gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫‪605 615 7777 #66‬‬ ‫דער יסוד איז‪ :‬יעדער מענטש ווערט געבוירן‬ ‫מיט געוויסע כוחות הנפש און נאטורן וואס מוזן‬ ‫זיך ערגעץ אויסגעבן‪ .‬יעדער האט אין זיך א כוח‬ ‫פון א "רייץ"‪ ,‬א לויף און א שטופ‪-‬קראפט‪.‬‬ ‫למשל‪ ,‬ביי דער מדה פון זריזות קען מען‬ ‫דאס בולט זען‪ :‬איין מענטש שטייט אויף‬ ‫פארטאגס מיט א ברען און לויפט אין בית‬ ‫זעלבע הייליגע לופט און באקומען דעם זעלבן‬ ‫המדרש צו כאפן א שיעור תורה און דאווענען‬ ‫חינוך‪ .‬וויאזוי איז מעגליך אז אין איין איינציגן‬ ‫מיט חשק; א צווייטער קען זיך בשום אופן נישט‬ ‫טאג‪ ,‬ווי נאר זיי זענען געווארן דרייצן יאר‪ ,‬זאל‬ ‫אויפמונטערן צום לערנען‪ ,‬אבער ווען עס‬ ‫זיך עשו איבערדרייען מן הקצה אל הקצה‪ ,‬ביז‬ ‫האנדלט זיך פון ביזנעס און פרנסה שטייט ער‬ ‫ער איז געווארן א רוצח און אן עובד עבודה זרה‬ ‫אויף פארטאגס מיט אן אויסטערלישע‬ ‫און עובר געווען אויף די הארבסטע עבירות!?‬ ‫פלייסיגקייט‪ .‬דאס זעלבע זעט מען ביי א קינד‪,‬‬ ‫וואס א גאנץ יאר מוטשעט מען זיך אים‬ ‫אויפצוועקן אין חדר‪ ,‬אבער ווען מען פארט‬ ‫שטייט אין די וואך'דיגע סדרה‪" :‬וַ ִּ ּיגְ דְּ ל ּו‬ ‫אויף א טריפ שטייט ער שוין אויף פרי מיט‬ ‫ַה ְ ּנ ָע ִּרים וַ יְ ִּהי ֵע ָשו ִּא ׁיש י ֵֹד ַע ַציִּ ד ִּא ׁיש ָש ֶדה וְ יַ ֲעקֹב‬ ‫שמחה ‪.‬זעט מען קלאר‪ :‬דער כוח און די ענערגיע‬ ‫ִּא ׁיש ָּתם י ׁ ֵֹשב א ָֹהלִּ ים"‪ .‬רש"י הקדוש שטעלט זיך‬ ‫ליגט אין יעדן מענטש אייניג — דער כוח הזריזות‬ ‫אויפ'ן לשון‪ :‬וואס הייסט "ויגדלו הנערים"? עס‬ ‫איז דער זעלבער כוח! די גאנצע שאלה און דער‬ ‫איז משמע אז ערשט ווען זיי זענען גרויס‬ ‫גאנצער נסיון איז בלויז‪ :‬וואוהין ריכט מען דעם‬ ‫געווארן האבן זיך זייערע נאטורן געטוישט?‬ ‫כוח? צו קדושה‪ ,‬תורה און עבודת ה'‪ ,‬אדער‬ ‫חלילה פארקערט‪.‬‬ ‫ערקלערט רש"י א חידוש‪" :‬כל זמן שהיו‬ ‫קטנים לא היו ניכרים במעשיהם"‪ ,‬ווי לאנג זיי‬ ‫זענען געווען קליין האט מען גארנישט‬ ‫דערקענט אויף זיי‪" ,‬אולם כיון שנעשו בני שלש‬ ‫דאס איז געווען דער חילוק‪ :‬יעקב און עשו‬ ‫עשרה‪ ,‬זה פירש לבתי מדרשות וזה פירש‬ ‫זענען ביידע געווען "מפרכס לצאת"‪ ,‬ביידע‬ ‫לעבודת כוכבים"‪ .‬ערשט ביי די דרייצן יאר איז‬ ‫האבן געהאט ריזיגע כוחות‪ .‬אבער עשו האט‬ ‫ארויסגעקומען דער אמת'ער חילוק אין זייער‬ ‫זיינע כוחות אויסגעגעבן אויף תאוות גשמיות‪,‬‬ ‫פנימיות‪ :‬יעקב האט אנגעהויבן לויפן אין בתי‬ ‫ביז ער האט זיך איינגעוואוינט צו לויפן נאך‬ ‫מדרשות‪ ,‬און עשו איז געלאפן צו עבודה זרה‪.