פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

בעזהשי"ת
פרשת
תולדות פניני שיעורי
הגה"צ
מנחם
תשפ"ז אבד"ק
לובלין
גליון ו' שליט"א
כולם ישבעו ויתענגו מטובך
די ברכת יצחק בזכות שמירת שבת
אייבערשטער האט זיך אויסגענומען א במלכותך). מורי ורבותי ,הנה מה טוב מיר
תנאי מיט די מעשה בראשית .אז אויב גרייטן זיך מקבל צו זיין די לעכטיגע
איז מען מקבל די הייליגע תורה ,איז דא און דער בני יששכר זכותו יגן מתנה וואס דער בורא כל עולמים געבט
א קיום העולם .און דאס איז וויבאלד עלינו ברענגט אראפ (מאמרי השבתות אראפ יעדן שבת פאר יעדן איד .און מיר
די וועלט איז באשאפן געווארן בשביל מאמר ז אות טו"ב) אז יעקב מיט עשו גייען אריין אין דעם ליכטיגן טאג וואס
התורה ובשביל ישראל (בראשית א ,א, האבן דאך עפעס אפגעמאכט ,אין איז מנוחה ושמחה אור ליהודים ,וואס
ד"ה בראשית) .דאס הייסט אז קבלת אנפאנג סדרה שטייט דאך ויתרוצצו דאס איז דער יום שבתון יום מחמדים.
התורה ווענדט זיך אין כלל ישראל. הבנים בקרבה (בראשית כה ,כב) ,אין און מיר גייען אריין אין א טאג וואס
און דער רבונו של עולם איז דער נותן וואס האבן זיי זיך דארט געקריגט און מען איז זוכה דורך דעם טאג אז כל
התורה .און אז כלל ישראל וועט מקבל וויאזוי האבן זיי זיך אויסגעגליכנט? ברכאן דלעילא ותתא ביומא שביעאה
זיין די תורה ,דעמאלטס איז דא דער דאס איז געווען איבער די נחלת שתי תליין (זוה"ק ח"ב פח ,).אונז זעמיר
תכלית פארוואס עס איז געווען בריאת עולמות ,אז יעקב וועט נעמען עולם זוכה דורך דעם טאג אז א גאנצע
העולם ,און אויב נישט ,אני מחזיר הבא ,און עשו וועט נעמען עולם הזה וואך האבן מיר ברכה והצלחה בכל
אתכם לתוהו ובוהו .ווייל אן קיין תורה (ילקוט שמעוני פ' תולדות רמז קיא). ענינים.
איז נישט דא קיין וועלט ,און אן קיין אויב אזוי ,וויאזוי זעמיר אונז נהנה
תורה קען נישט זיין קיין קיום העולם. פונעם עולם הזה? וויאזוי זעמיר שבת אין די וואכעדיגע פרשה
אונז נהנה פון עושר וכבוד? לכאורה
קומט אויס אז דורך דעם וואס די באלאנגט דאך דאס פאר עשו. און אין די וואכעדיגע סדרה איז
אידן האבן מקבל געווען די תורה ,דורך דאך באקאנט וואס יעקב האט געטון
דעם איז דא א קיום העולם ,און די קבלת התורה צו די קיום העולם מיטן אפגעקויפן די בכורה פון עשו,
הלכה איז דאך אז ווען איינער איז מציל יעקב האט אים געבעטן מכרה כיום
מזוטו של ים איז ער זוכה אין דעם נאר וואס דען? ס'איז א באקאנט את בכורתך לי (בראשית כה ,לא) .און
פארמעגן הרי הוא שלו (בבא מציעא וואס די גמרא זאגט (שבת פח ).יום וואס איז געווען די בכורה? ער האט
כד ,).און מען קען נישט שפעטער הששי ויכולו השמים .פרעגט די גמרא, אפגעקויפט פון אים דעם טאג פון
האבן א טענה אויף אים ,ווייל ווען וואס טייטש השישי די ה' יתירה? שבת קודש ,און דאס איז מרומז
נישט אים וואלט עס דאך פארלוירן ביי אלע טעג שטייט דאך נאר יום אין כיו"ם וואס איז די ראשי תיבות
געווארן ,קומט דאך אויס אז דורך דעם אחד ,יום שני ,און עס שטייט נישט כ'ולם י'שבעו ו'יתענגו מ'טובך
וואס כלל ישראל האט מקבל געווען די יום השלישי ,און ווען ס'קומט צום (הובא בספר רביד הזהב פ' וישלח בשם
הייליגע תורה איז דאך דורך דעם דא יום הששי שטייט א ה' יתירה .זאגט הרה"ק הזרע קודש מ'ראפשיץ זי"ע)
א קיום העולם ,און ממילא דורך דעם די גמרא אז דאס גייט ארויף אויף די וואס דאס גייט ארויף אויפן שבת
זעמיר אונז זוכה אויך צו עולם הזה. באקאנטע שישי פון ו' סיון .אז דער קודש (כדאמרינן בתפילת שבת ישמחו
א פניני מנחם Iתולדות
פניני מנחם
פניני
הכנה שבת איז אויך דער קיום העולם
ליו"ט
המועד
חנוכה און דער בעל הטורים ברענגט
חלק א' אראפ אויף בראשית ברא אלקים
(בראשית א ,א ,ד"ה בראשית) ,אז
בראשית איז נוטריקון ירא שבת,
דאס טייטשט אז בזכות פונעם שבת
איז דא א קיום העולם ,און באמת
זאגט עס דער אור החיים הקדוש
שעשה נסים לאבותינו בימים ההם בזמן הזה ארויס (בראשית ב ,ג ,ד"ה כי בו
כלל ישראל האט באקומען די מדת ההוד שבת) ,ער טייטשט מיטן פסוק כי
ששת ימים עשה ה' את השמים ואת
לוי (בקדושה ראשונה לחנוכה איינס פון די ברכות וואס מיר הארץ (שמות כ ,יא) ,זאגט ער ,אז די
ד"ה ואבאר) ,און ואתו עמו אלע מאכן חנוכה איידער'ן צינדן די בריאה איז נאר געווען אויף כי ששת
חסידישע ספרים ,און זיי זאגן א מנורה איז שעשה נסים לאבותינו ימים.
נייע דערהער אינגאנצן אין דעם בימים ההם בזמן הזה (שבת כג.).
שעשה נסים לאבותינו בימים ההם און דער טורי זהב רעדט ארום דאס איז א חידוש נפלא פונעם
בזמן הזה .אונז זעמיר אז די גמרא (או"ח סימן תרפ"ב סק"ה) וואס איז אור החיים הקדוש ,און ער גייט אפילו
זאגט (שבת כא ):אז ס'איז געשען די פשט פון בזמן הזה? דער לבוש אריין אין די הלכה לויט דעם (שבת
א גרויסע נס ,אז מ'האט געטראפן טייטשט עס (שם) אז עס איז אזוי קנא ):אז אויב רופט מען איינעם
דעם פך של שמן טהור .זאגט די ווי ס'וואלט געשטאנען ובזמן הזה. מחלל שבת צו זיין פאר א חולה און
גמרא לשנה אחרת קבעום ועשאום אבער די טורי זהב זאגט אז ניין, דער חולה קען נישט לעבן ביז נאך
ימים טובים בהלל והודאה .מען נאר דאס גייט ארויף אויף דעם נאך א שבת זאגט די גמרא אז אויף
האט עס ערשט קובע געווען א יאר זמן וואס עס איז געווען בימים אזא פאל טאר מען נישט מחלל שבת
שפעטער ,זאגט דער קדושת לוי אז ההם ,וואס דאס מיינט די טאג פון זיין .די הלכה בלייבט טאקע נישט
דארט וואו די חכמים האבן קובע כ"ה כסלו .און דער לבוש לייגט אזוי.
