הליכות ושיחות קודש וויען - אידיש 2 · Halichois V'sichois Koidesh Vien - Yiddish 2 — תולדות (2026-11-09)

פרשת תולדות תשפ "ו לפ"ק
בסעודת ברית מילה של בן הר"ר הערשל גאדינגער הי"ו
יום א' פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק
נישט קיין רויט קינד ,ביז מען זעהט אז עס איז די וואך אין די פרשה ,פארציילט די תורה די לידה
נתיישב דמו ,עס האט זיך בארואיגט ,עס איז פון די קינדער פון יצחק ,עשו און יעקב .ויגדלו
איז עס רויטקייט, די אוועקגעגאנגען הנערים ,ויהי עשו איש יודע ציד ,איש שדה ,עשו איז
צוריקגעגאנגען די בלוט אויפן פלאץ ,דעמאלטס אויסגעוואקסן אן עשו ,ויעקב איש תם יושב אהלים
קען מען מל'ן דאס קינד. (בראשית כה-כז) ,יעקב איז געווען א איש תם ,ערליך,
כלבו כן פיו ,וואס עס איז געווען אין הארץ איז
עס שטייט אין בעלי התוספות (פ' תולדות כה-כה) ,אז געווען אויף זיין מויל ,עס איז נישט געווען אחד בפה
ווען עשו איז געבוירן געווארן ,איז געווען א מצוה ואחד בלב .יושב אהלים ,ער איז געזעסן אין די
פון מילה ,מען האט געדארפט מל'ן די קינדער ,יעקב אהלים פון שם ועבר ,און עוסק געווען בתורה .עס
מיט עשו .יעקב האט ער גע'מל'ט ,אבער עשו האט דארף האבן א ביאור ,ווי קומט צו יצחק אזא קינד ווי
יצחק נישט גע'מל'ט דעם אכטן טאג ,ווייל ער איז עשו ,וואס זאל זיין אזוי אפגעריקט פון יעקב .יעקב
געווען אן אדמוני .שפעטער איז דאך נישט איז א איש תם יושב אהלים ,און עשו זאל זיין מהיפך
אוועקגעגאנגען די רויטקייט ,ער איז געבליבן להיפך ,איש יודע ציד ,איש שדה ,והוא עיף ,עובר
אדמוני ,איז דאך א סימן אז דאס וואס ער איז געווען אויף אלע עבירות שבתורה.
געבוירן געווארן אן אדמוני ,איז נישט ווייל עס האט
אים עפעס געפעלט ,נאר ווייל ער איז געווען טאקע עשו איז געבוירן געווארן אדמוני ,אזוי שטייט דאך
עיף ברציחה ,וועגן דעם איז ער געווען אן אדמוני. אין פסוק (בראשית כה-כה) ,ויצא הראשון אדמוני .די
האט יצחק געזאגט ,אז איך האב אים שוין נישט הלכה איז (שו"ע יו"ד סימן רסג -א) ,אז א קינד וואס איז
גע'מל'ט בזמנו ,גיי איך ווארטן ביז ער וועט ווערן בר געל ,מל'ט מען נישט .א קינד וואס איז רויט ,מל'ט
מצוה ,און דעמאלטס וועל איך אים מל'ן ,אזוי ווי מען אויך נישט .ווייל אז ער איז רויט איז טייטש ,אז
מען האט גע'מל'ט ישמעאל ביי די דרייצן יאר[ .עס די בלוט איז אים נאך נישט נבלע געווארן בבשרו,
טוט זיך שוין אין די אחרונים דערויף ,צו מען מעג און צווישן די הויט און דעם פלייש איז דא בלוט,
אפשטופן א ברית ,צו מען איז מחויב צו מל'ן ווי וועגן דעם איז דער קינד רויט פון דרויסן .מל'ט מען
על הטוב יזכר
ידידינו מוה"ר משה פאלקאוויטש הי"ו
אשר כלכל הוצאת הגליון לזכות הרבים
תשפ"ו"ולפלפ""קק
תולדותתשפ
פרשתתולדות
פרשת ~א~ קודש--וויען
וויען ודברותקודש
שיחותודברות
שיחות
מען אן מצות מילה ,אז עס איז א ברית ,עס איז נישט פריער מען קען ,אבער אזוי שטייט] .ווען ער איז
נאר איין מצוה פאר זיך ,דאס איז תרי"ב מצות וואס אלט געווארן דרייצן יאר ,האט ער אים געוואלט
איז דא אויסער מצות מילה ,אלעס ליגט אין די מצוה מל'ן ,האט עשו געזאגט ,ער איז נישט מסכים .ער
פון מילה ,דורך דעם קען מען צוקומען דערצו. איז שוין געווען א ערוואקסענער ,ער האט זיך נישט
געלאזט מל'ן .איז עשו געבליבן א ערל ,אומגעמל'ט.
קומט דאך אויס ,אז עשו האט זיך נישט געלאזט
מל'ן ,האט עשו נישט געקענט זוכה זיין צו תורה. עס שטייט אין דעת זקנים מבעלי התוספות (פרשת
ווייל תורה קען מען נישט האבן ,נאר אז מען איז משפטים) ,אז ווען אונקלוס הגר האט זיך מגייר
גע'מל'ט פון פריער - .מצות מילה ווערט אנגערופן געווען ,האט אים דער מלך געפרעגט ,פארוואס
'תם' ,התהלך לפני והיה תמים (בראשית יז-א) .מיט האסטו זיך מגייר געווען .האט ער געזאגט ,ווייל איך
דעם ווערט מען תם ,דער מענטש ווערט נשלם מיט האב געוואלט לערנען תורה .האט ער אים געזאגט,
דעם וואס מען מל'ט זיך .יעקב איז געווען איש תם, דו האסט דאך געקענט לערנען תורה אזוי אויך.
אזוי ווי מען האט אים געהאט גע'מל'ט ,איז ער דאך האט ער געזאגט ,כדי צו פארשטיין תורה ,דארף מען
געווען א איש תם ,וועגן דעם איז ער געווען א יושב זיך מל'ן ,האט מען זיך געדארפט מל'ן קודם .מגיד
אוהלים ,איז ער געזעסן און געלערנט .ביי עשו האט דבריו ליעקב ,ווער עס איז נימול אזוי ווי יעקב ,דער
דאס געפעלט ,עשו איז נישט געווען קיין איש תם, פארשטייט תורה ,לא עשה כן לכ ל גוי ומשפטים בל
מען האט אים נישט גע'מל'ט ,מען האט נישט מקיים ידעום (תהלים קמז-יט) .קומט אויס ,כדי מען זאל זוכה
געווען ביי אים דעם התהלך לפני והיה תמים ,איז ער זיין צו תורה ,קען מען נאר דורך דעם וואס מען איז
אויסגעוואקסן א איש יודע ציד איש שדה. גע'מל'ט .מילה ,דאס איז די ערשטע זאך וואס מען
לייגט אריין אין א קינד ווען ער ווערט געבוירן ,עס
דער אייבערשטער האט געהאלפן פארן בעל ברית, איז דא א קדושה וואס קומט ארויף אויפן קינד דורך
ער האט מכניס געווען זיין קינד בבריתו של אברהם דעם וואס מען מל'ט אים .אין זוהר הק' (תיקוני זוהר כב
אבינו .דער באשעפער זאל אים געבן ווייטער אויך, סו ).שטייט ,אז עס קומען ארויף שמות אויפן קינד
כשם שנכנס לברית כן יכנס לתורה ולחופה ולמעשים בשעת מען מל'ט אים ,און דאס גיט אים דעם כח אז
טובים ,ער זאל קענען מגדל זיין דאס קינד ווייטער ער זאל קענען ווייטער אויסוואקסן און שטייגן.
אויך לתורה ולחופה ולמעשים טובים .עס זיצן דא
ברוך ה' די זיידעס ,עלטער זיידעס ,אלע תלמידי וועגן דעם וואונטשט מען אן ביי מצות מילה ,כשם
חכמים ,אנשי חסד .ישראל'י [איצקאוויטש] טוט שנכנס לברית ,כן יכנס לתורה לחופה ולמעשים
אזויפיל חסד .איך בין אים אסאך מאל מקנא ,וויפיל טובים (שבת קלז .):מען וואונטשט נישט אן ביי
גוטס ער טוט אין משך פון דער וואך .נישט קיין טאג אנדערע מצוות ,אזוי ווי דו האסט מקיים געווען די
און נישט קיין נאכט ,נישט קיין שבת ,נישט קיין יום מצוה ,זאלסטו מקיים זיין אנדערע מצוות ,ווייל מילה
טוב ,אלץ פארנומען צו טון פאר אנדערע יודען. דאס איז די כניסה אז מען זאל קענען צוקומען צו
תורה ,פארלאנגט זיך אז מען זאל זיך קודם מל'ן .כשם
עס איז ביי מיר א עקסטערע חשיבות דער ברית .איך שנכנס לברית ,מען האט שוין געגעבן פאר דעם קינד
קען שוין דא זעקס דורות .צוריק ,פונעם עלטער, די התחלה דערצו ,מען האט אריינגעלייגט די קדושה
עלטער ,עלטער זיידע ,רבי מאיר ע"ה .דער עלטער אז ער זאל קענען משיג זיין תורה ,זאל ער עס קענען
זיידע איז געווען א תלמיד חכם מופלג ,א תלמיד אויספירן ,כן יכנס לתורה לחופה ולמעשים טובים.
פונעם ערוגת הבושם .די תורה איז נמשך געווארן
שפעטער פאר די דורות ,דור אחר דור .זאל דער מילה ווערט אנגערופן ברית' .ברית' איז זעקס
אייבערשטער געבן ווייטער אויך ,מען זאל זעהן אסאך הונדערט און צוועלף .מצות מילה איז נאר איין מצוה,
נחת ביי אלע קינדער און אייניקלעך מתוך שמחה מצות מילה ,אבער אין מצות מילה איז תלוי כל התורה
וטוב לבב .אין זכות פון ברית מילה זאלן מיר שוין זוכה כולה .כדי מען זאל קענען צוקומען און מקיים זיין כל
זיין מקבל צו זיין פני משיח צדקנו ,במהרה בימינו אמן. התורה כולה ,דארף מען האבן מצות ברית מילה .רופט
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~ב~ שיחות ודברות קודש -וויען
במסיבת כבוד התורה ללומדי כוללנו בוויליאמסבורג
יום ב' פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק
אויך מדות טובות וואס מען קויפט זיך אין בית איך וויל באגריסן די חשובע לומדי תורה פונעם
המדרש ,די השקפה וואס א מענטש טראכט ווי אזוי כולל ,וואס מען זיצט יעצט ביי א מסיבה של מצוה,
עס איז דער סדר פון לעבן ,די גאנצע סדר החיים מען האט מסיים געווען צוויי מקצועות אין יורה
ווערט אויפגעבויט ביי א מענטש אין די פאר יארן דעה ,בשר חלב און תערובות ,און א טייל יונגעלייט
וואס ער זיצט באהלה של תורה .און מען דארף עס האבן זיך פארהערט הלכות שבת - .איך וויל קודם
מחשיב זיין .אשרינו מה טוב חלקנו ,ומה נעים ארויסברענגען מיין הכרת הטוב פאר רבי מיכל זאל
גורלנו ,ומה יפה ירושתנו ,אז אונז זעמיר פון די וואס זיין געזונט .דער גאנצער עול פונעם כולל ליגט אויף
זיצן און לערנען. אים ,טאג און נאכט ,יום ולילה לא ישבותו ,עס זאל
גארנישט פעלן פאר די יונגעלייט ,און צושטעלן פאר
מען זעהט די וואך אין די פרשה ,יצחק האט געהאט זיי די מאקסימום וואס איז בידו אז מען זאל עס
צוויי קינדער ,אן עשו מיט א יעקב .און די תורה וויל צושטעלן .עס איז א געוואלדיגע זכות התורה ,עס
רימען דעם יעקב ,וואס איז געווען דער יעקב ,די איז זיכער אז עס באגלייט אים די הצלחה אין אלע
תורה טרעפט אויף אים איין טיטל ,ויעקב איש תם אנדערע ענינים ,ביי די אייגענע קינדער און
יושב אהלים (בראשית כה-כז) ,ער איז געווען א יושב אייניקלעך ,עד מאה ועשרים שנה ,מיט אריכת ימים.
אהלים ,ער איז געזעסן און געלערנט ,געדינט דעם
אייבערשטן ,אין אהל פון שם ועבר .דאס איז די איך וויל רעדן אפאר ווערטער צו די בני הכולל .א
שענסטע טיטל וואס מען קען געבן אויף די אבות. חלק פון די ווערטער צו זייערע עלטערן ,טאטע,
אז ער איז א יושב אהלים ,ער דרייט זיך נישט אויף מאמע ,שווער ,שוויגער .און בעיקר צו זייער בני בית,
די גאס ,ער ליגט נישט אין ביזנעס ,ער ליגט נישט וואס זענען זיך אויך משתתף דא ביי די מסיבה.
אין עולם הזה .פון ווען ער שטייט אויף ,ביז ער
לייגט זיך ,ליגט זיין קאפ אין תורה .לערנען, ווען מען רעדט צו די בני תורה ,מען האט פריער
איבערחזר'ן ,איבערגיין וואס מען האט געלערנט, ארויסגעברענגט ,דברי תורה צריכין חיזוק (ברכות
טראכטן אין תורה .דאס איז די חשיבות פון יעקב. לב ,).מען דארף האבן חיזוק .עס פעלט אסאך מאל
די חיזוק ,אז מען זאל פילן די צופרידנהייט ,די
יעקב האט זיך געקענט מאכן א חשבון ,עשו איז חשיבות פון זיצן אין בית מדרש און לערנען .עס
אזוי מצליח ,ער איז א איש שדה ,ער גייט ארויס ,ער קומט דאך נישט אן גרינג ,מען פלאגט זיך מיט
האט וואס ער דארף צו האבן ,געלט ,כבוד ,תענוגים. פרנסה ,די הוצאות זענען היינט זייער גרויס ,די כולל
און ער איז א יושב אהלים ,ער זיצט אין בית המדרש, דעקט נישט .און פון דעסטוועגן דאך זיצט מען ,און
און ער האט נישט וואס א צווייטער האט .יעקב מען פלאגט זיך ,און מען איז ממשיך באהלה של
מאכט נישט קיין חשבונות .יעקב איז א איש תם ,ער תורה .אסאך מאל כאפט מען נישט אליין דעם
מאכט זיך ווי א תם ,א תם טראכט נישט .ברוך ה', געוואלדיגן חשיבות וואס ער האט .די שענסטע יארן
איך קען זיצן באהלה של תורה ,און איך טראכט נישט פון א יונגערמאן ,זענען די יארן וואס ער איז אין
וואס וועט זיין מארגן ,פון וואו וועל איך קענען האבן כולל .עס איז נישט ד א נאך אזעלכע שיינע טעג אין
פרנסה ,פון וואו וועל איך קענען חתונה מאכן מיינע זיין לעבן ווי ער האט יעצט .ער האט שוין
קינדער ,פון וואו וועל איך האבן געלט פאר א דירה, אויפגעשטעלט א שטוב ,ער איז שוין
און די אלע מחשבות וואס גייען דאך אדורך אויף א ארויסגעגאנגען פון ישיבה ,ער האט חתונה געהאט,
מענטש וואס זיצט באהלה של תורה .יעקב איש תם ער שטעלט זיך שוין אויף די אייגענע פיס ,דער
יושב אהלים ,ער זעצט זיך אריין אין כולל ,ער איז אן אייבערשטער העלפט ,מען האט א משפחה מיט
איש תם ,איך טראכט נישט ,איך פארשטיי נישט ,איך קינדער .און אין די יארן וואס מען לערנט ,זאפט מען
וויל נישט פארשטיין ,און אזוי זיצט ער און ער זיך אן מיט תורה .עס איז נישט נאר תורה ,עס איז
~ג~
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק שיחות ודברות קודש -וויען
מען דארף וויסן מחשיב צו זיין וואס מען קען זיין א לערנט .די תורה וויל אונז לערנען ,מען וועט מיינען
שותף אין די לימוד התורה פון די קינדער און אז דעם איש תם יושב אהלים איז טאקע
אייניקלעך .סוף כל סוף ,א כולל יונגערמאן גיט זיך אויסגעוואקסן אזא תם ,א יושב אהלים .דער יעקב
אנדערש אפ אין שטוב ,די קינדער ,זיינע אייניקלעך, האט שפעטער מצליח געווען ,איבערגעווארפן לבן
וואקסן אויס אנדערש ווען עס איז א שטוב פון בני מיט זיין גאנצע ערמימות .דער יעקב האט שפעטער
תורה .און מען דארף עס וויסן מחשיב צו זיין ,און אויפגעשטעלט י"ב שבטי י-ה ,גאנץ כלל ישראל.
ארויסצוהעלפן מיט וואס מען קען. געלט האט ער געהאט וויפיל ער האט געדארפט,
דער באשעפער האט אים געגעבן וואס ער האט
*
פארדינט ,אזוי ווייט אז די קינדער פון לבן האבן
אבער די עיקר שותפים צו די היינטיגע סיום זענען געזאגט ,וואס דער טאטע האט געהאט ,איז אלעס
די בני בית .וואס זיי זיצן אין שטוב ,פלאגן זיך מיט די אנגעקומען צו יעקב.
קינדער ,און מען ווארט א גאנצן טאג אז דער מאן
זאל אהיימקומען .מען האט נישט אלעס וואס מען טראכט מען דען איין מינוט ,אז דער רבונו של עולם
דארף צו האבן .ער ברענגט נישט אהיים אזא טשעק וואס גיט פרנסה פאר יעדן איינעם ,ער איז משפיע
ווי עס ברענגט אהיים איינער וואס איז אינדרויסן אין פאר יעדן איינעם ,און נאר פאר זיינע געליבסטע
ביזנעס .מען קען נישט קויפן אלעס וואס מען האט יונגעלייט וואס זיצן אין כולל ,פאר זיי וועט פעלן?!
געוואלט קויפן .ביי יעדע זאך טראכט מען ,יא קויפן, פאר די בני תורה ,פאר זיי האט ער נישט גענוג צו
נישט קויפן .מען האט נישט די געלעגנהייט צו האבן געבן?! ער גיט נאר פאר אנדערע .סוף כל סוף ווערט
אלעס וואס די חבר'טע האט .עס קומט מיט זייער דאס באצאלט מיט כפלי כפליים .און א מענטש
אסאך שוועריגקייטן פאר די בני בית ,אז זיי זאלן דארף נישט טראכטן פונעם עתיד ,וואס וועט זיין
קענען לאזן די מענער זיצן און לערנען. שפעטער .ווי לאנג ער קען זיצן אין כולל דארף ער
עס פראבירן ממשיך צו זיין ,און זיך פירן אזוי ווי
אבער זיי דערלייגן גארנישט .האבן א גוטן מאן איז יעקב .התם ומתמם עם תמימים ,דער באשעפער
אסאך מער ווערט ווי געלט .האבן א מאן וואס איז טוט נאכדעם זיך פאררעכענען מיט די תמימים ,און
איידל ,האבן א מאן וואס איז אויסגעקאכט מיט ריינע ער גיט זיי וואס זיי דארפן צו האבן .קיינער איז נישט
השקפות ,וואס זיין אויפפירונג ווי אזוי ער רעדט, געשטארבן פאר הונגער ,יעדער האט ברוך ה' חתונה
זיינע מדות טובות ,איז אסאך און אסאך מער ווערט, געמאכט די קינדער ,און יעדער האט געהאט וואס ער
ווי איינער וואס דרייט זיך אויף די גאס ,און קוקט זיך דארף צו האבן ,אפילו ווען ער איז געזעסן יארן לאנג
צו ווי אזוי די גוים לעבן ,ויתערבו בגוים וילמדו אין כולל און ער האט געלערנט .מען דארף וויסן פאר
מעשיהם (תהלים קו-לה) ,עס קלעבט זיך דאך אן די זיך אליין די חשיבות פון זיין א יושב אהלים.
גוי'אישע גאס אויף א מענטש וואס איז אינדרויסן .זיין
*
רעדן אין שטוב איז נישט די זעלבע וועג ווי עס רעדט
א בן תורה .זיין אויפפאסונג אויף א זאך ,איז נישט די עס איז אבער דא שותפים צו דעם .שותפים זענען
זעלבע ,זיך רעכענען מיט יענעמ'ס געפילן איז נישט די עלטערן ,וואס די עלטערן קענען אסאך צוהעלפן
די זעלבע .די וואס האבן מענער וואס זיצן און לערנען, דערצו ,אז מען זאל קענען זיצן און לערנען .א גוט
זיי זענען די גליקליכסטע בני בית פון אלע אנדערע, ווארט וואס מען הערט פון א טאטן ,א גוט ווארט
ווייל זיי האבן מענער וואס פארשטייען די חשיבות וואס מען הערט פון א שווער ,צו פון א מאמע ,פון א
פון עולם הבא ,פארשטייען די חשיבות פון שוויגער ,מחשיב צו זיין דעם לימוד התורה .מען
מענטשהייט ,בין אדם לחבירו ,בין אדם למקום .מען ווארפט זיי אריין א פאר דאלער דא און דארט ,ביי
דערלייגט גארנישט פון דעם אז מען קומט נישט יעדע געלעגנהייט וואס מען קען ,וואס מען ווייזט
אהיים מיט אזא טשעק ,ווי מען באקומט ווען מען גייט ארויס ווי חשוב עס איז ביי זיי ,דאס זיצן און לערנען.