‬‬ ‫יצרי לבבו; יעקב אבינו האט אבער גענומען‬ ‫אלע זיינע כוחות און פארשטאנד און זיי‬ ‫איינגעטונקען אין עמלות התורה‪.‬‬ ‫דער ענטפער דערויף ליגט שוין אינעם פסוק‬ ‫פריער‪" :‬וַ ִּ ּי ְתר ֲֹצצ ּו ַה ָ ּבנִּ ים ְ ּב ִּק ְר ָ ּב ּה"‪ .‬זאגט רש"י‪:‬‬ ‫בשעת רבקה איז אדורך געגאנגען פתחי בתי‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ ,‬דאס איז דאך א דבר‬ ‫אין די יונגע יארן האט מען דאס נאך נישט‬ ‫פלא‪ :‬יעקב און עשו זענען ביידע אויפגעוואקסן‬ ‫מדרשות איז יעקב געווען מפרכס לצאת‪ ,‬און‬ ‫אנגעזען פון אינדרויסן‪ ,‬אבער ווען זיי זענען‬ ‫אין דער זעלבער הייליגער שטוב פון יצחק און‬ ‫ווען זי איז פארבייגעגאנגען בתי עבודה זרה איז‬ ‫געווארן דרייצן יאר און יעדער האט געדארפט‬ ‫רבקה‪ ,‬א שטוב וואס איז געווען אנגעזאפט מיט‬ ‫עשו געווען מפרכס לצאת‪.‬‬ ‫אנהייבן בויען זיין אייגן לעבן‪ ,‬דעמאלט האט‬ ‫קדושה‪ ,‬יראת שמים און תורה‪ .‬ביידע האבן‬ ‫זיך אנטפלעקט דער שורש‪ :‬עשו איז ארויס‬ ‫געשפירט די זעלבע ווארעמקייט‪ ,‬און עשו‬ ‫אינעם פעלד אלס "איש יודע ציד"‪ ,‬און יעקב איז‬ ‫אפשר נאך מער‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט "ויאהב‬ ‫געבליבן אן "איש תם יושב אוהלים"‪ ,‬דביק אין‬ ‫יצחק את עשו‪".‬‬ ‫דער תורה‪.‬‬ ‫ביז די דרייצן יאר האבן ביידע געאטעמט די‬ ‫דאס איז א געוואלדיגער מוסר השכל פאר יעדן מענטש‪,‬‬ ‫און בפרט פאר א בחור אין ישיבה‪ .‬עס קענען זיין צוויי‬ ‫בחורים אינעם זעלבן ישיבה‪ ,‬ביידע הערן די זעלבע‬ ‫שיעורים‪ ,‬די זעלבע ווארימע דרשות און לעבן אין דער‬ ‫זעלבער תורה'דיגער סביבה‪ .‬די שאלה איז נאר‪ :‬וואוהין‬ ‫ריכט דער בחור זיינע כוחות? וואס ער געוואוינט זיך צו אין‬ ‫די יונגע יארן‪ ,‬דאס בויט זיין גאנצן מהות פאר שפעטער‪.‬‬ ‫?‬ ‫דאס זעט מען קלאר אין די שפעטערע יארן‪ :‬צוויי‬ ‫מענטשן גייען אריין אינעם זעלבן מסחר און זענען‬ ‫קודם כל דארף מען מדגיש‬ ‫גרעסערער איד‪ .‬און געדענק‪ :‬מען בלייבט‬ ‫זיין‪ ,‬אז יעדער נארמאלער בחור האט אין‬ ‫פארנומען מיט ביזנעס; איינער בלייבט אן ערליכער‪,‬‬ ‫נישט אין ישיבה לעולם ועד!‬ ‫ווארימער איד מיט א ברענענדיגע ליבשאפט צו תורה און‬ ‫זיך לעבעדיגע בלוט און פרישקייט‪ ,‬און‬ ‫עבודה‪ ,‬ער כאפט א קביעות עתים און דאווענט מיט חיות;‬ ‫נישט יעדער מאל וואס עס קומט שווער‬ ‫!