געווען א יום טוב ,ווייל עס איז דאך צו א ו' ובזמן הזה .און ער זאגט
לכאורה געווען נאך ניסים ,ס'איז א מורא'דיגע זאך .אז באמת ,אונז אבער על כל פנים דער אור החיים
געווען די נס מיט סנחריב ,און זאג מיר ביי יעדע שמונה עשרה ביי הקדוש איז מחדש אז נאר די ערשטע
ס'איז געווען פארשידענע אנדערע מודים ועל נסיך שבכל יום עמנו זעקס טעג איז געווען די בריאה ,נו
ניסים ,אבער נישט איבעראל האט ועל נפלאותיך וטובותיך .און א אויב אזוי וויאזוי איז דא נאך זעקס
מען קובע געווען א יו"ט לדורות, מענטש איז זיך נישט מתבונן אין טעג נאך שבת? וויאזוי שטייט די
נאר וואו ס'איז געווען אז די הארה די ניסים וואס פאסירן מיט אים וועלט ווייטער? זאגט ער אז דאס איז
פונעם נס איז צוריק געקומען מדי יום ביומו .און אזויווי חז"ל דורך דעם שבת ,אז ווען איינער איז
נאכאמאל ,און א יעדעס יאר קומט זאגן אונז (במדרש בר"ר יד ,ט) אז א שומר שבת ,און ווען איינער איז
עס צוריק ,נאר ביי אזא נס האבן על כל נשימה ונשימה צריך תהלל מענג דעם שבת ,און ווען איינער
די חכמים קובע געווען דעם יו"ט יה .זאגט דער לבוש אז ווען מ'זאגט לעבט מיט'ן שבת דאס געבט א כח
לדורות. די ברכה פון שעשה נסים דארף אז די וועלט קען שטיין פאר נאך
מען אויך אינזינען האבן אויף בזמן זעקס טעג.
ממילא איז דאס די פשט פון הזה ,דאס הייסט אויף די אלע נסים
שעשה ניסים לאבותינו ,כאטשיג וואס גייט אדורך אויף יעדן מענטש קומט דאך אויס אז דורך שבת
עס איז געווען בימים ההם ,ווערט יעדן איינציגן טאג. און דורך די הייליגע תורה איז דא א
אבער צוריק נתעורר די הארה קיום העולם .און ממילא דורך דעם
בזמן הזה .דאב טייטשט אז די נס למעשה קומט דער קדושת זעמיר אונז זוכה צו ויתן לך האלקים
מטל השמים (בראשית כז ,כח) .און
המשך בעמוד ח לויט דעם פארשטייט מען זייער גוט
וואס די זוהר הקדוש זאגט און תיכף
פטרון החודש מוצאי שבת וויל מען ממשיך זיין די
למדור פניני המועד ברכת שבת אז פון דעם זאל נשפע
נתנדב על ידי
מו"ה אליעזר ווייזער הי"ו ווערן די ברכה וואס מיר גייען האבן
לברכה והצלחה בכל הענינים
זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי מתוך
בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן
ב פניני מנחם Iתולדות
המענג את השבת איז נותנין לו נחלה ממילא לאמיר פארשטיין דער א גאנצע וואך ,איז מען עס מקשר מיט
בלי מצרים (שבת קיח ,):און ווען דער לעכטיגע מתנה וואס מיר באקומען, דער ברכה פון ויתן לך האלקים מטל
און לאמיר פארשטיין אז די מתנה איז
רבונו של עולם געבט בלי מצרים איז השמים וואס דאס זאגט מען מוצאי
פאר אונז כדי אז אונז זאל מיר האבן א
דא א שפע ברכה והצלחה וכל מילי קיום ,און אונז זאלן מיר זוכה זיין צו שבת (הובא בפרי עץ חיים ,שער השבת,
דמיטב. ויתן לך האלקים מטל השמים ,ווייל כל ענין מוצאי שבת ,בשם האריז"ל).
בא אחיך במרמה-בחכמה
זיך מבטל זיין צום דרך האמת
זאל גיין פאנגען .און דער פרקי דרבי שווער צו פארשטיין יצחק האט נישט אבער לאמיר אריינגיין אין די
אליעזר ברענגט אראפ (פרק לב) אז געקענט געבן ברכות סיי פאר עשו און וואכעדיגע סדרה ,און דאס איז
דאס איז געווען אין ליל פסח ,און ער סיי פאר יעקב? וועלכע טאטע וויל מורא'דיגע יסודות .און די וואכעדיגע
האט אים געזאגט אז די שערי שמים נישט געבן פאר זיינע קינדער כל מילי סדרה הייבט זיך אן פון יעקב מיט עשו
זענען היינט אפן ,וכאן הבן שואל, דמיטב ,וואס ער האט געבט ער אוועק אז זיי זענען געבוירן געווארן ,און עס
וואס מ'בעט ווערט מקוים .און אין די פאר זיינע קינדער .ער לעבט דאך פאר איז געווען ויגדלו הנערים (בראשית
הייליגע נאכט ,וואס עס איז וכאן הבן די קינדער .און דא רופט ער אריין עשו, כה ,כז) ,אז ביז די דרייצן יאר זענען זיי
שואל ,וויל איך דיר איבערגעבן מאב און ער זאגט אים איך וויל דיר געבן ביידע געזעצן און געלערנט (רש"י שם
לבן די ברכת אברהם ,וואס דאס וועט ברכות? ד"ה ויגדלו) ,און נאכדעם איז געווען
דיר זיין א טובה אויף דורי דורות ,ביז זה פונה לקנו ,וזה פונה לקנו .יעקב
משיח צדקינו וועט קומען. די ברכה פון אברהם אבינו האט אויסגעקליבן דעם דרך התורה,
דעם דרך החיים .יעקב האט זיך מדבק
די שכינה הקדושה נעמט זיך אן מוז מען פארשטיין אז דאס געווען אין די מאור התורה ,ויעקב
איז נישט קיין סתם ברכות. איש תם יושב אהלים .און עשו איז
זייער געווארן איז עשו דער רמב"ן איז מסביר (בראשית כז, האט גענומען א דרך פון פריקת עול,
איז ער און איבערגענומען, ד ,ד"ה בעבור) אז דאס איז דער ברכת אזוי ווי מיר זען אז עשו האט געזאגט:
ארויסגעגאנגען טאקע ,און ער האט אברהם (כדאיתא במדרש בר"ר סא, למה זה לי בכורה (שם שם ,לב) ,איך
אנגעהויבן צו זוכן דארט אין פעלד ,און ו) ,דאס איז א דביקות אינעם רבונו דארף עס נישט האבן ,איך בין נישט
ס'איז נישט געגאנגען .אזוי ווי דער של עולם .אז די ברכה קומט נישט אינטערעסירט אין די אלע זאכן ,ער
מדרש ברענגט אראפ (בר"ר סז ,ב), דורך קיין ממוצע ,נאר ס'איז ויתן וויל ממלא זיין כל תאוה שעולה על
וואס ער האט געפאנגען איז אנטלאפן. לך האלקים ,קיינער קען אין דעם מחשבתו .עשו וויל לעבן א לעבן פון
ביז צום סוף ,ווען ער איז אריינגעקומען נישט אריינרעדן ,און קיינער קען שמח בחור בילדותך (קהלת יא ,ט) ,ער
צו יצחק ,האט ער געברענגט א כלב נישט אויף דעם מהרהר זיין ,און איז נישט אינטערעסירט נישט אינעם
רחמנא יצילנו (תרגום יונתן בראשית קיינער קען נישט אויף דעם מקטרג אייבערשטן ,נישט אין די תורה ,נישט
כז ,לא) ,ער האט געוואלט מאכיל זיין זיין .און דאס איז די ברכה זאגט יצחק, אינעם שבת קודש ,איך געב דיר אלעס
זיין טאטן יצחק מיט נבילות וטריפות וואס מיין טאטע האט באקומען פונעם אוועק וואס דו ווילסט בכבוד גדול,
כדי צו באקומען א ברכה פון "ויתן לך רבונו של עולם ווען עס איז געווען פאר א נזיד עדשים (שם שם ,לד).
האלקים מטל השמים". לך לך מארצך להנאתך ולטובתך.
דעמאלטס האט דער אויבערשטער אזוי איז אנגעגאנגען דאס לעבן
אבער ורבקה שמעת (שם כז ,ה), געזאגט והיה ברכה ,און דאס איז אזא יארן לאנג ,און סוף סדרה (בראשית כז,
רבקה האט געהערט .וויאזוי האט ברכה ,וואס אברהם מיין טאטע האט א) איז באקאנט מיט די ברכות וואס
זי געהערט? דער מדרש זאגט ברוח עס מיר געגעבן ,און יעצט דארף איך עשו האט געדארפט באקומען ,ווייל
הקודש (תנחומא י) .און דער הייליגע עס איבערגעבן ווייטער ,און איך קען דאס איז געווען מחשבתו של יצחק.
