gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫רח‬ ‫תולדות תשפ"ז‬ ‫ברכות ומטעמים פאר אידישע קינדער‬ ‫ווי עס איז מקובל אין אסאך חסידישע‬ ‫זענען דא חילוקים צווישן איין חומש און‬ ‫א בליק אריין אין‬ ‫קהילות – צו זיין מדקדק צו צולייגן כאטש‬ ‫איין הוספה (אחרון)‪ ,‬אינזין האבן זיך‬ ‫א צווייטן וואו מען זאל זיך אפשטעלן‪ .‬אין‬ ‫פרשת תולדות איז דא א חילוק צווישן רוב‬ ‫די חומשים‬ ‫אפצושטעלן פריער אין די פרשה‪ ,‬ווייל‬ ‫חומשים וואס זענען פארשפרייט אין די‬ ‫נאך שביעי וועט שוין נישט זיין קיין פלאץ‬ ‫לעצטע הונדערט יאר‪ ,‬קעגן די חומשים‬ ‫עס איז דא א ידיעה וואס איז נוגע‬ ‫צו מאכן אן אחרון‪ ].‬דאס איז‪ ,‬דער מער‬ ‫וואס זענען געווען אנגענומען אין די‬ ‫פארן אויסשטעל פון פרשת תולדות‪ ,‬א‬ ‫באקאנטע וועג פון שישי און שביעי‪.‬‬ ‫חסידישע קרייזן אין די מער פריערדיגע‬ ‫זאך וואס מאכט זיך ביי אסאך פרשיות‪.‬‬ ‫יארן‪ .‬לאור דעם האט מען לעצטנס‬ ‫אבער בעת ביי אנדערע פרשיות איז דער‬ ‫אבער אין די אלטע חומשים – וואס‬ ‫פרובירט צוריק מחדש צו זיין עטרה‬ ‫סארט ענין עפעס וואס איז נאר נוגע‬ ‫דאס נעמט אריין די חומשים וואס זענען‬ ‫ליושנה‪ ,‬און אין געוויסע נייערע חומשים‬ ‫פאר יחידים וואס זענען מער אריינגעטון‬ ‫געדרוקט געווארן אין זשיטאמיר און‬ ‫וואס מען האט געדרוקט האט מען עס‬ ‫אין דעם נושא‪ ,‬און אנדערע מענטשן‬ ‫סלאוויטא‪ ,‬וואס זענען געווען די מערסטע‬ ‫צוריקגעשטעלט אזוי ווי עס איז געווען‬ ‫האבן ווייניגער אינטערעסע אין אזעלכע‬ ‫פארשפרייט אין גאנץ אוקראינע‪ ,‬ווי אויך‬ ‫מקדמת דנא‪.‬‬ ‫סארט ענינים‪ ,‬איז אבער אנדערש פרשת‬ ‫אינעם חומש פונעם הייליגן קאמארנער‬ ‫תולדות‪ .‬דארט קען דער ענין – הגם עס‬ ‫זי'ע– זעט מען אז דער סדר איז געווען‬ ‫דער שינוי אינעם אויסשטעל איז‪ :‬וואו‬ ‫איז נאר בדרך מנהג – זיך פארציען צו אן‬ ‫אנדערש אויסגעשטעלט‪ ,‬לכאורה לויט‬ ‫איז "שישי" אין פרשת תולדות און וואו‬ ‫''ערנסטע שאלה'' פון דיני ממונות‪[ ,‬וואס‬ ‫דעם מנהג המקום‪.‬‬ ‫איז "שביעי"? דער אנגענומענער סדר‬ ‫קען אפילו פירן צו א דין תורה‪].‬‬ ‫וואס דער עולם איז צוגעוואוינט‪[ ,‬אזוי ווי‬ ‫דער שישי האט זיך דארט אנגעהויבן‬ ‫עס שטייט אין די פארשפרייטע חומשים‪],‬‬ ‫וואס איז דער נושא? אין אלע חומשים‬ ‫עטליכע פסוקים פאר "ויתן לך"‪ ,‬ביי‬ ‫אז שישי הייבט זיך אן ביי דעם פסוק "ויתן‬ ‫פון די לעצטע עטליכע הונדערט יאר איז‬ ‫די ווערטער "כידי עשו אחיו שעירות‬ ‫לך"‪ .‬שביעי קומט אויס ממש ביים סוף‬ ‫די פרשה אויסגעשטעלט און איינגעטיילט‬ ‫ויברכהו"‪ .‬דער שביעי איז געווען פיל‬ ‫פון די פרשה‪ ,‬צוויי פסוקים פאר מפטיר‪,‬‬ ‫לויט די זיבן עליות פון שבת‪ :‬שני‪ ,‬שלישי‪,‬‬ ‫פריער ווי אונזער שביעי‪ ,‬כמעט א גאנצע‬ ‫דארט וואו עס ענדיגן זיך די ווערטער אז‬ ‫רביעי‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪[ .‬עס איז דא אן אלטער‬ ‫עמוד פריער אינעם ספר תורה‪ ,‬דארט וואו‬ ‫דער אייבערשטער זאל געבן פאר יעקב‬ ‫שמועס ווער פונקטליך עס האט מחבר‬ ‫יצחק אבינו זאגט פאר עשו נאכדעם וואס‬ ‫אבינו די "ברכת אברהם" – די ברכה וואס‬ ‫געווען דעם אויסשטעל‪ ,‬און ווי ווייט מען‬ ‫ער האט זיך דערשראקן‪" :‬ווער איז פריער‬ ‫יצחק אבינו האט אים געגעבן ווען ער האט‬ ‫דארף טאקע גיין לויט די פארשריפטן‪,‬‬ ‫דא געווען און צוגענומען די ברכות?‬ ‫זיך געזעגנט פארן גיין חתונה האבן‪[ .‬בדרך‬ ‫אבער דאס איז נישט דער ענין וואס מיר‬ ‫אבער מיט דעם אלעם ציה איך נישט‬ ‫אגב‪ ,‬אזוי ווי דער שביעי אין חומש געפינט‬ ‫ווילן יעצט באהאנדלען‪].‬‬ ‫צוריק‪ ,‬גם ברוך יהיה!" דארט שטעלט מען‬ ‫זיך אזוי נאנט צום סוף פרשה‪ ,‬דארף מען‬ ‫זיך אפ פאר שישי‪ ,‬און פון דארט הייבט זיך‬ ‫אין די פלעצער וואס מען פירט זיך –‬ ‫עס מאכט זיך אבער אסאך מאל אז עס‬ ‫א ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫צדדים‪ .‬מ'קען דן זיין לגבי אנפאנגען אן‬ ‫משא"כ אויב "ויתן לך" איז 'אינמיטן'‬ ‫אן שביעי מיט די ווערטער‪" :‬כשמוע עשו‬ ‫עלי' מיט די ווערטער "כשמוע עשו את‬ ‫אן עליה‪ ,‬האט מען נישט קיין צייט זיך צו‬ ‫את דברי אביו"‪.‬‬ ‫דברי אביו ויצעק צעקה"‪ ,‬אפשר האבן‬ ‫פאקוסן דערויף; עטליכע פסוקים פריער‬ ‫אנדערע געהאלטן אז ס'איז נישט אזוי‬ ‫כאפט מען נאך נישט אז מען האלט שוין‬ ‫''באהאלטן''‬ ‫לכתחילה‪ ,‬ווייל דער געוויין פון עשו איז‬ ‫נישט עפעס וואס האט געברענגט גוטס‬ ‫ביי "ויתן לך"‪ .‬בשעת קריאת התורה איז‬ ‫דאך נישט קיין צייט אפצושטעלן און גיין‬ ‫דעם ''ויתן לך''‬ ‫פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫זוכן‪ ,‬ממילא גייט עס מער "בהבלעה"‪.‬‬ ‫דורך דעם איז די ברכה מער אפגעהיטן‪ ,‬און‬ ‫וואס זענען די צדדים פארוואס אין די‬ ‫על כל פנים‪ ,‬ווי מ'האט געשמועסט‪ ,‬איז‬ ‫אפשר איז עס אזוי מער א שלימות'דיגע‬ ‫גאר אלטע חומשים איז עס געווען אזוי‬ ‫על פי הלכה ביידע וועגן נישט קיין שאלה;‬ ‫ברכה‪.‬‬ ‫אויסגעשטעלט? מען ווייסט נישט קיין‬ ‫ס'איז נאר גוט אז מ'זאל עס באמערקן‪.‬‬ ‫גענויע טעמים‪ ,‬אבער מען קען קלערן‬ ‫וויאזוי איז דער אויסשטעל פון די חומשים‬ ‫נאך מער איז עס וויכטיג‪ ,‬ווען מ'טראכט‬ ‫פארשידענע חשבונות‪ .‬אפשר קען מען‬ ‫ביי רוב ציבור אין דעם בית המדרש‪ ,‬אז‬ ‫פון דעם איד וואס האט עולה געווען איין‬ ‫זאגן בדרך צחות א נתינת טעם דוקא אויף‬ ‫דער עולם זאל נישט ווערן צעטומלט‪,‬‬ ‫עלי' פריער‪ ,‬ער האט שוין מיטגעהאלטן‬ ‫דעם אלטן וועג‪ ,‬פארוואס אויסצושטעלן‬ ‫און אויב מ'האט א געפיל פון מחזיר זיין‬ ‫אינעם ספר תורה‪ ,‬ער האט שוין געזען‬ ‫שישי אזוי אז עס זאל זיך 'נישט' אנפאנגען‬ ‫עטרה ליושנה ‪ -‬אזוי ווי ס'איז געווען אין‬ ‫די ווערטער "ויתן לך" וואס האבן אים‬ ‫ביי "ויתן לך"‪ .‬דאס איז ווייל "ויתן לך"‬ ‫די חומשים וואס זענען געדרוקט געווארן‬ ‫שוין ''אריינגעשיינט'' אין די אויגן‪ ,‬און‬ ‫איז א פרשה וואס דער עולם זוכט זייער‬ ‫דורך די צדיקים בעלי רוח הקודש ‪ -‬איז‬ ‫פלוצלינג שטעלט מען זיך אפ גלייך‬ ‫שטארק עולה צו זיין‪.‬‬ ‫אוודאי דא א חשיבות פון מנהג רבותינו‬ ‫פאר "ויתן לך" און מען גיבט עס פארן‬ ‫בידינו‪.‬‬ ‫קומענדיגן – דאס קען מען גאר נעמען‬ ‫מען זעט אז אין די פריערדיגע צייטן‬ ‫אויף א פערזענליכן אופן ח'ו‪ .