ארויס אינדרויסן ,דאס איז דער חלק עולם הזה. אסאך מאל ,די גוט ווארט ,און די וועג ווי אזוי מען
רעדט ,איז אסאך מאל מער ווי די געלט וואס מען
אבער דער עיקר וואס איז פאר זיי נוגע ,די גיט פאר זיי ,צו געבן דעם חיזוק אז מען זאל קענען
געוואלדיגע חשיבות פון זייער חלק לעולם הבא, ווייטער אנהאלטן.
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~ד~ שיחות ודברות קודש -וויען
האט נישט געלערנט קיין קצות .זי האט געקאכט וואס זיי העלפן צו די מענער זאלן זיצן און לערנען.
אין שטוב ,און געבאקן אין שטוב ,הנה באהל (בראשית זיי האבן א חלק נישט נאר וואס דער מאן זיצט און
יח-ט) ,זי איז נישט ארויסגעגאנגען ,זי איז געזעסן אין לערנט ,נאר אז דער אייבערשטער העלפט
שטוב .פיין ,טאקע זייער א שיינע מדה ,געזעסן אין שפעטער ,אז ער איז נתעלה געווארן ,און ער איז
שטוב און געקאכט און געבאקן ,קיין סאך קינדער געווארן א מגיד שיעור ,ער איז געווארן א ראש
האט זי נישט געהאט ,פעמפערן האט זי נישט ישיבה ,ער איז געווארן א דיין ,ער איז געווארן א רב,
געדארפט קיין סאך .וואס איז די גרויסע זכיה פון די וואס איז מזכה שפעטער הונדערטער הונדערטער
שרה אמנו? יודען ,וואס די חשיבות איז אלץ פון די בני בית וואס
האט צוגעהאלפן אין די יונגע יארן ,אז ער זאל
אמת ,אליין האט זי אסאך נישט געטון .אבער די קענען זיצן און שטייגן אין כולל.
גמרא (ברכות יז ).זאגט ,הני נשי במאי קזכיין ,וואס איז
די זכות וואס נשים האבן .זאגט די גמרא ,דנטרין מען געפונט אין מדרש (ב"ר נח-ג) ,אז רבי עקיבא היה
לגברייהו ,זיי ווארטן אפ די מענער ,בי רבנן ,ווען זיי יושב ודורש ,רבי עקיבא האט געדרש'נט ,והיו העם
גייען אין בית המדרש לערנען .זיי שטייען און מתנמנם ,ער האט געזאגט א לאנגע דרשה ,מסתם א
ווארטן ,ווען וועט שוין מיין מאן אהיים קומען ,ער שווערע פשט'ל געזאגט ,רבי עקיבא איז דאך געווען
איז נאך אלץ נישט אנגעקומען ,עס איז נאכנישט עוקר הרים וטחנן זה בזה ,און מען האט געדרימלט.
זעקס אזייגער ,זיבן אזייגער ,איך בין דא מיט די ביקש לעוררם ,האט ער זיי געוואלט אויפוועקן .אז
קינדער ,עס איז נישט דא ווער עס זאל מיר מען זאגט א משל ,א שיינע מעשה אינדערמיט,
צוהעלפן ,צולייגן א האנט .און זיי ווארטן אפ ,דאס וועקט מען זיך אויף .ווי יענער האט געזאגט ,ווען איך
איז זייער זכות וואס זיי זענען זוכה. זאג א משל ,דעמאלטס וועקט זיך יעדער אויף .אבער
ווען איך וויל זאגן דעם נמשל ,דעמאלטס איז כבהמות
שרה פאר זיך אליין האט נישט קיין זכות פון תורה. נדמו (תהלים מט-יג) ,דעמאלטס ווערן זיי צוריק אזוי ווי
אבער זי האט א געוואלדיגע זכות אין די תורה פון די בהמות .על כל פנים ,ביי דעם משל וועקט מען זיך
אברהם אבינו .אברהם אבינו האט געקענט כל אויף .ביקש לעוררם ,ער האט זיי געוואלט אויפוועקן.
התורה כולה ,ער האט געלערנט תורה ,און ער איז האט ער געזאגט א שיינע נקודה ,ער האט
אליין ארויפגעקומען אויף תורה ,שתי כליותיו זענען צוזאמגעשטעלט ,מה ראתה אסתר אז זי איז געווארן
געווען נובעות כשני כדים של מים (ב"ר סא-א) ,עס א מלכה אויף הונדערט זיבן און צוואנציג מדינות
האט זיך געגאסן תורה פון אברהם אבינו ,וישמור (אסתר א-א) .תבוא בת בתה של שרה ,אסתר איז דאך
משמרתי מצותי חקותי ותורותי (בראשית כו-ה) ,תורה געווען אן אייניקל פון שרה .שרה האט געלעבט
שבכתב ,תורה שבעל פה (יומא כח .):וועם קומט די הונדערט זיבן און צוואנציג יאר ,האט אסתר באקומען
קרעדי"ט אז אברהם איז אויסגעוואקסן אברהם הונדערט זיבן און צוואנציג מדינות .ער האט זייער
אבינו? די קרעדיט איז שרה'ס .זי האט צוגעהאלפן שיין צוזאמגעשטעלט ,א באבע מיט אן אייניקל ,שרה
דערצו .אירע הונדערט זיבן און צוואנציג יאר איז אמנו מיט אסתר ,דאס איז הונדערט זיבן און צוואנציג
נישט קיין יארן וואס זי איז אליין געשטיגן .פון דעם יאר ,און דאס איז הונדערט זיבן און צוואנציג מדינות.
וואס א יודענע שטייגט ,האט זי נאכנישט אזויפיל פאר יעדע יאר וואס שרה האט געדינט דעם
אויפגעטון אז זי זאל קענען האבן אן אייניקל א אייבערשטן ,האט די אייניקל באקומען צו ווערן א
מלכה אויף די גאנצע וועלט .אבער זי איז געווען די מלכה אויף א גאנצע מדינה.
בני בית פון אברהם אבינו ,זי האט צוגעהאלפן דעם
אבי האבות ,אברהם אבינו זאל אויסוואקסן אברהם עס קען זיין א כוונה דערין .די זכות פון שרה איז
אבינו ,דאס איז שרה'ס קרעדיט .פאר שרה'ס געווען ,אז מען האט געהאט א אייניקל ,א מלכה
קרעדיט קומט זיך אז איר אייניקל זאל זיין א מלכה אויף רוב וועלט .הונדערט זיבן און צוואנציג מדינות,
אויף הונדערט זיבן און צוואנציג מדינות. איז דאך רוב וועלט .וואס איז אזוי גרויס דער זכות
פון שרה? שרה איז געווען א יודענע .זי האט נישט
איך האב געזען שטיין די פאריגע וואך ,ויבא אברהם געלערנט ,זי האט נישט גע'פסק'נט קיין שאלות ,זי
לספוד לשרה ולבכותה ,אברהם קומט מספיד זיין האט זיך נישט געפלאגט אויף א שווערע תוספות ,זי
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~ה~ שיחות ודברות קודש -וויען
ברוגז אז זי האט גענומען אן עם הארץ אזוי ווי רבי שרה וואס איז אוועק ,ער גייט איר באוויינען ,ויקם
עקיבא ,האט ער איר מדיר הנאה געווען פון זיין אברהם מעל פני מתו ,וידבר אל בני חת לאמר,
פארמעגן ,דער שווער האט גארנישט געגעבן פאר געבטס מיר אן אחוזת קבר צו קענען קובר זיין שרה
רבי עקיבא .די גמרא זאגט ,אז ער האט אפילו נישט (בראשית כג-ב) .דער פסוק פארציילט גארנישט וואס
געהאט קיין שטרוי אויף וואס מען זאל זיך איז געווען דער הספד פון אברהם אבינו .ויבא
אראפלייגן שלאפן .נאך די חתונה האט רבי עקיבא אברהם לספוד לשרה ולבכתה ,ער איז געקומען
געזאגט פאר זיין רביצין ,איך וויל לערנען ,אבער דא מספיד זיין שרה ,און איר באוויינען .און ער איז
אין שטאט קען איך נישט לערנען ,איך האב נישט געגאנגען און גערעדט צו די בני חת ,אז ער דארף א
דא קיין רבי'ס ,איך האב נישט ווי אזוי צו קענען קבר .פארוואס שטייט נישט וואס איז דער הספד
מצליח זיין ,געב מיר רשות איך זאל אוועקגיין פון דא געווען פון אברהם אבינו אויף שרה .וואס האט ער
לערנען .איז ער אוועקגעגאנגען פון שטוב צוועלף געזאגט אויף איר .די תורה זאל שרייבן אפילו נאר
יאר ,און זי איז געזעסן אליין אין שטוב צוועלף יאר, צוויי ווערטער.
און געווארט אז ער זאל אהיימקומען .נאך צוועלף
יאר קומט רבי עקיבא אהיים ,און ער הערט אז מען זאגט ער ,אז דער פשט דערפון איז .דער ויקם
טשעפעט דארט זיין רעביצין ,אז דיין מאן האט דיך אברהם מעל פני מתו ,דאס איז געווען זיין הספד.
איבערגעלאזט ,ער איז נישט דא .און זי זאגט ,אויב אברהם אבינו האט געזאגט ,איך בין אויסגעוואקסן
עס וואלט זיך געוואנדן אין מיר ,וואלט איך אים אן אברהם אבינו ,פאר וועם איז צו פארדאנקען דאס
געגעבן רשות ער זאל אוועקגיין אויף נאך צוועלף וואס איך בין אזוי אויסגעשטיגן .דאס איז צו
יאר .האט זיך רבי עקיבא אויסגעדרייט ,און ער איז פארדאנקען על פני מתו .ויקם אברהם ,דאס וואס
נישט אריינגעגאנגען אין שטוב ,נאר צוריקגעגאנגען אברהם האט געהאט א תקומה ,וואס אברהם איז
לערנען אויף נאך צוועלף יאר ,און ער איז אזוי דערהויבן געווארן ,דאס איז נישט מיין זכות,
אהיימגעקומען מיט פיר און צוואנציג טויזנט מעל פני מתו ,דאס איז איר זכות .דאס איז געווען
תלמידים. דער לספוד לשרה ולבכתה ,דאס איז געווען דער
הספד ,אז ויקם אברהם ,מיין תקומה איז ,מעל פני
וויפיל מסירות נפש ליגט אין דעם ,אז זי האט אלעס מתו ,פון איר .און דאס איז דער שענסטער הספד
אויפגעגעבן פאר תורה .פיר און צוואנציג יאר נאך א וואס ער האט געקענט געבן אויף שרה ,אז זי האט א
חתונה ,זאל מען זיצן אליין אין שטוב .אבער זי האט זכות אין זיין גאנצע תורה וואס ער האט געלערנט- .
גארנישט דערלייגט ,זי האט געהאט א מאן רבי ממילא האט רבי עקיבא געזאגט ,עס קומט זיך.
עקיבא ,וואס רבי עקיבא איז געווען פון די גרעסטע פארוואס האט אסתר זוכה געווען צו הונדערט זיבן
תנאים וואס איז דא אין ש"ס ,דברים שלא נגלו און צוואנציג מדינות .ווייל זי איז בת בתה של שרה,
למשה רבינו ,זאגט דער מדרש (במדב"ר יט-ו) ,נגלו וואס שרה האט געלעבט הונדערט זיבן און צוואנציג
לרבי עקיבא .ער האט זוכה געווען משיג צו זיין זאכן יאר ,און געטריי באדינט אברהם אבינו .אברהם
אין תורה ,וואס משה רבינו האט נישט משיג געווען. אבינו איז אויסגעוואקסן אן אברהם אבינו ,דער ראש
און דאס איז געווען אין זכות פון זיין ווייב ,וואס זי פון די אבות ,קומט זיך פאר שרה ,פאר אירע
האט אים צוגעהאלפן דערצו .ווען ער איז הונדערט זיבן און צוואנציג יאר ,באצאלן פאר איר
אהיימגעקומען ,און דער עולם האט נישט אזוי נוהג אייניקל ,זאל זיין א מלכה אויף הונדערט זיבן און
כבוד געווען פאר זיין רעביצין ,האט ער געזאגט ,מען צוואנציג מדינות.
זאל האבן דרך ארץ פאר איר ,ווייל שלי ושלכם שלה
היא ,מיין תורה ,און די תורה פון די פיר און צוואנציג און ווער זאגט די מימרא ,רבי עקיבא .ווער נאך אזוי
טויזנט תלמידים וואס איך האב מיטגעברענגט ,איז ווי רבי עקיבא וואס האט דאס מיטגעלעבט .די
אלעס וועגן איר. גמרא (נדרים נ ).זאגט ,אז רבי עקיבא איז געווען אן
עם הארץ אין די יונגע יארן ,און ער האט חתונה
דער רבי עקיבא וואס האט פארשטאנען וואס עס געהאט מיט זיין ווייב רחל ,כלבא שבוע'ס טאכטער,
איז די כח פון א יודענע ,וואס זי קען צוהעלפן אז און ער האט זיך געזעצט לערנען ,און ער איז
איר מאן זאל זיצן און לערנען .און ער האט געשעצט אויסגעוואקסן א רבי עקיבא .איר פאטער איז געווען
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~ו~ שיחות ודברות קודש -וויען
מען האט געענטפערט כי ישאלך איש אל תגמגם. די תורה ,אז וואס ער האט ,איז נישט זיין תורה ,נאר
עס איז געווען א געוואלדיגע קורת רוח ,נישט נאר עס איז איר צו פארדאנקען ,שלי ושלכם שלה היא.
פאר די יונגעלייט וואס האבן מסיים געווען ,נאר דער רבי עקיבא האט געקענט זאגן שפעטער ,מה
פאר ווער עס האט צוגעקוקט ווי אזוי מען האט ראתה אסתר ,אז זי האט געוועלטיגט אויף הונדערט
געענטפערט ,איז עס געווען א געוואלדיגע תענוג זיבן און צוואנציג מדינות ,ווייל זי איז א טאכטער פון
רוחני וואס מען האט מיטגעלעבט. שרה ,וואס שרה האט געלעבט הונדערט זיבן און
צוואנציג יאר ,און די הונדערט זיבן און צוואנציג יאר
און עס שטעלט זיך נישט אפ דא .כי הם חיינו ואורך האט זי באדינט אברהם אבינו .רבי עקיבא וואס האט
ימינו ,אונז דארף מיר ארבעטן און האפן צו קענען דאס מיטגעלעבט ,ער האט געקענט פארשטיין וואס
שטייגן ווייטער אויך .די יונגעלייט דארפן זעהן נישט דאס מיינט די עבודה פון שרה אמנו ,וואס עס קומט
נאר אויסצווואקסן פאר זיך תלמידי חכמים ,נאר זיי איר דערפאר.
זאלן זיין נרות להאיר ,וואס מען קען ארויסהעלפן
פאר א צווייטן .מען זיצט אין כולל ,איינער איז מער עס איז א געוואלדיגער זכות פאר די בני בית ,און
בעל כישרון ,איינער איז א שוואכערער בעל כישרון, מען דארף באמת זיך צו פרייען ,אז דער מאן זיצט
און אסאך מאל קומט אויס אז מען טראכט ,מען און לערנט .דאס איז דער איינציגסטער חלק בתורה
דארף אוועקגעבן צייט פאר יענעם צו ענטפערן ,און וואס א יודענע האט .זי לערנט דאך נישט ,זי איז
יענעם ארויסצוהעלפן ,אז אין די צייט וואלט איך דאך פטור פון תלמוד תורה ,זי האט נישט דעם
געקענט מער אפלערנען ,איך וואלט געקענט האבן חשיבות פון די מצוה פון תלמוד תורה .אמת ,מען
א בעסערע חברותא ,איך וואלט מער געשטיגן ,און פלאגט זיך אויף דער וועלט ,אבער די וועלט איז
איך מוז זיך אסאך מאל אפגעבן מיט איינעם וואס פארגענגליך ,מען לעבט נישט אייביג .עס קומט
איז שוואכער פון מיר .זאל מען וויסן אז דארט ליגט אמאל א צייט וואס מען וועט זיך בענקען ,פארוואס
די ברכה פון תורה .וואס א מענטש טוט איז מיין מאן נישט געווען נאך א יאר אין כולל,
ארויסהעלפן פאר א צווייטן ,וואס ער טוט מאכן אז דעמאלטס וואלט איך זוכה געווען צו האבן נאך א
דער צווייטער זאל אויך קענען' .ללמוד וללמד' איז יאר תורה ,איך וואלט זוכה געווען צו האבן אן
נישט נאר די טייטש ווען ער איז א מלמד און לערנט אייניקל וואס וועט זיין א מלכה אויף נאך א מדינה.
פאר אנדערע' .ללמוד וללמד' איז אויך ביי א חברותא וויפיל שרה האט אריינגעלייגט ,אזויפיל האט מען
וואס זיצן און לערנען .עס האט א געוואלדיגע דאך איר באצאלט שפעטער .עס איז א געוואלדיגער
חשיבות וואס א מענטש טראכט נישט פון זיך אליין, זכות וואס מען האט .די סעודה וואס מען מאכט ,איז
נאר ער זעהט ארויסצוברענגען ביי אנדערע אויך ,אז נישט קיין סעודה וואס די בני כולל מאכן ,וואס זיי
זיי זאלן שטייגן אין תורה. פרייען זיך אויף זייער תורה .עס איז געווידמעט
צוזאמען מיט די בני בית ,ווייל זיי זענען שותפים אין
און מען דארף לעבן מיט א ציל ,אז דער די לימוד התורה וואס מען לערנט.
אייבערשטער זאל העלפן ,מען זאל קענען זיצן
*
באהלה של תורה ,ביז מען וועט צוקומען צו זיין א
מרביץ תורה .צו דאס וועט זיין בעיקר אין די איך מוז זאגן מיין אייגענע געפילן אויך וואס איך
תורה'דיגע וועלט ,צו דאס וועט זיין אין א מלומדת, האב צו דער שמחה .איך הער דאך אלץ פון דעם
צו דאס וועט זיין א מגיד שיעור ,צו דאס וועט זיין א כולל ,מען איז משבח דעם כולל ,יונגעלייט זאגן מיר
שואל ומשיב ,צו א משגיח ,אין עבודת הקודש, ווי שיין דער כולל איז ,ווי אזוי מען לערנט .איך הער
קענען ארויסהעלפן פאר אנדערע אויך ,וואס דאס פון אנדערע ,די געוואלדיגע קול תורה וואס קומט
איז דער ציל פון אלע לומדי תורה צוצוקומען ארויס פונעם בית המדרש ,וואס מען זיצט און מען
דערצו. לערנט ,און ברוך ה' מען איז מצליח .אבער די
געוואלדיגע קורת רוח וואס איך האב געהאט ,ווען
וויל איך נ אר אזויפיל וואונטשן אז דער מען האט פארהערט די יונגעלייט ,מען האט געזען
אייבערשטער זאל געבן די כוחות הנפש ,אז מען זאל ווי אזוי עס האט זיך געגאסן פון זיי ,איין סימן נאך א
קענען ווייטער אנהאלטן צו זיצן אין כולל ,וויסן אז צווייטע סימן ,אדורכגעגאנגען סעיף נאך סעיף ,און
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~ז~ שיחות ודברות קודש -וויען
קוקן וואס וועט זיין שפעטער ,ערליכע קינדער, עס איז נישט דא קיין גליקן אויף די גאס אינדרויסן.
עולם הבא וואס עס ווארט שפעטער ,און געבן געלט איז דא אויף די גאס ,אבער ערליכקייט,
חיזוק .א מאן דארף אויך האבן חיזוק ווען ער קומט יודישקייט ,תורה מיט השקפה ,מיט מדות טובות,
אהיים .אזוי ווי א פרוי פארשטייט ,אז זי דארף האבן איז די גאס פארפוילט ,דאס איז נאר דא ביי די בני
חיזוק צו אירע ענינים ,א מאן וואס זיצט און לערנט, תורה וואס זיצן אין בית המדרש און מען לערנט.