ר"ר אלימלך זכותו יגן עלינו זאגט (פ' דאס נישט געבן נאר פאר איינעם ,און יצחק האט אריינגערופן עשו ,און ער
תולדות ד"ה או יאמר ורבקה שומעת): איך וויל עס דיר איבערגעבן .און ער האט אים געזאגט :איך וויל דיר געבן
אז ורבקה גייט ארויף אויף די שכינה. האט אים טאקע געהייסן וואס ער זאל די ברכות .און דאס איז נישט געווען
אז די שכינה האט געזאגט אז די ברכות טון כדי צו באקומען די ברכות ,אז ער סתם ברכות .ווייל לכאורה איז דאך
ג פניני מנחם Iתולדות
פניני מנחם
ובזיעה ,און ער קומט אן צו יצחק. רואיג אריינגיין. קומט זיך פאר יעקב ,פאר'ן כח התורה,
און יצחק פרעגט אים תיכף :מה זה פאר'ן בן תורה פאר אים קומט זיך די
מהרת למצוא בני? ויאמר כי הקרה איך וויל דא פרעגן א מורא'דיגע ברכות.
ה' אלקיך לפני (שם שם ,כ) ,ווייל דער קשיא וואס איך פארשטיי נישט ,און
רבונו של עולם האט מיר געהאלפן. מסתמא האט יעדער איינער די זעלבע פארשטעלט ווי עשו
יצחק הערט דא א נייע לשון .ער האט הערה .יעקב איז געווען א בן תורה,
קיינמאל נישט געהערט פון עשו אז יעקב איז געווען די בחיר האבות און רבקה רופט אריין יעקב,
ער זאל רעדן פונעם רבונו של עולם. (הובא במדרש בר"ר עו ,א) .יעקב'ס און זי פארציילט אים וואס זי האט
ויאמר יצחק אל יעקב גשה נא שטימע מיט עשו'ס שטימע איז נישט אלץ געהערט ,וואס זי איז געוואויר
ואמשך בני האתה זה בני עשו אם די זעלבע קול ,יעדער האט א צווייטן געווארן ,וואס מ'האט איר מגלה געווען
לא (שם שם ,כא) .קום אהער ,לאמיך מן השמים .און יעקב האט זייער נישט
קול .יעקב'ס שטימע איז דברי חכמים
דיר געבן א טאפ אן .און ויגש יעקב געהאט קיין חשק ,און יעקב האט
אל יצחק אביו וימשהו ,ער האט אים בנחת נשמעים (קהלת ט ,יז) .פארוואס
געזאגט פאר זיין מאמע עטליכע זאכן.
טאקע אנגעטאפט ,טאקע דער חשש און איינס פון די עיקר זאכן איז געווען
אין איין רגע
אויף וואס יעקב האט מורא געהאט אז הן עשו אחי איש שעיר ואנכי איש
לכתחילה ,און ער זאגט "ויאמר הקול חלק (שם כז ,יא) ,ער איז א האריגער
קול יעקב והידים ידי עשו" (שם שם, מענטש ,ער איז באוואקסן ,און איך
כב) ,די קול איז יעקב ,אבער די הענט
איז עשו .און ולא הכירו כי היו ידיו
וואלט עשו בין א גלאטער מענטש .נו ,וואס איז?
צוליב דעם ווילסטו נישט אריינגיין
געגאנגען רופן
כידי עשו אחיו שעירות ויברכהו (שם נעמען די ברכות? האט ער געזאגט
שם ,כג) און ער האט אים געבענטשט. יא ,ווייל איך האב מורא אולי ימשני
יעקב און ער
אבי והייתי בעיניו כמתעתע והבאתי
וואס טוט מען ווען מ'האט א ספק עלי קללה ולא ברכה (שם שם ,יב) ,און
ס'וועט זיין פונקט פארקערט .ער קען
לאמיר זיך דא געבן א שטעל
אפ .יצחק איז דא מסופק מיט א
וואלט זיכער נאך זאגן עפעס איין ווארט און עס קען
ארויסקומען פון דעם א חורבן עולם.
געמאכט אז
ספיקא דאורייתא ,צי איז דאס עשו
פאר וועמען ער וויל געבן די ברכות, ותאמר לו אמו זי האט אים
וויאזוי ער האט אפגעשמועסט ,און בארואיגט עלי קללתך בני אך שמע
ער זאגט "הקול קול יעקב והידים ידי
עשו" ,ווען ביי אונז וואלט געווען
יעקב איז טאקע בקולי ולך קח לי (שם שם ,יג) .און
אויף דעם פון וואס דו האסט מורא
אזא מציאות ,ווען אונז זעמיר מסופק
אין אזא געוואלדיגע ספק ,אז מ'וויל די ריכטיגער וועט מען זיך אן עצה געבן .וויאזוי?
מ'וועט נעמען קודם די בגדים ,פון
איבערגעבן ברכות וואס מען קען נאר בנה הגדול החמודות אשר אתה בבית,
געבן פאר איינעם ,וואס וואלטן מיר יעקב ווייל ער האט באהאלטן די קליידער
געטון? יצחק וואלט געדארפט זאגן ביי רבקה ווייל ער האט קיינעם
פאר עשו ,וואס לכאורה ,שטייט ער נישט געטרויעט מיט דעם .און דאס
יעצט דא פאר אים "געב א קוק ,עפעס האט יעקב נישט מורא געהאט ,אז איז נישט געווען סתם קליידער,
שטימט נישט דא .איך דערקען נישט יצחק וועט הערן זיין קול ,דעם הקול דאס איז געווען די קליידער פון נח,
דיין קול .דו האסט א אנדערע שטימע, און דאס איז געווען די קליידער פון
קול יעקב ,און ער וועט זען אז דאס
דו רעדסט קיינמאל נישט פונעם רבונו אדם הראשון (במדרש בר"ר סה ,טז).
של עולם ,דו דערמאנסט נישט דעם איז יעקב און נישט עשו ,פארוואס און אויף דעם האט זי געלייגט עורות
שם ה' על לשונך ,דו האסט א הויכע האסטו נאר מורא געהאט אולי ימשני גדיי העזים הלבישה על ידיו ועל חלקת
בער'ישע שטימע ,און דא הער איך אבי? וואס איז מיט די חשש פון די צואריו (שם שם ,טז) .ווי טאפט מען
עפעס א איידעלע שטימע .גיי אריין קול? מ'זעט נישט אז דער חשש איז אן א מענטש? סתם אזוי איז מען דאך
אין ביהמ"ד און יעקב זיצט דארט, געווען עפעס מיט וואס מען האט זיך ארומגענומען מיט די קליידער ,ממילא
ער זיצט און לערנט ,רוף אים אריין געדארפט אן עצה געבן ,און נאר אויפן צו שפירן א מענטש טאפט מען אן ביי
א רגע ,און איך וויל מיט אים כאפן אנטאפן האט ער מורא געהאט? די האנט ,און מען טאפט אן ביי די
א שמועס" .אין איין רגע וואלט עשו האלז ,און דארט וועט מען ארויפלייגן
געגאנגען רופן יעקב ,און ער וואלט לאמיר אריינגיין אביסל ווייטער, די גדיי העזים ,און אזוי האסטו נישט
זיכער געמאכט אז יעקב איז טאקע יעקב גייט אריין באימה ויראה ברתת קיין שום פראבלעם ,און דו קענסט
ד פניני מנחם Iתולדות
(שם יט ,טז) דארט ,מקולות מים רבים און דער פסוק זאגט (שם שם ,לג), די ריכטיגער יעקב ,און ער וואלט
(תהלים צג ,ד) .ויאמר ,און עשו זאגט ויחרד יצחק חרדה גדולה עד מאד .ער אים ארויסגעשיקט ,און דעמאלטס
פאר יצחק ,אבי ברכני גם אני אבי (שם איז געווארן זייער איבערגענומען ,ער געבט ער איבער די ברכות פאר עשו.