‬ ‫זיך צו קאנצענטרירן מיינט דאס אז מען‬ ‫און דער צווייטער‪ ,‬וואס איז אין ישיבה אויך געווען א פיינער‬ ‫קען זיך נישט צושטעלן צום סיסטעם; א‬ ‫בחור‪ ,‬ווערט ליידער גאנץ פארגראבט אינעם גשמיות‪ .‬פון‬ ‫דער גרעסטער טעות איז זיך צו נעמען‬ ‫בחור דארף פרובירן דאס שטערקסטע‬ ‫וואו נעמט זיך טאקע דער שורש פון אזא חילוק? דאס‬ ‫שלאגן קעגן דער ישיבה‪ .‬קריגן ענדיגט זיך‬ ‫וואס ער קען‪ .‬אבער ווי מיר פארשטייען פון‬ ‫הייבט זיך אן נאך אין די פרישע יונגע ישיבה‪-‬יארן‪ :‬ווען א‬ ‫אין ערגעץ נישט‪ ,‬און אן קיין שום סיסטעם‬ ‫דיין שאלה‪ ,‬רעדט זיך דא פון איינעם וואס‬ ‫בחור געוואוינט זיך איין צו שפירן אן אמת'ן עונג רוחני און‬ ‫בלייבט מען הפקר‪ .‬א בחור מוז האבן א‬ ‫פראבירט באמת דאס מערסטע וואס שייך‬ ‫געשמאק אין לערנען‪ ,‬און ער לייגט אריין זיין הארץ‪ ,‬זיין ברען‬ ‫שטארקע מסגרת צו וואקסן און בליען‪.‬‬ ‫און פונדעסטוועגן קען ער פשוט נישט‪:‬‬ ‫און זיין חשק אין הייליגע זאכן‪ ,‬ווערט דאס איינגעבאקן אין‬ ‫!‬ ‫זיין עצם מהות — און דאס איז וואס באגלייט אים‪ ,‬היט אים‬ ‫און שיצט אויף אים פאר זיין גאנץ לעבן‪ ,‬אפילו שפעטער‬ ‫אויב איז דאס טאקע אזוי‪ ,‬דארפסטו‬ ‫אנשטאט זיך קריגן אדער צוקלאפן‪,‬‬ ‫וויסן א יסוד‪ :‬דו ביסט חלילה נישט קיין‬ ‫אינמיטן דעם גרעסטן רודעריי פונעם טאג‪-‬טעגליכן מסחר‪.‬‬ ‫גייט מען אויפן ריכטיגן שטעג פון ביידע‬ ‫פראבלעם‪ ,‬און נישט קיין שטער פאר דער‬ ‫זייטן‪:‬‬ ‫בריאה! א בחור וואס גייט ארום מיט אזא‬ ‫•פון דיין זייט‪ :‬בייג זיך וויפיל דו קענסט‬ ‫געפיל פאלט שנעל אין יאוש‪ .‬דער אמת‬ ‫צום סדר הישיבה; אנטוויקל זעלבסט‪-‬‬ ‫איז‪ ,‬אז די ישיבה'ישע ראם איז‬ ‫יעצט אין די לאנגע ווינטער‪-‬נעכט‪ ,‬קומט ארויס דער‬ ‫דיסציפלין און געב אריין דאס מאקסימום‬ ‫אויסגעשטעלט אויפן דורכשניטליכן סדר‬ ‫חילוק גאר שטארק‪ .‬איין בחור נוצט אויס די נאכט‪-‬שעות‬ ‫מיט מסירות נפש‪.‬‬ ‫היום‪ ,‬אבער השי"ת האט באשאפן יעדן‬ ‫און מאכט קנינים אין לערנען‪ ,‬מיט דעם קריצט ער אריין אין‬ ‫מענטש אייגנארטיג‪ .‬אויב דו שפירסט אז‬ ‫•מיט די ישיבה סטעף‪ :‬זאלסטו זיין‬ ‫דיין כלי איז אנדערש‪ ,‬נעמט דאס חלילה‬ ‫זיך א ליבשאפט און צי‪-‬קראפט צום לערנען פאר זיין גאנץ‬ ‫אינגאנצן אפן! גיי צו צום מנהל‪ ,‬משגיח‬ ‫לעבן; א צווייטער פארברענגט די צייט מיט ליידיגע שמועסן‬ ‫נישט אוועק דיינע געוואלדיגע כוחות און‬ ‫אדער מגיד שיעור‪ ,‬לייג אראפ דיין מצב מיט‬ ‫דיין גרויסן פאטענציאל אויפן עתיד!