֹות‬ ‫ארט ִמיט ְּת ִפּלֹות ַ‬ ‫אר ְּב ֶרענְ גֶ ען ָד ְ‬ ‫אכן ַפ ְ‬ ‫נָ ְ‬ ‫יטן ּכ ַֹח פּון ַצ ִּדיק ִאיז ַא ֶלעס ֶמעגְ ִליְך אּון ִדי‬ ‫ַאז ִמ ְ‬ ‫גּוטע‬ ‫ארף נָ אְך ַא ֶ‬ ‫עׁש ִּפ ְירט ַאז ִאיְך ַד ְ‬ ‫ָהאּב ִאיְך גֶ ְ‬ ‫אֹויפן ֶוועג פּונֶ עם‬ ‫ְ‬ ‫אקּומען‬ ‫ֶ‬ ‫ֲה ָכנֹות ָוואס ֶער ָהאט ַּב‬ ‫עווען ִמיט ַמיינֶ ע‬ ‫ּבֹודדּות‪ָ ,‬האּב ִאיְך ַמ ְמ ִׁשיְך גֶ ֶ‬ ‫ִה ְת ְ‬ ‫עהאט ַא ֵח ֶלק ִאין ֶדעם‬ ‫יסק ָהאט אֹויְך גֶ ַ‬ ‫יכן ִד ְ‬ ‫ער ִל ְ‬ ‫ֶה ְ‬ ‫ערט‬ ‫עה ְ‬ ‫ארט ָהאּב ִאיְך ִווי גֶ ֶ‬ ‫עלד‪ָ ,‬ד ְ‬ ‫ַּב ָּקׁשֹות ִאין ֶפ ְ‬ ‫נֵ ס‪.‬‬ ‫ער ַקייט ִ'די ָוואְך‬ ‫יכ ְ‬ ‫ַא קֹול ָוואס זָ אגְ ט ִמיר ִמיט ַא זִ ֶ‬ ‫ִמיט ִפיל ַדאנְ ק‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫"א גרוס פון די בהמות פון די פארם‪ "...‬אזוי פלעגט‬ ‫ער אלעמאל אונטערשרייבן די בריוון ביים סוף‪ .‬ער‬ ‫אואמן קיין‬ ‫פון‬ ‫מאנסי‬ ‫איז געווען א מורא'דיג גוט הארציגער מענטש‪ .‬ממש‬ ‫קאפיטל‬ ‫אוועקגעגעבן דאס ביסן פון זיין מויל פאר צדקה‪.‬‬ ‫איך רעד שוין נישט וואס ער האט געשיקט קיין‬ ‫‪#3‬‬ ‫רוסלאנד‪ .‬דאס איז נאר א מעשה וואס איז געווען דא‬ ‫המשך פונעם אומאנער מאנסי'ער חסיד רבי משה‬ ‫אין אמעריקע‪ ,‬וואס אין די בראשית יארן ווען מ'האט‬ ‫לייב הערשענאוו זצ"ל אין א שמועס מיט הרה"ח‬ ‫געגרינדעט די שטיבל‪.‬‬ ‫משה יעקב ראזנער הי"ו‪.‬‬ ‫אזוי פלעגט ער קומען אלע יאר ראש השנה‪ ,‬ביז די‬ ‫ווען מען האט אריבערגעברענגט די שטיבל פון‬ ‫לעצטע יאר פון זיין לעבן‪ .‬גלייך נאך ראש השנה איז‬ ‫איסט סייד קיין בארא פארק‪ ,‬איז דער גאנצער‬ ‫ער לא עלינו נישט געזונט געווארן ‪ -‬ער איז נישט‬ ‫עולם דארט געקומען אויף ראש השנה‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫געווען אזוי אלט‪ .‬אבער ער האט נישט געהאט‬ ‫אויכעט קומען קיין בארא פארק‪ .‬שפעטער האט‬ ‫ווער ס'זאל זיך מטפל זיין מיט אים‪ .‬ער האט נישט‬ ‫מען געעפנט דעם שטיבל‪ .‬ר' נפתלי רייכמאן ז"ל‬ ‫געהאט קיין משפחה‪ .‬איך ווייס אפילו נישט אויב ער‬ ‫מיט מיר זענען געווען די גבאים‪ .‬אין אנפאנג האט‬ ‫האט געהאט קרובים דא אין אמעריקע‪ .‬גראדע‪ ,‬ווען‬ ‫מען זיך זייער געמוטשעט מיט געלט אויפצוהאלטן‬ ‫זיין טאטע איז נפטר געווארן זענען דא בריוון וואס‬ ‫דעם שטיבל‪.‬‬ ‫גייען אהין צוריק צווישן אים מיט ר' נאשקע וועגן‬ ‫ס'איז געווען ממש לויטער קבצנים‪ ,‬א פאר יונגעלייט‬ ‫שטעלן א מצבה‪ ,‬און באצאלן די קרקע‪ .‬ער האט‬ ‫וואס קיינער האט נישט געהאט קיין געלט‪ ,‬און‬ ‫געשיקט געלט צו ערלעדיגן אלעס וואס מ'האט‬ ‫ס'נישט געווען מיט וואס צו גיין צום טיש‪ .‬מען האט‬ ‫געדארפט פאר זיין טאטע וועלכער איז אויך געווען‬ ‫געדארפט שאפן די געלט יעדן חודש אויפצוהלאטן‬ ‫א ברסלב'ער חסיד‪ .‬ר' נאשקע שרייבט אים צוריק‬ ‫דעם פלאץ‪ .‬צאלן דירה געלט‪.‬‬ ‫אז מ'האט געהאט מער ווי א מנין ביי די לוי'‪ ,‬און‬ ‫איך האב אמאל מציע געווען פאר ר' נפתלי אז מ'זאל‬ ‫ער משל'ט אים אויס ווי אזוי ס'האט אויסגעקוקט‪.‬‬ ‫שיקן פאר ר' משה לייב א בריוו אויב ער קען אונז‬ ‫ער האט געוואלט געבן א נאמען נאך זיין טאטע‪.‬‬ ‫אביסל ארויסהעלפן מאנאטליך פאר די שטיבל‪ .‬ער‬ ‫ער האט נעבעך נישט געהאט קיין קינדער‪ .‬ער איז‬ ‫האט גלייך געענטפערט א יא! ער איז מקדיש זיין‬ ‫געווען בידידות מיט ר' בירך רובינסאן ז"ל‪ ,‬האט ער‬ ‫מעשר געלט פאר'ן שטיבל‪.‬‬ ‫זיך אויסגערעדט פאר אים‪ ,‬אז זיין טאטע איז אוועק‬ ‫יעדן חודש ‪ -‬מ'האט נישט געדארפט מאנען‪ ,‬מ'האט‬ ‫און ער האט נישט געלאזט קיין נאמען נאך זיך‪ .‬ר'‬ ‫נישט געדארפט רופן – ס'איז אנגעקומען א טשעק‬ ‫בירך האט אים צוגעזאגט אז אויב ער וועט האבן א‬ ‫אויסגערעכנט ביז צו די לעצטע פרוטה מעשר‪.‬‬ ‫קינד‪ ,‬וועט ער געבן א נאמען נאך זיין טאטע‪ .‬און‬ ‫איך געדענקט נישט פונקטליך וויפיל‪ ,‬בערך ניינצן‬ ‫טאקע‪ ,‬ער האט געהאלטן ווארט און געגעבן א‬ ‫דאלער און זיבן און דרייסיג צענט‪ .‬די זעלבער טשעק‬ ‫נאמען אהרן יוסף‪ .‬מיט דעם האט ער דערפריידט‬ ‫איז געקומען יעדן חודש‪ ,‬אויסגערעכנט ביז צו דע‬ ‫ר' משה לייב‪.‬‬ ‫לעצטע פרוטה‪...‬‬ ‫בכל אופן‪ ,‬דעם לעצטן ראש השנה איז ער זייער‬ ‫ער האט געוואלט אביסל פרייליך‪ ,‬האט ער געשריבן‪:‬‬ ‫‪3‬‬ ‫זעט מען דארט‪ .‬חוץ די בריוון איז דא נאך וועגן‬ ‫נישט געזונט געווארן‪ ,‬ער האט נישט געקענט‬ ‫די קשר ידידות וואס זיי האבן געהאט‪ .‬מ'זעט פון‬ ‫אפילו ארויסגיין פון שטיבל‪ .‬ער איז אזוי נישט‬ ‫די בריוון ווי נאנט ר' נאשקע איז געווען מיט אים‪.‬‬ ‫געזונט געווען‪ ,‬און ס'איז נישט געווען ווער ס'זאל‬ ‫אן אינטערעסאנטע זאך עובדא איז געווען ווען‬ ‫זיך מטפל זיין‪.‬‬ ‫מ'האט אויפגעשטעלט די שטיבל דא אין מאנסי‪,‬‬ ‫ר' נפתלי רייכמאן האט געהאט א גאלדענע‬ ‫מיר האבן געהאט דא אינגאנצן א קומץ אידן און‬ ‫הארץ‪ ,‬און ער האט געזען אז ר' משה לייב זאל‬ ‫סאיז נישט געווען ווער עס זאל געבן געלט‪ .‬מען‬ ‫נישט בלייבן אליין‪ .‬ער האט אים מסדר געווען ביי‬ ‫האט געוואלט קויפן א בנין‪ ,‬האט מען געמוזט‬ ‫א שכן נעבן שטיבל‪ .‬זיי האבן אים אריינגענומען‬ ‫גיין שאפן די געלט‪ .‬אזוי ווי מ'איז ארומגעגאנגען‬ ‫‪ -‬רוב געלט איז געקומען פון פרעמדע מענטשן‪,‬‬ ‫איז מיר איינגעפאלן איין טאג אז מ'זאל אפשר‬ ‫אריבערגיין צו ר' משה לייב וויינבערגער‪ .