gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הגיון ליבי - אידיש · Hegyon Libi - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

מוציא לאור: הגיון ליבי - אידיש · Hegyon Libi - Yiddish

שבוע: תולדות (2026-11-09)

הגיון ליבי - אידיש · Hegyon Libi - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫זמני שבת ‪ -‬ברוקלין‬ ‫‪5:51‬‬ ‫‪5:22‬‬ ‫‪9:11‬‬ ‫‪8:35‬‬ ‫‪4:21‬‬ ‫רבינו תם‬ ‫מוצאי שבת‬ ‫סוף זמן קריאת שמע (גר"א)‬ ‫סוף זמן קריאת שמע‬ ‫הדלקת נרות‬ ‫‪ 72‬דקות אחרי שקיעה‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫שבת קודש ד' כסלו תשפ"ז‬ ‫שנה א' · גליון ח'‬ ‫פרשת תולדות‪ ,‬בסיעתא דשמיא‪.‬‬ ‫איז געווען א זון פון אברהם‪ .‬וואס‬ ‫א גוטן ערב שבת טייערע הייליגע‬ ‫נקודות פון דער וואך‬ ‫איבערזאגן‬ ‫פסוק‬ ‫דער‬ ‫דארף‬ ‫אידן‪ .‬פרשת תולדות‪.‬‬ ‫◆ אברהם הוליד את יצחק‬ ‫"אברהם הוליד את יצחק"? אז‬ ‫אלה תולדות יצחק בן אברהם ‪ -‬די‬ ‫אמת'ע אהבה קען ארויסברענגען גבורה ‪ -‬מ'טוט נישט‬ ‫יצחק איז א זון פון אברהם‪ ,‬האט‬ ‫לויט די נאטור‪ ,‬נאר לויט רצון השם‪.‬‬ ‫זענען די תולדות‪ ,‬די זענען די‬ ‫◆ די עבודה פון בירורים‬ ‫אים אברהם געבוירן!‬ ‫קינדער פון יצחק אבינו‪ ,‬וואס איז‬ ‫ווי טיפער דער ניצוץ ליגט‪ ,‬אלץ גרעסער די עבודה אים‬ ‫זאגט שוין דער הייליגער רש"י‪ ,‬אז‬ ‫געווען דער זון פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫ארויסצונעמען‪.‬‬ ‫◆ דער מענטש איז דער קעניג אויף זיינע מדות‬ ‫ס'איז געווען פון די אומות העולם‪,‬‬ ‫תורה‬ ‫הייליגע‬ ‫די‬ ‫אונז‬ ‫זאגט‬ ‫די מדות זענען בלויז דעפארטמענטס; דער שכל דארף‬ ‫די ליצני הדור‪ ,‬וואס פלעגן זאגן אז‬ ‫ווייטער‪ :‬אברהם הוליד את יצחק ‪-‬‬ ‫פירן‪.‬‬ ‫פון אבימלך נתעברה שרה ‪-‬‬ ‫אברהם אבינו האט געבוירן יצחק‪.‬‬ ‫◆ די מדה גייט אריבער אין ירושה‬ ‫דער טאטע גיט אריבער נאר עצם המדה‪ ,‬נישט ווי אזוי‬ ‫אבימלך האט געבוירן יצחק דורך‬ ‫די דאפלטע לשון איז א קלארע‬ ‫מ'זאל זי נוצן (ר' חיים בריסקער)‪.‬‬ ‫שרה‪ .‬וועגן דעם שטייט "אברהם‬ ‫זאך‪ ,‬א זאך וואס יעדער איינער‬ ‫◆ ארבעטן מיט די נאטור‬ ‫מ'מעקט נישט אויס די מדה ‪ -‬מ'ניצט זי פאר גוטס (שוחט‪,‬‬ ‫הוליד את יצחק"‪ ,‬די דאפלטע‬ ‫קען זען‪ .‬ס'שטייט שוין אז יצחק‬ ‫מוהל‪.)...‬‬ ‫לשון‪.‬‬ ‫◆ דער בירור פון די דורות‬ ‫ישמעאל און עשו ‪ -‬פארוואס עס איז געווען שווערער צו‬ ‫מברר זיין‪.‬‬ ‫אברהם הוליד את יצחק‬ ‫◆ בירורים ווערן שטענדיג איידעלער‬ ‫יעדער דור'ס בירור איז פיינער ווי דער פריערדיגער‪.‬‬ ‫געמאכט‬ ‫ער‬ ‫האט‬ ‫טרינקען‪,‬‬ ‫אבער די הייליגע חסידישע ספרים‬ ‫◆ דער מענטש וואס פאלט און הייבט זיך אויף‬ ‫מענטשן רופן דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫זאגן אונז שוין א מורא'דיגע זאך‪.‬‬ ‫"אחזתיו ולא ארפנו" ‪ -‬די אהבה פון דעם וואס איז ווייט‬ ‫און לאזט נישט אפ‪.‬‬ ‫נאמען‪.‬‬ ‫מיר ווייסן דאך‪ ,‬אברהם אבינו איז‬ ‫◆ הנך ‪ -‬דער אייבערשטער איז דא‬ ‫וויאזוי האט ער געמאכט מענטשן‬ ‫דאך געווען דער מקור החסד ‪-‬‬ ‫"אם אסק שמים שם אתה‪ ...‬ואציעה שאול הנך"‪.‬‬ ‫רופן דעם אייבערשטנ'ס נאמען?‬ ‫אהבה‪ ,‬די ברייטקייט‪ .‬אברהם‬ ‫מ'האט געטיילט עסן‪ ,‬ס'איז געווען‬ ‫אבינו האט געהאט אן אשל ‪ -‬חז"ל‬ ‫א ר' ישעי'לע'ס קאך‪ .‬מ'האט‬ ‫זאגן (סוטה י ע"א)‪ :‬ויטע אשל ‪ -‬ער‬ ‫געטיילט עסן פון אלע פיר זייטן‪,‬‬ ‫האט איינגעפלאנצט דארט א אשל‬ ‫מ'האט געקענט קומען‪ ,‬מ'האט‬ ‫‪ -‬ויקראו בשם ה'‪ :‬פונעם פלאץ‬ ‫וואס ער האט געגעבן עסן און‬ ‫א עמוד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫גבורה קומט ארויס אהבה‪ .‬ווען ס'קומט צו דבר השם‪ ,‬ווען‬ ‫געקענט גיין‪ .‬און ווען מענטשן האבן געענדיגט‪ ,‬האט מען‬ ‫ס'קומט צו טון די ריכטיגע זאך‪ ,‬ס'איז נישטא קיין חסד‪ ,‬ס'איז‬ ‫געזאגט שכח‪ .‬יא‪ ,‬וואו האט מען געהערט אזא זאך‪ ,‬מ'טיילט‬ ‫נישטא קיין גבורה ‪ -‬ס'איז דא איין זאך‪ :‬רצון השם‪ .‬דער‬ ‫בחנם זאכן? מ'איז געקומען‪ ,‬מ'האט געגעסן בחנם‪ .‬א מענטש‬ ‫אייבערשטער האט געוואלט אברהם זאל זיך פירן באהבה‪,‬‬ ‫איז געקומען זאגן א שכח‪ ,‬האט ער געזאגט‪ :‬זאגסט מיר שכח?‬ ‫האט זיך אברהם געפירט אזוי‪ .‬יצחק האט פארשטאנען אז דער‬ ‫דאס איז מיינע? ‪ -‬זאג שכח דעם בורא עולם! און דורך דעם‬ ‫אייבערשטער וויל פון אים בגבורה‪ ,‬האט ער זיך געפירט‬ ‫זענען מענטשן געקומען נענטער צו דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫בגבורה‪ .‬ס'איז נישט קיין צוויי הנהגות‪ ,‬ס'איז נישט קיין צוויי‬ ‫דאס איז געווען אברהם אבינו'ס הנהגה‪ .‬פון די אנדערע זייט‪,‬‬ ‫אנדערע זאכן‪ .‬ס'איז נישט עפעס אן עדזשענדע‪ ,‬עפעס א‬ ‫יצחק אבינו ‪ -‬מיר ווייסן דאך‪ ,‬יצחק איז געווען די מדת הגבורה‪.‬‬ ‫מהלך‪ ,‬ער איז א "שארפער"‪ ,‬ער גייט זיין בגבורה‪ ,‬ער גייט‬ ‫ער איז דאך געווען ביי דער עקידה ‪ -‬דער אייבערשטער האט‬ ‫שלאגן מענטשן‪ .