‬ ‫און פארברענגען‪ ,‬און אומבאמערקט פארגרעבט ער זיינע‬ ‫אמת‪ ,‬יושר און הכנעה‪ .‬ווען די הנהלה זעט‬ ‫כוחות הנפש און שוואכט אפ די ריינקייט פון זיין נשמה‪ .‬עס‬ ‫אז דו פראבירסט טאקע מיט אלע כוחות און‬ ‫איז ממש "אנו עמלים והם עמלים‪".‬‬ ‫דו שמועסט זיך דורך בדרכי נועם‪ ,‬וועלן זיי‬ ‫!‬ ‫זיך גערן צופאסן און בייגן דעם סדר לטובת‬ ‫די מציאות ווייזט אז אסאך ערליכע‬ ‫דיין הצלחה‪.‬‬ ‫אידן וואס האבן אויפגעטון גרויסע זאכן‬ ‫פאר כלל ישראל האבן געהאט‬ ‫"חנ ְֹך לַ ַ ּנ ַער ַעל ּ ִּפי ַד ְרכּ וֹ —‬ ‫דאס איז דער יסוד פון חינוך‪ֲ :‬‬ ‫!‬ ‫שוועריקייטן אינעם ישיבה‪-‬סיסטעם‪.‬‬ ‫ַ ּגם ִּּכי יַ זְ ִּקין לֹא יָ סוּר ִּמ ֶּמ ָ ּנה"‪ .‬חינוך מיינט זיך איינגעוואוינען‬ ‫יעדער איד האט אן אייגענעם תפקיד‪ ,‬און‬ ‫געדענק‪ :‬ניץ נישט שוועריקייטן אלס‬ ‫השי"ת שענקט אים פונקט די תכונות‬ ‫ריכטיגע געוואוינהייטן‪.‬‬ ‫תירוץ פאר פוילקייט אויפצוגעבן אויף דיין‬ ‫הנפש דאס אויסצופירן‪ .‬אויב דו "פיטסט"‬ ‫עבודה! און מאך נישט קיין החלטות אליין‬ ‫נישט גרינג אריין‪ ,‬איז דאס נישט ווייל דו‬ ‫די שוועריגקייטן און דער עמל וואס מען לייגט אריין אין‬ ‫— גיי שמועס זיך דורך מיט אן מגיד שיעור‪.‬‬ ‫ביסט פראבלעמאטיש‪ ,‬נאר ווייל פאר דיין‬ ‫די יונגע יארן‪ ,‬דאס איז וואס שטעלט אוועק דעם מענטש‪.‬‬ ‫מיט ריכטיגער הדרכה וועסטו שטייגן און‬ ‫תפקיד האסטו באקומען א פעקל מיט‬ ‫אפילו אויב מען זעט נישט גלייך די הצלחה‪ ,‬קומען די פירות‬ ‫בליען אין דיין אייגענעם פלאץ !‬ ‫זעלטענע כשרונות וואס דו גייסט נאך מיט‬ ‫"שתוּלִּ ים ְ ּב ֵבית ה' — ְ ּב ַח ְצרוֹ ת ֱאל ֵֹקינ ּו‬ ‫ארויס שפעטער‪ְ ׁ :‬‬ ‫ווען מ'קריגט זיך נישט נאר מ'שמועסט‬ ‫זיי שיינען! כדי אנצוקומען צו שלימות‬ ‫יַ ְפ ִּריח ּו‪".‬‬ ‫זיך דורך מיט הכנעה און אמת‪ ,‬טרעפט מען‬ ‫האט השי"ת אויסגעשטעלט אז דער וועג‬ ‫דעם ריכטיגן מהלך — בוי אויף דיינע כוחות‬ ‫זאל דיר גיין שווער אין ישיבה‪ .‬דיין תפקיד‬ ‫מיט עמלות און יגיעה‪ ,‬ניץ עס קיינמאל נישט‬ ‫איז צו געדענקען‪ :‬נישט די סיסטעם איז‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז יעדער זאל אויסנוצן‬ ‫שלעכט און נישט די הנהלה איז שטרענג‬ ‫זיינע כוחות צום גוטן‪ ,‬און זוכה זיין צו שטייגן און וואקסן‬ ‫אלס תירוץ זיך ארויסצודרייען‪ ,‬און זע ווי דו‬ ‫גייסט שיינען און וואקסן אן ערליכער איד‬ ‫— נאר עס איז א נסיון פון הימל ספעציעל‬ ‫ערליכע אידן און תלמידי חכמים‪ ,‬ביז מ'וועט זוכה זיין צו‬ ‫פאר דיר‪ ,‬דיך אויסצוקנעטן צו ווערן א‬ ‫לתפארת! הצלחה רבה!