‬ער‬ ‫איז אמאל געווען א נגיד'ישע איד‪ ,‬און ער האט‬ ‫זייער ליב געהאט ר' משה לייב הערשענאוו‪.‬‬ ‫אזוי ווי ס'איז נישט פארבליבן קיין שם ושארית‪,‬‬ ‫מ'זאל אים בעטן ער זאל מאכן א זכר פאר ר'‬ ‫משה לייב הערשענאוו‪ .‬ס'איז געווען סליחות‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און ער איז דארט געבליבן צוויי אדער‬ ‫טעג דעמאלטס‪ ,‬זענען מיר אריבער צו ר' משה‬ ‫דריי חדשים ביז ער איז נפטר געווארן‪.‬‬ ‫לייב וויינבערגער‪ ,‬און מ'האט אים געזאגט אז‬ ‫ווען ער איז נפטר געווארן האט ער נישט‬ ‫דער איד איז געווען א ברסלב'ער חסיד‪ ,‬ס'איז‬ ‫איבערגעלאזט קיין שם ושארית‪ .‬מען האט‬ ‫נישט געבליבן פון אים קיין משפחה‪ ,‬מיר ווילן‬ ‫געמאכט א לוי'‪ .‬מיר האבן געוואוסט אז ער האט‬ ‫איבערלאזן א זכר אין שטיבל‪ ,‬ער זאל געבן א‬ ‫געהאט א רכוש פון בריוון פון ר' נאשקע‪ .‬איך‬ ‫תרומה לעילוי נשמת ר' משה לייב‪.‬‬ ‫האב געזאגט פאר ר' יודל ליכטער ז"ל "ס'זאל‬ ‫אזוי ווי ס'איז געווען סליחות טעג זאגט ער מיר‪" :‬‬ ‫נאר נישט פארפאלן ווערן‪ ,‬אזא חשוב'ע אוצר"‪.‬‬ ‫איך וויל אייך עפעס איבערזאגן א זאך‪ ,‬וואס איך‬ ‫האב איך געבעטן א איד אז ער זאל פרובירן צו‬ ‫האב געהערט פון משה לייב הערשענאוו‪ .‬איר‬ ‫באקומען די בריוו‪ .‬און א טאג צוויי נאכן פטירה‬ ‫ווייסט אז ער האט געשריבן בריוון‪ ,‬און געהאט‬ ‫איז ער געפארן צום פארם אין מהדרין‪ ,‬דארט‬ ‫א קשר מיט ר' נאשקע‪ .‬ער האט מיר אמאל‬ ‫וואו ר' משה לייב איז געווען איינגעשטעלט‪ .‬ער‬ ‫איבערגעזאגט א ווארט פון ר' נאשקע און איך‬ ‫האט איבערגעדרייט די גאנצע ארום‪ ,‬אבער האט‬ ‫וועל אייך דאס איבערזאגן‪".‬‬ ‫גארנישט געפונען‪ .‬עד היום ווייס איך נישט וואו‬ ‫"דאס איז א זאך וואס ר' נאשקע האט‬ ‫ס'זענען אהינגעקומען די בריוון‪ .‬גראדע אין דעם‬ ‫איבערגעזאגט בשם דער זיידע רבי נתן‪ ,‬און ס'איז‬ ‫ספר "כך נפרצה הדרך"‪ ,‬איז ביים סוף דא אסאך‬ ‫נישט געדרוקט אין ליקוטי הלכות‪ ,‬אבער ער‬ ‫פון די בריוון וואס ר' נאשקע האט געשריבן פאר‬ ‫האט עס געהערט בעל פה‪".‬‬ ‫ר' משה לייב‪ .‬אפאר זייער אינטערעסאנטע זאכן‬ ‫‪4‬‬ ‫נישט געדרוקט‪ ,‬אבער ר' משה לייב וויינבערגער‬ ‫ווען ער האט געהערט דאס ווארט‪ ,‬איז ער זייער‬ ‫נתפעל געווארן‪ .‬ער איז ארויס פון די כלים‪ .‬האט‬ ‫ער מיר געזאגט‪" :‬ר' משה יעקב‪ ,‬איך וויל דיר געבן‬ ‫א באזונדערע ישר כח פאר דעם‪ ,‬און איך וועל זיך‬ ‫משתדל זיין צו טון וואס איך קען‪".‬‬ ‫א פאר טאג שפעטער איז ער צוריקגעקומען‪ ,‬און‬ ‫געברענגט א פאר טויזנט דאלער‪ ,‬עס זאל זיין א זכר‬ ‫לעילוי נשמת פאר דער ר' משה לייב הערשענאוו‪.‬‬ ‫רבי נתן האט געפרעגט א קשיא‪ :‬ווען ס'קומט‬ ‫נעילה יום כיפור‪ ,‬איז דא איינע פון די פיוטים וואס‬ ‫דאס זענען די מעשיות פון די פשוט'ע אידן וועלכע‬ ‫מ'זאגט 'ישמיעני סלחתי יושב בסתר עליון‪ '.‬האט‬ ‫זענען געווען ביי אונז‪ .‬א איד‪ ,‬נישט קיין גרויסער‬ ‫רבי נתן געפרעגט אזוי‪ :‬וואס איז פשט אין דעם?‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬אבער ס'איז געווען דער ענין פון‬ ‫משך די גאנצע נעילה האלט מען אין איין זאגן‬ ‫ומצאת את לבבו נאמן לפניך‪ .‬דאס האט מען געזען‬ ‫'ויאמר ה' סלחתי כדבריך'‪ ,‬און נאכדעם ביי די סוף‬ ‫אפילו ביי די אלע פשוט'ע אידן‪ ,‬די חשיבות פון‬ ‫פון נעילה בעט מען "ישמיעני סלחתי"‪ .‬וואלט‬ ‫יעדע מצוה‪ ,‬די חשיבות פון צדקה‪ .‬מ'זעט פון די‬ ‫געדארפט זיין פארקערט‪ .‬מ'וואלט געדארפט קודם‬ ‫בריוון וואס ער האט געשריבן צו ר' נאשקע‪ ,‬וואס‬ ‫בעטן "ישמיעני סלחתי"‪ ,‬און נאכדעם זאגן "ויאמר‬ ‫האט באדייט ביי אים צו שטיצן אנשי שלומינו‪ ,‬צו‬ ‫ה' סלחתי כדברך"‪.‬‬ ‫שטיצן די עובדים אין אומאן‪ ,‬ס'איז געווען ביי אים‬ ‫אזוי טייער די מצוה ווי כל הון דעלמא‪ .‬און זיין זכות‬ ‫האט רבי נתן געזאגט אזוי‪ .‬אז ווען א איד נעמט‬ ‫זאל ביישטיין‪.‬‬ ‫אריין אין קאפ וויפיל חטאים‪ ,‬עוונות ופשעים ער‬ ‫האט‪ ,‬איז אים שווער צו גלייבן אז ער קען אין איין‬ ‫דעם רבינ'ס זאך איז אזא מורא'דיגע כח‪ ,‬אז עס‬ ‫טאג אלעס צעווישן‪ .‬עס קומט א יום כיפור‪ ,‬עיצומו‬ ‫האט געקענט אפילו ביי א פשוט'ע בעל הבית‬ ‫של יום מכפר‪ ,‬אין איין טאג ווערט אלעס צעווישט‪,‬‬ ‫אויפטון די זעלבע זאך וואס עס קען אויפגעטון ביי‬ ‫דער מענטש ווערט אינגאנצן נקי‪ .‬ס'גייט עפעס‬ ‫די גרויסע עובדים‪.‬‬ ‫נישט אריין אין קאפ‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן ס'זאל אונז אין הארץ‬ ‫וועגן דעם בעט מען דער אייבערשטער "ישמיעני‬ ‫אריינגיין דער ענין פון די פשטות‪ ,‬די תמימות‪ ,‬די‬ ‫סלחתי"‪ ,‬ס'זאל אריינגיין אין קאפ דעם סלחתי‪.‬‬ ‫צדקה ס'זאל אונז אויכעט אריינגיין‪ ,‬דער רבי האט‬ ‫'שמע' איז א לשון פון הבנה‪ ,‬און מ'זאל עס‬ ‫דאך אמאל געזאגט אז ער האט דריי כיתות‪ .‬ער‬ ‫פארשטיין‪ ,‬אז ס'איז דא אזא מציאות אז 'עיצומו‬ ‫האט א כיתה וואס קומט צו אים הערן שיינע תורות‪,‬‬ ‫של יום מכפר'‪ ,‬און מ'זאל גלייבן באמונה שלימה אז‬ ‫און ער האט א כיתה וועלכע קומען עסן קויליטש‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער האט מקבל געווען די תפילות‪,‬‬ ‫און ער האט א דריטע כיתה וועלכע זענען ביי אים‬ ‫און מ'האט א סליחה‪ ,‬א גאנצע סליחה‪.‬‬ ‫אין הארץ איינגעבאקן‪ ,‬זאל דער אייבערשטער אונז‬ ‫אלע העלפן מ'זאל זיין פון די דריטע כיתה‪.