הגיון ליבי - אידיש · Hegyon Libi - Yiddish — תולדות (2026-11-09)

בס"ד
זמני שבת -ברוקלין
5:51 5:22 9:11 8:35 4:21
רבינו תם מוצאי שבת סוף זמן קריאת שמע (גר"א) סוף זמן קריאת שמע הדלקת נרות
72דקות אחרי שקיעה
פרשת תולדות
שבת קודש ד' כסלו תשפ"ז
שנה א' · גליון ח'
פרשת תולדות ,בסיעתא דשמיא.
איז געווען א זון פון אברהם .וואס א גוטן ערב שבת טייערע הייליגע
נקודות פון דער וואך איבערזאגן פסוק דער דארף אידן .פרשת תולדות.
◆ אברהם הוליד את יצחק "אברהם הוליד את יצחק"? אז אלה תולדות יצחק בן אברהם -די
אמת'ע אהבה קען ארויסברענגען גבורה -מ'טוט נישט יצחק איז א זון פון אברהם ,האט
לויט די נאטור ,נאר לויט רצון השם. זענען די תולדות ,די זענען די
◆ די עבודה פון בירורים
אים אברהם געבוירן! קינדער פון יצחק אבינו ,וואס איז
ווי טיפער דער ניצוץ ליגט ,אלץ גרעסער די עבודה אים
זאגט שוין דער הייליגער רש"י ,אז געווען דער זון פון אברהם אבינו.
ארויסצונעמען.
◆ דער מענטש איז דער קעניג אויף זיינע מדות ס'איז געווען פון די אומות העולם, תורה הייליגע די אונז זאגט
די מדות זענען בלויז דעפארטמענטס; דער שכל דארף די ליצני הדור ,וואס פלעגן זאגן אז ווייטער :אברהם הוליד את יצחק -
פירן.
פון אבימלך נתעברה שרה - אברהם אבינו האט געבוירן יצחק.
◆ די מדה גייט אריבער אין ירושה
דער טאטע גיט אריבער נאר עצם המדה ,נישט ווי אזוי אבימלך האט געבוירן יצחק דורך די דאפלטע לשון איז א קלארע
מ'זאל זי נוצן (ר' חיים בריסקער). שרה .וועגן דעם שטייט "אברהם זאך ,א זאך וואס יעדער איינער
◆ ארבעטן מיט די נאטור
מ'מעקט נישט אויס די מדה -מ'ניצט זי פאר גוטס (שוחט, הוליד את יצחק" ,די דאפלטע קען זען .ס'שטייט שוין אז יצחק
מוהל.)... לשון.
◆ דער בירור פון די דורות
ישמעאל און עשו -פארוואס עס איז געווען שווערער צו
מברר זיין. אברהם הוליד את יצחק
◆ בירורים ווערן שטענדיג איידעלער
יעדער דור'ס בירור איז פיינער ווי דער פריערדיגער. געמאכט ער האט טרינקען, אבער די הייליגע חסידישע ספרים
◆ דער מענטש וואס פאלט און הייבט זיך אויף מענטשן רופן דעם אייבערשטנ'ס זאגן אונז שוין א מורא'דיגע זאך.
"אחזתיו ולא ארפנו" -די אהבה פון דעם וואס איז ווייט
און לאזט נישט אפ. נאמען. מיר ווייסן דאך ,אברהם אבינו איז
◆ הנך -דער אייבערשטער איז דא וויאזוי האט ער געמאכט מענטשן דאך געווען דער מקור החסד -
"אם אסק שמים שם אתה ...ואציעה שאול הנך".
רופן דעם אייבערשטנ'ס נאמען? אהבה ,די ברייטקייט .אברהם
מ'האט געטיילט עסן ,ס'איז געווען אבינו האט געהאט אן אשל -חז"ל
א ר' ישעי'לע'ס קאך .מ'האט זאגן (סוטה י ע"א) :ויטע אשל -ער
געטיילט עסן פון אלע פיר זייטן, האט איינגעפלאנצט דארט א אשל
מ'האט געקענט קומען ,מ'האט -ויקראו בשם ה' :פונעם פלאץ
וואס ער האט געגעבן עסן און
א עמוד פרשת תולדות הגיון ליבי
גבורה קומט ארויס אהבה .ווען ס'קומט צו דבר השם ,ווען געקענט גיין .און ווען מענטשן האבן געענדיגט ,האט מען
ס'קומט צו טון די ריכטיגע זאך ,ס'איז נישטא קיין חסד ,ס'איז געזאגט שכח .יא ,וואו האט מען געהערט אזא זאך ,מ'טיילט
נישטא קיין גבורה -ס'איז דא איין זאך :רצון השם .דער בחנם זאכן? מ'איז געקומען ,מ'האט געגעסן בחנם .א מענטש
אייבערשטער האט געוואלט אברהם זאל זיך פירן באהבה, איז געקומען זאגן א שכח ,האט ער געזאגט :זאגסט מיר שכח?