‬ניין!‬ ‫געזאגט מ'זאל אים שעכטן‪ ,‬און ער איז געגאנגען ‪ -‬גארנישט‪,‬‬ ‫נישט קיין שאלות‪ ,‬נישט קיין קשיות‪ .‬יצחק איז דאך דער יסוד‬ ‫פון אהבה קומט ארויס גבורה‪ ,‬פון‬ ‫הגבורה פון די הייליגע אבות‪ .‬אברהם פרעזענטירט אונז די‬ ‫מדת החסד‪ ,‬און יצחק פרעזענטירט אונז די מדת הגבורה‪ .‬יעקב‬ ‫גבורה קומט ארויס אהבה‪.‬‬ ‫איז תפארת‪ :‬ווען ס'איז געמאסטן אויפ'ן פונקטליכן אופן צווישן‬ ‫חסד און גבורה‪ ,‬הייסט עס תפארת ‪ -‬דאס הייסט א שיינקייט‪,‬‬ ‫ער האט פארשטאנען אז דאס דער אייבערשטער וויל פון אים‪.‬‬ ‫ס'האט די ריכטיגע בעלענס צווישן ביידע‪.‬‬ ‫"אברהם הוליד את יצחק" און "יצחק בן אברהם" ‪ -‬ס'איז די‬ ‫אבער די הייליגע אבות‪ ,‬אברהם און יצחק‪ ,‬זענען לכאורה‬ ‫זעלבע זאך‪ .‬פון אהבה קען ארויסקומען גבורה‪ ,‬פון גבורה קען‬ ‫געווען פונקט פארקערט ‪ -‬דאס ווייטסטע וואס ס'קען זיין!‬ ‫ארויסקומען אהבה‪" .‬אהבי השם שנאו רע" ‪ -‬די וואס האבן ליב‬ ‫אברהם איז געווען אזא מדת החסד ‪ -‬פון אים זאל ארויסקומען‬ ‫דעם אייבערשטן האבן פיינט שלעכטס‪ .‬ווען ס'קומט צו‬ ‫די מדת הגבורה‪ ,‬פונקט פון אים?!‬ ‫שלעכטס‪ ,‬קומט ארויס זייער גבורה‪.‬‬ ‫זאגט אונז די הייליגע תורה‪" :‬אלה תולדות יצחק בן אברהם" ‪-‬‬ ‫די ריכטיגע גבורה ‪ -‬מ'דארף וויסן וואס די ריכטיגע גבורה איז ‪-‬‬ ‫דער יצחק‪ ,‬די מדת הגבורה‪ ,‬דאס איז א זון פון אברהם‪ .‬און‬ ‫און די צוויי זאכן גייען צוזאמען‪.‬‬ ‫"אברהם הוליד את יצחק"‪ :‬פון אהבה קומט ארויס גבורה‪ ,‬פון‬ ‫בירורים ‪ -‬צוריקברענגען די פארשפרייטע פונקען‬ ‫פארדעקט‪ .‬ווי קלענער ס'איז‪ ,‬דארף מען גיין נאך שווערער און‬ ‫און באמת‪ ,‬ביי די הייליגע אבות‪ ,‬און אין‬ ‫נאך ווייטער אריין‪ .‬איינס איז געפאלן אין א לייבן גרוב ‪ -‬דארף‬ ‫די וואכענדיגע פרשה בפרט‪ ,‬זעט מען די‬ ‫מען אנקומען דארט‪ .‬איינס איז אריינגעפאלן אין א פייער ‪-‬‬ ‫ענין פון בירורים‪ .‬וואס מיינט בירורים?‬ ‫דארף מען אריינגיין אין דער פייער‪ .‬אזויפיל אנדערע פלעצער‬ ‫דער אייבערשטער האט באשאפן די‬ ‫ווי ס'איז אריינגעפאלן די ניצוצות פון קדושה‪ ,‬און מ'דארף עס‬ ‫וועלט אז מענטשן זאלן מתקן זיין די וועלט‪ .‬ווען אדם הראשון‬ ‫צוריקברענגען ‪ -‬מ'דארף עס אפוואשן‪ ,‬ארויסנעמען פון דעם‬ ‫איז באשאפן געווארן‪ ,‬איז געווען א בחינה פון תיקון השלם‪ ,‬די‬ ‫פלאץ‪ ,‬און עס צוריקברענגען‪.‬‬ ‫וועלט איז געווען א בחינה פון פארטיג‪ .‬דער אייבערשטער האט‬ ‫ס'שטייט אין דער אר"י הקדוש און אין די קבלה ספרים‪:‬‬ ‫געוואלט‪ ,‬ווען ס'איז געווען דער חטא פון עץ הדעת‪ ,‬אז עס זאל‬ ‫אברהם אבינו איז געבוירן פון תרח‪ .‬וואס הייסט? פון תרח און‬ ‫זיך אויסשפרייטן אלע ניצוצות הקדושה ‪ -‬פונקען פון קדושה‪ .‬א‬ ‫פון זיין מאמע ‪ -‬זענען נישט געווען קיין צדיקים בכלל‪ .‬ס'איז‬ ‫פונק פון קדושה ‪ -‬מ'וויל זיך פארשטעלן אז ס'איז געווען א‬ ‫אריינגעפאלן א ניצוץ פון קדושה‪ ,‬און מ'האט געדארפט‬ ‫ריזיגע בריליאנט‪ ,‬ריזיג גרויס‪ ,‬און מ'האט עס צעשאסן‪ ,‬און‬ ‫ארויסנעמען דעם ניצוץ‪ .‬פון תרח איז ארויסגעקומען ‪ -‬די‬ ‫ס'איז געפאלן אין אלע עקן פון דער וועלט‪ .‬און מ'וויל‬ ‫קליינע ניצוץ איז געווען דארטן‪.‬‬ ‫צוריקשטעלן די גרויסע שטיין‪ .‬מ'דארף האבן יעדע קליינע‬ ‫שטיקל‪.‬‬ ‫און לוט איז געווען א ניצוץ פון משיח‪ .‬מ'זעהט דאך‪ ,‬עמון און‬ ‫מואב זענען דאך געבוירן פון די טעכטער פון לוט ‪ -‬ס'איז געווען‬ ‫די גרויסע שטיקלעך איז דאך גרינגער צו טרעפן ‪ -‬מ'זעהט א‬ ‫א ניצוץ פון משיח‪ .‬א ניצוץ ‪ -‬אזא שטיקל בריליאנט ‪ -‬קען‬ ‫גרויסע שטיקל שטיין‪ ,‬איז פארשטייט זיך‪ ,‬קודם נעמט מען אלע‬ ‫אסאך מאל אריינפאלן אין גאר נידעריגע פלעצער‪ .‬פון איין‬ ‫גרויסע‪ .‬מ'גייט ווייטער‪ ,‬הייבט מען אן צו זוכן ‪ -‬אפשר עפעס איז‬ ‫זייט‪ ,‬א גרויסע בריליאנט איז א גרויסע בריליאנט‪ :‬ווען מ'כאפט‬ ‫געפאלן אונטער א בוים‪ ,‬אונטער א שטיין‪ .‬נאך טיפער אריין‪ :‬א‬ ‫א גרויסע בריליאנט‪ ,‬טוט זיך א שמחה‪ .‬א קליינע בריליאנט איז‬ ‫זאך האט שוין אריינגעפאלן אין די ערד‪ ,‬שוין אזויפיל יארן‪ ,‬שוין‬ ‫ב עמוד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫שמוציג‪ ,‬ער שמעקט‪ .‬אבער ער ברענגט ארויס עפעס וואס איז‬ ‫אסאך ווייניגער ניכר ‪ -‬ס'איז א שווערערע ארבעט‪ ,‬א‬ ‫א קונץ‪ ,‬ס'איז א חכמה‪.‬‬ ‫נידעריגערע ארבעט‪ .‬ווען א דימאנט פאלט אויפ'ן פלאר‪ ,‬דארף‬ ‫און דער וואס פארשטייט וואס ער האט ארויסגעברענגט פון‬ ‫מען נישט זיין קיין גרויסער חכם צו עס טרעפן‪ .‬ווען א דימאנט‬ ‫דארט‪ ,‬פארשטייט די גרויסקייט פון זיין עבודה‪.‬‬ ‫פאלט אריין אין א קלואקע‪ ,‬און מ'דארף עס ארויסנעמען פון‬ ‫דארט ‪ -‬ס'איז א שמוציגע ארבעט‪ .‬דער וואס גייט אריין ווערט‬ ‫מברר זיין די מדות‬ ‫מדות זענען נישט דער קעניג‪ ,‬זי איז א חלק פון די מדינה‪.