שם ,לח) ,בענטש מיך אויך. איז געווארן אינגאנצן היסטעריש,
חרדה גדולה עד מאד .ויאמר מי אפוא ארריך ארור ומברכיך ברוך
עשו דארף דאך גארנישט הוא הצד ציד ,ווער איז דא געווען ביז
יעצט? און ואברכהו ,איך האב אים דו זאגסט "הקול קול יעקב והידים
לאמיר זיך אפשטעלן א רגע .איז געגעבן די ברכות ,און ער פירט נאך ידי עשו" ,דו ביסט מסופק ,און דו
דאס די זעלבער עשו וואס אונז קענען אויס :גם ברוך יהיה. ווילסט געבן די ברכות נאר פאר עשו,
פון אנפאנג סדרה? אנפאנג סדרה און דו גייסט געבן די ברכות נאכדעם
זאגט ער ,למה זה לי בכורה .נעם דיר ווען ביי אונז וואלט ווען וואס דו האסט אזא ספק?! און ער
די בכורה ,איך דארף נישט גארנישט. געווען אזא מעשה ,איינער האט זאגט וירח את ריח בגדיו ויברכהו
איך וויל א חיים טובים ,איך וויל א אונז אויסגעשפילט ,און ער איז ויאמר ראה ריח בני כריח שדה אשר
לעבן פון להתענג בתענוגים ,איך וויל פארשטעלטרהייט אריינגעקומען ברכו ה' (שם שם ,כז) ,און ער געבט
א לעבן וואס יעדע תאוה וואס קומט אזויווי פורים ,און ער האט אים "ויתן לך האלקים מטל השמים"
מיר ארויף אויף מיין מחשבה וויל איך ארויסגעריקט צען טויזנט דאלער ,און (שם שם ,כח) ,און ער פירט נאך אויס
ממלא זיין .איך בין נישט אינטערעסירט מ'האט דאס געוואלט געבן פאר ראובן, "אורריך ארור" (שם שם ,כט) ,עטס
אין ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי און ביז דערווייל שטעלט זיך ארויס אז ווייסט'ס וועלכע ברכות דאס איז? אז
עיניכם (במדבר טו ,לט) ,איך בין נישט שמעון האט זיך פארשטעלט ווי ראובן, ווער עס וועט שעלטן יעקב דער איז א
אינטערעסירט אין לא תרצח ,איך בין וואס וועלן מיר זאגן? נו ,ראובן האט געשאלטענער! און ווער עס וועט אים
נישט אינטערעסירט אין לא תגנוב געכאפט דעם צענער זאל ער האלטן בענטשן ,דער איז א געבענטשטער.
(שמות כ ,יג) ,איך דארף נישט די תורה, די צען טויזנט דאלער? און דא זאגט קומט אויס אז די ברכות וואס יעקב
איך דארף נישט דעם רבונו של עולם, יצחק ,וואס יצחק איז מדת גבורה האט באקומען איז נישט נאר נוגע
און ווי די גמרא ברענגט אראפ (בבא (זוה"ק ח"א קנז ,):און מדת גבורה איז פאר יעקב ,עס איז נוגע פאר יעדע
בתרא טז ):אז ער האט עובר געווען קפידה ,ויחרד יצחק חרדה גדולה עד מענטש וואס וועט נאר בענטשן יעקב
חמש עבירות חמורות בו ביום ,און די מאד ,און ער זאגט אים נאך גם ברוך וועט האבן דער ברכה ,און יעדער
עיקר עבירה איז געווען אז ער האט יהיה? עס שטימט דאך נישט ,עס איז מענטש וואס וועט נאר שעלטן יעקב
געזאגט לית דין ולית דיין חס ושלום, זיך נישט נתקרב על השכל. וועט זיין פארשאלטן .און אך און וויי
ער איז געווען א כופר בעיקר. פאר ווער עס ווערט פארשאלטן פון
און ווען עשו האט דאס געהערט יצחק אדער פון יעקב וואס דעמאלטס
אויב אזוי צו וואס דארפסטו א איז געווען ויצעק צעקה גדולה ומרה איז אחריתו מר מאוד .און וואס האט
ברכה פון א צדיק? אינעם אייבערשטן עד מאד (שם שם ,לד) .עשו האט דא פאסירט? מיר פארשטייען דאס
גלייבסטו נישט ,און אין צדיקים געהאט א מורא'דיגע שטימע אזוי ווי נישט באמת לאמיתו.
גלייבסטו יא? און וועלכע ברכה מיר האבן פריער געזאגט ,אז די שטימע
געבט דער צדיק? ויתן לך האלקים פון א בן תורה ,איז נישט די שטימע און לאמיר יעצט אריינגיין און זען
מטל השמים .אויב אזוי פארוואס פון א רוצח ,איז נישט די שטימע פון וואס עס האט פאסירט ווען עשו איז
שרייסטו? און פארוואס וויינסטו? א עוכר ישראל ,איז נישט די שטימע אנגעקומען .די תורה פארציילט אז
און פארוואס בעטסטו יעצט א פון א בעל תאוה .זיי האבן א פרעכע אזוי ווי יצחק געבט איבער די ברכות
ברכה? וואס גייט דא פאר? געמיינע שטימע ,א ווילדע שטימע. פאר יעקב ,און יעקב איז מיט איין פיס
און עשו האט געשריגן ,ויצעק ,איז אינדרויסן ,איז עשו אריינגעקומען
בכיות פון וואס מ'ליידט נאך עד געווען גענוג הויך .צעקה גדולה ,איז מיט איינס פיס אינעווייניג .און ער
היום הזה געווען נאך העכער .און מען לייגט נאך זאגט ,טאטע הייב דיך אויף ,קום עס,
צו צו דעם ,ומרה ,א פארביטערניש, יקום אבי בעבור תברכני נפשך (שם
און דער זוהר הקדוש (ח"ב יב): און נאך עד מאד .איז דער וואס איז שם ,ל ,לא) ,אז דו זאלסט מיר געבן די
ברענגט אראפ אז עשו האט געוויינט, געווען אינדרויסן פון דעם שטוב, ברכות .ויאמר לו יצחק אביו מי אתה,
און ער זאגט אז צוליב די בכיות ליידט צווישן ויחרד יצחק חרדה גדולה עד ווער ביסטו? ויאמר האט עשו געזאגט
מען זיך נאך אן עד היום הזה .און איך מאד ,און צווישן עשו'ס ויצעק צעקה וואס הייסט אני בנך בכורך עשו (שם
פארשטיי נישט דעם זוהר הקדוש. גדולה ומרה עד מאד ,וואס דאס איז שם ,לב).
ווער האט דא געוויינט? א רוצח? א געווען והקולות יחדלון (שמות ט ,כט),
רשע מרושע? איינער וואס האט מבזה האט געהערט אזעלכע קולות וברקים ער לאזט די ברכות פאר יעקב
ה פניני מנחם Iתולדות
פניני מנחם
האט יצחק נישט מברר געווען ווער וויל איך אייך זאגן וואס דא איז געווען דעם שם שמים? איינער וואס
עס איז טאקע דער ריכטיגער עשו, געווען און עס איז לכאורה אזוי משמע האט געזאגט לית דין ולית דיין? האט
ווייל מען זעט דאך אז ער איז געווען פון בית הלוי (פ' תולדות ד"ה הקול ער געוויינט ,זאל ער וויינען .אז א גוי
מסופק ,ווען ער האט געזאגט הקול קול יעקב על פי הרמב"ן פ' תולדות וועט וויינען גייט דען איינעם אן? און
קול יעקב והידים ידי עשו. ד"ה אולי) ,פארוואס האט יעקב נישט צוליב די בכיות לייד מיר אונז נאך עד
מורא געהאט וועגן זיין קול ,און היום הזה? איז דאך עפעס אין די בכיות
ווען יצחק האט אריינגערופן פארוואס האט ער נאר מורא געהאט פון עשו ,אין די צעקה גדולה ומרה פון
עשו און ער האט אים געזאגט איך פון אולי ימשני אבי? נאר דער פשט עשו ,וואס איז אונז נוגע ,און אויב מיר
וויל דיר געבן א ברכה ,און איך וויל איז אזוי ,אז רבקה מיט יעקב האבן זיך וועלן נישט וויסן וואס דאס איז ,איז
נישט אז דו זאלסט גיין נעמען גדיי געהאט אפגעשמועסט אז יעקב גייט מי יודע צו ווען מ'גייט אדורך שווערע
עזים פונעם שטאל ,נאר איך וויל אז זיך טוישן דעם קול אזוי ווי עשו'ס זמנים ,ליידט מען נישט אזויווי דער
דו זאלסט גיין אויפן פעלד פאנגען. קול .מענטשן קענען נאכמאכן א קול. זוהר הקדוש זאגט צוליב די טרערן פון
איז טאקע שווער פארוואס קען נישט יעקב האט געקענט נאכמאכן עשו'ס עשו.
