גליון שיחתי - אידיש · Gilyon Sichasi - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

בס"ד
רח
תולדות תשפ"ז
ברכות ומטעמים פאר אידישע קינדער
ווי עס איז מקובל אין אסאך חסידישע זענען דא חילוקים צווישן איין חומש און א בליק אריין אין
קהילות – צו זיין מדקדק צו צולייגן כאטש
איין הוספה (אחרון) ,אינזין האבן זיך
א צווייטן וואו מען זאל זיך אפשטעלן .אין
פרשת תולדות איז דא א חילוק צווישן רוב
די חומשים
אפצושטעלן פריער אין די פרשה ,ווייל חומשים וואס זענען פארשפרייט אין די
נאך שביעי וועט שוין נישט זיין קיין פלאץ לעצטע הונדערט יאר ,קעגן די חומשים עס איז דא א ידיעה וואס איז נוגע
צו מאכן אן אחרון ].דאס איז ,דער מער וואס זענען געווען אנגענומען אין די פארן אויסשטעל פון פרשת תולדות ,א
באקאנטע וועג פון שישי און שביעי. חסידישע קרייזן אין די מער פריערדיגע זאך וואס מאכט זיך ביי אסאך פרשיות.
יארן .לאור דעם האט מען לעצטנס אבער בעת ביי אנדערע פרשיות איז דער
אבער אין די אלטע חומשים – וואס פרובירט צוריק מחדש צו זיין עטרה סארט ענין עפעס וואס איז נאר נוגע
דאס נעמט אריין די חומשים וואס זענען ליושנה ,און אין געוויסע נייערע חומשים פאר יחידים וואס זענען מער אריינגעטון
געדרוקט געווארן אין זשיטאמיר און וואס מען האט געדרוקט האט מען עס אין דעם נושא ,און אנדערע מענטשן
סלאוויטא ,וואס זענען געווען די מערסטע צוריקגעשטעלט אזוי ווי עס איז געווען האבן ווייניגער אינטערעסע אין אזעלכע
פארשפרייט אין גאנץ אוקראינע ,ווי אויך מקדמת דנא. סארט ענינים ,איז אבער אנדערש פרשת
אינעם חומש פונעם הייליגן קאמארנער תולדות .דארט קען דער ענין – הגם עס
זי'ע– זעט מען אז דער סדר איז געווען דער שינוי אינעם אויסשטעל איז :וואו איז נאר בדרך מנהג – זיך פארציען צו אן
אנדערש אויסגעשטעלט ,לכאורה לויט איז "שישי" אין פרשת תולדות און וואו ''ערנסטע שאלה'' פון דיני ממונות[ ,וואס
דעם מנהג המקום. איז "שביעי"? דער אנגענומענער סדר קען אפילו פירן צו א דין תורה].
וואס דער עולם איז צוגעוואוינט[ ,אזוי ווי
דער שישי האט זיך דארט אנגעהויבן עס שטייט אין די פארשפרייטע חומשים], וואס איז דער נושא? אין אלע חומשים
עטליכע פסוקים פאר "ויתן לך" ,ביי אז שישי הייבט זיך אן ביי דעם פסוק "ויתן פון די לעצטע עטליכע הונדערט יאר איז
די ווערטער "כידי עשו אחיו שעירות לך" .שביעי קומט אויס ממש ביים סוף די פרשה אויסגעשטעלט און איינגעטיילט
ויברכהו" .דער שביעי איז געווען פיל פון די פרשה ,צוויי פסוקים פאר מפטיר, לויט די זיבן עליות פון שבת :שני ,שלישי,
פריער ווי אונזער שביעי ,כמעט א גאנצע דארט וואו עס ענדיגן זיך די ווערטער אז רביעי ,א.א.וו[ .עס איז דא אן אלטער
עמוד פריער אינעם ספר תורה ,דארט וואו דער אייבערשטער זאל געבן פאר יעקב שמועס ווער פונקטליך עס האט מחבר
יצחק אבינו זאגט פאר עשו נאכדעם וואס אבינו די "ברכת אברהם" – די ברכה וואס געווען דעם אויסשטעל ,און ווי ווייט מען
ער האט זיך דערשראקן" :ווער איז פריער יצחק אבינו האט אים געגעבן ווען ער האט דארף טאקע גיין לויט די פארשריפטן,
דא געווען און צוגענומען די ברכות? זיך געזעגנט פארן גיין חתונה האבן[ .בדרך אבער דאס איז נישט דער ענין וואס מיר
אבער מיט דעם אלעם ציה איך נישט אגב ,אזוי ווי דער שביעי אין חומש געפינט ווילן יעצט באהאנדלען].
צוריק ,גם ברוך יהיה!" דארט שטעלט מען זיך אזוי נאנט צום סוף פרשה ,דארף מען
זיך אפ פאר שישי ,און פון דארט הייבט זיך אין די פלעצער וואס מען פירט זיך – עס מאכט זיך אבער אסאך מאל אז עס
א -גליון שיחתי
צדדים .מ'קען דן זיין לגבי אנפאנגען אן משא"כ אויב "ויתן לך" איז 'אינמיטן' אן שביעי מיט די ווערטער" :כשמוע עשו
עלי' מיט די ווערטער "כשמוע עשו את אן עליה ,האט מען נישט קיין צייט זיך צו את דברי אביו".
דברי אביו ויצעק צעקה" ,אפשר האבן פאקוסן דערויף; עטליכע פסוקים פריער
אנדערע געהאלטן אז ס'איז נישט אזוי כאפט מען נאך נישט אז מען האלט שוין ''באהאלטן''
לכתחילה ,ווייל דער געוויין פון עשו איז
נישט עפעס וואס האט געברענגט גוטס
ביי "ויתן לך" .בשעת קריאת התורה איז
דאך נישט קיין צייט אפצושטעלן און גיין
דעם ''ויתן לך''
פאר אידישע קינדער. זוכן ,ממילא גייט עס מער "בהבלעה".
דורך דעם איז די ברכה מער אפגעהיטן ,און וואס זענען די צדדים פארוואס אין די
על כל פנים ,ווי מ'האט געשמועסט ,איז אפשר איז עס אזוי מער א שלימות'דיגע גאר אלטע חומשים איז עס געווען אזוי
על פי הלכה ביידע וועגן נישט קיין שאלה; ברכה. אויסגעשטעלט? מען ווייסט נישט קיין
ס'איז נאר גוט אז מ'זאל עס באמערקן. גענויע טעמים ,אבער מען קען קלערן
וויאזוי איז דער אויסשטעל פון די חומשים נאך מער איז עס וויכטיג ,ווען מ'טראכט פארשידענע חשבונות .אפשר קען מען
ביי רוב ציבור אין דעם בית המדרש ,אז פון דעם איד וואס האט עולה געווען איין זאגן בדרך צחות א נתינת טעם דוקא אויף
דער עולם זאל נישט ווערן צעטומלט, עלי' פריער ,ער האט שוין מיטגעהאלטן דעם אלטן וועג ,פארוואס אויסצושטעלן
און אויב מ'האט א געפיל פון מחזיר זיין אינעם ספר תורה ,ער האט שוין געזען שישי אזוי אז עס זאל זיך 'נישט' אנפאנגען
עטרה ליושנה -אזוי ווי ס'איז געווען אין די ווערטער "ויתן לך" וואס האבן אים ביי "ויתן לך" .דאס איז ווייל "ויתן לך"
די חומשים וואס זענען געדרוקט געווארן שוין ''אריינגעשיינט'' אין די אויגן ,און איז א פרשה וואס דער עולם זוכט זייער
דורך די צדיקים בעלי רוח הקודש -איז פלוצלינג שטעלט מען זיך אפ גלייך שטארק עולה צו זיין.