‬‬ ‫ס'איז דא בירורים אין צוויי אופנים‪ .‬ס'איז‬ ‫שפעטער איז דא א חלק וואס נעמט קער פון די פינענשעלס‬ ‫דא בירורים אין געוויסע פלעצער‪,‬‬ ‫פון דעם מענטש‪.‬‬ ‫געוויסע מיני מצבים וואס ס'קומט אן‪.‬‬ ‫א מדה איז סך הכל א דעפארטמענט‪ ,‬אזוי ווי מ'רעדט ‪ -‬סך הכל‬ ‫און נאכדעם איז דא בירורים אין מדות‬ ‫א דעפארטמענט וואס פירט אויס געוויסע הנהגות‪ .‬א מענטש‬ ‫אויכעט‪ :‬יעדער מענטש דארף מברר זיין זיינע מדות‪ .‬א מענטש‬ ‫דארף אויפפאסן אויף זיך און אויף אלע זיינע זאכן‪ ,‬בפרט ווען‬ ‫וואס איז א גוטער מענטש ‪ -‬א גוטער מענטש! ער האט ליב צו‬ ‫ס'קומט צו די מדה פון כעס‪ ,‬וואו ער איז שוואך אויף דעם‪.‬‬ ‫געבן‪ ,‬ער איז א ברייטער מענטש ‪ -‬ער דארף מברר זיין די מדה‬ ‫אבער מ'קען נישט לאזן די מדה זיך אליין פירן‪ .‬ס'דארף דא זיין‬ ‫אויכעט‪ .‬פארוואס? כאטש על פי רוב איז עס א גוטע מדה‪,‬‬ ‫איינער וואס איז בראש פון אלעס ‪ -‬דער מלך‪ ,‬דער מענטש'ס‬ ‫ס'איז א שטיק גוטסקייט ‪ -‬אבער מ'דארף עס מברר זיין‪,‬‬ ‫שכל‪ .‬ער דארף מברר זיין אז יעדע איינע פון זיינע מדות זענען‬ ‫מ'דארף וויסן וואו איין‪ ,‬וואו אויס‪ .‬א מענטש וואס פארשטייט‬ ‫פאר א ריכטיגע זאך‪ :‬ער ווערט נישט צו שנעל בכעס‪ ,‬ער ווערט‬ ‫נישט וואס דאס מיינט‪ ,‬ער קען לאזן אלעס אזוי ווי ס'איז ‪-‬‬ ‫נישט צו ווייניג ‪ -‬זיין אהבה האט מיט גדרים‪ .‬ער דארף אכטונג‬ ‫אפילו ס'איז די בעסטע מדה ‪ -‬קען ער אנקומען צו שלעכטע‬ ‫געבן אויף אלעס‪ .‬ער קען נישט זאגן‪" :‬אה‪ ,‬דאס איז מיין‬ ‫זאכן‪.‬‬ ‫נעיטשור‪ ".‬דער קעניג דארף מאכן זיכער אז אלעס פארט גוט ‪-‬‬ ‫יעדע זאך דארף מען האבן א פילטער‪ ,‬הייסט עס‪ .‬מ'דארף עס‬ ‫ער איז שולדיג אויף אלעס‪ .‬ער קען נישט זאגן‪" :‬אה‪ ,‬דאס איז‬ ‫דורכזעהן‪ :‬וואו יא‪ ,‬וואו נישט‪ .‬מ'דארף מברר זיין‪ .‬א חכם דארף‬ ‫פאר'ן אנדערן דעפארטמענט‪ ".‬פאר וואס ביסטו דער קעניג? א‬ ‫מברר זיין וואס‪ ,‬ווען‪ ,‬וואו‪.‬‬ ‫מענטש איז א קעניג אויף זיך אליינס‪.‬‬ ‫במילא‪ :‬ווען ס'קומט צו די מדה פון אהבה דארף מען א בירור‪,‬‬ ‫ווען ס'קומט צו גבורה דארף מען א בירור‪ ,‬ווען ס'קומט צו‬ ‫א מענטש איז א קעניג אויף זיך‬ ‫תפארת דארף מען א בירור ‪ -‬וואו איין‪ ,‬וואו אויס‪ .‬פון אהבה‬ ‫קען מען אנקומען אין שאול תחתית‪ ,‬און פון אהבה קען מען‬ ‫אליינס‪.‬‬ ‫אנקומען ביז די גרעסטע עולמות‪ ,‬די גרעסטע מדרגות פון‬ ‫אהבת השם‪ .‬פון יראה קען מען אנקומען צו די גרעסטע‬ ‫ווען ס'קומט צו די מדות פון די הייליגע אבות ‪ -‬אברהם הוליד‬ ‫מדרגות‪ ,‬און מ'קען אנקומען צו די גרעסטע דעפרעסיע‪ .‬פון‬ ‫את יצחק‪ :‬ווען די מדת האהבה איז אויסגערייניגט און‬ ‫תפארת קען מען אנקומען צו שלעכטע חברים‪ ,‬און מ'קען‬ ‫אויסגעהייליגט‪ ,‬דעמאלטס קען פון דארטן ארויסקומען גבורה‪,‬‬ ‫אנקומען צו די גרעסטע מדרגות‪ .‬יעדע זאך ווענדט זיך‪ .‬אויב‬ ‫ווייל ס'איז ריין‪ .‬דא דארף מען זיין באהבה‪ ,‬דא דארף מען זיין‬ ‫מ'איז נישט מברר א מדה‪ ,‬אויב ס'איז נישט דא קיין גרענעץ ‪-‬‬ ‫בגבורה‪ .‬און ווען ס'איז אויסגעמישט‪ ,‬ווען ס'איז נישט קלאר‪,‬‬ ‫ס'דארף זיין דא א גרענעץ‪ ,‬די מדה דארף האבן גרענעצן ‪ -‬קען‬ ‫ווען ס'איז נישט ריין‪ ,‬דעמאלטס קען נישט ארויסקומען איינס‬ ‫יעדע קאנעקשען אנקומען צו א סכנה‪ .‬ווו שטעלט מען עס אן?‬ ‫פון די צווייטע ‪ -‬ווייל ער איז א גוטער מענטש נישט ווייל ס'איז‬ ‫ווו נישט? ווען יא? ווען נישט?‬ ‫ריכטיג‪ ,‬נאר אזוי איז זיין נעיטשור‪ ,‬און באלד ווען ס'איז נישט‬ ‫ס'איז דא‪ :‬א מענטש איז אזוי ווי א מלך‪ .‬א מלך האט אונטער‬ ‫ריכטיג צו זיין א גוטער מענטש‪ ,‬איז ער נאך אלץ א גוטער‬ ‫זיך אסאך אפטיילונגען‪ .‬אין א מדינה איז דא א מיליטער‪ ,‬ס'איז‬ ‫מענטש‪ .‬ער קען נישט! דאס איז די כח פון די הייליגע אבות‪,‬‬ ‫דא א געזונטהייט‪-‬דעפארטמענט‪ ,‬ס'איז דא פינענשעל ‪ -‬ס'איז‬ ‫פון "אברהם הוליד את יצחק‪ ,‬יצחק בן אברהם" ‪ -‬ס'קען זיין‬ ‫דא אסאך חלקים אין א מדינה‪ .‬נו‪ ,‬איז דא א מלך וואס ער‬ ‫געקניפט און געבונדן‪.‬‬ ‫קאארדינעיט די גאנצע זאך‪ .‬אין א מענטש איז דא מדות‪ :‬די‬ ‫ג עמוד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫די מדה גייט אריבער אין ירושה‬ ‫וועג‪ .‬און דערפאר קען פונעם זעלבן טאטן קומען ארויס א‬ ‫ס'איז כדאי דא צו ארויסברענגען א‬ ‫גאנץ אנדערער זון‪.‬‬ ‫מורא'דיגע זאך‪ .‬כ'האב געזען פון דער‬ ‫און דער הייליגער זיידע חתם סופר זאגט די זעלבע זאך פון אן‬ ‫גרויסער גאון ר' חיים בריסקער‪ :‬פארוואס‬ ‫אנדערן פלאץ (דרשות חת"ס‪ ,‬חלק ג‪ ,‬עמ' קג)‪ .‬די גמרא‬ ‫זעט מען לפעמים מענטשן ‪ -‬גרויסע‪,‬‬ ‫(פסחים נז ע"א) זאגט א מורא'דיגע זאך פון ישמעאל בן פיאכי‪.‬‬ ‫גרויסע חשוב'ע אידן ‪ -‬און מ'זעט פון זייערע קינדער קומען‬ ‫פון איין זייט הערט מען ווי די עזרה האט אויסגעשריגן‪" :‬שאו‬ ‫ארויס ממש רוצחים‪ ,‬געפערליכע באנדיטן‪ .