‬‬ ‫מ'קען דערקענען פון דעם ווארט‪ ,‬ס'איז דא דער‬ ‫חותם פון רבי נתן אויף דעם ווארט‪ .‬אפילו ס'איז‬ ‫ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת‬ ‫‪#58‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫ליידער נפטר‪ .‬דער רבי איז זייער צעבראכן דערפון‪ ,‬ער‬ ‫מיר האבן געשלאסן יאר תקס"ו; דער פערטער יאר פון‬ ‫האט געלייגט גרויס האפענונג אז מיט דעם קינד וועט‬ ‫רבי נתנ'ס התקרבות‪ .‬מיר וועלן בעזר השם ברענגען‬ ‫מקרב זיין ביאת המשיח‪.‬‬ ‫אן איבערבליק פון יאר תקס"ו‪:‬‬ ‫* א פרייטאג נאכ'ן אויפשטיין פון שבעה האט דער‬ ‫* יאר תקס"ו איז געווען אן אנגעפילטע יאר פאר רבי‬ ‫רבי געזאגט א תורה ווי ער האט צום ערשטן מאל‬ ‫נתן אין זיין געהויבענע דינסט ביים רבי'ן‪ .‬ער האט‬ ‫מגלה איבער זיין עבודה צו מתקן זיין נשמות‪ ,‬וואס‬ ‫אסאך געשריבן פון רבינ'ס חידושים און געגאנגען‬ ‫צוליב דעם ליידט ער זיך אן מיט אזויפיל צרות ה'‬ ‫אויף פארשידענע שליחות'ן פאר'ן רבי'ן‪.‬‬ ‫ירחם‪.‬‬ ‫* נאך סוכות ווערט ביי רבי נתן געבוירן א צווייטער‬ ‫* דער רבי פארט ארויס אין וועג צו די חסידים ווי זיין‬ ‫קינד! רבי נתן רופט דאס קינד "מאיר"‪.‬‬ ‫שטייגער יעדן זומער‪ .‬דער רבי רעדט גרויסע סודות‬ ‫* דער רבי שטעלט אויס א פערזענליכע סדר עבודה‬ ‫פון ביאת המשיח‪ .‬ביי יענע נסיעה אנטפלעקט ער‬ ‫פאר די חסידים‪ ,‬יעדער באזונדער לויט זיין תיקון‬ ‫די ערשטע מעשה פון סיפורי מעשיות‪ .‬ווי דער רבי‬ ‫הנפש‪.‬‬ ‫הייבט אן‪" :‬אין וועג האב איך דערציילט א מעשה‪...‬‬ ‫* דער רבי אנטפלעקט פאר רבי נתן דעם ספר הנשרף‪.‬‬ ‫רבי נתן איז נישט דארט אבער דער רבי דערציילט‬ ‫* דער רבי האט געזאגט פאר רבי נתן אז עס איז‬ ‫אים דאס איבער‪.‬‬ ‫שוין געקומען די צייט צו אנהייבן צו פארשרייבן זיינע‬ ‫אצינד ליינט ווייטער‪:‬‬ ‫אייגענע חידושי תורה‪.‬‬ ‫אין יאר תקס"ה איז רבי נתנ'ס שווער אויפגענומען‬ ‫* דער ספר המידות ווערט פארטיג‪.‬‬ ‫געווארן אלס רב אין דער שטאט מאהלוב און דער‬ ‫* דער רבי שיקט צוויי פון זיינע תלמידים צו‬ ‫גאנצער אומגעגנט‪ .‬די משפחה האט זיך דאן באזעצט‬ ‫צעשפרייטן זיינע כתבים פון דעם ספר הנשרף און‬ ‫אין מאהלוב‪.‬‬ ‫ליקוטי מוהר"ן‪ .‬דער רבי בעט זיי זאלן איינרייסן פאר‬ ‫אצינד‪ ,‬פאר ראש השנה פון יאר תקס"ז‪ ,‬איז רבי נתנ'ס‬ ‫דאס לעבן פון זיין קינד‪.‬‬ ‫רביצין געפארן מיט די קינדער צו אירע עלטערן אויף‬ ‫* די כתבים ווערן אין ענדע נישט איבעראל‬ ‫ראש השנה‪ ,‬נאך א תקופה פון צוויי יאר וואס זיי‬ ‫פארשפרייט ווייל דער שטן האט כסדר אונטערגעלייגט‬ ‫האבן זיך נישט געזען‪ .‬און רבי נתן איז געפארן קיין‬ ‫שטרויכלונגען‪.‬‬ ‫ברסלב צו זיין מיט'ן רבי'ן‪.‬‬ ‫* דעם רבי'נס הייליג קינד‪ ,‬רבי שלמה אפרים ווערט‬ ‫‪6‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫דאס איז נאך געווען פון די קליינע זאכן‪ ,‬פאר רבי נתן‬ ‫דער פלאן איז געווען אז זיי וועלן זיך אומקערן‬ ‫האט זייער געארט אויף דעם וואס ער איז ווייט פון‬ ‫אהיים קיין נעמירוב נאך פאר סוכות אדער תיכף‬ ‫רבי'ן‪ .‬ער איז צוגעוואוינט געווען צו וואוינען נאנט‬ ‫נאך יום טוב‪ .‬דערפאר איז רבי נתן אהיימגעפארן‬ ‫צו ברסלב‪ ,‬ביז אפאר שעה האט ער זיך געקענט‬ ‫קיין נעמירוב גלייך נאך יום כיפור‪ .‬אבער אזוי ווי‬ ‫געפונען ביים רבי'ן‪ .‬אבער פון מאהלוב איז געווען א‬ ‫די רביצין איז נישט אנגעקומען אהיים‪ ,‬האט רבי‬ ‫מהלך צו פארן‪.‬‬ ‫נתן זיך ארויסגעלאזט אין וועג קיין מאהלוב צו זיין‬ ‫רבי נתן רופט אן די תקופה‪" :‬גלות מאהלוב"‪.‬‬ ‫משפחה‪ .‬ער איז אנגעקומען דאנערשטאג‪ ,‬איין טאג‬ ‫פאר סוכות‪.‬‬ ‫אין יענע תקופה האט רבי נתן געשריבן א בריוו צום‬ ‫רבי'ן ווי ער רעדט זיך אויס אויף זיינע שוועריגקייטן‬ ‫למעשה איז זיין שווער נאך אלץ נישט אנגעקומען‬ ‫וואס ער גייט אלץ אריבער און זיין צער אויף דעם‬ ‫אהיים‪ .‬ער איז אויפגעהאלטן געווארן אין קרעמעניץ‬ ‫וואס ער קען נישט קומען צום רבי'ן‪.‬‬ ‫וואו ער האט געדינט אלס רב‪ .‬רבי נתן האט געהאפט‬ ‫אז דער שווער וועט כאטש אנקומען אהיים אויף‬ ‫ערב חנוכה תקס"ז‬ ‫סוכות און ער וועט זיך קענען צוריקקערן אהיים‬ ‫מען האט שוין אריינגעטראטן אין חודש כסלו און‬ ‫גלייך נאך יום טוב‪ ,‬אבער דערווייל איז שוין אויך‬ ‫רבי נתן איז נאכאלץ אין גלות מאהלוב‪ .‬ער טראכט‬ ‫סוכות פארביי און דער שווער איז נאכאלץ נישט דא‪.‬‬ ‫שוין פון חנוכה ביים רבי'ן‪ ,‬אבער דער שווער איז‬ ‫רבי נתן האט פארשטאנען אז עס פאסט נישט צו‬ ‫נאכאלץ נישט אנגעקומען‪.‬‬ ‫פארלאזן מאהלוב איידער מען גיבט שלום דעם‬ ‫אנהייב כסלו איז דער רבי באשאנקען געווארן מיט‬ ‫שווער‪ .‬פאר'ן שווער'ס כבוד וועגן האט ער געמוזט‬ ‫א זון! דער רבי האט אים א נאמען געגעבן‪" ,‬יעקב"‪.‬‬ ‫בלייבן אין מאהלוב‪.‬‬ ‫יענע וואך האט דער רבי געזאגט א הויכע תורה‪ .‬רבי‬ ‫א טאג נאך א טאג איז פארביי און דער שווער איז‬ ‫נתן איז אבער נישט דארט געווען‪ .‬ער האט נישט‬ ‫נאכאלץ נישט אהיימגעקומען‪ .‬רבי נתן וואלט נישט‬ ‫געקענט מיטהאלטן די שמחה און ברית‪ .‬עס האט‬ ‫געהאט קיין פראבלעם צו בלייבן ביים שווער אין הויז‬ ‫אים זייער לייד געטון אויף דעם פארלוסט און אז ער‬ ‫ווען נישט די ארומיגע פראבלעמען‪ .‬דאס התנגדות‬ ‫האט נישט געקענט הערן די תורה פון רבי'ן אליין‪.‬‬ ‫וואס איז שוין ענדליך פארשלאפן געווארן‪ ,‬האט‬ ‫די געטרייע חברים האבן אים כסדר געשיקט בריוון‬ ‫זיך אצינד ווידער אויפגעוועקט‪ .