אוודאי דא א חשיבות פון מנהג רבותינו פאר "ויתן לך" און מען גיבט עס פארן
בידינו. קומענדיגן – דאס קען מען גאר נעמען מען זעט אז אין די פריערדיגע צייטן
אויף א פערזענליכן אופן ח'ו .ממילא ,אויף איז שוין געווען דער סדר אז מען האט עס
מ'דארף וויסן דעם וועג וואס מען לייגט אריין "ויתן לך" ספעציעל פארקויפט ,טאקע כדי מען זאל
זיך נישט ארומשלאגן ווער עס באקומט
וואס מ'קויפט... 'אינצווישן' די פסוקים ,שפארט מען זיך
איין די אומאיינגענעמליכקייטן. עס; ווער עס האט געגעבן די העכסטע
פרייז ,האט עס באקומען .איינע פון די
אבער פארוואס איז עס אזא וויכטיגע דער גאנץ פשוט'ער טעם פארוואס בעסטע עצות צו זוכה זיין צו א ברכה
ידיעה וואס קען זיין גאר שטארק נוגע "ויתן לך" זאל זיין א חלק פון א המשך, איז אז עס זאל זיין "סמוי מן העין" ,ווי די
להלכה למעשה אפילו אין דיני ממונות? איז מסתמא אויך געוואנדן אין די צוויי גמרא זאגט" :אין הברכה מצויה אלא בדבר
פשטים אין רש"י איבער די אות ו' פון הסמוי מן העין" .קיינער זוכט נישט קיין
ס'איז דא אן אינטערעסאנטע לשון "ויתן" .לויטן ערשטן פשט ,אז עס מיינט קנאה פון אנדערע ,וואס זאל חס ושלום
אינעם רמ"א ביי די הלכות פון שמחת תורה. "ויתן ויחזור ויתן" ,קען זיין אז "ויתן לך" גורם זיין אז די ברכה זאל נישט קומען
לויט דעם מנהג וואס דער רמ"א ברענגט, איז א נייע התחלה און די ו' קומט פשוט מיט אזא שפע און שטארקייט.
פלעגט מען שמחת תורה ביינאכט נאך די מוסיף צו זיין אויף די ברכה .אבער לויטן
הקפות ,ווען מ'האט געליינט אין די ספר צווייטן פשט אין רש"י ,אז די ו' פון "ויתן ווען דער גאנצער עולם האלט מיט די
תורה ,נישט דוקא ליינען פרשת וזאת לך" איז א המשך צו "ריח שדה אשר ברכו קריאת התורה און מען שטעלט זיך אפ אין
הברכה .דער לשון פונעם רמ"א איז אז השם" ,איז עס דאך אינמיטן אן ענין .בדרך חומש פונקט פארן פסוק "ויתן לך" ,עפנט
מ'האט געליינט די "נדרים שבתורה". כלל ,שטעלט מען זיך נישט אפ ממש יעדער איינער א פאר אויגן :ווער וועט זיין
אינמיטן א המשך ,וואס נעמט אוועק די דער גליקליכער וואס גייט יעצט באקומען
דער משנה ברורה אויפ'ן פלאץ קלארט פליסיגקייט פון די פשטות הפסוקים. "ויתן לך"? אה ,פלוני האט עס געקויפט,
גלייך אויס אז ס'איז נישט ווי אנדערע אדער יענער האט עס געקויפט פאר אים.
האבן געמיינט ,אז שמחת תורה ביינאכט לגבי דעם אנדערן חלק ,וואו ס'זאל זיין עס איז א שאד אז די ברכה פון "ויתן לך"
ליינט מען די הלכות ''נדרים'' פון פרשת דער 'שביעי' ,קודם כל קען זיין אז ס'איז זאל ווערן ארומגענומען מיט אזעלכע
מטות .וואס האט דען שמחת תורה מיט אביסל תלוי איינס אינעם אנדערן ,ווייל אפענע בליקן און קנאה[ .איך מיין נישט
פרשת מטות? נאר "נדרים שבתורה" מיינט אויב 'מ'הייבט' אן פריער פארן 'שישי' ,קען דא אריינצוגיין אין פחדים פון עין הרע
די פרשיות אין די תורה וואס מ'פלעגט מען זיך אויך 'אפשטעלן' פריער[ .באופן אויף אן אופן וואס מען האט נישט געזען
דורכאויס דעם יאר אסאך שנדר'ן כללי טיילט מען איין די פרשיות אויף ביי רבותינו הקדושים ,אבער בכלל איז
דערויף און מ'פלעגט עס קויפן פאר אן אייניגן און מסודר'דיגן אויסשטעל], נישט קיין טובה צו זוכן אז דער גאנצער
גרויסע געלטער .אזוי איז טאקע געווען אבער ס'קען אפשר אויך זיין אנדערע עולם זאל קוקן מיט קנאה].
ב -גליון שיחתי
שטארק מאריך זיין אין דעם[ .עיין בספרו נאכאמאל באפעסטיגט" :גם ברוך יהיה". איינגעפירט אין פארשידענע פלעצער;
אמונת עתיך ,דברים נפלאים] מ'שמועסט דער הייליגער קאזשניצער מגיד זי'ע האט
ארום וועגן די עליה פון "שישי" ,וואס יעצט ,אז מ'האט געטון אנדערש ווי זיך אזוי געפירט אין זיין בית המדרש ,אז
שישי איז דאך אן ענין פון השפעה ,די דער חומש הייסט ,קומט אויס אז מ'האט שמחת תורה ביינאכט האט מען געליינט
מדה פון א צדיק וואס איז משפיע .אזוי ווי אים נישט צוגעשטעלט דאס וואס ער האט עטליכע עליות ,און די ערשטע עליה איז
פרשת תולדות איז די זעקסטע פרשה אין באצאלט דערפאר .דארף מען וויסן וויאזוי געווען "ויתן לך" אין פרשת תולדות ,צוליב
די תורה ,איז די גאנצע פרשה א בחינה פון מען פסק'נט אזא שאלה ,צי ס'האט צו טון דעם וואס דאס איז א פרשה וואס מ'קויפט
"שישי" .די גאנצע פרשה איז א בחינה פון מיט וואס מ'האט אינזין געהאט בשעת'ן פאר טייער געלט און מ'שנדר'ט דערויף
השפעה ,דערפאר ווערן נמשך אזוי סאך קויפן ,אדער אנדערע צדדים .דאס דארף גאר אסאך.
ברכות אין די פרשה .בפרט זעט מען אז די מען שוין לאזן פאר די רבנים וואס ווייסן
'ו' פון "ויתן לך" איז די המשכה פון די ברכה אפצושאצן אזעלכע זאכן ,א "שודא שטעלט זיך יעצט א שאלה אזוי:
" -ויתן ויחזור ויתן" -דאס איז ווייטער דדייני" וויאזוי דאס אויסצופסק'ענען. דער גבאי ביהמ"ד איז געשטאנען און
דער ענין פון 'ו' ,דער ענין פון שישי .פון אבער וויבאלד אין פרשת תולדות פארקויפט די עליות ,און מ'האט געוואוסט
אלע זייטן איז עס א מקור הברכה ,די אלע רעדט מען פון ''גרויסע געלטער'' ווען אז מ'האנדלט דא פון די עליה פון "ויתן
ענינים וואס ווערן דא דערמאנט ,וואס די מ'קויפט די עליות ,איז וויכטיג צו זיין לך"[ .כ'האב געהערט אז ס'איז דא חילוקי
אבות הקדושים געבן איבער און זענען קלאר און מסודר'דיג ביים פארקויפן דעות צווישן רבנים צי דער שמש זאל
משפיע פאר אלע זייערע קינדער לדורי וואס מ'פארקויפט ,אזוי אז דער איד וואס ביים פארקויפן שרייען די ווערטער "ויתן
דורות. קויפט זאל טאקע באקומען דאס וואס לך'' ,מ'פארקויפט יעצט ויתן לך" ,אדער
ער באצאלט דערפאר .ונהיה כולנו בכלל ס'קען אפשר אויסקוקן ווי אנדערע עליות
''מטעמים'' וואס הברכה ,אז אלע אידישע קינדער זאלן זוכה זענען ווייניגער חשוב ח'ו ,מ'קען דן זיין
מ'דארף ארויסברענגן זיין געבענטשט צו ווערן מיט אלע הייליגע
ברכות פון די אבות הקדושים.
אין דעם ענין ].אבער א איד האט עס
געוואלט קויפן ווייל ער האט געוואוסט
אז "ויתן לך" איז א טייערע עליה ,און ער
לאמיר אבער אריבערגיין צו אנדערע
לשונות אין די פרשה ,וואו מ'באמערקט
''גאנצע פרשה'' האט זיך געלאזט קאסטן.
