gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בעזהשי"ת‬ ‫פרשת‬ ‫תולדות‬ ‫פניני‬ ‫שיעורי‬ ‫הגה"צ‬ ‫מנחם‬ ‫תשפ"ז‬ ‫אבד"ק‬ ‫לובלין‬ ‫גליון ו'‬ ‫שליט"א‬ ‫כולם ישבעו ויתענגו מטובך‬ ‫די ברכת יצחק בזכות שמירת שבת‬ ‫אייבערשטער האט זיך אויסגענומען א‬ ‫במלכותך)‪.‬‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬הנה מה טוב מיר‬ ‫תנאי מיט די מעשה בראשית‪ .‬אז אויב‬ ‫גרייטן זיך מקבל צו זיין די לעכטיגע‬ ‫איז מען מקבל די הייליגע תורה‪ ,‬איז דא‬ ‫און דער בני יששכר זכותו יגן‬ ‫מתנה וואס דער בורא כל עולמים געבט‬ ‫א קיום העולם‪ .‬און דאס איז וויבאלד‬ ‫עלינו ברענגט אראפ (מאמרי השבתות‬ ‫אראפ יעדן שבת פאר יעדן איד‪ .‬און מיר‬ ‫די וועלט איז באשאפן געווארן בשביל‬ ‫מאמר ז אות טו"ב) אז יעקב מיט עשו‬ ‫גייען אריין אין דעם ליכטיגן טאג וואס‬ ‫התורה ובשביל ישראל (בראשית א‪ ,‬א‪,‬‬ ‫האבן דאך עפעס אפגעמאכט‪ ,‬אין‬ ‫איז מנוחה ושמחה אור ליהודים‪ ,‬וואס‬ ‫ד"ה בראשית)‪ .‬דאס הייסט אז קבלת‬ ‫אנפאנג סדרה שטייט דאך ויתרוצצו‬ ‫דאס איז דער יום שבתון יום מחמדים‪.‬‬ ‫התורה ווענדט זיך אין כלל ישראל‪.‬‬ ‫הבנים בקרבה (בראשית כה‪ ,‬כב)‪ ,‬אין‬ ‫און מיר גייען אריין אין א טאג וואס‬ ‫און דער רבונו של עולם איז דער נותן‬ ‫וואס האבן זיי זיך דארט געקריגט און‬ ‫מען איז זוכה דורך דעם טאג אז כל‬ ‫התורה‪ .‬און אז כלל ישראל וועט מקבל‬ ‫וויאזוי האבן זיי זיך אויסגעגליכנט?‬ ‫ברכאן דלעילא ותתא ביומא שביעאה‬ ‫זיין די תורה‪ ,‬דעמאלטס איז דא דער‬ ‫דאס איז געווען איבער די נחלת שתי‬ ‫תליין (זוה"ק ח"ב פח‪ ,).‬אונז זעמיר‬ ‫תכלית פארוואס עס איז געווען בריאת‬ ‫עולמות‪ ,‬אז יעקב וועט נעמען עולם‬ ‫זוכה דורך דעם טאג אז א גאנצע‬ ‫העולם‪ ,‬און אויב נישט‪ ,‬אני מחזיר‬ ‫הבא‪ ,‬און עשו וועט נעמען עולם הזה‬ ‫וואך האבן מיר ברכה והצלחה בכל‬ ‫אתכם לתוהו ובוהו‪ .‬ווייל אן קיין תורה‬ ‫(ילקוט שמעוני פ' תולדות רמז קיא)‪.‬‬ ‫ענינים‪.‬‬ ‫איז נישט דא קיין וועלט‪ ,‬און אן קיין‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬וויאזוי זעמיר אונז נהנה‬ ‫תורה קען נישט זיין קיין קיום העולם‪.‬‬ ‫פונעם עולם הזה? וויאזוי זעמיר‬ ‫שבת אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫אונז נהנה פון עושר וכבוד? לכאורה‬ ‫קומט אויס אז דורך דעם וואס די‬ ‫באלאנגט דאך דאס פאר עשו‪.‬‬ ‫און אין די וואכעדיגע סדרה איז‬ ‫אידן האבן מקבל געווען די תורה‪ ,‬דורך‬ ‫דאך באקאנט וואס יעקב האט געטון‬ ‫דעם איז דא א קיום העולם‪ ,‬און די‬ ‫קבלת התורה צו די קיום העולם‬ ‫מיטן אפגעקויפן די בכורה פון עשו‪,‬‬ ‫הלכה איז דאך אז ווען איינער איז מציל‬ ‫יעקב האט אים געבעטן מכרה כיום‬ ‫מזוטו של ים איז ער זוכה אין דעם‬ ‫נאר וואס דען? ס'איז א באקאנט‬ ‫את בכורתך לי (בראשית כה‪ ,‬לא)‪ .‬און‬ ‫פארמעגן הרי הוא שלו (בבא מציעא‬ ‫וואס די גמרא זאגט (שבת פח‪ ).‬יום‬ ‫וואס איז געווען די בכורה? ער האט‬ ‫כד‪ ,).‬און מען קען נישט שפעטער‬ ‫הששי ויכולו השמים‪ .‬פרעגט די גמרא‪,‬‬ ‫אפגעקויפט פון אים דעם טאג פון‬ ‫האבן א טענה אויף אים‪ ,‬ווייל ווען‬ ‫וואס טייטש השישי די ה' יתירה?‬ ‫שבת קודש‪ ,‬און דאס איז מרומז‬ ‫נישט אים וואלט עס דאך פארלוירן‬ ‫ביי אלע טעג שטייט דאך נאר יום‬ ‫אין כיו"ם וואס איז די ראשי תיבות‬ ‫געווארן‪ ,‬קומט דאך אויס אז דורך דעם‬ ‫אחד‪ ,‬יום שני‪ ,‬און עס שטייט נישט‬ ‫כ'ולם י'שבעו ו'יתענגו מ'טובך‬ ‫וואס כלל ישראל האט מקבל געווען די‬ ‫יום השלישי‪ ,‬און ווען ס'קומט צום‬ ‫(הובא בספר רביד הזהב פ' וישלח בשם‬ ‫הייליגע תורה איז דאך דורך דעם דא‬ ‫יום הששי שטייט א ה' יתירה‪ .‬זאגט‬ ‫הרה"ק הזרע קודש מ'ראפשיץ זי"ע)‬ ‫א קיום העולם‪ ,‬און ממילא דורך דעם‬ ‫די גמרא אז דאס גייט ארויף אויף די‬ ‫וואס דאס גייט ארויף אויפן שבת‬ ‫זעמיר אונז זוכה אויך צו עולם הזה‪.‬‬ ‫באקאנטע שישי פון ו' סיון‪ .‬אז דער‬ ‫קודש (כדאמרינן בתפילת שבת ישמחו‬ ‫א‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫פניני מנחם‬ ‫פניני‬ ‫הכנה‬ ‫שבת איז אויך דער קיום העולם‬ ‫ליו"ט‬ ‫המועד‬ ‫חנוכה‬ ‫און דער בעל הטורים ברענגט‬ ‫חלק א'‬ ‫אראפ אויף בראשית ברא אלקים‬ ‫(בראשית א‪ ,‬א‪ ,‬ד"ה בראשית)‪ ,‬אז‬ ‫בראשית איז נוטריקון ירא שבת‪,‬‬ ‫דאס טייטשט אז בזכות פונעם שבת‬ ‫איז דא א קיום העולם‪ ,‬און באמת‬ ‫זאגט עס דער אור החיים הקדוש‬ ‫שעשה נסים לאבותינו בימים ההם בזמן הזה‬ ‫ארויס (בראשית ב‪ ,‬ג‪ ,‬ד"ה כי בו‬ ‫כלל ישראל האט באקומען די מדת ההוד‬ ‫שבת)‪ ,‬ער טייטשט מיטן פסוק כי‬ ‫ששת ימים עשה ה' את השמים ואת‬ ‫לוי (בקדושה ראשונה לחנוכה‬ ‫איינס פון די ברכות וואס מיר‬ ‫הארץ (שמות כ‪ ,‬יא)‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬אז די‬ ‫ד"ה ואבאר)‪ ,‬און ואתו עמו אלע‬ ‫מאכן חנוכה איידער'ן צינדן די‬ ‫בריאה איז נאר געווען אויף כי ששת‬ ‫חסידישע ספרים‪ ,‬און זיי זאגן א‬ ‫מנורה איז שעשה נסים לאבותינו‬ ‫ימים‪.‬‬ ‫נייע דערהער אינגאנצן אין דעם‬ ‫בימים ההם בזמן הזה (שבת כג‪.).‬‬ ‫שעשה נסים לאבותינו בימים ההם‬ ‫און דער טורי זהב רעדט ארום‬ ‫דאס איז א חידוש נפלא פונעם‬ ‫בזמן הזה‪ .‬אונז זעמיר אז די גמרא‬ ‫(או"ח סימן תרפ"ב סק"ה) וואס איז‬ ‫אור החיים הקדוש‪ ,‬און ער גייט אפילו‬ ‫זאגט (שבת כא‪ ):‬אז ס'איז געשען‬ ‫די פשט פון בזמן הזה? דער לבוש‬ ‫אריין אין די הלכה לויט דעם (שבת‬ ‫א גרויסע נס‪ ,‬אז מ'האט געטראפן‬ ‫טייטשט עס (שם) אז עס איז אזוי‬ ‫קנא‪ ):‬אז אויב רופט מען איינעם‬ ‫דעם פך של שמן טהור‪ .‬זאגט די‬ ‫ווי ס'וואלט געשטאנען ובזמן הזה‪.‬‬ ‫מחלל שבת צו זיין פאר א חולה און‬ ‫גמרא לשנה אחרת קבעום ועשאום‬ ‫אבער די טורי זהב זאגט אז ניין‪,‬‬ ‫דער חולה קען נישט לעבן ביז נאך‬ ‫ימים טובים בהלל והודאה‪ .‬מען‬ ‫נאר דאס גייט ארויף אויף דעם‬ ‫נאך א שבת זאגט די גמרא אז אויף‬ ‫האט עס ערשט קובע געווען א יאר‬ ‫זמן וואס עס איז געווען בימים‬ ‫אזא פאל טאר מען נישט מחלל שבת‬ ‫שפעטער‪ ,‬זאגט דער קדושת לוי אז‬ ‫ההם‪ ,‬וואס דאס מיינט די טאג פון‬ ‫זיין‪ .‬די הלכה בלייבט טאקע נישט‬ ‫דארט וואו די חכמים האבן קובע‬ ‫כ"ה כסלו‪ .‬און דער לבוש לייגט‬ ‫אזוי‪.‬‬ ‫געווען א יום טוב‪ ,‬ווייל עס איז דאך‬ ‫צו א ו' ובזמן הזה‪ .‬און ער זאגט‬ ‫לכאורה געווען נאך ניסים‪ ,‬ס'איז‬ ‫א מורא'דיגע זאך‪ .