gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

האזינו השמים - אידיש · Ha'azini Hashumayim - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: האזינו השמים - אידיש · Ha'azini Hashumayim - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

האזינו השמים - אידיש · Ha'azini Hashumayim - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ב"ה‬ ‫גליון י"ג – פ' תולדות תשפ"ז לפ"ק‬ ‫מתוך דברי דברי מוסר והתעוררות שנשמעו מפ"ק מרן רבינו זי"ע‬ ‫במסיבת מלוה מלכה לטובת ישיבתינו הק' (ח"ב)‬ ‫מוצש"ק חיי שרה תשנ"ו בוומסב"ג יצ"ו – ובתוכו מילי דהספידא על הרה"ק מריבניץ זי"ע‬ ‫מען האט גערעדט פריער פון סאטמאר רב זי"ע‪ ,‬ווער עס ווייסט‪ ,‬איך האב דאס געקענט זען‪ ,‬ער האט דאך געהאט מיט‬ ‫זיין שיטה און מיט זיין עבודת ה'‪ ,‬האט ער דאך געהאט מתנגדים אנע שיעור‪ ,‬איך מיין די מענטשן וואס האבן נישט‬ ‫מיטגעהאלטן‪ ,‬אז ער איז געגאנגען קעגן די ציונים וכדומה‪ ,‬האט ער דאך געהאט אסאך מענטשן שונאים‪ .‬עס האט‬ ‫געמעגט זיין דער גרעסטער שונא‪ ,‬אויב איז ער אריינגעקומען צו אים בעטן עפעס א טובה וכדומה‪ ,‬ער האט געקענט‬ ‫געבן אסאך מער ווי פאר א גוטער פריינט‪ ,‬אנע שום חשבון צי ער איז א גוטער אדער נישט‪ ,‬ער האט זיך אויסגעטאן‬ ‫אלעס פאר איין איד צו העלפן‪.‬‬ ‫דאס פעלט היינט‪ ,‬נעבעך‪ ,‬דאס איז א ביטערע זאך‪ ,‬עס גייט ביי אונז אונטער די אהבת ישראל‪ .‬האב ליב א איד‪ ,‬זארג‬ ‫פאר יענעם‪ .‬דו קענסט אים נישט אפשר העלפן בפועל‪ ,‬אסאך האסטו נישט‪ ,‬זוך א וועג‪ ,‬אפשר קענסטו אים יא העלפן‪.‬‬ ‫און נישט פארקערט חלילה‪ ,‬אז דו האסט אויף אים עפעס א פעלער‪ ,‬דעמאלטס זאגסטו אים אויף און דו שטעלסט אים‬ ‫אוועק פון זיין פרנסה ל"ע‪ ,‬אזאנס האט מען נאך קיינמאל נישט געהאט‪ .‬שטעל נישט אוועק א איד פון זיין פרנסה‪ ,‬ווייל‬ ‫דו ביסט א יונגערמאן און דו האסט נישט קיין שכל‪ ,‬ממילא שטעלסטו אים אוועק‪ .‬שטעל אים נישט ארויס וועגן דעם‬ ‫ווייל ער האט אפשר אן אנדערע מיינונג אין עפעס‪ .‬וועגן דעם איז ער שוין חייב אז מען זאל אים ח"ו אויפזאגן?‬ ‫איך מיין פשוט מיר גייען אונטער ח"ו‪ ,‬די אהבת ישראל וועט אונטערגיין ח"ו‪ .‬מען שפירט זיך נישט‪ .‬און די אלע זאכן‬ ‫וואס דער רב האט מעורר געווען‪ ,‬אויף דאס ענין פון התמדת התורה‪ ,‬און ליב האבן תורה‪ ,‬דאס איז דאך א פשיטא‪ ,‬אנע‬ ‫תורה איז גארנישט‪.‬‬ ‫אבער דאס אליין‪ ,‬דאס קען מען זיך יא אויסלערנען ווען מען איז מספיד אזא מאדע איד‪ .