נישט דוקא גלייך אז דא ליגן גרויסע
פול מיט ''ברכות'' עס קומט אן צום ליינען ,און דער בעל
ברכות און השפעות .אויב מ'קוקט און השפעות קורא האט אנגעהויבן די עליה -לאמיר
אביסל טיפער ,קען מען טרעפן אפילו זאגן אזוי ווי אין די גאר אלטע חומשים
אין אזעלכע פסוקים וואס זעען אויס ווי אבער לגופו של ענין ,אין פרשת -א פאר פסוקים פריער ,און ער האט
''פשוט'ע'' פסוקים ,אדער אמאל אפילו תולדות איז באמת נישט שווער צו באשלאסן אריינצושטופן נאך א הוספה,
''שארפערע'' פסוקים ,אז דארט ליגן אויך טרעפן פסוקים וואס זענען ברכה'דיגע און דערפאר האט ער געענדיגט "ויתן לך"
באהאלטן ''גרויסע ברכות''. פסוקים .פונקט פארקערט ,די גאנצע מיט די ווערטער "ומברכיך ברוך" .ער האט
פרשה פון אנהייב ביזן סוף איז פול מיט אים געגעבן ''ביידע פסוקים'' פון "ויתן
בכלל האבן צדיקים געהאט א כח סיי ענינים פון ברכות .מו''ר הגרי''ש וואזנער לך" מיט די גאנצע שטארקייט און מ'האט
אויסצוטייטשן פסוקים אלס ברכות ,און שליטא דומץ דקהל חסידי סקווירא געמאכט א ברכה אחרונה.
אויך בשעת קריאת התורה זענען דא וויליאמסבורג האט אפגעציילט ''דריי און
כמה ענינים פון צדיקים וואס האבן זיך דרייסיג'' מאל דעם שורש פון דעם ווארט למעשה ווערט דער איד געוואויר אז
אפגעשטעלט 'דא' אדער 'דארט' ,און "ברכה" אין פרשת תולדות .און מ'זעט דער מנהג הקדום איז נישט אזוי געווען.
ס'איז געלעגן אין דעם אן ענין וואס זיי אפילו אז לויט דעם אויסשטעל פון די דער מנהג הקדום איז געווען אז פארן
האבן משפיע געווען .אין די וואכעדיגע חומשים ,וועלכן וועג מ'גייט נאר ,ענדיגט פרייז פון קויפן די פסוקים פון "ויתן לך",
סדרה איז דא א טייטש פונעם הייליגן זיך יעדע איינציגע עליה מיט אן ענין פון באקומט מען לכל הפחות ביז "גם ברוך
"אור לשמים" ,אן אינטערעסאנטער א ברכה ,אדער א לשון וואס איז א ברכה, יהיה" .ס'איז א חלק פונעם פרייז ,אזוי גייט
טייטש" .ותתן את המטעמים ואת הלחם אדער טאקע מיט א לשון ברכה אליין. דער "פעקעדזש" .ווייל אין די ווערטער
אשר עשתה ביד יעקב בנה". הייסט עס אז די גאנצע פרשה איז פול מיט "גם ברוך יהיה" ליגט גאר א שטארקער
ענינים פון ברכות און השפעות; ס'איז גאר כח; עס ברענגט ארויס אז די ברכה זאל זיין
פרעגט דער הייליגער "אור לשמים": א געבענטשטע פרשה. אן קיין שום פקפוק .אפילו אויב איינער
"מטעמים" איז דאך לכאורה מער אזוי וועט האבן טענות אז מ'האט באקומען די
ווי א צושפייז ,און "לחם" איז די סעודה הגה'צ ר' משה וואלפסאן ז'ל פלעגט ברכות שלא ביושר האט יצחק אבינו עס
גליון שיחתי -ג
קומט דער מדרש (פרקי דרבי אליעזר, אויסטייטשן כרצונם לטובת ישראל ,און אליין .געווענליך דארף דער עיקר זיין
פרק מ"ח) און זאגט ,אז אין דעם פסוק "כי עס ווערט נמשך אזוי ווי זיי זאגן. דאס ברויט ,און דערצו לייגט מען צו די
עצמת ממנו מאד" ליגט גאר באהאלטן א מטעמים .וואלט דאך געדארפט שטיין
גרויסער רמז פון א גאולה .דער מדרש איז צדיקים טייטשן אויס אמאל די אותיות, "ותתן את הלחם ואת המטעמים" ,ווייל
באקאנט און ווערט אסאך צוגעברענגט אמאל די ווערטער ,אמאל די טראפן און דאס ברויט איז די עיקר סעודה און
אין חסידישע ספרים[ ,אין "בני יששכר" אמאל די נקודות; זיי טוישן א ווארט אויף צוזאמען מיט דעם קומען די מטעמים.
אויף עטליכע פלעצער ].דער פרקי א געוויסן וועג ,און עס ווערט נמשך א
דרבי אליעזר זאגט אזוי :אין דעם אלף- געוויסער טייטש .קומט דער פסוק און זאגט דער "אור לשמים" ,אן
בית זענען דא פינף אותיות וואס זענען שרייט ארויס – די שכינה הקדושה זאגט: אינטערעסאנטן אפטייטש'' :מטעמים''
געדאפלט – די אותיות מנצפ"ך (כ-ך, "ותתן" – זי געבט איבער" ,את המטעמים" גייט ארויף אויף די טראפן וואס מען
מ-ם ,נ-ן ,פ-ף ,צ-ץ) .אין יעדע פון די פינף – די טראפן מיט די נקודות וואס זענען ליינט ,די טעמי המקרא הייסן דאך טאקע
געדאפלטע אותיות ליגט א כח פון גאולה; תורה שבעל פה" ,ואת הלחם" – די אותיות "טעמים" .עס מיינט סיי די טעמים און
יעדע אות איז צוניץ געקומען פאר אן ענין פון תורה שבכתב ,זי געבט עס איבער "ביד סיי די נקודות'' .לחם'' גייט ארויף אויף די
פון א גאולה .דער מדרש גייט דורך יעדע יעקב בנה" – אין די הענט פונעם צדיק עצם ווערטער פונעם פסוק .ער ברענגט
איינס: שבדור ,ער זאל דרש'נען די תורה כרצונו פון זוהר הקדוש אז תורה שבכתב ווערט
לטובת בני ישראל. אנגערופן "לחם".
די דאפלטע כ"ף איז געווען די גאולה
פון אברהם אבינו ,וואס איז באפרייט ווען מען קוקט אביסל אריין אין די אויב מען קוקט אין א ספר תורה זעט
געווארן פון אור כשדים ווייל דער דברי הצדיקים ,אין די פריערדיגע דורות מען אזוי :געשריבן אין די תורה זענען
אייבערשטער האט אים געזאגט "לך לך" און אין די מדרשים ,קען מען טרעפן נאר די אותיות און די תגין .די טראפן און
– ביידע ווערטער ענדיגן זיך מיט א כ"ף. אסאך "מטעמים" און "לחם" – וויאזוי אין די נקודות דארף מען וויסן בעל פה וויאזוי
דאס "לך לך" האט אים ארויסגענומען פון די פסוקים ליגן באהאלטן פילע אוצרות מען דארף דא זאגן .די אותיות התורה
דארט" ,מארצך וממולדתך ומבית אביך", פון שפע און ברכות .מיר וועלן זיך באציען וואס זענען געשריבן הייסן "לחם" ,וואס
און דאס איז געווען אן ענין פון גאולה. צו א פסוק וואס קוקט טאקע אויס ווי א דאס איז תורה שבכתב .דער ענין פון די
שארפער ,נעגאטיווער פסוק ,און זען וואס מטעמים – די טראפן – איז דער ענין פון
ווייטער איז דא די דאפלטע מ"ם ,מיט דאס קומט אונז לערנען. תורה שבעל פה.