‬ווי קען עס זיין? ער‬ ‫שערים ראשיכם‪ ,‬ויכנס ישמעאל בן פיאכי‪ ,‬תלמידו של פנחס‪,‬‬ ‫איז דאך אזא חשוב'ער איד?‬ ‫וישמש בכהונה גדולה" ‪ -‬ער איז דאך געווען א תלמיד פון‬ ‫זאגט ר' חיים ‪ -‬דאס איז א ר' חיים'ס חידוש‪ :‬דער טאטע איז‬ ‫פנחס! אבער פון די אנדערע זייט זאגט די גמרא‪" :‬אוי לי מבית‬ ‫געווען א פשוט'ער רוצח‪ ,‬ער האט עס אריינגעלייגט אין גוטע‬ ‫ישמעאל בן פיאכי‪ ,‬אוי לי מאגרופן" ‪ -‬זיינע בני בית זענען‬ ‫זאכן ‪ -‬ער איז געווען א רוצח אויף גוטע זאכן‪ .‬זיין זון האט די‬ ‫געווען שלאגערס‪ ,‬זייערע ארבעטער האבן געשלאגן די מענטשן‬ ‫זעלבע רציחה‪ ,‬ער האט פשוט נישט אזוי גוט אריינגעלייגט‪.‬‬ ‫מיט שטעקענעס‪ .‬וואס איז דאך פשט ‪ -‬א תלמיד פון פנחס‪,‬‬ ‫ס'איז נישט קיין חידוש‪ ,‬ס'איז נישט קיין פראגע פארוואס זיין‬ ‫אדער א הויז פון שלאגערס? זאגט דער חתם סופר‪ :‬ביידע זאכן‬ ‫זון איז א רוצח געווארן ‪ -‬דער טאטע איז אויך געווען א רוצח‪.‬‬ ‫‪ -‬צו זיין א בעל אגרוף‪ ,‬א שלאגער‪ ,‬און צו זיין א חונף‪ ,‬א‬ ‫דער טאטע האט די רציחה אריינגעלייגט אין גוטע זאכן‪ ,‬ס'האט‬ ‫שמייכלער ‪ -‬זענען ביידע שלעכטע מדות‪ .‬אבער ביי א צדיק‬ ‫אויסגעזען גוט פון דרויסן‪( .‬דער ווארט שטייט אין דבר אליהו‪,‬‬ ‫גמור גייען זיי ביידע אריין אין עבודת ה'‪ .‬מ'זעט דאך ביי פנחס‪:‬‬ ‫חלק ב‪ ,‬עמ' רעה‪).‬‬ ‫ער איז אריין צו די שבט שמעון און ער זאגט זיי "ווו האבן מיר‬ ‫און אזא מעשה שטייט מיט זיין טאטן‪ :‬ווען דער בית הלוי'ס‬ ‫געזען אז שבט לוי איז גרעסער פון שמעון?" (סנהדרין פב ע"ב)‬ ‫ספר איז ארויס געדרוקט געווארן‪ ,‬האט ר' חיים עס‬ ‫‪ -‬ער האט זיך געמאכט ווי ער רעדט פאר זייער כבוד‪ ,‬און אזוי‬ ‫דורכגעקוקט‪ ,‬און ער האט געפונען דארט זיין טאט'נס פירוש‬ ‫איז ער אריין‪ .‬אבער ווען ער איז שוין אריין‪ ,‬איז ער אריין מיט א‬ ‫אויפ'ן פסוק "אשרי איש ירא את ה'‪ ,‬במצותיו חפץ מאד ‪ -‬גבור‬ ‫שטארקער האנט‪ ,‬און ער האט געהארגעט די רשעים‪ .‬אזוי איז‬ ‫בארץ יהיה זרעו‪ ,‬דור ישרים יברך"‪ .‬דער פירוש האט אים זייער‬ ‫געווען ישמעאל בן פיאכי‪ :‬ער אליין איז געווען א תלמידו של‬ ‫אויסגענומען‪ ,‬און ער האט דאס געזאגט פאר זיין טאטן‪ .‬האט‬ ‫פנחס ‪ -‬ער האט גענומען די שווערע מדות און אריינגעלייגט‬ ‫דער בית הלוי אים געענטפערט‪ :‬איך האב נאך א בעסערן‬ ‫אין עבודת ה'‪ .‬נאר זיינע בני בית האבן די מדות געלערנט פון‬ ‫פירוש‪ .‬דער טאטע גיט אריבער פאר'ן זון נאר די מדה אליין ‪-‬‬ ‫אים לקלקלה ‪ -‬להיטיב האבן זיי עס נישט געוויסט‪ .‬דערפאר‬ ‫עצם המדה‪ .‬אבער ווי אזוי מען זאל די מדה נוצן‪ ,‬דאס גיט ער‬ ‫שרייט די עזרה‪ :‬ער ‪ -‬תלמידו של פנחס‪ ,‬אבער זיין הויז ‪ -‬אוי לי‬ ‫נישט אריבער; יעדער איינער נוצט די מדה אויף זיין אייגענעם‬ ‫מאגרופן‪.‬‬ ‫ארבעטן מיט די נאטור‬ ‫הטבע ‪ -‬דער מענטש איז באשאפן געווארן צו שבור זיין די‬ ‫ווען א מענטש דארף זיך מברר זיין זיינע מדות‪ ,‬ס'איז נישט‬ ‫נאטור‪ .‬ווי גייט דאס אויס מיט די גמרא? די גמרא זאגט‪ :‬ארבעט‬ ‫גענוג אז א מענטש טוט די ריכטיגע זאך ‪ -‬ער דארף מברר זיין‪.‬‬ ‫מיט די נאטורן‪ ,‬ווער א שוחט ‪ -‬און דער רבי ר' אלימלך זאגט‪:‬‬ ‫וועלכע מדה עס זאל נישט זיין‪ ,‬דארף זיין נתברר‪ ,‬אז ער ווערט‬ ‫שבור די נאטורן? ס'איז איין זאך‪ :‬מ'ניצט די נטיה‪ ,‬אבער‬ ‫נישט געפירט ביי זיין מדה ‪ -‬נאר ער פירט זיין מדה‪.‬‬ ‫מ'שבורט זי צו די ריכטיגע זייט‪ .‬דער שוחט ניצט זיין נטיה פאר'ן‬ ‫און אודאי‪ :‬ווען א מענטש האט א געוויסע נטיה‪ ,‬פארשטייט ער‬ ‫בלוט ‪ -‬אבער ער לייגט זי אריין אין שחיטה‪ ,‬אין מצוות‪ .‬דאס‬ ‫אז דאס איז וואס דער אייבערשטער וויל פון אים‪ ,‬אז ער דארף‬ ‫איז שוין געבראכן די נאטור פאר קדושה‪ .‬א מענטש איז א גבור‪,‬‬ ‫ארבעטן אויף דעם וועג‪ .‬א מענטש דארף נישט גיין ארבעטן‬ ‫דארף ער ארבעטן אין זאכן וואס האבן מיט גבורה‪ .‬מ'זעט שוין‬ ‫קעגן די נאטורן ‪ -‬מ'דארף ארבעטן מיט די נאטורן‪ .‬ווי די גמרא‬ ‫אין די גמרא בכלל אין דרך הלימוד‪ :‬אין אדם לומד אלא ממקום‬ ‫זאגט אין מסכת שבת (דף קנו‪ :).‬א מענטש זעט אז ער איז‬ ‫שלבו חפץ (עבודה זרה יט ע"א) ‪ -‬א תלמיד‪ ,‬א רבי‪ ,‬די אלע‬ ‫געבוירן אין מזל מאדים ‪ -‬די גמרא גיט ארויס די ברירות‪ :‬אי‬ ‫זאכן‪ .‬א מענטש האט א געפיל פאר א זאך ‪ -‬אזוי האט דער‬ ‫אומנא‪ ,‬אי גנבא‪ ,‬אי טבחא‪ ,‬אי מהולא ‪ -‬א רופא וואס לאזט‬ ‫אייבערשטער עס אויסגעשטעלט‪ .‬א מענטש זעט זיין נאטור ‪-‬‬ ‫בלוט‪ ,‬א גנב‪ ,‬א שוחט‪ ,‬א מוהל ‪ -‬ווייל דער כח פון בלוט איז אין‬ ‫אזוי זעט דאך די חובת הלבבות‪ .‬ווען א מענטש זעט ער האט‬ ‫אים אזוי אדער אזוי‪ .‬און דער הייליגער רבי ר' אלימלך זאגט אין‬ ‫געוויסע כוחות‪ ,‬ווייסט ער אז ער דארף ארבעטן מיט די מדה‪,‬‬ ‫צעטיל קטן (סימן טז)‪ :‬האדם לא נברא בעולם רק לשבר את‬ ‫ד עמוד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫מדות פירן דיך‪ .