‬ממילא‪ ,‬אויף‬ ‫איז שוין געווען דער סדר אז מען האט עס‬ ‫מ'דארף וויסן‬ ‫דעם וועג וואס מען לייגט אריין "ויתן לך"‬ ‫ספעציעל פארקויפט‪ ,‬טאקע כדי מען זאל‬ ‫זיך נישט ארומשלאגן ווער עס באקומט‬ ‫וואס מ'קויפט‪...‬‬ ‫'אינצווישן' די פסוקים‪ ,‬שפארט מען זיך‬ ‫איין די אומאיינגענעמליכקייטן‪.‬‬ ‫עס; ווער עס האט געגעבן די העכסטע‬ ‫פרייז‪ ,‬האט עס באקומען‪ .‬איינע פון די‬ ‫אבער פארוואס איז עס אזא וויכטיגע‬ ‫דער גאנץ פשוט'ער טעם פארוואס‬ ‫בעסטע עצות צו זוכה זיין צו א ברכה‬ ‫ידיעה וואס קען זיין גאר שטארק נוגע‬ ‫"ויתן לך" זאל זיין א חלק פון א המשך‪,‬‬ ‫איז אז עס זאל זיין "סמוי מן העין"‪ ,‬ווי די‬ ‫להלכה למעשה אפילו אין דיני ממונות?‬ ‫איז מסתמא אויך געוואנדן אין די צוויי‬ ‫גמרא זאגט‪" :‬אין הברכה מצויה אלא בדבר‬ ‫פשטים אין רש"י איבער די אות ו' פון‬ ‫הסמוי מן העין"‪ .‬קיינער זוכט נישט קיין‬ ‫ס'איז דא אן אינטערעסאנטע לשון‬ ‫"ויתן"‪ .‬לויטן ערשטן פשט‪ ,‬אז עס מיינט‬ ‫קנאה פון אנדערע‪ ,‬וואס זאל חס ושלום‬ ‫אינעם רמ"א ביי די הלכות פון שמחת תורה‪.‬‬ ‫"ויתן ויחזור ויתן"‪ ,‬קען זיין אז "ויתן לך"‬ ‫גורם זיין אז די ברכה זאל נישט קומען‬ ‫לויט דעם מנהג וואס דער רמ"א ברענגט‪,‬‬ ‫איז א נייע התחלה און די ו' קומט פשוט‬ ‫מיט אזא שפע און שטארקייט‪.‬‬ ‫פלעגט מען שמחת תורה ביינאכט נאך די‬ ‫מוסיף צו זיין אויף די ברכה‪ .‬אבער לויטן‬ ‫הקפות‪ ,‬ווען מ'האט געליינט אין די ספר‬ ‫צווייטן פשט אין רש"י‪ ,‬אז די ו' פון "ויתן‬ ‫ווען דער גאנצער עולם האלט מיט די‬ ‫תורה‪ ,‬נישט דוקא ליינען פרשת וזאת‬ ‫לך" איז א המשך צו "ריח שדה אשר ברכו‬ ‫קריאת התורה און מען שטעלט זיך אפ אין‬ ‫הברכה‪ .‬דער לשון פונעם רמ"א איז אז‬ ‫השם"‪ ,‬איז עס דאך אינמיטן אן ענין‪ .‬בדרך‬ ‫חומש פונקט פארן פסוק "ויתן לך"‪ ,‬עפנט‬ ‫מ'האט געליינט די "נדרים שבתורה"‪.‬‬ ‫כלל‪ ,‬שטעלט מען זיך נישט אפ ממש‬ ‫יעדער איינער א פאר אויגן‪ :‬ווער וועט זיין‬ ‫אינמיטן א המשך‪ ,‬וואס נעמט אוועק די‬ ‫דער גליקליכער וואס גייט יעצט באקומען‬ ‫דער משנה ברורה אויפ'ן פלאץ קלארט‬ ‫פליסיגקייט פון די פשטות הפסוקים‪.‬‬ ‫"ויתן לך"? אה‪ ,‬פלוני האט עס געקויפט‪,‬‬ ‫גלייך אויס אז ס'איז נישט ווי אנדערע‬ ‫אדער יענער האט עס געקויפט פאר אים‪.‬‬ ‫האבן געמיינט‪ ,‬אז שמחת תורה ביינאכט‬ ‫לגבי דעם אנדערן חלק‪ ,‬וואו ס'זאל זיין‬ ‫עס איז א שאד אז די ברכה פון "ויתן לך"‬ ‫ליינט מען די הלכות ''נדרים'' פון פרשת‬ ‫דער 'שביעי'‪ ,‬קודם כל קען זיין אז ס'איז‬ ‫זאל ווערן ארומגענומען מיט אזעלכע‬ ‫מטות‪ .‬וואס האט דען שמחת תורה מיט‬ ‫אביסל תלוי איינס אינעם אנדערן‪ ,‬ווייל‬ ‫אפענע בליקן און קנאה‪[ .‬איך מיין נישט‬ ‫פרשת מטות? נאר "נדרים שבתורה" מיינט‬ ‫אויב 'מ'הייבט' אן פריער פארן 'שישי'‪ ,‬קען‬ ‫דא אריינצוגיין אין פחדים פון עין הרע‬ ‫די פרשיות אין די תורה וואס מ'פלעגט‬ ‫מען זיך אויך 'אפשטעלן' פריער‪[ .‬באופן‬ ‫אויף אן אופן וואס מען האט נישט געזען‬ ‫דורכאויס דעם יאר אסאך שנדר'ן‬ ‫כללי טיילט מען איין די פרשיות אויף‬ ‫ביי רבותינו הקדושים‪ ,‬אבער בכלל איז‬ ‫דערויף און מ'פלעגט עס קויפן פאר‬ ‫אן אייניגן און מסודר'דיגן אויסשטעל‪],‬‬ ‫נישט קיין טובה צו זוכן אז דער גאנצער‬ ‫גרויסע געלטער‪ .‬אזוי איז טאקע געווען‬ ‫אבער ס'קען אפשר אויך זיין אנדערע‬ ‫עולם זאל קוקן מיט קנאה‪].‬‬ ‫ב ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫שטארק מאריך זיין אין דעם‪[ .‬עיין בספרו‬ ‫נאכאמאל באפעסטיגט‪" :‬גם ברוך יהיה"‪.‬‬ ‫איינגעפירט אין פארשידענע פלעצער;‬ ‫אמונת עתיך‪ ,‬דברים נפלאים] מ'שמועסט‬ ‫דער הייליגער קאזשניצער מגיד זי'ע האט‬ ‫ארום וועגן די עליה פון "שישי"‪ ,‬וואס‬ ‫יעצט‪ ,‬אז מ'האט געטון אנדערש ווי‬ ‫זיך אזוי געפירט אין זיין בית המדרש‪ ,‬אז‬ ‫שישי איז דאך אן ענין פון השפעה‪ ,‬די‬ ‫דער חומש הייסט‪ ,‬קומט אויס אז מ'האט‬ ‫שמחת תורה ביינאכט האט מען געליינט‬ ‫מדה פון א צדיק וואס איז משפיע‪ .‬אזוי ווי‬ ‫אים נישט צוגעשטעלט דאס וואס ער האט‬ ‫עטליכע עליות‪ ,‬און די ערשטע עליה איז‬ ‫פרשת תולדות איז די זעקסטע פרשה אין‬ ‫באצאלט דערפאר‪ .‬דארף מען וויסן וויאזוי‬ ‫געווען "ויתן לך" אין פרשת תולדות‪ ,‬צוליב‬ ‫די תורה‪ ,‬איז די גאנצע פרשה א בחינה פון‬ ‫מען פסק'נט אזא שאלה‪ ,‬צי ס'האט צו טון‬ ‫דעם וואס דאס איז א פרשה וואס מ'קויפט‬ ‫"שישי"‪ .‬די גאנצע פרשה איז א בחינה פון‬ ‫מיט וואס מ'האט אינזין געהאט בשעת'ן‬ ‫פאר טייער געלט און מ'שנדר'ט דערויף‬ ‫השפעה‪ ,‬דערפאר ווערן נמשך אזוי סאך‬ ‫קויפן‪ ,‬אדער אנדערע צדדים‪ .‬דאס דארף‬ ‫גאר אסאך‪.‬‬ ‫ברכות אין די פרשה‪ .‬בפרט זעט מען אז די‬ ‫מען שוין לאזן פאר די רבנים וואס ווייסן‬ ‫'ו' פון "ויתן לך" איז די המשכה פון די ברכה‬ ‫אפצושאצן אזעלכע זאכן‪ ,‬א "שודא‬ ‫שטעלט זיך יעצט א שאלה אזוי‪:‬‬ ‫‪" -‬ויתן ויחזור ויתן" ‪ -‬דאס איז ווייטער‬ ‫דדייני" וויאזוי דאס אויסצופסק'ענען‪.‬‬ ‫דער גבאי ביהמ"ד איז געשטאנען און‬ ‫דער ענין פון 'ו'‪ ,‬דער ענין פון שישי‪ .‬פון‬ ‫אבער וויבאלד אין פרשת תולדות‬ ‫פארקויפט די עליות‪ ,‬און מ'האט געוואוסט‬ ‫אלע זייטן איז עס א מקור הברכה‪ ,‬די אלע‬ ‫רעדט מען פון ''גרויסע געלטער'' ווען‬ ‫אז מ'האנדלט דא פון די עליה פון "ויתן‬ ‫ענינים וואס ווערן דא דערמאנט‪ ,‬וואס די‬ ‫מ'קויפט די עליות‪ ,‬איז וויכטיג צו זיין‬ ‫לך"‪[ .‬כ'האב געהערט אז ס'איז דא חילוקי‬ ‫אבות הקדושים געבן איבער און זענען‬ ‫קלאר און מסודר'דיג ביים פארקויפן‬ ‫דעות צווישן רבנים צי דער שמש זאל‬ ‫משפיע פאר אלע זייערע קינדער לדורי‬ ‫וואס מ'פארקויפט‪ ,‬אזוי אז דער איד וואס‬ ‫ביים פארקויפן שרייען די ווערטער "ויתן‬ ‫דורות‪.‬‬ ‫קויפט זאל טאקע באקומען דאס וואס‬ ‫לך''‪ ,‬מ'פארקויפט יעצט ויתן לך"‪ ,‬אדער‬ ‫ער באצאלט דערפאר‪ .‬ונהיה כולנו בכלל‬ ‫ס'קען אפשר אויסקוקן ווי אנדערע עליות‬ ‫''מטעמים'' וואס‬ ‫הברכה‪ ,‬אז אלע אידישע קינדער זאלן זוכה‬ ‫זענען ווייניגער חשוב ח'ו‪ ,‬מ'קען דן זיין‬ ‫מ'דארף ארויסברענגן‬ ‫זיין געבענטשט צו ווערן מיט אלע הייליגע‬ ‫ברכות פון די אבות הקדושים‪.‬‬ ‫אין דעם ענין‪ ].‬אבער א איד האט עס‬ ‫געוואלט קויפן ווייל ער האט געוואוסט‬ ‫אז "ויתן לך" איז א טייערע עליה‪ ,‬און ער‬ ‫לאמיר אבער אריבערגיין צו אנדערע‬ ‫לשונות אין די פרשה‪ ,‬וואו מ'באמערקט‬ ‫''גאנצע פרשה''‬ ‫האט זיך געלאזט קאסטן‪.‬‬ ‫נישט דוקא גלייך אז דא ליגן גרויסע‬ ‫פול מיט ''ברכות''‬ ‫עס קומט אן צום ליינען‪ ,‬און דער בעל‬ ‫ברכות און השפעות‪ .