‬די מתנגדים האבן‬ ‫קיין מאהלוב מיט אלע מעלדונגען און נייעס וואס‬ ‫ווידער אנגעהויבן צו רודפ'ן און שווער מאכן דאס‬ ‫קומט פאר אין ברסלב‪ .‬אזוי אויך האבן זיי אים‬ ‫לעבן פון רבי נתן‪.‬‬ ‫געשריבן די תורה וואס דער רבי האט דאן געזאגט‬ ‫פונדעסטוועגן‪ ,‬נאך פיר יאר זיין מקורב צום הייליגן‬ ‫לכבוד די שמחה‪.‬‬ ‫רבי'ן און פארזוכן פון זיין זיסער קוואל‪ ,‬איז שוין‬ ‫פארזעצונג קומט אי"ה‬ ‫פאר רבי נתן גרינגער געווען זיך צו האלטן שטארק‬ ‫חנוכה דערנענטערט זיך מיט שנעלע טריט‪ .‬וואס‬ ‫קעגן די מתנגדים‪ .‬עס האט אים שוין ווייניגער‬ ‫וועט זיין? וועט רבי נתן מוותר זיין אויף דעם רבי'נס‬ ‫אינטערעסירט וואס אנדערע האבן צו זאגן קעגן זיין‬ ‫שבת חנוכה?‬ ‫התנהגות‪.‬‬ ‫‪7‬‬ ‫רות!‬ ‫או ְצ ֹ‬ ‫אר ָמאגְ ט ֹ‬ ‫ִאיר ַפ ְ‬ ‫המשך פון זייט ‪12‬‬ ‫רּוּב ְירן ִמיר צּו‬‫עדן ָטאג? ְּפ ִ‬ ‫ּבֹודדּות יֶ ְ‬ ‫ַמאכְ ן ִמיר ִה ְת ְ‬ ‫ייטע זַ אלְ ן אּון‬ ‫עדן וִ וינְ ְקל‪ ,‬אּון ִפילֶ ע ְּב ֵר ֶ‬ ‫ַּבאלֹויכְ ְטן יֶ ְ‬ ‫גּוטע נְ קּודֹות ַּביי‬ ‫זַ יין ְׁש ֶטענְ ִדיג ְּב ִׂש ְמ ָחה? זּוכְ ן ִמיר ֶ‬ ‫ער ְיּבן‬‫קּוקט נָ אר‪ֶ .‬ער ָהאט זִ יְך גֶ ִ‬ ‫ערן וואּו ֶמען ְ‬ ‫ימ ְ‬ ‫ִצ ֶ‬ ‫ערע ִא ְידן? ֶדער ֶר ִּבי גִ יט אּונְ ז ָדאְך ַאזֶ עלְ כֶ ע‬ ‫ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫ִדי אֹויגְ ן ַפאר וואּונְ ֶדער‪ֶ .‬ער ָהאט גֶ עזֶ ען ַפאר‬ ‫וערט וִ וי‬ ‫אֹוצרֹות וָ ואס זֶ ענֶ ען ִפיל ֶמער וֶ ְ‬ ‫ייע ֶרע ְ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫ל‪-‬רֹויטע ַהאנְ ט‬ ‫ֶ‬ ‫אפעס פּון טּונְ ְק‬ ‫ערלִ יכֶ ע ַׁש ֶ‬‫זִ יְך ֶה ְ‬ ‫עדע ֵאיינְ ִציגֶ ע‬ ‫דּורְך יֶ ֶ‬ ‫וערן ְ‬ ‫גָ אלְ ד; ִמיר ֶקענֶ ען ַרייְך וֶ ְ‬ ‫אקט‬ ‫עּפ ְ‬ ‫ערס ָאנְ גֶ ַ‬‫עׁשנִ ְיצ ֶטע ָהאלְ ץ‪ ,‬אּון ְפ ִר ְידזְ ִׁש ֶיד ְ‬‫גֶ ְ‬ ‫רֹויסגֶ עזָ אגְ ט פּון זַ יין ֵהיילִ יג‬ ‫וארט וָ ואס ֶער ָהאט ַא ְ‬ ‫וָ ְ‬ ‫גּוטע זַ אכְ ן‪.‬‬ ‫ארט ֶ‬ ‫ִמיט ְפלֵ ייׁש‪ִ ,‬פיׁש‪ ,‬אּון ַאלֶ ע ָס ְ‬ ‫אֹויסנִ ְיצן ִדי ָדאזִ יגֶ ע‬ ‫ְ‬ ‫מֹויל‪ָ .‬א ֶּבער ִמיר מּוזְ ן ִריכְ ִטיג‬ ‫לֹומ ֶ'קע‬ ‫יטן‪ ,‬זִ ְיצט זִ יְך ֶר ִּבי ְׁש ְ‬ ‫ארט ִאינְ ִמ ְ‬ ‫אּון ֶע ְרגֶ עץ ָד ְ‬ ‫עדע‬ ‫עמען יֶ ֶ‬ ‫אֹוצרֹות אּון ֵעצֹות‪ .‬וֶ וען ִמיר וֶ ועלְ ן נֶ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ער ֶטע ִׁשיְך אּון‬ ‫ִמיט זַ יין ַאלְ ְטן ַאנְ צּוג‪ִ ,‬מיט צּולֶ עכֶ ְ‬ ‫וארט פּון ֶדעם ֵהיילִ יגְ ן ֶר ִּבי'ן אּון‬ ‫עדע וָ ְ‬ ‫ֵע ָצה אּון יֶ ֶ‬ ‫יטאג‪ .‬אּון פּון‬ ‫עּב ֶטע ְּב ִרילְ ן‪ ,‬אּון ֶע ְסט זַ יין ִמ ָ‬ ‫אר ְקלֶ ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫עמאלְ ט וֶ ועלְ ן ִמיר‬ ‫אֹויס ִפ ְירן אֹויף לְ ַמ ֲע ֶׂשה‪ֶ ,‬ד ָ‬ ‫ְ‬ ‫ֶעס‬ ‫אׁש ֵטייט ִדי ֶע ְסן וָ ואס ֶער לֵ ייגְ ט ַא ַריין ִאין‬ ‫וָ ואס ַּב ְ‬ ‫עפער פּון ִדי‬ ‫אׁש ֶ‬ ‫וערן ֱא ֶמ ֶת'ע ֲע ִׁש ִירים‪ ,‬נָ אנְ ט צּום ַּב ֶ‬ ‫וֶ ְ‬ ‫רּוקענֶ ע ְׁש ִט ְיקלֶ עְך ַחּלָ ה‬ ‫לֹויּבלִ יְך! ְט ֶ‬ ‫אּומגְ ְ‬ ‫ְ‬ ‫מֹויל?‬ ‫עדן ְׁש ִריט‪.‬‬ ‫עדע ִמינּוט אּון אֹויף יֶ ְ‬ ‫וֶ ועלְ ט‪ ,‬אֹויף יֶ ֶ‬ ‫עּבלִ ְיּבן ַאלְ ס ִׁש ַיריִ ים פּון ִדי‬ ‫ערגֶ ְ‬ ‫וָ ואס זֶ ענֶ ען ִא ֶיּב ְ‬ ‫ת'דיגֶ ע ְסעּודֹות‪ַ ,‬איינְ גֶ עטּונְ ֶקען ִאין ַא ִּב ְיסל ֶׁש ֶמן‬ ‫ַׁש ָּב ִ‬ ‫זַ יִ ת‪...‬‬ ‫א שטיקל פון ליקוטי תפלות (לויט תפלה‬ ‫ערט אֹויף‬ ‫ארק גֶ עוואּונְ ֶד ְ‬ ‫ָּדוִ ד ָהאט זִ יְך גָ אר ְׁש ַט ְ‬ ‫מד ח"ב) אויף די וואכעדיגע פרשה‬ ‫יׁשט!‬‫אר ְׁש ֵטיי ִדיר ִאינְ גַ אנְ ְצן נִ ְ‬ ‫"איְך ַפ ְ‬ ‫לֹומ ֶ'קע‪ִ :‬‬ ‫ְׁש ְ‬ ‫"יעקב און עשו"‬ ‫אֹוצרֹות‪ ,‬אּון‬ ‫עּפער‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫עמער ְׁשלֶ ֶ‬ ‫רֹויסע‬ ‫אסט ָדאְך ַאזֶ עלְ כֶ ע גְ ֶ‬ ‫דּו ָה ְ‬ ‫דּו ִפ ְיר ְסט זִ יְך אֹויף וִ וי ַאן ָא ֶר ֶ‬ ‫יתים אֹויל?!‬ ‫רּוקענֶ ע ַחּלָ ה ִמיט זֵ ִ‬ ‫ארוָ ואס ֶע ְסטּו ְט ֶ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫עלף ִמיר ִמיט‬ ‫ער ׁ ְש ֶטער‪ֶ ,‬ה ְ‬‫יב ְ‬‫יך ֶ ּבעט ִדיר אוֹ ֶ ּ‬ ‫ִא ְ‬ ‫ארט‬ ‫אסט ָדאְך ָדא ַפאר ִדי אֹויגְ ן ַאלֶ ע ָס ְ‬ ‫דּו ָה ְ‬ ‫עבן "כּ ַֹח"‬ ‫יך זָ אל זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו גֶ ְ ּ‬ ‫גְ רוֹ יס ַר ֲח ָמנוּת ִא ְ‬ ‫אֹוצרֹות‬ ‫אקע זַ אכְ ן! נִ יץ ַדיינֶ ע ְ‬ ‫עׁש ַמ ֶ‬ ‫ַמ ֲאכָ לִ ים אּון גֶ ְ‬ ‫ַפאר ִדי ַמ ְלכוּת ִ ּד ְק ֻד ּׁ ָשה‪ ,‬זִ י זָ אל זִ ְ‬ ‫יך ִמ ְת ַ ּג ֵ ּבר זַ יין‬ ‫אקע‪ ,‬אּון‬ ‫עׁש ַמ ֶ‬ ‫יׁשע‪ ,‬גֶ ְ‬ ‫אּון ַדיין ֲע ִׁשירּות! ֶעס ְפ ִר ֶ‬ ‫יך זָ אל זוֹ ֶכה זַ יין‬ ‫"מ ְלכוּת ָה ִר ׁ ְש ָעה"‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫אוֹ יף ַ‬ ‫וארג!"‬ ‫עטיגֶ ע ֶע ְסנְ וַ ְ‬‫זֶ ִ‬ ‫יפן יֵ ֶצר ָה ָרע‪.