‬אז באמת‪ ,‬אונז‬ ‫אבער על כל פנים דער אור החיים‬ ‫געווען די נס מיט סנחריב‪ ,‬און‬ ‫זאג מיר ביי יעדע שמונה עשרה ביי‬ ‫הקדוש איז מחדש אז נאר די ערשטע‬ ‫ס'איז געווען פארשידענע אנדערע‬ ‫מודים ועל נסיך שבכל יום עמנו‬ ‫זעקס טעג איז געווען די בריאה‪ ,‬נו‬ ‫ניסים‪ ,‬אבער נישט איבעראל האט‬ ‫ועל נפלאותיך וטובותיך‪ .‬און א‬ ‫אויב אזוי וויאזוי איז דא נאך זעקס‬ ‫מען קובע געווען א יו"ט לדורות‪,‬‬ ‫מענטש איז זיך נישט מתבונן אין‬ ‫טעג נאך שבת? וויאזוי שטייט די‬ ‫נאר וואו ס'איז געווען אז די הארה‬ ‫די ניסים וואס פאסירן מיט אים‬ ‫וועלט ווייטער? זאגט ער אז דאס איז‬ ‫פונעם נס איז צוריק געקומען‬ ‫מדי יום ביומו‪ .‬און אזויווי חז"ל‬ ‫דורך דעם שבת‪ ,‬אז ווען איינער איז‬ ‫נאכאמאל‪ ,‬און א יעדעס יאר קומט‬ ‫זאגן אונז (במדרש בר"ר יד‪ ,‬ט) אז‬ ‫א שומר שבת‪ ,‬און ווען איינער איז‬ ‫עס צוריק‪ ,‬נאר ביי אזא נס האבן‬ ‫על כל נשימה ונשימה צריך תהלל‬ ‫מענג דעם שבת‪ ,‬און ווען איינער‬ ‫די חכמים קובע געווען דעם יו"ט‬ ‫יה‪ .‬זאגט דער לבוש אז ווען מ'זאגט‬ ‫לעבט מיט'ן שבת דאס געבט א כח‬ ‫לדורות‪.‬‬ ‫די ברכה פון שעשה נסים דארף‬ ‫אז די וועלט קען שטיין פאר נאך‬ ‫מען אויך אינזינען האבן אויף בזמן‬ ‫זעקס טעג‪.‬‬ ‫ממילא איז דאס די פשט פון‬ ‫הזה‪ ,‬דאס הייסט אויף די אלע נסים‬ ‫שעשה ניסים לאבותינו‪ ,‬כאטשיג‬ ‫וואס גייט אדורך אויף יעדן מענטש‬ ‫קומט דאך אויס אז דורך שבת‬ ‫עס איז געווען בימים ההם‪ ,‬ווערט‬ ‫יעדן איינציגן טאג‪.‬‬ ‫און דורך די הייליגע תורה איז דא א‬ ‫אבער צוריק נתעורר די הארה‬ ‫קיום העולם‪ .‬און ממילא דורך דעם‬ ‫בזמן הזה‪ .‬דאב טייטשט אז די נס‬ ‫למעשה קומט דער קדושת‬ ‫זעמיר אונז זוכה צו ויתן לך האלקים‬ ‫מטל השמים (בראשית כז‪ ,‬כח)‪ .‬און‬ ‫המשך בעמוד ח‬ ‫לויט דעם פארשטייט מען זייער גוט‬ ‫וואס די זוהר הקדוש זאגט און תיכף‬ ‫פטרון החודש‬ ‫מוצאי שבת וויל מען ממשיך זיין די‬ ‫למדור פניני המועד‬ ‫ברכת שבת אז פון דעם זאל נשפע‬ ‫נתנדב על ידי‬ ‫מו"ה אליעזר ווייזער הי"ו‬ ‫ווערן די ברכה וואס מיר גייען האבן‬ ‫לברכה והצלחה בכל הענינים‬ ‫זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי מתוך‬ ‫בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן‬ ‫ב פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫המענג את השבת איז נותנין לו נחלה‬ ‫ממילא לאמיר פארשטיין דער‬ ‫א גאנצע וואך‪ ,‬איז מען עס מקשר מיט‬ ‫בלי מצרים (שבת קיח‪ ,):‬און ווען דער‬ ‫לעכטיגע מתנה וואס מיר באקומען‪,‬‬ ‫דער ברכה פון ויתן לך האלקים מטל‬ ‫און לאמיר פארשטיין אז די מתנה איז‬ ‫רבונו של עולם געבט בלי מצרים איז‬ ‫השמים וואס דאס זאגט מען מוצאי‬ ‫פאר אונז כדי אז אונז זאל מיר האבן א‬ ‫דא א שפע ברכה והצלחה וכל מילי‬ ‫קיום‪ ,‬און אונז זאלן מיר זוכה זיין צו‬ ‫שבת (הובא בפרי עץ חיים‪ ,‬שער השבת‪,‬‬ ‫דמיטב‪.‬‬ ‫ויתן לך האלקים מטל השמים‪ ,‬ווייל כל‬ ‫ענין מוצאי שבת‪ ,‬בשם האריז"ל)‪.‬‬ ‫בא אחיך במרמה‪-‬בחכמה‬ ‫זיך מבטל זיין צום דרך האמת‬ ‫זאל גיין פאנגען‪ .‬און דער פרקי דרבי‬ ‫שווער צו פארשטיין יצחק האט נישט‬ ‫אבער לאמיר אריינגיין אין די‬ ‫אליעזר ברענגט אראפ (פרק לב) אז‬ ‫געקענט געבן ברכות סיי פאר עשו און‬ ‫וואכעדיגע סדרה‪ ,‬און דאס איז‬ ‫דאס איז געווען אין ליל פסח‪ ,‬און ער‬ ‫סיי פאר יעקב? וועלכע טאטע וויל‬ ‫מורא'דיגע יסודות‪ .‬און די וואכעדיגע‬ ‫האט אים געזאגט אז די שערי שמים‬ ‫נישט געבן פאר זיינע קינדער כל מילי‬ ‫סדרה הייבט זיך אן פון יעקב מיט עשו‬ ‫זענען היינט אפן‪ ,‬וכאן הבן שואל‪,‬‬ ‫דמיטב‪ ,‬וואס ער האט געבט ער אוועק‬ ‫אז זיי זענען געבוירן געווארן‪ ,‬און עס‬ ‫וואס מ'בעט ווערט מקוים‪ .‬און אין די‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ .‬ער לעבט דאך פאר‬ ‫איז געווען ויגדלו הנערים (בראשית‬ ‫הייליגע נאכט‪ ,‬וואס עס איז וכאן הבן‬ ‫די קינדער‪ .‬און דא רופט ער אריין עשו‪,‬‬ ‫כה‪ ,‬כז)‪ ,‬אז ביז די דרייצן יאר זענען זיי‬ ‫שואל‪ ,‬וויל איך דיר איבערגעבן מאב‬ ‫און ער זאגט אים איך וויל דיר געבן‬ ‫ביידע געזעצן און געלערנט (רש"י שם‬ ‫לבן די ברכת אברהם‪ ,‬וואס דאס וועט‬ ‫ברכות?‬ ‫ד"ה ויגדלו)‪ ,‬און נאכדעם איז געווען‬ ‫דיר זיין א טובה אויף דורי דורות‪ ,‬ביז‬ ‫זה פונה לקנו‪ ,‬וזה פונה לקנו‪ .‬יעקב‬ ‫משיח צדקינו וועט קומען‪.‬‬ ‫די ברכה פון אברהם אבינו‬ ‫האט אויסגעקליבן דעם דרך התורה‪,‬‬ ‫דעם דרך החיים‪ .‬יעקב האט זיך מדבק‬ ‫די שכינה הקדושה נעמט זיך אן‬ ‫מוז מען פארשטיין אז דאס‬ ‫געווען אין די מאור התורה‪ ,‬ויעקב‬ ‫איז נישט קיין סתם ברכות‪.‬‬ ‫איש תם יושב אהלים‪ .‬און עשו איז‬ ‫זייער‬ ‫געווארן‬ ‫איז‬ ‫עשו‬ ‫דער רמב"ן איז מסביר (בראשית כז‪,‬‬ ‫האט גענומען א דרך פון פריקת עול‪,‬‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫און‬ ‫איבערגענומען‪,‬‬ ‫ד‪ ,‬ד"ה בעבור) אז דאס איז דער ברכת‬ ‫אזוי ווי מיר זען אז עשו האט געזאגט‪:‬‬ ‫ארויסגעגאנגען טאקע‪ ,‬און ער האט‬ ‫אברהם (כדאיתא במדרש בר"ר סא‪,‬‬ ‫למה זה לי בכורה (שם שם‪ ,‬לב)‪ ,‬איך‬ ‫אנגעהויבן צו זוכן דארט אין פעלד‪ ,‬און‬ ‫ו)‪ ,‬דאס איז א דביקות אינעם רבונו‬ ‫דארף עס נישט האבן‪ ,‬איך בין נישט‬ ‫ס'איז נישט געגאנגען‪ .‬אזוי ווי דער‬ ‫של עולם‪ .‬אז די ברכה קומט נישט‬ ‫אינטערעסירט אין די אלע זאכן‪ ,‬ער‬ ‫מדרש ברענגט אראפ (בר"ר סז‪ ,‬ב)‪,‬‬ ‫דורך קיין ממוצע‪ ,‬נאר ס'איז ויתן‬ ‫וויל ממלא זיין כל תאוה שעולה על‬ ‫וואס ער האט געפאנגען איז אנטלאפן‪.‬‬ ‫לך האלקים‪ ,‬קיינער קען אין דעם‬ ‫מחשבתו‪ .‬עשו וויל לעבן א לעבן פון‬ ‫ביז צום סוף‪ ,‬ווען ער איז אריינגעקומען‬ ‫נישט אריינרעדן‪ ,‬און קיינער קען‬ ‫שמח בחור בילדותך (קהלת יא‪ ,‬ט)‪ ,‬ער‬ ‫צו יצחק‪ ,‬האט ער געברענגט א כלב‬ ‫נישט אויף דעם מהרהר זיין‪ ,‬און‬ ‫איז נישט אינטערעסירט נישט אינעם‬ ‫רחמנא יצילנו (תרגום יונתן בראשית‬ ‫קיינער קען נישט אויף דעם מקטרג‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬נישט אין די תורה‪ ,‬נישט‬ ‫כז‪ ,‬לא)‪ ,‬ער האט געוואלט מאכיל זיין‬ ‫זיין‪ .‬און דאס איז די ברכה זאגט יצחק‪,‬‬ ‫אינעם שבת קודש‪ ,‬איך געב דיר אלעס‬ ‫זיין טאטן יצחק מיט נבילות וטריפות‬ ‫וואס מיין טאטע האט באקומען פונעם‬ ‫אוועק וואס דו ווילסט בכבוד גדול‪,‬‬ ‫כדי צו באקומען א ברכה פון "ויתן לך‬ ‫רבונו של עולם ווען עס איז געווען‬ ‫פאר א נזיד עדשים (שם שם‪ ,‬לד)‪.‬‬ ‫האלקים מטל השמים"‪.‬‬ ‫לך לך מארצך להנאתך ולטובתך‪.