וועלכע יצחק אבינו איז אויסגעלייזט
געווארן פון די פלשתים .עס שטייט אין
פסוק" :לך מעמנו כי עצמת ממנו מאד" –
אנגעצויגנקייט כאטשיג ''תורה שבכתב'' קומט פאר
''תורה שבעל פה'' ,איז אבער תורה שבעל
די ווערטער "ממנו מאד" הייבן זיך ביידע אין ''פלשתים'' פה א בחינה פון מלכות ,וואס איז א
אן מיט א מ"ם ,איז דאס א דאפלטע מ"ם. בחינה פון "סוף מעשה במחשבה תחלה",
זעט מען אז מיט דעם כח פון די דאפלטע אינעם מיטעלסטן חלק פון די פרשה, דעריבער איז אמאל דא אן ענין אז מען
מ"ם האט יצחק אבינו געהאט א ''גאולה'' ווען יצחק אבינו איז געווען אין פלשתים, שטעלט ''תורה שבעל פה'' פאר ''תורה
פון די ''פלשתים''. איז דארט טאקע געווען א גרויסער שפע, שבכתב'' .ממילא ,וויבאלד מטעמים (די
"ויברכהו ה'" ,אבער די באציאונגען מיט טראפן) זענען תורה שבעל פה ,און לחם
מיט די דאפלטע נו"ן האט יעקב אבינו די ארומיגע חברה זענען געווען זייער איז תורה שבכתב ,קומען די מטעמים
געהאט א גאולה פון עשו ,ווייל עס שטייט אומבאקוועם ,מען האט זיך געהאלטן אין פארן לחם ,ווייל דער ענין פון מלכות איז
אינעם פסוק" :הצילני נא" –איז צוויי מאל איין ארומשלאגן .עס איז געקומען צו א "במחשבה תחלה".
א נו"ן ,און אזוי איז ער געראטעוועט מצב וואס אבימלך האט געזאגט צו יצחק:
געווארן "מיד אחי מיד עשו". "לך מעמנו כי עצמת ממנו מאד" בדרך כלל אבער ווי קומט דאס דא אריין אין
איז א גירוש קיינמאל נישט קיין געשמאקע פסוק? אז רבקה האט געגעבן פאר יעקב
דערנאך איז דא די דאפלטע פ"א ,וואס זאך .יצחק אבינו איז דאך אהינגעגאנגען די טראפן מיט די פסוקים? זאגט דער
דאס איז געווען די גאולה פון כלל ישראל פאר א סיבה און זיך דארט באזעצט ,און הייליגער "אור לשמים" אזוי :רבקה גייט
אין מצרים ,ווי עס שטייט אין פסוק" :פקוד פלוצלינג קומט אזא שארפער באפעל ארויף אויף די שכינה הקדושה ,און יעקב
פקדתי אתכם". פון אבימלך אוועקצוגיין; עס איז מסתמא גייט ארויף אויף דעם צדיק הדור .עס איז
געווען א שווערע און אומבאקוועמע ידוע אז די צדיקי הדור האבן א כח צו
די דאפלטע צדי"ק איז נאכנישט מציאות פאר יצחק אבינו. נעמען די פרשה און די פסוקים און עס
ד -גליון שיחתי
פרשת תולדות באגעגנט מען זיך נישט אויס ווי עס זאל דווקא זיין אן ענין פון מקוים געווארן; דאס וועט זיין ווען משיח
מיט קיין שום שארפן מהלך פון יצחק גאולה .דער פסוק האלט נאך ביי דעם וועט קומען .דער פסוק זאגט אז די בחינה
אבינו .פונקט פארקערט ,ער זעט אויס ווי ''שארפערן חלק'' ,מען אמפערט זיך נאך פון משיח איז "צמח צדיק" – צוויי מאל א
דער גרעסטער סבלן וואס איז נאר געווען; ארום מיט די פלשתים און מען טוט אים צדי"ק .דעמאלטס וועט די גאולה נשלם
די גרעסטע מאס רואיגקייט וואס קען נאר פארטרייבן; לכאורה האבן זיי געהאט די ווערן דורך דעם כח פון די אות צדי"ק.
זיין ,דאס זעט מען ביי יצחק אבינו אין אויבערהאנט מיט דעם וואס ''זיי'' האבן
פרשת תולדות. אים פארטריבן .אויב אזוי ,וויאזוי קען זיין אויף דעם ארויף איז דא דעם באקאנטן
אז דאס ווערט באטראכט ווי אן ענין פון טייטש פון המקובל הגה''ק ר' שמשון
ער לערנט אפ אז דער גאנצער ענין ''גאולה''? אסטראפאליער זיע'א הי''ד אויפן פסוק
פון "ויאהב יצחק את עשו" – כאטש עס "מכנף הארץ זמירות שמענו צבי לצדיק":
איז שווער צו טראכטן אז ער האט באמת עס קען אפשר זיין בדרך רמז און בדרך "מכנף" זענען די אותיות מ"ם ,כ"ף ,נו"ן,
נישט געוואוסט ווער עשו איז – איז אויך פנימיות א שטארקע בחינה פארוואס "כי פ"א" .זמירות שמענו" – מיר האבן שוין
געווען אן ענין פון סבלנות; ווי שווער עס עצמת ממנו מאד" איז די ''גאולה'' פון געהערט די זמירות און מיטגעהאלטן
איז אים געווען ,האט ער אים נאך אלץ ליב יצחק אבינו מיד פלשתים. די גאולות פון אברהם ,יצחק ,יעקב און
געהאט. מצרים" .צבי" (לשון רצון) – מיר ווילן שוין
''סבלנות'' און אזוי שטארק זוכה זיין "לצדיק" ,אז עס
און בפרט די מעשה מיט די פלשתים: ''רואיגקייט'' פון זאל שוין נשלם ווערן די פינפטע גאולה,
מען זעט אין די גאנצע פרשה ווי מען האט יצחק אבינו דער ענין פון די אות צדי"ק.
אים געפייניגט און גערודפ'ט און מען האט
זיך געשלאגן מיט אים .די שארפסטע זאך עס איז אויך דא א טייטש וואס דער
בכלל ,ווען מען רעדט פון די גאנצע
וואס יצחק אבינו דריקט זיך אויס איז: אפטער רב זיע''א ברענגט צום סוף פון זיין
מעשה פון יצחק אבינו מיט די פלשתים,
"איך זע איר האט מיר פארשיקט ,וואס הייליגן ספר "אוהב ישראל" ,בשם הגה''ק
איז די וועג וויאזוי מען באטראכט די
ווילט איר יעצט פון מיר?" אבער עפעס ר' יעקב שמשון זיע'א פון שפיטיווקא,
פרשה אוודאי "אין מקרא יוצא מידי
צוריקצוטון אדער צוריקצושלאגן – אויף דעם לשון אין די זמירות" :ואשרי כל
פשוטו" .דעם פשוט'ן פשט דארף מען זיך
גארנישט .ער שלינגט און שלינגט .מען חוכי לתשלומי כפל" .ער פרעגט :מיינט
אויך לערנען פון די אבות הקדושים; הגם
פארשטאפט איין גרוב ,גייט ער ווייטער: מיר ווייסן אז יעדער ריר פון זייער גאנצן דאס אז מען ווארט דער אייבערשטער
באר ,עסק ,רחובות .עס זעט אויס ווי מען דרך איז למעלה למעלה פון השגות אנוש, זאל באצאלן דאפלטע שכר? איז דען
רעדט דא פון די גרעסטע מדת אהבה און זענען אבער דא ענינים וואס מען דארף ריכטיג צו טון א מצוה נאר כדי צו ווארטן
די גרעסטע רואיגקייט וואס איז שייך; אפלערנען פון די פשטות המקרא. אויף שכר ,און נאך דאפלטע שכר? ער
אזוי זעט אויס זיין גאנצע באנעמונג מיט טייטשט עס אויף דעם זעלבן אופן" :אשרי
די פלשתים. עס איז דא א ספר וואס עס איז א כל חוכי" – וואויל איז פאר די וואס האפן
"דבר בעתו" נאכצוזאגן דערפון ,היות עס שוין "לתשלומי" ,עס זאל שוין פערטיג
מאידך גיסא ,ווען מען קוקט אין פרשת טראגט דעם נאמען פון די פרשה" :תולדות ווערן דער "כפל" ,די פינף געדאפלטע
לך לך אויף אברהם אבינו'ס מהלך ,זעט יצחק"[ .עס זענען דא עטליכע ספרים מיט אותיות .פיר זענען שוין געשען ,און מען
מען דעם שארפסטן מהלך וואס איז נאר דעם נאמען ,אבער יעצט רעדן מיר פונעם ווארט אויף די פינפטע.