און ער קומט אהיים אויסגעמוטשעט פון א טאג דאס וואס מען וואקסט אויס אן ערליכער
לערנען .אמאל גייט עס גרינג ,און אמאל גייט עס יונגערמאן ,מען שטעלט אויף ערליכע יודישע
שווער ,און אמאל האט מען דורכפעלער ,אז מען קינדער ,דאס וועגט איבער אלע נארישקייטן פון
באקומט א ווארט חיזוק ,אז מען איז מחשיב וואס הבלי עולם הזה .אז מען האט א מאן א בן תורה,
מען זיצט און מען לערנט ,און מען וויל אים צוהעלפן זענען די קינדער אנדערע קינדער .און וואס האט א
דערצו ,האט מען א געוואלדיגע זכות דערין. מענטש פון זיין לעבן ,נאר די קינדער וואס ער לאזט
איבער שפעטער ,דאס איז דער גאנצער פארמעגן
זאל דער אייבערשטער געבן ,מען זאל קענען זיצן וואס א מענטש האט .אין מלוין לו לאדם לא כסף
באהלה של תורה ,מתוך שמחה וטוב לבב ,מען זאל ולא זהב ולא אבנים טובים ומרגליות ,אלא תורה
קענען זיין א איש תם יושב אהלים ,אלע חשבונות ומעשים טובים בלבד (אבות ו-י) .קינדער הייסן
לייגן אין די זייט ,און זיך אוועקגעבן צו זיין א יושב מעשים טובים ,זאגט די גמרא (שבת לב .):די קינדער
באהלה של תורה .די זכות פון תורה וועט זיכער מגין וואס מען לאזט איבער ,דאס איז די חשוב'סטע וואס
זיין אויף אונז ,דער באשעפער וועט נישט א מענטש פארמאגט .אלע וואס זיצן און לערנען
איבערלאזן די וואס זיצן און לערנען ,די וואס זענען תורה ,האבן נאכדעם דעם זכות אז זיי טוען
נתקדש געווארן פאר אים קודש קדשים ,ווי דער אויפשטעלן קינדער וואס זענען בני תורה .און די בני
רמב"ם (הל' שמיטה ויובל יג-יג) זאגט ,די וועט דער בית וואס העלפט צו דערצו ,זענען שותפים ,און זיי
אייבערשטער נישט איבערלאזן .דאס איז זיין חלק, באקומען א חלק דערין ,חלק כחלק יאכלו.
זיין נחלה .דער אייבערשטער וועט געבן ,מען זאל
אלע האבן א שפע פון פרנסה ,מען זאל קענען זיצן עס שטייט אין חז"ל ,עתיד הקדוש ברוך הוא להנחיל
און לערנען מתוך נחת און הרחבת הדעת .און די לכל צדיק ש"י עולמות (עוקצין ג-יב) ,יעדער צדיק
עלטערן וואס טוען צוהעלפן פאר די קינדער ,אז באקומט דריי הונדערט און צען עולמות .עס וואלט
מען זאל קענען לערנען ,זאל זיי דער אייבערשטער זיך אים געקומען זעקס הונדערט און צוואנציג ,ווייל
שיקן ברכה און הצלחה .מען האט שוין פריער עס דא תרי"ג מצות דאורייתא ,און ז' דרבנן ,צוזאמען
געהערט ,אז די גאנצע שפע קומט דאך נאר אראפ איז עס זעקס הונדערט און צוואנציג .אבער ער
פון בני תורה .וואס זיי זענען מצליח ,דאס איז אלץ טיילט זיך מיט זיין בני בית ,ער באקומט נאר ש"י
ווייל זיי טוען ארויסהעלפן פאר תורה .זאל דער עולמות .אויף דער וועלט פלאגט זיך טאקע די בני
באשעפער שיקן ברכה און הצלחה בכל מעשה בית ,אבער עס ווארט זיי אפ ש"י עולמות אויף
ידיהם .און מיר זאלן אלע אינאיינעם זוכה זיין שפעטער .מען דארף עס אייביג האלטן פאר די
אקעגנצוגיין משיח צדקנו ,במהרה בימינו אמן. אויגן ,נישט קוקן ווי אזוי עס קוקט אויס יעצט ,נאר
בניחום אבלים אצל הרה"ח רבי שמואל בנימין בוים שליט"א
שישב שבעה על פטירת בתו ע"ה אשת הר"ר יעקב דאווידאוויטש הי"ו
יום ג' פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק
רבינו :צדק לפניו יהלך (תהלים פה-יד) ,די צדקה וואס הר"ר שמואל בנימין :זי האט געטון אסאך חסד .איך
זי האט געטון ,דאס קומט אנטקעגן. האב אן קרוב וואס זיצט און לערנט ,און זי האט
הר"ר שמואל בנימין :מיין טאטע פלעגט אייביג זאגן, חתונה געמאכט פיר קינדער ,אסאך געלט איז
רופא חולים ,אויב איינער ווערט אויסגעהיילט, אדורכגעגאנגען איר הענט.
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~ח~ שיחות ודברות קודש -וויען
וואס איז געשטארבן בתוך ימיו ,האט ער דאך בעצם דעמאלטס איז מתיר אסורים ,ווערט מען
יארן וואס מען האט אים אנגעשריבן צו לעבן ,נאר א אויפגעבינדן פון די קראנקהייט .עס איז דא נאך א
סיבה האט צוגעברענגט רבה שחטיה לרבי זירא, וועג ,די צווייטע חלק איז ,ומקים אמונתו לישני עפר,
פאר רבי זירא איז נישט געווען אנגעשריבן אז ער דאס איז א צווייטע וועג ווי אזוי מען איז מתיר
דארף שטארבן די מינוט ,דאס קען מען גרינג אסורים .ליידער מען האט געהאט די צווייטע וועג,
צוריקברענגען .אלישע מיט אליהו האבן געקענט ליידער אזוי איז עס געגאנגען.
מחיה מתים זיין אפילו אזעלכע מתים וואס האט זיך רבינו :יסורים ממרקין עונותיו של אדם (ברכות ה.).
שוין געענדיגט זייער קיצבה פון לעבן ,פון הר"ר שמואל בנימין :איך האב געזאגט ביי די לויה ,עס
דעסטוועגן דאך האבן זיי געקענט מחיה מתים זיין. איז דא א ריטב"א (תענית ב ,).אז פיר מאל שטייט 'מחיה
הר"ר שמואל בנימין :עס שטייט אין די גמרא (חגיגה המתים' אין די שמונה עשרה .מכלכל חיים בחסד,
ד ):אז אויב מען גייט אוועק פרי ,גיט מען עס פאר א מחיה מתים וכו' ,וואס איז די פיר מאל .זאגט דער
צווייטן – .מיר איז שווער געווען ,זי האט געטון ריטב"א ,דער ערשטער מכלכל חיים גייט ארויף אויף
אזויפיל צדקות ,צדקה איז תציל ממות (משלי י-ב). פרנסה ,ווייל עס שטייט ביי משיב הרוח ומוריד
האב איך געזאגט ,ניין ,מען דארף האבן איר זכות הגשם ,דער אייבערשטער גיט עסן ,איז ממילא מחיה
פאר די משפחה שפעטער ,און פאר גאנץ כלל מתים .די צווייטע וואס שטייט נעבן סומך נופלים ,איז
ישראל. ווען מען לעבט ,און מען איז קראנק ,רופא חולים ,איז
רבינו :עס וואלט געקענט פאסירן מיט צען יאר דער אייבערשטער מחיה מתים .די מחיה מתים וואס
פריער ,און די צדקה האט מציל געווען... שטייט נאכדעם איז ,אז דער אייבערשטער גיט א כח
א' האבלים :די גמרא (קידושין לט ):פרעגט דאך שוין פאר צדיקים אז זיי קענען מחיה מתים זיין ,אזוי ווי
די קשיא ,עלה לבירה ונפל ומת ,היכן אריכות ימיו אלישע מיט אליהו ,וואס האבן געקענט מחיה מתים
של זה. זיין .אלע תנאים און אמוראים האבן געקענט מחיה
רבינו :לעולם שכולו טוב ,לעולם שכולו ארוך. מתים זיין .און די לעצטע מחיה מתים ,ונאמן אתה
א' האבלים :דער שומר אמונים ברענגט (מאמר צהלי להחיות מתים ,איז ווען משיח וועט קומען ,און ער
ורוני פרק ד') ,אז יעדער תנא און אמורא וואס ווערט וועט מחיה מתים זיין.
דערמאנט אין די גמרא ,האט געקענט מחיה מתים דער פאפא רבי שליט"א איז דא געווען ,האב איך אים
זיין .ער ברענגט דארט אז נאך חתימת התלמוד איז דאס געזאגט ,האט ער געזאגט ,אז דער שר שלום
געקומען איש אחד מגדולי הדור ,און ער האט פון בעלזא ,איז זיין רעביצין נישט געזונט געווען ,און
געוואלט אז זיין נאמען זאל אריינגיין אין די גמרא, זי איז אוועק ,און ער האט געגעבן א קרעכץ .האט
האט מען אים געפרעגט ,צו ער קען מחיה מתים זיין, דער גבאי געפרעגט ,פארוואס קרעכצט דער רבי.
ווייל אז נישט קען ער נישט אריינגיין אין די גמרא. האט ער געזאגט ,איך וואלט געקענט מחיה מתים
רבינו :די גמרא (נדרים סד ):זאגט ,ארבעה חשובין זיין מיין רעביצין גרינגערהייט ,נאר אויב דער
כמת .עס איז דא אנדערע סארט מתים אויך ,עס איז אייבערשטער וויל נישט ,גיי איך נישט מחיה מתים
דא פיר מחיה מתים'ס .א עני ,אז דער אייבערשטער זיין .אבער איך האב געקרעכצט ,פארוואס טוט ער
העלפט ,אדער אז מען האט נישט קיין קינדער ,איז נישט מחיה מתים זיין.
אויך א מחיה מתים. רבינו :איך האב געזעהן די פאריגע וואך שטיין ,וואס
א' האבלים :מען האט געזאגט דא ,הפכת מספדי איז דער חידוש אז אלישע מיט אליהו האבן מחיה
למחול לי (תהלים ל-יב) ,געווענליך גייט פארקערט אז מתים געווען ,אסאך קלענערע פון אליהו מיט
א קינד זאגט א הספד אויפן טאטן ,ווען עס איז אלישע האבן מחיה מתים געווען ,רבה שחטיה לרבי
הפכת מספדי ,עס איז פארקערט ,דער טאטע זאגט זירא ,און ער האט אים מחיה מתים געווען (מגילה ז,):
א הספד אויף א קינד ,דעמאלטס איז למחול לי ,איז ער איז געווען א תנא מיט הונדערטער יארן
דא מחילת עונות. שפעטער .וואס איז דער חילוק .נאר עס איז דא צוויי
רבינו :שנספד שלא כהלכה (סוכה כט ,).די הלכה איז ,אז ערליי מתים ,עס איז דא א מת וואס איז געשטארבן
א קינד דארף מספיד זיין דעם טאטן ,נישט א טאטע א בזמנו ,ער האט אויסגעלעבט זיינע יארן ,און עס איז
קינד - .מען האט זיך אוועקגעצויגן פון דא (עקב נישואיו דא א מת וואס שטארבט שלא בזמנו ,וועגן סיבות,
לבארא פארק) ,און אונז איבערגעלאזט אזוי... ער האט נישט אויסגענוצט זיינע יארן צו לעבן .דער
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~ט~ שיחות ודברות קודש -וויען
הר"ר שמואל בנימין :דאס פעלט מיר ,דעם רבינ'ס הר"ר שמואל בנימין :דער רבונו של עולם פירט די
תורות ,דאס גייט מיר אין לעבן ,איך האב עס נישט. וועלט ,נישט איך.
רבינו :תורת ה' איז גרויס ,מען קען עס איבעראל א' האבלים :מען האט באקומען אן הסכמה פונעם
טרעפן. רב...
הר"ר שמואל בנימין :אבער נישט דאס... רבינו :אפילו הכי אונז האב מיר נאך אלץ פארלוירן...
וניחמם רבינו :המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבלי א' האבלים :אונז האב מיר פארלוירן ,אונז פלעג מיר
צייון וירושלים ,מען זאל אפגעהיטן ווערן פון צער, הערן יעדן מוצאי שבת ,דער טאטע פלעגט
און הערן נאר גוטע בשורות שטענדיג ,מתוך שמחה איבערזאגן דעם רב'ס תורה אויפן טעלעפאן .דאס
וטוב לבב. הערט מען שוין נישט.
דברי תורה שנאמרו לתלמידי ישיבה קטנה
יום ה' פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק
עשרת מונים (בראשית לא-מא) ,און יעקב האט זיך אן ויגדלו הנערים ,ויהי עשו איש יודע ציד ,ער האט
עצה געגעבן מיט אים .ווען ער האט געטראפן רחל, געקענט פאנגען ,איש שדה ,ער האט זיך געדרייט
און רחל זאגט אים ,איך האב א טאטן לבן ,וואס איז אינדרויסן אויף די פעלדער ,ויעקב איש תם ,יעקב
א גרויסע דריי-קאפ ,זאגט ער ,אחיו אני ברמאות איז געווען א תמים ,יושב אהלים (בראשית כה-כז) ,ער
(רש"י בראשית כט-יב) ,איך בין א ברודער מיט אים. איז געזעסן אין צוויי אהלים ,באהלי שם ועבר ,ביי
וואס ער קען ,קען איך אויך .און אז יעקב קען אויך, שם האט ער געלערנט ,און ביי עבר האט ער
איז ער דאך נישט קיין תם .פארוואס רופט מען אים געלערנט .ער איז שטענדיג געזעסן אין בית המדרש,
אן ,אז ער איז געווען א איש תם יושב אהלים ,ער איז און עוסק געווען בתורה .און דאס איז די מדה פון
געווען אינו חריף לרמות. יעקב ,יושב אהלים ,א יוד דארף זיצן און עוסק זיין
בתורה .אהלים ,ער דארף האבן צוויי געצעלטן ,די
שטייט אין די מפרשים ,מדות וואס א מענטש האט, בית המדרש און די ישיבה וואו ער איז א גאנצן טאג,
ווערט אנגערופן 'מדה' ,א מאס .פארוואס הייסט עס א און נאכדעם ווען מען גייט אהיים פרייטאג ,שבת ,איז
מאס? דער אייבערשטער האט באשאפן א מענטש דא א צווייטער אהל ,די בית המדרש אין די געגנט
מיט מדות טובות ,און מיט שלעכטע מדות .יעדער וואו ער וואוינט .יושב אהלים ,מען זיצט נישט אין
מענטש איז אנדערש .יעדער מענטש האט אין זיך איין אהל ,נאר ווען מען האט פרייע צייט ,דארף מען
חלקים פון גוטע מדות ,און פון שלעכטע מדות .און א זיצן אין א געצעלט פון תורה .דאס איז יעקב.
מענטש דארף זיך אויסארבעטן זיינע מדות .פארוואס
האט דער אייבערשטער באשאפן בכלל מדות רעות? ער גיט אבער צו נאך א טיטל אויף יעקב ,איש תם,
ער האט דאך געקענט באשאפן א מענטש אז ער זאל ער איז געווען א תם .רש"י זאגט ,מי שאינו חריף
זיין נאר מיט מדות טובות ,נאר מיט גוטע מדות .ווייל לרמות ,ווען איינער איז נישט גענוג אויסגעשארפט,
יעדע מדה וואס דער אייבערשטער האט דערמיט אז ער זאל קענען נארן מענטשן ,דער ווערט
באשאפן דעם מענטש ,קען מען אויסנוצן פאר כבוד אנגערופן א תם .עס קוקט עפעס אויס ,ווי דער
שמים .מען דארף נאר וויסן ווי אזוי .אבער יעדע מדה יעקב איז געווען אזא תמים ,א נעבעך ,ער איז נישט
וואס א מענטש האט אין זיך ,איז דער תכלית דערפון, געווען גענוג שארף ,ער איז נישט געווען גענוג קלוג,
אמאל דארפסטו ניצן די מדה ,און אמאל דארפסטו ער איז געווען אינו חריף לרמות ,ווי ביי אונז רופט
ניצן א צווייטע מדה. מען אן ,איינער וואס האט נישט קיין שכל ,רופט מען
אן אז ער איז א תם .עס איז נישט אזוי געווען .יעקב
כעס איז א מדה גרועה ,ער איז א גערעגטער .ווען א איז געווען גאנץ א חריף לרמות ,ווען עס איז
מענטש רעגט זיך שטענדיג ,איז עס א געוואלדיגע געקומען צו לבן אין שטוב ,וואס לבן איז געווען דער
שלעכטע מדה .כל הכועס כאילו עובד עבודה זרה לבן הארמי ,וואס האט איבערגעדרייט מיט יעקב
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~י~ שיחות ודברות קודש -וויען
וואס דער אייבערשטער האט געגעבן פאר א (שבת קה .):אבער מען דארף האבן אמאל כעס אויך,
מענטש ,און ער דארף וויסן ווי אזוי צו מעסטן .נאר וואס מען דארף זיך בייזערן אויף יענעם .ווען מען
בדרך כלל ,א מענטש ווערט געבוירן מיט ערמומיות, זעהט יענער טוט אן עבירה ,דארף מען אים
האט ער נישט קיין גדרים ,ער ניצט עס אויס אנשרייען .א טאטע דארף אמאל אנשרייען א קינד,
שטענדיג .עס זענען דא אזעלכע וואס קענען זיך א רבי דארף אמאל אנשרייען א תלמיד .מען מוז
איינטיילן ,ווען איך דארף עס האבן ,נוץ איך עס ,ווען האבן די מדה פון כעס .אויב אלעס וועט ער נעמען
איך דארף עס נישט ,נוץ איך עס נישט. גרינג ,עס איז גארנישט ,וועט זיין אויס וועלט .מען
וועט זיך אויף קיינעם נישט בייזערן ,און מען וועט
דאס איז געווען יעקב .עס שטייט אין די הייליגע לאזן יעדן טון וואס ער וויל .מען מוז האבן די מדה
ספרים ,יעקב איז געווען איש תם ,ער האט געהאט פון כעס .אבער עס איז א מדה ,דו מוזט וויסן די
אין זיך די מדה פון תמימות ,ער האט נישט גענארט, מאס ,דו מוזט וויסן ווען דו דארפסט ניצן פון דעם
אלעס איז געווען ביי אים ערליך ,אבער ער איז אסאך ,און ווען דו דארפסט ניצן פון דעם ווייניג.
געווען א בעל הבית אויף דעם תם' .איש' תם ,ער איז כעס דארף מען ניצן מיט א קליינע מדה ,היפוך פון
נישט געווען סתם א תם ,ער איז געווען א בעל הבית, כעס ,סבלנות ,דארפסטו האבן א גרויסע מדה .מען
ער האט געוואוסט ווען ער דארף עס ניצן ,און ווען דארף אלץ מעסטן יעדע זאך ,איז יעצט די צייט זיך
מען דארף עס נישט ניצן .ווען ער איז געווען א יושב צו רעגן ,צו איז נישט די צייט זיך צו רעגן.
אהלים ,ווען ער איז געזעסן אין בית המדרש ,מען
זיצט מיט נארמאלע מענטשן ,האט ער זיך געפירט גאוה איז א שלעכטע מדה ,און ענוה איז א גוטע
בתמימות ,אן קונצן ,אן דריידלעך .ווען ער איז מדה .א מענטש איז אן עניו ,א שפל רוח ,טשעפעט
ארויסגעגאנגען אויף די גאס ,ער האט געהאט צו טון נישט קיינעם ,ער שפרינגט נישט העכער פון א
מיט א לבן ,דעמאלטס האט ער אויסגעניצט זיין צווייטן .אבער אמאל איז דא וואס א מענטש דארף
ערמומיות וואס ער האט געהאט. האבן גאות אויך .ווען א מענטש איז א מנהיג ,דארף
ער האבן די מדה פון גאות .ער קען נישט זיין קיין
מען זיצט און מען לערנט ,די תורה שארפט אויס מעקעלע און פירן א ציבור .און יעדער מענטש פאר
דעם קאפ ,די תורה ברענגט חכמה .יעקב איז געווען זיך ,ווען עס קומט צו עבודת ה' ,דארף ער זיך
יושב אהלים ,ער איז געזעסן און געלערנט ,ער איז האלטן שטאלץ ,ויגבה לבו בדרכי ה' (דברי הימים ב יז -
געווען א חכם מחוכם .אבער ער האט געניצט זיין ו) ,איך בין א יוד ,איך קען אויפטון ,מיינע מצוות
חכמה ,ווען מען האט עס געדארפט צו האבן .איש ומעשים טובים האבן א חשיבות אויבן אין הימל.
תם ,ער איז געווען א איש אויפן תמימות .מי שאינו
חריף לרמות ,ווען איינער איז נישט קיין חריף צו עס איז דא א מדה פון זריזות ,א גוטע מדה ,אבער
נארן ,נקרא תם .דער ווערט גערופן א תם .אבער עס ווענדט זיך ווען .ווען א מענטש איז
איינער וואס קען ניצן ביידע ,ער קען זיין אינו חריף איבערגעאיילט ,און אלעס טוט ער שנעל ,און ער
לרמות ,אבער ער קען עס ניצן ווען מען דארף עס יא טראכט נישט וכדומה ,איז עס א מדה גרועה .א
האבן ,דער איז נישט קיין תם ,דער איז א 'איש' תם, מענטש דארף זיין באזעסן ,ער דארף נישט זיין
דער איז א איש אויף זיין תמימות. איבערגעאיילט אויף א זאך ,אבער ווען עס קומט צו
טון א גוטע זאך ,דארף ער האבן די מדה פון זריזות.