‬‬ ‫דעמאלטס האט דער אויבערשטער‬ ‫אזוי איז אנגעגאנגען דאס לעבן‬ ‫אבער ורבקה שמעת (שם כז‪ ,‬ה)‪,‬‬ ‫געזאגט והיה ברכה‪ ,‬און דאס איז אזא‬ ‫יארן לאנג‪ ,‬און סוף סדרה (בראשית כז‪,‬‬ ‫רבקה האט געהערט‪ .‬וויאזוי האט‬ ‫ברכה‪ ,‬וואס אברהם מיין טאטע האט‬ ‫א) איז באקאנט מיט די ברכות וואס‬ ‫זי געהערט? דער מדרש זאגט ברוח‬ ‫עס מיר געגעבן‪ ,‬און יעצט דארף איך‬ ‫עשו האט געדארפט באקומען‪ ,‬ווייל‬ ‫הקודש (תנחומא י)‪ .‬און דער הייליגע‬ ‫עס איבערגעבן ווייטער‪ ,‬און איך קען‬ ‫דאס איז געווען מחשבתו של יצחק‪.‬‬ ‫ר"ר אלימלך זכותו יגן עלינו זאגט (פ'‬ ‫דאס נישט געבן נאר פאר איינעם‪ ,‬און‬ ‫יצחק האט אריינגערופן עשו‪ ,‬און ער‬ ‫תולדות ד"ה או יאמר ורבקה שומעת)‪:‬‬ ‫איך וויל עס דיר איבערגעבן‪ .‬און ער‬ ‫האט אים געזאגט‪ :‬איך וויל דיר געבן‬ ‫אז ורבקה גייט ארויף אויף די שכינה‪.‬‬ ‫האט אים טאקע געהייסן וואס ער זאל‬ ‫די ברכות‪ .‬און דאס איז נישט געווען‬ ‫אז די שכינה האט געזאגט אז די ברכות‬ ‫טון כדי צו באקומען די ברכות‪ ,‬אז ער‬ ‫סתם ברכות‪ .‬ווייל לכאורה איז דאך‬ ‫ג‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫פניני מנחם‬ ‫ובזיעה‪ ,‬און ער קומט אן צו יצחק‪.‬‬ ‫רואיג אריינגיין‪.‬‬ ‫קומט זיך פאר יעקב‪ ,‬פאר'ן כח התורה‪,‬‬ ‫און יצחק פרעגט אים תיכף‪ :‬מה זה‬ ‫פאר'ן בן תורה פאר אים קומט זיך די‬ ‫מהרת למצוא בני? ויאמר כי הקרה‬ ‫איך וויל דא פרעגן א מורא'דיגע‬ ‫ברכות‪.‬‬ ‫ה' אלקיך לפני (שם שם‪ ,‬כ)‪ ,‬ווייל דער‬ ‫קשיא וואס איך פארשטיי נישט‪ ,‬און‬ ‫רבונו של עולם האט מיר געהאלפן‪.‬‬ ‫מסתמא האט יעדער איינער די זעלבע‬ ‫פארשטעלט ווי עשו‬ ‫יצחק הערט דא א נייע לשון‪ .‬ער האט‬ ‫הערה‪ .‬יעקב איז געווען א בן תורה‪,‬‬ ‫קיינמאל נישט געהערט פון עשו אז‬ ‫יעקב איז געווען די בחיר האבות‬ ‫און רבקה רופט אריין יעקב‪,‬‬ ‫ער זאל רעדן פונעם רבונו של עולם‪.‬‬ ‫(הובא במדרש בר"ר עו‪ ,‬א)‪ .‬יעקב'ס‬ ‫און זי פארציילט אים וואס זי האט‬ ‫ויאמר יצחק אל יעקב גשה נא‬ ‫שטימע מיט עשו'ס שטימע איז נישט‬ ‫אלץ געהערט‪ ,‬וואס זי איז געוואויר‬ ‫ואמשך בני האתה זה בני עשו אם‬ ‫די זעלבע קול‪ ,‬יעדער האט א צווייטן‬ ‫געווארן‪ ,‬וואס מ'האט איר מגלה געווען‬ ‫לא (שם שם‪ ,‬כא)‪ .‬קום אהער‪ ,‬לאמיך‬ ‫מן השמים‪ .‬און יעקב האט זייער נישט‬ ‫קול‪ .‬יעקב'ס שטימע איז דברי חכמים‬ ‫דיר געבן א טאפ אן‪ .‬און ויגש יעקב‬ ‫געהאט קיין חשק‪ ,‬און יעקב האט‬ ‫אל יצחק אביו וימשהו‪ ,‬ער האט אים‬ ‫בנחת נשמעים (קהלת ט‪ ,‬יז)‪ .‬פארוואס‬ ‫געזאגט פאר זיין מאמע עטליכע זאכן‪.‬‬ ‫טאקע אנגעטאפט‪ ,‬טאקע דער חשש‬ ‫און איינס פון די עיקר זאכן איז געווען‬ ‫אין איין רגע‬ ‫אויף וואס יעקב האט מורא געהאט‬ ‫אז הן עשו אחי איש שעיר ואנכי איש‬ ‫לכתחילה‪ ,‬און ער זאגט "ויאמר הקול‬ ‫חלק (שם כז‪ ,‬יא)‪ ,‬ער איז א האריגער‬ ‫קול יעקב והידים ידי עשו" (שם שם‪,‬‬ ‫מענטש‪ ,‬ער איז באוואקסן‪ ,‬און איך‬ ‫כב)‪ ,‬די קול איז יעקב‪ ,‬אבער די הענט‬ ‫איז עשו‪ .‬און ולא הכירו כי היו ידיו‬ ‫וואלט עשו‬ ‫בין א גלאטער מענטש‪ .‬נו‪ ,‬וואס איז?‬ ‫צוליב דעם ווילסטו נישט אריינגיין‬ ‫געגאנגען רופן‬ ‫כידי עשו אחיו שעירות ויברכהו (שם‬ ‫נעמען די ברכות? האט ער געזאגט‬ ‫שם‪ ,‬כג) און ער האט אים געבענטשט‪.‬‬ ‫יא‪ ,‬ווייל איך האב מורא אולי ימשני‬ ‫יעקב און ער‬ ‫אבי והייתי בעיניו כמתעתע והבאתי‬ ‫וואס טוט מען ווען מ'האט א ספק‬ ‫עלי קללה ולא ברכה (שם שם‪ ,‬יב)‪ ,‬און‬ ‫ס'וועט זיין פונקט פארקערט‪ .‬ער קען‬ ‫לאמיר זיך דא געבן א שטעל‬ ‫אפ‪ .‬יצחק איז דא מסופק מיט א‬ ‫וואלט זיכער‬ ‫נאך זאגן עפעס איין ווארט און עס קען‬ ‫ארויסקומען פון דעם א חורבן עולם‪.‬‬ ‫געמאכט אז‬ ‫ספיקא דאורייתא‪ ,‬צי איז דאס עשו‬ ‫פאר וועמען ער וויל געבן די ברכות‪,‬‬ ‫ותאמר לו אמו זי האט אים‬ ‫וויאזוי ער האט אפגעשמועסט‪ ,‬און‬ ‫בארואיגט עלי קללתך בני אך שמע‬ ‫ער זאגט "הקול קול יעקב והידים ידי‬ ‫עשו"‪ ,‬ווען ביי אונז וואלט געווען‬ ‫יעקב איז טאקע‬ ‫בקולי ולך קח לי (שם שם‪ ,‬יג)‪ .‬און‬ ‫אויף דעם פון וואס דו האסט מורא‬ ‫אזא מציאות‪ ,‬ווען אונז זעמיר מסופק‬ ‫אין אזא געוואלדיגע ספק‪ ,‬אז מ'וויל‬ ‫די ריכטיגער‬ ‫וועט מען זיך אן עצה געבן‪ .‬וויאזוי?‬ ‫מ'וועט נעמען קודם די בגדים‪ ,‬פון‬ ‫איבערגעבן ברכות וואס מען קען נאר‬ ‫בנה הגדול החמודות אשר אתה בבית‪,‬‬ ‫געבן פאר איינעם‪ ,‬וואס וואלטן מיר‬ ‫יעקב‬ ‫ווייל ער האט באהאלטן די קליידער‬ ‫געטון? יצחק וואלט געדארפט זאגן‬ ‫ביי רבקה ווייל ער האט קיינעם‬ ‫פאר עשו‪ ,‬וואס לכאורה‪ ,‬שטייט ער‬ ‫נישט געטרויעט מיט דעם‪ .‬און דאס‬ ‫יעצט דא פאר אים "געב א קוק‪ ,‬עפעס‬ ‫האט יעקב נישט מורא געהאט‪ ,‬אז‬ ‫איז נישט געווען סתם קליידער‪,‬‬ ‫שטימט נישט דא‪ .‬איך דערקען נישט‬ ‫יצחק וועט הערן זיין קול‪ ,‬דעם הקול‬ ‫דאס איז געווען די קליידער פון נח‪,‬‬ ‫דיין קול‪ .‬דו האסט א אנדערע שטימע‪,‬‬ ‫און דאס איז געווען די קליידער פון‬ ‫קול יעקב‪ ,‬און ער וועט זען אז דאס‬ ‫דו רעדסט קיינמאל נישט פונעם רבונו‬ ‫אדם הראשון (במדרש בר"ר סה‪ ,‬טז)‪.‬‬ ‫של עולם‪ ,‬דו דערמאנסט נישט דעם‬ ‫איז יעקב און נישט עשו‪ ,‬פארוואס‬ ‫און אויף דעם האט זי געלייגט עורות‬ ‫שם ה' על לשונך‪ ,‬דו האסט א הויכע‬ ‫האסטו נאר מורא געהאט אולי ימשני‬ ‫גדיי העזים הלבישה על ידיו ועל חלקת‬ ‫בער'ישע שטימע‪ ,‬און דא הער איך‬ ‫אבי? וואס איז מיט די חשש פון די‬ ‫צואריו (שם שם‪ ,‬טז)‪ .‬ווי טאפט מען‬ ‫עפעס א איידעלע שטימע‪ .‬גיי אריין‬ ‫קול? מ'זעט נישט אז דער חשש איז‬ ‫אן א מענטש? סתם אזוי איז מען דאך‬ ‫אין ביהמ"ד און יעקב זיצט דארט‪,‬‬ ‫געווען עפעס מיט וואס מען האט זיך‬ ‫ארומגענומען מיט די קליידער‪ ,‬ממילא‬ ‫ער זיצט און לערנט‪ ,‬רוף אים אריין‬ ‫געדארפט אן עצה געבן‪ ,‬און נאר אויפן‬ ‫צו שפירן א מענטש טאפט מען אן ביי‬ ‫א רגע‪ ,‬און איך וויל מיט אים כאפן‬ ‫אנטאפן האט ער מורא געהאט?‬ ‫די האנט‪ ,‬און מען טאפט אן ביי די‬ ‫א שמועס"‪ .‬אין איין רגע וואלט עשו‬ ‫האלז‪ ,‬און דארט וועט מען ארויפלייגן‬ ‫געגאנגען רופן יעקב‪ ,‬און ער וואלט‬ ‫לאמיר אריינגיין אביסל ווייטער‪,‬‬ ‫די גדיי העזים‪ ,‬און אזוי האסטו נישט‬ ‫זיכער געמאכט אז יעקב איז טאקע‬ ‫יעקב גייט אריין באימה ויראה ברתת‬ ‫קיין שום פראבלעם‪ ,‬און דו קענסט‬ ‫ד פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫(שם יט‪ ,‬טז) דארט‪ ,‬מקולות מים רבים‬ ‫און דער פסוק זאגט (שם שם‪ ,‬לג)‪,‬‬ ‫די ריכטיגער יעקב‪ ,‬און ער וואלט‬ ‫(תהלים צג‪ ,‬ד)‪ .‬ויאמר‪ ,‬און עשו זאגט‬ ‫ויחרד יצחק חרדה גדולה עד מאד‪ .