‬‬ ‫צ ּו ַמגְ ִ ּביר זַ יין ֶדעם יֵ ֶצר טוֹ ב אוֹ ְ‬ ‫ֶדער ָא ְדלֶ ער ָהאט גֶ עזָ אגְ ט ַפאר ִדי זְ ֵקנִ ים ִאינֶ עם‬ ‫יך זָ אל זוֹ ֶכה‬‫ׁ ֶשענְ ק ִמיר ָח ְכ ָמה ִמיט ַ ּד ַעת ִא ְ‬ ‫אֹוצרֹות ִמיט‬ ‫אר ָמאגְ ט ָדאְך ִריזִ יגֶ ע ְ‬ ‫"איר ַפ ְ‬ ‫טּורעם‪ִ :‬‬ ‫ֶ‬ ‫ייליגֶ ע‬ ‫אך ִאין ִדי ֵה ִ‬‫עדע זַ ְ‬ ‫זַ יין צ ּו קו ְּקן אוֹ יף יֶ ֶ‬ ‫אטן ִאין‬‫ערן צּום ַט ְ‬ ‫ערנֶ ענְ ֶט ְ‬ ‫וָ ואס ִאיר ֶקענְ ט זִ יְך ֶד ְ‬ ‫יך זָ אל זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫שֵׂ ֶכל וָ ואס ִאיז ָדא ִאין ֶדעם‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫אפט‪ָ ,‬א ֶּבער‬ ‫עהֹויע ֶרע נָ אנְ ְט ַׁש ְ‬ ‫ֶ‬ ‫אּומגֶ‬ ‫ימל ִמיט ַאן ְ‬ ‫ִה ְ‬ ‫ערן צ ּו ִדיר דו ְּר ְך ַא ֶלע זַ ְ‬ ‫אכן וָ ואס ִאיז‬ ‫ערנֶ ענְ ֶט ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫אּבלֶ עם ִאיז ַאז ִאיר ִפ ְירט זִ יְך‬ ‫עס ֶטע ְּפ ָר ְ‬ ‫ייער גְ ֶר ְ‬ ‫ַא ֶ‬ ‫ועלט‪.‬‬ ‫אר ַהאנֶ ען אוֹ יף ִדי וֶ ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫יׁשט אֹויס‬ ‫עמעלַ ייט‪ ,‬וַ וייל ִאיר נִ ְיצט נִ ְ‬ ‫אֹויף וִ וי ָא ֶר ֶ‬ ‫אר ָמאגְ ט!"‬ ‫אֹוצרֹות וָ ואס ִאיר ַפ ְ‬ ‫ִדי ְ‬ ‫‪8‬‬ ‫מַ עֲ ֶשׂה יג'‬ ‫ִדי זִ ְּיבן ֶּבעטְ לֶ ְערס'‬ ‫ערט אוֹ יף צ ּו זַ יין‬ ‫"ה ְ‬ ‫ֶער ָהאט צ ּו זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט‪ֶ :‬‬ ‫יפ ֶטער' ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ָ ,‬וואס ֶער ִאיז‬ ‫'פ ְ‬ ‫יך ֶדער ִ‬ ‫ָהאט זִ ְ‬ ‫ייע ֶרע‬ ‫ערט ַא ְ‬ ‫ייך אוּם [צו ִּריק] צ ּו ַא ֶ‬ ‫עלייט‪ֶ ,‬ק ְ‬ ‫ימ ַ‬ ‫ָא ִר ֶ‬ ‫עדענְ ק נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪,‬‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫"א ְ‬ ‫עווען‪ִ :‬‬ ‫נָ ְ‬ ‫אך יוּנְ גֶ ער גֶ ֶ‬ ‫ייע ֶרע 'אוֹ ְצרוֹ ת'"‪.‬‬ ‫'אוֹ ְצרוֹ ת'‪ ,‬אוּן נו ְּצט ִמיט ַא ֶ‬ ‫אכט‬ ‫עט ַר ְ‬ ‫יסגֶ ְ‬ ‫אבן אוֹ ְ‬ ‫'ח ָכ ִמים'‪ָ ,‬וואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ִדי ֲ‬ ‫אלן‬ ‫"אז זֵ יי זָ ְ‬ ‫אוּן ֶער ָהאט צ ּו זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט‪ַ :‬‬ ‫ערנְ ְדל'"‪.‬‬ ‫'ק ְ‬ ‫ָדאס ֶ‬ ‫'ע ְל ֶטער' נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫יסגֵ יין פוּן ֶדעם 'טו ֶּרעם'‪ֶ ,‬‬ ‫ַארוֹ ְ‬ ‫עק ְס ֶטער'‪ָ ,‬וואס ֶער ִאיז נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫יך ֶדער 'זֶ ְ‬ ‫ָהאט זִ ְ‬ ‫יער‬ ‫'ע ְל ֶטער‪ ,‬זָ אל ְפ ִר ֶ‬ ‫'ע ְל ֶטער' – ֶווער ְס ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫עדענְ ק נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫"א ְ‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫עווען‪ָ ,‬אנְ גֶ ערו ְּפן‪ִ :‬‬ ‫'יוּנְ גֶ ער' גֶ ֶ‬ ‫יסגֵ יין"‪.‬‬ ‫ַארוֹ ְ‬ ‫יידער‬ ‫'פ ִרי'‪ֵ ,‬א ֶ‬ ‫'ט ַעם' פוּן ֶדער ּ ְ‬ ‫ֲא ִפילוּ‪ֶ ,‬דעם ַ‬ ‫יסגֶ ענו ֶּמען פוּן ֶדעם‬ ‫ָהאט ֶער זֵ יי ַא ֶלע ַארוֹ ְ‬ ‫'פ ִרי'"‪.‬‬ ‫'ט ַעם' ִאיז ַא ַריין ִאין ֶדער ְּ‬ ‫ֶדער ַ‬ ‫'קינְ ד'‬ ‫יער' ָדאס ִ‬ ‫'פ ִר ֶ‬ ‫'טו ֶּרעם'‪ָ .‬האט ֶער ְ‬ ‫"א ְ‬ ‫יך‬ ‫עטער' ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ִ :‬‬ ‫יב ֶ‬ ‫יך ֶדער 'זִ ֶ ּ‬ ‫ָהאט זִ ְ‬ ‫וארן צוּם ֶא ֶמת‪ִ ,‬איז ֶער זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫יסגֶ ענו ֶּמען – ָו ְ‬ ‫ַארוֹ ְ‬ ‫'פ ִרי'‪,‬‬ ‫יח' פוּן ֶדער ְּ‬ ‫עדענְ ק נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪ֶ ,‬דעם ֵ'ר ַ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫'ע ְל ֶטער' פוּן זֵ יי ַא ֶלע‪.‬‬ ‫ֶ‬ ‫'פ ִרי'"‪.‬‬ ‫יח' ִאיז ַא ַריין ִאין ֶדער ּ ְ‬ ‫יידער ֶדער ֵ'ר ַ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫עווען‪ָ ,‬האט ֶער ִאים‬ ‫'איז 'יוּנְ גֶ ער' גֶ ֶ‬ ‫אוּן ֶווער ְס ִ‬ ‫"א ְ‬ ‫יך‬ ‫ִ‬ ‫'א ְכ ֶטער' ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪:‬‬ ‫יך ֶדער ַ‬ ‫ָהאט זִ ְ‬ ‫'ע ְל ְט ְס ְטן־‬ ‫יסגֶ ענו ֶּמען‪ .‬אוּן ֶדעם ֶ‬ ‫יער' ַארוֹ ְ‬ ‫'פ ִר ֶ‬ ‫ְ‬ ‫'פ ִרי'‪,‬‬ ‫'מ ְר ֶאה' פוּן ֶדער ְּ‬ ‫עדענְ ק נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪ִ ,‬די ַ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫עפ ְירט‪.‬‬ ‫יסגֶ ִ‬ ‫זָ ֵקן'‪ָ ,‬האט ֶער גָ אר 'צוּם סוֹ ף' ַארוֹ ְ‬ ‫'פ ִרי'"‬ ‫'מ ְר ֶאה' ִאיז ַארוֹ יף אוֹ יף ֶדער ּ ְ‬ ‫יידער ִדי ַ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫עווען 'יוּנְ גֶ ער'‪ֶ ,‬דער ִאיז זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫'איז גֶ ֶ‬ ‫וארן ֶווער ְס ִ‬ ‫ָו ְ‬ ‫עווען גָ אר ַא‬ ‫אלט גֶ ֶ‬ ‫עמ ְ‬ ‫יך ִ ּבין נָ ְ‬ ‫אך ֶד ָ‬ ‫"אוּן ִא ְ‬ ‫'ע ְל ֶטער'‪(ָ ,‬ו ְ‬ ‫וארן ָוואס 'יוּנְ גֶ ער'‪ָ ,‬האט ֶער‬ ‫עווען ֶ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫עט ֶלער'‪ָ ,‬וואס ֶער‬ ‫ער־ב ְ‬ ‫ֶּ‬ ‫'קינְ ד' ְ(ד ַהיְ ינוּ‪ֶ :‬דער ְ ּ‬ ‫'ב ִלינְ ֶד‬ ‫ִ‬ ‫יילט) – אוּן ֶדער‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫שה' ֶד ְ‬ ‫ע־מ ֲע ֶ ׂ‬ ‫ער ַ‬ ‫'ע ְל ֶט ֶ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יך ַא ְלץ ַא ֶ‬ ‫ארט‬ ‫יך ִ ּבין אוֹ ְ‬ ‫יך ָד ְ‬ ‫יילט ָדאס ַא ְלץ) – אוּן ִא ְ‬‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫עווען 'יוּנְ גֶ ער' פוּן‬ ‫'ע ְל ְט ְס ֶטער־זָ ֵקן'‪ֶ ,‬דער ִאיז גֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫עדענְ ק‬ ‫יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ִ :‬א ְ‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫יך ִמ ְ‬ ‫עווען"; ָהאבּ ִא ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫זֵ יי ַא ֶלע‪.