די זעלבע איז ער געווען א 'איש' נישט נאר אויפן איך וויל ארויסברענגען וואס עס מיינט די ווארט
תם ,ער איז געווען א איש יושב אהלים .אוודאי די 'מדה' ,אז עס איז א מאס ,מען דארף האבן ביידע.
חשוב'סטע זאך איז צו זיצן אין בית המדרש און
לערנען ,ותלמוד תורה כנגד כולם (פאה א-א) ,עס איז די זעלבע איז לרמות ,צו נארן יענעם .אוודאי איז א
נישט דא קיין שום זאך וואס איז חשוב'ער פון לימוד שלעכטע מדה צו זיין מיט ערמומיות ,אלעס איז
התורה .אבער עס איז דא זאכן וואס א מענטש דארף אויסגע'חשבונ'ט ,געדריידלט ווי אזוי מען קען
זיך אויפשטעלן פון די גמרא ,זמן תורה לחוד ,זמן שווינדלען וכדומה .אבער אמאל איז דא וואס מען
תפלה לחוד (שבת י .).ווען עס קומט צו דאווענען, טרעפט זיך מיט אזא רשע ווי לבן ,דארף מען האבן
דארף מען אוועקגעבן צייט פאר דאווענען .ווען עס די מדה פון ערמומיות ,ווייל עס איז אויך א מדה
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~יא~ שיחות ודברות קודש -וויען
א איש תם ,איז ער געווען א איש יושב אהלים אויך. קומט אונטער א מצוה עוברת ,א מצוה וואס גייט
ער האט געוואוסט ווען ער דארף זיין א יושב אהל, אדורך ,איז ער מחויב זיך אפצושטעלן פונעם
און ווען ער דארף צומאכן די גמרא ,און ווען ער לערנען און מקיים זיין די מצוה ,אויב מען קען עס
דארף העלפן יענעם .דאס איז די מדה פון יעקב .א נישט טון שפעטער .א מצוה וואס איז אפשר
יוד דארף אויסניצן אלע מדות וואס דער לעשותה על ידי אחרים ,וואס מען קען עס נישט טון
אייבערשטער האט אים געגעבן ,אויפן ריכטיגן דורך א צווייטן ,דארף ער עס טון אפילו עס איז
וועג .אמאל דארף מען אויסניצן תמימות ,אמאל אינמיטן לערנען (מועד קטן ט .):אז מען דארף אמאל
דארף מען אויסניצן צו זיצן אין בית המדרש ,און טון א חסד מיט א צווייטן ,און קיינער קען נישט טון
אנדערע מדות וואס מען דארף צו האבן .תתן אמת דעם חסד פאר יענעם ,נאר ער ,איז מען מחויב מבטל
ליעקב (מיכה ז -כ) ,פון איין זייט איז יעקב'ס מדה ,די צו זיין פון תורה ,אויב מען קען עס נישט טון
מדה פון אמת ,ער איז אבער געווען א איש תם ,ער שפעטער ,און ארויסהעלפן פאר יענעם ,וכדומה.
איז געווען א איש ,ווייל ער האט געוואוסט ווען
מען דארף גיין מיטן אמת ,און ווען מען דארף זיך יעקב איז געווען א איש יושב אהלים ,ער איז
פירן אנדערש. געזעסן און געלערנט .אבער אזוי ווי ער איז געווען
בסעודת ברית מילה של בן הר"ר משה פאלקאוויטש הי"ו
עש"ק פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק
שטיין אז ער האט גע'מל'ט עשו ,און יעקב האט ער מען האט פריער געהערט אזעלכע חשוב'ע ווערטער
נישט געדארפט מל'ן ,ווייל יעקב איז דאך נולד מהול, פונעם זיידן זאל זיין געזונט ,ער האט זיך געשטעלט
וועגן דעם ווערט נישט אויסגערעכנט דא אין די פארוואס עס איז נישט אויסגערעכנט דא אין די
פרשה די מצוה פון מילה. פרשה אז יצחק האט גע'מל'ט די קינדער .ביי אברהם
שטייט ,אז ער האט גע'מל'ט יצחק (בראשית כא-ד).
איך האב געזעהן שטיין ,אז ביי יעקב שטייט (בראשית פארוואס שטייט נישט ביי יצחק ,אז ער האט זיי
כה-כו) ,ויקרא שמו יעקב ,אז ער האט אים גערופן גע'מל'ט .נאר יעקב איז געווען נולד מהול (ב"ר פד-ו),
יעקב ,יצחק האט אים א נאמען געגעבן יעקב .ביי איש תם יושב אוהלים ,תם גייט ארויף אז ער איז
עשו שטייט' ,ויקראו' שמו עשו ,מען האט אים געווען תמים .עשו ,שטייט אין בעלי תוספות (ריש
גערופן עשו ,עס שטייט נישט ,אז דער פאטער האט פרשתנו) אז ער איז געבוירן געווארן אדמוני ,ער איז
אים גערופן עשו. געבוירן געווארן רויט .די הלכה איז (שו"ע יו"ד רסג-א),
אז אזוי ווי מען מל'ט נישט א קינד וואס איז געל,
איך וועל מקדים זיין א שטיקל ווארט דערצו ,מען מל'ט מען נישט א קינד וואס איז רויט .ווייל דאס
זאל עס קענען בעסער פארשטיין .עס איז געווען א ווייזט אז די בלוט האט זיך נאכנישט איינגעזאפט
יוד וואס האט געוואוינט אין מאנסי ,איך רעד פון א געהעריג ,די בלוט ליגט צווישן די הויט און די פלייש,
מעשה פון מער ווי פופציג יאר צוריק ,עס איז אים וועגן דעם איז ער רויט .און מען דארף ווארטן ביז עס
געבוירן געווארן א קינד ,און דאס קינד האט געליטן גייט אדורך די רויטקייט ,דעמאלטס קען מען אים
אויפן הארץ .מיין טאטע איז געווען מוהל ביי דעם מל'ן .האט יצחק נישט גע'מל'ט עשו ,ווייל ער איז
קינד ,מען האט אים נישט גע'מל'ט באצייטנס ,ווייל געווען אן אדמוני .שפעטער האט ער באמערקט אז
ער האט געהאט א הארץ-פעלער ,עס האט גענומען דאס איז א זאך וואס איז אין טבע ביי אים ,ער איז אן
דריי יאר ביז עס האט זיך פארהיילט דער הארץ ,און אדמוני ,עס האט נישט צו טון מיט די בלוט ,האט ער
מען האט אים הערשט דעמאלטס גע'מל'ט ,ווען ער אים געוואלט מל'ן ,און ער האט געוואלט ווארטן ביז
איז אלט געווארן דריי יאר .מען האט אים גע'מל'ט ער ווערט בר מצוה ,וועט מען אים דעמאלטס מל'ן,
אין שפיטאל ,אקעגן א דאקטער ,און מען האט אים דעמאלטס האט עשו נישט געוואלט .קומט אויס אז
נישט געגעבן א נאמען ביז צום ברית ,מען האט אים עשו איז טאקע נישט גע'מל'ט געווארן ,קען נישט
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~יב~ שיחות ודברות קודש -וויען
נאמען ,האט אים יעדער גערופן לויט ווי אזוי ער גערופן 'יונגעלע' .אלע יארן האט ער געהייסן
האט אויסגעקוקט .ער איז דאך געווען עשוי ,ער איז יונגעלע ,ביז מען האט אים גע'מל'ט .און איך שטעל
געווען באשאפן אזוי ווי א אדרת שער ,האט אים מיך פאר אז דאס איז מסתמא געווען בהוראת חכם,
איינער גערופן ,דער איז דער עשו ,ער איז דער עס איז נישט פון זיך אליין ,אז מען זאל א נאמען
פארטיגער .ווען ער איז עלטער געווארן ,איז ער געבן נאר בשעת'ן ברית.
געווען א רויטער ,האט מען אים גערופן אדום ,ער
איז א רויטער .עס איז נישט געווען א נאמען וואס יעקב האט מען א נאמען געגעבן תיכף יעקב ,ער איז
דער טאטע האט אים געגעבן ,נאר 'ויקראו' שמו, דאך געווען נולד מהול ,דארף מען דאך נישט קיין
מען האט אים גערופן עשו .אז עס איז נישט דא קיין ברית ,קען מען אים באלד א נאמען געבן .עשו האט
ברית ,איז נישט דא קיין נאמען .ממילא וועגן דעם מען דאך נישט גע'מל'ט תיכף ,האט ער דאך נישט
שטייט ביי אים 'ויקראו' שמו עשו .אבער יעקב וואס געהאט קיין נאמען ,איז ער געווען 'יונגעלע' .ווען
איז געווען א נולד מהול ,איז 'ויקרא' ,האט אים יצחק מען וועט אים מל'ן ,וועט מען אים א נאמען געבן.
גערופן מיטן נאמען יעקב. מען האט אים דאך געדארפט רופן מיט עפעס א
במסיבת יקרא דאורייתא ללומדי כוללנו בבארא פארק
מוצש"ק פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק
האבן מסיים געווען .דער באשעפער זאל אים העלפן עס איז ביי מיר א געוואלדיגע שמחה אטיילצונעמען
ער זאל קענען ווייטער טון מצוות ומעשים טובים ביי די מלוה מלכה .איך האב נישט מיטגעלערנט
מתוך שמחה וטוב לבב. צוזאמען מיט די כולל יונגעלייט ,אבער איך האב
פארהערט די כולל יונגעלייט .די חדוותא דשמעתתא
איך וויל ארויסברענגען א הכרת הטוב פארן ראש וואס איז געווען ווען מען האט פארהערט די
הכולל ,מיין חשובן זון [הרה" ג רבי יהושע שליט"א], יונגעלייט אויסענווייניג ,און יעדער האט
כלום אב מעיד על בנו ,יעדער קען אים דא ,עס איז געענטפערט די ראשונים און אחרונים וואס איז
נישט שייך איך זאל אים דארפן רימען ,איך זאל געווען נוגע ,עס איז געווען א אמת'דיגע שמחה צו
דארפן זאגן ווער ער איז .אלע ווייסן זיין גדלות אין זעהן ,אז נאך די יגיעת התורה פון אזויפיל צייט,
תורה ,און בעיקר וויפיל ער גיט זיך אוועק פאר די וויפיל מען איז אנגעקומען .תחזקנה ידיכם ,מען
יונגעלייט ,ער זאל זיי אויפבויען מיט די בחינות און דארף דאנקן דעם אייבערשטן ,דער באשעפער האט
מיט די שיעורים וואס ער גיט וועכנטליך פאר די געהאלפן ביז אהער ,און מען זאל קענען ווייטער
יונגעלייט .זאל דער אייבערשטער געבן ,ער זאל ממשיך זיין צו לערנען נאך מקצועות התורה.
קענען ווייטער טון להגדיל תורה ולהאדירה ,מתוך
שמחה וטוב לבב. איך וויל קודם באדאנקען פאר רבי נחמיה [כ"ץ],
וואס יעדער ווייסט וויפיל צייט און כח און מוח ליגט
*
אין דעם ,אז דער כולל זאל קענען אנגיין .יום ולילה
איך האב געוואלט זאגן אפאר ווערטער פאר די לא ישבותו ,כאטש ער איז א בעל פרנסה פאר זיך
יונגעלייט ,דברי תורה צריכין חיזוק .און אפאר אליין ,דאס איז נישט זיין ארבעט ,ער באקומט נישט
ווערטער פאר זייערע עלטערן ,טאטע און שווער, קיין פרוטה אחת פון וואס ער טוט פארן כולל ,און
וואס זיצן צוזאמען דא ,וואס זענען אלע א חלק פון פון דעסטוועגן דאך גי ט ער אוועק רוב שעות פונעם
די מחזיקי התורה .מען קען נישט היינט לערנען אן טאג ,כדי דער כולל זאל קענען אנגיין ,און ער זוכט
דעם וואס עלטערן העלפן צו דערצו .און איך האב אלץ וואס ער קען צוגעבן און צוהעלפן .זאל דער
געוואלט רעדן עקסטער פאר די בית יעקב אלו אייבערשטער געבן ,ער זאל זעהן ווייטער אסאך
הנשים ,וואס זיי האבן א געוואלדיגע חלק אין דעם שמחות און נחת .ער האט דא אויך ברוך ה' א זון,
סיום וואס מען האט יעצט געענדיגט. וואס האלט מיט ,און ער איז אויך געווען פון די וואס
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~יג~ שיחות ודברות קודש -וויען
די גמרא (ברכות לה ):זאגט ,מען זאגט אין די פרשה מען געפונט די וואך אין די פרשה .יעקב און עשו
פון קריאת שמע ,ואספת דגנך (דברים יא-יד) ,פרעגט זענען געבוירן געווארן ,ויגדלו הנערים ,עשו איז
די גמרא ,וואס איז דער ואספת דגנך ,פארוואס דארף געווען א איש יודע ציד ,איש שדה ,און יעקב איז
די תורה זא גן דו וועסט איינזאמלען דיין דגן .אוודאי געווען א איש תם יושב אוהלים' .יעקב' זענען דאך די
אויב מען האט דגן ,זאמלט מען עס איין .דער כולל יונגעלייט ,איש תם יושב אהלים ,מען זיצט
'ואספת' איז דאך נישט וויכטיג אז די תורה זאל עס באהלה של תורה און מען לערנט .עשו איז געווען א
שרייבן .זאגט די גמרא ,עס שטייט אין פסוק (יהושע יודע ציד ,איין פשט אין רש"י איז ,ער האט געוואוסט
א-ח) לא ימוש ספר התורה הזה מפיך ,יכול דברים ווי אזוי מען נארט דעם טאטן ,דער טאטע זאל מיינען
ככתבם ,מען קען מיינען אז מען דארף זיצן אין כולל אז ער איז א תלמיד חכם און ער לערנט .ער האט אים
און זיך נישט אפגעבן מיט פרנסה ,תלמוד לומר געפרעגט היאך מעשרין את המלח ,היאך מעשרין את
ואספת דגנך ,הנהג בהם מנהג דרך ארץ .עס איז התבן (ב"ר סג -י) ,ווי אזוי גיט מען מעשר פון דעם ,און
טאקע דא א מצוה פון לא ימוש ספר התורה הזה פון יענץ .ער האט נישט געטראפן קיין אנדערע
מפיך ,אבער א מענטש דארף ברענגען פרנסה. שאלות צו פרעגן ,נאר אין הלכות מעשר ,ווי אזוי מען
ואספת דגנך ,גיי ארויס און ברענג דיר דיין פרנסה. גיט מעשר פון מלח און פון תבן?! פארוואס האט ער
אזוי האט רבי ישמעאל געזאגט. אים נישט געפרעגט קיין שאלה אין הלכות שבת ,צו
מען מעג ארויסנעמען די ביינדלעך פון די פיש צו
איז געקומען רבי שמעון בן יוחאי ,און ער דינגט זיך, נישט .פארוואס האט ער אים נישט געפרעגט קיין
אפשר אדם חורש בשעת חרישה ,וזורע בשעת שאלה אין הלכות בשר בחלב ,צו טמאה איז דא
זריעה ,וקוצר בשעת קצירה ,וזורה בשעת הרוח, דערביי בשר בחלב ,צו נישט .צו מען מעג עסן חלב
תורה מה תהא עליה? מען קען נישט ביידע .מען שקדים .עס דא אסאך הלכות אין די תורה וואס ער
קען נישט זיין א ואספת דגנך ,זיצן אויפן פעלד, קען פרעגן .פארוואס האט ער געזוכט צו כאפן דעם
אקערן תבואה ,אנבויען תבואה ,שניידן תבואה ,און טאטן מיט די שאלה פון ווי אזוי מען מעשר'ט מלח
דו וועסט אויסוואקסן א תלמיד חכם .עס גייט נישט און תבן .עפעס ליגט דאך דערין.
ביידע צוזאמען .אלא ,עס איז יא דברים ככתבם ,לא
*
ימוש ספר התורה הזה מפיך .איי וואס טוט זיך מיט
ואספת דגנך ,דאס וועט דער אייבערשטער מאכן. און די תורה פארציילט שפעטער ,אז יעקב האט
דער באשעפער וועט צושיקן ,אז מלאכתו וועט זיין געוואלט בענטשן עשו ,און רבקה אמנו האט
נעשית על ידי אחרים .ווען יודען זענען ראוי ,איז אויסגעארבעט אז יעקב זאל קענען באקומען די
עמדו זרים ורעו צאנכם (ישעיה סא-ה) .רבי שמעון בר ברכות וואס איז אויסגערעכנט אין די תורה ,ויתן לך
יוחאי לערנט ,אז א מענטש זאל זיצן און לערנען, האלקים מטל השמים ומשמני הארץ ,ורוב דגן
פרנסה וועט שוין דער באשעפער צושיקן ,גוים ותירוש ,יעבדוך עמים .עס איז דאך א ענין צו זאגן
וועלן טון דיין ארבעט. מוצאי שבת די פסוקים פון ויתן לך ,ממשיך צו זיין די
ברכה וואס מען האט באקומען ,אויף דער גאנצע
קומט דאך אויס ,אז עס איז א מחלוקת צו מען וואך .און רש"י זאגט ,ויתן לך האלקים (בראשית כז -
דארף טון אן ארבעט מיטן לערנען צוזאמען .זאגט כח) ,אלקים איז מדת הדין .ווען עטץ וועטס זיין ראוי,
די גמרא ,הרבה עשו כרבי שמעון בר יוחאי ,ולא וועט עטץ באקומען די ברכות .טאמער מען וועט
עלתה בידם ,כרבי ישמעאל ,ועלתה בידם .די וואס נישט זיין ראוי ,האט ער נישט געגעבן די ברכה.
האבן געוואלט טון אזוי ווי רבי שמעון בר יוחאי ,מען יעקב האט נאר געגעבן די ברכה ,אויב אונז וועל מיר
האט זיך נישט אפגעגעבן מיט קיין פרנסה ,האבן זיי זיין ראוי - .אזוי קומט זיך ,אז א טאטע יצחק זאגט
נישט געהאט קיין פרנסה ,און זיי האבן נישט געהאט פאר די קינדער ,דו באקומסט נאר אויב דו ביסט
קיין תורה אויך נישט .מען קען נישט לערנען ,אז ראוי ,און אויב דו ביסט נישט ראוי ,גיב איך נישט?
מען איז נישט אויסגעהאלטן מיט פרנסה .די וואס וואו איז די רחמנות פון יצחק אויף כלל ישראל .ער
האבן געטון ווי רבי ישמעאל ,די איז עלתה בידם. גייט בענטשן א קינד ,נאר אויב מען וועט זיין ראוי,
ווען מען טוט ביידע ,פרנסה און מען לערנט ,ביי זיי און אויב נישט ,וויל ער נישט געבן די ברכה .עפעס
האלט זיך די תורה. מוז דאך ליגן דערין.
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~יד~ שיחות ודברות קודש -וויען
הארץ ורו ב דגן ותירש ,דאס איז אפילו מען איז די מפרשים שרייבן שוין ,ווען עס איז 'הרבה' עשו
נישט זוכה .די 'אלקים' איז אויף יעבדוך עמים .ווען כרבי שמעון בר יוחאי ,ווען די גאנצע וועלט זאל טון
מען איז זוכה ,דעמאלטס דארף מען גארנישט טון, ווי רבי שמעון בר יוחאי ,יעדער וועט זיך אריינזעצן
עס איז 'יעבדוך עמים' ,א צווייטער טוט די ארבעט. אין כולל און לערנען ,און קיינער וועט זיך נישט
אז מען איז נישט זוכה ,וועט אויך דער אפגעבן מיט קיין פרנסה ,איז לא עלתה בידם ,קען
אייבערשטער געבן ,אבער דעמאלטס דארף מען נישט זיין קיין תורה .אבער ווען עס איז נישט הרבה
אליין זוכן דעם פרנסה ,מען דארף אליין טון .אז עשו כרבי שמעון בר יוחאי ,הרבה טוען אזוי ווי רבי
דער אייבערשטער העלפט ,מען קען זיצן און ישמעאל ,די וועלט טוט ווי רבי ישמעאל ,מען לערנט,
לערנען ,זאגט ער ווייטער ,הוה גביר לאחיך ,דו מען איז קובע עתים לתורה ,און מען טוט ארבעט,
וועסט זיין א גביר פאר דיינע ברודערס ,וישתחוו לך אבער א מיעוט איז דא וואס זיי פירן זיך ווי רבי
בני אמך ,פון דיין משפחה אליין ,דיינע בני אמך שמעון בר יוחאי ,די וועלן האבן הצלחה אין תורה.