‬אויב מ'קוקט‬ ‫און השפעות‬ ‫קורא האט אנגעהויבן די עליה ‪ -‬לאמיר‬ ‫אביסל טיפער‪ ,‬קען מען טרעפן אפילו‬ ‫זאגן אזוי ווי אין די גאר אלטע חומשים‬ ‫אין אזעלכע פסוקים וואס זעען אויס ווי‬ ‫אבער לגופו של ענין‪ ,‬אין פרשת‬ ‫‪ -‬א פאר פסוקים פריער‪ ,‬און ער האט‬ ‫''פשוט'ע'' פסוקים‪ ,‬אדער אמאל אפילו‬ ‫תולדות איז באמת נישט שווער צו‬ ‫באשלאסן אריינצושטופן נאך א הוספה‪,‬‬ ‫''שארפערע'' פסוקים‪ ,‬אז דארט ליגן אויך‬ ‫טרעפן פסוקים וואס זענען ברכה'דיגע‬ ‫און דערפאר האט ער געענדיגט "ויתן לך"‬ ‫באהאלטן ''גרויסע ברכות''‪.‬‬ ‫פסוקים‪ .‬פונקט פארקערט‪ ,‬די גאנצע‬ ‫מיט די ווערטער "ומברכיך ברוך"‪ .‬ער האט‬ ‫פרשה פון אנהייב ביזן סוף איז פול מיט‬ ‫אים געגעבן ''ביידע פסוקים'' פון "ויתן‬ ‫בכלל האבן צדיקים געהאט א כח סיי‬ ‫ענינים פון ברכות‪ .‬מו''ר הגרי''ש וואזנער‬ ‫לך" מיט די גאנצע שטארקייט און מ'האט‬ ‫אויסצוטייטשן פסוקים אלס ברכות‪ ,‬און‬ ‫שליטא דומץ דקהל חסידי סקווירא‬ ‫געמאכט א ברכה אחרונה‪.‬‬ ‫אויך בשעת קריאת התורה זענען דא‬ ‫וויליאמסבורג האט אפגעציילט ''דריי און‬ ‫כמה ענינים פון צדיקים וואס האבן זיך‬ ‫דרייסיג'' מאל דעם שורש פון דעם ווארט‬ ‫למעשה ווערט דער איד געוואויר אז‬ ‫אפגעשטעלט 'דא' אדער 'דארט'‪ ,‬און‬ ‫"ברכה" אין פרשת תולדות‪ .‬און מ'זעט‬ ‫דער מנהג הקדום איז נישט אזוי געווען‪.‬‬ ‫ס'איז געלעגן אין דעם אן ענין וואס זיי‬ ‫אפילו אז לויט דעם אויסשטעל פון די‬ ‫דער מנהג הקדום איז געווען אז פארן‬ ‫האבן משפיע געווען‪ .‬אין די וואכעדיגע‬ ‫חומשים‪ ,‬וועלכן וועג מ'גייט נאר‪ ,‬ענדיגט‬ ‫פרייז פון קויפן די פסוקים פון "ויתן לך"‪,‬‬ ‫סדרה איז דא א טייטש פונעם הייליגן‬ ‫זיך יעדע איינציגע עליה מיט אן ענין פון‬ ‫באקומט מען לכל הפחות ביז "גם ברוך‬ ‫"אור לשמים"‪ ,‬אן אינטערעסאנטער‬ ‫א ברכה‪ ,‬אדער א לשון וואס איז א ברכה‪,‬‬ ‫יהיה"‪ .‬ס'איז א חלק פונעם פרייז‪ ,‬אזוי גייט‬ ‫טייטש‪" .‬ותתן את המטעמים ואת הלחם‬ ‫אדער טאקע מיט א לשון ברכה אליין‪.‬‬ ‫דער "פעקעדזש"‪ .‬ווייל אין די ווערטער‬ ‫אשר עשתה ביד יעקב בנה"‪.‬‬ ‫הייסט עס אז די גאנצע פרשה איז פול מיט‬ ‫"גם ברוך יהיה" ליגט גאר א שטארקער‬ ‫ענינים פון ברכות און השפעות; ס'איז גאר‬ ‫כח; עס ברענגט ארויס אז די ברכה זאל זיין‬ ‫פרעגט דער הייליגער "אור לשמים"‪:‬‬ ‫א געבענטשטע פרשה‪.‬‬ ‫אן קיין שום פקפוק‪ .‬אפילו אויב איינער‬ ‫"מטעמים" איז דאך לכאורה מער אזוי‬ ‫וועט האבן טענות אז מ'האט באקומען די‬ ‫ווי א צושפייז‪ ,‬און "לחם" איז די סעודה‬ ‫הגה'צ ר' משה וואלפסאן ז'ל פלעגט‬ ‫ברכות שלא ביושר האט יצחק אבינו עס‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ג‬ ‫קומט דער מדרש (פרקי דרבי אליעזר‪,‬‬ ‫אויסטייטשן כרצונם לטובת ישראל‪ ,‬און‬ ‫אליין‪ .‬געווענליך דארף דער עיקר זיין‬ ‫פרק מ"ח) און זאגט‪ ,‬אז אין דעם פסוק "כי‬ ‫עס ווערט נמשך אזוי ווי זיי זאגן‪.‬‬ ‫דאס ברויט‪ ,‬און דערצו לייגט מען צו די‬ ‫עצמת ממנו מאד" ליגט גאר באהאלטן א‬ ‫מטעמים‪ .‬וואלט דאך געדארפט שטיין‬ ‫גרויסער רמז פון א גאולה‪ .‬דער מדרש איז‬ ‫צדיקים טייטשן אויס אמאל די אותיות‪,‬‬ ‫"ותתן את הלחם ואת המטעמים"‪ ,‬ווייל‬ ‫באקאנט און ווערט אסאך צוגעברענגט‬ ‫אמאל די ווערטער‪ ,‬אמאל די טראפן און‬ ‫דאס ברויט איז די עיקר סעודה און‬ ‫אין חסידישע ספרים‪[ ,‬אין "בני יששכר"‬ ‫אמאל די נקודות; זיי טוישן א ווארט אויף‬ ‫צוזאמען מיט דעם קומען די מטעמים‪.‬‬ ‫אויף עטליכע פלעצער‪ ].‬דער פרקי‬ ‫א געוויסן וועג‪ ,‬און עס ווערט נמשך א‬ ‫דרבי אליעזר זאגט אזוי‪ :‬אין דעם אלף‪-‬‬ ‫געוויסער טייטש‪ .‬קומט דער פסוק און‬ ‫זאגט דער "אור לשמים"‪ ,‬אן‬ ‫בית זענען דא פינף אותיות וואס זענען‬ ‫שרייט ארויס – די שכינה הקדושה זאגט‪:‬‬ ‫אינטערעסאנטן אפטייטש‪'' :‬מטעמים''‬ ‫געדאפלט – די אותיות מנצפ"ך (כ‪-‬ך‪,‬‬ ‫"ותתן" – זי געבט איבער‪" ,‬את המטעמים"‬ ‫גייט ארויף אויף די טראפן וואס מען‬ ‫מ‪-‬ם‪ ,‬נ‪-‬ן‪ ,‬פ‪-‬ף‪ ,‬צ‪-‬ץ)‪ .‬אין יעדע פון די פינף‬ ‫– די טראפן מיט די נקודות וואס זענען‬ ‫ליינט‪ ,‬די טעמי המקרא הייסן דאך טאקע‬ ‫געדאפלטע אותיות ליגט א כח פון גאולה;‬ ‫תורה שבעל פה‪" ,‬ואת הלחם" – די אותיות‬ ‫"טעמים"‪ .‬עס מיינט סיי די טעמים און‬ ‫יעדע אות איז צוניץ געקומען פאר אן ענין‬ ‫פון תורה שבכתב‪ ,‬זי געבט עס איבער "ביד‬ ‫סיי די נקודות‪'' .‬לחם'' גייט ארויף אויף די‬ ‫פון א גאולה‪ .‬דער מדרש גייט דורך יעדע‬ ‫יעקב בנה" – אין די הענט פונעם צדיק‬ ‫עצם ווערטער פונעם פסוק‪ .‬ער ברענגט‬ ‫איינס‪:‬‬ ‫שבדור‪ ,‬ער זאל דרש'נען די תורה כרצונו‬ ‫פון זוהר הקדוש אז תורה שבכתב ווערט‬ ‫לטובת בני ישראל‪.‬‬ ‫אנגערופן "לחם"‪.‬‬ ‫די דאפלטע כ"ף איז געווען די גאולה‬ ‫פון אברהם אבינו‪ ,‬וואס איז באפרייט‬ ‫ווען מען קוקט אביסל אריין אין די‬ ‫אויב מען קוקט אין א ספר תורה זעט‬ ‫געווארן פון אור כשדים ווייל דער‬ ‫דברי הצדיקים‪ ,‬אין די פריערדיגע דורות‬ ‫מען אזוי‪ :‬געשריבן אין די תורה זענען‬ ‫אייבערשטער האט אים געזאגט "לך לך"‬ ‫און אין די מדרשים‪ ,‬קען מען טרעפן‬ ‫נאר די אותיות און די תגין‪ .‬די טראפן און‬ ‫– ביידע ווערטער ענדיגן זיך מיט א כ"ף‪.‬‬ ‫אסאך "מטעמים" און "לחם" – וויאזוי אין‬ ‫די נקודות דארף מען וויסן בעל פה וויאזוי‬ ‫דאס "לך לך" האט אים ארויסגענומען פון‬ ‫די פסוקים ליגן באהאלטן פילע אוצרות‬ ‫מען דארף דא זאגן‪ .‬די אותיות התורה‬ ‫דארט‪" ,‬מארצך וממולדתך ומבית אביך"‪,‬‬ ‫פון שפע און ברכות‪ .‬מיר וועלן זיך באציען‬ ‫וואס זענען געשריבן הייסן "לחם"‪ ,‬וואס‬ ‫און דאס איז געווען אן ענין פון גאולה‪.‬‬ ‫צו א פסוק וואס קוקט טאקע אויס ווי א‬ ‫דאס איז תורה שבכתב‪ .‬דער ענין פון די‬ ‫שארפער‪ ,‬נעגאטיווער פסוק‪ ,‬און זען וואס‬ ‫מטעמים – די טראפן – איז דער ענין פון‬ ‫ווייטער איז דא די דאפלטע מ"ם‪ ,‬מיט‬ ‫דאס קומט אונז לערנען‪.‬‬ ‫תורה שבעל פה‪.‬‬ ‫וועלכע יצחק אבינו איז אויסגעלייזט‬ ‫געווארן פון די פלשתים‪ .‬עס שטייט אין‬ ‫פסוק‪" :‬לך מעמנו כי עצמת ממנו מאד" –‬ ‫אנגעצויגנקייט‬ ‫כאטשיג ''תורה שבכתב'' קומט פאר‬ ‫''תורה שבעל פה''‪ ,‬איז אבער תורה שבעל‬ ‫די ווערטער "ממנו מאד" הייבן זיך ביידע‬ ‫אין ''פלשתים''‬ ‫פה א בחינה פון מלכות‪ ,‬וואס איז א‬ ‫אן מיט א מ"ם‪ ,‬איז דאס א דאפלטע מ"ם‪.