‬און דאס איז די נקודה פון "אברהם הוליד את‬ ‫מיט די הנהגה‪ .‬אבער מ'דארף שוין ארבעטן קעגן די מדות‬ ‫יצחק" און "יצחק בן אברהם"‪.‬‬ ‫אויך‪ :‬מ'דארף זיין קלאר ‪ -‬דו פירסט דיינע מדות‪ ,‬נישט דיינע‬ ‫דער בירור פון די דורות‬ ‫עשו האט זיך שוין געמאכט ווי ער איז א גוטער‪ .‬ישמעאל האט‬ ‫פון די אנדערע זייט זעען מיר אין די וואכענדיגע פרשה די‬ ‫זיך נישט געמאכט ‪ -‬ישמעאל איז געווען אפן און גראב‪ :‬ותצחק‪,‬‬ ‫געוואלדיגע זאך‪ :‬מ'זעט דאך‪ ,‬אברהם האט געהאט א זון‬ ‫ווי ס'שטייט אין פסוק דא‪ ,‬האט ער געזען ער איז מצחק ‪-‬‬ ‫ישמעאל ‪ -‬ווי דער מדרש ברענגט עס‪ .‬יצחק האט געהאט א זון‬ ‫עבודה זרה‪ ,‬גילוי עריות‪ .‬ער האט אפן און גראד געטון אלעס ‪-‬‬ ‫עשו‪ .‬און שפעטער איז עס נתלבן געווארן‪ ,‬ביז ס'איז‬ ‫מ'האט נישט געדארפט זיין קיין גרויסער חכם צו דאס‬ ‫ארויסגעקומען יעקב‪ ,‬און יעקב איז געווען שלם ‪ -‬ס'איז געווען‬ ‫דערקענען‪.‬‬ ‫די צוועלף שבטי י‪-‬ה‪ ,‬אלע זענען געווען בשלימות‪ .‬וואס איז‬ ‫און מען האט גערופן עשו "אדום"‪ :‬ס'שטייט אין פסוק‪ ,‬ער האט‬ ‫פשט? ווייל פון אברהם איז געווען א געוויסע חלק‪ ,‬זאגן אונז‬ ‫געבעטן "געב מיר מן האדום האדום הזה" ‪ -‬געב מיר פון דעם‬ ‫חז"ל‪ ,‬וואס האט נאך געדארפט נתברר ווערן ‪ -‬און די שלעכטע‬ ‫רויטן זאך ‪ -‬אה‪ ,‬האט מען אים גערופן אדום‪.‬‬ ‫חלק איז ארויסגעגאנגען אין ישמעאל‪ ,‬און די גוטע חלק איז‬ ‫געבליבן ביי יצחק‪ .‬די זעלבע זאך‪ :‬אין יצחק איז נאך געווען א‬ ‫פארוואס? דער הייליגער חתם סופר (חתם סופר על התורה‪,‬‬ ‫חלק וואס האט געדארפט ארויסגיין ‪ -‬עס איז אריינגעגאנגען‬ ‫תולדות עמ' לו‪-‬לז) זאגט‪ :‬א נאמען פון א מענטש ווייזט‬ ‫אין עשו‪ ,‬און א חלק איז אריינגעגאנגען אין יעקב‪ .‬דאס הייסט‬ ‫געווענליך אויף זיין פנימיות‪ .‬אבער עשו'ס מציאות איז געווען‬ ‫א בירור‪.‬‬ ‫אז ער לעבט מיט חיצוניות‪ .‬ער זעט עסן ‪ -‬וויאזוי רופט מען‬ ‫עסן? וועלכע נאמען זאל מען געבן פאר עסן? רויט? א קאליר!‬ ‫און וואס מ'זעט איז‪ :‬ביי אברהם איז דער בירור געווען צוויי‬ ‫ס'האט דיר געפאלן פון דעם רויטן‪ ,‬פון דעם רויטע עסן? וואס‬ ‫אנדערע ברידער‪ ,‬נישט דער זעלבער יארגאנג בכלל‪ .‬ביי יצחק‬ ‫הייסט א רויט עסן? זאג וואס דו ווילסט! ווייל ער האט געזאגט‬ ‫איז עס שוין געווען צווילינג ‪ -‬שוין אויף איינמאל‪ .‬עד כדי כך אז‬ ‫פאר יעקב אבינו "געב מיר פון דעם רויטן עסן" ‪ -‬ביסט א‬ ‫רבקה האט געזאגט "ויתרוצצו הבנים בקרבה" ‪ -‬ס'זענען‬ ‫חיצוניות'דיגער מענטש‪ ,‬און דיין נאמען איז חיצוני‪ :‬אדום‪ ,‬ביסט‬ ‫געגאנגען מכות‪ .‬ער האט געוואלט ארויסגיין דא‪ ,‬ווען עשו האט‬ ‫א רויטער‪ .‬דאס איז זיין נאמען ווייל ער לעבט אין חיצוניות‪.‬‬ ‫געוואלט ארויסגיין אין די בית עבודה זרה‪ ,‬און יעקב האט‬ ‫געוואלט ארויסגיין אין בית המדרש‪ .‬מ'זאגט נאך פון‬ ‫סאטמארער רב (דברי יואל‪ ,‬תולדות עמ' תקצ"ט) אז זי האט‬ ‫א נאמען פון א מענטש ווייזט‬ ‫געמיינט אז ס'איז איינער ‪ -‬ער וויל גיין אין ביידע ‪ -‬און דאס איז‬ ‫געווענליך אויף זיין פנימיות‪.‬‬ ‫איר געווען א גרויסע פראבלעם‪ :‬די זעלבע בחור גייט לערנען‬ ‫און ער גייט שייגעצן?!‬ ‫ס'איז געווען שווערער אויפצוכאפן דעם בירור צווישן יעקב און‬ ‫אבער ווען זי האט געהערט אז ס'איז צוויי אנדערע מענטשן‪,‬‬ ‫עשו‪ .‬יצחק האט געהאלטן אפשר אז עשו איז דער בעסערער‪,‬‬ ‫האט זי זיך בארואיגט‪ .‬אבער מ'זעט שוין‪ :‬דער בירור איז שוין‬ ‫ווייל צום אויסזעהן איז ער געווען מער דער חכם און דער‬ ‫געווען נאך נענטער‪ .‬און פון דארטן און ווייטער איז עס שוין‬ ‫געריבענער ‪ -‬און דאס איז געווען די נקודה‪.‬‬ ‫נישט געווען קיין צוויי מענטשן‪ .‬יעקב און עשו זענען געווען‬ ‫צוויי אנדערע מענטשן ‪ -‬אבער דער בירור איז געווען איידעלער‪:‬‬ ‫בירורים ווערן שטענדיג איידעלער‬ ‫ס'מיינט צו זאגן אזוי‪ :‬ווען אדם הראשון איז באשאפן געווארן‪,‬‬ ‫אבער פון דארטן און ווייטער האט דער אייבערשטער געמאכט‬ ‫איז ער געווען כלו שלם ‪ -‬ער איז געווען ממש א קדוש עליון‪,‬‬ ‫בירורים‪ ,‬בירורים‪ ,‬בירורים‪ .‬און די עבודה פון א איד איז‬ ‫בצלם אלקים עשה את האדם‪ .‬ער האט נישט געהאט קיין שום‬ ‫בירורים‪ :‬איין בירור‪ ,‬נאכאמאל בירור ‪ -‬נישט צוויי מענטשן‪ ,‬ווי‬ ‫ציעונג צו רע ‪ -‬דער הייליגער שם משמואל שמועסט עס אויס‬ ‫פריער אין די דורות צוריק‪ .‬אזוי ווי מ'האט פריער גערעדט‪ :‬צו‬ ‫כמה פעמים ‪ -‬ער האט זיך נישט געצויגן צו רע בכלל‪ .‬נאך וואס‬ ‫מתקן זיין די חטא פון די עץ הדעת ‪ -‬דאס וואס דער‬ ‫ער האט געגעסן פון עץ הדעת ‪ -‬עס איז געווען א געוויסע בוים‬ ‫אייבערשטער וויל פון א מענטש אויף דער וועלט איז מברר זיין‬ ‫וואס האט געקענט מאכן פראבלעמען‪ ,‬אבער ס'איז נישט‬ ‫בירורים‪ .‬ווי מער נענטער מ'איז געווען צו די חטא עץ הדעת‪ ,‬ווי‬ ‫געווען אין אים‪ .