וועלן זוכן דיך ארויסצוהעלפן ,אז דו זאלסט קענען
זוכה זיין צו תורה. דאס איז טייטש ,מען קען נישט אריינזעצן די גאנצע
וועלט אין כולל אריין ,מען דארף ברענגען פרנסה,
דאס איז די ברכה וואס דער אייבערשטער גיט פאר אבער די מיעוט ,אשרי חלקם פון די וואס קענען זיין
די וואס זיצן און לערנען תורה .מען האט אסאך מאל פון די וואס זענען נישט חורש בשעת חרישה ,ער איז
חשבונות ,וואס וועט זיין שפעטער ,ווי אזוי וועל איך נישט זורע בשעת זריעה ,עס אינטערעסירט אים
קענען אויסהאלטן ,ווי אזוי וועל איך קענען צאלן נישט וואס עס טוט זיך אינדרויסן ,ער זיצט און ער
רענט ,ווי אזוי וועל איך קענען חתונה מאכן קינדער. לערנט .פרנסה ,וועט אים דער באשעפער באזארגן,
מען דארף לעבן אן חשבונות .קיינער האט נאך נישט עס וועט זיין מלאכתו נעשית על ידי אחרים ,די
דערלייגט אויפן אייבערשטן .ווען א מענטש איז זיך מלאכה וועט געשען דורך אנדערע .אז מען איז זוכה,
מפקיר פאר תורה ,טוט דער אייבערשטער צושיקן אז איז עמדו זרים ורעו צאנכם ,עס קומט דורך גוים .אז
דער סוף איז עלתה בידם .דער סוף איז ,אז זיי האבן מען איז נישט זוכה ,מען איז אין גלות ,איז מען זוכה
תורה וגדולה במקום אחד .דער באשעפער פארלאזט אז דער אייבערשטער שיקט צו די זבולונ'ס ,וואס זיי
נישט ,דער באשעפער טוט צושיקן וואס מען דארף גייען מפרנס זיין דעם יששכר .אז מען איז זוכה צו זיין
צו האבן. פון די וואס זענען אזוי ווי רבי שמעון בר יוחאי ,אז
מען איז זוכה צו זיצן באהלה של תורה ,איז דא א
*
הבטחה פונעם אייבערשטן ,אז דער באשעפער וועט
יצחק האט צוויי קינדער .ער הא ט א יעקב מיט אן נישט פארלאזן .עס וועלן זיך אייביג טרעפן נדיבי עם,
עשו .יעקב ווייסט ער ,אז ער איז א איש תם יושב וואס וועלן צוהעלפן אז די לומדי תורה זאלן קענען
אהלים ,ער זיצט אין כולל און ער לערנט ,ער טוט זיצן און לערנען.
וואס ער דארף צו טון .עשו איז דאך אן איש שדה,
ער גייט ארויס ארבעטן אינדרויסן .און דער עשו איז יצחק בענטשט יעקב ,ויתן לך האלקים מטל השמים
געווען זייער נזהר אין כיבוד אב ,אזוי שטייט אין ומשמני הארץ ,ורוב דגן ותירוש .וויפיל צייט דארף א
מדרש (ב"ר סה -יב) ,אלע זיינע זכותים איז פאר די מענטש אוועקגעבן ,ווען ער האט משמני הארץ,
כיבוד אב וואס ער האט געטון .ער האט געוואוסט ורוב דגן ותירוש .ווען וועט ער זיצן און לערנען?
אז דער טאטע יצחק האט פון אים נישט קיין סאך דאס איז א ברכה? דו וועסט האבן ורוב דגן ותירוש,
נחת .ער איז אן עשו ,ער איז אן איש יודע ציד ,אן און זיין פארנומען מיט די ארבעט? זאגט יצחק ,ניין,
איש שדה ,ער דרייט זיך אינדרויסן .מיט וואס קען דו וועסט טאקע האבן רוב דגן ותירוש ,אבער דו
ער בארואיגן דעם פאטער אויף זיין הנהגה ווי אזוי וועסט נישט טון די ארבעט .יעבדוך עמים וישתחוו
ער פירט זיך? האט ער געזאגט ,טאטע ,יעקב זיצט לך לאומים ,די עמים ,זיי וועלן טון דיין ארבעט ,זיי
און לערנט ,איך בין דער מחזיק תורה ,איך גיי אים וועלן זיין די עמדו זרים ורעו צאנכם.
העלפן .איך בין טאקע אן איש יודע ציד ,אן איש
שדה ,אבער מיט דעם געלט וואס איך ברענג אריין, די ערשטע העלפט פונעם פסוק באקומט מען
העלף איך פאר יעקב .עס איז דא אהלי שם ועבר שטענדיג ,ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~טו~ שיחות ודברות קודש -וויען
ישראל ,עס איז דא א יששכר מיט א זבולון ,עס איז וואו מען זיצט און מען לערנט ,איך גיי זיי
דא לומדי תורה און עס איז דא מחזיקי תורה. אויסהאלטן אז זיי זאלן קענען לערנען.
*
ווי אזוי וועט אים דער טאטע גלייבן אז ער טוט
די גרעסטע שותפים אין די יונגעלייט וואס זיצן און טאקע אזוי .ער האט שאלות אין מעשר .ער וויל
לערנען תורה ,זענען די בני בית .די בית יעקב אלו געבן מעשר אפילו פון תבן און פון מלח ,ער גיט
הנשים ,ביי זיי קלאפט עס אויס די מערסטע .א מאן אוועק פון זיין פארמעגן פאר תורה .דאס וועט
וואס זיצט און לערנט ,קען נישט אהיימברענגען בארואיגן יצחק ,אז דער קינד וואס האט נישט זוכה
אזויפיל פאר די שטוב ,ווי איינער וואס גייט ארויס געווען צו זיין א איש תם יושב אהלים ,פון
ארבעטן .מען קען נישט איינקויפן אלעס וואס מען דעסטוועגן דאך גיט ער אוועק פון זיין פארמעגן
וויל ,מען דארף אסאך מאל מצמצם זיין .דעם חודש פאר די לומדי תורה ,דאס וועט בארואיגן יצחק ,אז
איז געווען א זייטיגע הוצאה ,עס פעלט פון געלט. ער האט א זון וואס לערנט תורה ,און ער האט א זון
מען קען נישט קויפן א קלייד ווען מען וויל ,מען קען וואס לערנט נישט ,אבער דער זון איז א מחזיק
נישט קויפן א דזשולער"י ווען מען וויל ,מען קען תורה ,און ער זוכט צו געבן מעשר פון וואס ער האט,
נישט גיין אויף א וואקעישא"ן ווען מען וויל .זייער און ער דינגט זיך צו מען דארף אפילו געבן מעשר
אסאך טוט דער בית יעקב אויפגעבן פון זייער לעבן, פון תבן און פון מלח ,דאס וועט בארואיגן יצחק מיט
כדי די מענער זאלן קענען זיצן און לערנען. זיינע קינדער.
און זייער שכר איז זייער גרויס .אויסער דעם וואס און דאס איז אונזער פליכט .יששכר און זבולון,
זיי באקומען א חלק אין וואס די לומדי תורה יונגעלייט זיצן און לערנען ,מען האט ברוך ה' קינדער
לערנען ,עס איז חלק כחלק יאכלו ,עס איז יששכר און איידעמער ,מען זיצט און מען לערנט תורה.
און זבולון ,איז דאך א כל שכן אז די בית יעקב ,די יעדער ווייסט אז עס קומט נישט אן גרינג .אין
נשים וואס זיי העלפן צו ,וואס פאר זיי קלאפט אויס היינטיגע צייטן ,וואס די הוצאות זענען
די שוועריגקייטן פון דעם וואס דער מאן זיצט און אויסערגעווענליך גרויס ,פון די פאר דאלער וואס
לערנט ,איז אוודאי אז דער באשעפער באצאלט זיי, מען באקומט אין כולל ,וויפיל מען זאל נאר געבן ,איז
נישט נאר אויף יענע וועלט ,דער באשעפער אין הקומץ משביע את הארי .רוב וואס קענען זיך
באצאלט זיי אויך אויף די וועלט. אויסהאלטן איז נאר וואס עלטערן שטופן אין די זייט
פאר די קינדער .ביי יעדע געלעגנהייט זוכט מען ווי
אז מען האט א מאן וואס זיצט און לערנט ,איז די מען קען צוגעבן פאר א קינד ,וועכענטליך ,צו ביי א
שטוב אן אנדערע שטוב .די רואיגקייט וואס איז דא געלעגנהייט .איז דאס פאר א זון ,איז דאס פאר אן
אין שטוב ,די וועג ווי אזוי מען רעדט איינער צום איידעם ,וואס זיצט און לערנט ,מען זאל זיי מחזיק
צווייטן ,די וועג ווי אזוי מען פירט זיך אויף איינער צום זיין .דאס איז די ברכה וואס מיר האבן ,אז א חלק פון
צווייטן ,איז אן אנדערע סארט לעבן ווי פון איינעם יודען זענען עוסקים בתורה ,און א חלק פון יודען
וואס דרייט זיך אויף די גאס ,און ער זעהט ווי אזוי זענען די מחזיקי תורה.
אומות העולם פירן זיך אויף .עס איז די איידלקייט,
וואס תורה טוט אויסאיידלען דעם מענטש ,עס רופט און ברוך ה' אז מען זיצט און מען לערנט ,דער
זיך אן ווי אזוי מען פירט זיך אויף שפעטער אין שטוב. באשעפער פארלאזט נישט ,דער באשעפער גיט
זיי דערלייגן גארנישט אז דער מאן זיצט און לערנט. פאר יעדן וואס ער דארף צו האבן .און פאר די וואס
די שטוב וואס ווערט אויפגעצויגן פון א מאן וואס זענען מחזיק תורה ,דארף מען נישט זאגן דעם
זיצט און לערנט ,די קינדער וואס ווערן דארט נתגדל, געוואלדיגן זכות וואס זיי האבן ,אז אין דעם זכות
דאס זענען קינדער תלמידי חכמים ,קינדער מיט וואס זיי זענען מחזיק תורה ,שיקט דער
מדות טובות ,ווייל דאס ברענגט תורה. אייבערשטער אריין א ברכה אין אלעם וואס מען
טוט .קיינער האט נאכנישט דערלייגט אויף תורה
תורה איז מתשת כחו של אדם (סנהדרין כו ,):עס איז הקדושה .וואס מען גיט אויס פאר תורה ,טוט די
נישט נאר די פשט אז מען ווערט אפגעשוואכט פון תורה צוריקצאלן ,און דאס איז דער זכות פון כלל
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~טז~ שיחות ודברות קודש -וויען
זיי זענען אוועקגעגאנגען וואוינען פאר זיך .עס איז פלאגן זיך אויף תורה .עס איז אויך ,אז א מאן מיינט
געווען ווינטער ,עס איז נישט געווען וואו צו אסאך מאל ,ער קומט מיט א כח אין שטוב ,ער איז
וואוינען ,מען האט נישט געהאט קיין דירה .עס איז דער באא"ס ,מען דארף אזוי טון ,מען דארף אזוי טון.
געווען א בית התבן ,א פלאץ וואס איז געווען שטרוי, תורה איז מתשת כוחו של אדם ,די וואס זיצן און
און זיי האבן זיך געלייגט שלאפן דארט אויף שטרוי. לערנען ,זיי קומען אריין אין שטוב מיט אן איידלקייט,
ווען מען ליגט אין שטרוי ,איז דאך די שטרוי מען צווינגט נישט ארויף זאכן וואס מען וויל נישט,
אריינגעגאנגען אין די האר ,ווי דער סדר איז ,און מען מען פארשטייט יענעמ'ס געפילן .די וואס זענען זוכה
האט געדארפט יעדן אינדערפרי ארויסשלעפן די אז די מענער זיצן און לערנען ,דערלייגן גארנישט,
תבן וואס איז געווען אין די האר .רבי עקיבא האט נישט פאר זיך ,און נישט פאר זייער שטוב ,און נישט
געוואוסט אז זי פלאגט זיך ,און עס איז נישט דא פאר די קינדער וואס ווערן נתגדל אין אזא שטוב .און
גארנישט אין שטוב ,און זי האט פארלוירן איר עלטערן וואס העלפן צו פאר די איידעמער ,העלפן זיי
גאנצע פארמעגן פון איר טאטן .האט ער איר נישט צו ,אז דער איידעם זאל זיצן לערנען ,נאר זיי
געזאגט ,ווען דער אייבערשטער וועט מיר העלפן, העלפן אז זייער טאכטער זאל האבן א שיין רואיג
איך וועל זיין רייך ,גיי איך דיר קויפן א תכשיט ,א לעבן ,אז זייערע קינדער און אייניקלעך זאלן
'ירושלים של זהב' ,א תכשיט וואס וועט זיין אויסוואקסן איידל ,און בני תורה .דאס איז מען זוכה
אויפגעמאלן דערויף די שטאט ירושלים. דורך דעם וואס מען איז מחזיק תורה.
*
עס איז א מוסר השכל פאר די יונגעלייט ,צו הערן די
שורה פון די גמרא .אמאל איז דא וואס מען קען אבער אז מען וויל אריינגיין אביסל טיפער .עס איז
נישט געבן ,מען האט נישט פון וואו צו געבן ,אבער מוצאי שבת ,פארציילט מען דאך א מעשה ,איך וועל
אפילו מען זאגט נאר ,איך גיי דיר קויפן א טייערע פארציילן א מעשה פון די גמרא (כתובות סב ,:נדרים נ,).
דזשולער"י ,מאכט עס אויס .און די גמרא זאגט ,אז און די נשים צדקניות זאלן אהיימנעמען די מעשה
עס איז שפעטער מקויים געווארן .ווען רבי עקיבא מיט זיך .די גמרא פארציילט אויף רבי עקיבא ,וואס
איז געווארן א גרויסער עושר ,האט ער איר רבי עקיבא איז ביז די פערציג יאר געווען אן עם
באצאלט ,און ער האט איר געקויפט דעם 'ירושלים הארץ ,און ער איז געווען אן ארבעטער ביי אן עושר,
של זהב' .מען דארף וויסן ווי אזוי מען רעדט אין וואס האט געהייסן כלבא שבוע .דער כלבא שבוע
שטוב אויך ,אפילו ווען עס איז ענג וכדומה, איז געווען זייער אן ערליכער יוד ,ער איז געווען א
ארויסברענגען ,איך קען מיר נישט העלפן קיין סאך, גרויסער עושר ,ווען מען איז אריינגעקומען הונגעריג
אבער איין טאג וועל איך עס באצאלן .דער ווי א כלב ,איז מען ארויסגעקומען זאטערהייט .און
אייבערשטער וועט מיר העלפן ,איך וועל זיין אן זי האט געזעהן די איידלקייט פון רבי עקיבא ,רבי
עושר ,וועל איך עס געבן. עקיבא איז נאך געווען אן עם הארץ ,א' ב' האט ער
נישט געקענט ,קיין איין הלכה האט ער נישט
*
געקענט .און זי האט אים געזאגט ,איך בין גרייט
פארציילט די גמרא ,זיי זענען דארט געזעסן מיט חתונה צו האבן מיט דיר ,אויב דו גייסט זיך זעצן
אן ארימקייט ,איז געקומען אליהו ,און ער האט זיך לערנען .ער האט מסכים געווען ,ער גייט זיך זעצן
פארשטעלט ווי אן ארימאן ,און ער קלאפט אויף די לערנען .זיי האבן חתונה געהאט ,און זיי האבן
טיר דארט אין דעם בית התבן ,און ער פרעגט צו ער גארנישט געהאט .ווייל ווען דער פאטער האט
קען נעמען אביסל שטרוי .זיין ווייב האט געהאט א געהערט ,אז זי גייט חתונה האבן מיט רבי עקיבא,
קינד ,און זי האט נישט קיין שטרוי אויף וואס זיך עס איז נישט געווען א שידוך וואס איז געווען
אנצולענען ,צו מען קען איר געבן אביסל שטרוי .און צוגעפאסט פאר דעם כלבא שבוע ,האט ער איר
מסתמא האט מען געגעבן .רופט זיך אן רבי עקיבא מדיר געווען ,ער גיט איר נישט קיין פרוטה אחת,
צו איר ,און ער זאגט ,זעסטו ,עס איז דא מענטשן ווייל זי טוט דעם שידוך .און זי האט זיך מפקיר
וואס פלאגן זיך מער פון אונז .מען האט א קינד ,און געווען פאר תורה ,כדי חתונה צו האבן מיט רבי
מען האט אפילו נישט קיין שטרוי צו געבן ,אונז האב עקיבא ,ווייל זי האט געזעהן וואס רבי עקיבא קען
מיר כאטש שטרוי אויף וואס זיך אנצולענען. אויסוואקסן.
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~יז~ שיחות ודברות קודש -וויען
לעבעדיגע אלמנה - .די גמרא רופט אן ,אז יענער די מפרשים זענען מסביר ,אז אליהו קומט שוין ,זאל
וואס האט דאס געזאגט ,איז געווען א רשע. ער ברענגען א פאר דאלער אין שטוב .ער איז
געקומען ,ער פארשטעלט זיך אז ער איז אן ארימאן,
האט זי געענטפערט פאר יענעם .ווען ער זאל מיך ער דארף אויך האבן שטרוי וכדומה .און מען
פרעגן ,וואלט איך אים געזאגט ער זאל בלייבן ענטפערט דערויף ,אליהו האט זיי געוואלט געבן א
לערנען נאך צוועלף יאר .ווען רבי עקיבא האט דאס דרך אין לעבן .איך קען נישט ברענגען געלט ווען
געהערט ,האט ער זיך אויסגעדרייט ,און ער איז עטץ וועטס דארפן האבן .יעדע מאל וואס עס וועט
צוריקגעגאנגען און געלערנט נאך צוועלף יאר .פיר פעלן עפעס געלט אין שטוב ,וועט קומען אליהו און
און צוואנציג יאר איז ער נישט געווען אינדערהיים, ברענגען א טשעק און אונטערווארפן אונטער די
און ער איז געזעסן און געלערנט תורה .און ער איז טיר?! איך גיי דיר געבן אן עצה ,וואס דו קענסט עס
צוריקגעקומען נאך פיר און צוואנציג יאר ,מיט נוצן דיין גאנץ לעבן .זאלסט אייביג קוקן ,אז עס דא
טויזנטער תלמידים .און זי האט געוואלט צוקומען מענטשן וואס האבן ווייניגער פון דיר .דאס וועט דיך
צו רבי עקיבא ,און מען האט איר אזוי טרייסטן ,און דאס וועט דיר געבן דעם כח ,אז דו
אוועקגעשטופט .האט רבי עקיבא געזאגט ,לאזט זאלסט קענען ווייטער אנהאלטן.
איר צו ,שלי ושלכם שלה היא .שלי ,מיין תורה,
ושלכם ,און ענקער תורה ,וואס ער האט אמת עס איז ענג אין שטוב ,אמת מען האט נישט,
אויפגעשטעלט אזויפיל תלמידים ,שלה היא ,דאס אבער עס איז דא אסאך שטובער וואס ליידן אסאך
איז צו פארדאנקען פאר מיין ווייב רחל .זי האט און אסאך מער .וואס מען האט ווייניגער ,מען האט
צוגעברענגט דערצו. לא עלינו נישט קיין געזונט קינד ,מען האט לא עלינו
פראבלעמען ,דער אייבערשטער זאל אפהיטן יעדן
וויפיל ליגט אין דעם ,וואס א מענטש קען זיך מיט איינעם .וויסן אז דער אייבערשטער פארלאזט נישט.
דעם מחזק זיין ,אז ברוך ה' ,מיין מאן זיצט און און עס איז דא ערגערס ,אייביג דארף מען קוקן
לערנט ,און ער וועט אויסוואקסן א תלמיד חכם ,ער נישט אויף יענעם וואס האט מער ,יענער קען זיך
וועט שפעטער זיין א מרביץ תורה ,ער וועט זיין א ערלויבן מער ,יענעמ'ס דירה איז שענער .קוקן
מלמד ,א מגיד שיעור ,א שואל ומשיב ,ער וועט אייביג אז עס דא מענטשן וואס האבן ווייניגער פון
ווערן א דיין ,א ראש ישיבה .יעדער האט מיר ,דאס איז געווען א וועג ווי אזוי ער האט אים
פאטענשעל"ס אויסצואוואקסן זייער גרויס .עס אויסגעלערנט ,אז ביי יעדע זאך וואס וועט אים
נעמט טאקע יארן ,עס קען נעמען פיר און צוואנציג פעלן ,זאל ער אייביג טראכטן ,ברוך ה' ,אז מיר
יאר ,אבער נאכדעם וועט אלעס זיין איר שכר .אמת, פעלט נישט וואס יענעם פעלט .אזוי פארציילט די
מען פלאגט זיך יעצט .אמת ,עס קומט אן שווער די גמרא.