‬‬ ‫בחינה פון "סוף מעשה במחשבה תחלה"‪,‬‬ ‫זעט מען אז מיט דעם כח פון די דאפלטע‬ ‫אינעם מיטעלסטן חלק פון די פרשה‪,‬‬ ‫דעריבער איז אמאל דא אן ענין אז מען‬ ‫מ"ם האט יצחק אבינו געהאט א ''גאולה''‬ ‫ווען יצחק אבינו איז געווען אין פלשתים‪,‬‬ ‫שטעלט ''תורה שבעל פה'' פאר ''תורה‬ ‫פון די ''פלשתים''‪.‬‬ ‫איז דארט טאקע געווען א גרויסער שפע‪,‬‬ ‫שבכתב''‪ .‬ממילא‪ ,‬וויבאלד מטעמים (די‬ ‫"ויברכהו ה'"‪ ,‬אבער די באציאונגען מיט‬ ‫טראפן) זענען תורה שבעל פה‪ ,‬און לחם‬ ‫מיט די דאפלטע נו"ן האט יעקב אבינו‬ ‫די ארומיגע חברה זענען געווען זייער‬ ‫איז תורה שבכתב‪ ,‬קומען די מטעמים‬ ‫געהאט א גאולה פון עשו‪ ,‬ווייל עס שטייט‬ ‫אומבאקוועם‪ ,‬מען האט זיך געהאלטן אין‬ ‫פארן לחם‪ ,‬ווייל דער ענין פון מלכות איז‬ ‫אינעם פסוק‪" :‬הצילני נא" –איז צוויי מאל‬ ‫איין ארומשלאגן‪ .‬עס איז געקומען צו א‬ ‫"במחשבה תחלה"‪.‬‬ ‫א נו"ן‪ ,‬און אזוי איז ער געראטעוועט‬ ‫מצב וואס אבימלך האט געזאגט צו יצחק‪:‬‬ ‫געווארן "מיד אחי מיד עשו"‪.‬‬ ‫"לך מעמנו כי עצמת ממנו מאד" בדרך כלל‬ ‫אבער ווי קומט דאס דא אריין אין‬ ‫איז א גירוש קיינמאל נישט קיין געשמאקע‬ ‫פסוק? אז רבקה האט געגעבן פאר יעקב‬ ‫דערנאך איז דא די דאפלטע פ"א‪ ,‬וואס‬ ‫זאך‪ .‬יצחק אבינו איז דאך אהינגעגאנגען‬ ‫די טראפן מיט די פסוקים? זאגט דער‬ ‫דאס איז געווען די גאולה פון כלל ישראל‬ ‫פאר א סיבה און זיך דארט באזעצט‪ ,‬און‬ ‫הייליגער "אור לשמים" אזוי‪ :‬רבקה גייט‬ ‫אין מצרים‪ ,‬ווי עס שטייט אין פסוק‪" :‬פקוד‬ ‫פלוצלינג קומט אזא שארפער באפעל‬ ‫ארויף אויף די שכינה הקדושה‪ ,‬און יעקב‬ ‫פקדתי אתכם"‪.‬‬ ‫פון אבימלך אוועקצוגיין; עס איז מסתמא‬ ‫גייט ארויף אויף דעם צדיק הדור‪ .‬עס איז‬ ‫געווען א שווערע און אומבאקוועמע‬ ‫ידוע אז די צדיקי הדור האבן א כח צו‬ ‫די דאפלטע צדי"ק איז נאכנישט‬ ‫מציאות פאר יצחק אבינו‪.‬‬ ‫נעמען די פרשה און די פסוקים און עס‬ ‫ד ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫פרשת תולדות באגעגנט מען זיך נישט‬ ‫אויס ווי עס זאל דווקא זיין אן ענין פון‬ ‫מקוים געווארן; דאס וועט זיין ווען משיח‬ ‫מיט קיין שום שארפן מהלך פון יצחק‬ ‫גאולה‪ .‬דער פסוק האלט נאך ביי דעם‬ ‫וועט קומען‪ .‬דער פסוק זאגט אז די בחינה‬ ‫אבינו‪ .‬פונקט פארקערט‪ ,‬ער זעט אויס ווי‬ ‫''שארפערן חלק''‪ ,‬מען אמפערט זיך נאך‬ ‫פון משיח איז "צמח צדיק" – צוויי מאל א‬ ‫דער גרעסטער סבלן וואס איז נאר געווען;‬ ‫ארום מיט די פלשתים און מען טוט אים‬ ‫צדי"ק‪ .‬דעמאלטס וועט די גאולה נשלם‬ ‫די גרעסטע מאס רואיגקייט וואס קען נאר‬ ‫פארטרייבן; לכאורה האבן זיי געהאט די‬ ‫ווערן דורך דעם כח פון די אות צדי"ק‪.‬‬ ‫זיין‪ ,‬דאס זעט מען ביי יצחק אבינו אין‬ ‫אויבערהאנט מיט דעם וואס ''זיי'' האבן‬ ‫פרשת תולדות‪.‬‬ ‫אים פארטריבן‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬וויאזוי קען זיין‬ ‫אויף דעם ארויף איז דא דעם באקאנטן‬ ‫אז דאס ווערט באטראכט ווי אן ענין פון‬ ‫טייטש פון המקובל הגה''ק ר' שמשון‬ ‫ער לערנט אפ אז דער גאנצער ענין‬ ‫''גאולה''?‬ ‫אסטראפאליער זיע'א הי''ד אויפן פסוק‬ ‫פון "ויאהב יצחק את עשו" – כאטש עס‬ ‫"מכנף הארץ זמירות שמענו צבי לצדיק"‪:‬‬ ‫איז שווער צו טראכטן אז ער האט באמת‬ ‫עס קען אפשר זיין בדרך רמז און בדרך‬ ‫"מכנף" זענען די אותיות מ"ם‪ ,‬כ"ף‪ ,‬נו"ן‪,‬‬ ‫נישט געוואוסט ווער עשו איז – איז אויך‬ ‫פנימיות א שטארקע בחינה פארוואס "כי‬ ‫פ"א‪" .‬זמירות שמענו" – מיר האבן שוין‬ ‫געווען אן ענין פון סבלנות; ווי שווער עס‬ ‫עצמת ממנו מאד" איז די ''גאולה'' פון‬ ‫געהערט די זמירות און מיטגעהאלטן‬ ‫איז אים געווען‪ ,‬האט ער אים נאך אלץ ליב‬ ‫יצחק אבינו מיד פלשתים‪.‬‬ ‫די גאולות פון אברהם‪ ,‬יצחק‪ ,‬יעקב און‬ ‫געהאט‪.‬‬ ‫מצרים‪" .‬צבי" (לשון רצון) – מיר ווילן שוין‬ ‫''סבלנות'' און‬ ‫אזוי שטארק זוכה זיין "לצדיק"‪ ,‬אז עס‬ ‫און בפרט די מעשה מיט די פלשתים‪:‬‬ ‫''רואיגקייט'' פון‬ ‫זאל שוין נשלם ווערן די פינפטע גאולה‪,‬‬ ‫מען זעט אין די גאנצע פרשה ווי מען האט‬ ‫יצחק אבינו‬ ‫דער ענין פון די אות צדי"ק‪.‬‬ ‫אים געפייניגט און גערודפ'ט און מען האט‬ ‫זיך געשלאגן מיט אים‪ .‬די שארפסטע זאך‬ ‫עס איז אויך דא א טייטש וואס דער‬ ‫בכלל‪ ,‬ווען מען רעדט פון די גאנצע‬ ‫וואס יצחק אבינו דריקט זיך אויס איז‪:‬‬ ‫אפטער רב זיע''א ברענגט צום סוף פון זיין‬ ‫מעשה פון יצחק אבינו מיט די פלשתים‪,‬‬ ‫"איך זע איר האט מיר פארשיקט‪ ,‬וואס‬ ‫הייליגן ספר "אוהב ישראל"‪ ,‬בשם הגה''ק‬ ‫איז די וועג וויאזוי מען באטראכט די‬ ‫ווילט איר יעצט פון מיר?" אבער עפעס‬ ‫ר' יעקב שמשון זיע'א פון שפיטיווקא‪,‬‬ ‫פרשה אוודאי "אין מקרא יוצא מידי‬ ‫צוריקצוטון אדער צוריקצושלאגן –‬ ‫אויף דעם לשון אין די זמירות‪" :‬ואשרי כל‬ ‫פשוטו"‪ .‬דעם פשוט'ן פשט דארף מען זיך‬ ‫גארנישט‪ .‬ער שלינגט און שלינגט‪ .‬מען‬ ‫חוכי לתשלומי כפל"‪ .‬ער פרעגט‪ :‬מיינט‬ ‫אויך לערנען פון די אבות הקדושים; הגם‬ ‫פארשטאפט איין גרוב‪ ,‬גייט ער ווייטער‪:‬‬ ‫מיר ווייסן אז יעדער ריר פון זייער גאנצן‬ ‫דאס אז מען ווארט דער אייבערשטער‬ ‫באר‪ ,‬עסק‪ ,‬רחובות‪ .‬עס זעט אויס ווי מען‬ ‫דרך איז למעלה למעלה פון השגות אנוש‪,‬‬ ‫זאל באצאלן דאפלטע שכר? איז דען‬ ‫רעדט דא פון די גרעסטע מדת אהבה און‬ ‫זענען אבער דא ענינים וואס מען דארף‬ ‫ריכטיג צו טון א מצוה נאר כדי צו ווארטן‬ ‫די גרעסטע רואיגקייט וואס איז שייך;‬ ‫אפלערנען פון די פשטות המקרא‪.‬‬ ‫אויף שכר‪ ,‬און נאך דאפלטע שכר? ער‬ ‫אזוי זעט אויס זיין גאנצע באנעמונג מיט‬ ‫טייטשט עס אויף דעם זעלבן אופן‪" :‬אשרי‬ ‫די פלשתים‪.‬‬ ‫עס איז דא א ספר וואס עס איז א‬ ‫כל חוכי" – וואויל איז פאר די וואס האפן‬ ‫"דבר בעתו" נאכצוזאגן דערפון‪ ,‬היות עס‬ ‫שוין "לתשלומי"‪ ,‬עס זאל שוין פערטיג‬ ‫מאידך גיסא‪ ,‬ווען מען קוקט אין פרשת‬ ‫טראגט דעם נאמען פון די פרשה‪" :‬תולדות‬ ‫ווערן דער "כפל"‪ ,‬די פינף געדאפלטע‬ ‫לך לך אויף אברהם אבינו'ס מהלך‪ ,‬זעט‬ ‫יצחק"‪[ .‬עס זענען דא עטליכע ספרים מיט‬ ‫אותיות‪ .‬פיר זענען שוין געשען‪ ,‬און מען‬ ‫מען דעם שארפסטן מהלך וואס איז נאר‬ ‫דעם נאמען‪ ,‬אבער יעצט רעדן מיר פונעם‬ ‫ווארט אויף די פינפטע‪.‬‬ ‫שייך‪ .