‬ער‬ ‫אים ארויסגעשיקט‪ ,‬און דעמאלטס‬ ‫פאר יצחק‪ ,‬אבי ברכני גם אני אבי (שם‬ ‫איז געווארן זייער איבערגענומען‪ ,‬ער‬ ‫געבט ער איבער די ברכות פאר עשו‪.‬‬ ‫שם‪ ,‬לח)‪ ,‬בענטש מיך אויך‪.‬‬ ‫איז געווארן אינגאנצן היסטעריש‪,‬‬ ‫חרדה גדולה עד מאד‪ .‬ויאמר מי אפוא‬ ‫ארריך ארור ומברכיך ברוך‬ ‫עשו דארף דאך גארנישט‬ ‫הוא הצד ציד‪ ,‬ווער איז דא געווען ביז‬ ‫יעצט? און ואברכהו‪ ,‬איך האב אים‬ ‫דו זאגסט "הקול קול יעקב והידים‬ ‫לאמיר זיך אפשטעלן א רגע‪ .‬איז‬ ‫געגעבן די ברכות‪ ,‬און ער פירט נאך‬ ‫ידי עשו"‪ ,‬דו ביסט מסופק‪ ,‬און דו‬ ‫דאס די זעלבער עשו וואס אונז קענען‬ ‫אויס‪ :‬גם ברוך יהיה‪.‬‬ ‫ווילסט געבן די ברכות נאר פאר עשו‪,‬‬ ‫פון אנפאנג סדרה? אנפאנג סדרה‬ ‫און דו גייסט געבן די ברכות נאכדעם‬ ‫זאגט ער‪ ,‬למה זה לי בכורה‪ .‬נעם דיר‬ ‫ווען ביי אונז וואלט ווען‬ ‫וואס דו האסט אזא ספק?! און ער‬ ‫די בכורה‪ ,‬איך דארף נישט גארנישט‪.‬‬ ‫געווען אזא מעשה‪ ,‬איינער האט‬ ‫זאגט וירח את ריח בגדיו ויברכהו‬ ‫איך וויל א חיים טובים‪ ,‬איך וויל א‬ ‫אונז אויסגעשפילט‪ ,‬און ער איז‬ ‫ויאמר ראה ריח בני כריח שדה אשר‬ ‫לעבן פון להתענג בתענוגים‪ ,‬איך וויל‬ ‫פארשטעלטרהייט‬ ‫אריינגעקומען‬ ‫ברכו ה' (שם שם‪ ,‬כז)‪ ,‬און ער געבט‬ ‫א לעבן וואס יעדע תאוה וואס קומט‬ ‫אזויווי פורים‪ ,‬און ער האט‬ ‫אים "ויתן לך האלקים מטל השמים"‬ ‫מיר ארויף אויף מיין מחשבה וויל איך‬ ‫ארויסגעריקט צען טויזנט דאלער‪ ,‬און‬ ‫(שם שם‪ ,‬כח)‪ ,‬און ער פירט נאך אויס‬ ‫ממלא זיין‪ .‬איך בין נישט אינטערעסירט‬ ‫מ'האט דאס געוואלט געבן פאר ראובן‪,‬‬ ‫"אורריך ארור" (שם שם‪ ,‬כט)‪ ,‬עטס‬ ‫אין ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי‬ ‫און ביז דערווייל שטעלט זיך ארויס אז‬ ‫ווייסט'ס וועלכע ברכות דאס איז? אז‬ ‫עיניכם (במדבר טו‪ ,‬לט)‪ ,‬איך בין נישט‬ ‫שמעון האט זיך פארשטעלט ווי ראובן‪,‬‬ ‫ווער עס וועט שעלטן יעקב דער איז א‬ ‫אינטערעסירט אין לא תרצח‪ ,‬איך בין‬ ‫וואס וועלן מיר זאגן? נו‪ ,‬ראובן האט‬ ‫געשאלטענער! און ווער עס וועט אים‬ ‫נישט אינטערעסירט אין לא תגנוב‬ ‫געכאפט דעם צענער זאל ער האלטן‬ ‫בענטשן‪ ,‬דער איז א געבענטשטער‪.‬‬ ‫(שמות כ‪ ,‬יג)‪ ,‬איך דארף נישט די תורה‪,‬‬ ‫די צען טויזנט דאלער? און דא זאגט‬ ‫קומט אויס אז די ברכות וואס יעקב‬ ‫איך דארף נישט דעם רבונו של עולם‪,‬‬ ‫יצחק‪ ,‬וואס יצחק איז מדת גבורה‬ ‫האט באקומען איז נישט נאר נוגע‬ ‫און ווי די גמרא ברענגט אראפ (בבא‬ ‫(זוה"ק ח"א קנז‪ ,):‬און מדת גבורה איז‬ ‫פאר יעקב‪ ,‬עס איז נוגע פאר יעדע‬ ‫בתרא טז‪ ):‬אז ער האט עובר געווען‬ ‫קפידה‪ ,‬ויחרד יצחק חרדה גדולה עד‬ ‫מענטש וואס וועט נאר בענטשן יעקב‬ ‫חמש עבירות חמורות בו ביום‪ ,‬און די‬ ‫מאד‪ ,‬און ער זאגט אים נאך גם ברוך‬ ‫וועט האבן דער ברכה‪ ,‬און יעדער‬ ‫עיקר עבירה איז געווען אז ער האט‬ ‫יהיה? עס שטימט דאך נישט‪ ,‬עס איז‬ ‫מענטש וואס וועט נאר שעלטן יעקב‬ ‫געזאגט לית דין ולית דיין חס ושלום‪,‬‬ ‫זיך נישט נתקרב על השכל‪.‬‬ ‫וועט זיין פארשאלטן‪ .‬און אך און וויי‬ ‫ער איז געווען א כופר בעיקר‪.‬‬ ‫פאר ווער עס ווערט פארשאלטן פון‬ ‫און ווען עשו האט דאס געהערט‬ ‫יצחק אדער פון יעקב וואס דעמאלטס‬ ‫אויב אזוי צו וואס דארפסטו א‬ ‫איז געווען ויצעק צעקה גדולה ומרה‬ ‫איז אחריתו מר מאוד‪ .‬און וואס האט‬ ‫ברכה פון א צדיק? אינעם אייבערשטן‬ ‫עד מאד (שם שם‪ ,‬לד)‪ .‬עשו האט‬ ‫דא פאסירט? מיר פארשטייען דאס‬ ‫גלייבסטו נישט‪ ,‬און אין צדיקים‬ ‫געהאט א מורא'דיגע שטימע אזוי ווי‬ ‫נישט באמת לאמיתו‪.‬‬ ‫גלייבסטו יא? און וועלכע ברכה‬ ‫מיר האבן פריער געזאגט‪ ,‬אז די שטימע‬ ‫געבט דער צדיק? ויתן לך האלקים‬ ‫פון א בן תורה‪ ,‬איז נישט די שטימע‬ ‫און לאמיר יעצט אריינגיין און זען‬ ‫מטל השמים‪ .‬אויב אזוי פארוואס‬ ‫פון א רוצח‪ ,‬איז נישט די שטימע פון‬ ‫וואס עס האט פאסירט ווען עשו איז‬ ‫שרייסטו? און פארוואס וויינסטו?‬ ‫א עוכר ישראל‪ ,‬איז נישט די שטימע‬ ‫אנגעקומען‪ .‬די תורה פארציילט אז‬ ‫און פארוואס בעטסטו יעצט א‬ ‫פון א בעל תאוה‪ .‬זיי האבן א פרעכע‬ ‫אזוי ווי יצחק געבט איבער די ברכות‬ ‫ברכה? וואס גייט דא פאר?‬ ‫געמיינע שטימע‪ ,‬א ווילדע שטימע‪.‬‬ ‫פאר יעקב‪ ,‬און יעקב איז מיט איין פיס‬ ‫און עשו האט געשריגן‪ ,‬ויצעק‪ ,‬איז‬ ‫אינדרויסן‪ ,‬איז עשו אריינגעקומען‬ ‫בכיות פון וואס מ'ליידט נאך עד‬ ‫געווען גענוג הויך‪ .‬צעקה גדולה‪ ,‬איז‬ ‫מיט איינס פיס אינעווייניג‪ .‬און ער‬ ‫היום הזה‬ ‫געווען נאך העכער‪ .‬און מען לייגט נאך‬ ‫זאגט‪ ,‬טאטע הייב דיך אויף‪ ,‬קום עס‪,‬‬ ‫צו צו דעם‪ ,‬ומרה‪ ,‬א פארביטערניש‪,‬‬ ‫יקום אבי בעבור תברכני נפשך (שם‬ ‫און דער זוהר הקדוש (ח"ב יב‪):‬‬ ‫און נאך עד מאד‪ .‬איז דער וואס איז‬ ‫שם‪ ,‬ל‪ ,‬לא)‪ ,‬אז דו זאלסט מיר געבן די‬ ‫ברענגט אראפ אז עשו האט געוויינט‪,‬‬ ‫געווען אינדרויסן פון דעם שטוב‪,‬‬ ‫ברכות‪ .‬ויאמר לו יצחק אביו מי אתה‪,‬‬ ‫און ער זאגט אז צוליב די בכיות ליידט‬ ‫צווישן ויחרד יצחק חרדה גדולה עד‬ ‫ווער ביסטו? ויאמר האט עשו געזאגט‬ ‫מען זיך נאך אן עד היום הזה‪ .‬און איך‬ ‫מאד‪ ,‬און צווישן עשו'ס ויצעק צעקה‬ ‫וואס הייסט אני בנך בכורך עשו (שם‬ ‫פארשטיי נישט דעם זוהר הקדוש‪.‬‬ ‫גדולה ומרה עד מאד‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫שם‪ ,‬לב)‪.‬‬ ‫ווער האט דא געוויינט? א רוצח? א‬ ‫געווען והקולות יחדלון (שמות ט‪ ,‬כט)‪,‬‬ ‫רשע מרושע? איינער וואס האט מבזה‬ ‫האט געהערט אזעלכע קולות וברקים‬ ‫ער לאזט די ברכות פאר יעקב‬ ‫ה‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫פניני מנחם‬ ‫האט יצחק נישט מברר געווען ווער‬ ‫וויל איך אייך זאגן וואס דא איז‬ ‫געווען דעם שם שמים? איינער וואס‬ ‫עס איז טאקע דער ריכטיגער עשו‪,‬‬ ‫געווען און עס איז לכאורה אזוי משמע‬ ‫האט געזאגט לית דין ולית דיין? האט‬ ‫ווייל מען זעט דאך אז ער איז געווען‬ ‫פון בית הלוי (פ' תולדות ד"ה הקול‬ ‫ער געוויינט‪ ,‬זאל ער וויינען‪ .‬אז א גוי‬ ‫מסופק‪ ,‬ווען ער האט געזאגט הקול‬ ‫קול יעקב על פי הרמב"ן פ' תולדות‬ ‫וועט וויינען גייט דען איינעם אן? און‬ ‫קול יעקב והידים ידי עשו‪.