gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ב"ה‪ .‬גליון ו' ‪ -‬פ' תולדות תשפ"ז לפ"ק‬ ‫היימישער "שבת טיש" שמועס צווישן‬ ‫אונזער טאטע שליט"א‪ ,‬אונזערע ברודערס‪,‬‬ ‫דער עלטערער 'ליפא' (ישיבה גדולה)‪,‬‬ ‫אונזער 'יואל'יש' (כיתה ט')‪ ,‬און פון 'זלמן‬ ‫לייב'‪ ,‬דער מצויין אין כיתה ו'!‬ ‫טאטע‪ :‬א איד האט מיר היינט געפרעגט אן אינטערעסאנטע שאלה‪" ,‬ווען קומט אויס אז מען זאל זאגן 'ויתן לך' אום שבת"‪ ,‬נישט מוצאי שבת?‬ ‫ליפא‪ :‬די וואך‪ ,‬בשעת ווען מען ליינט די פרשה פון די ברכות‪" ,‬ויתן לך האלקים מטל השמים"!‬ ‫טאטע‪ :‬דער רבי האט אמאל געזאגט ביי א מלוה מלכה מוצ"ש פ' תולדות בדרך צחות‪ ,‬אז דערפאר פירט מען זיך צו זאגן ביי מלוה מלכה "ויתן לך"‪ ,‬ווייל מוצאי‬ ‫שבת גייט מען דאך צו די מלוה מלכה'ס פאר צדקה צוועקן או ן דער תכלית פון די מלוה מלכה איז צו געבן געלט איינמאל און נאכאמאל‪ ,‬במילא זאגט מען‬ ‫"ויתן לך"‪ ,‬ווי רש"י הקדוש טייטשט "ויתן ויחזור ויתן"‪...‬‬ ‫יואל'יש‪ :‬ויתן‪ ,‬גיב אהער זיי מוחל די 'רעטעך'‪,‬‬ ‫ליפא‪ :‬זייער גערן‪ ,‬ויחזור ויתן‪ ...‬דו גיב אהער זיי מוחל די 'כריין'‪,‬‬ ‫טאטע‪ :‬אה‪ ,‬ממש "צנון וחזרת"! רש"י זאגט דאך די וואך‪" ,‬שלא פסקה מעל שולחנם"‪ ,‬עס האט קיינמאל נישט געפעלט פונעם טיש פון רבי ואנטונינוס‪" ,‬לא‬ ‫צנון ולא חזרת‪ ,‬לא בימות החמה ולא בימות הגשמים"‪ ,‬נישט ווינטער און נישט זומער‪ .‬לכאורה וואס איז די גרויסע עשירות צו האבן צנון וחזרת סיי זומער אין‬ ‫סיי ווינטער? דער מהרש"א איז עס מסביר‪ ,‬אז עס זענען דא פרוכט אין גרינצייג וואס וואקסן נישט אזוי גוט ווען עס איז קאלט‪ ,‬און דער סדר איז געווען אז די‬ ‫עשירים פלעגן עס לאזן וואקסן אין אויסגעבויטע היילן ווי עס איז נישט צוגעקומען קיין קעלט‪ ,‬א שטייגער ווי היינטיגע "גרינהאוזעס"‪ ,‬און דאס צו האבן איז נאר‬ ‫שייך געווען ביי די גרויסע עשירים‪.‬‬ ‫אינעם ספר "יפה נוף" ברענגט ער צו די קושיא פון תוספות‪ ,‬אז וויאזוי קען מען רעדן פון די עסן וואס איז געווען מצוי אויף רבי'ס טיש‪ ,‬רבי האט דאך אויפגעהויבן‬ ‫זיינע הייליגע צען פינגערס פאר די פטירה און געזאגט‪ ,‬רבש"ע גלוי וידוע אז איך האב מיר געפלאגט מיט מיינע צען פינגערס צו לערנען‪ ,‬און נישט הנאה געהאט‬ ‫פון די וועלט אפי' באצבע הקטנה? תוס' ענטפערט‪ ,‬אז די אלע מאכלים האט רבי געהאט פאר זיינע געסט‪ ,‬אבער פאר זיך אליינס האט ער גארנישט געדארפט!