‬ער האט געהאט א נסיון צו עסן ‪ -‬מ'זעט דאך‪,‬‬ ‫פריער אין די יארן‪ ,‬זענען די פראבלעמען געווען מער‬ ‫ער האט יא געגעסן‪ ,‬א נסיון האט ער געהאט ‪ -‬אבער ס'איז‬ ‫אינדרויסן פון דעם מענטש‪.‬‬ ‫ה עמוד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫מ'דארף מער מברר זיין פאר משיח קומט ‪ -‬דורכאקערן יעדן‬ ‫נישט געווען אין זיין גוף‪ .‬נאך די חטא עץ הדעת איז די טוב ורע‬ ‫מענטש‪ ,‬יעדע זאך‪ ,‬ביזן סוף‪ .‬דער אייבערשטער פרעגט "מי‬ ‫אריינגעקומען אין דעם מענטש‪ .‬יעצט דארף שוין א מענטש זיך‬ ‫לשם אלי"‪ :‬ביסט מיינס ביזן סוף? ביז די עק‪ ,‬עק‪ ,‬עק ‪ -‬יעדע‬ ‫שלאגן מיט זיך אליינס‪ :‬ווען צו טון דאס טוב‪ ,‬ווען נישט‪ .‬ס'איז‬ ‫געפיל איז פאר מיר? מ'דארף דורכגיין יעדע איינציגסטע געפיל‪.‬‬ ‫נישט עפעס א דרויסנדיגע זאך ‪ -‬עס שלאגט זיך מיט זיך אליין‪.‬‬ ‫מ'קומט אריין אין שווערערע נסיונות‪ ,‬ווען א מענטש גייט דורך‬ ‫אין די פריערדיגע דורות איז געווען‪ :‬ס'איז געווען מענטשן וואס‬ ‫די יארן און מ'קומט צו די ימות המשיח ‪ -‬און דער אייבערשטער‬ ‫זענען געווען רע‪ ,‬און ס'איז געווען מענטשן וואס זענען געווען‬ ‫וועט זען וואו זענען מיינע מענטשן‪ ,‬ווען איינער וועט דורכלעבן‬ ‫טוב‪.‬‬ ‫די יארן‪ .‬צדיקים האבן געזאגט‪ :‬פאר משיח גייט קומען וועט‬ ‫מ'האט געדארפט מחליט זיין וואו דו גייסט!‬ ‫מען זיך דארפן דראפעווען אויף גראדע ווענט‪ .‬אבער ווער עס‬ ‫ס'איז געווען אין די מענטשן אויכעט‪ ,‬אבער דאס איז נישט‬ ‫גייט דאס דורך ‪ -‬מיינט ער איז דורכגעגאנגען דעם בירור‪ .‬ער‬ ‫געווען אזוי שטארק‪ .‬ווי שפעטער מ'גייט אריין‪ ,‬זענען די טוב‬ ‫האט דורכגעמאכט די פראבע‪ ,‬ווי מ'זאגט‪ .‬ביז א הונדערט ‪ -‬ער‬ ‫ורע געווארן מער און מער אויסגעמישט ‪ -‬אז מ'וואלט זיך‬ ‫איז דורכגעגאנגען די גאנצע מעשה‪ .‬מיט א ‪ 99‬קען מען נישט‬ ‫געקענט ממחיש זיין‪.‬‬ ‫דורכגיין‪ ,‬אויב דו ווילסט אנקומען צו ימות המשיח‪ .‬צדיקים‬ ‫האבן אויך געזאגט‪ :‬דער קונץ איז נישט אז דער יצר הרע געבט‬ ‫אין אמאליגע צייטן‪ ,‬ווען א מענטש איז אריינגעקומען אין א‬ ‫א פראסק ארויף‪ ,‬א פראסק אראפ‪ .‬דאס איז נישט דער קונץ‪.‬‬ ‫בית המדרש‪ ,‬איז ער שוין געקומען דאווענען‪ .‬עס קען זיין ער‬ ‫דער קונץ איז ווער עס געבט די לעצטע פראסק‪ .‬ווער עס הייבט‬ ‫האט געהאט א נסיון אריינצוקומען‪ ,‬אבער חז"ל זאגן (סוכה נב‬ ‫זיך אויף און גייט ווייטער נאכאמאל‪ ,‬נאכאמאל‪ ,‬נאכאמאל ‪ -‬ער‬ ‫ע"ב)‪ :‬דער יצר הרע קומט ‪ -‬משכהו לבית המדרש‪ .‬און ווען א‬ ‫געווינט די מלחמה‪ ,‬מלחמה להשם בעמלק‪ .‬א מלחמה גייט‬ ‫מענטש איז אריינגעקומען אין בית המדרש ‪ -‬אין בית המדרש‬ ‫אייביג אזוי‪ .‬נאר ס'איז נאך נישט געווען קיין מלחמה ‪ -‬ס'איז‬ ‫איז געווען בית המדרש! ס'איז נישט געווען קיין טעלעפאן‪,‬‬ ‫נישט קיין מלחמה אויב יעדער בוקט זיך‪ .‬א מלחמה מיינט‬ ‫ס'איז גארנישט געווען‪ .‬ס'איז נישט געווען קיין ביזנעס ‪ -‬וואס‬ ‫ס'גייט פעטש‪ :‬איינער אראפ‪ ,‬צוויי אראפ ‪ -‬ס'קען זיין טויזנטער‪,‬‬ ‫קען מען טון אין בית המדרש? מען קען שמועסן‪ ,‬אוקעי‪ ,‬מען‬ ‫מיליאנען טויטע פון ביידע זייטן‪ .‬ווער איז דער געווינער? דער‬ ‫קען שמועסן‪ .‬קען זיין מענטשן האבן געשמועסט אין בית‬ ‫געווינער איז דער וואס איז געגאנגען ביזן סוף‪ .‬דאס הייסט א‬ ‫המדרש‪ .‬אבער דער רעיון‪ :‬אין בית המדרש איז געווען א בית‬ ‫געווינער‪ .‬דער וואס געבט אויף און הייבט אויף די ווייסע פאן‬ ‫המדרש‪.‬‬ ‫איז א פארלוירער אין די מלחמה‪ .‬ווער גייט געווינען די‬ ‫ווי שפעטער ‪ -‬מ'גייט היינט אריין אין בית המדרש‪ ,‬מ'קען אין די‬ ‫מלחמה? מלחמה להשם בעמלק‪.‬‬ ‫בית המדרש האבן די זעלבע זאכן‪ .‬מ'קען האבן אלעס אין בית‬ ‫המדרש ‪ -‬דער זעלבער יצר הרע‪ ,‬דאס אלעס קען מען‬ ‫אריינברענגען אין בית המדרש‪ .‬אזוי קומט עס אויס אז אין בית‬ ‫א מענטש קען זיין א מינוט א מלאך‪,‬‬ ‫המדרש דארף מען שוין אויך האבן בירורים‪ .‬אין יעדע פלאץ‪,‬‬ ‫א מינוט א גלח‪.‬‬ ‫אין יעדע זאך‪ ,‬היינטיגע צייטן ‪ -‬אין יעדער איינציגסטער זאך‬ ‫וואו מ'גייט‪ ,‬דארף מען מאכן בירורים‪ .‬איז דא א היינטיגע זאך‬ ‫עמלק גייט קאלט מאכן‪ ,‬ער גייט פרובירן דאס און יענץ‪ .‬און‬ ‫וואס איז הונדערט פראצענט גוט‪ ,‬נישטא גארנישט‪ ,‬נישט קיין‬ ‫עשו מאכט זיך אזוי ‪ -‬די חיצוניות‪ ,‬די פנימיות ‪ -‬מ'גייט דאס‬ ‫שום פראבלעם? מ'קען נישט‪ .‬ווי שפעטער מ'גייט אריין‪ ,‬ווערן‬ ‫נישט דורכלאזן‪ ,‬יעדע זאך‪ .‬דער עשו ‪ -‬שטייט אין שם משמואל‬ ‫אלץ מער זאכן מער און מער אויסגעמישט‪ ,‬און מ'דארף‬ ‫(תולדות תרע"ד) ‪ -‬איז געווען א גרויסער רבי מיט די‬ ‫ארויסשלעפן מער און מער פון דעם ‪ -‬מער בירורים‪ ,‬טיפער‬ ‫בעקיטשעס‪ :‬ער האט זיך געטון מיט חשבונות‪ ,‬מיט תורה‪ ,‬ס'איז‬ ‫אריינגיין‪ ,‬נאך מער אויסגראדן‪ .‬ס'איז דא א זאך‪ :‬אין בית‬ ‫געגאנגען א ריח‪ ,‬ס'האט אויסגעזען אלעס מורא'דיג‪ .