שייך .ווען מען קומט אים זאגן אז מען "תולדות יצחק" פונעם סוואליעווער רב
האט געכאפט לוט'ן ,וואלט מען אפשר זצ"ל ,דער מחבר פון "דברי יצחק" און יעצט האלטן מיר דא אין פרשת
געקענט פרובירן זיך צו מפשר זיין בדרך "בית יצחק" אויף מסכת מגילה ,וואס איז תולדות ,ביי די גאולה פון יצחק אבינו פון
שלום אדער זיך אויסגלייכן ,אבער תיכף געווען דער ראש בית דין אין מונקאטש]. די פלשתים ,וואס ליגט אין די דאפלטע מ'
ומיד "וישמע אברם כי נשבה אחיו" – ער פון "כי עצמת ממנו מאד".
גייט גלייך אין א מלחמה און שלאגט זיך אינעם ספר הקדוש "תולדות יצחק"
מיט א שטארקע שארפקייט .די מדה פון טייטשט ער דעם ערשטן פסוק אין די לכאורה איז עס אינטערעסאנט.
אברהם ,איז דאך מדת החסד? פרשה[ .דעם מהלך וואס ער טייטשט אוודאי זעט מען אז יצחק אבינו איז
געפינט מען אין אסאך ספרים ,אין "נועם ''סוף כל סוף'' געראטעוועט געווארן מיד
נאר וואס דען? עס איז די בחינה וואס אלימלך" שטייט אויך זייער ענליך ].עס פלשתים ,און צום סוף זענען זיי טאקע
שטייט אין אלע חסידישע ספרים ,אז עס איז דאך ידוע אז יצחק אבינו איז דאך געקומען אים איבערבעטן ,אבער דער
איז נישט פשט אז ביי די הייליגע אבות געווען "מדת הגבורה" ,אבער דערווייל אין פסוק "כי עצמת ממנו מאד" זעט נישט
ה -גליון שיחתי
"פלשתים" איז בגימטריא צען מאל אלקים
(מדת הדין) .יצחק אבינו ,וואס איז מדת
א באהאלטענע זענען די מדות געווען ''נאטורן'' חלילה,
נאר דאס זענען ''דרכים'' אין עבודת השם.
הגבורה ,איז אהינגעגאנגען זיך לוחם ''מערכה'' מיט די שלימות פון א דרך אין עבודת השם איז
זיין מיט זיי .שפעטער ברענגט דער בני די ''פלשתים'' דוקא ווען מען טוט אמאל פארקערט ווי די
יששכר נאך א רמז :אז תמר ,ווען זי איז נאטור ,ווייל מען פארשטייט אז דאס איז
געגאנגען אויפשטעלן מלכות בית דוד, דאס איז אין פשטות ,ווען מען קוקט יעצט דער ריכטיגער וועג.
האט זי איבערגעחזר'ט די דריי מלחמות. אין די פרשה ,זעט טאקע נישט אויס אז
זי האט געבעטן דריי זאכן" :חותמך פתילך יצחק אבינו זאל עפעס צוריקטון פאר די דערפאר איז די גרעסטע גדלות פון
ומטך" ,וואס איז אויך די ראשי תיבות ח' פ' פלשתים; ער האט אלעמאל סובל געווען, אברהם אבינו געווען דעמאלטס ווען ער
מ' ,אזוי ווי "מפח" .זי האט אינזין געהאט וואס איז פאר זיך אליין א גאר שטארקער האט געטון אנדערש ווי זיין מדת החסד,
אז יעצט ווען מען גייט אויפשטעלן לימוד .אבער בפנימיות הדברים איז דא ווייל ער האט פארשטאנען אז יעצט
מלכות בית דוד ,דארף מען ניצן די כוחות א לשון וואס דער הייליגער בני יששכר דארף מען גיין מיט שארפקייט .און די
פון די דריי אבות" .חותם" איז מרמז אויף ברענגט (אין א לאנגע הגה סוף מאמר גרעסטע גדלות פון יצחק אבינו איז געווען
די מלחמת חרן וואס יעקב אבינו האט ד' פון חנוכה) פון א ספר קדמון "שברי ווען עס זענען געקומען זמנים וואס ער
געפירט ,ווייל עס הייבט זיך אן מיט א ח'; איז צוגעגאנגען מיט סבלנות ,ער האט
לוחות" ,געבויט אויפן אר"י הקדוש ,אז
בכלל איז "חותם" מרמז אויף יעקב ,ווייל נישט גענומען קיין שום שארפקייט און
בפנימיות האט זיך דא געפירט א ''גרויסע
"חותמו של הקדוש ברוך הוא אמת" און גארנישט צוריקגעשלאגן ,ווייל דערמיט
מערכה'' .יצחק אבינו'ס זיך אויפהאלטן
יעקב איז מדת אמת" .פתיל" איז מרמז האט ער געארבעט אויף זיין מדה אויף
אין פלשתים איז געווען ממש א ''מלחמה''
אויף יצחק ,ווייל עס הייבט זיך אן מיט א
וואס ער האט געפירט מיט פלשתים .די דעם וועג.
פ' אזוי ווי פלשתים ,און "פתיל" איז אויך
מלחמה איז נישט געווען אויף א פיזישן
בגימטריא צען מאל דער שם נ"ב ,וואס איז
וועג ,נאר בפנימיות ,אבער עס איז געווען טייטשט דער סוואליווע'ר רב אריין
א בחינה פון דין; דערמיט האט זי געוואלט
אן ערנסטע און שארפע מלחמה. אינעם ערשטן פסוק פון די פרשה[:וכעין
ברענגען דעם כח פון יצחק" .מטך" (מיט א
מ' ווי מצרים) איז דער כח פון אברהם וואס זה בספה'ק ''תולדות'' יעקב יוסף]
האט געהאלפן קעגן קליפות מצרים ,אויך דער הייליגער בני יששכר ברענגט "תולדות" – רש"י זאגט דאך אין פרשת
איז דער שורש פון "מטך" מ"ט ,וואס האט דארט א זייער אינטערעסאנטן רמז פונעם נח אז "עיקר תולדותיהם של צדיקים
געהאלפן אידישע קינדער ארויסקריכן ספר "שברי לוחות"" :נפשנו כצפור נמלטה מעשים טובים" .אוודאי איז יעדע עבודה
פון די מ"ט שערי טומאה פון מצרים. מפח יוקשים" – דאס ווארט "מפח" איז פון אברהם און יצחק הייליג און טייער,
די ראשי תיבות פון דריי שטעט וואס די אבער די חשוב'סטע עבודה איז געווען
עס איז באמת דא פארגעקומען א דריי אבות האבן דארט געפירט א מערכה דעמאלטס ווען זיי האבן זיך "פארטוישט":
גרויסע מלחמה ,א מערכה ,וואס יצחק לטובת כלל ישראל. ווען יעדער האט געטון פארקערט ווי
אבינו האט דא געפירט מיט די פלשתים זיין אייגענע מדה .דאס איז געווען זייער
באהאלטענערהייט. אברהם אבינו איז געגאנגען צו פירן עיקר חשיבות און דאס ווייזט אויף זייער
א מערכה מיט די קליפה פון מצרים ,כדי שלימות – אז נישט די ''מדה'' האט זיי
אבימלך האט טענות אידישע קינדער זאלן זיך שפעטער קענען
האלטן .יצחק אבינו איז געגאנגען פירן א
געפירט ,נאר דער ''רצון השם'' ,ביז זיי
האבן שטענדיג געקענט טון אפילו דעם
אויף יצחק'ס השפעות מערכה מיט די קליפה פון פלשתים .און היפוך פון זייער מדה.