יצחק נעמען פון די אייגענע בהמות? קול ,ס'איז נישט געווען אזוי שווער
פארוואס דייקא דארף יעצט עשו נאכצומאכן .צו רעדן איידל איז שווער, וואס איז במרמה
נעמען קשתך ותליך און ארויסגיין אבער צו רעדן נישט איידל איז נישט
אויפן פעלד און זוכן? ווייל יצחק האט קיין חכמה .צו רעדן דברים מגונים איז און וואס זאגט יצחק פאר עשו?
נישט געוואלט אז קיין איינער זאל נישט קיין חכמה .צו רעדן ניבול פה איז ויאמר בא אחיך במרמה (שם שם,
געוואויר ווערן פון דעם ,און ווען עשו נישט קיין גרויסע חכמה .די חכמה איז לה) .יעקב איז געקומען און ער האט
וועט קומען אין שטאל און נעמען גדיי "דברי חכמים בנחת נשמעים" ,ממילא דיך אויסגענארט .נו ,אז איינער קומט
עזים ,וועט אים די מאמע פרעגן וואס וועט ער אריינגיין ,און ער וועט רעדן במרמה ,איז עס דאך א מקח טעות.
גייט דא פאר? ווייל די מאמע פלעגט אזוי ווי עשו ,ממילא איז נאר געבליבן און ס'איז דא א הלכה אין חושן משפט
דאך קאכן פאר יצחק ,די מאמע פלעגט די חשש פון אולי ימשני אבי. (סימן רלב ס"ג) ,אז ביי א מקח טעות
דאך בראטן פאר יצחק (בראשית כז, איז דער מקח בטל .קען מען זאגן ,רוף
יד) ,און יעקב פלעגט זיין דער שוחט. אבער וואס איז געווען די לעצטע אריין יעקב און זאג אים ,אנטשולדיגט,
אזוי שטייט אז יעקב האט געשחט'ן רגע? יעקב איז דאך די מדת האמת, כ'האב דיר געגעבן די ברכות ,אבער
אלע מאכלים אינדערהיים (כן הובא תתן אמת ליעקב (מיכה ז ,כ) ,יעקב ס'איז נישט געווען פאר דיר ,און געב
בישמח משה פ' תולדות ד"ה ויגדל). האט געזאגט אזוי :וואס די מאמע עס יעצט פאר עשו .און יצחק זאגט,
הייסט מיר מוז איך טון ,די מאמע האט ניין ,איך קען מער גארנישט טון ,ווייל
און יצחק האט דאס נישט געוואלט, מיך אנגעטון די בגדים ,און זי האט אויף ס'איז געווען במרמה.
ווייל ער האט נישט געוואלט האבן צו מיר ארויפגעלייגט די גדיי עזים ,האב
טון מיט רבקה ,אזוי ווי זיין טאטע האט איך טאקע נישט קיין ברירה און איך וואס איז די חכמה
געהאט צו טון מיט שרה ,אז מ'האט מוז אריינגיין .אבער אין די לעצטע
געדארפט ארויסווארפן ישמעאל ,און רגע האט ער באשלאסן אז ער גייט און ווען מיר גייען אריין אין
ס'איז ארויסגעגאנגען דעמאלטס א נישט אריין מיט קיין שקר (ענין זה תרגום אונקלס ,וואס דאס טייטשט אפ
ציווי פונעם הייליגן באשעפער אז הובא בשם משמואל פ' תולדות תרע"ח, די פסוק ,טייטשט ער אפ די ווערטער,
כל אשר אמר תאמר אליך שרה שמע ד"ה במדרש) ,איך גיי אריין גיין מיט זאגט ער ,עול אחוך בחכמא וקבל
בקולה ,און יצחק האט נישט געוואלט מיין אייגענע שטימע .דאס איז געווען ברכתך (שם שם ,לה) ,ער איז געקומען
אז ס'זאל צו דעם צוקומען ,אז רבקה די לעצטע באשלוס איידער יעקב איז בחכמה .וואס פאר א חכמה איז דא
זאל געוואויר ווערן און יעקב זאל זיין אריין צום טאטן יצחק. געלעגן? יעקב איז אריינגעגאנגען,
דא אריינגעמישט אין דעם .האט ער אבער ער האט געציטערט ,ער האט
געזאגט פאר עשו גיי ארויס און גיי עשו זאל נאכמאכן יעקב'ס קול נישט געהאט קיין ברירה ,און ער האט
פאנג. געמוזט אריינגיין וועגן זיין מאמע
לאמיר יעצט צוריקגיין צו יצחק האט אים געהייסן .און ער האט זיך
האט עשו געזאגט פאר יצחק מיט עשו ,איז דא א מהלך וואס דער פארשטעלט ,ער האט זיך אנגעטון די
טאטע ,דו קענסט נישט יעקב .איך אוהב ישראל זכותו יגן עלינו ברענגט גדיי עזים אויפ'ן האלז און אויף די
בין מיך שואל עצה מיט יעקב מיט אראפ (פ' תולדות ד"ה ורבקה ,בשם האנט .וואס איז די חכמה דא? דאס
יעדע ענין ,און וויאזוי ער הייסט מיך הרה"ק רבי נחמן מקאסוויר זי"ע) ,און הייסט א חכמה?
טון בין איך מצליח .איך האב נישט מיט די זעלבע מהלך גייט דער בית
געוואוסט וויאזוי צו הרג'ענען נמרוד, הלוי ,וואס דא איז געשען? פארוואס יעקב מאכט נאך עשו'ס קול
פניני מנחם Iתולדות ו
לברך את יעקב ,און יעקב איז שוין הקרה ה' אלקיך לפני. און ער האט מיר געזאגט וויאזוי
געווען מיט איין פוס אינדרויסן ,און אים צו הרג'ענען (דעת זקנים מבעלי
עשו אינעווייניג ,און ער הייבט אן און יצחק זאגט אים ,אה ,יעצט התוספות ,פ' תולדות ד"ה כי עיף
צו רעדן יקום אבי ויאכל מציד בנו. קום אהער ,לאמיך דיר געבן אזא טאפ אנכי) .און ווען איך האב א פראבלעם
ויאמר לו יצחק אביו מי אתה? ווער אן ,אזוי ווי אונז האבן אפגעשמועסט, גיי איך צו אים .יעקב איז א חכם
ביסטו? פרעגן מיר ,וואס פרעגסטו מי זיכער צו מאכן האתה זה בני עשו אם מחוכם ,יעקב גייט דא געוואויר ווערן.
אתה? דו דערקענסט נישט דעם קול לא ,ווייל די ערשטע סימן ארבעט איך ווייס נישט וויאזוי ,איך ווייס נישט
פון דיין זון עשו? יעדער איינער ,ווען גוט ,און ויגש יעקב אל יצחק אביו, וואס ,איך ווייס אז די ווענט האבן
זיין זון רופט אים ,ווייסט ער ווער און ער האט אים טאקע אנגעטאפט, אויערן יש אזנים לכותל ,און איך זאג
ס'רעדט ,ווייל יעדער האט אן אנדערע דיר אז יעקב וועט נעמען די ברכות.
קול .אבער פאר יצחק איז דא שווער אבער יצחק האט דאך געוואלט געבן
נאך וואס זיי
געווארן עפעס אנדערש ווייל ס'איז די ברכות פאר עשו.