‬ ‫און חוץ פון דעם פארשטייט מען דאך פון זיך אליינס‪ ,‬אז וואס רבי האט געטון האט געהאט אן ענין עפ"י פנימיות‪.‬‬ ‫יואל'יש‪ :‬מיין רבי האט טאקע דערציילט די וואך אז דער גרויסער צדיק ר' שמעלקא סעלישער זי"ע האט זיך געפירט‪ ,‬אז ער האט נישט נהנה געווען פון קיין‬ ‫שום עסן‪ ,‬אויב איז דאס געווען א ווארימער עסן האט ער געווארט ביז עס איז געווארן קאלט‪ ,‬און אין די זופ פלעגט ער צולייגן אסאך פעפער און זאלץ ביז מען‬ ‫האט דאס שוין נישט געקענט עסן‪ ,‬און אזוי איז געווען מיט אלע זיינע מאכלים‪.‬‬ ‫איינמאל האט איינער ביי זיין טיש זיך אויסגעדרוקט בשעת'ן כאפן די שיריים "מיר האבן נישט קיין שום גשמיות'דיגע הנאה ביים כאפן פונעם רבי'נס שיריים!‬ ‫האט ר' שמעלקא סעלישער רעאגירט‪ ,‬אז יעצט פארשטייט מען שוין פשט אין די רש"י "מעולם לא פסקה מעל שולחנם צנון וחזרת"‪ ,‬ווייל די געשמאקע פלייש‬ ‫וואס האט געהאט א גוטע טעם איז שטענדיג אראפ פון טיש ווייל דאס האבן די חסידים געכאפט‪ ,‬אבער די כריין אין רעטעך האט מען איבערגעלאזט‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס איז נישט געשמאק‪ ,‬דערפאר איז עס געבליבן אויפ'ן טיש‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬אפשר פון דעם עובדא נעמט זיך דער אויסדרוק "ווערד א רעטעך"‪...‬‬ ‫זלמן לייב‪ :‬דער לאנטש רבי האט די וואך ווען עס איז געווען ראש חודש און מען האט געטיילט קוגעל האט ער פארצייילט אז דער נאסאד'ער רב זי"ע האט‬ ‫איינמאל מיטגעהאלטן ווי מען טיילט אויס 'אייזקריעם' ביי א סעודה‪ ,‬וואס איז געווען א נייער איינפאל פון א תאוה'דיגער עסן אין זיינע צייטן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫אויסגעדרוקט בלשון קדשו‪ " :‬דאס איז א פיינער מאכל‪ ,‬מען וואלט עס נאר געברויכט איבערווארימען פארן עסן‪ "...‬אויך איז געווען מרגלא בפומי' אויף דעם‬ ‫מאכל "א קאלט מאכל קילט אפ דאס יראת שמים"!‬ ‫טאטע‪ :‬האא‪ ...‬זייער שיין‪.‬‬ ‫עס איז דאך באקאנט אז דער ענין פון עסן ביי צדיקים איז דאך געווען א גאנצע עבודה‪ ,‬ווי דער רבי זי"ע ברענגט די וואך אין דברי יואל די ווערטער פונעם‬ ‫הייליגן ישמח משה‪ ,‬אז יצחק אבינו בשעת ער האט געגעסן פון די עסן וואס עשו פלעגט אים כסדר ברענגען האט ער געשפירט די קדושה פונעם שוחט‪ ,‬אזויווי‬ ‫עס שטייט אין ספה"ק אור המאיר אז דער הייליגער בעש"ט האט געקענט דערקענען אויף א שטיקל פלייש וואסערע מחשבות דער שוחט האט אינזינען געהאט‬ ‫בשעת'ן שחט'ן‪.