יעקב אבינו איז געגאנגען זיך צו שלאגן
אינעם ספר "פרי העץ" ,וואס דער מיט די קליפה פון חרן" .מפח" איז ראשי "ואלה תולדות יצחק" – וועלכע זאך איז
גרויסער גאון רבי יהודה מודרן זצ"ל תיבות :מ'צרים ,פ'לשתים ,ח'רן .אלע די עיקר "תולדות" ,די עיקר מעשים טובים
(פון די תלמידים פונעם הייליגן חתם דריי אבות האבן זיך אויף דעם געשלאגן. פון יצחק וואס מען משבח? דעמאלטס
סופר) האט מחבר געווען ,ברענגט ער "נפשנו כצפור נמלטה" – מיר זענען ווען ער איז געווען "בן אברהם" ,ווען מען
אן אינטערעסאנטן מאמר פונעם ילקוט
געראטעוועט געווארן "מפח יוקשים" ,פון האט דערקענט אין אים די מדת החסד,
ראובני .דער ילקוט ראובני ברענגט עס
נאך פון מדרש הנעלם ווען אבימלך די שטרויכלונגען פון מצרים ,פלשתים און און "אברהם" – וועלכע זאך איז די תולדות
האט געזאגט פאר יצחק "לך מעמנו כי חרן. פון אברהם" ,הוליד" – ווען האט אברהם
עצמת ממנו מאד" ,האט ער אים געזאגט אבינו געטון די חשוב'סטע זאך? "את
פאלגנד" :דיין טאטע אברהם איז געווען ברענגט ער פונעם אר"י הקדוש אז יצחק" – ווען ער האט גענומען א שארפן
מדת החסד ,און ער האט דורך מדת החסד פלשתים זענען די גרעסטע כוחות הדין; מהלך ווי יצחק.
גליון שיחתי -ו
געפרעגט די פרוי" :האסט עפעס ביי דיר געהאט און נישט בלויז מקנא געווען? געקענט ברענגען גוטע השפעות .אבער דו
אין שטוב?" דעמאלטס איז די וועלט ביסט א שווערער מענטש ,דו ביסט דאך
נישט געווען ראוי צו אזא גרויסע ברכה, דארף מען מסביר זיין ביידע זאכן יצחק – מדת הדין .דורך דיר קומען נישט
און די ברכה איז צוגעגאנגען אזוי :אין די צוזאמען .עס קומט דאך דער הייליגער יום קיין ברכות ,דורך דיר קען גאר קומען דאס
זעלבע צייט וואס די פרוי'ס גאנצע הויז איז טוב חנוכה ,און אין חנוכה זענען מיר כסדר פארקערטע פון ברכות .ממילא גיי דיר
געווארן אנגעפילט מיט קריגלעך אויל ,איז פארנומען מיט דעם יסוד אז כדי עס זאל אוועק' .לך מעמנו' ,גיי אוועק ,דו ביסט צו א
געווארן א שרעקליכער מאנגל אין אויל אין קענען אריינקומען א ברכה ,קען עס נישט שווערע מדה' ,עצמת ממנו' ,דו ביסט מדת
די גאנצע וועלט .דאס איז טאקע די סיבה קומען "יש מאין"; עס מוז זיין עפעס א כלי הדין און דו ברענגסט נישט קיין גוטס".
פארוואס דאס אויל איז געווארן מורא'דיג וואו די ברכה זאל נמשך ווערן ,אזוי ווי מיר
טייער ,ווייל עס איז געווען תלוי הא בהא. זענען ביי די מעשה פון אלישע הנביא. דער "פרי העץ" שמועסט דאס אויס
עס שטייט אין פסוק "ויעמד השמן" ,אז ממילא האט געמוזט איבערבלייבן עפעס זייער אינטערעסאנט :לאמיר זאגן אז
דער פרייז האט זיך מורא'דיג געהויבן ,ווייל פונ'ם קריגל פונעם ערשטן טאג ,כדי עס אבימלך האט געקענט די אלע ''סודות''
עס איז נישט געווען קיין נס אז עס זאל זאל קענען נמשך ווערן ווייטער .עס איז און געוואוסט פון יצחק אבינו'ס כוחות
קומען ''נייע אויל'' ,נאר דער נס איז געווען אבער ידוע אז דאס איז נישט אזא פשוט'ע אין ''מדת הגבורה'' ,אבער וויאזוי קען
אז דאס ''גאנצע אויל פון די וועלט'' זאל זאך ,ווייל מיר טרעפן דאך יא א השפעה פון ער לייקענען די אפענע מציאות בפה
קומען אהין. ''יש מאין'' ווי למשל ,דער מן איז געווען א מלא? וויאזוי קען ער זאגן אז יצחק אבינו
"יש מאין" ,טראץ דעם וואס א ברכה דארף ברענגט נישט קיין ברכות ,ווען די מציאות
א ענליכע בחינה ברענגט דער הייליגער געווענליך זיין א "יש מיש". איז געווען "ויזרע יצחק בארץ ההיא וימצא
חתם סופר ,אז בשעת די אידן זענען מאה שערים" ,און יעדער האט געזאגט
געווען אין מדבר; ווען די אידן האבן נאר דער חילוק איז ,עס זענען דא צוויי "זבל פרדותיו של יצחק ולא כספו וזהבו
באקומען דעם מן ,האט די השפעה פונעם סארטן ברכות :עס איז דא א ברכה וואס של אבימלך"? וויאזוי קען ער אים זאגן
מן אוועקגענומען אלע השפעות פונעם איז נישט אויף די העכסטע דרגה ,און "ניין ,דו ברענגסט נישט קיין ברכות ,נאר
האניג און אויל אין ארץ ישראל .וויבאלד דעמאלטס ארבעט עס אזוי :מען קען נישט דיין טאטע"?
דער מן האט געהאט א טעם פון "כצפיחית באשאפן קיין ''נייע'' השפעות; אויב מען
בדבש" און "לשד השמן" ,איז די השפעה וויל ממשיך זיין א ברכה פאר פלוני ,מאכט זאגט ער א מורא'דיג שיינעם מהלך:
פונעם טעם געקומען פון די השפעה פון מען אז אלע השפעות וואס זענען שוין דא אוודאי האט אבימלך געזען אז יצחק
ארץ ישראל .די תושבי ארץ כנען האבן אויף דער וועלט זאלן אנקומען צו אים. אבינו איז מלא ברכות ,ער האט אבער
דעמאלטס טאקע נישט געהאט קיין אוטאמאטיש וועט פלוני ווערן רייך ,אבער אפגעלערנט אז זיינע ברכות קומען נישט
גוטע אויל און קיין גוטן האניג; מען זעט עס וועט זיין אויפן חשבון פון אלמוני ,ווייל דורך א "ברכה" ,נאר די גרויסע שפע קומט
טאקע אז די מרגלים האבן נאר געברענגט יענער וועט ווערן ארים. אויף א צווייטן וועג – דורך אן ענין פון ''דין''.
אנדערע פירות ,אבער ''זית'' און ''דבש''
האבן זיי נישט געברענגט ,ווייל די השפעה אויב די וועלט איז נישט ראוי מען זאל וואס מיינט דאס? איז ער מסביר זייער
פון די ארץ ישראל'דיגע ''זית'' און ''דבש'' ממשיך זיין א ברכה ,אדער דער מענטש שיין :דער פסוק זאגט שפעטער ,ווען
איז אנגעקומען צום מן. וואס איז ממשיך איז נישט גענוג גרויס, אבימלך איז געקומען זיך איבערבעטן און
אדער דער מענטש וואס באקומט די ברכה זאגן "ראו ראינו כי היה ה' עמך" ,האט יצחק
אבער אויב די השפעה קומט פון א גאר איז נישט גענוג ראוי ,דעמאלטס איז דער אבינו אים צוריק געזאגט" :וואס ווילט איר
הויכן מקום ,דעמאלטס קומט עס נישט ענין פון א ברכה א "יש מיש" .דאס מיינט פון מיר? ואתם שנאתם אותי ותשלחוני
אויפן חשבון פון א צווייטן. אז עס איז נישט בעצם א נייע השפעה ,נאר מאתכם – איר האט מיך פיינט געהאט און
א "קירוב ההשפעה" – מען ברענגט צו אים מיך אוועקגעשיקט".