‬‬ ‫ישט'"‪.‬‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫עדענְ ק 'גָ ְ‬ ‫שיוֹ ת‪ ,‬אוּן ִא ְ‬ ‫יך גֶ ֶ‬ ‫ִדי ַא ֶלע ַמ ֲע ִ ׂ‬ ‫ער־א ְד ֶלער' צ ּו זֵ יי‬ ‫ָ‬ ‫יס‬ ‫יך ֶדער 'גְ רוֹ ֶ‬‫ָהאט זִ ְ‬ ‫"אט ָדאס ִאיז ַא גַ אנְ ץ‬ ‫אבן זֵ יי זִ ְ‬ ‫יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ָ :‬‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫יך ֶוועל ַא ְ‬ ‫ייך ְמ ַפ ֵר ׁש זַ יין ִדי ַא ֶלע‬ ‫"א ְ‬ ‫ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ִ :‬‬ ‫'איז‬ ‫שה'‪ֶ ,‬ע ְל ֶטער פוּן ַא ֶלע"‪ .‬אוּן ְס ִ‬ ‫ע־מ ֲע ֶ ׂ‬ ‫'א ְל ֶט ַ‬ ‫ַ‬ ‫יילט"‪.‬‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫אבן ֶד ְ‬ ‫ַמ ֲעשִׂ יוֹ ת‪ָ ,‬וואס ִדי ַא ֶלע ָה ְ ּ‬ ‫עווען‪ָ ,‬וואס ָדאס‬ ‫ַ ּביי זֵ יי ַא גְ רוֹ יס ִחידו ּׁש גֶ ֶ‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך‪,‬‬ ‫"אז ֶער גֶ ֶ‬ ‫יילט‪ַ :‬‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶדער ָהאט ֶד ְ‬ ‫עדענְ ְקט ֶמער פוּן ַא ֶלע‪.‬‬ ‫'קינְ ד' גֶ ֶ‬ ‫ִ‬ ‫עלע' פוּן ֶדער‬ ‫'ע ֶּפ ֶ‬ ‫יטן ָדאס ֶ‬ ‫עשנִ ְ‬ ‫'האט ָא ּ ְפגֶ ׁ ְ‬ ‫ַאז ְמ ָ‬ ‫'א ְד ֶלער'‪,‬‬ ‫יסער ָ‬ ‫ער ַווייל ִאיז ָאנְ גֶ עקו ֶּמען ַא גְ רוֹ ֶ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪,‬‬ ‫'צ ַווייג'" – ֵמיינְ ט ֶער‪ֶ ,‬ער גֶ ֶ‬‫ְ‬ ‫אפט אוֹ יף ֶדעם 'טו ֶּרעם'‪ ,‬אוּן‬‫עק ַל ְּ‬ ‫אוּן ָהאט ָאנְ גֶ ְ‬ ‫‪9 9‬‬ ‫עסער' פוּן זֵ יי‬ ‫וארן ֶער ִאיז 'גְ ֶר ֶ‬ ‫ישט'" – ָו ְ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫'גָ ְ‬ ‫אפל' –‬ ‫יטן ֶדעם נָ ְּ‬ ‫עשנִ ְ‬ ‫'א ְּפגֶ ׁ ְ‬ ‫'האט ִאים ָ‬ ‫ַאז ְמ ָ‬ ‫עווען‬ ‫עדענְ ְקט ֲא ִפיל ּו ָוואס ְס'גֶ ֶ‬ ‫ַא ֶלע – אוּן ֶער גֶ ֶ‬ ‫עטאן‪,‬‬ ‫(כלוֹ ַמר‪ֲ :‬א ִפיל ּו ָדאס ָוואס ִמיט ִאים ָהאט זִ ְ‬ ‫יך גֶ ָ‬ ‫ְּ‬ ‫יבער]‬ ‫ַפאר 'נֶ ֶפ ׁש'‪' ,‬רו ַּח'‪ ,‬וּ'נְ ׁ ָש ָמה' – ְדרוּם ֶ[ד ִ‬ ‫ער ֶ ּ‬ ‫'האט ִאים‬ ‫וארן‪ַ ,‬אז ְמ ָ‬ ‫עו ְ‬ ‫יכף ִווי ֶער ִאיז גֶ עבּ וֹ ְירן גֶ ָ‬ ‫ֵּת ֶּ‬ ‫ישט'"‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫עדענְ ְקט 'גָ ְ‬ ‫"ער גֶ ֶ‬ ‫ָהאט ֶער גֶ עזָ אגְ ט‪ֶ :‬‬ ‫עדענְ ְקט‬ ‫אפל' – ֲא ִפיל ּו ָדאס גֶ ֶ‬ ‫יטן ֶדעם נָ ְּ‬ ‫עשנִ ְ‬ ‫'א ּ ְפגֶ ׁ ְ‬ ‫ָ‬ ‫עווען‬ ‫ישט" גֶ ֶ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫"ס'גָ ְ‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך ַאז ְ‬ ‫(כלוֹ ַמר‪ֶ :‬ער גֶ ֶ‬ ‫ְּ‬ ‫ֶער אוֹ ְ‬ ‫יך)‪.‬‬ ‫עטאן‪,‬‬ ‫ארט ָהאט זִ ְ‬ ‫יך גֶ ָ‬ ‫עדענְ ְקט ֶער ֲא ִפילוּ‪ָ ,‬וואס ָד ְ‬ ‫– גֶ ֶ‬ ‫ערער‪ָ ,‬וואס ֶער ָהאט גֶ עזָ אגְ ט‪:‬‬ ‫אוּן ֶדער ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫עכער פוּן ַא ֶלע)‪.‬‬ ‫ָוואס ָדאס ִאיז ֶה ֶ‬ ‫עכט‬ ‫'ל ְ‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪ַ ,‬אז ָדאס ֶ‬ ‫"ער גֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ער־א ְד ֶלער' ָהאט צ ּו זֵ יי‬ ‫ָ‬ ‫יס‬ ‫אוּן ֶדער 'גְ רוֹ ֶ‬ ‫עדענְ ְקט‬ ‫עב ֶרענְ ט'" – ֵמיינְ ט ֶער‪ֶ ,‬ער גֶ ֶ‬ ‫ָהאט גֶ ְ ּ‬ ‫ייע ֶרע‬ ‫ערט ַא ְ‬ ‫ייך אוּם [צו ִּריק] צ ּו ַא ֶ‬ ‫"ק ְ‬‫גֶ עזָ אגְ ט‪ֶ :‬‬ ‫עווען ְ ּב ִעיבּ וּר‪ָ ,‬וואס‬ ‫אך‪ַ ,‬אז ֶער ִאיז גֶ ֶ‬ ‫נָ ְ‬ ‫ייע ֶרע 'גו ִּפין' [ ּגו ִּפים‪:‬‬ ‫יפן'‪ָ ,‬דאס זֶ ענֶ ען ַא ֶ‬ ‫'ש ְ‬ ‫ִׁ‬ ‫אפ –‬ ‫עכט אוֹ יף ֶדעם ָק ּ‬ ‫אלט ְ ּב ֶרענְ ט ַא ֶל ְ‬ ‫עמ ְ‬ ‫ֶד ָ‬ ‫וארן‬ ‫עו ְ‬ ‫אכן גֶ ָ‬ ‫ערס]‪ָ ,‬וואס זֵ יי זֶ ענֶ ען צו ְ ּּב ָר ְ‬ ‫ער ּ ֶפ ְ‬ ‫ֶק ְ‬ ‫"אז‬ ‫וארן ַאזוֹ י ׁ ְש ֵטייט ִאין ֶדער גְ ָמ ָרא (נִ ָ ּדה ל‪ַ :):‬‬ ‫ָ(ו ְ‬ ‫וערן – ַהיינְ ט‬ ‫יעט ֶו ְ‬ ‫וידער גֶ עבּ וֹ ֶ‬‫ועלן ִו ֶ‬ ‫– זֵ יי ֶו ְ‬ ‫אלט ַאז ָדאס ִקינְ ד ִאיז ַ ּביי ֶדער מו ֶּטער‬ ‫עמ ְ‬ ‫ֶד ָ‬ ‫ערט ַא ְ‬ ‫ייך אוּם [צו ִּריק] צ ּו זֵ יי" – אוּן ֶער ָהאט‬ ‫ֶק ְ‬ ‫עכט אוֹ יף זַ יין‬ ‫אלט ְ ּב ֶרענְ ט ַא ֶל ְ‬ ‫עמ ְ‬ ‫ִאין בּ וֹ ְ‬ ‫יך‪ֶ ,‬ד ָ‬ ‫עבענְ ְט ׁ ְשט‪.‬‬ ‫זֵ יי גֶ ֶ ּ‬ ‫אפ" ְוכוּ')‪.‬‬ ‫ָק ּ‬ ‫עט ֶלער' ָוואס‬ ‫ן־ב ְ‬ ‫אוּן צ ּו ִמיר ְ(ד ַהיְ ינוּ‪ :‬צוּם ְ ּ‬ ‫'ב ִלינְ ְד ֶ ּ‬ ‫"אז ֶער‬ ‫אוּן ֶדער ָוואס ֶער ָהאט גֶ עזָ אגְ ט‪ַ :‬‬ ‫יילט ָדאס ַא ְלץ)‪ָ ,‬האט ֶער גֶ עזָ אגְ ט‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶער ֶד ְ‬ ‫יבן‬ ‫'האט ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪ַ ,‬אז ְס ָ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ער־א ְד ֶלער')‪" :‬ד ּו קוּם ִמיט‬ ‫ָ‬ ‫יס‬ ‫ְ(ד ַהיְ ינוּ‪ֶ :‬דער 'גְ רוֹ ֶ‬ ‫עדענְ ְקט‬ ‫'פ ִרי'" – ָדאס ִאיז‪ֶ ,‬ער גֶ ֶ‬ ‫וערן ַא ּ ְ‬‫צ ּו ֶו ְ‬ ‫וארן ד ּו‬ ‫י־ווי ִא ְ‬ ‫יך – ָו ְ‬ ‫וארן ד ּו ִ ּביזְ ט ַאזוֹ ִ‬ ‫ִמיר‪ָ ,‬ו ְ‬ ‫יבן צ ּו‬ ‫נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪ִ ,‬ווי זַ יין גוּף ָהאט ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫ר־א ְלט'‪ ,‬אוּן 'גָ אר־יוּנְ ג'‪ ,‬אוּן ד ּו‬ ‫ייע ַ‬‫ִ ּביזְ ט 'זֵ ֶ‬ ‫ייבט נָ אר ָאן‬ ‫אלט ַאז ָדאס ִקינְ ד ֵה ְ ּ‬ ‫עמ ְ‬ ‫וערן‪ֶ ,‬ד ָ‬ ‫ֶו ְ‬ ‫עבן‪,‬‬‫יבן צ ּו ֶל ְ ּ‬ ‫ישט' ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫אסט נָ ְ‬ ‫אך 'גָ ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫וערן‪.‬‬ ‫אפן צ ּו ֶו ְ‬ ‫אש ְ‬ ‫ַ ּב ׁ ַ‬ ‫ר־א ְלט' – אוּן ִא ְ‬ ‫יך ִ ּבין‬ ‫ייע ַ‬‫ארט 'זֵ ֶ‬ ‫אוּן ד ּו ִ ּביזְ ט ָפ ְ‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אלט‪ַ ,‬אז‬ ‫עמ ְ‬ ‫"ד ָ‬ ‫אך‪ֶ :‬‬ ‫אוּן ֶדער גֶ ֶ‬ ‫ר־א ְלט'‪ ,‬אוּן ִ ּבין‬ ‫ייע ַ‬ ‫וארן ִא ְ‬ ‫יך ִ ּבין 'זֵ ֶ‬ ‫יך ַאזוֹ י‪ָ ,‬ו ְ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫ערנְ ְדל' צ ּו ְפ ַלאנְ ְצן ִדי‬ ‫'ק ְ‬ ‫עפ ְירט ָדאס ֶ‬ ‫'האט גֶ ִ‬ ‫ְמ ָ‬ ‫נָ ְ‬ ‫אך 'גָ אר־יוּנְ ג'" ְוכוּ'‪.‬‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪,‬‬ ‫'פ ִרי'" – ָדאס ִאיז‪ֶ ,‬ער גֶ ֶ‬ ‫ְּ‬ ‫'ה ְס ָּכ ָמה' פוּן‬ ‫נִ ְמ ָצא [קו ְּמט אוֹ יס]‪ָ ,‬האבּ ִא ְ‬ ‫יך ַא ַ‬ ‫וארן‪ .‬אוּן ֶדער‬ ‫עו ְ‬ ‫ִווי ִדי ִט ּ ָפה ִאיז נִ ְמ ׁ ַש ְך גֶ ָ‬ ‫ייער־‬ ‫יך ִ ּבין 'זֵ ֶ‬ ‫ן־א ְד ֶלער'‪ַ ,‬אז ִא ְ‬ ‫יס ָ‬ ‫ֶדעם 'גְ רוֹ ְ‬ ‫אבן‬ ‫'ח ָכ ִמים'‪ָ ,‬וואס זֵ יי ָה ְ ּ‬‫"די ַ‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך‪ִ :‬‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ַא ְלט'‪ ,‬אוּן ִ ּבין 'גָ אר־יוּנְ ג' ְוכוּ' – ַהיינְ ט ׁ ֶשענְ ק‬ ‫ערנְ ְדל'" – ֵמיינְ ט ֶער‪,‬‬ ‫'ק ְ‬‫אכט ָדאס ֶ‬ ‫עט ַר ְ‬‫יסגֶ ְ‬‫אוֹ ְ‬ ‫עשאנְ ק'‪ַ ,‬אז‬ ‫יך ַא ְ‬ ‫ייך ְ ּב ַמ ָּתנָ ה גְ מו ָּרה ְ'ד ָר ׁ ָשה־גֶ ׁ ַ‬ ‫ִא ְ‬ ‫אך ֲא ִפילוּ‪ַ ,‬אז ִדי ִט ָּפה ִאיז נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬‫ֶער גֶ ֶ‬ ‫י־א ְלט' ִווי ִא ְ‬ ‫יך‪.‬‬ ‫'אזוֹ ַ‬ ‫אלט זַ יין ַ‬ ‫ִאיר זָ ְ‬ ‫"דעם‬ ‫עדענְ ְקט נָ ְ‬ ‫אך‪ֶ :‬‬ ‫עווען ִאין מ ַֹח‪ .‬אוּן ֶדער גֶ ֶ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫ש ְמ ָחה‪ ,‬אוּן‬ ‫יסע ִ ׂ‬ ‫וארן ַא גְ רוֹ ֶ‬ ‫עו ְ‬ ‫ארט גֶ ָ‬ ‫ִאיז ָד ְ‬ ‫יח"‬ ‫"ר ַ‬ ‫ַט ַעם'" – ָדאס ִאיז ָדאס 'נֶ ֶפ ׁש'‪ .‬אוּן ֶדער ֵ‬ ‫ייער‬ ‫יסע ֶח ְד ָוה – אוּן זֵ יי זֶ ענֶ ען זֵ ֶ‬‫ייער ַא גְ רוֹ ֶ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫"מ ְר ֶאה" – ָדאס‬ ‫– ָדאס ִאיז ֶדער 'רו ַּח'‪ .‬אוּן ִדי ַ‬ ‫עווען‪.‬‬ ‫עך גֶ ֶ‬‫ייל ְ‬ ‫ְפ ֵר ֶ‬ ‫ִאיז ִדי 'נְ ׁ ָש ָמה'‪.‬‬ ‫עדענְ ְקט‬ ‫"ער גֶ ֶ‬ ‫אוּן ָדאס ִקינְ ד ָהאט גֶ עזָ אגְ ט‪ֶ :‬‬ ‫‪10‬‬ ‫לאמיר זיך‬ ‫פארהערן‬ ‫( ‪)4‬‬ ‫די דרייצנסטע מעשה ‪ -‬די זיבן בעטלערס‬ ‫❑ נפש‬ ‫וואס האט דער בלינדער בעטלער געדענקט?‬ ‫א‪.‬‬ ‫❑ רוח‬ ‫❑ די אלע מעשיות‬ ‫❑ נשמה‬ ‫❑ גאר נישט‬ ‫צו וואו האט ער זיי געהייסן צוריק גיין?‬ ‫ז‪.‬‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ צו די שיפן‬ ‫וואס זאגט דער גרויסער אדלער?‬ ‫ב‪.‬‬ ‫❑ צו זייערע גופים‬ ‫❑ הערט אויף זיין עשירים‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ הערט אויף זיין ארימע לייט‬ ‫וואס איז געווען דער אדלער?‬ ‫ח‪.‬‬ ‫❑ הערט אויף זיין ענוים‬ ‫❑ אלט‬ ‫וועמען האט דער אדלער ארויס גענומען די ערשטע?‬ ‫ג‪.‬‬ ‫❑ אינג‬ ‫❑ דעם גרעסטער זקן‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ דאס קינד‬ ‫וואס איז געווארן נאך די דרשה געשאנק פון דעם בעטלער?‬ ‫ט‪.‬‬ ‫❑ לויט די א"ב‬ ‫❑ א גרויסע שמחה‬ ‫וויאזוי האט ער מפרש געווען דעם זעקסטן זקן וואס געדענקט די טעם?‬ ‫ד‪.‬‬ ‫❑ א גרויסע שמחה און זייער א גרויסע חדוה‬ ‫❑ נפש‬ ‫❑ א גרויסע שמחה און זייער א גרויסע חדוה און זיי זענען זייער‬ ‫❑ רוח‬ ‫פרייליך געווען‬ ‫❑ נשמה‬ ‫האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך?‬ ‫י‪.‬‬ ‫וויאזוי האט ער מפרש געווען דעם זיבעטן זקן וואס געדענקט די ריח?‬ ‫ה‪.‬‬ ‫❑ נפש‬ ‫❑ איינמאל‬ ‫❑ רוח‬ ‫❑ צוויימאל‬ ‫❑ נשמה‬ ‫❑ איך האב געוואלט‬ ‫וויאזוי האט ער מפרש געווען דעם אכטן זקן וואס געדענקט די מראה?‬ ‫ו‪.‬‬ ‫טיפער געטראכט‬ ‫ווען האט דער רבי דערציילט פון דעם בלינדן בעטלער ?‬ ‫וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין ספורי מעשיות וועגן א "קינד" ?‬ ‫תשובות אויף די מעשה פון די זיבן בעטלערס (‪)3‬‬ ‫עבן? אויף דער‬ ‫אך גָ אר יונְ ג‪ִ ,‬א ְיך ָהאב נָ ְ‬ ‫אך גָ אר נִ יט ָאנְ גִ יהוֹ ְיבן צו לֶ ְ‬ ‫ייער ַאלְ ט‪ִ ,‬א ְיך ִבין נָ ְ‬ ‫אויף וועמען איז געזאגט געווארן ? ִא ְיך ִבין זֵ ֶ‬ ‫בלינדער בעטלער‬ ‫וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין ספורי מעשיות א "חתונה" ? ‪ 4‬מאל – אין מעשה ב' דער מלך און דער קיסר‪ ,‬אין מעשה י' דער‬ ‫בערגיר מיטן ארימאן‪ ,‬אין מעשה י"ב דער בעל תפילה ‪ -‬ביי די כת פון שמחה‪ ,‬און אין די מעשה פון די זיבן בעטלערס‪.‬‬ ‫עסען ֶּדעם‬ ‫וויפל מאל ווערט דערמאנט אין ספורי מעשיות א "עפעלע" ? ‪ 2‬מאל – אין מעשה א' אבידת בת מלך ֵּת ֶּ‬ ‫יכף וִ וי ֶּער ָהאט גִ יגֶּ ֶּ‬ ‫ֶּע ִפיל‪ ,‬און אין די מעשה פון די זיבן בעטלערס‬ ‫וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין ספורי מעשיות א "שיף" ? ‪ 10‬מאל – אין מעשה ב' מלך וקיסר‪ :‬זיי האבין געדונגען א שיף‪ ,‬דער‬ ‫סוחר האט געגעבן פאר זיין בן יחיד א שיף‪ ,‬דער בן יחיד פון דער מלך מיט זיין ווייב האבן זיך גילאזט אויפן שיף‪ ,‬אין מעשה ו' מלך‬ ‫עצט אוֹ יף ֵּאיין ִשיף‪ ,‬דער רוצח האט געהאט א‬ ‫יפין‪ ,‬אין מעשה י' בערגיר ועני‪ :‬דער בן הבערגיר האט זִ ְׁ‬ ‫יך גִ יזֶּ ְׁ‬ ‫עני‪ְׁ :‬ש ֵּטייט ַחיִ ל אוֹ יף ִש ִ‬ ‫שיף‪ ,‬דער רוצח האט געפונען א שיף פון פיש כאפערס‪ ,‬דער ארימאן איז געפארן מיט א שיף‪ ,‬דער בן הבערגיר מיט די בת העני מיט‬ ‫דער עני האבין גִ ידונְׁ גֶּ ען א שיף‪ ,‬און ביי די מעשה פון די זיבן בעטלערס‪.