‬‬ ‫עשו האט גאנץ גוט געוויסט אז אויב ער וועט שחט'ן דאס פלייש וועט יצחק תיכף דערקענען ווער עס איז דער שוחט‪ ,‬במילא האט ער זיך איבערגעקלוגט און‬ ‫ער פלעגט כסדר קומען צו יעקב בעטן אז ער זאל שחט'ן דאס עסן פאר יצחק!‬ ‫זלמן לייב‪ :‬דעמאלטס פארוואס האט יעקב טאקע געשחט'ן דאס עסן פאר יצחק?‬ ‫טאטע‪ :‬פאר צוויי סיבות‪ ,‬איינס פשוט פאר כיבוד אב‪ ,‬און צווייטנס ‪ -‬לייגט דער רבי צו ‪ ,-‬אז מן השמים האט געדארפט אזוי זיין אז יצחק זאל מיינען אז עשו איז‬ ‫א צדיק אזויווי עס שטייט שוין אין זוהר הקדוש‪ ,‬אז צוליב אסאך טעמים האט אזוי געדארפט זיין‪ ,‬סיי אז דער שטן זאל נישט קומען מקטרג זיין אויף יעקב אז ער‬ ‫איז נישט ראוי צו באקומען די ברכות‪ ,‬און אזוי אויך האט יעקב אריינגעכאפט אויך די ברכות העולם הזה‪.‬‬ ‫זלמן לייב‪ :‬וואס מיינט ברכת עולם הזה?‬ ‫טאטע‪ :‬יעקב און עשו האבן זיך דאך צוטיילט‪ ,‬עשו האט גענומען דעם עולם הזה און יעקב דעם עולם הבא‪ ,‬און יצחק האט טאקע געוואלט בענטשן עשו מיט‬ ‫עולם הזה‪ ,‬און יעקב מיט עולם הבא‪ ,‬ווייל וויבאלד אז ער האט געהאלטן אז באהאלטענערהייט איז עשו א גרויסע צדיק‪ ,‬און דאס וואס ער דרייט זיך אין פעלד‬ ‫צו פאנגען חיות‪ ,‬איז דאס ווייל ער באהאלט זיינע מדריגות כאילו ער איז א פשוט'ער מענטש‪ ,‬איז דאך עשו דער ריכטיגער ערליכער קינד וואס ברויך באקומען‬ ‫דעם עולם הזה כדאי צו קענען דינען השי"ת מיט אלע ברכות‪.‬‬ ‫אבער יעקב וואס האט יא געוואוסט דעם אמת אז די ברכות העולם הזה טאר נישט אנקומען צו עשו נאר צו די עכטע ערליכע אידן‪ ,‬איז געגאנגען און צוגעכאפט‬ ‫די עכטע ברכה פון עולם הזה‪ ,‬כדי עס זאל גיין גוט פאר אידן אויף די וועלט‪ ,‬און דערפאר האט דאס דוקא געדארפט זיין אויף דעם אופן‪.‬‬ ‫און אין די רגע נאכן געבן די ברכות האט שוין יצחק געמעגט וויסן ווער עס איז באמת דער צדיק‪ ,‬ווייל ווען עשו איז אריינגעקומען האט ער געשפירט א גערוך‬ ‫פון גיהנם‪ ,‬האט ער געזעהן פונקטליך ווער עשו איז‪ ,‬און דעמאלטס איז ער אינגאנצן דערציטערט געווארן‪" ,‬ויחרד יצחק חרדה גדולה"‪ ,‬ווייל ער האט אנגעהויבן‬ ‫צו איבערטראכטן‪ ,‬ווער ווייסט פון וועמענ'ס