דאך געווען אפגעשמועסט אז עשו
קומט אריין מיט יעקב'ס קול ,האט ער זענען זיי אינאיינעם געזעצן ,און
אים געפרעגט מי אתה? א רגע! כ'האב
פריער געהערט דעם קול יעקב ,און
האבן געמאכט מ'האט געמאכט א פלאן ,מ'האט מטכס
עצה געווען .זאגט ער ,ווייסטו וואס?
יעצט הער איך שוין ווייטער דעם קול
וואס איך האב געקלערט אז דאס וועט אלע מאמצים אז יעקב וועט דיך וועלן אויסנארן,
ווייל יצחק זעט דאך נישט ,וועט
זיין יעקב .ויאמר אני בנך בכורך עשו.
מ'האט זיך
ער דאך אריינקומען און ער וועט
נאכמאכן דיין קול .ווייל ווען ער וועט
ועצת ה' היא תקום אריינקומען מיט זיין קול ,וועל איך
און יעצט איז ער געוואויר געווארן
אפגעשמועסט אים תיכף דערקענען ,וועל איך אים
דאך תיכף ארויסווארפן .וועט דאך
מיט דעם
אז דאס איז טאקע עשו! זאגט דער יעקב אריינקומען מיט דיין קול ,ממילא
פסוק ויחרד יצחק חרדה גדולה עד האב איך דיר אן עצה טובה דו זאלסט
מאד ויאמר מי אפוא הוא הצד ציד ויבא אריינקומען צו מיר ,און דו זאלסט רעדן
לי ואכל מכל בטרם תבוא ואברכהו אלעם איז אזוי ווי יעקב ,דו זאלסט רעדן מיט זיין
און ער האט אים געבענטשט ,און ער נוסח ,און איך וועל דיר געבן א טאפ
זאגט נאך "גם ברוך יהיה" .האבן מיר
פריער געפרעגט א מורא'דיגע קשיא, אבער אין עצה אן .און איך וועל מיך איבערצייגן אז דו
ביסט טאקע עשו ,און ממילא וועל איך
ואין חכמה ואין
ווען איינער ווערט געוואויר אז מ'האט דיר געבן די ברכות.
אים אויסגעשפילט ,זאגט ער גם ברוך
יהיה? אויב אזוי וואלט דאך געדארפט ביידע האבן נישט געקענט קומען
זיין פונקט פארקערט! אבער יצחק
זאגט ניין ,נאר גם ברוך יהיה .און וואס
תבונה לנגד ה' צו זיך פון אזא געלונגענע געוואלדיגע
עצה ,און יעדער איינער ווייסט ,אז
איז געווען כשמוע עשו את דברי אביו ווען איינער וויל איינעם אויסנארן ,ער
ויצעק צעקה גדלה ומרה עד מאד, וויל זיך פארשטעלן אז ער איז ראובן,
ער האט געשריגן קולות וברקים ,און און ויאמר ,ער האט געזאגט דאס איז וועט ער נישט רעדן ווי שמעון ,נאר ער
פלוצלינג דארף ער א ברכה. אייזן .הקול קול יעקב .יצחק האט זיך וועט רעדן ווי ראובן.
נישט געקענט גענוג אפוואונדערן,
יעקב איז געקומען מיטן מדת וואס פאר א געלונגענער מענטש דער פלאן ארבעט נישט
האמת דער עשו איז ,אז ער מאכט אזוי גוט
נאך דעם קול פון יעקב ,און והידים און יעקב קומט אריין ,אבער אין
זאגט אים יצחק" ,בא אחיך ידי עשו .ממילא איז ער געגאנגען די לעצטע רגע האט דאך באשלאסן,
במרמה" ,זאגט דער תרגום בחכמא .און תיכף ומיד "ויברכהו" און ער האט תתן אמת ליעקב ,אז ער גייט רעדן
אויף בראשית ברא אלקים (בראשית אים געוואונטשן "ויתן לך האלקים מיט זיין קול .און לאמיר דא באמערקן
א ,א) ,זאגט דער תרגום ירושלמי (שם) מטל השמים ומשמני הארץ" .עס האט צו ווי האט אים געברענגט דער זאגן
בחוכמא ברא ה' .און דער בעל הטורים מורא'דיג געארבעט! אמת ,ער קומט טאקע אריין ,און יצחק
ברענגט אראפ דארט אז בר'א אלקי'ם זאגט אים מה זה מהרת בני ,און ער
א'ת איז סופי תיבות אמ"ת .האט יצחק און אזוי ווי כאשר כלה יצחק רעדט טאקע מיט די לשון פון יעקב ,כי
ז פניני מנחם Iתולדות
פניני מנחם
פרטית ,און מ'קען זיך אפשמועסן זאל מיינען אז ער איז דער גרויסער געזאגט פאר עשו וויבאלד דיין ברודער
וואס מ'וויל ,אבער ס'העלפט נישט מענטש .האט ער יעצט געזען אז דאס איז געגאנגען מיט'ן דרך האמת ,דאס
גארנישט ,ווייל דער רבונו של עולם איז אים צעפאלן ווי א זייפן בלאז. האט צוגעברענגט אז ער האט מיך
איז דער מנהיג הבירה ,און רצון יראיו האט ער געבעטן און געוויינט ,ברכני אפגענארט ,און איך האב געגלייבט אז
יעשה ואת שועתם ישמע ויושיעם גם אני אבי ,געב מיר אויך א ברכה. דאס איז עשו .און זיי זענען געוואויר
(תהלים קמה ,יט) ,דעמאלטס וועלן געווארן דארט אז רבות מחשבות בלב
אונז זוכה זיין צו ויתן לך האלקים מטל און יצחק האט אים געזאגט ,עשו, איש ועצת ה' היא תקום (משלי יט,
השמים. יעצט איז שוין אביסל שפעט ,א לעבן כא) ,זיי זענען געוואויר געווארן דארט
וואס דו האסט אפגעלעבט מיט שקר, אז נאך וואס זיי האבן געמאכט אלע
אבער אויב גייט מען אין עשו'ס מיט תאוה ,און נאר געוואלט געפעלן מאמצים ,מ'האט זיך אפגעשמועסט,
דרכים ,כדי צו יענעם געפעלן ,און מיט כבוד פאר יענעם ,יעצט איז מיט דעם אלעם איז אבער אין עצה
יעדע תאוה וואס קומט ארויף ממלא אביסעלע שפעט .און דעמאלטס האט ואין חכמה ואין תבונה לנגד ה'
זיין תאותו ,און מ'קען זיך נישט ער מורא'דיג געוויינט. (משלי כא ,ל) .מ'איז געוואויר געווארן
צוריקהאלטן פון גארנישט ,דאס איז דארט פאר וועם דער אייבערשטער
די טרערן און פון דעם ליידן אונז עד מורי ורבותי ,מיר ליידן נישט האט באמת געוואלט געבן די ברכות.
היום הזה. צוליב די טרערן פון עשו ,זאל ער זיך
אויסוויינען .מיר ליידן אז אונז נעמען און אויף דעם איז געווען ויחרד
נישט ארויס די הארה ,דעם המאור פון יצחק חרדה גדולה עד מאד ,אז דאס
שבת מקור הברכה
די וואכעדיגע סדרה ,וויפיל מיר וועלן וואס ער האט אפגעמאכט מיט עשו,
נאר ארבעטן פאר געלט און פאר כבוד, דאס וואס ער האט אפגעשמועסט מיט
זאל דער רבונו של עולם טאקע עשו ,דאס האט געברענגט אז יעקב
העלפן ,אז ס'זאל זיין נאה דורש ונאה וויפיל מיר וועלן נאר ארבעטן כדי צו
זאל באקומען די ברכות .און ער האט
מקיים ,לקראת שבת לכו ונלכה ,ווייל געפעלן פאר יענעם ,קוק אן דעם עשו,
געזען אז ווען יעקב איז אריינגעקומען
די וואך איז דער מקור הברכה ,ווען ס'העלפט נישט גארנישט קיין פלענער,
האט זיך דער גן עדן געעפנט (במדרש
אונז זעמיר זוכה צו ויתן לך האלקים ווייל סוף הכבוד לבוא .און אונז
בר"ר סה ,כב) ,און ביי עשו האט זיך
מטל השמים .און דער רבונו של עולם ארבעטן נאר צו געפעלן פאר יענעם, געעפנט דער גיהנם (שם סז ,ב) .ס'איז
זאל טאקע העלפן ,אז כולנו ביחד זאלן און יעקב האט נישט אינטערעסירט אים נתגלה געווארן אין איין רגע אז
מיר זוכה זיין צו הקול קול יעקב ,מיר קיינעם נישט ,און יעקב האט געלעבט יארן לאנג האט ער געלעבט מיט א
זאלן זיין דבוק אין די הייליגע תורה, מיט'ן אור התורה ,יעקב האט געלעבט שקר אז עשו איז דער חשוב'ער זון,
און זיין דבוק אינעם בורא כל עולמים, טאג אין נאכט מיטן דרך התורה ,און און יעצט איז אים פלוצלינג נתגלה
און דורך דעם וועלן מיר זוכה זיין צו ווי האט ער געענדיגט? מיט די ברכות געווארן דעם אמת.