‬‬ ‫צו ענטפערן די בחינות‪ ,‬רופט‬ ‫‪02-5-3333-72‬‬ ‫‪11‬‬ ‫רות!‬ ‫או ְצ ֹ‬ ‫אר ָמאגְ ט ֹ‬ ‫ִאיר ַפ ְ‬ ‫ייער‬ ‫אציֶ ע‪ .‬זֵ ֶ‬ ‫אר ַמ ְ‬ ‫אּומ ִריכְ ִטיגֶ ע ִאינְ ָפ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ְקלַ אנְ גֶ ען אּון‬ ‫יילט זֵ יי ִדי ַמ ֲע ֶׂשה פּון ִדי זְ ֵקנִ ים‪ ,‬וואּו‬ ‫ער ֵצ ְ‬‫עט ֶלער ֶד ְ‬ ‫ֶדער ֶּב ְ‬ ‫עהאלְ ְטן ַפאר ִא ֶיּבער ַא יָ אר‪,‬‬ ‫אפט ָהאט ָאנְ גֶ ַ‬ ‫א'ׁש ְ‬‫רּות ַ‬ ‫ַח ְב ָ‬ ‫אר ְימט אֹויף וִ וי וַ וייט זַ יין זִ ּכָ רֹון‬ ‫עדער זָ ֵקן ָהאט זִ יְך ַּב ִ‬ ‫יֶ ֶ‬ ‫עּבלִ ְיּבן אּונְ ֶטער‬ ‫אּון ַפאר ֶר ִּבי ָּדוִ ד ִאיז ֶעס ְׁש ֶטענְ ִדיג גֶ ְ‬ ‫עקּומען‪,‬‬ ‫ֶ‬ ‫רֹויסער ָא ְד ֶלער ִאיז ָאנְ גֶ‬ ‫ַא ְר ֶּבעט‪ִּ .‬ביז וֶ וען ֶדער גְ ֶ‬ ‫מּוע ְסן אּון ְׁשמּועֹות‬ ‫ַא ְפ ַראגֶ ע ֵצייכְ ן‪" :‬זֶ ענֶ ען ַאלֶ ע ְׁש ֶ‬ ‫טּורעם אּון זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט‪:‬‬ ‫אּפט ִאינֶ עם ֶ‬ ‫עק ַל ְ‬ ‫ֶער ָהאט ָאנְ גֶ ְ‬ ‫אקע ַאזַ א נָ גִ יד‪,‬‬ ‫לֹומ ֶ'קע ַט ֶ‬‫ֱא ֶמת אּון ִריכְ ִטיג? ִאיז ר' ְׁש ְ‬ ‫צּוריק צּו‬ ‫ערט זִ יְך ִ‬ ‫עלייט; ֶק ְ‬‫ערט אֹויף צּו זַ יין ָא ִר ֶימ ַ‬ ‫"ה ְ‬‫ֶ‬ ‫ָא ֶדער ֶעס זֶ ענֶ ען הֹוילֶ ע ִּד ְמיֹונֹות?"‬ ‫אֹוצרֹות וָ ואס ִאיר‬ ‫ייּבט ָאן נִ ְיצן ִדי ְ‬ ‫אֹוצרֹות‪ ,‬אּון ֵה ְ‬ ‫ייע ֶרע ְ‬ ‫ַא ֶ‬ ‫אר ָמאגְ ט‪".‬‬‫ַפ ְ‬ ‫אדנְ ט‬ ‫ִאין ַא ֶהעלְ ן ָטאג‪ִ ,‬איז ֶר ִּבי ָּדוִ ד ַאיינְ גֶ עלַ ְ‬ ‫קּומען ַּבאזּוכְ ן‬ ‫רּותא‪ִ ,‬אים צּו ֶ‬ ‫דּורְך זַ יין ַח ְב ָ‬‫וארן ְ‬ ‫גֶ עוָ ְ‬ ‫לֹומ ֶ'קע‬ ‫רּותא ִמיט ֶר ִּבי ְׁש ְ‬‫ערנֶ ען ְּב ַח ְב ָ‬ ‫ֶר ִּבי ָּדוִ ד ְפלֶ עגְ ט לֶ ְ‬ ‫לֹומ ֶ'קע ָהאט ִאים‬ ‫גּוטער ַח ֶבר ֶר ִּבי ְׁש ְ‬ ‫ער ֵהיים‪ .‬זַ יין ֶ‬ ‫ִאינְ ֶד ְ‬ ‫ער ְפ ִרי נָ אכְ 'ן ַדאוֶ וענֶ ען וָ ִת ִיקין‪ .‬זֵ יי זֶ ענֶ ען‬ ‫עדן ִאינְ ֶד ְ‬ ‫יֶ ְ‬ ‫ּתֹורה וָ ואס ֶער‬ ‫יּדּוׁשי ָ‬ ‫עפט ִמיט ִח ֵ‬ ‫גֶ עוָ ואלְ ט וַ וייזְ ן ַא ֶה ְ‬ ‫עסן ִאינְ ֵאיינֶ עם ִאין ֵּבית ַה ֶמ ְד ָרׁש ַפאר ְצוֵ ויי ָׁש ָעה‬ ‫גֶ עזֶ ְ‬ ‫עׁש ִר ְיּבן נָ אְך ִאין יְ ִׁש ָיבה‪.‬‬ ‫ָהאט גֶ ְ‬ ‫ערנְ ט‬‫ייסיג גֶ עלֶ ְ‬ ‫ַצייט‪ ,‬אּון ְפלַ ִ‬ ‫ימ ֶטער ַצייט‬ ‫אׁש ִט ְ‬ ‫צּו ֶדער ַּב ְ‬ ‫ּגְ ָמ ָרא‪ֲ ,‬הלָ כָ ה‪ ,‬אּון ֶדעם ֶר ִּבי'נְ ס‬ ‫ִאיז ֶער צּוגֶ עגַ אנְ גֶ ען צּו זַ יין‬ ‫ְס ָפ ִרים‪.‬‬ ‫עקּומען‬ ‫ֶ‬ ‫הֹויז‪ .‬וֶ וען ֶער ִאיז ָאנְ גֶ‬ ‫ֶר ִּבי ָּדוִ ד ָהאט ְׁש ֶטענְ ִדיג‬ ‫עּבענֶ עם ַא ְד ֶרעס‪,‬‬ ‫צּום ָאנְ גֶ עגֶ ֶ‬ ‫לֹומ ֶ'קע‬‫עוואּוסט ַאז ֶר ִּבי ְׁש ְ‬ ‫ְ‬ ‫גֶ‬ ‫עקענְ ט‬ ‫ָהאט ֶער זִ יְך קֹוים גֶ ֶ‬ ‫אר ָמאגְ ט גָ אר ַא ַסאְך גֶ עלְ ט‪,‬‬ ‫ַפ ְ‬ ‫עען‪:‬‬ ‫ייּבן וָ ואס זַ יינֶ ע אֹויגְ ן זֶ ֶ‬ ‫גְ לֵ ְ‬ ‫רֹויסן ָהאט ֶמען‬ ‫ָא ֶּבער ִאינְ ְד ְ‬ ‫ואטע‬ ‫אקיגֶ ע ְּפ ִריוַ ֶ‬ ‫יר‪ׁ-‬ש ָט ִ‬ ‫ַא ִפ ְ‬ ‫ער ֶקענְ ט אֹויף ִאים‪.‬‬ ‫יׁשט ֶד ְ‬ ‫ארנִ ְ‬ ‫גָ ְ‬ ‫ערלִ יְך‬ ‫וִ וילַ א‪ַ ,‬א ִריזִ יגֶ ער הֹויף ֶה ְ‬ ‫ערט ַאז זַ יין‬ ‫עה ְ‬‫ֶער ָהאט ּכְ ֵס ֶדר גֶ ֶ‬ ‫ארט‬ ‫עׁש ַטאט ִמיט ַאלֶ ע ָס ְ‬ ‫אֹויסגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫וארן‬ ‫עּבענְ ְט ְׁשט גֶ עוָ ְ‬ ‫ַח ֶבר ִאיז גֶ ֶ‬ ‫יימער ְפלַ אנְ צּונְ גֶ ען‬ ‫ערלִ יכֶ ע ֵּב ֶ‬ ‫ֶה ְ‬ ‫עהֹויע ְרן ֲע ִׁשירּות‪,‬‬ ‫ֶ‬ ‫אּומגֶ‬ ‫ִמיט ַאן ְ‬ ‫ער‪-‬פאלְ ן ְפלִ ְיסן‬ ‫ַ‬ ‫ואס‬ ‫אּון ְקלֵ יינֶ ע וַ ֶ‬ ‫ָא ֶּבער זַ יין ְקלֵ יידּונְ ג ָהאט ָדאס‬ ‫ימלְ ִדיגֶ ע‬ ‫ויׁשן זֵ יי‪ ,‬אּון ַא ִה ְ‬ ‫ְצוִ ְ‬ ‫רֹויסגֶ עוִ ויזְ ן‪ .‬אֹויְך‬ ‫יׁשט ַא ְ‬ ‫ִּבכְ לַ ל נִ ְ‬ ‫עׁש ִּפ ְירט‬ ‫גֶ ערּוְך ָהאט זִ יְך גֶ ְ‬ ‫עקענְ ט‬‫מּוע ְסן ָהאט ֶער גֶ ֶ‬ ‫ייע ֶרע ְפ ַריינְ ְטלִ יכֶ ע ְׁש ֶ‬ ‫פּון זֵ ֶ‬ ‫ערן גַ אנְ ְצן ֶׁש ַטח‪.‬‬‫ִא ֶיּב ְ‬ ‫וער ֶטער ַאז ֶדער ַח ֶבר זַ יינֶ ער‬ ‫ויׁשן ִדי וֶ ְ‬ ‫עקן ְצוִ ְ‬ ‫ער ְׁש ֶמ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫צּוקּומען‪ֶ .‬ער ָהאט‬ ‫ֶ‬ ‫וארן ַא ַריינְ‬ ‫ערּופן גֶ עוָ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ֶר ִּבי ָּדוִ ד ִאיז גֶ‬ ‫אֹוצרֹות‪ָ ,‬א ֶּבער לֹויט וִ וי ֶער ָהאט‬ ‫אר ָמאגְ ט ֶענְ ְדלָ אזֶ ע ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫ייטע ְט ֶרעּפ ִמיט‬ ‫עד ֵר ֶ‬‫גֶ עזֶ ען ַפאר זִ יְך קּונְ ְס ְטלִ יכֶ ע גֶ ְ‬ ‫עּבט‪,‬‬ ‫עקלֶ ְ‬ ‫יׁשט גֶ ְ‬ ‫עקענְ ט‪ָ ,‬האט ֶעס ִאים ֶע ֶּפעס נִ ְ‬ ‫ִאים גֶ ֶ‬ ‫אּבן‬ ‫עמ ְּפלֶ עְך ָה ְ‬ ‫ערלִ יכֶ ע לֶ ְ‬ ‫עצ ְיר ֶטע צֹוים‪ֶ ,‬ה ְ‬ ‫אֹויסגֶ ִ‬ ‫ְ‬ ‫ַאן‬ ‫ערט אֹויף ִדי ַאלֶ ע ְׁשמּועֹות‬ ‫אּון ֶער ָהאט זִ יְך גֶ עוואּונְ ֶד ְ‬ ‫המשך אויף זייט ‪9‬‬ ‫ערט ִצי ֶא ְפ ָׁשר זֶ ענֶ ען ָדאס ְּבלֹויז ַפאלְ ֶׁשע‬ ‫עקלֶ ְ‬ ‫אּון גֶ ְ‬ ‫חלק מהוצאת הגליון נתנדב ע"י‬ ‫חלק מהוצאת הגליון נתנדב ע"י‬ ‫חלק מהוצאת הגליון נתנדב ע"י‬ ‫הר"ר אשר זעליג מרגליות הי"ו‬ ‫הר"ר שמואל מרדכי שפירא הי"ו‬ ‫הר"ר חיים מנחם ארי' ציפער הי"ו‬ ‫לרגל נישואי בנו למזל טוב‬ ‫לרגל הולדת בתו למזל טוב‬ ‫לרגל הולדת בתו למזל טוב‬