‬ווען מען קומט אים זאגן אז מען‬ ‫"תולדות יצחק" פונעם סוואליעווער רב‬ ‫האט געכאפט לוט'ן‪ ,‬וואלט מען אפשר‬ ‫זצ"ל‪ ,‬דער מחבר פון "דברי יצחק" און‬ ‫יעצט האלטן מיר דא אין פרשת‬ ‫געקענט פרובירן זיך צו מפשר זיין בדרך‬ ‫"בית יצחק" אויף מסכת מגילה‪ ,‬וואס איז‬ ‫תולדות‪ ,‬ביי די גאולה פון יצחק אבינו פון‬ ‫שלום אדער זיך אויסגלייכן‪ ,‬אבער תיכף‬ ‫געווען דער ראש בית דין אין מונקאטש‪].‬‬ ‫די פלשתים‪ ,‬וואס ליגט אין די דאפלטע מ'‬ ‫ומיד "וישמע אברם כי נשבה אחיו" – ער‬ ‫פון "כי עצמת ממנו מאד"‪.‬‬ ‫גייט גלייך אין א מלחמה און שלאגט זיך‬ ‫אינעם ספר הקדוש "תולדות יצחק"‬ ‫מיט א שטארקע שארפקייט‪ .‬די מדה פון‬ ‫טייטשט ער דעם ערשטן פסוק אין די‬ ‫לכאורה איז עס אינטערעסאנט‪.‬‬ ‫אברהם‪ ,‬איז דאך מדת החסד?‬ ‫פרשה‪[ .‬דעם מהלך וואס ער טייטשט‬ ‫אוודאי זעט מען אז יצחק אבינו איז‬ ‫געפינט מען אין אסאך ספרים‪ ,‬אין "נועם‬ ‫''סוף כל סוף'' געראטעוועט געווארן מיד‬ ‫נאר וואס דען? עס איז די בחינה וואס‬ ‫אלימלך" שטייט אויך זייער ענליך‪ ].‬עס‬ ‫פלשתים‪ ,‬און צום סוף זענען זיי טאקע‬ ‫שטייט אין אלע חסידישע ספרים‪ ,‬אז עס‬ ‫איז דאך ידוע אז יצחק אבינו איז דאך‬ ‫געקומען אים איבערבעטן‪ ,‬אבער דער‬ ‫איז נישט פשט אז ביי די הייליגע אבות‬ ‫געווען "מדת הגבורה"‪ ,‬אבער דערווייל אין‬ ‫פסוק "כי עצמת ממנו מאד" זעט נישט‬ ‫ה ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫"פלשתים" איז בגימטריא צען מאל אלקים‬ ‫(מדת הדין)‪ .‬יצחק אבינו‪ ,‬וואס איז מדת‬ ‫א באהאלטענע‬ ‫זענען די מדות געווען ''נאטורן'' חלילה‪,‬‬ ‫נאר דאס זענען ''דרכים'' אין עבודת השם‪.‬‬ ‫הגבורה‪ ,‬איז אהינגעגאנגען זיך לוחם‬ ‫''מערכה'' מיט‬ ‫די שלימות פון א דרך אין עבודת השם איז‬ ‫זיין מיט זיי‪ .‬שפעטער ברענגט דער בני‬ ‫די ''פלשתים''‬ ‫דוקא ווען מען טוט אמאל פארקערט ווי די‬ ‫יששכר נאך א רמז‪ :‬אז תמר‪ ,‬ווען זי איז‬ ‫נאטור‪ ,‬ווייל מען פארשטייט אז דאס איז‬ ‫געגאנגען אויפשטעלן מלכות בית דוד‪,‬‬ ‫דאס איז אין פשטות‪ ,‬ווען מען קוקט‬ ‫יעצט דער ריכטיגער וועג‪.‬‬ ‫האט זי איבערגעחזר'ט די דריי מלחמות‪.‬‬ ‫אין די פרשה‪ ,‬זעט טאקע נישט אויס אז‬ ‫זי האט געבעטן דריי זאכן‪" :‬חותמך פתילך‬ ‫יצחק אבינו זאל עפעס צוריקטון פאר די‬ ‫דערפאר איז די גרעסטע גדלות פון‬ ‫ומטך"‪ ,‬וואס איז אויך די ראשי תיבות ח' פ'‬ ‫פלשתים; ער האט אלעמאל סובל געווען‪,‬‬ ‫אברהם אבינו געווען דעמאלטס ווען ער‬ ‫מ'‪ ,‬אזוי ווי "מפח"‪ .‬זי האט אינזין געהאט‬ ‫וואס איז פאר זיך אליין א גאר שטארקער‬ ‫האט געטון אנדערש ווי זיין מדת החסד‪,‬‬ ‫אז יעצט ווען מען גייט אויפשטעלן‬ ‫לימוד‪ .‬אבער בפנימיות הדברים איז דא‬ ‫ווייל ער האט פארשטאנען אז יעצט‬ ‫מלכות בית דוד‪ ,‬דארף מען ניצן די כוחות‬ ‫א לשון וואס דער הייליגער בני יששכר‬ ‫דארף מען גיין מיט שארפקייט‪ .‬און די‬ ‫פון די דריי אבות‪" .‬חותם" איז מרמז אויף‬ ‫ברענגט (אין א לאנגע הגה סוף מאמר‬ ‫גרעסטע גדלות פון יצחק אבינו איז געווען‬ ‫די מלחמת חרן וואס יעקב אבינו האט‬ ‫ד' פון חנוכה) פון א ספר קדמון "שברי‬ ‫ווען עס זענען געקומען זמנים וואס ער‬ ‫געפירט‪ ,‬ווייל עס הייבט זיך אן מיט א ח';‬ ‫איז צוגעגאנגען מיט סבלנות‪ ,‬ער האט‬ ‫לוחות"‪ ,‬געבויט אויפן אר"י הקדוש‪ ,‬אז‬ ‫בכלל איז "חותם" מרמז אויף יעקב‪ ,‬ווייל‬ ‫נישט גענומען קיין שום שארפקייט און‬ ‫בפנימיות האט זיך דא געפירט א ''גרויסע‬ ‫"חותמו של הקדוש ברוך הוא אמת" און‬ ‫גארנישט צוריקגעשלאגן‪ ,‬ווייל דערמיט‬ ‫מערכה''‪ .‬יצחק אבינו'ס זיך אויפהאלטן‬ ‫יעקב איז מדת אמת‪" .‬פתיל" איז מרמז‬ ‫האט ער געארבעט אויף זיין מדה אויף‬ ‫אין פלשתים איז געווען ממש א ''מלחמה''‬ ‫אויף יצחק‪ ,‬ווייל עס הייבט זיך אן מיט א‬ ‫וואס ער האט געפירט מיט פלשתים‪ .‬די‬ ‫דעם וועג‪.‬‬ ‫פ' אזוי ווי פלשתים‪ ,‬און "פתיל" איז אויך‬ ‫מלחמה איז נישט געווען אויף א פיזישן‬ ‫בגימטריא צען מאל דער שם נ"ב‪ ,‬וואס איז‬ ‫וועג‪ ,‬נאר בפנימיות‪ ,‬אבער עס איז געווען‬ ‫טייטשט דער סוואליווע'ר רב אריין‬ ‫א בחינה פון דין; דערמיט האט זי געוואלט‬ ‫אן ערנסטע און שארפע מלחמה‪.‬‬ ‫אינעם ערשטן פסוק פון די פרשה‪[:‬וכעין‬ ‫ברענגען דעם כח פון יצחק‪" .‬מטך" (מיט א‬ ‫מ' ווי מצרים) איז דער כח פון אברהם וואס‬ ‫זה בספה'ק ''תולדות'' יעקב יוסף]‬ ‫האט געהאלפן קעגן קליפות מצרים‪ ,‬אויך‬ ‫דער הייליגער בני יששכר ברענגט‬ ‫"תולדות" – רש"י זאגט דאך אין פרשת‬ ‫איז דער שורש פון "מטך" מ"ט‪ ,‬וואס האט‬ ‫דארט א זייער אינטערעסאנטן רמז פונעם‬ ‫נח אז "עיקר תולדותיהם של צדיקים‬ ‫געהאלפן אידישע קינדער ארויסקריכן‬ ‫ספר "שברי לוחות"‪" :‬נפשנו כצפור נמלטה‬ ‫מעשים טובים"‪ .‬אוודאי איז יעדע עבודה‬ ‫פון די מ"ט שערי טומאה פון מצרים‪.‬‬ ‫מפח יוקשים" – דאס ווארט "מפח" איז‬ ‫פון אברהם און יצחק הייליג און טייער‪,‬‬ ‫די ראשי תיבות פון דריי שטעט וואס די‬ ‫אבער די חשוב'סטע עבודה איז געווען‬ ‫עס איז באמת דא פארגעקומען א‬ ‫דריי אבות האבן דארט געפירט א מערכה‬ ‫דעמאלטס ווען זיי האבן זיך "פארטוישט"‪:‬‬ ‫גרויסע מלחמה‪ ,‬א מערכה‪ ,‬וואס יצחק‬ ‫לטובת כלל ישראל‪.‬‬ ‫ווען יעדער האט געטון פארקערט ווי‬ ‫אבינו האט דא געפירט מיט די פלשתים‬ ‫זיין אייגענע מדה‪ .‬דאס איז געווען זייער‬ ‫באהאלטענערהייט‪.‬‬ ‫אברהם אבינו איז געגאנגען צו פירן‬ ‫עיקר חשיבות און דאס ווייזט אויף זייער‬ ‫א מערכה מיט די קליפה פון מצרים‪ ,‬כדי‬ ‫שלימות – אז נישט די ''מדה'' האט זיי‬ ‫אבימלך האט טענות‬ ‫אידישע קינדער זאלן זיך שפעטער קענען‬ ‫האלטן‪ .‬יצחק אבינו איז געגאנגען פירן א‬ ‫געפירט‪ ,‬נאר דער ''רצון השם''‪ ,‬ביז זיי‬ ‫האבן שטענדיג געקענט טון אפילו דעם‬ ‫אויף יצחק'ס השפעות‬ ‫מערכה מיט די קליפה פון פלשתים‪ .‬און‬ ‫היפוך פון זייער מדה‪.‬‬ ‫יעקב אבינו איז געגאנגען זיך צו שלאגן‬ ‫אינעם ספר "פרי העץ"‪ ,‬וואס דער‬ ‫מיט די קליפה פון חרן‪" .‬מפח" איז ראשי‬ ‫"ואלה תולדות יצחק" – וועלכע זאך איז‬ ‫גרויסער גאון רבי יהודה מודרן זצ"ל‬ ‫תיבות‪ :‬מ'צרים‪ ,‬פ'לשתים‪ ,‬ח'רן‪ .‬אלע‬ ‫די עיקר "תולדות"‪ ,‬די עיקר מעשים טובים‬ ‫(פון די תלמידים פונעם הייליגן חתם‬ ‫דריי אבות האבן זיך אויף דעם געשלאגן‪.‬‬ ‫פון יצחק וואס מען משבח? דעמאלטס‬ ‫סופר) האט מחבר געווען‪ ,‬ברענגט ער‬ ‫"נפשנו כצפור נמלטה" – מיר זענען‬ ‫ווען ער איז געווען "בן אברהם"‪ ,‬ווען מען‬ ‫אן אינטערעסאנטן מאמר פונעם ילקוט‬ ‫געראטעוועט געווארן "מפח יוקשים"‪ ,‬פון‬ ‫האט דערקענט אין אים די מדת החסד‪,‬‬ ‫ראובני‪ .