‬‬ ‫ד"ה אולי)‪ ,‬פארוואס האט יעקב נישט‬ ‫צוליב די בכיות לייד מיר אונז נאך עד‬ ‫מורא געהאט וועגן זיין קול‪ ,‬און‬ ‫היום הזה? איז דאך עפעס אין די בכיות‬ ‫ווען יצחק האט אריינגערופן‬ ‫פארוואס האט ער נאר מורא געהאט‬ ‫פון עשו‪ ,‬אין די צעקה גדולה ומרה פון‬ ‫עשו און ער האט אים געזאגט איך‬ ‫פון אולי ימשני אבי? נאר דער פשט‬ ‫עשו‪ ,‬וואס איז אונז נוגע‪ ,‬און אויב מיר‬ ‫וויל דיר געבן א ברכה‪ ,‬און איך וויל‬ ‫איז אזוי‪ ,‬אז רבקה מיט יעקב האבן זיך‬ ‫וועלן נישט וויסן וואס דאס איז‪ ,‬איז‬ ‫נישט אז דו זאלסט גיין נעמען גדיי‬ ‫געהאט אפגעשמועסט אז יעקב גייט‬ ‫מי יודע צו ווען מ'גייט אדורך שווערע‬ ‫עזים פונעם שטאל‪ ,‬נאר איך וויל אז‬ ‫זיך טוישן דעם קול אזוי ווי עשו'ס‬ ‫זמנים‪ ,‬ליידט מען נישט אזויווי דער‬ ‫דו זאלסט גיין אויפן פעלד פאנגען‪.‬‬ ‫קול‪ .‬מענטשן קענען נאכמאכן א קול‪.‬‬ ‫זוהר הקדוש זאגט צוליב די טרערן פון‬ ‫איז טאקע שווער פארוואס קען נישט‬ ‫יעקב האט געקענט נאכמאכן עשו'ס‬ ‫עשו‪.‬‬ ‫יצחק נעמען פון די אייגענע בהמות?‬ ‫קול‪ ,‬ס'איז נישט געווען אזוי שווער‬ ‫פארוואס דייקא דארף יעצט עשו‬ ‫נאכצומאכן‪ .‬צו רעדן איידל איז שווער‪,‬‬ ‫וואס איז במרמה‬ ‫נעמען קשתך ותליך און ארויסגיין‬ ‫אבער צו רעדן נישט איידל איז נישט‬ ‫אויפן פעלד און זוכן? ווייל יצחק האט‬ ‫קיין חכמה‪ .‬צו רעדן דברים מגונים איז‬ ‫און וואס זאגט יצחק פאר עשו?‬ ‫נישט געוואלט אז קיין איינער זאל‬ ‫נישט קיין חכמה‪ .‬צו רעדן ניבול פה איז‬ ‫ויאמר בא אחיך במרמה (שם שם‪,‬‬ ‫געוואויר ווערן פון דעם‪ ,‬און ווען עשו‬ ‫נישט קיין גרויסע חכמה‪ .‬די חכמה איז‬ ‫לה)‪ .‬יעקב איז געקומען און ער האט‬ ‫וועט קומען אין שטאל און נעמען גדיי‬ ‫"דברי חכמים בנחת נשמעים"‪ ,‬ממילא‬ ‫דיך אויסגענארט‪ .‬נו‪ ,‬אז איינער קומט‬ ‫עזים‪ ,‬וועט אים די מאמע פרעגן וואס‬ ‫וועט ער אריינגיין‪ ,‬און ער וועט רעדן‬ ‫במרמה‪ ,‬איז עס דאך א מקח טעות‪.‬‬ ‫גייט דא פאר? ווייל די מאמע פלעגט‬ ‫אזוי ווי עשו‪ ,‬ממילא איז נאר געבליבן‬ ‫און ס'איז דא א הלכה אין חושן משפט‬ ‫דאך קאכן פאר יצחק‪ ,‬די מאמע פלעגט‬ ‫די חשש פון אולי ימשני אבי‪.‬‬ ‫(סימן רלב ס"ג)‪ ,‬אז ביי א מקח טעות‬ ‫דאך בראטן פאר יצחק (בראשית כז‪,‬‬ ‫איז דער מקח בטל‪ .‬קען מען זאגן‪ ,‬רוף‬ ‫יד)‪ ,‬און יעקב פלעגט זיין דער שוחט‪.‬‬ ‫אבער וואס איז געווען די לעצטע‬ ‫אריין יעקב און זאג אים‪ ,‬אנטשולדיגט‪,‬‬ ‫אזוי שטייט אז יעקב האט געשחט'ן‬ ‫רגע? יעקב איז דאך די מדת האמת‪,‬‬ ‫כ'האב דיר געגעבן די ברכות‪ ,‬אבער‬ ‫אלע מאכלים אינדערהיים (כן הובא‬ ‫תתן אמת ליעקב (מיכה ז‪ ,‬כ)‪ ,‬יעקב‬ ‫ס'איז נישט געווען פאר דיר‪ ,‬און געב‬ ‫בישמח משה פ' תולדות ד"ה ויגדל)‪.‬‬ ‫האט געזאגט אזוי‪ :‬וואס די מאמע‬ ‫עס יעצט פאר עשו‪ .‬און יצחק זאגט‪,‬‬ ‫הייסט מיר מוז איך טון‪ ,‬די מאמע האט‬ ‫ניין‪ ,‬איך קען מער גארנישט טון‪ ,‬ווייל‬ ‫און יצחק האט דאס נישט געוואלט‪,‬‬ ‫מיך אנגעטון די בגדים‪ ,‬און זי האט אויף‬ ‫ס'איז געווען במרמה‪.‬‬ ‫ווייל ער האט נישט געוואלט האבן צו‬ ‫מיר ארויפגעלייגט די גדיי עזים‪ ,‬האב‬ ‫טון מיט רבקה‪ ,‬אזוי ווי זיין טאטע האט‬ ‫איך טאקע נישט קיין ברירה און איך‬ ‫וואס איז די חכמה‬ ‫געהאט צו טון מיט שרה‪ ,‬אז מ'האט‬ ‫מוז אריינגיין‪ .‬אבער אין די לעצטע‬ ‫געדארפט ארויסווארפן ישמעאל‪ ,‬און‬ ‫רגע האט ער באשלאסן אז ער גייט‬ ‫און ווען מיר גייען אריין אין‬ ‫ס'איז ארויסגעגאנגען דעמאלטס א‬ ‫נישט אריין מיט קיין שקר (ענין זה‬ ‫תרגום אונקלס‪ ,‬וואס דאס טייטשט אפ‬ ‫ציווי פונעם הייליגן באשעפער אז‬ ‫הובא בשם משמואל פ' תולדות תרע"ח‪,‬‬ ‫די פסוק‪ ,‬טייטשט ער אפ די ווערטער‪,‬‬ ‫כל אשר אמר תאמר אליך שרה שמע‬ ‫ד"ה במדרש)‪ ,‬איך גיי אריין גיין מיט‬ ‫זאגט ער‪ ,‬עול אחוך בחכמא וקבל‬ ‫בקולה‪ ,‬און יצחק האט נישט געוואלט‬ ‫מיין אייגענע שטימע‪ .‬דאס איז געווען‬ ‫ברכתך (שם שם‪ ,‬לה)‪ ,‬ער איז געקומען‬ ‫אז ס'זאל צו דעם צוקומען‪ ,‬אז רבקה‬ ‫די לעצטע באשלוס איידער יעקב איז‬ ‫בחכמה‪ .‬וואס פאר א חכמה איז דא‬ ‫זאל געוואויר ווערן און יעקב זאל זיין‬ ‫אריין צום טאטן יצחק‪.‬‬ ‫געלעגן? יעקב איז אריינגעגאנגען‪,‬‬ ‫דא אריינגעמישט אין דעם‪ .‬האט ער‬ ‫אבער ער האט געציטערט‪ ,‬ער האט‬ ‫געזאגט פאר עשו גיי ארויס און גיי‬ ‫עשו זאל נאכמאכן יעקב'ס קול‬ ‫נישט געהאט קיין ברירה‪ ,‬און ער האט‬ ‫פאנג‪.‬‬ ‫געמוזט אריינגיין וועגן זיין מאמע‬ ‫לאמיר יעצט צוריקגיין צו יצחק‬ ‫האט אים געהייסן‪ .‬און ער האט זיך‬ ‫האט עשו געזאגט פאר יצחק‬ ‫מיט עשו‪ ,‬איז דא א מהלך וואס דער‬ ‫פארשטעלט‪ ,‬ער האט זיך אנגעטון די‬ ‫טאטע‪ ,‬דו קענסט נישט יעקב‪ .‬איך‬ ‫אוהב ישראל זכותו יגן עלינו ברענגט‬ ‫גדיי עזים אויפ'ן האלז און אויף די‬ ‫בין מיך שואל עצה מיט יעקב מיט‬ ‫אראפ (פ' תולדות ד"ה ורבקה‪ ,‬בשם‬ ‫האנט‪ .‬וואס איז די חכמה דא? דאס‬ ‫יעדע ענין‪ ,‬און וויאזוי ער הייסט מיך‬ ‫הרה"ק רבי נחמן מקאסוויר זי"ע)‪ ,‬און‬ ‫הייסט א חכמה?‬ ‫טון בין איך מצליח‪ .‬איך האב נישט‬ ‫מיט די זעלבע מהלך גייט דער בית‬ ‫געוואוסט וויאזוי צו הרג'ענען נמרוד‪,‬‬ ‫הלוי‪ ,‬וואס דא איז געשען? פארוואס‬ ‫יעקב מאכט נאך עשו'ס קול‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫ו‬ ‫לברך את יעקב‪ ,‬און יעקב איז שוין‬ ‫הקרה ה' אלקיך לפני‪.‬‬ ‫און ער האט מיר געזאגט וויאזוי‬ ‫געווען מיט איין פוס אינדרויסן‪ ,‬און‬ ‫אים צו הרג'ענען (דעת זקנים מבעלי‬ ‫עשו אינעווייניג‪ ,‬און ער הייבט אן‬ ‫און יצחק זאגט אים‪ ,‬אה‪ ,‬יעצט‬ ‫התוספות‪ ,‬פ' תולדות ד"ה כי עיף‬ ‫צו רעדן יקום אבי ויאכל מציד בנו‪.‬‬ ‫קום אהער‪ ,‬לאמיך דיר געבן אזא טאפ‬ ‫אנכי)‪ .‬און ווען איך האב א פראבלעם‬ ‫ויאמר לו יצחק אביו מי אתה? ווער‬ ‫אן‪ ,‬אזוי ווי אונז האבן אפגעשמועסט‪,‬‬ ‫גיי איך צו אים‪ .‬יעקב איז א חכם‬ ‫ביסטו? פרעגן מיר‪ ,‬וואס פרעגסטו מי‬ ‫זיכער צו מאכן האתה זה בני עשו אם‬ ‫מחוכם‪ ,‬יעקב גייט דא געוואויר ווערן‪.‬‬ ‫אתה? דו דערקענסט נישט דעם קול‬ ‫לא‪ ,‬ווייל די ערשטע סימן ארבעט‬ ‫איך ווייס נישט וויאזוי‪ ,‬איך ווייס נישט‬ ‫פון דיין זון עשו? יעדער איינער‪ ,‬ווען‬ ‫גוט‪ ,‬און ויגש יעקב אל יצחק אביו‪,‬‬ ‫וואס‪ ,‬איך ווייס אז די ווענט האבן‬ ‫זיין זון רופט אים‪ ,‬ווייסט ער ווער‬ ‫און ער האט אים טאקע אנגעטאפט‪,‬‬ ‫אויערן יש אזנים לכותל‪ ,‬און איך זאג‬ ‫ס'רעדט‪ ,‬ווייל יעדער האט אן אנדערע‬ ‫דיר אז יעקב וועט נעמען די ברכות‪.‬‬ ‫קול‪ .‬אבער פאר יצחק איז דא שווער‬ ‫אבער יצחק האט דאך געוואלט געבן‬ ‫נאך וואס זיי‬ ‫געווארן עפעס אנדערש ווייל ס'איז‬ ‫די ברכות פאר עשו‪.