ערשטע יארן וואס דער מאן זיצט און לערנט ,אבער
*
סוף הכבוד לבוא ,דער סוף איז ,אז מען האט א מאן
א תלמיד חכם ,וואס איז אויסגעוואקסן גרויס אין דער סוף איז געווען ,אז זי האט אים געזאגט ,דו
תורה ,באקומט מען דעם שכר ,נישט אייביג אויף די קענסט אוועקגיין צו רבי אליעזר און רבי יהושע
וועלט ,אבער מען באקומט עס אויף יענע וועלט, לערנען אויף צוועלף יאר ,און ער איז
חלק כחלק יאכלו. אוועקגעגאנגען .ווען ער איז צוריקגעקומען נאך
צוועלף יאר ,האט ער געהערט ווי איינער זאגט פאר
א שטוב דארף האבן שלום ושלוה .אז עס איז נישט זיין ווייב ,דיין טאטע האט זייער גוט געטון אז ער
דא קיין שלום אין שטוב ,פעלט אלעס' .שלוה' איז די האט דיך מדיר געווען פון זיין פארמעגן ,ווייל דו
ראשי תיבות ש'לי ו'שלכם ל'ה ה'יא .דאס איז די האסט חתונה געהאט מיט דעם רבי עקיבא .קוק אן
שלוה וואס מען ברענגט אריין אין שטוב ,אז מען דעם רבי עקיבא ,ער האט דיך איבערגעלאזט שוין
געדענקט אייביג ,אז וואס מיין מאן זיצט און לערנט, צוועלף יאר ,און דו ביסט א לעבעדיגע אלמנה - .א
וואס ער וועט אויסוואקסן ,דאס איז צו פארדאנקען, לעבעדיגע אלמנה איז ערגער ווי א טויטע אלמנה .א
ווייל איך האב אים געלאזט לערנען .זיין גאנצע תורה טויטע אלמנה קען חתונה האבן ,און א לעבעדיגע
וועט זיין אויף מיין קרעדיט .דאס גיט אסאך חיזוק אלמנה קען נישט חתונה האבן .דו ביסט א
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~יח~ שיחות ודברות קודש -וויען
עס איז שייך צו עולם הבא .לערנען ,טון מצוות און פאר די בני בית אז זיי זאלן קענען ווייטער צוהעלפן
מעשים טובים ,און דינען דעם אייבערשטן ,זוכה זיין אז די מענער זאלן קענען לערנען .עס וועט קומען
צו חיי עולם הבא .דאס איז די עבודה פונעם איש. אמאל א צייט וואס מען וועט זיך בענקען ,פארוואס
ווען מען האט חתונה צוזאמען ,עס קומט זיך האב איך נישט געלאזט מיין מאן לערנען נאך א יאר
צוזאמען דער איש מיט די אשה ,ווערט א שילוב פון לענגער? איך וואלט געקענט האבן נאך א זכות פון
די י' מיט די ה' .זי לייגט אריין די ארבעט אין די ה', תורה .עס וואלט שווער געווען אויף דער וועלט? יא,
און אסאך מאל איז זי די וואס ברענגט די פרנסה אין עס וואלט שווער געווען .אבער וואס וועל איך
שטוב ,וואס זי טוט נאך מער אוועקגעבן פון איר באקומען דערפאר .ווען א מענטש טראכט אריין אין
צייט כדי מען זאל קענען זיצן און לערנען .אבער דעם ,אז די וועלט איז פארגענגליך ,דער תכלית פון
דער מאן האט די י' ,זיין ארבעט איז עולם הבא .און די וועלט איז ,צוצוקומען צום חלק לעולם הבא,
דעם י' צוטיילט ער זיך שפעטער מיט איר ,עס איז דעמאלטס איז זיין גאנצע מחשבה אויף תורה אן
חלק כחלק יאכלו. אנדערע סארט מחשבה ,און מען איז אלעס מקבל
מיט א ליבשאפט.
און דאס איז די פליכט פון א יודישע מאמע ,וויסן די
***
חשיבות וואס מען האט ,אז דער מאן זיצט און
לערנט .וויסן אז מיט דעם וואס מען טוט אים איך האב געזען אמאל שטיין .אין 'איש' איז דא די
העלפן ,העלפט מען נישט נאר דער מאן ,נאר זי אות י' ,אין 'אשה' איז דא די אות ה' .די גמרא (סוטה
העלפט פאר זיך אליין ,איר לעבן איז אנדערש. יז ).זאגט ,איש ואשה זכו ,שכינה שרויה ביניהם ,דער
יעדער ווייסט אז דער לעבן אויף די וועלט איז שם י-ה איז שורה צווישן זיי .לא זכו ,אז מען איז
פארגענגליך .קינדער וואס מען לאזט איבער ,דאס נישט זוכה ,אש אוכלתן ,דער באשעפער נעמט
איז די חשוב'סטע זאך וואס בלייבט לדורי דורות. אוועק די י' ,ער נעמט אוועק די ה' ,בלייבט אש .די
ערליכע קינדער ,תלמידי חכמים ,איידל ,דאס קומט גמרא (מנחות כט ).זאגט ,כי בי-ה ה' צור עולמים
פון א שטוב פון תורה .און מיט דעם העלפט זי צו, (ישעיה כו-ד) ,דער באשעפער האט באשאפן צוויי
אז זי קען אויפשטעלן א שטוב פון תורה. וועלטן ,איינס האט ער באשאפן מיט א ה' ,איינס
האט ער באשאפן מיט א י' .איני יודע ,איך ווייס
מען זיצט דאך דא די יששכר'ס מיט די זבולון'ס נישט צו עולם הזה איז מיט א ה' ,צו עולם הבא איז
צוזאמען ,יונגעלייט וואס געבן זיך אוועק פאר תורה, מיט א ה' .זאגט די גמרא ,עולם הזה איז באשאפן
די יששכר'ס ,מיט עלטערן וואס העלפן צו אז די געווארן מיט א ה' ,שנאמר (בראשית ב-ד) בהבראם,
קינדער זאלן קענען לערנען .ועל כולם די בני בית, בה"א בראם ,ער האט עס באשאפן מיט א ה' .עולם
וואס זיי זענען די אמת'דיגע לומדי תורה מתוך הזה האט דער אייבערשטער באשאפן מיט א ה',
הדחק ,די דחק קלאפט אויס אויף זיי מער ווי עס עולם הבא האט דער אייבערשטער באשאפן מיט א
קלאפט אויס אויפן יונגערמאן ,און פון דעסטוועגן י' .פרעגט די גמרא ,פארוואס פונקט מיט א אות י'.
דאך ,נישט נאר אז זיי שטערן נישט פון לימוד זאגט די גמרא ,ווייל עולם הבא איז פאר צדיקים ,און
התורה ,נאר זיי געבן חיזוק ,זיי העלפן פאר לימוד צדיקים מועטין הן .דער אות י' איז א קליינער אות,
התורה ,האבן זיי א געוואלדיגן זכות אין דעם סיום נישט יעדער קומט אן אהין .דער וואס האט
וואס מען איז יעצט מסיים. אויסגענוצט דאס לעבן אויף דער וועלט פארן
אייבערשטן ,די זענען זוכה שפעטער צום חלק
דער אייבערשטער זאל העלפן ,צושיקן פרנסה פאר לעולם הבא .די וועלט איז די אות ה' ,און יענע וועלט
יעדן איינעם ,עס זאל זיין ויתן לך האלקים מטל איז די אות י'.
השמים ומשמני הארץ ,דער באשעפער זאל צושיקן
פרנסה בהרחבה ,און ברכה פאר יעדן איינעם .פאר די ווען מען האט חתונה איש ואשה ,קומט זיך צוזאם
יונגעלייט קען איך נאר אזויפיל וואונטשן ,אז זיי זאלן די ה' מיט די י' .די ארבעט פון די אשה איז ה' ,אין
קענען זאגן אין שטוב ,אז דער אייבערשטער זאל עולם הזה .זי דארף קאכן ,באקן ,רוימען די שטוב,
העלפן ,אז איך וועל זיין אן עושר ,וועל איך אם ירצה צוגרייטן די קינדער .וואס עס האט צו טון מיט עולם
ה' קויפן א ירושלים של זהב ,און עס קענען שנעל הזה ,דאס טוט זי .דעם מאן'ס ארבעט איז י' ,וואס
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~יט~ שיחות ודברות קודש -וויען
וואס ער איז געווארן א עושר .זאל עס מקוים ווערן מקיים זיין .די גמרא פארציילט שפעטער אויף רבי
ביי אלע לומדי תורה מתוך הדחק ,אזוי ווי ביי רבי עקיבא ,אז רבי עקיבא איז נאכדעם געווען א
עקיבא איז געווען .און מיר זאלן אלע אינאיינעם זוכה געוואלדיגער עושר ,די גמרא רעכנט אויס זעקס
זיין ,אקעגן צו גיין משיח צדקנו ,במהרה בימינו אמן. פלעצער פון וואו ער האט באקומען פארמעגנס ,פון
קול מעדני מלך וויען – MechonMMVien@Gmail.com • 8174.7748817
הרוצה לנדב הוצאת הגליון יפנה להר"ר יואל ברא"ש פייערווערקער הי"ו 1.84..44.141
פרשת תולדות תשפ"ו לפ"ק ~כ~ שיחות ודברות קודש -וויען
פרשת תולדות ח "ב תשפ"ה לפ "ק
דברי תורה שנאמרו בסעודה שלישית
פרשת תולדות תשפ"ה לפ"ק
בדיבורו ,ער זאגט א זאך וואס איז נישט ריכטיג, די וואך אין די פרשה איז דא די ברכות וואס יעקב
כאילו עובד עבודה זרה ,איז כאילו ער האט געדינט אבינו האט באקומען פון יצחק ,וואס דארט ליגן אלע
עבודה זרה .און ער ברענגט א ראיה פון דעם פסוק, ברכות וואס יודען דארפן האבן ,ויתן לך האלקים מטל
אז יעקב האט געזאגט ,והייתי בעיניו כמתעתע, השמים ומשמני הארץ ורוב דגן ותירש .די תורה
מתעתע דאס איז א לשון פון עבודה זרה ,מעשה פארציילט באריכות ,אז יעקב האט נישט געוואלט גיין
תעתועים (ירמיה י-טו) שטייט אויף עבודה זרה .והייתי נעמען די ברכות ,ער האט אראפגעלייגט געוויסע
בעיניו ,איך וועל זיין אין זיינע אויגן ,כמתעתע ,אזוי ווי טענות וואס ער האט ,און רבקה האט זיך געדינגען
א עובד עבודה זרה .די מפרשים שרייבן דארט ,וואס מיט יעקב ,ביז זי האט אים משכנע געווען ,ער זאל גיין
האט עס צו טון מיט עובד עבודה זרה? ווייל חותמו מקבל זיין די ברכות - .וואס איז געווען די דיון צווישן
של הקב"ה אמת (שבת נה ,).דעם אייבערשטען'ס חותם רבקה מיט יעקב ,צו ער זאל גיין מקבל זיין די ברכות.
איז אמת .און אז מען איז משקר אינעם חותם פונעם
*
אייבערשטען ,איז עס א בחינה פון עובד עבודה זרה.
ווי קומט עס דא אהער ,אז יעקב האט געזאגט פאר די יעקב אבינו האט געזאגט פאר זיין מוטער ,הן עשו
מוטער ,והייתי בעיניו כמתעתע ,איך וועל זיין ביי אים אחי איש שעיר ,ואנכי איש חלק ,עשו איז א איש
אזוי ווי אן עובד עבודה זרה .נישט דאס איז די נקודה שעיר ,און איך בין א איש חלק ,אולי ימושני אבי,
יעצט ,יא דינען עבודה זרה צו נישט דינען עבודה אפשר וועט מיר דער טאטע באטאפען ,והייתי
זרה .דער עיקר איז דאך געווען ,והבאתי עלי קללה בעיניו כמתעתע ,והבאתי עלי קללה ולא ברכה
ולא ברכה ,יצחק וועט מיך אנטאפן ,און ער וועט זעהן (בראשית כז-יא) ,אנשטאט באקומען א ברכה ,וועט ער
אז איך בין נישט עשו ,וועט ער מיך שעלטן .וואס מיך שעלטן ,ווייל איך האב אים אויסגענארט ,און
האט יעקב צוגעגעבן דא ,טאמער וועט ער זיין אין די איך האב געוואלט צונעמען די ברכות.
אויגן פונעם פאטער כמתעתע.
די גמרא (סנהדרין צב ).דרשנ'ט ,כל המחליף בדיבורו,
*
ווען א מענטש רעדט נישט אמת'דיג ,ער איז מחליף
על הטוב יזכר
ידידינו מוה"ר ראובן יואל טובל הי"ו
אשר כלכל הוצאת הגליון לזכות הרבים
תשפ""ההלפלפ""קק
תולדותחח""בבתשפ
פרשתתולדות
פרשת ~א~ קודש--וויען
וויען ודברותקודש
שיחותודברות
שיחות
עס קען זיין דער ענין ,פארוואס ער האט נאר מורא די תורה פארציילט ,אז נאכדעם וואס יעקב האט
געהאט אז ער וועט אים אנטאפן ,און ער האט נישט מקבל געווען די ברכות ,ויהי כאשר כלה יצחק לברך
מורא געהאט פונעם קול .די גמרא (פסחים ח ):זאגט, את יעקב ,ווען יצחק האט געענדיגט בענטשן יעקב,
שלוחי מצוה אינן ניזוקין ,ווען א יוד טוט א מצוה, ויהי אך יצוא יצא יעקב מאת פני יצחק אביו ,ווען
דארף ער נישט מורא האבן אז ער וועט ארויסגיין יעקב איז ארויסגעגאנגען ,ועשו אחיו בא מצידו
מיט א היזק ,פון דעם וואס ער האט געטון די מצוה. (בראשית כד-ל) ,איז עשו אנגעקומען .און די תורה
מען ווערט נישט געשעדיגט דעמאלטס ,עס איז דא פארציילט וואס עס האט פאסירט ביי יצחק אין
א שמירה בשעת א יוד טוט א מצוה .בשעת ער זיצט שטוב - .וואס איז די תורה מאריך ,ויהי כאשר כלה
אין בית המדרש ,ער לערנט ,ער דאווענט ,האט ער א יצחק לברך את יעקב ,ווען ער האט געענדיגט געבן
שמירה אז דעמאלטס ווערט ער נישט ניזק .ער איז די ברכות פאר יעקב ,דעמאלטס איז יעקב
עוסק אין א מצוה ,איז נישט דא קיין היזק. ארויסגעגאנגען ,אוודאי איז ער נישט ארויסגעגאנגען
אינמיטן די ברכות .ער האט אויסגעווארט ביז מען
די גמרא דרשנ'ט עס פון א פסוק (שמות לד-כד) ,ווען האט געענדיגט די ברכות ,און דעמאלטס איז ער
מען איז געגאנגען עולה רגל זיין ,האט יעדער ארויס .דער פסוק וואלט געדארפט זאגן ,ואחרי כן,
איבערגעלאזט די שטוב ,און ולא יחמוד איש את ווען ער האט געענדיגט די ברכות ,יצא יעקב ,און עשו
ארצך בעלותך לראות את פני ה' אלקיך ,מען האט איז אנגעקומען .די תורה איז מאריך ,ויהי כאשר כלה
אלעס איבערגעלאזט הפקר ,מען האט יצחק לברך את יעקב ,ווען יצחק האט געענדיגט צו
איבערגעלאזט די תרנגולת אינדרויסן ,מען האט בענטשן ,ויהי אך יצוא יצא יעקב ,איז יעקב
איבערגעלאזט די בהמות אינדרויסן ,און קיינער ארויסגעגאנגען ,מאת פני יצחק אביו.
האט עס נישט מזיק געווען .כאטש עס איז דרכם
*
לזוק ,זאגט די גמרא ,כל שכן א אדם וואס איז נישט
דרכו לזוק ,ער איז אפגעהיטן ,ווען דו גייסט פאר א עס קען זיין אז דער פשט דערפון איז .יעקב האט
מצוה ,ווערסטו נישט ניזוק ,שלוחי מצוה אינן גע'טענה'ט ,אז ער קען נישט גיין ,אפשר וועט אים
ניזוקין. דער טאטע טאפן ,והייתי בעיניו כמתעתע .דער
רמב"ן (כז-יב) פרעגט ,פארוואס האט ער נאר מורא
די גמרא (קידושין לט ):זאגט אבער ,אז דאס איז נאר געהאט אז ער וועט אים טאפען ,און ער וועט זעהן אז
ווען עס איז נישט שכיח היזיקא ,אבער א זאך וואס ער איז א איש חלק ,און עשו איז א איש שעיר.
איז שכיח היזיקא ,עס איז שכיח אז מען זאל ניזוק פארוואס האט ער נישט מורא געהאט פונעם קול.
ווערן ,האט נישט די מצוה קיין כח אז עס זאל עס צוויי מענטשן האבן נישט דעם זעלבן קול ,די קול
שטערן .עס שטערט נאר פון זאכן וואס בדרך כלל פון יעקב מיט די קול פון עשו זענען נישט די זעלבע.
קען מען זיין אפגעהיטן דערפון .כאטש עס וואלט און ווען ער וועט אנהייבן צו רעדן ,וועט ער תיכף
געדארפט קומען אויף אים ,ווערט ער אפגעהיטן, דערקענען אז דאס איז נישט דער קול פון עשו.
ווייל שלוחי מצוה אינן ניזוקין ,אבער ווען עס איז
שכיח היזיקא ,איז נישט דא קיין שליח מצוה אינן דער רמב"ן וויל זאגן ,אז זיי זענען געווען צוויי
ניזוקין. ברודער'ס ,און עס קען זיין אז זיי האבן געהאט
ענליכע קולות .עס איז אבער שווער צו פארשטיין,
רבקה האט גע'טענה'ט פאר יעקב ,גיי מקבל זיין די אז מען זאל האבן ממש די זעלבע קולות ,און א
ברכות ,איך שיק דיך ,עס איז דא א מצוה פון כיבוד טאטע זאל נישט דערקענען די קול פון ביידע.
אם ,דו ביסט א שליח מצוה ,און שלוחי מצוה אינן נאכדעם זאגט ער ,מען קען נאכמאכן א קול ,אסאך
ניזוקין ,דו וועסט נישט ניזוק ווערן .האט אויף דעם מאל קען מען זיך מאכן רעדן אזוי ווי יענער ,האט
יעקב געזאגט ,שלוחי מצוה אינן ניזוקין נוצט דאך ער געקענט איבערארבעטן זיין קול ,אז עס זאל זיין
נאר ,ווען עס איז נישט שכיח היזיקא .מילא דעם אזוי ווי עשו ,וועגן דעם האט ער נישט מורא געהאט
קול ,וואס מען קען מאכן עס זאל אויסקוקן אייניג, פון דעם ,ער האט נאר מורא געהאט פון די בגדים,
אפילו מען קען אמאל באמערקן ,אבער מען קען אז ער וועט אים אנכאפן ,און ער וועט זעהן אז ער
נישט אנרופן אז דאס איז שכיח היזיקא ,אז איך זאל איז א איש חלק.
פרשת תולדות ח"ב תשפ"ה לפ"ק ~ב~ שיחות ודברות קודש -וויען
נאכמער ,עס שטייט אין ישמח משה (בפרשתנו ד"ה דארפן חייש זיין דערויף .אבער א איש חלק מיט א
ויגדלו) ,ווי אזוי האט עשו געקענט ברענגען עסן פאר איש שעיר ,איז דאך שכיח היזיקא ,איך וועל
יצחק די אלע יארן ,ויאהב יצחק את עשו כי ציד בפיו צוקומען ,און ער וועט אנכאפן מיינע הענט ,ווי דער
(בראשית כה-כח) ,ער האט אים געברענגט ציד .עשו רמב"ן זאגט ,ער וועט מיר וועלן געבן א קוש ,וועט
איז דאך געווען א מומר לעבודה זרה ,זיין שחיטה ער תיכף דערקענען אז דאס איז נישט עשו ,עס איז
איז פסול .ווי אזוי קען זיין ער זאל מכשיל זיין יצחק, יעקב .ער וועט מיר וועלן ארומנעמען ,ווי א טאטע
און אים געבן צו עסן א זאך וואס מען טאר נישט נעמט ארום א קינד ,און ער וועט מיר וועלן געבן די
עסן .אין הקב"ה מביא תקלה לצדיקים (חולין ה .):ווי ברכות ,אפילו ער וועט מיך נישט וועלן טאפן ,וועט
אזוי קען זיין ,אז אלע יארן האט ער געגעסן די ער צוקומען דערצו ,און געוואויר ווערן ווער איך בין,
מטעמים וואס עשו האט אים געברענגט. איז דאך שכיח היזיקא ,און אויף שכיח היזיקא קען
מען זיך נישט פארלאזן אויף שלוחי מצוה אינן
זאגט דער ישמח משה ,עשו האט געוואוסט ,אז ניזוקין.