‬דער ילקוט ראובני ברענגט עס‬ ‫נאך פון מדרש הנעלם ווען אבימלך‬ ‫די שטרויכלונגען פון מצרים‪ ,‬פלשתים און‬ ‫און "אברהם" – וועלכע זאך איז די תולדות‬ ‫האט געזאגט פאר יצחק "לך מעמנו כי‬ ‫חרן‪.‬‬ ‫פון אברהם‪" ,‬הוליד" – ווען האט אברהם‬ ‫עצמת ממנו מאד"‪ ,‬האט ער אים געזאגט‬ ‫אבינו געטון די חשוב'סטע זאך? "את‬ ‫פאלגנד‪" :‬דיין טאטע אברהם איז געווען‬ ‫ברענגט ער פונעם אר"י הקדוש אז‬ ‫יצחק" – ווען ער האט גענומען א שארפן‬ ‫מדת החסד‪ ,‬און ער האט דורך מדת החסד‬ ‫פלשתים זענען די גרעסטע כוחות הדין;‬ ‫מהלך ווי יצחק‪.‬‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ו‬ ‫געפרעגט די פרוי‪" :‬האסט עפעס ביי דיר‬ ‫געהאט און נישט בלויז מקנא געווען?‬ ‫געקענט ברענגען גוטע השפעות‪ .‬אבער דו‬ ‫אין שטוב?" דעמאלטס איז די וועלט‬ ‫ביסט א שווערער מענטש‪ ,‬דו ביסט דאך‬ ‫נישט געווען ראוי צו אזא גרויסע ברכה‪,‬‬ ‫דארף מען מסביר זיין ביידע זאכן‬ ‫יצחק – מדת הדין‪ .‬דורך דיר קומען נישט‬ ‫און די ברכה איז צוגעגאנגען אזוי‪ :‬אין די‬ ‫צוזאמען‪ .‬עס קומט דאך דער הייליגער יום‬ ‫קיין ברכות‪ ,‬דורך דיר קען גאר קומען דאס‬ ‫זעלבע צייט וואס די פרוי'ס גאנצע הויז איז‬ ‫טוב חנוכה‪ ,‬און אין חנוכה זענען מיר כסדר‬ ‫פארקערטע פון ברכות‪ .‬ממילא גיי דיר‬ ‫געווארן אנגעפילט מיט קריגלעך אויל‪ ,‬איז‬ ‫פארנומען מיט דעם יסוד אז כדי עס זאל‬ ‫אוועק‪' .‬לך מעמנו'‪ ,‬גיי אוועק‪ ,‬דו ביסט צו א‬ ‫געווארן א שרעקליכער מאנגל אין אויל אין‬ ‫קענען אריינקומען א ברכה‪ ,‬קען עס נישט‬ ‫שווערע מדה‪' ,‬עצמת ממנו'‪ ,‬דו ביסט מדת‬ ‫די גאנצע וועלט‪ .‬דאס איז טאקע די סיבה‬ ‫קומען "יש מאין"; עס מוז זיין עפעס א כלי‬ ‫הדין און דו ברענגסט נישט קיין גוטס‪".‬‬ ‫פארוואס דאס אויל איז געווארן מורא'דיג‬ ‫וואו די ברכה זאל נמשך ווערן‪ ,‬אזוי ווי מיר‬ ‫טייער‪ ,‬ווייל עס איז געווען תלוי הא בהא‪.‬‬ ‫זענען ביי די מעשה פון אלישע הנביא‪.‬‬ ‫דער "פרי העץ" שמועסט דאס אויס‬ ‫עס שטייט אין פסוק "ויעמד השמן"‪ ,‬אז‬ ‫ממילא האט געמוזט איבערבלייבן עפעס‬ ‫זייער אינטערעסאנט‪ :‬לאמיר זאגן אז‬ ‫דער פרייז האט זיך מורא'דיג געהויבן‪ ,‬ווייל‬ ‫פונ'ם קריגל פונעם ערשטן טאג‪ ,‬כדי עס‬ ‫אבימלך האט געקענט די אלע ''סודות''‬ ‫עס איז נישט געווען קיין נס אז עס זאל‬ ‫זאל קענען נמשך ווערן ווייטער‪ .‬עס איז‬ ‫און געוואוסט פון יצחק אבינו'ס כוחות‬ ‫קומען ''נייע אויל''‪ ,‬נאר דער נס איז געווען‬ ‫אבער ידוע אז דאס איז נישט אזא פשוט'ע‬ ‫אין ''מדת הגבורה''‪ ,‬אבער וויאזוי קען‬ ‫אז דאס ''גאנצע אויל פון די וועלט'' זאל‬ ‫זאך‪ ,‬ווייל מיר טרעפן דאך יא א השפעה פון‬ ‫ער לייקענען די אפענע מציאות בפה‬ ‫קומען אהין‪.‬‬ ‫''יש מאין'' ווי למשל‪ ,‬דער מן איז געווען א‬ ‫מלא? וויאזוי קען ער זאגן אז יצחק אבינו‬ ‫"יש מאין"‪ ,‬טראץ דעם וואס א ברכה דארף‬ ‫ברענגט נישט קיין ברכות‪ ,‬ווען די מציאות‬ ‫א ענליכע בחינה ברענגט דער הייליגער‬ ‫געווענליך זיין א "יש מיש"‪.‬‬ ‫איז געווען "ויזרע יצחק בארץ ההיא וימצא‬ ‫חתם סופר‪ ,‬אז בשעת די אידן זענען‬ ‫מאה שערים"‪ ,‬און יעדער האט געזאגט‬ ‫געווען אין מדבר; ווען די אידן האבן‬ ‫נאר דער חילוק איז‪ ,‬עס זענען דא צוויי‬ ‫"זבל פרדותיו של יצחק ולא כספו וזהבו‬ ‫באקומען דעם מן‪ ,‬האט די השפעה פונעם‬ ‫סארטן ברכות‪ :‬עס איז דא א ברכה וואס‬ ‫של אבימלך"? וויאזוי קען ער אים זאגן‬ ‫מן אוועקגענומען אלע השפעות פונעם‬ ‫איז נישט אויף די העכסטע דרגה‪ ,‬און‬ ‫"ניין‪ ,‬דו ברענגסט נישט קיין ברכות‪ ,‬נאר‬ ‫האניג און אויל אין ארץ ישראל‪ .‬וויבאלד‬ ‫דעמאלטס ארבעט עס אזוי‪ :‬מען קען נישט‬ ‫דיין טאטע"?‬ ‫דער מן האט געהאט א טעם פון "כצפיחית‬ ‫באשאפן קיין ''נייע'' השפעות; אויב מען‬ ‫בדבש" און "לשד השמן"‪ ,‬איז די השפעה‬ ‫וויל ממשיך זיין א ברכה פאר פלוני‪ ,‬מאכט‬ ‫זאגט ער א מורא'דיג שיינעם מהלך‪:‬‬ ‫פונעם טעם געקומען פון די השפעה פון‬ ‫מען אז אלע השפעות וואס זענען שוין דא‬ ‫אוודאי האט אבימלך געזען אז יצחק‬ ‫ארץ ישראל‪ .‬די תושבי ארץ כנען האבן‬ ‫אויף דער וועלט זאלן אנקומען צו אים‪.‬‬ ‫אבינו איז מלא ברכות‪ ,‬ער האט אבער‬ ‫דעמאלטס טאקע נישט געהאט קיין‬ ‫אוטאמאטיש וועט פלוני ווערן רייך‪ ,‬אבער‬ ‫אפגעלערנט אז זיינע ברכות קומען נישט‬ ‫גוטע אויל און קיין גוטן האניג; מען זעט‬ ‫עס וועט זיין אויפן חשבון פון אלמוני‪ ,‬ווייל‬ ‫דורך א "ברכה"‪ ,‬נאר די גרויסע שפע קומט‬ ‫טאקע אז די מרגלים האבן נאר געברענגט‬ ‫יענער וועט ווערן ארים‪.‬‬ ‫אויף א צווייטן וועג – דורך אן ענין פון ''דין''‪.‬‬ ‫אנדערע פירות‪ ,‬אבער ''זית'' און ''דבש''‬ ‫האבן זיי נישט געברענגט‪ ,‬ווייל די השפעה‬ ‫אויב די וועלט איז נישט ראוי מען זאל‬ ‫וואס מיינט דאס? איז ער מסביר זייער‬ ‫פון די ארץ ישראל'דיגע ''זית'' און ''דבש''‬ ‫ממשיך זיין א ברכה‪ ,‬אדער דער מענטש‬ ‫שיין‪ :‬דער פסוק זאגט שפעטער‪ ,‬ווען‬ ‫איז אנגעקומען צום מן‪.‬‬ ‫וואס איז ממשיך איז נישט גענוג גרויס‪,‬‬ ‫אבימלך איז געקומען זיך איבערבעטן און‬ ‫אדער דער מענטש וואס באקומט די ברכה‬ ‫זאגן "ראו ראינו כי היה ה' עמך"‪ ,‬האט יצחק‬ ‫אבער אויב די השפעה קומט פון א גאר‬ ‫איז נישט גענוג ראוי‪ ,‬דעמאלטס איז דער‬ ‫אבינו אים צוריק געזאגט‪" :‬וואס ווילט איר‬ ‫הויכן מקום‪ ,‬דעמאלטס קומט עס נישט‬ ‫ענין פון א ברכה א "יש מיש"‪ .‬דאס מיינט‬ ‫פון מיר? ואתם שנאתם אותי ותשלחוני‬ ‫אויפן חשבון פון א צווייטן‪.‬‬ ‫אז עס איז נישט בעצם א נייע השפעה‪ ,‬נאר‬ ‫מאתכם – איר האט מיך פיינט געהאט און‬ ‫א "קירוב ההשפעה" – מען ברענגט צו אים‬ ‫מיך אוועקגעשיקט‪".‬‬ ‫זאגט דער "פרי העץ" מורא'דיג שיין‪ :‬אין‬ ‫דאס געלט און די השפעות פון די גאנצע‬ ‫די מדרשים שטייט‪ ,‬אז אין די זעלבע צייט‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫באמת קען מען אריינטראכטן‪:‬‬ ‫וואס יצחק האט מורא'דיג מצליח געווען‬ ‫דיפלאמאטיש גערעדט‪ ,‬אויב זיי האבן‬ ‫און איז געווארן גאר רייך ביי די פלשתים‪,‬‬ ‫אבער אוודאי איז דא א פיל העכערע‬ ‫אוועקגעשיקט יצחק‪ ,‬מוז זיין אז זיי האבן‬ ‫האט ביי אבימלך די עקאנאמיע שרעקליך‬ ‫דרגה פון השפעה‪ .‬א העכערע דרגה איז‬ ‫אים פיינט געהאט? זיי האבן אים פשוט‬ ‫געקראכט און ער איז געווארן שטארק‬ ‫ווען עס קומען אינגאנצן נייע השפעות‬ ‫מקנא געווען! אוודאי ברענגט ''קנאה'' צו‬ ‫פארארעמט‪.