‬מיר קענען נישט נאכמאכן‬ ‫זיינע דרכים‪ ,‬בדרך הטבע‪ ,‬מיר זענען נישט בכח‪ ,‬מיר ווילן אודאי טאן וואס מיר קענען‪ .‬אבער דאס קען מען זיך‬ ‫ארויסלערנען‪ ,‬אז מען קוקט נישט אויף דיר אליין‪ ,‬קוק אויף א צווייטער איד‪ .‬מען בעט נישט פון דיר אז 'געב אוועק‬ ‫דיין גאנצע עצמיות פאר א צווייטער איד'‪ ,‬אבער אויף אזויפיל ער זאל האבן א חלק ביי דיר‪ ,‬א שותפות‪ .‬אזוי ווי דו‬ ‫זארגסט פאר דיין קינד‪ ,‬דו זארגסט פאר דיר‪ ,‬זארג פאר דעם איד‪ .‬געב אים א גוט ווארט‪ ,‬און העלף אים צו‪ .‬און שטויס‬ ‫אים נישט אוועק פון א פרנסה ח"ו‪ ,‬טו נישט‪.‬‬ ‫און אזוי מיט די אנדערע ענינים‪ ,‬דאס ענין פון כבוד התורה‪ ,‬דאס ענין פון יעדע זאך וואס קאסט אביסל מסירת נפש‪.‬‬ ‫געב אהער מסירת נפש‪ .‬אידישע קינדער עקזיסטירן נאר מיט מסירת נפש‪ .‬מען בעט נישט קיין מסירת נפש מיט אזא‬ ‫מורא'דיגן וועג וואס יעדער קען דאס נישט נאכמאכן‪ ,‬אבער מסירת נפש אז דו זאלסט האבן א שותף מיט דיר‪ ,‬ביי יעדע‬ ‫זאך אויף דאס וועלט איז נישט קיין "אנכי"‪.‬‬ ‫"למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ה'"‪" ,‬את בניו ואת ביתו אחריו"‪ .‬וואס האט אברהם אבינו‬ ‫געהאט? די גרעסטע מדה‪ ,‬ער האט דאך אויפגעראכטן די וועלט‪ ,‬ער האט געהאלפן פאר יעדן‪ ,‬ער האט אויפגעשטעלט‬ ‫א וועלט ‪ -‬ווי עס שטייט אין זוהר הקדוש‪ ,‬ביז אברהם אבינו איז די וועלט נאכנישט געווען גארנישט‪ ,‬ער האט עס א‬ ‫שטאנד געגעבן‪ ,‬און ער האט געטאן‪" .‬את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ה'"‪ ,‬ער האט אויסגעלערנט די קינדער‪:‬‬ ‫ביסט נישט אליינס‪ ,‬זארג נישט פאר דיר‪ ,‬אז דו וועסט דארפן זארגן ‪ -‬מעגסטו זיין א שותף מיט יענעם‪ ,‬אבער האב‬ ‫אינזין דעם צווייטן איד‪ ,‬האב אינזין כביכול דעם אויבערשטן‪ .‬ביי יעדע זאך וואס איז די אייגענע אינטערעסע פארגעסט‬ ‫מען אמאל פון דעם וואס דער אויבערשטער האט געהייסן‪ .‬דו זוכסט א פרנסה? שטויס נישט אוועק דעם רבש"ע פון‬ ‫שותפות‪ .‬זוך אזא פרנסה וואס דו טוסט נישט קעגן באשעפער'ס רצון‪ .‬פאר דיין קינד זוכסטו פרנסה? זוכסט פאר דיר‬ ‫פ רנסה? אבער לאז נישט אוועק דעם עיקר שותף‪ ,‬לאז נישט אוועק דעם בורא כל עולמים‪ .‬מען בעט נישט פון דיר דו‬ ‫זאלסט זיך אוועק'הרג'ענען‪ ,‬אבער עכ"פ אקעגן די תורה טארסטו נישט‪.‬‬ ‫און די צווייטע וואס מיר האבן געזאגט‪ ,‬אז דער "ואהבת לרעך כמוך" ברענגט דעם "ואהבת את ה' אלקיך"‪ ,‬דאס איז‬ ‫דער מוסר לימוד וואס מיר קענען ארויסלערנען פון אזא מאדע איד‪ ,‬וואס מען האט געזען מיט די אויגן‪ ,‬וואס איז‬ ‫אומגלויבליך‪" ,‬אלמלי לא ראיתי לא האמנתי" ‪ -‬ווען מען וואלט נישט געזען וואלט מען נישט געגלייבט‪ .