איינמאל דער טאטע וועט עסן פון זיינע מאכלים,
וועט ער וויסן אז ער איז א רשע .ער וועט האט אים די מוטער געזאגט ,אויף דעם איז דא א
דערקענען אז דאס איז נבילות וטריפות ,ער וועט עצה ,איך וועל דיך מאכן אויס שכיח היזיקא ,מען
עס מרגיש זיין ,און ער וועט וויסן ווער עשו איז .ער וועט דיר אנטון די בגדי החמודות פון עשו ,ממילא
וועט אים נישט קענען נארן האיך מעשרין את וועט ער נישט דערקענען .און אזוי איז טאקע
המלח .ווען עשו האט געדארפט ברענגען צו עסן געווען ,אז ער האט אים נישט דערקענט ,הקול קול
פארן פאטער ,איז ער געגאנגען צו יעקב ,אז יעקב יעקב והידים ידי עשו ,ער האט נישט דערקענט אויף
זאל עס אים שחט'ן ,און יעקב האט עס אים די ידים ,אז דאס איז נישט עשו ,נאר עס איז יעקב.
גע'שחט'ן ,נאכדעם האט ער צוגעגרייט דעם עסן ער האט חייש געווען אויף שכיח היזיקא ,און אויף
פארן פאטער .אז יעקב האט עס גע'שחט'ן ,האט ער דעם שכיח היזיקא האט מען צוגענומען די שכיח
דאך אריינגעלייגט אין דעם אלע כוונות וואס דארף היזיקא ,און ער איז געגאנגען מקבל זיין די ברכות.
צו זיין ,און ווען עשו האט געברענגט די מאכלים
*
פאר יצחק ,האט ער געשפירט דערין א טעם גן עדן.
יעקב איז דאך געווען דער וואס האט עס אים די קשיא איז אבער ,עשו איז דאך אויך געווען א
צוגעגרייט .יצחק האט דאך נישט געוואוסט אז דאס עוסק במצוה ,דער פאטער האט אים געהייסן ,ער
קומט פון יעקב ,ער האט דאך געמיינט אז דאס זאל אים ברענגען די מטעמים .דעם גאנצן
קומט פון עשו ,ממילא האט ער געהאלטן אז עשו נאכמיטאג איז ער ארומגעגאנגען צוגרייטן מטעמים
איז א גרויסער צדיק ,ער ברענגט אים אזעלכע פארן פאטער .און אין די צייט איז ער ניזוק געווארן,
מאכלים וואס האבן אין זיך אזא טעם קדושה! -איז ווייל אין די צייט איז יעקב געקומען ,און ער האט
אלע יארן האט עשו געברענגט די מאכלים וואס אים אויסגעכאפט די ברכות .שלוחי מצוה זענען דאך
יעקב האט גע'שחט'ן. אינן ניזוקין ,ווי אזוי איז עשו יא ניזוק געווארן,
כאטש ער איז געווען דעמאלטס א שליח מצוה.
ווען עשו איז יעצט געגאנגען ברענגען די מאכלים
פארן פאטער ,האט ער נישט געטראפן יעקב. אין פשטות איז די קשיא נישט שווער ,ווייל עשו איז
געווענליך האט ער געוואוסט אז יעקב איז א איש נישט געווען קיין שליח מצוה .רש"י זאגט דאך ,אז
תם יושב אהלים ,ער האט געוואוסט זיין אדרעס וואו יצחק האט אים געהייסן ער זאל גיין פאנגען ,און
ער איז ,ער איז געגאנגען אין בית המדרש ,און יעקב עשו איז געגאנגען לצוד ציד להביא (בראשית כז-ה),
האט עס אים גע'שחט'ן .יעצט איז דאך יעקב נישט זאגט רש"י ,מאי להביא ,אם לא ימצא ציד ,יביא מן
געווען אין בית המדרש ,יעקב איז דאך געווען הגזל .דער פאטער האט אים געהייסן ברענגען
פארנומען יעצט אליין צוצוגרייטן די מאכלים פארן ערליך ,פאנג מיר פון הפקר ,און ער איז נישט
פאטער ,קומט דאך אויס ,אז ווען עשו האט געגאנגען פאנגען ,ער איז געגאנגען ברענגען פארן
געוואלט איינער זאל אים שחט'ן די מאכלים ,האט פאטער וואס ער וועט טרעפן .קומט אויס ,אז ער
ער עס געמוזט אליין שחט'ן ,ער האט נישט איז נישט געווען דעמאלטס קיין שליח מצוה.
פרשת תולדות ח"ב תשפ"ה לפ"ק ~ג~ שיחות ודברות קודש -וויען
יצחק האט גענדיגט לברך את יעקב ,און עס האט זיך געטראפן יעקב .און אז ער האט נישט געטראפן
געענדיגט די שליח מצוה ,איז ער תיכף יעקב ,האט ער דאך אים געברענגט נבילות וטריפות,
ארויסגעגאנגען ,און א רגע שפעטער איז עשו איז ער דאך נישט געווען קיין שליח מצוה ,ער האט
אנגעקומען מצידו. צוגעגרייט צו עסן נבילות וטריפות .אין תרגום יונתן
(כז-לא) שטייט ,אז עשו האט נישט געטראפן א
*
בהמה ,האט ער גענומען א כלב ,און ער האט עס
די גמרא (קידושין לט ):זאגט ,אפילו שלוחי מצוה גע'הרג'ט ,און דאס האט ער געברענגט פארן
ווערן נישט ניזוק ,אבער טאמער בשעת די מצוה איז פאטער .קומט אויס ,אז עשו איז נישט געווען קיין
ער מהרהר בעבודה זרה ,האט ער נישט דעם כח ער שליח מצוה ,ממילא האט ער געקענט ניזוק ווערן,
זאל ניצול ווערן .אפילו ווען אין די תורה שטייט אז מען האט אים צוגענומען די ברכות.
(דברים כב-ז) למען ייטב לך והארכת ימים ,אויב בשעת
*
ער איז מקיים כיבוד אב ,איז ער מהרהר בעבודה
זרה ,קען ער ווערן ניזוק .די גמרא פארציילט א שלוחי מצוה אינן ניזוקין איז נאר ,אז בשעת מען
מעשה פון איינעם וואס איז ארויפגעגאנגען ברענגען טוט די מצוה ,ווערט מען נישט ניזוק .רבקה האט
גוזלות פארן פאטער ,ער האט מקיים געווען סיי געהייסן יעקב ברענגען מטעמים צום פאטער ,ווען
שילוח הקן ,און סיי כיבוד אב ,און ער איז ער האט געענדיגט ברענגען די מטעמים אין שטוב,
אראפגעפאלן און ער איז געשטארבן ,זאגט די גמרא, האט ער געענדיגט די מצוה פון כיבוד אם .די מאמע
דלמא מהרהר בעבודה זרה הוה ,ער איז געווען א האט אים געהייסן ברענגען מטעמים ,און עס
מהרהר בעבודה זרה .שלוחי מצוה נוצט אויף אלעם, אראפלייגן פארן טאטען ,און ער האט אזוי געטון,
אבער מען טאר נישט זיין קיין מהרהר בעבודה זרה. האט זיך געענדיגט זיין שליח מצוה פון די מאמע.
אבער ער איז נאך אלץ געווען א שליח מצוה ,ווייל
אויב המחליף בדיבורו איז כאילו עובד עבודה זרה, יעצט האט ער געהאט כיבוד אב ,מאכילו ומשקו,
קומט דאך אויס ,אז בשעת ער וועט מחליף זיין געבן צו עסן און צו טרינקען פאר א טאטען אויף
בדיבורו ,וועט ער יעצט זיין א מהרהר בעבודה זרה, דער עלטער ,איז א מצוה פון כיבוד אב .יצחק איז
און א מהרהר בעבודה זרה פארלירט דאך דעם כח געווען זקן ,ער איז געווען א סומא ,ער האט נישט
פון שלוחי מצוה .ממילא האט ער געזאגט פאר די געזעהן ,מען האט אים געדארפט צוגרייטן ,און
מוטער ,דו שיקסט מיך ווייל שלוחי מצוה אינן באדינען מיט די מאכלים .מען האט געדארפט
ניזוקין ,אבער וואס וועט זיין טאמער דער טאטע ברענגען די ערשטע פארציע ,די צווייטע פארציע,
וועט מיך אנטאפן ,והייתי בעיניו כמתעתע ,איך וועל ויבא לו יין וישת ,די גאנצע צייט איז יעקב געווען
זיין דעמאלטס אזוי ווי אן עובד עבודה זרה ,און אויף פארנומען ווייטער מיט א מצוה פון כיבוד אב ,ער
עובד עבודה זרה נוצט דאך נישט קיין שליח מצוה האט אים געגעבן צו עסן.
אינן ניזוקין ,וועל איך דאך ניזוק ווערן - .אויף דעם
האט זי אים געענטפערט ,עלי קללתך בני ,דארפסט און דער פאטער זאגט אים ,הגישה לי ואכלה מציד
נישט מורא האבן ,עלי אתאמר בנבואה (תרגום) ,מען בני למען תברכך נפשי (בראשית כז-כה) ,איך וויל דיך
האט מיר געזאגט ,אז דו וועסט נישט האבן קיין נאכדעם בענטשן .קומט אויס ,ביז יצחק האט נישט
קללה פונעם טאטען .וועגן דעם האט ער מדגיש געענדיגט דעם תברכך נפשי ,איז ער נאך אלץ
געווען והייתי בעיניו כמתעתע ,געווענליך בין איך א געווען א שליח מצוה .די רגע ווען יצחק האט
שליח מצוה וואס איז אינן ניזוקין ,אבער טאמער איך געענדיגט געבן די ברכה ,איז ער געווארן אויס שליח
וועל זיין כמתעתע ,א עובד עבודה זרה ,דעמאלטס מצוה ,דא האט ער שוין מורא געהאט ,עשו קען
נוצט נישט קיין שלוחי מצוה. אנקומען יעצט ,און ער וועט ניזוק ווערן פון עשו.
איז תיכף ווען ער האט געענדיגט די ברכה ,און עס
*
האט זיך געענדיגט זיין שליח מצוה ,איז ער
מען קען זיך אויף דעם ווייטער דינגען ,פארוואס איז ארויסגעגאנגען פון פאטער'ס שטוב ,כדי אז עשו
ער א שליח מצוה ,ער טוט דאך אן עוולה ,ער גייט זאל אים נישט קענען באגעגענען .זאגט די תורה,
יעצט אויסנארן דעם פאטער .דער פאטער וויל געבן ויהי כאשר כלה יצחק לברך את יעקב ,תיכף ווען
פרשת תולדות ח"ב תשפ"ה לפ"ק ~ד~ שיחות ודברות קודש -וויען
חוץ ,מען טאר נישט שחט'ן אויסערן בית המקדש ,ער די ברכות פאר עשו ,און ער גייט אויסנארן דעם
איז געווען מוחזק לנביא ,האט ער געמעגט זאגן עובר פאטער .מען טאר נישט סותר זיין דברי אביו ,מען
צו זיין אויף א זאך וואס איז א דבר תורה. טאר נישט טון אנדערש ווי א טאטע וויל .ארור
מקלה אביו ואמו (דברים כז-טז) ,ווען א מענטש איז
רבקה איז אויך געווען א נביאה (רש"י בראשית כט-לד). מזלזל אין טאטע מאמע ,איז ער אין כלל פון ארור.
רבקה האט געזאגט פאר יעקב ,איך האב א נבואה די מוטער הייסט אים יעצט ער זאל אויסנארן דעם
פונעם אייבערשטען ,איך זאל דיר הייסן דו זאלסט טאטען .דער טאטע וויל געבן די ברכות פאר איין
גיין מקבל זיין די ברכה .עלי אתאמר בנבואה ,אז עס זון ,און ער מאכט אן ערמה ,ער נארט אים אויס ,ער
וועט אדורכגיין די ברכות (רש"י בראשית כז-יג) .איך בין זאל געבן די ברכות פאר אים .ווערט ער דאך
א נביאה ,און וויבאלד איך הייס דיר אז דו זאלסט גערעכנט ווי ער איז עובר אויף א איסור פון די מצוה
אזוי טון ,ביסטו מיך מחויב צו פאלגן .אפילו ווען עס פון כיבוד אב.
איז א איסור ,אפילו ווען דו נארסט אויס דעם
טאטען ,דו ביסט מקלה אביו ואמו ,אפילו עס איז און נאכדעם ,ארור משגה עור בדרך (דברים כז-יח),
משגה עור בדרך ,פון דעסטוועגן דאך ביסטו מיך ווען א מענטש וויל עפעס טון ,און איך בין אים
מחויב צו פאלגן - .דאס איז געווען די תביעה וואס משיאו עצה רעה ,איך טוה אים אריינפירן אין א זאך
ער האט נישט געוואלט גיין ,והבאתי עלי קללה ולא וואס ער וויל נישט ,איז דא א לאו פון לפני עור לא
ברכה ,דו הייסט מיר טון א זאך וואס איז א קללה ,א תתן מכשול (ויקרא יט-יד) ,לפני עור בדבר ,טאר מען
ארור .עס איז דא א ארור אויף מקלה אביו ואמו ,און אים נישט געבן קיין מכשול ,דאס איז טייטש ארור
עס איז דא אן ארור אויף משגה עור בדרך .ער האט משגה עור בדרך .די מוטער הייסט אים ,גיי און נאר
נישט מורא געהאט ,אז דער טאטע וועט אים אויס דעם טאטען ,מאך א גניבת דעת פארן טאטען,
שעלטן ,און איך ברענג אויף מיר א קללה .נאר דאס טוה אנדערש ווי זיין רצון איז ,זיי אים משיאו א עצה
וואס דו הייסט מיר טון ,דאס איז א קללה ווען איך שאינה הוגנת לו ,וואס ער וויל נישט אזוי .פארוואס
טוה עס ,האט ער נישט געוואלט גיין - .האט די ווערט ער גערעכנט א שליח מצוה ,ער איז א שליח
מוטער געזאגט ,שמע בקולי לאשר אני מצוה אותך, פאר א דבר עבירה .יעקב האט לכאורה געהאט א
איך בין דיר מצווה ,און איך בין א נביאה ,און א נביא טענה צו די מוטער ,ער קען נישט גיין ,ער איז א
קען הייסן עובר זיין אפילו אויף א זאך וואס איז א שליח לדבר עבירה ,נישט פאר א מצוה.
דבר תורה ,האט זי געהייסן אז ער זאל גיין.
די גמרא (סנהדרין פט ).זאגט אבער ,אז א נביא האט א
*
רעכט צו זאגן פאר א מענטש מפי ה' ,ער זאל עובר
די גמרא (סנהדרין צ ).זאגט אבער ,אז איין זאך איז דא זיין אויף א זאך וואס שטייט אין די תורה .און מען איז
וואס אפילו א נביא זאגט עובר זיין אויף א דבר מחויב צו פאלגן ,אליו תשמעון (דברים יח-טו) .א נביא
תורה ,טאר מען נישט פאלגן ,דאס איז עובד עבודה קען נישט עוקר זיין א מצוה מן התורה ,ער קען נישט
זרה .אויב ער הייסט אין נאמען פונעם אייבערשטען, זאגן אז די מצוה גייט נישט אן .ער קען אבער זאגן ,די
אז יעצט האט דער אייבערשטער געהייסן מען זאל מצוה איז א מצוה אין די תורה ,אבער יעצט האב איך
דינען עבודה זרה ,הרג'ט מען דעם נביא .עס איז מקבל געווען פונעם אייבערשטען ,אז מען דארף טון
נישט דא אזא זאך עס זאל זיין א נבואה פונעם אנדערש ,און מען איז מחויב צו פאלגן דעם נביא .די
אייבערשטען עובר צו זיין אויף עבודה זרה .האט גמרא ברענגט צוויי ראיות דערויף ,איינס אברהם איז
יעקב גע'טענ'ט ,ווי אזוי קען איך גיין ,אולי ימושני געגאנגען שחט'ן יצחק .ווי אזוי מעג ער טון אן עבירה,
אבי ,והייתי בעיניו כמתעתע ,מען רעדט דאך יעצט שחט'ן א מענטש .ווי אזוי האט זיך יצחק געמעגט
דא פון עבודה זרה ,זאגן א ליגנט איז אזוי ווי עבודה לאזן שחט'ן ,ווי אזוי האט ער מקבל געווען די
זרה ,און אויף עבודה זרה נוצט נישט אפילו ווען א ווערטער פונעם פאטער ,ער הייסט דאך אים לעבור
נביא זאגט ,ממילא האט ער נישט געוואלט גיין. על דברי תורה .זאגט די גמרא ,א נביא וואס איז
מוחזק פאר א נביא ,ווען ער הייסט עובר זיין אויף
אויף דעם האט אים דער מוטער געזאגט ,עלי דברי תורה ,איז מען מחויב צו פאלגן .אליהו האט
קללתך בני ,דו ביסט נישט קיין משגה עור בדרך, גע'שחט'ן אויפן הר הכרמל ,עס איז געווען שחוטי
פרשת תולדות ח"ב תשפ"ה לפ"ק ~ה~ שיחות ודברות קודש -וויען
וואס איז טייטש ,אז דער ריח בני איז כריח שדה ,ער דער טאטע איז פארקרימט .עשו איז א יודע ציד ,ער
האט עס מדמה געווען צו א ריח פון א אתרוג. האט אויסגענארט דעם טאטען .דער טאטע מיינט
אז ער גייט דא געבן די ברכות פאר זיין בעסטן זון.
*
ווען דער טאטע וואלט ווען געוואוסט וואס עשו
עס שטייט אין מדרש (ב"ר סה-כב) ,אל תקרי בגדיו, איז ,וואלט ער דאך אים נישט געוואלט געבן די
אלא בוגדיו .וירח את ריח בוגדיו ,ער האט ברכות ,עס איז נישט דא קיין כיבוד אב .די הלכה איז
געשמעקט דעם ריח פון די יודען וואס פאלן אוועק, ביי כיבוד אב ,אז מען איז מחויב מכבד צו זיין
וואס זענען בוגד אינעם אייבערשטען ,אבער עלטערן ,אבער אויב עס איז די טובה פאר די
שפעטער כאפן זיי זיך ,זיי טוען תשובה ,און זיי קערן עלטערן אז מען זאל טון אנדערש פון וואס ער זאגט,
זיך צוריק צום אייבערשטען ,וואס במקום שבעלי איז די הלכה אז מען איז נישט מחויב צו פאלגן די
תשובה עומדין ,אין צדיקים גמורים יכולין לעמוד עלטערן ,ווייל אויב דאס איז די טובה פונעם טאטען,
(ברכות לד ,):די כח פון א בעל תשובה ,פון א מענטש קומט דאס פריער.
וואס איז נכשל געווען אין א זאך ,און ער קערט זיך
צוריק ,און ער איז מקבל געווען אויף זיך ,איך גיי עס איז א זאך וואס איז שכיח ,אסאך מאל אין די
נישט מער צוריק צו די זאך וואס איך האב געטון, עלטערע יארן ,ווען מען איז שוין נישט אינגאנצען
דער ריח ,איז זייער חשוב ביים אייבערשטען .וירח ביים דעת וכדומה ,און מען עקשנ'ט זיך איין ,אז מען
את ריח בוגדיו ,ער האט געשמעקט דעם גוטן ריח זאל טון אזוי און אזוי ,און דער זון ווייסט ,אז אויב
וואס איז דא פון די בוגדים ,אז דאס איז כריח שדה ער וועט טון אזוי און אזוי ,וועט דער טאטע
אשר ברכו ה' .דער מדרש ברענגט דערויף צוויי פארשעמט ווערן .ער וועט ארויסגיין אזוי אויף דער
משלים ,פון יקום איש צרורות ,און יוסף משיתא, גאס וכדומה ,און ער דינגט זיך מיטן טאטען ,און ער
וואס זיי זענען געווען פשוטע מענטשן ,אבער איז סותר את דבריו ,איז די הלכה אז וויבאלד ער
שפעטער האבן זיי זיך מוסר נפש געווען פארן מיינט די טובה פונעם טאטען ,מעג מען סותר זיין
אייבערשטען - .ווי קומט אהער דער וירח את ריח את דבריו.
בגדיו ,אז ווען ער האט געשמעקט די בגדים ,האט
ער געשמעקט די ריח פון די בוגדים .און ער האט דו גייסט יעצט צונעמען די ברכות פון עשו ,דער
עס צוגעשטעלט אז דאס איז כריח שדה אשר ברכו טאטע וועט דיר דאנקבאר זיין אויף דעם וואס דו
ה' ,ווי דער ריח פון א אתרוג. האסט געטון .ווען ער וועט געוואר ווערן וואס דא
גייט פאר מיט עשו ,וועט ער וועלן אז דו זאלסט
*
מקבל זיין די ברכות .קומט אויס ,אז דו האסט א
די בגדים וואס יעקב האט אנגעהאט ,איז געווען די רעכט צו גיין מקבל זיין די ברכות ,דו דארפסט נישט
בגדי חמודות פון עשו (בראשית כז-טו) .די בגדי מורא האבן אז והבאתי עלי קללה ולא ברכה.