‬‬ ‫און קיינער ליידט נישט דערפון‪ .‬דאס קען‬ ‫''שנאה''‪ ,‬אבער זיי האבן דאך געהאט א‬ ‫אבער נאר קומען מצד שם הוי"ה‪ ,‬פון א‬ ‫תירוץ אז "דו מאכסט זיך דא צו גרויס‪ ,‬דו‬ ‫האט אבימלך אפגעלערנט‪ :‬וואס גייט‬ ‫''גאר הויכן מקור'' וואס מען איז נישט‬ ‫נעמסט איבער די גאנצע מלוכה‪ ,‬דו ביסט‬ ‫דא פאר? עס זעט אויס אז די גאנצע‬ ‫אלעמאל זוכה דערצו‪.‬‬ ‫רייכער פונעם קעניג"‪ .‬וויאזוי האט יצחק‬ ‫עשירות פון יצחק איז נישט ווייל ער קען‬ ‫אבינו געהאט א ראיה אז "ואתם שנאתם‬ ‫''ממשיך זיין'' עשירות‪ ,‬נאר ער קען בלויז‬ ‫ביי די מעשה פון אלישע‪ ,‬האט ער‬ ‫אותי"‪ ,‬אז איר האט מיך טאקע פיינט‬ ‫ז ‪ -‬גליון שיחתי‬ ‫פון פלשתים איז געווען די מדה גרועה פון‬ ‫א וועג ווי דער אייבערשטער ציט א חסד‬ ‫''צונעמען'' עשירות פון א צווייטן‪ .‬מסתמא‬ ‫ליצנות‪.‬‬ ‫פאר זיינע גוטע פריינט מיט א כוונה פון‬ ‫האט ער צוגענומען מיין עשירות‪ ,‬און אזוי‬ ‫"קל קנא ונוקם"‪ ,‬צו נעמען נקמה אין די‬ ‫איז ער געווארן רייך‪.‬‬ ‫אין ספר "תפלה למשה" פון הרה''ק‬ ‫שונאים‪ .‬וויאזוי ווערט א נקמה דורך "משוך‬ ‫ר' משה סאמבורער זיע''א (פרשת ויצא)‬ ‫חסדך"? אז דאס גוטס וואס קומט צו אים‪,‬‬ ‫ממילא פארשטייט מען שוין זייער גוט‬ ‫ברענגט ער אזא לשון‪ :‬דער רבי ר' מענדלע‬ ‫ווערט פשוט אוועקגענומען פון זיי‪.‬‬ ‫וואס ער האט אים געזאגט‪" :‬דיין טאטע‬ ‫רימינאווער האט געזאגט‪ ,‬אז אויב פרעה‬ ‫אברהם איז געווען א מדת החסד‪ ,‬ער האט‬ ‫וואלט געוואוסט דעם כח פון ליצנות וואס‬ ‫די פלשתים האבן געהאט – אז מען קען‬ ‫דער אמת איז אבער אז עס איז נישט‬ ‫געקענט ממשיך זיין ''פרישע השפעות'' אן‬ ‫אלעס אפלייקענען מיט ליצנות – וואלטן‬ ‫אזוי‪ .‬עס איז טאקע אמת אז אבימלך איז‬ ‫דעם וואס א צווייטער זאל ליידן‪ ,‬אבער דו‬ ‫די אידן קיינמאל נישט ארויס מתחת יד‬ ‫געווארן ארעם‪ ,‬אבער נישט ווייל יצחק‬ ‫קענסט דאס נישט‪' .‬לך מעמנו כי עצמת‬ ‫מצרים‪ .‬אלע מכות וואלטן בטל געווארן‬ ‫אבינו קען נאר אזוי משפיע זיין‪ ,‬נאר‬ ‫ממנו מאד' – דו קענסט נישט באשאפן‬ ‫אויב פרעה וואלט געהאט דעם געפערליכן‬ ‫ווייל עס איז אים געווען באשערט צו‬ ‫קיין נייע השפעה‪ ,‬דו קענסט נאר ברענגען‬ ‫כח הליצנות פון די פלשתים‪.‬‬ ‫ווערן ארעם‪ .‬שפעטער‪ ,‬ווען זיי קומען‬ ‫יענעמ'ס‪".‬‬ ‫איבערבעטן‪ ,‬זאגן זיי‪ :‬ניין‪ ,‬מיר בארעכענען‬ ‫ער ברענגט נאך לשונות וויאזוי דער‬ ‫רבי ר' מענדלע פלעגט ארויסברענגען די‬ ‫זיך‪ .‬אנדערש ווי מיר האבן געמיינט ביז‬ ‫היינט‪ ,‬אז יצחק אבינו קען נאר ווערן רייך‬ ‫נאר א ''שונא''‬ ‫מדה גרועה פון ליצנות‪ .‬ער האט אמאל‬ ‫דורך אוועקנעמען פון יענעם ווייל ער איז‬ ‫טראכט אזוי‪...‬‬ ‫געוויזן ארויס פון פענסטער אויפ'ן הימל‬ ‫מדת הדין‪ ,‬זעען מיר יעצט אז ער האט די‬ ‫און געזאגט‪" :‬איר זעט דארט א הימל? מיט‬ ‫זעלבע כוחות פון אברהם אבינו‪ ,‬וואס קען‬ ‫פארוואס זאל איינער טראכטן אז יצחק‬ ‫ליצנות קען מען אפילו אפלייקענען אז עס‬ ‫משפיע זיין משם הוי"ה און מאכן נייע‬ ‫אבינו זאל צונעמען אבימלך'ס געלט?‬ ‫איז דא א הימל"‪.‬‬ ‫השפעות‪" .‬ראו ראינו" – יעצט זעען מיר‬ ‫אבימלך האט עס נאר געקענט טראכטן‬ ‫איין "כי היה הוי"ה עמך"‪ ,‬נישט ווי מיר‬ ‫אויב ער האט געהאלטן אז יצחק אבינו איז‬ ‫דאס וואס ער פלעגט ארויסברענגען‬ ‫האבן געמיינט פריער‪ .‬דו האסט יא דעם‬ ‫אזוי שטארק‪ ,‬אז די פלשתים האבן געהאט‬ ‫זיין ''שונא''‪ .‬ווייל אויב ער איז נישט זיין‬ ‫די קליפה פון ליצנות‪ ,‬ווערט געברענגט‬ ‫כח פון הוי"ה צו ברענגען פרישע השפעות‪,‬‬ ‫שונא‪ ,‬וועלכער מענטש וואלט געוואלט‬ ‫אין פארשידענע נוסחאות‪ .‬א צווייטער‬ ‫און אויב אזוי ווילן מיר טאקע שלום מאכן‬ ‫האבן געלט דורך דעם וואס ער נעמט עס‬ ‫תלמיד פון רבי ר' מענדעלע‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫מיט דיר‪ ,‬ווייל יצחק אבינו וועט ברענגען‬ ‫אוועק פון יענעם?‬ ‫"מלא הרועים" אין זיין ספר "קהילת יעקב"‪,‬‬ ‫נייע השפעות וואס וועלן נישט קומען אויף‬ ‫ברענגט עס אלס עפעס וואס רבי ר'‬ ‫קיינעם'ס חשבון‪.‬‬ ‫די מחשבה פון אבימלך איז געווען‬ ‫מענדעלע האט געזאגט פון זיך אליינס‪.‬‬ ‫אז יצחק'ס עשירות איז געקומען דורך‬ ‫אבער דא אין ספר "תפלה למשה" ברענגט‬ ‫על כל פנים‪ ,‬עס איז דא געווען א גרויסע‬ ‫אוועקנעמען פון אים‪ .‬אויב דו טראכסט‬ ‫ער‪ ,‬אז ער האט עס געזאגט באזירט אויף א‬ ‫מערכה צווישן די כוחות‪ :‬די התגברות‬ ‫אז דאס איז די מעשה‪ ,‬איז דאס די בעסטע‬ ‫מדרש און א גמרא‪ .‬עס שטייט טאקע אזוי‬ ‫הקדושה פון יצחק אבינו האט זיך געשלאגן‬ ‫ראיה אז דו האסט מיך פיינט‪ ,‬ווייל דו‬ ‫אין מדרש און אויך אין די גמרא אין מסכת‬ ‫מיט'ן כח הקליפה פון פלשתים‪.‬‬ ‫עבודה זרה (דף י"ט)‪.‬‬ ‫האלטסט אז איך וועל געבענטשט ווערן‬ ‫נאר אויב מיין שונא דערלייגט‪ .‬עס קומט‬ ‫דער מדרש דרשנ'ט דעם ערשטן‬ ‫קליפה פון ''ליצנות''‬ ‫דא ארויס א מורא'דיגער פשט‪ :‬אז דו‬ ‫האסט מיר געקענט זאגן "עצמת ממנו‬ ‫פסוק אין תהלים‪" ,‬אשרי האיש אשר לא‬ ‫פון די פלשתים‬ ‫מאד"‪ ,‬אז מיין הצלחה ברענגט דיר נישט‬ ‫הלך בעצת רשעים"‪ ,‬אויף אברהם אבינו‪.‬‬ ‫אברהם אבינו האט דאך געהאט צו טון‬ ‫קיין ברכה‪ ,‬איז א סימן אז דו האלטסט אז‬ ‫מיט פארשידענע פארדארבענע מענטשן‬ ‫ווילן מיר צוקומען צו נאך א‬ ‫מיין געלט איז אוועקגענומען פון דיינס‪.‬‬ ‫דורך זיין לעבן‪ .‬די דריי לשונות – רשעים‪,‬‬ ‫פנימיות'דיגער אפטייטש אויף דעם וואס‬ ‫אויב דו האלטסט אז ביי מיר איז דאס א‬ ‫חטאים‪ ,‬און לצים – גייען ארויף אויף זיי‪:‬‬ ‫דא איז פארגעגאנגען‪ ,‬און מיט דעם וועלן‬ ‫געווינס אז דו זאלסט נישט האבן‪ ,‬זע איך‬ ‫"רשעים" מיינט דור הפלגה‪ ,‬וואס אברהם‬ ‫מיר בעסער פארשטיין די ''גרויסע ברכה''‬ ‫פון דעם אז דו האסט מיך פיינט‪ .‬אויב אזוי‬ ‫האט נישט געהאט קיין שייכות מיט זיי;‬ ‫וואס ליגט אין די דאפלטע מ"ם און די‬ ‫קען איך קלאר זאגן "ואתם שנאתם אותי"‬ ‫"ובדרך חטאים לא עמד" גייט ארויף אויף‬ ‫גאולה פון די פלשתים‪ ,‬אינעם פסוק "לך‬ ‫– עטץ האטס מיך פיינט‪ ,‬ווייל ווען נישט‪,‬‬ ‫אנשי סדום‪ ,‬וואס זענען געווען רעים‬ ‫מעמנו כי עצמת ממנו מאד"‪.‬‬ ‫וואלט ענק נישט בייגעפאלן צו טראכטן‬ ‫וחטאים; און "ובמושב לצים לא ישב" גייט‬ ‫אז עס איז אנגעקומען צו מיר אויף ענקער‬ ‫ארויף אויף די פלשתים‪ .