‬און אזוי איז‬ ‫ער געווען כל ימיו‪ ,‬אנע הפסק‪ ,‬אן א הפסקה‪ ,‬ער האט קיינמאל נישט מסיח דעת געווען אנדערש‪ .‬סיי ווען ער איז געזעצן‬ ‫בתורה אין די יונגע יארן‪ ,‬תורה‪ ,‬יומם ולילה איז ער געזעצן‪ .‬עס איז דא אסאך צו פארציילן מען זאל וויסן‪ ,‬איך האב‬ ‫דאך נישט די גאנצע באשרייבונג וואס עס איז‪ ,‬אבער דאס וואס מען האט געזען איז דאך זיכער‪ ,‬און דאס וואס מיר‬ ‫האבן געהערט פון אנשים נאמנים‪ ,‬זעט מען דאך אז דער איד איז אזוי געוואקסן‪ .‬דאס ברענגט אונז אריין אין אזא צייט‪.‬‬ ‫"שלא נספד כהלכה"‪ ,‬וואס טייטשט 'כהלכה'? וויאזוי ווייסט א מענטש ווען עס הייסט 'כהלכה'? "נספד כהלכה" איז‬ ‫טייטש‪ ,‬נישט בלויז דו זאגסט די ווערטער‪ ,‬דו ביסט מספיד אזא צדיק וואס איז אוועק‪ ,‬נעבעך‪ ,‬מיט זיינע יארן וואס ער‬ ‫האט געלעבט אויף דער וועלט‪ ,‬עס איז שוין געווען די לעצטע יארן ער האט נישט געקענט פונקציאנירן‪ ,‬אבער זיין‬ ‫עבודה ממש אין הימל‪ ,‬איז אויך געווען שוין א ישועה‪ ,‬ווייל עס איז געלעגן דא א איד וואס אין הימל האט ער געהאט‬ ‫א מורא'דיגע חשיבות‪ ,‬און ווילאנג ער האט געלעבט האט ער דאך מיט א שאקל מיט זיין קאפ האט ער שוין געקענט‬ ‫העלפן א איד‪.‬‬ ‫ממילא‪ ,‬קומט אין אזא צייט‪ ,‬דאס טייטש "כהלכה"‪ ,‬מען זאל מספיד זיין כהלכה‪ ,‬מען זאל ארויסלערנען וואס פון דעם‬ ‫איד קען מען ארויסלערנען‪ ,‬וואס מיר קענען פון דעם וויסן‪ ,‬דאס איז טייטש "נספד כהלכה"‪ .‬מען זאל זיך ארויסלערנען‬ ‫אז מען זאל וויסן יעדע זאך‪ .‬דאס איז היינט נעבעך איינס פון די גרויסע שוועריגקייטן פון דער מצב היינט‪ ,‬איז איינס‬ ‫פון די שוועריגקייטן ווייל מען געבט נישט קיין האנט‪ .‬ער האט אלעמאל געגעבן א האנט‪ ,‬וואס ער האט געקענט האט‬ ‫ער געטאן‪ ,‬און ער האט נישט צוגערירט ח"ו צו יענעמ'ס‪ ,‬ער האט נישט געטאן דאס וואס מען טאר נישט‪ .‬מען האט‬ ‫נישט געזוכט אויף דעם וועג צו העלפן כלל ישרא ל אז מען זאל גיין ח"ו אויף א וועג וואס דער אויבערשטער האט‬ ‫נישט געהייסן‪ .‬דאס איז דער לימוד‪ ,‬וואס אזא מין צדיק איז אוועק פון דער וועלט‪ ,‬עס פעלט אזא זכות‪" .‬גדולים צדיקים‬ ‫במיתתם יותר מבחייהם"‪ ,‬מה דאך א לעבעדיגער צדיק האט א כח אין הימל‪ ,‬ווייל איין "יהא שמיה רבא" פון א‬ ‫לעבעדיגער איד איז מער ווי אסאך מאל פון גרויסע צדיקים‪ ,‬ווייל ער לעבט‪ ,‬איז זיין דיבור אין הימל איז א געוואלדיגע‬ ‫חשיבות‪.