האט זיך אברהם געפירט אזוי .יצחק האט פארשטאנען אז דער דאס איז מיינע? -זאג שכח דעם בורא עולם! און דורך דעם
אייבערשטער וויל פון אים בגבורה ,האט ער זיך געפירט זענען מענטשן געקומען נענטער צו דעם אייבערשטן.
בגבורה .ס'איז נישט קיין צוויי הנהגות ,ס'איז נישט קיין צוויי דאס איז געווען אברהם אבינו'ס הנהגה .פון די אנדערע זייט,
אנדערע זאכן .ס'איז נישט עפעס אן עדזשענדע ,עפעס א יצחק אבינו -מיר ווייסן דאך ,יצחק איז געווען די מדת הגבורה.
מהלך ,ער איז א "שארפער" ,ער גייט זיין בגבורה ,ער גייט ער איז דאך געווען ביי דער עקידה -דער אייבערשטער האט
שלאגן מענטשן .ניין! געזאגט מ'זאל אים שעכטן ,און ער איז געגאנגען -גארנישט,
נישט קיין שאלות ,נישט קיין קשיות .יצחק איז דאך דער יסוד
פון אהבה קומט ארויס גבורה ,פון הגבורה פון די הייליגע אבות .אברהם פרעזענטירט אונז די
מדת החסד ,און יצחק פרעזענטירט אונז די מדת הגבורה .יעקב
גבורה קומט ארויס אהבה. איז תפארת :ווען ס'איז געמאסטן אויפ'ן פונקטליכן אופן צווישן
חסד און גבורה ,הייסט עס תפארת -דאס הייסט א שיינקייט,
ער האט פארשטאנען אז דאס דער אייבערשטער וויל פון אים. ס'האט די ריכטיגע בעלענס צווישן ביידע.
"אברהם הוליד את יצחק" און "יצחק בן אברהם" -ס'איז די
אבער די הייליגע אבות ,אברהם און יצחק ,זענען לכאורה
זעלבע זאך .פון אהבה קען ארויסקומען גבורה ,פון גבורה קען
געווען פונקט פארקערט -דאס ווייטסטע וואס ס'קען זיין!
ארויסקומען אהבה" .אהבי השם שנאו רע" -די וואס האבן ליב
אברהם איז געווען אזא מדת החסד -פון אים זאל ארויסקומען
דעם אייבערשטן האבן פיינט שלעכטס .ווען ס'קומט צו
די מדת הגבורה ,פונקט פון אים?!
שלעכטס ,קומט ארויס זייער גבורה.
זאגט אונז די הייליגע תורה" :אלה תולדות יצחק בן אברהם" -
די ריכטיגע גבורה -מ'דארף וויסן וואס די ריכטיגע גבורה איז -
דער יצחק ,די מדת הגבורה ,דאס איז א זון פון אברהם .און
און די צוויי זאכן גייען צוזאמען.
"אברהם הוליד את יצחק" :פון אהבה קומט ארויס גבורה ,פון
בירורים -צוריקברענגען די פארשפרייטע פונקען
פארדעקט .ווי קלענער ס'איז ,דארף מען גיין נאך שווערער און און באמת ,ביי די הייליגע אבות ,און אין
נאך ווייטער אריין .איינס איז געפאלן אין א לייבן גרוב -דארף די וואכענדיגע פרשה בפרט ,זעט מען די
מען אנקומען דארט .איינס איז אריינגעפאלן אין א פייער - ענין פון בירורים .וואס מיינט בירורים?