‬‬ ‫דאך געווען אפגעשמועסט אז עשו‬ ‫קומט אריין מיט יעקב'ס קול‪ ,‬האט ער‬ ‫זענען זיי אינאיינעם געזעצן‪ ,‬און‬ ‫אים געפרעגט מי אתה? א רגע! כ'האב‬ ‫פריער געהערט דעם קול יעקב‪ ,‬און‬ ‫האבן געמאכט‬ ‫מ'האט געמאכט א פלאן‪ ,‬מ'האט מטכס‬ ‫עצה געווען‪ .‬זאגט ער‪ ,‬ווייסטו וואס?‬ ‫יעצט הער איך שוין ווייטער דעם קול‬ ‫וואס איך האב געקלערט אז דאס וועט‬ ‫אלע מאמצים‬ ‫אז יעקב וועט דיך וועלן אויסנארן‪,‬‬ ‫ווייל יצחק זעט דאך נישט‪ ,‬וועט‬ ‫זיין יעקב‪ .‬ויאמר אני בנך בכורך עשו‪.‬‬ ‫מ'האט זיך‬ ‫ער דאך אריינקומען און ער וועט‬ ‫נאכמאכן דיין קול‪ .‬ווייל ווען ער וועט‬ ‫ועצת ה' היא תקום‬ ‫אריינקומען מיט זיין קול‪ ,‬וועל איך‬ ‫און יעצט איז ער געוואויר געווארן‬ ‫אפגעשמועסט‬ ‫אים תיכף דערקענען‪ ,‬וועל איך אים‬ ‫דאך תיכף ארויסווארפן‪ .‬וועט דאך‬ ‫מיט דעם‬ ‫אז דאס איז טאקע עשו! זאגט דער‬ ‫יעקב אריינקומען מיט דיין קול‪ ,‬ממילא‬ ‫פסוק ויחרד יצחק חרדה גדולה עד‬ ‫האב איך דיר אן עצה טובה דו זאלסט‬ ‫מאד ויאמר מי אפוא הוא הצד ציד ויבא‬ ‫אריינקומען צו מיר‪ ,‬און דו זאלסט רעדן‬ ‫לי ואכל מכל בטרם תבוא ואברכהו‬ ‫אלעם איז‬ ‫אזוי ווי יעקב‪ ,‬דו זאלסט רעדן מיט זיין‬ ‫און ער האט אים געבענטשט‪ ,‬און ער‬ ‫נוסח‪ ,‬און איך וועל דיר געבן א טאפ‬ ‫זאגט נאך "גם ברוך יהיה"‪ .‬האבן מיר‬ ‫פריער געפרעגט א מורא'דיגע קשיא‪,‬‬ ‫אבער אין עצה‬ ‫אן‪ .‬און איך וועל מיך איבערצייגן אז דו‬ ‫ביסט טאקע עשו‪ ,‬און ממילא וועל איך‬ ‫ואין חכמה ואין‬ ‫ווען איינער ווערט געוואויר אז מ'האט‬ ‫דיר געבן די ברכות‪.‬‬ ‫אים אויסגעשפילט‪ ,‬זאגט ער גם ברוך‬ ‫יהיה? אויב אזוי וואלט דאך געדארפט‬ ‫ביידע האבן נישט געקענט קומען‬ ‫זיין פונקט פארקערט! אבער יצחק‬ ‫זאגט ניין‪ ,‬נאר גם ברוך יהיה‪ .‬און וואס‬ ‫תבונה לנגד ה'‬ ‫צו זיך פון אזא געלונגענע געוואלדיגע‬ ‫עצה‪ ,‬און יעדער איינער ווייסט‪ ,‬אז‬ ‫איז געווען כשמוע עשו את דברי אביו‬ ‫ווען איינער וויל איינעם אויסנארן‪ ,‬ער‬ ‫ויצעק צעקה גדלה ומרה עד מאד‪,‬‬ ‫וויל זיך פארשטעלן אז ער איז ראובן‪,‬‬ ‫ער האט געשריגן קולות וברקים‪ ,‬און‬ ‫און ויאמר‪ ,‬ער האט געזאגט דאס איז‬ ‫וועט ער נישט רעדן ווי שמעון‪ ,‬נאר ער‬ ‫פלוצלינג דארף ער א ברכה‪.‬‬ ‫אייזן‪ .‬הקול קול יעקב‪ .‬יצחק האט זיך‬ ‫וועט רעדן ווי ראובן‪.‬‬ ‫נישט געקענט גענוג אפוואונדערן‪,‬‬ ‫יעקב איז געקומען מיטן מדת‬ ‫וואס פאר א געלונגענער מענטש‬ ‫דער פלאן ארבעט נישט‬ ‫האמת‬ ‫דער עשו איז‪ ,‬אז ער מאכט אזוי גוט‬ ‫נאך דעם קול פון יעקב‪ ,‬און והידים‬ ‫און יעקב קומט אריין‪ ,‬אבער אין‬ ‫זאגט אים יצחק‪" ,‬בא אחיך‬ ‫ידי עשו‪ .‬ממילא איז ער געגאנגען‬ ‫די לעצטע רגע האט דאך באשלאסן‪,‬‬ ‫במרמה"‪ ,‬זאגט דער תרגום בחכמא‪ .‬און‬ ‫תיכף ומיד "ויברכהו" און ער האט‬ ‫תתן אמת ליעקב‪ ,‬אז ער גייט רעדן‬ ‫אויף בראשית ברא אלקים (בראשית‬ ‫אים געוואונטשן "ויתן לך האלקים‬ ‫מיט זיין קול‪ .‬און לאמיר דא באמערקן‬ ‫א‪ ,‬א)‪ ,‬זאגט דער תרגום ירושלמי (שם)‬ ‫מטל השמים ומשמני הארץ"‪ .‬עס האט‬ ‫צו ווי האט אים געברענגט דער זאגן‬ ‫בחוכמא ברא ה'‪ .‬און דער בעל הטורים‬ ‫מורא'דיג געארבעט!‬ ‫אמת‪ ,‬ער קומט טאקע אריין‪ ,‬און יצחק‬ ‫ברענגט אראפ דארט אז בר'א אלקי'ם‬ ‫זאגט אים מה זה מהרת בני‪ ,‬און ער‬ ‫א'ת איז סופי תיבות אמ"ת‪ .‬האט יצחק‬ ‫און אזוי ווי כאשר כלה יצחק‬ ‫רעדט טאקע מיט די לשון פון יעקב‪ ,‬כי‬ ‫ז‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫פניני מנחם‬ ‫פרטית‪ ,‬און מ'קען זיך אפשמועסן‬ ‫זאל מיינען אז ער איז דער גרויסער‬ ‫געזאגט פאר עשו וויבאלד דיין ברודער‬ ‫וואס מ'וויל‪ ,‬אבער ס'העלפט נישט‬ ‫מענטש‪ .‬האט ער יעצט געזען אז דאס‬ ‫איז געגאנגען מיט'ן דרך האמת‪ ,‬דאס‬ ‫גארנישט‪ ,‬ווייל דער רבונו של עולם‬ ‫איז אים צעפאלן ווי א זייפן בלאז‪.‬‬ ‫האט צוגעברענגט אז ער האט מיך‬ ‫איז דער מנהיג הבירה‪ ,‬און רצון יראיו‬ ‫האט ער געבעטן און געוויינט‪ ,‬ברכני‬ ‫אפגענארט‪ ,‬און איך האב געגלייבט אז‬ ‫יעשה ואת שועתם ישמע ויושיעם‬ ‫גם אני אבי‪ ,‬געב מיר אויך א ברכה‪.‬‬ ‫דאס איז עשו‪ .‬און זיי זענען געוואויר‬ ‫(תהלים קמה‪ ,‬יט)‪ ,‬דעמאלטס וועלן‬ ‫געווארן דארט אז רבות מחשבות בלב‬ ‫אונז זוכה זיין צו ויתן לך האלקים מטל‬ ‫און יצחק האט אים געזאגט‪ ,‬עשו‪,‬‬ ‫איש ועצת ה' היא תקום (משלי יט‪,‬‬ ‫השמים‪.‬‬ ‫יעצט איז שוין אביסל שפעט‪ ,‬א לעבן‬ ‫כא)‪ ,‬זיי זענען געוואויר געווארן דארט‬ ‫וואס דו האסט אפגעלעבט מיט שקר‪,‬‬ ‫אז נאך וואס זיי האבן געמאכט אלע‬ ‫אבער אויב גייט מען אין עשו'ס‬ ‫מיט תאוה‪ ,‬און נאר געוואלט געפעלן‬ ‫מאמצים‪ ,‬מ'האט זיך אפגעשמועסט‪,‬‬ ‫דרכים‪ ,‬כדי צו יענעם געפעלן‪ ,‬און‬ ‫מיט כבוד פאר יענעם‪ ,‬יעצט איז‬ ‫מיט דעם אלעם איז אבער אין עצה‬ ‫יעדע תאוה וואס קומט ארויף ממלא‬ ‫אביסעלע שפעט‪ .‬און דעמאלטס האט‬ ‫ואין חכמה ואין תבונה לנגד ה'‬ ‫זיין תאותו‪ ,‬און מ'קען זיך נישט‬ ‫ער מורא'דיג געוויינט‪.‬‬ ‫(משלי כא‪ ,‬ל)‪ .‬מ'איז געוואויר געווארן‬ ‫צוריקהאלטן פון גארנישט‪ ,‬דאס איז‬ ‫דארט פאר וועם דער אייבערשטער‬ ‫די טרערן און פון דעם ליידן אונז עד‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬מיר ליידן נישט‬ ‫האט באמת געוואלט געבן די ברכות‪.‬‬ ‫היום הזה‪.‬‬ ‫צוליב די טרערן פון עשו‪ ,‬זאל ער זיך‬ ‫אויסוויינען‪ .‬מיר ליידן אז אונז נעמען‬ ‫און אויף דעם איז געווען ויחרד‬ ‫נישט ארויס די הארה‪ ,‬דעם המאור פון‬ ‫יצחק חרדה גדולה עד מאד‪ ,‬אז דאס‬ ‫שבת מקור הברכה‬ ‫די וואכעדיגע סדרה‪ ,‬וויפיל מיר וועלן‬ ‫וואס ער האט אפגעמאכט מיט עשו‪,‬‬ ‫נאר ארבעטן פאר געלט און פאר כבוד‪,‬‬ ‫דאס וואס ער האט אפגעשמועסט מיט‬ ‫זאל דער רבונו של עולם טאקע‬ ‫עשו‪ ,‬דאס האט געברענגט אז יעקב‬ ‫העלפן‪ ,‬אז ס'זאל זיין נאה דורש ונאה‬ ‫וויפיל מיר וועלן נאר ארבעטן כדי צו‬ ‫זאל באקומען די ברכות‪ .‬און ער האט‬ ‫מקיים‪ ,‬לקראת שבת לכו ונלכה‪ ,‬ווייל‬ ‫געפעלן פאר יענעם‪ ,‬קוק אן דעם עשו‪,‬‬ ‫געזען אז ווען יעקב איז אריינגעקומען‬ ‫די וואך איז דער מקור הברכה‪ ,‬ווען‬ ‫ס'העלפט נישט גארנישט קיין פלענער‪,‬‬ ‫האט זיך דער גן עדן געעפנט (במדרש‬ ‫אונז זעמיר זוכה צו ויתן לך האלקים‬ ‫ווייל סוף הכבוד לבוא‪ .‬און אונז‬ ‫בר"ר סה‪ ,‬כב)‪ ,‬און ביי עשו האט זיך‬ ‫מטל השמים‪ .‬און דער רבונו של עולם‬ ‫ארבעטן נאר צו געפעלן פאר יענעם‪,‬‬ ‫געעפנט דער גיהנם (שם סז‪ ,‬ב)‪ .