‬‬ ‫דאס איז דאס ענין‪ ,‬און דאס קען זיין דער פשט אין דעם מדרש‪" ,‬כשם שהם תמימים" זאגט ער‪ ,‬וואס מיינט זיי זענען‬ ‫תמימים‪ ,‬זיי זענען צדיקים‪ ,‬זיי זענען דאך אידן‪ ,‬זיי האבן געדאוונט ערליך‪ ,‬ער האט זיך מסגף געווען‪ ,‬ער האט געטאן‪.‬‬ ‫מיינסטו אז דאס איז עס‪ .‬ניין‪ ,‬נישט דאס איז עס‪" .‬כך שנותיהם תמימים"‪ ,‬די גאנצע יאר‪ ,‬עס איז דורכגעלאפן א יאר‪,‬‬ ‫וואספארא געשעעניש‪ ,‬וואס עס איז‪ ,‬איז אלעס געווען בתמימות‪ ,‬עס איז נישט געגאנגען לבטלה ער זאל זיך‬ ‫אוועקדרייען און נישט קימערן זיך מיט יענעם‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬וואס ער האט געקענט האט ער זיך אוועקגעגעבן זיין‬ ‫לעבן ער זאל קענען יענעם העלפן‪ .‬אזוי ווי זיי זענען תמימים‪ ,‬שנותיהם ‪ -‬זייער גאנצע יאר‪ ,‬די לויף פון א יאר‪ ,‬וואס עס‬ ‫לויפט דאך דורך פארשידנס‪ ,‬מען איז דאך א בשר ודם‪ ,‬מען מוז דאך עסן‪ ,‬מען מוז דאך שלאפן‪ ,‬אבער שנותיהם תמימים‪,‬‬ ‫דאס איז דער עבודת השם‪ ,‬כך שנותיהם תמימים‪ .‬דערנאך זאגט ער "ונחלתם לעולם תהיה"‪ ,‬מיינט אז דאס איז נאר פאר‬ ‫זיך? "לעולם תהיה" ‪ -‬דאס איז פאר די גאנצע וועלט‪ .‬דאס איז דער לימוד וואס קומט פון דעם ארויס‪.‬‬ ‫איז ממילא‪ ,‬דאס איז דער עיקר‪ ,‬איך וואלט נישט געוואלט דאס פארפעלן‪ .‬אבער לעולם פעלט נישט אויס מיינע דיבורים‪,‬‬ ‫איך בין דאך פון די קטנים‪ ,‬נישט עס פעלט אויס‪.‬‬ ‫נאר עכ"פ בדרך אגב‪ ,‬אז איך האלט שוין די פאר ווערטער‪ ,‬וויל איך נאך מוסיף זיין צוויי‪-‬דריי ווערטער‪ .‬איינס וואס‬ ‫איך האב געזאגט‪ ,‬דער לימוד‪ ,‬עס זאל זיין לעילוי נשמתו‪.‬‬ ‫ברכת "מזל טוב" לאנ"ש שיחיו‬ ‫מיר זאלן זיך פרובירן וואס דער עיקר איז‪ ,‬מען זאל זיך זארגן‬ ‫פאר א אידן‪ ,‬נישט חלילה פארקערט‪ .‬מאך נישט צו די אויגן‪.‬‬ ‫שהשמחה במעונם‬ ‫האסט אויף אים א הקפדה? זאג אים‪ .‬אבער לאז אים נישט‬ ‫ח"ו אן א פרנסה‪ ,‬צעברעך אים נישט זיין פרנסה‪ ,‬זאג נישט‬ ‫הרה"צ ר' משה מנחם בלום שליט"א (קרית קאשוי)‬ ‫ווערטער וואס דו קענסט אים מיט דעם צעברעכן די פרנסה‪.‬‬ ‫לרגל הבר מצוה אצל נכדו נכד חתנו הרב שלו' טייטלבוים שליט"א (מאנסי)‬ ‫לרגל הולדת נכדו נכד חתנו הרב יואל פאלקאוויטש שליט"א (בלומינגבורג)‬ ‫קיינמאל נישט‪ .