‬ ‫ביאת גואל צדק בבי"א!‬ ‫מיר געגעבן אלע פונקטליכע כלים כדי צו מצליח זיין אין‬ ‫מיין פערזענליכן שליחות אויף דער וועלט !קיינער אויף‬ ‫דער גארער וועלט באקומט נישט דעם זעלבן תפקיד ווי‬ ‫דו ‪.‬אפילו ווען אין ישיבה קוקט עס אויס ווי א‬ ‫פארמעסט (א 'רעיס') — ווער וועט אנקומען שנעלער‪,‬‬ ‫ווער גייט זיין פריער א חתן‪ ,‬ווער וועט הייסן דער‬ ‫גרעסטער מוצלח — איז דאס א פאלשע איינרעדעניש‪.‬‬ ‫ס'קוקט נאר אזוי אויס ווייל מיר לערנען אינאיינעם און‬ ‫מען מעסט זיך ביחס צו אנדערע‪ .‬אבער דאס מוז מען‬ ‫הייבט ער אן נוצן דעם שכל און זוכט אויסצוקלארן‪:‬‬ ‫איינע פון די שוועריקייטן וואס א בחור גייט דורך‬ ‫אויסרייסן משורש!‬ ‫ווער בין איך? בין איך א חשוב'ער בחור‪ ,‬א בינוני‪ ,‬צי‬ ‫— ספעציעל אין די יונגע יארן — איז די נושא פון "פער‬ ‫גאר א שוואכער?‬ ‫פרעשור ‪".‬ווען א בחור וואקסט אויף אין ישיבה‪,‬‬ ‫וויאזוי רייסט מען דאס אויס? דורך פארשטיין מיט‬ ‫געפינט ער זיך כסדר צווישן אנדערע; מ'איז קיינמאל‬ ‫א מורא'דיגער פשטות‪ :‬איך בין נישט סתם נאך איינער‬ ‫מען טרעפט זיך אן מיט די אייגענע חסרונות‪:‬‬ ‫נישט אליינס‪ ,‬ס'איז דא א גאנצע כיתה און א גאנצער‬ ‫דא! ווען דער באשעפער וואלט געוואלט נאך א‬ ‫איינעם קומט אן שווער אויפצושטיין אין צייט‪.‬‬ ‫שיעור‪ .‬און וואס פאסירט כסדר? א מענטש מעסט זיך‬ ‫מענטש פונקט ווי יענעם‪ ,‬וואלט ער מיר נישט‬ ‫מ'האט שוין אלעס פרובירט‪ ,‬געכאפט קנסות‪ ,‬דער‬ ‫רעלאטיוו צו די וואס זענען ארום אים‪ :‬יענער איז א‬ ‫געדארפט באשאפן — ס'איז שוין דא גענוג‪ .‬אויב דער‬ ‫טאטע און דער משגיח האבן שוין געשריגן‪ ,‬און‬ ‫גרעסערער בעל כשרון‪ ,‬יענער האט בעסערע חברים‪,‬‬ ‫באשעפער האט מיך געברענגט אויף דער וועלט‪ ,‬איז א‬ ‫נאכאלץ שטייט מען אויף שפעט‪ .‬דער בחור פילט‬ ‫מ'האט אים מער ליב‪ ,‬און דער מגיד שיעור שעפט פון‬ ‫קלארער סימן אז ס'איז דא עפעס מיוחד‪ ,‬עפעס גאר‬ ‫דעם צער‪" :‬פארוואס קען איך נישט זיין נארמאל?‬ ‫יענעם מער נחת‪.‬‬ ‫יוניק אין מיר‪ ,‬וואס קיינער אויף דער וועלט פארמאגט‬ ‫פארוואס מאך איך אלעמאל עגמת נפש?"‪ .‬א‬ ‫נישט! ס'איז קיינמאל נישט געווען צוויי מענטשן‬ ‫צווייטער איז א שלעפער און קומט אלעמאל שפעט‬ ‫דאס קען ליידער זייער שטארק צוברעכן דעם‬ ‫אייניג‪.