זאגט דער "פרי העץ" מורא'דיג שיין :אין דאס געלט און די השפעות פון די גאנצע
די מדרשים שטייט ,אז אין די זעלבע צייט וועלט. באמת קען מען אריינטראכטן:
וואס יצחק האט מורא'דיג מצליח געווען דיפלאמאטיש גערעדט ,אויב זיי האבן
און איז געווארן גאר רייך ביי די פלשתים, אבער אוודאי איז דא א פיל העכערע אוועקגעשיקט יצחק ,מוז זיין אז זיי האבן
האט ביי אבימלך די עקאנאמיע שרעקליך דרגה פון השפעה .א העכערע דרגה איז אים פיינט געהאט? זיי האבן אים פשוט
געקראכט און ער איז געווארן שטארק ווען עס קומען אינגאנצן נייע השפעות מקנא געווען! אוודאי ברענגט ''קנאה'' צו
פארארעמט. און קיינער ליידט נישט דערפון .דאס קען ''שנאה'' ,אבער זיי האבן דאך געהאט א
אבער נאר קומען מצד שם הוי"ה ,פון א תירוץ אז "דו מאכסט זיך דא צו גרויס ,דו
האט אבימלך אפגעלערנט :וואס גייט ''גאר הויכן מקור'' וואס מען איז נישט נעמסט איבער די גאנצע מלוכה ,דו ביסט
דא פאר? עס זעט אויס אז די גאנצע אלעמאל זוכה דערצו. רייכער פונעם קעניג" .וויאזוי האט יצחק
עשירות פון יצחק איז נישט ווייל ער קען אבינו געהאט א ראיה אז "ואתם שנאתם
''ממשיך זיין'' עשירות ,נאר ער קען בלויז ביי די מעשה פון אלישע ,האט ער אותי" ,אז איר האט מיך טאקע פיינט
ז -גליון שיחתי
פון פלשתים איז געווען די מדה גרועה פון א וועג ווי דער אייבערשטער ציט א חסד ''צונעמען'' עשירות פון א צווייטן .מסתמא
ליצנות. פאר זיינע גוטע פריינט מיט א כוונה פון האט ער צוגענומען מיין עשירות ,און אזוי
"קל קנא ונוקם" ,צו נעמען נקמה אין די איז ער געווארן רייך.
אין ספר "תפלה למשה" פון הרה''ק שונאים .וויאזוי ווערט א נקמה דורך "משוך
ר' משה סאמבורער זיע''א (פרשת ויצא) חסדך"? אז דאס גוטס וואס קומט צו אים, ממילא פארשטייט מען שוין זייער גוט
ברענגט ער אזא לשון :דער רבי ר' מענדלע ווערט פשוט אוועקגענומען פון זיי. וואס ער האט אים געזאגט" :דיין טאטע
רימינאווער האט געזאגט ,אז אויב פרעה אברהם איז געווען א מדת החסד ,ער האט
וואלט געוואוסט דעם כח פון ליצנות וואס
די פלשתים האבן געהאט – אז מען קען דער אמת איז אבער אז עס איז נישט געקענט ממשיך זיין ''פרישע השפעות'' אן
אלעס אפלייקענען מיט ליצנות – וואלטן אזוי .עס איז טאקע אמת אז אבימלך איז דעם וואס א צווייטער זאל ליידן ,אבער דו
די אידן קיינמאל נישט ארויס מתחת יד געווארן ארעם ,אבער נישט ווייל יצחק קענסט דאס נישט' .לך מעמנו כי עצמת
מצרים .אלע מכות וואלטן בטל געווארן אבינו קען נאר אזוי משפיע זיין ,נאר ממנו מאד' – דו קענסט נישט באשאפן
אויב פרעה וואלט געהאט דעם געפערליכן ווייל עס איז אים געווען באשערט צו קיין נייע השפעה ,דו קענסט נאר ברענגען
כח הליצנות פון די פלשתים. ווערן ארעם .שפעטער ,ווען זיי קומען יענעמ'ס".
איבערבעטן ,זאגן זיי :ניין ,מיר בארעכענען
ער ברענגט נאך לשונות וויאזוי דער
רבי ר' מענדלע פלעגט ארויסברענגען די
זיך .אנדערש ווי מיר האבן געמיינט ביז
היינט ,אז יצחק אבינו קען נאר ווערן רייך
נאר א ''שונא''
מדה גרועה פון ליצנות .ער האט אמאל דורך אוועקנעמען פון יענעם ווייל ער איז טראכט אזוי...
געוויזן ארויס פון פענסטער אויפ'ן הימל מדת הדין ,זעען מיר יעצט אז ער האט די
און געזאגט" :איר זעט דארט א הימל? מיט זעלבע כוחות פון אברהם אבינו ,וואס קען פארוואס זאל איינער טראכטן אז יצחק
ליצנות קען מען אפילו אפלייקענען אז עס משפיע זיין משם הוי"ה און מאכן נייע אבינו זאל צונעמען אבימלך'ס געלט?
איז דא א הימל". השפעות" .ראו ראינו" – יעצט זעען מיר אבימלך האט עס נאר געקענט טראכטן
איין "כי היה הוי"ה עמך" ,נישט ווי מיר אויב ער האט געהאלטן אז יצחק אבינו איז
דאס וואס ער פלעגט ארויסברענגען האבן געמיינט פריער .דו האסט יא דעם
אזוי שטארק ,אז די פלשתים האבן געהאט זיין ''שונא'' .ווייל אויב ער איז נישט זיין
די קליפה פון ליצנות ,ווערט געברענגט כח פון הוי"ה צו ברענגען פרישע השפעות, שונא ,וועלכער מענטש וואלט געוואלט
אין פארשידענע נוסחאות .א צווייטער און אויב אזוי ווילן מיר טאקע שלום מאכן האבן געלט דורך דעם וואס ער נעמט עס
תלמיד פון רבי ר' מענדעלע ,דער הייליגער מיט דיר ,ווייל יצחק אבינו וועט ברענגען אוועק פון יענעם?
"מלא הרועים" אין זיין ספר "קהילת יעקב", נייע השפעות וואס וועלן נישט קומען אויף
ברענגט עס אלס עפעס וואס רבי ר' קיינעם'ס חשבון. די מחשבה פון אבימלך איז געווען
מענדעלע האט געזאגט פון זיך אליינס. אז יצחק'ס עשירות איז געקומען דורך
אבער דא אין ספר "תפלה למשה" ברענגט על כל פנים ,עס איז דא געווען א גרויסע אוועקנעמען פון אים .אויב דו טראכסט
ער ,אז ער האט עס געזאגט באזירט אויף א מערכה צווישן די כוחות :די התגברות אז דאס איז די מעשה ,איז דאס די בעסטע
מדרש און א גמרא .עס שטייט טאקע אזוי הקדושה פון יצחק אבינו האט זיך געשלאגן ראיה אז דו האסט מיך פיינט ,ווייל דו
אין מדרש און אויך אין די גמרא אין מסכת מיט'ן כח הקליפה פון פלשתים.
עבודה זרה (דף י"ט). האלטסט אז איך וועל געבענטשט ווערן
נאר אויב מיין שונא דערלייגט .עס קומט
דער מדרש דרשנ'ט דעם ערשטן קליפה פון ''ליצנות'' דא ארויס א מורא'דיגער פשט :אז דו
האסט מיר געקענט זאגן "עצמת ממנו
פסוק אין תהלים" ,אשרי האיש אשר לא פון די פלשתים מאד" ,אז מיין הצלחה ברענגט דיר נישט
הלך בעצת רשעים" ,אויף אברהם אבינו.
אברהם אבינו האט דאך געהאט צו טון קיין ברכה ,איז א סימן אז דו האלטסט אז
מיט פארשידענע פארדארבענע מענטשן ווילן מיר צוקומען צו נאך א מיין געלט איז אוועקגענומען פון דיינס.
דורך זיין לעבן .די דריי לשונות – רשעים, פנימיות'דיגער אפטייטש אויף דעם וואס אויב דו האלטסט אז ביי מיר איז דאס א
חטאים ,און לצים – גייען ארויף אויף זיי: דא איז פארגעגאנגען ,און מיט דעם וועלן געווינס אז דו זאלסט נישט האבן ,זע איך
"רשעים" מיינט דור הפלגה ,וואס אברהם מיר בעסער פארשטיין די ''גרויסע ברכה'' פון דעם אז דו האסט מיך פיינט .אויב אזוי
האט נישט געהאט קיין שייכות מיט זיי; וואס ליגט אין די דאפלטע מ"ם און די קען איך קלאר זאגן "ואתם שנאתם אותי"
"ובדרך חטאים לא עמד" גייט ארויף אויף גאולה פון די פלשתים ,אינעם פסוק "לך – עטץ האטס מיך פיינט ,ווייל ווען נישט,
אנשי סדום ,וואס זענען געווען רעים מעמנו כי עצמת ממנו מאד".