‬מען האט דאס קיינמאל נישט געהאט‪ ,‬מען‬ ‫הרב יעקב יוסף בלום שליט"א בן כ"ק אדמו"ר השיח חיים זי"ע (מאנסי)‬ ‫האט דאס קיינמאל נישט געוואלט‪ ,‬מיר זאלן ח"ו נישט גיין‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫אויף דעם וועג‪ ,‬וואס וועט זיין מיט אונז ח"ו‪ ,‬אז מיר וועלן‬ ‫הגה"צ אבד"ק בית שמואל שליט"א (וומסב"ג)‬ ‫לרגל אירוסי נכדו בן בנו הרב יואל שליט"א (ק"י)‬ ‫אויפגעבן אז מיך אינטערעסירט נישט א איד ‪ -‬ווייס איך‬ ‫ולרגל הולדת נכדתו תחי'‬ ‫פארוואס‪ .‬עס איז נישטא אזאנס‪ ,‬צי ער איז מיינער צי ער איז‬ ‫הגה"צ אבד"ק ראצפערט שליט"א (וומסב"ג)‬ ‫נישט מיינער‪ ,‬וואס איז מיר דאס א נפקא מינה‪ ,‬איך מוז‬ ‫לרגל אירוסי בנו ני"ו‬ ‫הרב יושע עהרענרייך שליט"א (וומסב"ג)‬ ‫העלפן אידישע קינדער‪ ,‬וואס איך קען נאר געבן וואס איז‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫פארהאן וויל איך אים העלפן‪.‬‬ ‫הרב יואל יצחק איליאוויטש שליט"א (וומסב"ג)‬ ‫לרגל אירוסי נכדו ני"ו בן בנו הרב גבריאל יודא שליט"א‬ ‫און די זעלבע מיט'ן דרך פון עבודת השם‪ ,‬די צווייטע זאך‪,‬‬ ‫הרב חיים בער אדלער שליט"א (ק"י)‬ ‫נישט פארגעסן פון אויבערשטן‪ ,‬מיט'ן אויבערשטן צו מאכן‬ ‫לרגל אירוסי נכדו ני"ו‬ ‫הרב משה בויער שליט"א (וומסב"ג)‬ ‫א שותפות‪ .‬וויל איך נישט זאגן‪ ,‬עס איז אויסגעקומען צו‬ ‫לרגל אירוסי בנו ני"ו‬ ‫לאנג‪ .‬עס איז דא ענינים וואס מיר זענען אביסל נתרשל‪ ,‬מען‬ ‫הרב ישראל יצחק וויינשטאק שליט"א חתן הרה"צ רבי אשר יעקב זצ"ל‬ ‫וואלט געקענט אויסרעכענען זייער אסאך זאכן‪ .‬די יסודות‬ ‫(ק"י)‬ ‫לרגל הולדת בנו ני"ו‬ ‫פון די דריי זאכן זענען‪ ,‬אז מען זאל חלילה נישט נאכלאזן‪,‬‬ ‫מו"ה קלמן סינאי הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫נישט ביי חינוך ביי די קינדער‪ ,‬מען זאל לאזן לערנען תורה‪,‬‬ ‫לרגל נישואי נכדתו תחי'‬ ‫נישט זוכן אזא פלאן און אזא מעשה‪ ,‬קיינמאל נישט‪.‬‬ ‫מו"ה ישראל יעקב פאללאק הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫לרגל אירוסי נכדתו תחי'‬ ‫מיר האבן מקבל געווען‪ ,‬דאס אונזער גאנצער כח איז נאר די‬ ‫מו"ה אהרן יוסף מנחם הכהן לאנדא הי"ו (ק"י)‬ ‫הייליגע תורה‪ .‬מען זאל לערנען תורה ‪ -‬אזוי ווי דער רב זאל‬ ‫לרגל הולדת נכדו אצל בניו מו"ה שמואל זאב הי"ו (ק"י) ומו"ה שמעון מאיר הי"ו (מאנסי)‬ ‫מו"ה ליפא אקערמאן הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫זיין געזונט און שטארק האט געזאגט ‪ -‬אזוי ווי מען האט‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫געלערנט פריער‪ .