‬‬ ‫צום סדר‪ ,‬און א דריטער מוטשעט זיך מיטן זכרון ביי‬ ‫מוט פונעם בחור — און ס'איז לאו דוקא אין לערנען‪.‬‬ ‫די פארהערן‪ .‬יעדער שפירט זיינע שוואכקייטן‪.‬‬ ‫מען זעט אז יענער איז א מוצלח‪ ,‬און איך מוטשע זיך‬ ‫אביסל‪ .‬מען קען דאס אפילו האבן אינדערהיים צווישן‬ ‫!‬ ‫ברידער מיט שוועסטער‪ :‬מען קוקט זיך אום און מען‬ ‫!‬ ‫זעט אז א צווייטער איז קלוגער‪ ,‬מען שעפט מער‬ ‫חז"ל זאגן‪ :‬כשם שאין פרצופיהם שוים כך אין‬ ‫הנאה פון אים‪ ,‬אדער ער מאכט ווייניגער עגמת נפש‪.‬‬ ‫דעותיהם שוות‪ .‬קיינער זעט נישט אויס די זעלבע‪,‬‬ ‫דער ערשטער יסוד וואס יעדעס קינד און‬ ‫ס'טוט זייער וויי! פארוואס טוט עס אזוי וויי? ווייל‬ ‫אפילו צווילינג‪ .‬און פונקט אזוי אין דעם מהלך‬ ‫יעדער בחור מוז וויסן איז‪ :‬דער אייבערשטער האט‬ ‫ווען א מענטש ווערט בר מצוה און באקומט דעת‪,‬‬ ‫דארף מען מער אויסארבעטן‪ ,‬נו‪ ,‬געזונטערהייט‪.‬‬ ‫המחשבה‪ ,‬אינעם תפקיד און אין דער שליחות — בין‬ ‫יעדער מענטש איז אזוי!‬ ‫ווען עס קומט א בעל מלאכה פאררעכטן עפעס אין‬ ‫איך אן איינציגער אויף דער וועלט‪ .‬דאס מיינט‬ ‫שטוב‪ ,‬קומט ער אריין מיט א גאנצן טול‪-‬באקס‪ .‬ער‬ ‫'בשבילי נברא העולם' — דו ביסט באמת יוניק! דו‬ ‫האט דארט אלע סארט שרויפן‪ ,‬האמערס‪ ,‬יעדע כלי‬ ‫ביסט אין א גאנץ אנדערן באקס‪ ,‬בכלל נישט צוזאמען‬ ‫!‬ ‫מיט איר סייז און באשטימטן צוועק‪ .‬ער קוקט אן די‬ ‫מיט יענעם‪.‬‬ ‫מלאכה און זאגט‪" :‬אה! פאר דעם נוץ איך די כלי‪ ,‬און‬ ‫א מענטש מוז קוקן אויף זיך אליינס און האבן‬ ‫פאר יענעם יענע כלי"‪ .‬אסאך מאל דארף ער אפילו גיין‬ ‫פולע קלארקייט איבער די אייגענע מעלות‪ .‬דאס‬ ‫ברענגען א ספעציעלע כלי פונעם קאר וואס מ'נוצט‬ ‫האט גארנישט מיט גאוה‪ :‬אויב דו ווייסט נישט אויף‬ ‫זעלטן‪ ,‬אבער ער ווייסט פונקטליך וואס ער פארמאגט‪.‬‬ ‫אויסענווייניג א ליסטע פון פינף‪-‬זעקס קלארע‬ ‫ס'איז דא א באקאנטער משל‪ :‬צוויי קארס פארן‬ ‫מעלות און כוחות וואס דו פארמאגסט — איז עס א‬ ‫שטעל דיך פאר עס קומט א בעל מלאכה מיט א‬ ‫אויפן הייוועי‪ ,‬און איינער יאגט זיך און קריגט זיך‬ ‫געוואלדיגע פראגע! די מעלות זענען דיינע כלים מיט‬ ‫טול‪-‬באקס‪ ,‬און מען פרעגט אים‪" :‬וואס פאר א כלים‬ ‫איבערצופליען דעם צווייטן‪ .‬למשל אין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫וואס דער באשעפער האט דיר באשאנקען צו ערפילן‬ ‫האסטו דא?"‪ .‬ענטפערט ער‪" :‬איך האב נישט קיין‬ ‫אויף הייוועי נומער ‪ 1‬קיין ירושלים‪ ,‬איז דא לעינס‬ ‫דיין שליחות אויף דער וועלט‪ ,‬און דו מוזט זיי גוט‬ ‫השגה‪ ,‬איינער האט עס אריינגעלייגט"‪" .