‬אבער ער‬ ‫המדרש אויכעט דארף מען אויך מברר זיין עפעס‪.‬‬ ‫איז געווען אן עשו‪ .‬און אזוי וועט עס זיין לעתיד לבוא‪ ,‬שטייט‬ ‫ווייל פריערדיגע דורות ‪ -‬ס'איז געווען גענוג וואס צו מברר זיין‬ ‫אין די מדרשים‪ :‬עשו וועט זיצן בראש פון אלעמען און קיינער‬ ‫אויפ'ן גאס; מ'האט געדארפט ווייניגער מברר זיין אין בית‬ ‫וועט אים נישט דערקענען ‪ -‬ביז דער אייבערשטער וועט אליין‬ ‫המדרש‪ .‬היינט גייט מ'אריין טיפער‪ ,‬טיפער‪ ,‬טיפער‪ :‬יעדע‬ ‫קומען און אים ארויסווארפן‪ .‬מ'גייט דאס מברר זיין‪ .‬און ווי‬ ‫דקות'דיגע זאך דארף מען מברר זיין‪ .‬בכלל‪ ,‬דאס וואס מ'זעט ‪-‬‬ ‫טיפער מ'גייט אריין‪ ,‬ווערן אין יעדן מענטש גרעסערע בירורים‪,‬‬ ‫צדיקים האבן שוין געזאגט‪ ,‬אז א מענטש קען זיין א מינוט א‬ ‫טיפערע בירורים ‪ -‬ביז מ'קומט נענטער צו אויסצורייבן‪,‬‬ ‫מלאך‪ ,‬א מינוט א גלח‪ .‬וואס איז דאס? ס'שלעפט אים אהער‬ ‫אויסצוהייליגן די ריינקייט פון א איד‪.‬‬ ‫און אהין‪ .‬עס קען זיין אין איין מענטש אזעלכע שטארקע כוחות‬ ‫די גמרא זאגט דאך שוין‪ ,‬ווען ס'רעדט זיך פון די יארן פון‬ ‫אויף אלע זייטן‪ ,‬א מישעניש אהין און צוריק‪ ,‬יעדן טאג עפעס‬ ‫עקבתא דמשיחא‪ ,‬פון די פראבלעמען וואס ס'גייט אלץ זיין‪,‬‬ ‫אנדערש‪ .‬דאס איז בירורים‪ .‬מ'גייט אריין מער דקות'דיג‪,‬‬ ‫ו עמוד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫מינוט‪ ,‬קיין רגע! מ'לאזט נישט קיינעם אויס‪ .‬יעדער גייט דורך‬ ‫האט די גמרא (סנהדרין צח ע"ב) געזאגט "ייתי ולא אחמיניה" ‪-‬‬ ‫דער נסיון פון עקבתא דמשיחא ‪ -‬זה בכה וזה בכה ‪ -‬אבער צד‬ ‫ער זאל שוין קומען‪ ,‬אבער איך וויל נישט זען וואס גייט דארט‬ ‫השוה שביניהם אז דער אייבערשטער פירט די בירורים‪ .‬מ'גייט‬ ‫פארקומען‪ .‬מ'קען זען מיט די קלארע אויגן די מלחמה וואס‬ ‫ווייטער מיט דעם‪ ,‬טיפער מיט דעם‪ ,‬נאך טיפער!‬ ‫ס'גייט פאר‪ ,‬די וועג וואס קומט פאר פון ביידע זייטן‪ ,‬ארום יעדן‬ ‫ר' צדוק זאגט‪ :‬ס'איז דא די גרויסע נשמות וואס זענען מסכים‬ ‫מענטש‪ .‬קיינער קען זיך נישט ארויסדרייען פון די מלחמה‪.‬‬ ‫געווען אריינצוגיין אין די הארץ פון די לייבן גרוב ‪ -‬טיף אריין‬ ‫ס'איז געווען צייטן וואס מ'האט געקענט זאגן‪ :‬דער וואס איז אין‬ ‫אין די לייבן גרוב ‪ -‬ארויסצונעמען ניצוצות וואס זענען געווארן‬ ‫בית המדרש‪ ,‬דער וואס לערנט‪ ,‬דער וואס דאווענט ‪ -‬ער האט‬ ‫פארכאפט דארטן‪ .‬ס'איז דא די וואס דארטן ‪ -‬מ'זאל זיך ממחיש‬ ‫נישט די אלע זאכן‪ ,‬ער וועט זיך נישט אנשטויסן אין דער‬ ‫זיין וואס דא מיינט‪.‬‬ ‫מלחמה‪ .‬אבער ווען עס קומט נענטער‪ ,‬מ'גייט אריין ווייטער אין‬ ‫גרעסערע בירורים ‪ -‬מ'לאזט נישט קיינעם אויס‪ .‬קיינמאל‪ ,‬קיין‬ ‫אריינגיין אין די טיפע פלעצער‬ ‫האט געזאגט‪ :‬און אינמיטן טאג שרייט ער "ווען קען מען‬ ‫לאמיר זיך פארשטעלן א בן מלך‪ ...‬מ'רעדט שוין פון דעם בן‬ ‫דאווענען מנחה?! וואס גייט זיין מיט מנחה?!" די נחת רוח וואס‬ ‫מלך‪ ,‬יעדער הערט עס שוין‪ ,‬מ'האט שוין געהערט די משלים‬ ‫דער מענטש קען ברענגען פאר'ן אייבערשטן‪ ...‬דער הייליגער‬ ‫אין חדר און מ'האט שוין אויסגעדראשן און אויסגעוועבט‪.‬‬ ‫חידושי הרי"ם זאגט אין דער וואכענדיגער פרשה (חידושי‬ ‫אבער די נקודה איז ווען א מענטש זעהט ‪ -‬לאמיר נישט ניצן‬ ‫הרי"ם על התורה‪ ,‬פרשת תולדות)‪ :‬אלע מדרגות פון שבת ‪-‬‬ ‫קיין בן מלך‪ ,‬לאמיר ניצן א טאטע‪ .‬א טאטע זעט זיין זון ‪ -‬ער‬ ‫דער איד וואס האט זיך צוגעגרייט א גאנצע וואך; אבער דער‬ ‫גייט נישט וויאזוי ער וויל‪ .‬ממש נישט! גארנישט וויאזוי ער וויל!‬ ‫איד וואס ביז שבת ‪ -‬האט ער געארבעט ‪ -‬און ער קומט שבת‪,‬‬ ‫און ער גייט א צווייטע עק וועלט‪ ,‬און איך ווייס נישט וואס ‪ -‬ער‬ ‫און ער זאגט‪" :‬איך ארבעט נישט אין שבת!" די תענוג און נחת‬ ‫האט ממש גארנישט מיט זיין טאטע‪ .‬און דער טאטע הערט‬ ‫רוח קען קיינער נישט געבן פאר'ן אייבערשטן נאר ער‪ ,‬נאר פון‬ ‫צוריק פון איינעם‪ ,‬פינף יאר שפעטער‪ ,‬אז דער זון זאגט‪" :‬איך‬ ‫דעם פלאץ!‬ ‫האב אזא געפיל צו מיין טאטע! און זאלסט וויסן‪ ,‬איך טו נאך‬ ‫פון די שפל המדרגה‪ :‬דער מענטש ראנגלט זיך ארום מיט‬ ‫יעדן טאג די צוויי זאכן פאר מיין טאטע‪ .‬איך האף נאך איין טאג‬ ‫נסיונות אזוי‪ ,‬ס'גייט ‪ -‬ווי מ'זאגט ‪ -‬איין פאטש נאכ'ן צווייטן‪ .‬ער‬ ‫צו קענען צוריק ווערן נאנט מיט אים‪".‬‬ ‫פארלירט‪ ,‬ער דערלייגט‪ ,‬ער זעהט אויס ווי ער דערלייגט‪ ,‬און‬ ‫די געפיל ‪ -‬ס'איז מורא'דיג ווייטאגליך וואס דער טאטע איז‬ ‫ער זאגט‪" :‬רבונו של עולם‪ ,‬אחזתיו ולא ארפנו ‪ -‬איך כאפ דיך‬ ‫דורכגעגאנגען די גאנצע פינף יאר‪ .‬אבער די געפיל און די‬ ‫אן‪ ,‬איך לאז דיך נישט נאך‪ .