‬מיר זוכן נישט קיין נייע וועגן‪ ,‬מיר זוכן נאר‬ ‫מו"ה אפרים צבי ווייס הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫דעם וועג וואס דער זיידע און דער עלטער זיידע און די אלע‬ ‫לרגל הולדת נכדתו תחי'‬ ‫מו"ה אהרן גרינבערג הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫האבן געפירט‪ ,‬וויאזוי זיי האבן זיך משתדל געווען אין די‬ ‫לרגל אירוסי בתו תחי'‬ ‫תורה‪ .‬נישט יעדער איז אויסגעוואקסן א גדול בישראל‪ ,‬אבער‬ ‫מו"ה אלעזר גרובער הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫יעדער איד איז געזעצן יעדן טאג און ער האט געלערנט‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫שעה'ן‪ .‬יעדער איד אן אויסנאם‪ .‬וואס ער איז געווען א שטיקל‬ ‫מו"ה יצחק לייב ווייס הי"ו (ק"י)‬ ‫בגדר לערנען‪ .‬דער וואס האט נישט געקענט לערנען‪ ,‬האט ער‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫געלערנט עין יעקב‪ ,‬האט ער געלערנט קיצור שולחן ערוך‪.‬‬ ‫תוספות ברכה‪:‬‬ ‫נ פל או ת על ה פרש ה ‪ -‬מפ י ס פרים וסו פרים‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫פארוואס רופט מען די פרשה "תולדות"?‬ ‫קען זיין לויט וואס דער הייליגער "ישמח משה" זי"ע האט אמאל געזאגט דברי תורה ביי זיין טיש‪ ,‬און דערנאך געהייסן פאר זיין זון רבי אלעזר ניסן זצ"ל זאגן תורה‪,‬‬ ‫און נאכדעם געהייסן פאר זיין אייניקל‪ ,‬דער "יטב לב"‪ ,‬אויך זאגן תורה‪ .‬ער האט מסביר געווען פארוואס ער האט דאס געטון‪ ,‬ווייל די גמרא זאגט אז אויב דריי דורות‬ ‫לערנען תורה נאכאנאנד‪" ,‬התורה מחזרת על אכסניא שלה" – די תורה קערט זיך צוריק צו איר אכסניא און פארלאזט נישט די משפחה‪ .‬אבער תוספות ערקלערט‬ ‫אז דאס איז דווקא ווען די דריי דורות זענען לעבעדיג אינאיינעם און לערנען אינאיינעם‪.‬‬ ‫מיר געפינען נישט אין די גאנצע תורה א פלאץ וואו אלע דריי אבות (אברהם‪ ,‬יצחק און יעקב) זענען געווען אינאיינעם‪ ,‬אויסער בלויז דריי פסוקים אין פרשת‬ ‫תולדות‪" :‬ואחרי כן יצא אחיו‪" ,"...‬ויגדלו הנערים‪" ,"...‬ויאהב יצחק‪ ."...‬פונעם געבורט פון יעקב ביז ער איז אלט געווען ‪ 15‬יאר – ווען אברהם אבינו איז נפטר געווארן‬ ‫– האבן די אבות געלערנט אינאיינעם‪ .‬א דאנק די דריי פסוקים וואו דריי דורות האבן געלערנט אינאיינעם‪ ,‬איז פארזיכערט געווארן פאר כלל ישראל אז די תורה‬ ‫וועט קיינמאל נישט פארגעסן ווערן פון זייערע קינדער‪ .‬דערפאר רופט זיך עס "תולדות "‪ ,‬ווייל דא האבן די אבות מוריש געווען דעם קיום התורה פאר זייערע‬ ‫תולדות נאך זיי‪.