שחיטה האט ער געגעסן די גאנצע צייט ביז יעצט!? אבער נאכדעם האט ער זיך בארוהיגט‪ ,‬ווייל מיט רוח הקודש‬ ‫האט מען אים מגלה געווען פון הימל אז טאקע די אלע עסן וואס ער האט ביז יעצט געגעסן איז פון יעקב‪ ,‬יעקב אבינו איז געווען אייביג דער שוחט‪ ,‬און אלע‬ ‫מדריגות וואס ער האט געזען אין די פלייש ביז יעצט איז טאקע דער צדיק יעקב‪ ,‬און אז ער איז דער ערליכער שוחט‪ ,‬נו‪ ,‬קומט זיך אים טאקע ענדערש די ברכות‪,‬‬ ‫און נישט פאר עשו!‬ ‫יואל'יש‪ :‬אה‪ ,‬יעצט שטימט דאך שוין די גאנצע המשך המעשה זייער שיין‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬דער רבי פארענטפערט מיט דעם די ווערטער פונעם מדרש אויפן פסוק "בא אחיך במרמה ויקח ברכתך"‪ ,‬זאגט דער מדרש פשט‪" ,‬במרמה" מיינט‬ ‫"בחכמת תורתו"‪ .‬לכאורה איז שווער ווי קומט אריין דא חכמת התורה?‬ ‫נאר באמת קומט זיך דאך פאר יעקב סיי א ברכה אויף עולם הזה און סיי אויף עולם הבא‪ ,‬ווייל איינער וואס איז זיך מוסר נפש פאר די תורה קומט זיך ביידע‬ ‫וועלטן‪ ,‬אבער יעקב אבינו האט באהאלטן פון יצחק זיינע גרויסע השגות אין די תורה‪ ,‬וואס מען מעג אזוי טון להלכה‪ ,‬ווי עס ווערט ווערט גע'פסק'ענט אין‬ ‫מסכת בבא מציעא אז א תלמיד חכם מעג משנה זיין זיינע רייד און נישט ענטפערן אויב מען קען א מסכתא‪.‬‬ ‫קומט אויס אז יצחק האט געמיינט אויף עשו אז ער איז א גרויסע צדיק דורך די עסן‪ ,‬ווי פריער געשמועסט‪ ,‬און אויף יעקב האט ער געמיינט אז ער האט נישט‬ ‫די גרויסע השגות אין די תורה‪ .‬קומט אויס אז ביידע האבן געמאכט א פאפעריי‪ ,‬דער חילוק איז נאר געווען‪ ,‬אז דאס וואס יעקב האט אויסגעפאפט איז געווען‬ ‫ברשות התורה און אויסגעהאלטן עפ"י הלכה!‬ ‫דאס האט יצחק געזאגט פאר עשו‪" ,‬בא אחיך במרמה בחכמת תורתו"‪ ,‬זיין פאפעריי איז דאך אויסגעהאלטן על פי תורה‪ ,‬אבער דיין פאפעריי נישט‪ ,‬און יעצט‬ ‫אז איך ווייס שוין ווער דו ביזט און ווער ער איז‪" ,‬ברוך יהי'" קומט אים ביידע ברכות סיי עולם הזה און סיי עולם הבא‪.‬‬ ‫זלמן לייב‪ ,‬די האסט שוין אפגעמאכט וואס די גייסט בעטן פאר אפיקומן דאס יאר ביים סדר אי"ה?‬ ‫זלמן לייב‪ :‬איך פארשטיי נישט ווי קומט אריין דער אפיקומן דא אינמיטן א כסלו שבת?‬ ‫טאטע‪ :‬אדרבה‪ ,‬איך בין נייגעריג צו איינער קען אים אויסקלארן?