‬ס'איז‬ ‫זאל טאקע העלפן‪ ,‬אז כולנו ביחד זאלן‬ ‫און יעקב האט נישט אינטערעסירט‬ ‫אים נתגלה געווארן אין איין רגע אז‬ ‫מיר זוכה זיין צו הקול קול יעקב‪ ,‬מיר‬ ‫קיינעם נישט‪ ,‬און יעקב האט געלעבט‬ ‫יארן לאנג האט ער געלעבט מיט א‬ ‫זאלן זיין דבוק אין די הייליגע תורה‪,‬‬ ‫מיט'ן אור התורה‪ ,‬יעקב האט געלעבט‬ ‫שקר אז עשו איז דער חשוב'ער זון‪,‬‬ ‫און זיין דבוק אינעם בורא כל עולמים‪,‬‬ ‫טאג אין נאכט מיטן דרך התורה‪ ,‬און‬ ‫און יעצט איז אים פלוצלינג נתגלה‬ ‫און דורך דעם וועלן מיר זוכה זיין צו‬ ‫ווי האט ער געענדיגט? מיט די ברכות‬ ‫געווארן דעם אמת‪.‬‬ ‫די ברכת התורה פון ויתן לך האלקים‬ ‫פון ויתן לך האלקים מטל השמים‪.‬‬ ‫מטל השמים‪ ,‬אז ס'זאל זיין מברכיך‬ ‫און ווען עשו האט געזען וואס דא‬ ‫ברוך‪ ,‬אז ס'זאל זיין כל הברכות וואס‬ ‫זיך לערנען השגחה פרטיות‬ ‫איז געשען‪ ,‬האט ער געזען אז ס'איז‬ ‫שטייט אין די תורה‪ ,‬אורך ימים בימינה‬ ‫דא א בורא כל עולמים‪ ,‬און ער האט‬ ‫ובשמאלה עושר וכבוד (משלי ג‪ ,‬טז)‪,‬‬ ‫דאס איז דער לימוד פון די‬ ‫חרטה געהאט אויף זיין גאנצן לעבן‪.‬‬ ‫ונזכה כולנו יחד‪ ,‬אז מיר זאלן שוין‬ ‫וואכעדיגע סדרה‪ .‬אז מיר וועלן‬ ‫ויצעק צעקה גדולה ומרה עד מאד‪ ,‬ער‬ ‫הערן דעם הקול קול יעקב‪ ,‬דעם קול‬ ‫ארויסנעמען דעם לימוד אז אין אדם‬ ‫האט געזען אז זיין גאנץ לעבן האט ער‬ ‫שופר של משיח‪ ,‬בקרוב בימינו זאלן‬ ‫נוקף אצבעו מלמטה אלא אם כן מכריזין‬ ‫נאר אפגענארט‪ ,‬ער האט נאר געוואלט‬ ‫מיר שוין זוכה זיין צו די גאולה שלימה‬ ‫עליו מלמעלה (חולין ז‪ ,):‬מיר וועלן‬ ‫לעבן פאר יענעם‪ ,‬נאר פאר כבוד‪ ,‬נאר‬ ‫ונאמר אמן‪.‬‬ ‫ארויסנעמען אז ס'איז דא א השגחה‬ ‫אז יצחק זאל אים מכבד זיין‪ ,‬און יצחק‬ ‫המשך מעמוד ב‬ ‫מן השמים‪ .‬ווען א מענטש איז‬ ‫דא די יוונים? ס'איז געווען דא‬ ‫פאסירט נאכאמאל‪ ,‬דארף מען‬ ‫מצליח‪ ,‬איז אראפגעקומען צו אים‬ ‫מתיוונים? וואס איז טייטש אז עס‬ ‫אבער פארשטיין לויטן קדושת לוי‬ ‫א אור‪ .‬וואס איז טייטשט הארה?‬ ‫ווערט צוריק נתעורר די הארה?‬ ‫אז עס פאסירט יעצט נאכאמאל‬ ‫למשל אז יעדן שבת קומט אראפ‬ ‫א הארה מיינט‪ ,‬אז ס'קומט אראפ‬ ‫די נס‪ ,‬וועלכע נס פאסירט יעצט?‬ ‫די נשמה יתירה‪ ,‬קומט אראפ א‬ ‫א אור מן השמים‪ .‬ווען א מענטש‬ ‫די נס פון חנוכה איז דאך שוין‬ ‫אור מן השמים‪ .‬א הארה מיינט‪ ,‬אז‬ ‫טוט א שידוך פאסירט מיט אים‬ ‫געשען בימים ההם‪ ,‬מ'טרעפט‬ ‫דער נס פאסירט יעצט נאכאמאל‪,‬‬ ‫א נס‪ ,‬איז אראפגעקומען א אור‬ ‫דא א פך שמן? ס'איז געווען‬ ‫ח פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫בעל הבית‪ .‬דארף מען פארשטיין‬ ‫מיליאן דאלער‪ ,‬און ער וויל מבזבז‬ ‫איז פשט אז מיר געפינען זיך אין‬ ‫פארוואס האט דער מחבר בכלל‬ ‫זיין צו בויען נאך שענער‪ ,‬ביי סיי‬ ‫יענע מצב‪ ,‬אזוי ווי די משנה זאגט‬ ‫נישט אראפגעברענגט דעם דין פון‬ ‫וועלעכע ענין אין מצוות‪ ,‬מעג‬ ‫(פסחים פ"י‪ ,‬מ"ה)‪ ,‬אז חייב אדם‬ ‫נר לכל אחד? ער רעדט בכלל נישט‬ ‫ער צולייגן א חומש‪ ,‬דאס הייסט‬ ‫לראות את עצמו כאילו הוא יצא‬ ‫פון דעם‪.‬‬ ‫צוואנציג פראצענט‪.‬‬ ‫ממצרים‪ ,‬אז עס פאסירט יעדעס‬ ‫יאר פסח ביינאכט יציאת מצרים‪,‬‬ ‫לאמיר יעצט זען וויפיל איז די‬ ‫יעצט לאמיר צוריקגיין צו‬ ‫דאס מיינט אז עס קומט אראפ א‬ ‫עיקר המצוה צו צינדן נר חנוכה‪.‬‬ ‫חנוכה‪ ,‬די גמרא זאגט וואס‬ ‫הארה יעדעס יאר‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬פון‬ ‫נר לכל אחד ואחד‪ ,‬און וויפיל איז‬ ‫איז די מצוה פון נר חנוכה? נר‬ ‫דעם קדושת לוי וואס טייטשט‬ ‫א שליש פון דעם? עס איז נישט‬ ‫איש וביתו‪ .‬נר איש וביתו מיינט‬ ‫אזוי די ברכה‪ ,‬מוז מען וויסן באמת‬ ‫שייך א שליש ביי איינס‪ .‬און‬ ‫איין לעכט פאר די גאנצע הויז‪.‬‬ ‫וואס עס איז געווען די יוונים'ס‬ ‫וויפיל איז אז מען צינדט אן דעם‬ ‫והמהדרין‪ ,‬וויפיל איז והמהדרין?‬ ‫חשבון‪ ,‬וואס עס איז געווען ופרצו‬ ‫דריטן טאג דריי לעכט‪ ,‬האלט מען‬ ‫נר לכל אחד ואחד‪ ,‬אויב האט ער‬ ‫חומות מגדלי‪ ,‬און פארוואס ביי די‬ ‫שוין ביי דריי הונדערט פראצענט‪.‬‬ ‫אין שטוב צען מענטשן צינדט ער‬ ‫נס חנוכה מאכט מען אזא זאך ווי‬ ‫און ביי דעם אכטן טאג איז אכט‬ ‫אן צען לעכט יעדע נאכט‪ .‬און‬ ‫למהדרין מן המהדרין‪ ,‬לאמיר זען‬ ‫הונדערט פראצענט‪ .‬און וויפיל‬ ‫וויפיל איז והמהדרין מן המהדרין?‬ ‫וואס עס איז דער ענין פון הידור‬ ‫איז א שליש פונעם דריטן טאג?‬ ‫איז דא א מחלוקת און בית הלל‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫דרייסיג פראצענט‪ .‬קומט דאך‬ ‫האלטן אז יעדן טאג צינד מען‬ ‫אויס‪ ,‬אז דער מהדרין ביי חנוכה‬ ‫אן פאר יעדן איינעם אין שטוב‬ ‫אונז האב מיר א כלל‪ ,‬אז הידור‬ ‫גייט נישט אזויווי די געווענליכע‬ ‫מוסיף והולך פונעם ערשטן טאג‪,‬‬ ‫מצוה איז עד שליש (בבא קמא‬ ‫הידור מצוה וואס איז עד שליש‪,‬‬ ‫יעצט לאמיר זען דעם שלחן ערוך‬ ‫ט‪ .):‬וואס טייטשט דער ווארט‬ ‫נאר דא גייט עס פי כמה מער און‬ ‫(או"ח סימן תרע"א ס"ב) זאגט‬ ‫הידור מצוה עד שליש? לאמיר עס‬ ‫מער‪ ,‬נו אויב אזוי וואס גייט דא‬ ‫דער מחבר אזוי‪ ,‬בלילה הראשון‬ ‫אפטייטשן פשוט‪ ,‬און נאכדעם איז‬ ‫פאר? פארוואס ביי א מהדרין פון‬ ‫מדליק אחד‪ ,‬מכאן ואילך מוסיף‬ ‫דא א גמרא (כתובות נ‪ ).‬המבזבז‬ ‫נר חנוכה האט מען געמאכט אזא‬ ‫והולך אחד בכל לילה עד שבליל‬ ‫אל יבזבז יותר מחומש‪ .‬וואס‬ ‫גרויסע נפק"מ פון א הידור מצוה‬ ‫האחרון יהיו שמונה‪ ,‬ואפילו אם‬ ‫איז די פשט פון די צוויי זאכן?‬ ‫א גאנץ יאר‪ ,‬פון אלע מצוות‪ ,‬און‬ ‫רבים בני הבית לא ידליקו יותר‪.‬‬ ‫הידור מצוה איז טייטש אזוי‪:‬‬ ‫דו רעדסט דאך פון א דאורייתא‪,‬‬ ‫דאס איז דער מחבר‪ ,‬או דאס איז‬ ‫לאמיר זען ביי א אתרוג‪ ,‬וויפיל‬ ‫אתרוג איז א דאורייתא‪ ,‬תפילין‬ ‫אזויווי תוספות זאגט (שבת כא‪:‬‬ ‫קאסט א אתרוג? צוויי הונדערט‬ ‫איז א דאורייתא‪ ,‬מזוזה איז א‬ ‫ד"ה והמהדרין) ויש אומרים‪ ,‬זאגט‬ ‫דאלער‪ ,‬וויפיל דארפסטו צוגעבן‬ ‫דאורייתא‪ ,‬און נר חנוכה איז נאר‬ ‫דער רמ"א‪ ,‬און ובני ישראל יוצאין‬ ‫עס זאל זיין א הידור מצוה? נאך א‬ ‫מדרבנן! ווייזט אויס פון די אלע‬ ‫ביד רמ"א‪ ,‬ויש אומרים דכל אחד‬ ‫הונדערטער‪ .‬מער דארפסטו נישט‬ ‫דיוקים וואס מיר האבן געזאגט‪,‬‬ ‫מבני הבית ידליק‪ ,‬וכן המנהג‬ ‫געבן‪ .‬מען איז דיך נישט מחייב‬ ‫אז עפעס א מורא'דיגע ענין ליגט‬ ‫פשוט והזהירו לתן כל אחד ואחד‬ ‫אויסצוגעבן טויזנט דאלער פאר א‬ ‫דא אין דעם‪ ,‬אין וואס פאר א מצב‬ ‫נרותיו במקום מיוחד כדי שיהיה‬ ‫אתרוג‪ .‬אויב ווילסטו מקיים זיין‬ ‫כלל ישראל איז געווען‪ ,‬און וואס‬ ‫היכר כמה נרות מדליקין‪.