‬‬ ‫(אמונת עתיך)‬ ‫ואחרי כן יצא אחיו וידו אוחזת בעקב עשו‬ ‫פארוואס האט יעקב אבינו אנגעכאפט עשו'ס פערשט? וואס האט ער געקענט אויפטון דערמיט‪ ,‬עשו איז דאך סוף‪-‬כל‪-‬סוף געבוירן דעם ערשטן און האט באקומען‬ ‫די בכורה?‬ ‫נאר א איד דארף וויסן‪ :‬אפילו ווען מען זעט נישט קיין שום וועג וויאזוי אן ארבעט אדער א השתדלות גייט מצליח זיין‪ ,‬טאר מען נישט אראפלייגן די הענט‪" .‬לא‬ ‫עליך המלאכה לגמור" – א איד דארף טון אלעס וואס ער קען‪ ,‬און דער באשעפער פירט שוין אויס‪ .‬ווי די צדיקים זי"ע האבן אונז אויסגעלערנט‪" ,‬א איד דארף טוען‪,‬‬ ‫נישט אויפטוען‪ .‬אויפטוען טוט דער אויבערשטער"! דאס זעען מיר דא‪ :‬יעקב אבינו האט געטון וואס ער האט געקענט צו ווייזן זיין רצון פאר די בכורה‪ ,‬ווייל עשו‬ ‫טאר עס נישט האבן‪ ,‬און צום סוף האט טאקע זיין השתדלות געברענגט די פירות ווען עשו האט אים פארקויפט די בכורה‪...‬‬ ‫(בעלי המוסר)‬ ‫על כן קרא שמו אדום‬ ‫אז מען טראכט אריין אין די סדרה באמערקט מען אן אינטערעסאנטע זאך‪ :‬צו א גוטע נאמען אנצוקומען‪ ,‬א כתר שם טוב‪ ,‬קען נעמען יארן לאנגע ארבייט‪ ,‬ווי אברהם‬ ‫אבינו וואס האט געדארפט ווארטן ביז ‪ 99‬יאר ביז דער באשעפער האט אים גערופן "אברהם"‪ ,‬אדער יעקב וואס האט געדארפט קעמפן מיט א מלאך צו באקומען‬ ‫דעם נאמען "ישראל"‪ ,‬אבער א שלעכטע נאמען קומט אן אין איין סעקונדע‪ :‬עשו האט בלויז איין מאל געוויזן זיין גלוסטעניש צו עסן‪ ,‬און גלייך האט מען אים גערופן‬ ‫"אדום"‪ ,‬און דאס איז געווארן דער נאמען פון זיין גאנצע דינאסטיע פאר אלע דורות‪...‬‬ ‫(הג"ר רבי שלמה בלאך זצ"ל‪ ,‬תלמיד פונעם חפץ חיים)‬ ‫ויאהב יצחק את עשו כי ציד בפיו‬ ‫אין מדרש (בראשית רבה עו‪ ,‬א) שטייט‪" :‬דער אויסגעוועלטער פון די אבות איז יעקב‪ ,‬ווי עס שטייט‪' :‬כי יעקב בחר לו קה' (תהלים קלה‪ ,‬ד)‪ ".‬דער גאון רבי יוסף חיים‬ ‫זאנענפעלד זצ"ל‪ ,‬רב פון ירושלים‪ ,‬האט געפרעגט א שאלה‪ :‬אברהם אבינו איז אויסגעשטאנען צען נסיונות‪ ,‬און יצחק אבינו איז דורך דעם נסיון פון די עקידה‪ .‬דערצו‬ ‫האט יעקב שוין מקבל געווען זיין חינוך פון זיינע הייליגע עלטערן און זוכה געווען צו די צוועלף שבטים אן אזויפיל מיה און פלאג; פארוואס טאקע איז ער באצייכנט‬ ‫געווארן אלס דער "בחיר האבות"?‬ ‫האט ער געענטפערט לויט דעם פסוק (תולדות כה‪ ,‬כח)‪" :‬ויאהב יצחק את עשיו כי ציד בפיו"‪ .‬דאס לערנט אונז אז די הייליגע תורה אליין איז מעיד אז דער גרויסער‬ ‫מאור הדור‪ ,‬יצחק אבינו‪ ,‬וואס האט מוסר נפש געווען פארן אייבערשטן‪ ,‬האט ליב געהאט עשיו ווייל "ציד בפיו"‪ ,‬וואס דער תרגום טייטשט "ער האט געגעסן פון זיין‬ ‫פאנג"‪ .