‬ ‫ליפא‪ :‬איך שטעל מיר פאר אז די רעדסט וועגן דעם וואס עס שטייט אין מדרש אז די ברכות יעקב איז פארגעקומען פסח ביינאכט?!‬ ‫טאטע‪ :‬ריכטיג‪ ,‬אבער הער צו וואס דער רבי האט געזאגט פסח ביינאכט ביים סדר אין יאר תשי"ד איבער דעם אפיקומן וואס האט מיט די ברכות יעקב‪:‬‬ ‫אויף דעם מדרש וואס אונז האבן פריער גערעדט "בא אחיך במרמה ויקח ברכתיך‪ ,‬במרמה‪ ,‬בחכמת תורתו"‪ ,‬לייגט דער מדרש צו נאך ווערטער‪" ,‬הוציא‬ ‫אפיקומן והראה לו"‪ ,‬יעקב אבינו האט ארויסגענומען דעם אפיקומן און עס אים געוויזן! עס זענען דא ספרים וואס זאגן זייער א גראדע פשט דערויף‪ ,‬אז עשו‬ ‫האט געטענה'ט צו יצחק‪ ,‬אמת אז די האסט שוין געגעסן פון די עסן פון יעקב‪ ,‬אבער קענסט דאך עסן פון מיינס אויך‪ ,‬האט אים יעקב אבינו געוויזן דאס‬ ‫אפיקומן‪ ,‬און "אין מפטירין אחר הפסח אפיקומן"‪ ,‬מען טאר שוין גארנישט עסן נאכן אפיקומן!‬ ‫זאגט דער רבי‪ ,‬אז פון דא איז דא א רמז אויף דעם מנהג ישראל וואס די קליינע קינדער כאפן צו דעם אפיקומן ווען מען זעהט נישט‪ ,‬און דערנאך בעטן זיי עפעס‬ ‫א מתנה דאס צו אויסלייזן‪ ,‬ווייל עס שטייט אין ספר אמרי נועם (יום א' דפסח ד"ה והנה יעקב) אז דאס ווארט "במרמה" איז בגימטריא "אפיקומן"‪ ,‬חושבנא‬ ‫דדין כחושבנא דדין! דאס אויספאפן עשו איז געשעהן דורכ'ן אפיקומן! אבער באמת – לייגט דער רבי צו – איז אויך דער ווארט "פזר" נתן לאביונים (תהלים‬ ‫קי"ב‪ ,‬ט') בגימטריא דאס זעלבע! במילא דער אפיקומן גייט צוזאמען מיט במרמה‪ ,‬מען כאפט עס אוועק‪ ,‬און אויך צוזאמען מיט פזר‪ ,‬מען מוז עפעס טיילן‬ ‫לכבוד דעם!‬ ‫יואל'יש‪ :‬מיין רבי אין חדר האט די וואך שטארק ארומגערעדט איבער די מצוה פון כיבוד אב‪ ,‬ווייל די גאנצע זכות וואס עשו האט איז נאר זיין מצות כיבוד אב!‬ ‫ער האט אבער נאכגעזאגט אן אינטערעסאנטע שטיקל חתם סופר בשם זיין רבי ר' נתן אדלער זצ"ל‪ ,‬אז ווען יעקב האט גערעדט מיט יצחק איז דאס געווען מיט‬ ‫א לשון פער‪-‬דו‪ ,‬אזויווי אידישע קינדער האבן אייביג גערעדט מיט די עלטערן‪ ,‬אז אפילו פאר אנדערע עלטערע איד פאסט זיך צו זאגן "איר" בלשון רבים‪ ,‬אבער‬ ‫פאר א טאטע זאגט מען יא "דו"‪ ,‬ווי עס שטייט אין פסוק "קום נא"‪ ,‬שטיי אויף‪ ,‬אבער עשו האט גערעדט מיט א באהאלטענע לשון "יקום אבי"‪ ,‬דער טאטע‬ ‫זאל אויפשטיין‪ ,‬אזויווי די גוים רעדן‪ ,‬וואס אויבנאויף קוקט דאס אויס כאילו מיט מער דרך ארץ‪ ,‬אבער באמת ווען מען רעדט דירעקט ווייזט דאס אויף נאנטקייט‬ ‫און שייכות‪ ,‬ווייל מיר זעען דאך אז אידישע קינדער רעדן אזוי צום אויבערשטן‪" ,‬ברוך אתה ה'"‪ ,‬ווייל מיר זענען באהאפטן צום אויבערשטן‪ ,‬אבער עשו האט‬ ‫געזאגט "יקום אבי" ווייל באמת האט ער נישט געהאט קיין שייכות מיט אים‪.