‬‬ ‫זה קלי ואנוהו (שמות טו‪ ,‬ב) און‬ ‫די יוונים האבן געוואלט טון‪ ,‬און‬ ‫מהדר זיין במצוות איז דאס עד‬ ‫וואס די מתיוונים האבן צוגעהאלפן‬ ‫קומט אויס אזוי‪ :‬דער מחבר‬ ‫שליש‪ ,‬און ביי א יעדע מצוה איז‬ ‫צו דעם‪ ,‬ביז די חשמונאים זענען‬ ‫זאגט נישט נר איש וביתו‪ .‬נאר‬ ‫אזוי‪.‬‬ ‫אויפגעשטאנען‪ ,‬און ס'איז געווען‬ ‫ער גייט גראד צו די מהדרין מן‬ ‫די נצחון המלחמה‪ ,‬און מ'האט‬ ‫המהדרין‪ .‬און דער רמ"א גייט‬ ‫און נאכדעם איז דא נאך א‬ ‫געטראפן דעם פך שמן‪ ,‬מיט וואס‬ ‫תיכף צו די מהדרין מן המהדרין‬ ‫ענין פון המבזבז‪ ,‬אז ווען איינער‬ ‫מען האט מקיים געווען די מצוה‬ ‫לכל אחד ואחד‪ .‬און דער מחבר איז‬ ‫געבט אויס געלט זאל ער נישט‬ ‫ביז שעשה נסים לאבותינו בימים‬ ‫בכלל נישט מעתיק די גמרא פון נר‬ ‫מבזבז זיין יותר מחומש‪ .‬וויפיל‬ ‫ההם און אז דאס דארף אויך זיין‬ ‫לכל אחד‪ .‬דאס טייטשט אז להלכה‬ ‫איז א חומש? צוואנציג פראצענט‪.‬‬ ‫בזמן הזה‪.‬‬ ‫אין שולחן ערוך איז די מהדרין‬ ‫לאמיר זאגן אז א מענטש האט א‬ ‫מן המהדרין די עיקר מצוה‪ .‬און‬ ‫מיליאן דאלער‪ ,‬ווען ער וויל מבזבז‬ ‫אבער לאמיר מקדים זיין מיט‬ ‫דער חילוק צווישן די מחבר מיט'ן‬ ‫זיין מער למשל ער וויל בויען‬ ‫א ענין כדי צו פארשטיין וואס דא‬ ‫רמ"א איז נאר צו יעדער איינער‬ ‫א הויז‪ ,‬און לאמיר זאגן אז א‬ ‫איז געווען‪ ,‬עשו האט געוואלט די‬ ‫דארף צינדן‪ ,‬אדער נאר דער‬ ‫נארמאלע הויז קאסט צו בויען א‬ ‫ט‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫פניני מנחם‬ ‫דער מדרש ברענגט אראפ‬ ‫עשו מיט יעקב דאס איז געווען א‬ ‫ברכות און יעקב האט באקומען‬ ‫(מדרש תהלים שוחר טוב‪ ,‬פא‪ ,‬ה)‬ ‫עקסטערע שנאה‪ ,‬פון הלכה היא‬ ‫די ברכות פון זיין טאטן יצחק‪.‬‬ ‫אז די מלאכים פרעגן אימתי ראש‬ ‫בידוע שעשו שונא ליעקב (ספרי‬ ‫וואס איז געווען די ברכות? ויתן‬ ‫השנה‪ ,‬ווען איז ראש השנה? זאגט‬ ‫פרשת בהעלותך‪ ,‬פיסקא סט)‪.‬‬ ‫לך האלקים מטל השמים (בראשית‬ ‫מען זיי אז עס ווענדט זיך אין כלל‬ ‫אבער ווען איז געווארן די שנאה‬ ‫כז‪ ,‬כח)‪ .‬קומט דער הייליגער רמב"ן‬ ‫ישראל‪ .‬לקל גומר עלי (תהלים נז‪,‬‬ ‫בין ישראל לעמים? פארציילט‬ ‫און לייגט אראפ א מורא'דיגע יסוד‪.‬‬ ‫ג)‪ ,‬דאס הייסט אז דאס ווענדט זיך‬ ‫אונז די גמרא (שבת פט‪ ).‬אז‬ ‫אז די ברכות זענען געווען אז א‬ ‫אין כלל ישראל‪ .‬און כלל ישראל‬ ‫דאס איז געשען ביים הר סיני‪.‬‬ ‫יעדע איד גייט זוכה זיין צו א כח‬ ‫איז העכער פון די טבע‪ .‬אזויווי‬ ‫די גמרא פרעגט הייסט עס דען‬ ‫אלקות‪ .‬ווען דער אייבערשטער‬ ‫מען זעט אז דער אייבערשטער‬ ‫הר סיני? נאר הר שירדה שנאה‬ ‫האט באשאפן די וועלט‪ ,‬האט ער‬ ‫האט געזאגט פאר אברהם‪ ,‬צא‬ ‫לאומות העולם עליו‪ .‬פארוואס‬ ‫באשאפן דעם מענטש ויפח באפיו‬ ‫מאצטגנינות שלך (שבת קנו‪ ,).‬דו‬ ‫איז געווארן א שנאה לעולם? ווייל‬ ‫נשמת חיים (בראשית ב‪ ,‬ז)‪ .‬וואס‬ ‫ביסט העכער פון די טבע‪ .‬בטבע‬ ‫עס איז דעמאלטס געווארן אתה‬ ‫טייטש ויפח באפיו? זאגט די‬ ‫קענסטו טאקע נישט מוליד זיין‪,‬‬ ‫אחד ושמך אחד ומי כעמך ישראל‬ ‫תרגום אונקלס דארט אז ער האט‬ ‫אבער דו ביסט העכער פון די‬ ‫גוי אחד‪ .‬ס'איז געווארן דעמאלטס‬ ‫אריינגעבלאזן והות באדם לרוח‬ ‫טבע‪ .‬כלל ישראל איז ארויס פון‬ ‫אזא קשר‪ ,‬ביי מתן תורה איז‬ ‫ממללא‪ ,‬קומט דער זוהר הקדוש‬ ‫די טבע‪ ,‬און כלל ישראל איז‬ ‫געווען פסקה זוהמתן (שבת קמו‪,).‬‬ ‫און זאגט (זוה"ק ח"ב עו‪ ,.‬וברמב"ן‬ ‫ארויפגעגאנגען צו א מדריגה‬ ‫שם ד"ה ויפח‪ ,‬והובא בליקוטי‬ ‫ביי מתן תורה האבן אידן זוכה‬ ‫אז לקל גומר עלי‪ ,‬וואס מ'וועט‬ ‫אמרים תניא פרק ב) אז מאן דנפח‬ ‫מחליט זיין דא אונטן‪ ,‬נעמט מען‬ ‫געווען צו אריינגיין אין א מצב‬ ‫מתוכו נפח‪ .‬קומט אויס אז א יעדע‬ ‫אן אויבן אין הימל‪ .‬און דאס האבן‬ ‫אז אונז זעמיר געווארן דעם עם‬ ‫איד איז א איש אלקים‪ .‬ער איז א‬ ‫די מלאכים נישט אויסגעהאלטן‪.‬‬ ‫הנבחר‪ ,‬ואתם תהיו לי ממלכת‬ ‫געטליכע מענטש‪ .‬דו רעדסט נישט‬ ‫כהנים וגוי קדוש (שמות יט‪ ,‬טו)‪.‬‬ ‫דא פון קיין פשוט'ע זאך‪ .‬און ווען‬ ‫און ממילא האבן זיי געבעטן‬ ‫האט כלל ישראל זוכה געווען צו‬ ‫תנה הוד"ך על השמים‪ .‬די יוונים‬ ‫און ווי ווייט דאס גייט קען‬ ‫דעם? ווען יעקב האט זוכה געווען‬ ‫האבן פוגם געווען אין די מדה פון‬ ‫מען זען וואס די גמרא זאגט‬ ‫צו די ברכות‪ ,‬און כלל ישראל האט‬ ‫הוד (בזוה"ק ח"ג רמג‪ ,.‬פע"ח שער‬ ‫(שבת פח‪ ):‬ווען משה רבינו איז‬ ‫זוכה געווען צו דעם ווען דער‬ ‫חנוכה פ"ד)‪ .‬און חנוכה איז קעגן‬ ‫ארויפגעקומען נעמען די תורה‪,‬‬ ‫אייבערשטער האט אונז געגעבן‬ ‫אהרן וואס איז די מדה פון הוד‬ ‫האבן זיך די מלאכים אקעגן‬ ‫די הייליגע תורה‪ ,‬דעמאלטס איז‬ ‫(בזוה"ק ח"א רנו‪ ,):‬און ווער איז‬ ‫געשטעלט‪ ,‬אשר תנה הודך על‬ ‫געווארן א שינוי פון כלל ישראל‬ ‫געווען דער ערשטער וואס האט‬ ‫השמים (תהלים ח‪ ,‬ב)‪ .‬און לכאורה‬ ‫מיט אלע אנדערע אומות העולם‪.‬‬ ‫געהאט א טענה אויף די מדת ההוד‬ ‫דארף מען פארשטיין די מלאכים‬ ‫אתה בחרתנו מכל העמים‪ ,‬אהבת‬ ‫וואס כלל ישראל האט באקומען?‬ ‫האבן דען נישט געוואוסט אז‬ ‫אותנו ורצית בנו ורוממתנו מכל‬ ‫דאס זענען געווען די מלאכים‪,‬‬ ‫די גאנצע בריאה איז באשאפן‬ ‫הלשונות‪ ,‬אידן זענען געווארן‬ ‫ווען זיי האבן געזאגט "אשר תנה‬ ‫געווארן בשביל התורה ובשביל‬ ‫דערהויבן‪ ,‬נתרומם ונתנשא‪ .‬ווען‬ ‫הודך על השמים"‪ ,‬און דאס איז‬ ‫ישראל שנקראו ראשית (רש"י‬ ‫איז געווארן די שנאה צווישן די‬ ‫ונדפס ע''י‬ ‫נסדר‬ ‫געווען זייער טענה‪.‬‬ ‫בראשית א‪ ,‬א‪ ,‬ד"ה בראשית)?‬ ‫אומות העולם מיט כלל ישראל?‬ ‫נסדרמכון‪:‬‬ ‫דרוש‬ ‫ונדפס ע''י‬ ‫על ידי מכון‬ ‫נסדר ונכתב‬ ‫מכון‪:‬‬ ‫דרוש‬ ‫פטרון השבוע‬ ‫<דרש‬ ‫דרוש‬ ‫דרוש‬ ‫לגליון פניני מנחם‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫<דרש‬ ‫נתנדב על ידי‬ ‫מו"ה שלום יצחק שעהר הי"ו‬ ‫‪347.227.0065‬‬ ‫לרגל שמחת הולדת בנו למזל טוב‬ ‫‪durishwriting@gmail.com‬‬ ‫‪347.227.0065‬‬ ‫כל הזכויות שמורות להמכון ‪c‬‬ ‫זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי מתוך‬ ‫בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן‬ ‫‪durishwriting@gmail.com‬‬ ‫הזה''ב‬ ‫וועד להוצאת ספרי‬ ‫לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון על ‪durishwriting@gmail.com / 347.860.3112‬‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬תולדות‬ ‫י‬