‬נו‪ ,‬וויאזוי‬ ‫וואס שיידן זיך אפ צו הייוועי נומער ‪ 6‬קיין צפון‪ .‬די‬ ‫קענען און אויסנוצן!‬ ‫גייסטו עפעס פאררעכטן?"‪ .‬זאגט ער‪" :‬טאקע א גוטע‬ ‫ערשטע פאר מייל פארט מען נאך צוזאמען אויפן‬ ‫קשיא‪ ,‬דו ביסט א גרויסער בעל כשרון ‪...".‬א מענטש קען‬ ‫זעלבן ראוד‪ ,‬ס'איז נאכנישט דא קיין וואנט‬ ‫גארנישט אויפטון אויב ער ווייסט נישט וואס ער‬ ‫אינדערמיט‪ ,‬אבער די צוויי לעינס זענען בעצם שוין‬ ‫!‬ ‫פארמאגט! אפילו ווען דו האסט אלע בעסטע כלים‪,‬‬ ‫אויף א גאנץ אנדערן הייוועי! איינער קריגט זיך און‬ ‫אויב דו קענסט זיי נישט — קענסטו גארנישט‬ ‫וויל איבעריאגן יענעם‪ ,‬אבער אויב דו קוקסט גוט‪,‬‬ ‫יעדער מענטש איז באשאפן געווארן מיט זיין‬ ‫פאררעכטן‪.‬‬ ‫פארט ער דאך אין א צווייטער ריכטונג אינגאנצן! ער‬ ‫אייגענעם טול‪-‬באקס פון כלים‪ ,‬און יעדער מענטש‬ ‫איז בכלל נישט אויף דיין הייוועי‪.‬‬ ‫האט גאר אן אנדערן סכום און אנדערע מיני כלים‪ .‬דו‬ ‫ביסט באשאפן געווארן צו מצליח זיין — אבער אין‬ ‫!‬ ‫שטעל דיך פאר מען זאגט פאר א בחור‪" :‬איך‬ ‫דיין תפקיד! ווען איינער זאגט דיר‪" :‬פארוואס‬ ‫קען א בחור אין יאפאן וואס האט געלערנט נאך א‬ ‫לערנסטו נישט אזוי ווי יענער? פארוואס ביסטו‬ ‫נעם למשל דעם מוח פונעם מענטש‪ .‬א בחור‬ ‫משנה און קען בעסער ווי דיר"‪ .‬מאכט עס אים א‬ ‫נישט אזוי ווי דיין ברודער?"‪ ,‬דאס איז די ערגסטע‬ ‫קלערט אפט‪" :‬איך האב א גוטן קאפ‪ ,‬צי כ'האב נישט קיין‬ ‫פרעשור? פארוואס זאל עס אים שטערן? ער‬ ‫זאך וואס קען זיין! ס'קען פשוט נישט זיין אמת‪ .‬איך‬ ‫גוטן קאפ"‪ .‬אבער א קאפ באשטייט פון אזויפיל‬ ‫פארגינט יענעם מיט א ברייט הארץ‪ ,‬השי"ת זאל אים‬ ‫האב מיט יענעם גארנישט‪ :‬איך פארמאג מיינע‬ ‫באזונדערע כוחות‪ :‬ס'איז דא דער כח הזכרון — ווי שנעל‬ ‫העלפן ענדיגן גאנץ ש"ס! פארוואס טוט עס יא וויי‬ ‫אייגענע כלים‪ ,‬מיין אייגענע שליחות און מיין‬ ‫מען געדענקט זאכן; ס'איז דא עמקות והבנה — ווי טיף‬ ‫ווען דער בחור לעבן דיר אין כיתה לערנט נאך א‬ ‫אייגענעם תפקיד‪.‬‬ ‫מען דערהערט א סברא און באנעמט דעם ענין; ס'איז‬ ‫מסכתא אדער באקומט א העכערע מארק אויפן‬ ‫דא תפיסה — ווי פלינק מען כאפט אויף א מושג (וואס‬ ‫פארהער? ווייל וואס נענטער ער איז‪ ,‬מיינט מען‬ ‫מען דארף איינרייסן און בעטן פונעם רבונו של‬ ‫איז גאר אן אנדערער כח ווי הבנה); ס'איז דא די‬ ‫בטעות אז ביידע קריגן זיך אנצוקומען צום זעלבן‬ ‫עולם‪" :‬טאטע זיסער! עפן אויף מיינע אויגן‪ ,‬עפן אויף‬ ‫פעהיגקייט צו מקשר זיין און מדמה זיין מילתא‬ ‫פלאץ‪ :‬ווער גייט שנעלער‪ ,‬ווער איז שטערקער‪.