‬‬ ‫זלמן לייב‪ :‬מיין מנהל האט די וואך ביי די פתיחה דרשה אויך גערעדט פון מכבד זיין א טאטע זייער שטארק‪ ,‬ער האט ארויסגעברענגט אז מיט דעם וואס מען‬ ‫פירט זיך גוט אויף אין חדר‪ ,‬דאס אליינס איז די גרעסטע כיבוד אב וואס עס איז נאר דא ‪ ,‬ווייל דער טאטע האט הנאה צו הערן אז מען פירט זיך אויף גוט אין‬ ‫חדר‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬יא‪ ,‬זיידי האט מיר טאקע געבעטן אז יעצט אין די לאנגע ווינטער שבתים צו איך קען צוריק אויפפרישן מיט אים דעם שיעור אין אוחה"ק נאך די סעודה‪,‬‬ ‫לאמיר זיך אביסל אונטער‪-‬יאגן‪ ,‬אנצוקומען באצייטנ'ס‪.‬‬ ‫ליפא‪ :‬ווער גייט בענטשן די וואך?‬ ‫טאטע‪ :‬איך מיין אז יואל'יש וועט בענטשן‪ ,‬ווייל ער האט דאך אזוי שיין נאכגעזאגט א תורה פונעם חתם סופר איבערן ענין פון כיבוד אב ואם‪ ,‬ווי נאנט אידן‬ ‫האלטן זיך צו די עלטערן‪ ,‬ליפא‪ ,‬עס איז ממש "בא אחיך במרמה בחכמת תורתו ויקח ברכתך"‪ ,‬ער האט זיך גענומען דאס בענטשן‪...‬‬ ‫יואל'יש‪ :‬אדרבה‪ ,‬איך פארגין עס אים‪ ,‬טוב עין הוא יברך!‬ ‫ליפא‪ :‬דאס שטימט ווייטער זייער גוט מיטן סדר נאכט‪ ,‬ווי די האסט שוין פריער געזאגט אז די ברכות האט מען אויסגעכאפט ביים סדר נאכט‪ ,‬ווייל ביים סדר‬ ‫שטייט אויך אז דער בעה"ב בענטשט אויפן כוס אלץ "טוב עין הוא יברך"‪ ,‬און ער האט דאך אויסגערופן "כל דכפין ייתי וייכול"!‬ ‫טאטע‪ :‬דערמאנסט מיר א ווערטל איבערן ענין פון כיבוד אב ואם‪ ,‬אז פינף ברידער זענען געזיצן ביים טיש אין דער פאטער האט איינגעדרימעלט אין מען האט‬ ‫שוין געוואלט ברענגען מים אחרונים צום בענטשן‪ ,‬אין זיי האבן צווישן זיך באשלאסן צו פארקויפן די מצוה פון כיבוד אב צו ברענגען וואסער צום בענטשן! נאך‬ ‫צען מינוט האט עס דער רייכסטער ברודער אפגעקויפט‪ ,‬אין ער האט מכבד געווען דערמיט דעם טאטן‪...‬‬ ‫נו יואל'יש‪ ,‬ברענג אריין וואסער צום בענטשן‪ ,‬צוזאמען מיטן כוס‪...‬‬ ‫פאר הערות אדער צו באקומען וועכנטליך דעם גליון דורך אימעיל שיקט א אימעיל צו‪:‬‬ ‫‪Thesatmartish@gmail.com‬‬