‬ס'גייט מיר גארנישט אן! ס'גייט מיר‬ ‫ווערטער וואס דאס קינד קען זאגן נאך פינף יאר נישט האבן‬ ‫גארנישט אן!" די נחת רוח פון אריינגיין אין די לייבן גרוב‪ ,‬ער‬ ‫קיין שייכות‪ ,‬און טון פארקערט ווי זיין טאטע וויל ‪ -‬די טיפע‬ ‫שלאגט זיך מיט א לייב פאר איין קליינע מטבע‪ ,‬איין קליינע‬ ‫מדרגה פון אהבה און טיפקייט וואס איז דא צווישן א טאטע און‬ ‫שטיקל פון דעם דעמאנטשטיין‪.‬‬ ‫א זון‪ ,‬און דער געפיל וואס דער טאטע קען באקומען‪ ...‬יא‪ ,‬דער‬ ‫איינער וואס איז נישט קיין מומחה זאגט‪" :‬עה‪ ,‬דאס אלא‬ ‫טאטע האט געצאלט א טייערע פרייז ‪ -‬אבער דאס קען מען‬ ‫קליינע שטיין ‪ -‬וואס האסטו דערפון?" אבער דער מומחה‬ ‫נישט באקומען אן דעם‪.‬‬ ‫פארשטייט‪ :‬ווער נאך איז מסכים זיך אריינצולאזן אין דעם‬ ‫דאס איז א בחינה פון א ניצוץ וואס‬ ‫פלאץ?! ר' צדוק זאגט אונז דאס‪ :‬ס'איז דא נשמות וואס האבן‬ ‫קומט פון זייער א ווייטע פלאץ‪ .‬דאס איז‬ ‫זיך אונטערגענומען אויף יענע וועלט‪ ,‬אז ער איז מסכים‬ ‫א געוויסע כתר וואס נישט יעדער קען‬ ‫אריינצוגיין אין די לייב'נס מויל! ער שטעקט אריין זיינע הענט‬ ‫געבן פאר'ן אייבערשטן‪ .‬דער צדיק וואס‬ ‫אין די מויל פון די לייב‪ ,‬צוריקצוברענגען די אור און די גדלות‬ ‫איז כל ימי חייו אין א בית המדרש ‪ -‬ער זיצט און ער לערנט‪ ,‬ער‬ ‫השם ‪ -‬ער איז מגלה דעם אייבערשטן דארט‪ ,‬טיף אין די‬ ‫זיצט און ער דאווענט‪ ,‬ס'גייט א פייער און א ברען ‪ -‬אוודאי‬ ‫אנדערע עק וועלט‪ ,‬פארמישט און פארקלעמט‪ ...‬בקצה השמים‬ ‫ס'איז מורא'דיג חשוב זיין עבודה‪ .‬אבער די עבודה פון דעם‬ ‫משם יקבצך‪ ,‬זאגט דער אייבערשטער ‪ -‬פון דארטן‪.‬‬ ‫מענטש אזוי ווייט פונעם אייבערשטן‪ ...‬ווי דער בעל שם טוב‬ ‫הנך ‪ -‬דער אייבערשטער איז דא‬ ‫אייבערשטן דארט‪" .‬ואציעה שאול" ‪ -‬אויב איך גיי אראפ אין‬ ‫איך האב אמאל געטראכט‪ :‬דער פסוק זאגט "אם אסק שמים" ‪-‬‬ ‫שאול‪ ,‬אין די שאול תחתית ‪" -‬הנך"‪ :‬ביסטו אויך דארט‪ .‬אבער‬ ‫אויב איך גיי ארויף אין הימל ‪" -‬שם אתה"‪ ,‬טרעף איך דעם‬ ‫ז עמוד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫הגיון ליבי‬ ‫דא ביסטו אויך? און דער אייבערשטער זאגט‪ :‬דא בין איך אויך‪.‬‬ ‫מ'זעט די חילוק פון די לשון‪ .‬ווען דער פסוק זאגט אם אסק‬ ‫דאס איז וואס איך ווארט ‪ -‬די גאנצע תכלית הבריאה וואס מיר‬ ‫שמים ‪ -‬איך גיי ארויף אין הימל ‪ -‬שם אתה‪ :‬דארט ביסטו‪.‬‬ ‫ווארטן שוין יארן יארן ‪ -‬איז פאר די מינוטן וואס ס'גייט קומען‪:‬‬ ‫אבער ואציעה שאול ‪ -‬ווען איך גיי אין שאול ‪ -‬הנך‪ :‬הנך איז א‬ ‫א מענטש גייט אריין אין די מויל פון די לייב‪ ,‬און ער כאפט זיך‬ ‫לשון פון והנה ‪ -‬פלוצלינג איז ער דא! דער מענטש זאגט‪ :‬רבונו‬ ‫א רגע‪ ,‬ער זאגט‪ :‬רבונו של עולם‪ ,‬אזוי ווייט בין איך‪ ,‬אזוי ווייט ‪-‬‬ ‫של עולם‪ ,‬אם אסק שמים ‪ -‬כ'האב געארבעט‪ ,‬כ'האב געלערנט‪,‬‬ ‫איך וויל צוריקגיין צו דיר‪ ,‬כ'וויל נענטער ווערן צו דיר‪ .‬כ'בעט‬ ‫כ'האב געדאווענט‪ ,‬כ'האב געוויינט ‪ -‬יא‪ ,‬שם אתה‪ ,‬ביסט טאקע‬ ‫דיר‪ :‬קרבנו מלכנו לעבודתך ‪ -‬ברענג מיך נענטער‪ ,‬קער מיך‬ ‫דארט‪ .‬כ'האב מיר צוגעגרייט‪ ,‬כ'האב געמאכט הכנה פאר'ן‬ ‫צוריק צו דיין תורה‪ .‬די תורה איז דאך המאור שבה מחזירו‬ ‫דאווענען‪ ,‬כ'האב א התלהבות געהאט ביי מיין לערנען‪ ,‬ס'איז‬ ‫למוטב ‪ -‬ס'איז דא א אור אין די תורה וואס רוקט א מענטש‬ ‫געווען א מחי'דיג ‪ -‬כ'האב טאקע געטראפן‪ .‬אבער ואציעה‬ ‫צוריק‪ ,‬ער ברענגט א מענטש נענטער צו די רבונו של עולם‪.‬‬ ‫שאול ‪ -‬ווען דער מענטש איז געלאפן ואציעה שאול‪ ,‬ער האט‬ ‫כסלו איז דאך די חודש פון נר מצוה ותורה אור‪ .‬די אור וואס‬ ‫געוואלט אוועקלויפן פונעם אייבערשטן‪ .‬אזוי ווי מ'זעט ביי די‬ ‫דער אייבערשטער האט אריינגעשיינט אין אידן אין יענע יארן‬ ‫מעשה פון יונה הנביא‪ :‬אונז האבן נישט קיין השגה ‪ -‬חז"ל זאגן‪,‬‬ ‫פונעם נס פון חנוכה‪ ,‬בימים ההם בזמן הזה‪ ,‬זאל שיינען‬ ‫אלע חשבונות יונה הנביא האט געהאט‪ :‬ער האט נישט‬ ‫ווייטער‪ .‬און דער אייבערשטער זאל העלפן מ'זאל האבן די‬ ‫געוואלט מקטרג זיין‪ ,‬ער האט געמיינט די טובה פון די אידן‪ ,‬ער‬ ‫חיזוק‪ ,‬די כוחות הנפש‪ ,‬די כוחות הגוף‪ ,‬איבערצולעבן די‬ ‫איז געווען מוסר נפש פאר אידנס וועגן‪ .‬אבער למעשה ‪ -‬ער איז‬ ‫תקופה‪ .‬נאך א קליינע פוש‪ ,‬נאך א קליינע פוש ‪ -‬ביז מ'וועט‬ ‫אריין אין וואסער‪ ,‬ער וויל נישט גיין זאגן צו נינוה‪ .‬אין די פיש'ס‬ ‫זוכה זיין צו התגלות כבוד מלכותו במהרה בימינו אמן‪ .‬גוט‬ ‫מויל ‪ -‬דארט האט זיך דער אייבערשטער מגלה געווען פאר‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫אים‪ ,‬פון דארט! ואציעה שאול ‪ -‬ער גייט אין שאול ‪ -‬הנך!‬ ‫פלוצלינג טרעפט ער דעם רבונו של עולם‪ :‬דא ביסטו אויך דא?‬ ‫שבת שלום ומבורך‬ ‫לתגובות והערות‪ | hegyuinlebei@gmail.com :‬וואטסאפ‪/‬טעל‪(605) 468-4356 :‬‬ ‫☎ צו לאזן א וואויסמעיל‪ ,‬רופט די "קול הגיון ליבי"‪(605) 468-4356 :‬‬ ‫ח עמוד‬ ‫פרשת תולדות‬ ‫הגיון ליבי‬