די ברכת התורה פון ויתן לך האלקים פון ויתן לך האלקים מטל השמים.
מטל השמים ,אז ס'זאל זיין מברכיך און ווען עשו האט געזען וואס דא
ברוך ,אז ס'זאל זיין כל הברכות וואס זיך לערנען השגחה פרטיות איז געשען ,האט ער געזען אז ס'איז
שטייט אין די תורה ,אורך ימים בימינה דא א בורא כל עולמים ,און ער האט
ובשמאלה עושר וכבוד (משלי ג ,טז), דאס איז דער לימוד פון די חרטה געהאט אויף זיין גאנצן לעבן.
ונזכה כולנו יחד ,אז מיר זאלן שוין וואכעדיגע סדרה .אז מיר וועלן ויצעק צעקה גדולה ומרה עד מאד ,ער
הערן דעם הקול קול יעקב ,דעם קול ארויסנעמען דעם לימוד אז אין אדם האט געזען אז זיין גאנץ לעבן האט ער
שופר של משיח ,בקרוב בימינו זאלן נוקף אצבעו מלמטה אלא אם כן מכריזין נאר אפגענארט ,ער האט נאר געוואלט
מיר שוין זוכה זיין צו די גאולה שלימה עליו מלמעלה (חולין ז ,):מיר וועלן לעבן פאר יענעם ,נאר פאר כבוד ,נאר
ונאמר אמן. ארויסנעמען אז ס'איז דא א השגחה אז יצחק זאל אים מכבד זיין ,און יצחק
המשך מעמוד ב
מן השמים .ווען א מענטש איז דא די יוונים? ס'איז געווען דא פאסירט נאכאמאל ,דארף מען
מצליח ,איז אראפגעקומען צו אים מתיוונים? וואס איז טייטש אז עס אבער פארשטיין לויטן קדושת לוי
א אור .וואס איז טייטשט הארה? ווערט צוריק נתעורר די הארה? אז עס פאסירט יעצט נאכאמאל
למשל אז יעדן שבת קומט אראפ א הארה מיינט ,אז ס'קומט אראפ די נס ,וועלכע נס פאסירט יעצט?
די נשמה יתירה ,קומט אראפ א א אור מן השמים .ווען א מענטש די נס פון חנוכה איז דאך שוין
אור מן השמים .א הארה מיינט ,אז טוט א שידוך פאסירט מיט אים געשען בימים ההם ,מ'טרעפט
דער נס פאסירט יעצט נאכאמאל, א נס ,איז אראפגעקומען א אור דא א פך שמן? ס'איז געווען
ח פניני מנחם Iתולדות
בעל הבית .דארף מען פארשטיין מיליאן דאלער ,און ער וויל מבזבז איז פשט אז מיר געפינען זיך אין
פארוואס האט דער מחבר בכלל זיין צו בויען נאך שענער ,ביי סיי יענע מצב ,אזוי ווי די משנה זאגט
נישט אראפגעברענגט דעם דין פון וועלעכע ענין אין מצוות ,מעג (פסחים פ"י ,מ"ה) ,אז חייב אדם
נר לכל אחד? ער רעדט בכלל נישט ער צולייגן א חומש ,דאס הייסט לראות את עצמו כאילו הוא יצא
פון דעם. צוואנציג פראצענט. ממצרים ,אז עס פאסירט יעדעס
יאר פסח ביינאכט יציאת מצרים,
לאמיר יעצט זען וויפיל איז די יעצט לאמיר צוריקגיין צו דאס מיינט אז עס קומט אראפ א
עיקר המצוה צו צינדן נר חנוכה. חנוכה ,די גמרא זאגט וואס הארה יעדעס יאר .אויב אזוי ,פון
נר לכל אחד ואחד ,און וויפיל איז איז די מצוה פון נר חנוכה? נר דעם קדושת לוי וואס טייטשט
א שליש פון דעם? עס איז נישט איש וביתו .נר איש וביתו מיינט אזוי די ברכה ,מוז מען וויסן באמת
שייך א שליש ביי איינס .און איין לעכט פאר די גאנצע הויז. וואס עס איז געווען די יוונים'ס
וויפיל איז אז מען צינדט אן דעם והמהדרין ,וויפיל איז והמהדרין? חשבון ,וואס עס איז געווען ופרצו
דריטן טאג דריי לעכט ,האלט מען נר לכל אחד ואחד ,אויב האט ער חומות מגדלי ,און פארוואס ביי די
שוין ביי דריי הונדערט פראצענט. אין שטוב צען מענטשן צינדט ער נס חנוכה מאכט מען אזא זאך ווי
און ביי דעם אכטן טאג איז אכט אן צען לעכט יעדע נאכט .און למהדרין מן המהדרין ,לאמיר זען
הונדערט פראצענט .און וויפיל וויפיל איז והמהדרין מן המהדרין? וואס עס איז דער ענין פון הידור
איז א שליש פונעם דריטן טאג? איז דא א מחלוקת און בית הלל מצוה.
דרייסיג פראצענט .קומט דאך האלטן אז יעדן טאג צינד מען
אויס ,אז דער מהדרין ביי חנוכה אן פאר יעדן איינעם אין שטוב אונז האב מיר א כלל ,אז הידור
גייט נישט אזויווי די געווענליכע מוסיף והולך פונעם ערשטן טאג, מצוה איז עד שליש (בבא קמא
הידור מצוה וואס איז עד שליש, יעצט לאמיר זען דעם שלחן ערוך ט .):וואס טייטשט דער ווארט
נאר דא גייט עס פי כמה מער און (או"ח סימן תרע"א ס"ב) זאגט הידור מצוה עד שליש? לאמיר עס
מער ,נו אויב אזוי וואס גייט דא דער מחבר אזוי ,בלילה הראשון אפטייטשן פשוט ,און נאכדעם איז
פאר? פארוואס ביי א מהדרין פון מדליק אחד ,מכאן ואילך מוסיף דא א גמרא (כתובות נ ).המבזבז
נר חנוכה האט מען געמאכט אזא והולך אחד בכל לילה עד שבליל אל יבזבז יותר מחומש .וואס
גרויסע נפק"מ פון א הידור מצוה האחרון יהיו שמונה ,ואפילו אם איז די פשט פון די צוויי זאכן?
א גאנץ יאר ,פון אלע מצוות ,און רבים בני הבית לא ידליקו יותר. הידור מצוה איז טייטש אזוי:
דו רעדסט דאך פון א דאורייתא, דאס איז דער מחבר ,או דאס איז לאמיר זען ביי א אתרוג ,וויפיל
אתרוג איז א דאורייתא ,תפילין אזויווי תוספות זאגט (שבת כא: קאסט א אתרוג? צוויי הונדערט
איז א דאורייתא ,מזוזה איז א ד"ה והמהדרין) ויש אומרים ,זאגט דאלער ,וויפיל דארפסטו צוגעבן
דאורייתא ,און נר חנוכה איז נאר דער רמ"א ,און ובני ישראל יוצאין עס זאל זיין א הידור מצוה? נאך א
מדרבנן! ווייזט אויס פון די אלע ביד רמ"א ,ויש אומרים דכל אחד הונדערטער .מער דארפסטו נישט
דיוקים וואס מיר האבן געזאגט, מבני הבית ידליק ,וכן המנהג געבן .מען איז דיך נישט מחייב
אז עפעס א מורא'דיגע ענין ליגט פשוט והזהירו לתן כל אחד ואחד אויסצוגעבן טויזנט דאלער פאר א
דא אין דעם ,אין וואס פאר א מצב נרותיו במקום מיוחד כדי שיהיה אתרוג .אויב ווילסטו מקיים זיין
כלל ישראל איז געווען ,און וואס היכר כמה נרות מדליקין. זה קלי ואנוהו (שמות טו ,ב) און
די יוונים האבן געוואלט טון ,און מהדר זיין במצוות איז דאס עד
וואס די מתיוונים האבן צוגעהאלפן קומט אויס אזוי :דער מחבר שליש ,און ביי א יעדע מצוה איז
צו דעם ,ביז די חשמונאים זענען זאגט נישט נר איש וביתו .נאר אזוי.