‬יעקב אבינו האט צוגעזען די דאזיגע גרויסע כבוד וואס מען געבט פאר עשיו טאג און נאכט‪ ,‬וואס האט נישט געהאט קיין שום הסבר און פשט‪ ,‬במילא‪ ,‬איז‬ ‫דאס צוקוקן און זיך נישט מתרעם זיין געווען א נסיון פיל גרעסער פון די נסיונות פון אברהם און יצחק‪.‬‬ ‫(משה עלה למרום‪ ,‬אין דעם הספד פון הג"ר גרשון שטעמער ז"ל)‬ ‫הלוך וגדל‬ ‫די מסורה ברענגט פיר פלעצער וואו עס שטייט דאס ווארט "הלוך"‪" :‬הלוך ושוב" (פרשת נח)‪" ,‬הלוך וגדל" (פרשת תולדות)‪" ,‬הלוך ונסוע" (פרשת לך לך)‪ ,‬און "הלוך‬ ‫וחסור" (פרשת נח)‪ .‬דאס רעדט אן רמז אויפן ריכטיגן וועג וויאזוי מ'דארף לערנען תורה‪.‬‬ ‫דאס מיינט‪" :‬הלוך ושוב" – א מענטש זאל לערנען און גלייכצייטיג צוריקקומען איבערצוחזר'ן וואס ער האט געלערנט‪" .‬הלוך וגדל" – דורך דעם וועט ער וואקסן און‬ ‫שטייגן העכער מיט זיין תורה‪ .‬אבער אויב פירט מען זיך מיט א סדר פון "הלוך ונסוע" – אז מ'פארט נאר ווייטער און ווייטער אן קוקן צוריק און חזר'ן – דעמאלטס‬ ‫ענדיגט זיך עס מיט "הלוך וחסור"‪ ,‬אז זיין לערנען ווערט ווייניגער און עס בלייבט נישט ביי אים געהעריג‪.‬‬ ‫(הרה"ק מגאלנטא זי"ע‪ ,‬מובא בחיים שיש בהם‪ ,‬אבות פ"ה משנה י"ב)‬ ‫יקום אבי‬ ‫"נאך מער‪ ,‬יעקב האט געהייסן יצחק זיך זעצן און עסן און גערעדט צו אים בלשון נוכח (צווייטע פערזאן); אבער עשו האט אים דאס נישט געזאגט וכו'‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫גערעדט בלשון נסתר (דריטע פערזאן) צוליב זיין גרויסע גאווה‪( ".‬כלי יקר‪ ,‬תולדות כז‪ ,‬לא)‪ .‬ע"כ‪.‬‬ ‫"דער גאון וצדיק ר' נתן אדלער זצ"ל האט געזאגט‪ :‬יעקב האט גערעדט צו אים בלשון נוכח – 'קום נא' – אזוי ווי די אידישע קינדער רעדן צו זייערע עלטערן שוין פון‬ ‫אלטע צייטן‪ .‬אבער עשו האט גערעדט צו זיין פאטער בלשון נסתר – 'יקום אבי' – אזוי ווי די פרעמדע פעלקער פירן זיך‪ .‬דער גאון זצ"ל האט מסביר געווען‪ ,‬אז צו‬ ‫רעדן בלשון נוכח ווייזט אויף נאנטקייט ‪ ,‬פונקט ווי מיר רעדן צום באשעפער מיט וועמען מיר זענען באהאפטן‪ ,‬אזוי ווי ס'שטייט 'ואתם הדבקים‪ .'...‬דערפאר רעדן‬ ‫אידן‪ ,‬וואס זענען באהאפטן איינער צום צווייטן ווי איין גוף – און 'ברא מזכי אבא' און ער שטעלט אים אויף די פיס – בלשון נוכח‪ .‬אבער בלשון נסתר מיינט אז יענער‬ ‫איז נישט ראוי מ'זאל רעדן צו אים דירעקט‪ ,‬נאר מ'רעדט וועגן אים צו א צווייטן וכו'‪".‬‬ ‫(תורת משה פונעם חתם סופר‪ ,‬תולדות‪ ,‬ד"ה קום נא)‬