‬‬ ‫מיין מוח‪ ,‬העלף מיר ארויסברענגען מיינע כוחות מכח‬ ‫למילתא; און ס'איז דא א חוש פאר שפראך — שנעל‬ ‫אבער דער אמת איז‪ :‬ער איז אן אנדערע בריאה!‬ ‫אל הפועל! העלף מיר איך זאל טרעפן וויאזוי צו‬ ‫אויפצוכאפן לשון הגמרא און רש"י‪.‬‬ ‫יעדער באקומט אן אנדער שליחות‪ ,‬אן אנדערן‬ ‫שיינען מיט די ספעציעלע כלים וואס דו האסט מיר‬ ‫שידוך‪ ,‬אנדערע נסיונות און אן אנדער לעבן‪ .‬סאו‬ ‫געגעבן!"‪ .‬ווען א מענטש איז מתפלל — נאך א תפלה‬ ‫א בחור מאכט אמאל א טעות און זאגט מיט יאוש‪:‬‬ ‫דאס וואס דו זעסט אז אנדערע זענען מער מצליח‬ ‫און נאך א תפלה — העלפט זיכער דער אייבערשטער‪,‬‬ ‫"איך האב נישט קיין גוטן קאפ!"‪ .‬וועלכער חלק פונעם‬ ‫—קוק נישט ארום אויף יענעם!‬ ‫און אוודאי און אוודאי וועט מען זען געוואלדיגע‬ ‫קאפ?! לאמיר זיך מתבונן זיין‪ :‬אויב וועסטו פארשטיין‬ ‫הצלחה‪.‬‬ ‫די חילוקים‪ ,‬וועסטו באלד זען אז אין געוויסע כוחות‬ ‫האסטו גאר א געוואלדיגן קאפ! און דעם אנדערן חלק‬ ‫מיט גרויס פרייד ווערט אויפגענומען ביי די חשוב'ע בחורים די בשורה מרנינה‪ ,‬אז 'להגדיל' שע"י‬ ‫מוצש"ק זענען זיך די בחורים פונעם‬ ‫'מפעל להעלות' שטעלט אהער ברייטע און באקוועמע הרחבות אויסצונוצן די לאנגע מוצאי שבתים‬ ‫איגוד צונויפגעקומען אין ביהמ"ד בית‬ ‫לתורה ולעבודה‪.‬‬ ‫חיים דוד צו א מלוה מלכה‪ ,‬וואו עס האט‬ ‫געהערשט א שיינע און פריינטליכע‬ ‫אין די לעצטערע יארן איז געווען א שוועריקייט צו לערנען מיט א ישוב הדעת אינעם היכל ביהמ"ד‬ ‫אטמאספערע פון אחדות און דיבוק‬ ‫צוליב די לימודים פון 'אבות ובנים'‪ .‬יעצט‪ ,‬נאכדעם וואס מען האט ב"ה מצליח געווען אריבערצופירן סדר‬ ‫חברים‪.‬‬ ‫אבות ובנים אינעם היכל הכולל‪ ,‬עפנט זיך א רואיגע און ברייטע אטמאספערע אינעם גרויסן היכל פאר די‬ ‫בחורים צו זיצן און שוואנגען על התורה ועל העבודה‪.‬‬ ‫דער חשוב'ער אורח‪ ,‬הרה"ג ר' מענדל‬ ‫ווייס שליט"א‪ ,‬האט אויפגעטרעטן מיט אן‬ ‫לכבוד די חשוב'ע בחורים וואס קומען עוסק זיין בתורה‪ ,‬וועט 'להגדיל' יעדע וואך צושטעלן א רייכן‬ ‫אינהאלטסרייכער דרשה פיל מיט אמונה‬ ‫חמין מיט א ברייטע טעימה קלה‪ ,‬אינאיינעם מיט ווערדפולע גורלות צווישן די לומדים‪ .‬אשריכם בחורי‬ ‫און סיפורי צדיקים‪.‬‬ ‫חמד!‬