אויפגעשטאנען ,און ס'איז געווען ער גייט גראד צו די מהדרין מן
די נצחון המלחמה ,און מ'האט המהדרין .און דער רמ"א גייט און נאכדעם איז דא נאך א
געטראפן דעם פך שמן ,מיט וואס תיכף צו די מהדרין מן המהדרין ענין פון המבזבז ,אז ווען איינער
מען האט מקיים געווען די מצוה לכל אחד ואחד .און דער מחבר איז געבט אויס געלט זאל ער נישט
ביז שעשה נסים לאבותינו בימים בכלל נישט מעתיק די גמרא פון נר מבזבז זיין יותר מחומש .וויפיל
ההם און אז דאס דארף אויך זיין לכל אחד .דאס טייטשט אז להלכה איז א חומש? צוואנציג פראצענט.
בזמן הזה. אין שולחן ערוך איז די מהדרין לאמיר זאגן אז א מענטש האט א
מן המהדרין די עיקר מצוה .און מיליאן דאלער ,ווען ער וויל מבזבז
אבער לאמיר מקדים זיין מיט דער חילוק צווישן די מחבר מיט'ן זיין מער למשל ער וויל בויען
א ענין כדי צו פארשטיין וואס דא רמ"א איז נאר צו יעדער איינער א הויז ,און לאמיר זאגן אז א
איז געווען ,עשו האט געוואלט די דארף צינדן ,אדער נאר דער נארמאלע הויז קאסט צו בויען א
ט פניני מנחם Iתולדות
פניני מנחם
דער מדרש ברענגט אראפ עשו מיט יעקב דאס איז געווען א ברכות און יעקב האט באקומען
(מדרש תהלים שוחר טוב ,פא ,ה) עקסטערע שנאה ,פון הלכה היא די ברכות פון זיין טאטן יצחק.
אז די מלאכים פרעגן אימתי ראש בידוע שעשו שונא ליעקב (ספרי וואס איז געווען די ברכות? ויתן
השנה ,ווען איז ראש השנה? זאגט פרשת בהעלותך ,פיסקא סט). לך האלקים מטל השמים (בראשית
מען זיי אז עס ווענדט זיך אין כלל אבער ווען איז געווארן די שנאה כז ,כח) .קומט דער הייליגער רמב"ן
ישראל .לקל גומר עלי (תהלים נז, בין ישראל לעמים? פארציילט און לייגט אראפ א מורא'דיגע יסוד.
ג) ,דאס הייסט אז דאס ווענדט זיך אונז די גמרא (שבת פט ).אז אז די ברכות זענען געווען אז א
אין כלל ישראל .און כלל ישראל דאס איז געשען ביים הר סיני. יעדע איד גייט זוכה זיין צו א כח
איז העכער פון די טבע .אזויווי די גמרא פרעגט הייסט עס דען אלקות .ווען דער אייבערשטער
מען זעט אז דער אייבערשטער הר סיני? נאר הר שירדה שנאה האט באשאפן די וועלט ,האט ער
האט געזאגט פאר אברהם ,צא לאומות העולם עליו .פארוואס באשאפן דעם מענטש ויפח באפיו
מאצטגנינות שלך (שבת קנו ,).דו איז געווארן א שנאה לעולם? ווייל נשמת חיים (בראשית ב ,ז) .וואס
ביסט העכער פון די טבע .בטבע עס איז דעמאלטס געווארן אתה טייטש ויפח באפיו? זאגט די
קענסטו טאקע נישט מוליד זיין, אחד ושמך אחד ומי כעמך ישראל תרגום אונקלס דארט אז ער האט
אבער דו ביסט העכער פון די גוי אחד .ס'איז געווארן דעמאלטס אריינגעבלאזן והות באדם לרוח
טבע .כלל ישראל איז ארויס פון אזא קשר ,ביי מתן תורה איז ממללא ,קומט דער זוהר הקדוש
די טבע ,און כלל ישראל איז געווען פסקה זוהמתן (שבת קמו,). און זאגט (זוה"ק ח"ב עו ,.וברמב"ן
ארויפגעגאנגען צו א מדריגה שם ד"ה ויפח ,והובא בליקוטי
ביי מתן תורה האבן אידן זוכה
אז לקל גומר עלי ,וואס מ'וועט אמרים תניא פרק ב) אז מאן דנפח
מחליט זיין דא אונטן ,נעמט מען געווען צו אריינגיין אין א מצב
מתוכו נפח .קומט אויס אז א יעדע
אן אויבן אין הימל .און דאס האבן אז אונז זעמיר געווארן דעם עם איד איז א איש אלקים .ער איז א
די מלאכים נישט אויסגעהאלטן. הנבחר ,ואתם תהיו לי ממלכת געטליכע מענטש .דו רעדסט נישט
כהנים וגוי קדוש (שמות יט ,טו). דא פון קיין פשוט'ע זאך .און ווען
און ממילא האבן זיי געבעטן האט כלל ישראל זוכה געווען צו
תנה הוד"ך על השמים .די יוונים און ווי ווייט דאס גייט קען דעם? ווען יעקב האט זוכה געווען
האבן פוגם געווען אין די מדה פון מען זען וואס די גמרא זאגט צו די ברכות ,און כלל ישראל האט
הוד (בזוה"ק ח"ג רמג ,.פע"ח שער (שבת פח ):ווען משה רבינו איז זוכה געווען צו דעם ווען דער
חנוכה פ"ד) .און חנוכה איז קעגן ארויפגעקומען נעמען די תורה, אייבערשטער האט אונז געגעבן
אהרן וואס איז די מדה פון הוד האבן זיך די מלאכים אקעגן די הייליגע תורה ,דעמאלטס איז
(בזוה"ק ח"א רנו ,):און ווער איז געשטעלט ,אשר תנה הודך על געווארן א שינוי פון כלל ישראל
געווען דער ערשטער וואס האט השמים (תהלים ח ,ב) .און לכאורה מיט אלע אנדערע אומות העולם.
געהאט א טענה אויף די מדת ההוד דארף מען פארשטיין די מלאכים אתה בחרתנו מכל העמים ,אהבת
וואס כלל ישראל האט באקומען? האבן דען נישט געוואוסט אז אותנו ורצית בנו ורוממתנו מכל
דאס זענען געווען די מלאכים, די גאנצע בריאה איז באשאפן הלשונות ,אידן זענען געווארן
ווען זיי האבן געזאגט "אשר תנה געווארן בשביל התורה ובשביל דערהויבן ,נתרומם ונתנשא .ווען
הודך על השמים" ,און דאס איז ישראל שנקראו ראשית (רש"י איז געווארן די שנאה צווישן די
ונדפס ע''י נסדר
געווען זייער טענה. בראשית א ,א ,ד"ה בראשית)? אומות העולם מיט כלל ישראל?
נסדרמכון:
דרוש
ונדפס ע''י
על ידי מכון נסדר ונכתב
מכון: דרוש פטרון השבוע
<דרש
דרוש דרוש
לגליון פניני מנחם
פרשת תולדות
<דרש
נתנדב על ידי
מו"ה שלום יצחק שעהר הי"ו
347.227.0065 לרגל שמחת הולדת בנו למזל טוב
durishwriting@gmail.com
347.227.0065
כל הזכויות שמורות להמכון c
זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי מתוך
בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן
durishwriting@gmail.com
הזה''ב וועד להוצאת ספרי
לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון על durishwriting@gmail.com / 347.860.3112
פניני מנחם Iתולדות י