‬מען זעט קלאר אין‬ ‫עס איז דא א באקאנטער שמועס וואס‬ ‫די גמרא און אין מדרש אז די פלשתים ווערן‬ ‫ווערט אסאך צוגעברענגט‪ ,‬בעיקר בשם‬ ‫חשבון‪.‬‬ ‫אנגערופן לצים‪ .‬די גמרא ברענגט א ראיה‬ ‫דעם הייליגן רבי'ן ר' מענדעלע רימינאווער‬ ‫אז די פלשתים זענען געווען לצים‪ ,‬ווייל‬ ‫זצ"ל וועלכע פלעגט גאר שטארק קאכן‬ ‫אינ'ם זמר ''כל מקדש" טייטשט מען‬ ‫ווען שמשון הגבור איז געווען געפאנגען‬ ‫איבער דעם ענין פון די קליפה פון די‬ ‫אריין דעם בחינה אין די ווערטער "משוך‬ ‫ביי זיי‪ ,‬שטייט אז זיי האבן געזאגט‪ :‬לאמיר‬ ‫פלשתים‪ .‬ער פלעגט זאגן אז די כח הקליפה‬ ‫חסדך ליודעיך קל קנא ונוקם"‪ .‬עס איז דא‬ ‫גליון שיחתי ‪ -‬ח‬ ‫''פנים'' וואס איז געמאכט געווארן מיט'ן כח‬ ‫האט געזוכט תירוצים‪" :‬דו שטייסט אונז אין‬ ‫אים אהערברענגען און מאכן א געלעכטער‬ ‫הקדושה פון ביטול הליצנות‪ ,‬איז א שאלה‬ ‫וועג"‪" ,‬דו פארשעמסט דעם מלך"‪ ,‬אבער‬ ‫("וישחק לנו")‪ .‬מען זעט אז זיי האבן זיך‬ ‫צי זיי קענען עס דורכטראגן? דאס איז דאך‬ ‫וואס איז געווען די עכטע סיבה פארוואס זיי‬ ‫עוסק געווען אין דער פארדארבענער מדה‬ ‫ממש די זאך וואס שלאגט זיך די מערסטע‬ ‫האבן אים נישט געקענט אויסהאלטן? דאס‬ ‫פון ליצנות‪.‬‬ ‫מיט זיי‪ .‬אויב אזוי קען מען זאגן אז דאס איז‬ ‫קען מען לערנען פונעם ערשטן רש"י אין די‬ ‫געווען דער פשט פון "לך מעמנו כי עצמת‬ ‫פרשה‪ .‬רש"י זאגט אז די "ליצני הדור" האבן‬ ‫דער מהרש"א אויפ'ן פלאץ פרעגט גלייך‬ ‫ממנו מאד" – גיי אוועק פון דא‪ ,‬ווייל דו ביסט‬ ‫געזאגט‪" :‬מאבימלך נתעברה שרה"‪ .‬וואס‬ ‫אויפ'ן פשוט'ן פשט פון "מושב לצים לא‬ ‫ממש דער שטערקסטער כח קעגן אונז‪ .‬מיר‬ ‫האט דער אייבערשטער געטון? ער האט‬ ‫ישב"‪ :‬מען קען דאך נישט זאגן אז אברהם‬ ‫קענען נאר ארבעטן מיט אונזערע קליפות‬ ‫אויסגעפארמט דעם פנים פון יצחק פונקט‬ ‫אבינו איז בכלל נישט ''געזעסן'' ביי די‬ ‫הליצנות‪ ,‬און דיין עצם צורת קדשך איז דאך‬ ‫ווי אברהם‪ ,‬און דורך דעם האט מען געזען‬ ‫פלשתים‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך א מפורש'ער‬ ‫ביטול הליצנות‪ ,‬מוזטו פון דא אוועקגיין‪.‬‬ ‫אז די ליצנות איז נארישקייט‪.‬‬ ‫פסוק אין פרשת וירא "ויגר אברהם בארץ‬ ‫פלשתים ימים רבים"‪.‬‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬אויב דאס "כי עצמת ממנו‬ ‫עס שטייט נישט ווער די "ליצני הדור"‬ ‫מאד" גייט ארויף אויף זיין צורת קדשו וואס‬ ‫זענען געווען‪ ,‬אבער דער "יפה תואר"‬ ‫נאר וואס דען? עס מיינט צו זאגן אז‬ ‫איז מבטל ליצנות‪ ,‬קומט עס אויס מורא'דיג‪,‬‬ ‫אויפ'ן מדרש (און אזוי ברענגט אויך דער‬ ‫ער האט אכטונג געגעבן‪ ,‬זייענדיג ביי די‬ ‫פארוואס עס ווערט גערעכנט ווי א ''גאולה''‪.‬‬ ‫"נזר הקודש") בינדט צו די ליצני הדור צום‬ ‫פלשתים‪ ,‬נישט נשפע צו ווערן פון זייער‬ ‫כח פון די פלשתים‪ .‬אז די פלשתים זענען‬ ‫שלעכטער השפעה‪ .‬ער האט זיך שטענדיג‬ ‫מען זעט דאך אז מען טאר זיך נישט‬ ‫א "מושב לצים"‪ ,‬זענען די ליצני הדור‬ ‫געהאלטן דארט ווי א פרעמדער און‬ ‫דרייען אין א מושב לצים‪ ,‬אבער די אבות‬ ‫מסתמא געווען די אנשי פלשתים אליינס‪,‬‬ ‫געמאכט זיכער עס זאל נישט ווערן קיין‬ ‫הקדושים‪ ,‬אברהם און יצחק‪ ,‬האבן דאך‬ ‫וואס האבן געזוכט צו געבן די קרעדיט פאר‬ ‫ענין פון "ישיבה"‪" .‬גר" מיינט א פרעמדער‪,‬‬ ‫געמוזט זיין דארט‪ ,‬טאקע דערפאר ווייל‬ ‫זייער קעניג אבימלך‪ .‬אבער אפילו אויב מען‬ ‫בשעת "תושב" מיינט איינער וואס מאכט‬ ‫מען האט געדארפט מבטל זיין זייער כח‪.‬‬ ‫לערנט אז די ליצני הדור זענען נישט געווען‬ ‫זיך באקוועם‪.‬‬ ‫דוקא פלשתים‪ ,‬איז דאס אבער געווען די‬ ‫וואס איז געווען די גאולת יצחק פון די‬ ‫זעלבע כח הקליפה וואס באלאנגט צו די‬ ‫פלשתים‪ ,‬וואס האבן גענוצט ליצנות צו‬ ‫דאס איז טאקע מדויק אין לשון הפסוק‪:‬‬ ‫פלשתים? מען קען זאגן אז עס גייט ארויף‬ ‫ער האט געמוזט זיין א "גר" בארץ פלשתים‪,‬‬ ‫אויף דעם חלק אז יצחק אבינו זאל ווערן‬ ‫בארעדן די הייליגקייט פון יצחק אבינו‪.‬‬ ‫ער האט דארט געוואוינט נאר אלס גאסט‪,‬‬ ‫''אויסגעלייזט''‪ ,‬כדי עס זאל אים נישט‬ ‫און געמאכט זיכער אז וויבאלד דאס איז‬ ‫שאטן די קליפה פון די פלשתים‪ .‬ווייסטו‬ ‫וואס האט דער אייבערשטער געטון קעגן‬ ‫דעם? "צר קלסתר פניו‪ ",‬אויסגעפארעמט‬ ‫א מושב לצים‪ ,‬זאל ער זיין "לא ישב" –‬ ‫וואס די גאולת יצחק פון די פלשתים איז‬ ‫נישט ווערן צו היימיש אין דעם מקום פון‬ ‫געווען? דאס וואס זיין צורת קדשו איז‬ ‫אזא קלארע צורה‪ ,‬עס זאל נישט זיין קיין‬ ‫מקום צו טראכטן אנדערש‪ .‬אויב מען‬ ‫די געפערליכע לצים און זייער קליפת‬ ‫געווען עפעס וואס איז מבטל די פלשתים‪,‬‬ ‫הליצנות‪.‬‬ ‫דאס איז געווען זיין "גאולה" וואס האט אים‬ ‫וויל עס ארויסברענגען מיט ווערטער‪,‬‬ ‫געראטעוועט און אפגעהיטן‪ .‬זאגט דער‬ ‫טייטשט עס אזוי‪ :‬יצחק אבינו'ס צורה איז‬ ‫פרקי דרבי אליעזר אז מיט די דאפלטע‬ ‫געמאכט געווארן לשם ביטול ליצנות‪ .‬עס‬ ‫א ''צורת קדשו'' וואס‬ ‫מ"ם'ען פון "כי עצמת ממנו מאד‪ ",‬וואס‬ ‫ברענגט ארויס יצחק אבינו'ס כח‪ ,‬אז ער‬ ‫איז אויסגעפארעמט געווארן מיט א כוונה;‬ ‫דער בורא כל עולמים האט עס געמאכט‬ ‫שלאגט אפ ''ליצנות''‬ ‫איז דא אינגאנצן מיט א צורת קדשו מבטל‬ ‫אפצושלאגן די ''ליצני הדור''‪.‬‬ ‫צו זיין די פלשתים – דאס איז די גאולה; אז‬ ‫לויט דעם קען מען אפשר זאגן‪ ,‬אז היות‬ ‫זייענדיג ביי די פלשתים זאל דאס נאר זיין‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬אז מען האלט דא אין א לאנד‬ ‫די קליפה פון די פלשתים האט אזא גרויסן‬ ‫אויף אן אופן אז מען איז זיי מבטל‪ ,‬און נישט‬ ‫וואס די גאנצע לאנד לעבט אויף ''קליפת‬ ‫כח פון ליצנות‪ ,‬האבן זיי נישט געקענט‬ ‫חס ושלום פארקערט‪.‬‬ ‫הליצנות''‪ ,‬און עס דרייט זיך דא ארום א‬ ‫דורכטראגן יצחק אבינו'ס אנוועזנהייט‪ .‬מען‬ ‫פאר הערות‪ ,‬הוספות‪ ,‬נדבות‪,‬‬ ‫להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי‬ ‫שיעורים קצרים מדי יום ביומו‬ ‫און באקומען דעם גליון אויפן‬ ‫ושיעורים מדי שבוע בשבוע‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אימעיל‪:‬‬ ‫אמעריקע‪605-477-5551 :‬‬ ‫‪machonsichoosi@gmail.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪073-388-6653 :‬‬ ‫טעלעפָאן‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫‪605-477-5551,7‬‬ ‫איירָאּפע‪44-333-070-6593 :‬‬ ‫ָ‬ ‫ט‪ -‬גליון שיחתי‬