חמודות פון עשו ,זאגט רש"י ,שחמד אותם מנמרוד,
***
עס איז געווען נמרוד'ס בגדים ,און עשו האט
געגליסט צו האבן די בגדים ,איז ער געגאנגען און ער וירח את ריח בגדיו ,יצחק האט געשמעקט די ריח
האט גע'הרג'ט נמרוד ,און ער האט צוגענומען פון פון די בגדים פון יעקב ,ויברכהו ,און ער האט אים
אים די בגדים .אין תרגום יונתן ,און אין מדרש (מובא געבענטשט ,ויאמר ,און ער האט געזאגט ,ראה ריח
בדעת זקנים מבעלי תוספות) שטייט ,אז אויף דעם בגד בני כריח שדה אשר ברכו ה' (בראשית כז-כז) ,די ריח
איז געווען ארויפגעמאלען אלע סארט בהמות חיות פון מיין קינד ,איז אזוי ווי דער ריח שדה ,וואס דער
עופות .און ווען ער איז ארויסגעגאנגען פאנגען ,זענען אייבערשטער האט געבענטשט .רש"י זאגט ,כריח
די בהמות און חיות געקומען פון זיך אליין ,און מען שדה של תפוחים (תענית כט .):שדה תפוחים האבן א
האט זיי געקענט גרינג פאנגען (עיין רש"י פסחים נד.): גוטן ריח ,און די ריח פון מיין קינד איז אזוי ווי דער
וועגן דעם איז נמרוד געווען כגבור ציד לפני ה' ריח פון די שדה תפוחים .עס שטייט אין תוספות ,אז
(בראשית י-ט) ,ווייל ער האט געהאט אויף זיך די מען רעדט פון א שדה פון אתרוגים .מען געפונט אין
בגדים וואס ער האט געקענט פאנגען .עשו האט עס די גמרא (שבת פח ,).אז תפוח איז פריו קודם לעליו,
צוגענומען פון אים ,איז עשו געווען א איש יודע ציד תפוחים ווערט אנגערופן אן אתרוג (תוספות שם),
פרשת תולדות ח"ב תשפ"ה לפ"ק ~ו~ שיחות ודברות קודש -וויען
מען האט נישט געטראפן עפעס אנדערש פון וואס (בראשית כה-כז) .די בגדי חמודות איז געווען ביי רבקה
צו מאכן די בגדים ,נאר פון דעם נחש וואס האט אין שטוב ,עשו האט עס דארט געהאלטן ,און דאס
צוגערעדט אדם הראשון צו זינדיגן .פון זיין הויט האט זי אנגעטון פאר יעקב ,און מיט די בגדים איז
האט מען געמאכט די כתנות עור ,און מען האט עס ער געגאנגען מקבל זיין די ברכות.
אנגעטון פאר אדם הראשון - .אין מדרש (ב"ר ט-ה)
שטייט ,אז בתורתו של רבי מאיר איז געשטאנען איך האב נישט קלאר פארשטאנען ,וואס דאס מיינט
כתנות אור .כתנות עור איז פון הויט .און כתנות אור אז עס האט געהאט אויף זיך אויפגעמאלען די צורות
איז ליכטיגקייט .בתורתו של רבי מאיר איז פון אלע בהמות חיות און עופות ,און ווען ער איז
געשטאנען אז דאס איז כתנות אור .וואס איז דער ארויסגעגאנגען אויפן פעלד זענען זיי צוגעקומען.
ענין דערפון. עס האט אויסגעקוקט ווי זיין בהמה ,זיין חיה,
געפונט זיך דארט .ווי אזוי האט דער בגד
*
צוגעשלעפט צו זיך אנדערע בהמות און חיות און
עס קען אפשר זיין ,אין תשובה איז דא צוויי חלקים. עופות ,ער זאל זיי קענען גרינג פאנגען .אז עס איז
עס איז דא תשובה מיראה און עס איז דא תשובה געווען אויפגעמאלען אויף דעם אלע בהמות חיות
מאהבה .תשובה מיראה טוט נאר אפמעקן די עבירה, ועופות איז טייטש ,אז יעדע צורה איז געווען גרויס
אז זדונות נעשית לו כשגגות .אבער תשובה מאהבה ווי א באנדל! עס איז דאך דא הונדערטער בהמות
איז זדונות נעשה לו כזכיות (יומא פו ,).די אלע עבירות און חיות און עופות ,וואס יעדער זעהט אויס
וואס מען האט געטון ,די אלע יארן וואס מען האט אנדערש איינס פון דאס אנדערע .נו ,על כן ,ווייל ער
געזינדיגט ,האט א יוד א כח מיט א אמת'דיגע הרהור האט געזעהן דארט א בילד פון א בהמה וחיה ועוף,
תשובה פון אהבת ה' ,נישט וועגן חשבונות ,און נישט איז ער צוגעקומען? איז דאך על כרחך ,אז דער פשט
וועגן גיהנום ,און נישט וועגן עונשים ,נאר ער איז זיך איז נישט כפשוטו אז פונעם בילד אליין איז ער
מתבונן ,וואס האב איך געטון ,איך האב ממרה צוגעקומען .וואס איז דער ענין דערפון.
געווען אינעם באשעפער .אז מען קערט זיך צוריק
*
פון אהבת ה' ,איז דא א כח אז מען זאל קענען מהפך
זיין די גאנצע עבירה ,אז עס זאל ווערן גערעכנט אין תרגום יונתן שטייט ,אז די בגדי החמודות איז
אזוי ווי א דבר מצוה. געווען פון אדם הראשון .ווען אדם הראשון האט
געזינדיגט ביים חטא פון עץ הדעת ,וידעו כי ערמים
מען געפונט אין קדושת לוי (פרשת האזינו) און אין הם ,האט דער אייבערשטער כביכול צוגעשטעלט
חתם סופר (סוכות נב ,:ובנדמ"ח דרוש כב) ,אז עס שטייט פאר זיי בגדים ,און די בגדים וואס דער
ביי סוכות (ויקרא כג-מ) ,ולקחתם לכם ביום הראשון, אייבערשטער האט דעמאלטס געגעבן פאר אדם
ראשון לחשבון עונות (תנחומא אמור כב) .סוכות איז א הראשון ,דאס איז געווען די בגדי החמודות .נח האט
זמן פון תשובה מאהבה ,ביי תשובה מאהבה איז דאך עס שפעטער ביים מבול אריינגענומען צו זיך אין די
זדונות נעשה לו כזכיות .ווען עס קומט ראש השנה, תיבה ,און נאכן מבול האט עס חם גענומען צו זיך,
ותשליך במצולות ים כל חטאתם ,וויל מען נישט עס נמרוד האט עס באקומען פון חם ,און עשו האט עס
זאל בלייבן א זכר צו דעם חטא .אבער ווען עס קומט צוגענומען פון נמרוד ,און יעצט איז עס אנגעקומען
דער יום טוב פון סוכות ,א זמן פון תשובה מאהבה, צו יעקב ,און מיט דעם האט ער מקבל געווען די
דעמאלטס איז דא חשבון עונות ,מען וויל מאכן א ברכות (פרקי דרבי אליעזר פרק כד).
חשבון פון יעדע עבירה ,ווייל אלעס ווערט נתהפך
פאר זכותים. אין פרקי דרבי אליעזר (פרק כ) שטייט ,אז די בגדים
וואס דער אייבערשטער האט געמאכט ,האט דער
עס שטייט אין שו"ת בית אפרים (בהקדמה) ,דעם באשעפער גענומען דעם נחש וואס האט צוגערעדט
ערשטן טאג סוכות נעמט מען א אתרוג ,אתרוג איז אדם הראשון צו זינדיגן ,און פון דעם נחש האט ער
דא א דיעה ,אז דאס איז געווען די פרי וואס אדם אפגעשינדן די הויט ,און פון די הויט פון דעם נחש
הראשון האט געזינדיגט ביים חטא פון עץ הדעת .די האט מען געמאכט די כתנות עור פאר אדם הראשון,
פרי וואס ער האט געגעסן ,איז געווען א אתרוג (ב"ר וילבישם (בראשית ג-כא) .און עס דארף האבן א ביאור,
פרשת תולדות ח"ב תשפ"ה לפ"ק ~ז~ שיחות ודברות קודש -וויען
א בגד ,א טלית נאה ,און א חלוקה דרבנן פאר אדם טו-ז) .ווי אזוי האט דער אייבערשטער אויסגעוועלט,
הראשון ,דו קענסט מהפך זיין די עבירה פאר א אז די פרי זאל מען נעמען סוכות .ווי אזוי קען ווערן
מצוה .דער אייבערשטער האט נישט געמאכט סתם א מצוה ,פון דעם פרי וואס אדם הראשון האט
א בגד אים אנצוטון ,דער באשעפער האט אים געזינדיגט ,אין קטיגור נעשה סניגור (ראש השנה כו.).
געוואלט ווייזן ,אז דער נחש אליין וואס דאס איז זאגט ער ,אדם הראשון האט דאך דעמאלטס געטון
געווען דער עצם החטא ,קען נתהפך ווערן און עס תשובה מאהבה ,און תשובה מאהבה איז זדונות
קען ווערן ביי דיר א מצוה .האט ער פון דעם נעשה לו כזכיות ,עס ווערט אלעס נתהפך פאר א
געמאכט די לבושים פאר אדם הראשון. מצוה .קומט אויס ,אז דער אתרוג איז נתהפך
געווארן פון אן עבירה וואס אדם הראשון האט
*
געזינדיגט ,און עס איז געווארן דערפון א מצוה .און
רש"י ברענגט צו ,און אין מדרש (ב"ר יט-ה) שטייט דאס איז די מצוה פון ולקחתם לכם ביום הראשון,
אזוי ,אז חוה האט נישט נאר געגעבן צו עסן פונעם מען זאל נעמען דעם אתרוג ביום הראשון - .וועגן
עץ הדעת פאר אדם הראשון ,נאר זי האט געגעבן צו דעם זאגט מען ראשון לחשבון עונות ,ווייל די
עסן פאר אלע בהמות און חיות וואס איז געווען אין ערשטע עבירה וואס מען האט אנגעהויבן צו מאכן א
די וועלט ,פאר יעדע מין האט זי געגעבן צו עסן חשבון ,איז געווען דער אתרוג ,דאס איז געווען דער
פונעם עץ הדעת .ותתן גם לאישה (בראשית ג-ו) ,זאגט ראשון פון די חשבון עונות.
רש"י ,גם ,פאר איר מאן אויך .פאר אלע בהמות און
חיות מיט עופות ,האט זי געגעבן צו עסן דערפון. די מצוות ומעשים טובים וואס א יוד טוט ,דאס
זאגט דער מדרש ,איין עוף איז געווען וואס האט זענען די רוחניות'דיגע לבושים ,וואס א מענטש
נישט נהנה געווען פונעם עץ הדעת ,דאס איז דער האט .יעדן טאג ,בשעת מען טוט אן דעם טלית,
עוף וואס הייסט 'חול' .זאגט דער מדרש ,דער עוף זאגט מען ,וכשם שאני מתכסה בטלית בעולם הזה,
לעבט שטענדיג ,עס שטארבט קיינמאל נישט .יעדע כך אזכה לחלוקא דרבנן ולטלית נאה לעולם הבא
טויזענט יאר ווערט נתחדש נעוריו ,און ער ווערט בגן עדן ,די מצות דאס זענען די לבושים פונעם
פריש געבוירען ,ווייל ער האט נישט חוטא געווען מענטש (זוה"ק ח"ב רי - .).אדם הראשון האט געהאט
אין חטא פון אדם הראשון ,וואס דעמאלטס איז נגזר איין מצוה ,דער אייבערשטער האט אים געגעבן די
געווארן מיתה .אבער אלע אנדערע בהמות חיות מצוה ער זאל נישט עסן פונעם עץ הדעת .אזוי ווי
ועופות זענען נכשל געווארן - .קומט אויס ,אז אין ער איז נכשל געווארן ,וידעו כי ערומים הם (בראשית
דעם נחש איז געלעגן א חטא ,וואס נישט נאר ער ג-ז) ,ער איז געווארן ערום מן המצוות (ב"ר יט-ו) .די
האט מחטיא געווען אדם הראשון ,נאר אויך אלע איינע בגד וואס ער האט געהאט ,איז צוגענומען
חיות און בהמות און עופות וואס זענען געווען ,אלע געווארן פון אים.
האט דער נחש מכשיל געווען.
דער אייבערשטער האט אים אבער געוואלט ווייזן,
ווען דער אייבערשטער האט גענומען דעם נחש ,און דו זאלסט וויסן ,דו קענסט נעמען די עבירה וואס דו
ער האט געמאכט פון אים א בגד פאר אדם הראשון, האסט געטון ,און מיט דעם קענסטו מאכן א לבוש.
איז צר בו ,ליגט אין דעם די צורה פון אלע בהמות דו קענסט עס מהפך זיין ,אז דו וועסט טון תשובה
חיות ועופות ,ווייל דער בגד קומט דאך פונעם נחש, מאהבה ,וועט זיין זדונות נעשה לו כזכיות ,דער
וואס דער נחש האט דאך צוגעברענגט אז אלע זעלבע זאך וואס דו האסט געזינדיגט ,און עס איז
בהמות און חיות און עופות האבן געזינדיגט .און דאס געווען א חטא ,דאס קען ווערן פאר דיר א לבוש.
איז נתהפך געווארן לזכות דורך אדם הראשון .די דער כתנות 'עור' ,קען ווערן כתנות 'אור' (ב"ר ט-ה) .די
תשובה פון אדם הראשון ,וואס אדם הראשון האט עבירה וואס דו האסט געטון ,קען נתהפך ווערן פאר
געפאסט הונדערט און דרייסיג יאר איבער איין חטא א מצוה.
וואס ער האט געזינדיגט (עירובין יח ,):מיט תשובה
מאהבה האט ער מהפך געווען אז עס איז געווארן האט דער אייבערשטער גענומען דעם נחש ,וואס
דערפון א לבוש .די תיקון וואס אלע בהמות חיות דער נחש איז דאך געווען דער חטא ,וואס האט אים
ועופות האבן געהאט ,איז נתקן געווארן אין דעם בגד. צוגערעדט צו זינדיגן ,און פון דעם האט ער געמאכט
פרשת תולדות ח"ב תשפ"ה לפ"ק ~ח~ שיחות ודברות קודש -וויען
דאס האט נישט געהאט ביי אים קיין חשיבות .איך וועגן דעם איז יעדע בהמה חיה ועוף צוגעקומען צו
דארף האבן רוחניות'דיגע ברכות .די גמרא (ברכות דעם בגד ,ווייל אין דעם בגד איז געלעגן דעם תיקון,
לה ):זאגט דאך ,ואספת דגנך (דברים יא-יד) ,אדם דש האט מען נאכדעם געקענט גרינג צד זיין די אלע
בשעת דישה ,וזורע בשעת זריעה ,תורה מה תהא בהמות וואס ער האט געוואלט פאנגען .על כל פנים,
עליה .וואס האט מען מיך געבענטשט ,ורוב דגן דער אייבערשטער האט געמאכט די בגדי חמודות
ותירוש ,אז איך וועל זיין פארנומען אין די ביזנעס, פונעם נחש ,צו ווייזן אז מען קען זוכה זיין צו תשובה
טאג און נאכט ,און איך וועל נישט קענען זיין א איש מאהבה ,וואס זדונות נעשה לו כזכיות.
תם יושב אהלים.
יעקב איז יעצט אריינגעקומען מיט די בגדי חמודות,
האט אים יצחק צוגעזאגט תיכף ,איך בענטש דיך וירח את ריח בגדיו ,דאס איז דער נחש וואס פון דעם
מיט אלע ברכות ,יעבדוך עמים ,עס זאל זיין עמדו האט מען געמאכט די בגדי חמודות פאר יעקב ,וירח
זרים ורעו צאנכם (ישעיה סא-ה) ,דו וועסט טאקע את ריח בוגדיו ,אין דעם האט ער געקענט שמעקן די
האבן די עשירות ,אבער די ארבייטער דיינע וועלן ריח פון די בוגדים .אז אפילו ווען א מענטש זינדיגט,
זיין גוים ,זיי וועלן דיר צוברענגען דערצו ,אז דו פון דעסטוועגן דאך איז דא די מעגליכקייט ער זאל
וועסט נישט דארפן מבטל זיין פון דיין תורה וועגן די קענען מהפך זיין ,אז פון דעם בוגד קען ווערן א
ברכה וואס דו האסט באקומען .אדרבה ,עס וועט גוטער ריח .וירח את ריח בוגדיו ,ווען ער האט
זיין עמדו זרים ורעו צאנכם ,עס וועט זיין יעבדוך געשמעקט דעם ריח פון די בוגדים ,האט ער
עמים ,די אומות העולם וועלן דיך דינען ,און דו געזאגט ,ראה ריח בני כריח שדה אשר ברכו ה'.
וועסט האבן דעם רוב דגן ותירוש ,דו וועסט קענען פונקט ווי דער חקל תפוחין ,דער אתרוג ,איז דאך
זיצן און לערנען ,און דינען דעם אייבערשטען מיט ולקחתם לכם ביום הראשון ,כאטש מען האט
הרחבת הדעת. געזינדיגט מיטן אתרוג ,איז עס נתהפך געווארן פאר
א מצוה .דער אייבערשטער האט געגעבן א מצוה,
זאל דער אייבערשטער געבן ,די קריאה איז דאך אז סוכות דארף מען נעמען דעם אתרוג ,ווייל דאס
מעורר דעם זמן ,עס זאל נמשך ווערן אויף אונז די איז ראשון לחשבון עונות ,מיט תשובה מאהבה האט
אלע ברכות וואס מען האט געליינט אין די פרשה. מען עס מתקן געווען ,און עס איז געווארן דערפון
אין הייליגע ספרים שטייט ,אז דער אייבערשטער אויס קטיגור ,עס איז געווארן א סניגור ,עס האט זיך
האט אזוי צוגעפירט אז יצחק זאל וועלן בענטשן געטוישט פון וואס עס איז געווען פאר דעם .וירח
עשו .און בשעת ער האט געזאגט די ברכות ,האט ער את ריח בוגדיו ,אין די בגדים האט ער געשמעקט די
אינזין געהאט די ברכות פאר עשו ,אז אפילו א יוד ריח וואס א בוגד קען תשובה טון ,און מהפך זיין די
קוקט נישט אויס ווי יעקב ,אפילו ווען בעצם איז ער זדונות לזכיות .האט ער געזאגט ,ראה ריח בני ,דאס
אזוי ווי עשו ,האט דער אייבערשטער געוואלט, איז כריח שדה אשר ברכו ה' ,אזוי ווי דער ריח פון
אפילו הכי זאל חל זיין די ברכות פון יצחק .ווען ער אתרוג ,וואס איז נתהפך געווארן פאר א זכות דורך
וואלט געוואוסט ווער יעקב איז ,און ער וואלט תשובה מאהבה .און אזוי איז יעקב געגאנגען ,און ער
געבענטשט יעקב ,דעמאלטס וואלט געווען אז נאר האט מקבל געווען די ברכות ,ויתן לך האלקים מטל
ווען מען איז אין די בחינה פון יעקב ,א איש תם יושב השמים ומשמני הארץ ,וואס מען ליינט די פרשה.
אהלים ,וואלט מען געווען ראוי צו די ברכות .דער
*
אייבערשטער האט געוואלט ,אז יצחק זאל געבן די
ברכות אפילו פאר א איש שדה ,אפילו ווען מען איז דער הייליגער חתם סופר (בתורת משה פ' תולדות צז).
אזוי ווי עשו זאל אויך חל זיין די ברכות - .זאל דער זאגט ,ויתן לך האלקים מטל השמים ומשמני הארץ,
באשעפער געבן ,עס זאל חל זיין די אלע ברכות אויף יעקב הערט די ברכות ,עס איז אים שלעכט געווארן
אונז ,מען זאל זוכה זיין צו אלע השפעות טובות אויפן הארץ ,די ברכות דארף איך? איך דארף האבן
וואס ליגן אין די ברכות ,און אקעגן גיין משיח מען זאל מיר געבן מטל השמים ומשמני הארץ ורוב
צדקינו ,במהרה בימינו אמן. דגן ותירוש ,דאס גייט מיך מיין טאטע בענטשן?
קול מעדני מלך וויען – MechonMMVien@Gmail.com • 8174.7748817
הרוצה לנדב הוצאת הגליון יפנה להר"ר יואל ברא"ש פייערווערקער הי"ו 1.84..44.141
פרשת תולדות ח"ב תשפ"ה לפ"ק ~ט~ שיחות ודברות קודש -וויען