וואלט ענק נישט בייגעפאלן צו טראכטן
וחטאים; און "ובמושב לצים לא ישב" גייט אז עס איז אנגעקומען צו מיר אויף ענקער
ארויף אויף די פלשתים .מען זעט קלאר אין עס איז דא א באקאנטער שמועס וואס
די גמרא און אין מדרש אז די פלשתים ווערן ווערט אסאך צוגעברענגט ,בעיקר בשם חשבון.
אנגערופן לצים .די גמרא ברענגט א ראיה דעם הייליגן רבי'ן ר' מענדעלע רימינאווער
אז די פלשתים זענען געווען לצים ,ווייל זצ"ל וועלכע פלעגט גאר שטארק קאכן אינ'ם זמר ''כל מקדש" טייטשט מען
ווען שמשון הגבור איז געווען געפאנגען איבער דעם ענין פון די קליפה פון די אריין דעם בחינה אין די ווערטער "משוך
ביי זיי ,שטייט אז זיי האבן געזאגט :לאמיר פלשתים .ער פלעגט זאגן אז די כח הקליפה חסדך ליודעיך קל קנא ונוקם" .עס איז דא
גליון שיחתי -ח
''פנים'' וואס איז געמאכט געווארן מיט'ן כח האט געזוכט תירוצים" :דו שטייסט אונז אין אים אהערברענגען און מאכן א געלעכטער
הקדושה פון ביטול הליצנות ,איז א שאלה וועג"" ,דו פארשעמסט דעם מלך" ,אבער ("וישחק לנו") .מען זעט אז זיי האבן זיך
צי זיי קענען עס דורכטראגן? דאס איז דאך וואס איז געווען די עכטע סיבה פארוואס זיי עוסק געווען אין דער פארדארבענער מדה
ממש די זאך וואס שלאגט זיך די מערסטע האבן אים נישט געקענט אויסהאלטן? דאס פון ליצנות.
מיט זיי .אויב אזוי קען מען זאגן אז דאס איז קען מען לערנען פונעם ערשטן רש"י אין די
געווען דער פשט פון "לך מעמנו כי עצמת פרשה .רש"י זאגט אז די "ליצני הדור" האבן דער מהרש"א אויפ'ן פלאץ פרעגט גלייך
ממנו מאד" – גיי אוועק פון דא ,ווייל דו ביסט געזאגט" :מאבימלך נתעברה שרה" .וואס אויפ'ן פשוט'ן פשט פון "מושב לצים לא
ממש דער שטערקסטער כח קעגן אונז .מיר האט דער אייבערשטער געטון? ער האט ישב" :מען קען דאך נישט זאגן אז אברהם
קענען נאר ארבעטן מיט אונזערע קליפות אויסגעפארמט דעם פנים פון יצחק פונקט אבינו איז בכלל נישט ''געזעסן'' ביי די
הליצנות ,און דיין עצם צורת קדשך איז דאך ווי אברהם ,און דורך דעם האט מען געזען פלשתים ,ווייל עס שטייט דאך א מפורש'ער
ביטול הליצנות ,מוזטו פון דא אוועקגיין. אז די ליצנות איז נארישקייט. פסוק אין פרשת וירא "ויגר אברהם בארץ
פלשתים ימים רבים".
אויב אזוי ,אויב דאס "כי עצמת ממנו עס שטייט נישט ווער די "ליצני הדור"
מאד" גייט ארויף אויף זיין צורת קדשו וואס זענען געווען ,אבער דער "יפה תואר" נאר וואס דען? עס מיינט צו זאגן אז
איז מבטל ליצנות ,קומט עס אויס מורא'דיג, אויפ'ן מדרש (און אזוי ברענגט אויך דער ער האט אכטונג געגעבן ,זייענדיג ביי די
פארוואס עס ווערט גערעכנט ווי א ''גאולה''. "נזר הקודש") בינדט צו די ליצני הדור צום פלשתים ,נישט נשפע צו ווערן פון זייער
כח פון די פלשתים .אז די פלשתים זענען שלעכטער השפעה .ער האט זיך שטענדיג
מען זעט דאך אז מען טאר זיך נישט א "מושב לצים" ,זענען די ליצני הדור געהאלטן דארט ווי א פרעמדער און
דרייען אין א מושב לצים ,אבער די אבות מסתמא געווען די אנשי פלשתים אליינס, געמאכט זיכער עס זאל נישט ווערן קיין
הקדושים ,אברהם און יצחק ,האבן דאך וואס האבן געזוכט צו געבן די קרעדיט פאר ענין פון "ישיבה"" .גר" מיינט א פרעמדער,
געמוזט זיין דארט ,טאקע דערפאר ווייל זייער קעניג אבימלך .אבער אפילו אויב מען בשעת "תושב" מיינט איינער וואס מאכט
מען האט געדארפט מבטל זיין זייער כח. לערנט אז די ליצני הדור זענען נישט געווען זיך באקוועם.
דוקא פלשתים ,איז דאס אבער געווען די
וואס איז געווען די גאולת יצחק פון די זעלבע כח הקליפה וואס באלאנגט צו די
פלשתים ,וואס האבן גענוצט ליצנות צו דאס איז טאקע מדויק אין לשון הפסוק:
פלשתים? מען קען זאגן אז עס גייט ארויף ער האט געמוזט זיין א "גר" בארץ פלשתים,
אויף דעם חלק אז יצחק אבינו זאל ווערן בארעדן די הייליגקייט פון יצחק אבינו.
ער האט דארט געוואוינט נאר אלס גאסט,
''אויסגעלייזט'' ,כדי עס זאל אים נישט און געמאכט זיכער אז וויבאלד דאס איז
שאטן די קליפה פון די פלשתים .ווייסטו וואס האט דער אייבערשטער געטון קעגן
דעם? "צר קלסתר פניו ",אויסגעפארעמט א מושב לצים ,זאל ער זיין "לא ישב" –
וואס די גאולת יצחק פון די פלשתים איז נישט ווערן צו היימיש אין דעם מקום פון
געווען? דאס וואס זיין צורת קדשו איז אזא קלארע צורה ,עס זאל נישט זיין קיין
מקום צו טראכטן אנדערש .אויב מען די געפערליכע לצים און זייער קליפת
געווען עפעס וואס איז מבטל די פלשתים, הליצנות.
דאס איז געווען זיין "גאולה" וואס האט אים וויל עס ארויסברענגען מיט ווערטער,
געראטעוועט און אפגעהיטן .זאגט דער טייטשט עס אזוי :יצחק אבינו'ס צורה איז
פרקי דרבי אליעזר אז מיט די דאפלטע געמאכט געווארן לשם ביטול ליצנות .עס א ''צורת קדשו'' וואס
מ"ם'ען פון "כי עצמת ממנו מאד ",וואס
ברענגט ארויס יצחק אבינו'ס כח ,אז ער
איז אויסגעפארעמט געווארן מיט א כוונה;
דער בורא כל עולמים האט עס געמאכט שלאגט אפ ''ליצנות''
איז דא אינגאנצן מיט א צורת קדשו מבטל אפצושלאגן די ''ליצני הדור''.
צו זיין די פלשתים – דאס איז די גאולה; אז לויט דעם קען מען אפשר זאגן ,אז היות
זייענדיג ביי די פלשתים זאל דאס נאר זיין אויב אזוי ,אז מען האלט דא אין א לאנד די קליפה פון די פלשתים האט אזא גרויסן
אויף אן אופן אז מען איז זיי מבטל ,און נישט וואס די גאנצע לאנד לעבט אויף ''קליפת כח פון ליצנות ,האבן זיי נישט געקענט
חס ושלום פארקערט. הליצנות'' ,און עס דרייט זיך דא ארום א דורכטראגן יצחק אבינו'ס אנוועזנהייט .מען
פאר הערות ,הוספות ,נדבות,
להאזין ולהתענג משיעורי קול שיחתי
שיעורים קצרים מדי יום ביומו
און באקומען דעם גליון אויפן ושיעורים מדי שבוע בשבוע
אימעיל:
אימעיל: אמעריקע605-477-5551 :
machonsichoosi@gmail.com
ארץ ישראל073-388-6653 :
טעלעפָאן:
ָ
605-477-5551,7 איירָאּפע44-333-070-6593 :
ָ
ט -גליון שיחתי