דארף מען אריינגיין אין דער פייער .אזויפיל אנדערע פלעצער דער אייבערשטער האט באשאפן די
ווי ס'איז אריינגעפאלן די ניצוצות פון קדושה ,און מ'דארף עס וועלט אז מענטשן זאלן מתקן זיין די וועלט .ווען אדם הראשון
צוריקברענגען -מ'דארף עס אפוואשן ,ארויסנעמען פון דעם איז באשאפן געווארן ,איז געווען א בחינה פון תיקון השלם ,די
פלאץ ,און עס צוריקברענגען. וועלט איז געווען א בחינה פון פארטיג .דער אייבערשטער האט
ס'שטייט אין דער אר"י הקדוש און אין די קבלה ספרים: געוואלט ,ווען ס'איז געווען דער חטא פון עץ הדעת ,אז עס זאל
אברהם אבינו איז געבוירן פון תרח .וואס הייסט? פון תרח און זיך אויסשפרייטן אלע ניצוצות הקדושה -פונקען פון קדושה .א
פון זיין מאמע -זענען נישט געווען קיין צדיקים בכלל .ס'איז פונק פון קדושה -מ'וויל זיך פארשטעלן אז ס'איז געווען א
אריינגעפאלן א ניצוץ פון קדושה ,און מ'האט געדארפט ריזיגע בריליאנט ,ריזיג גרויס ,און מ'האט עס צעשאסן ,און
ארויסנעמען דעם ניצוץ .פון תרח איז ארויסגעקומען -די ס'איז געפאלן אין אלע עקן פון דער וועלט .און מ'וויל
קליינע ניצוץ איז געווען דארטן. צוריקשטעלן די גרויסע שטיין .מ'דארף האבן יעדע קליינע
שטיקל.
און לוט איז געווען א ניצוץ פון משיח .מ'זעהט דאך ,עמון און
מואב זענען דאך געבוירן פון די טעכטער פון לוט -ס'איז געווען די גרויסע שטיקלעך איז דאך גרינגער צו טרעפן -מ'זעהט א
א ניצוץ פון משיח .א ניצוץ -אזא שטיקל בריליאנט -קען גרויסע שטיקל שטיין ,איז פארשטייט זיך ,קודם נעמט מען אלע
אסאך מאל אריינפאלן אין גאר נידעריגע פלעצער .פון איין גרויסע .מ'גייט ווייטער ,הייבט מען אן צו זוכן -אפשר עפעס איז
זייט ,א גרויסע בריליאנט איז א גרויסע בריליאנט :ווען מ'כאפט געפאלן אונטער א בוים ,אונטער א שטיין .נאך טיפער אריין :א
א גרויסע בריליאנט ,טוט זיך א שמחה .א קליינע בריליאנט איז זאך האט שוין אריינגעפאלן אין די ערד ,שוין אזויפיל יארן ,שוין
ב עמוד פרשת תולדות הגיון ליבי
שמוציג ,ער שמעקט .אבער ער ברענגט ארויס עפעס וואס איז אסאך ווייניגער ניכר -ס'איז א שווערערע ארבעט ,א
א קונץ ,ס'איז א חכמה. נידעריגערע ארבעט .ווען א דימאנט פאלט אויפ'ן פלאר ,דארף
און דער וואס פארשטייט וואס ער האט ארויסגעברענגט פון מען נישט זיין קיין גרויסער חכם צו עס טרעפן .ווען א דימאנט
דארט ,פארשטייט די גרויסקייט פון זיין עבודה. פאלט אריין אין א קלואקע ,און מ'דארף עס ארויסנעמען פון
דארט -ס'איז א שמוציגע ארבעט .דער וואס גייט אריין ווערט
מברר זיין די מדות
מדות זענען נישט דער קעניג ,זי איז א חלק פון די מדינה. ס'איז דא בירורים אין צוויי אופנים .ס'איז
שפעטער איז דא א חלק וואס נעמט קער פון די פינענשעלס דא בירורים אין געוויסע פלעצער,
פון דעם מענטש. געוויסע מיני מצבים וואס ס'קומט אן.
א מדה איז סך הכל א דעפארטמענט ,אזוי ווי מ'רעדט -סך הכל און נאכדעם איז דא בירורים אין מדות
א דעפארטמענט וואס פירט אויס געוויסע הנהגות .א מענטש אויכעט :יעדער מענטש דארף מברר זיין זיינע מדות .א מענטש
דארף אויפפאסן אויף זיך און אויף אלע זיינע זאכן ,בפרט ווען וואס איז א גוטער מענטש -א גוטער מענטש! ער האט ליב צו
ס'קומט צו די מדה פון כעס ,וואו ער איז שוואך אויף דעם. געבן ,ער איז א ברייטער מענטש -ער דארף מברר זיין די מדה
אבער מ'קען נישט לאזן די מדה זיך אליין פירן .ס'דארף דא זיין אויכעט .פארוואס? כאטש על פי רוב איז עס א גוטע מדה,
איינער וואס איז בראש פון אלעס -דער מלך ,דער מענטש'ס ס'איז א שטיק גוטסקייט -אבער מ'דארף עס מברר זיין,
שכל .ער דארף מברר זיין אז יעדע איינע פון זיינע מדות זענען מ'דארף וויסן וואו איין ,וואו אויס .א מענטש וואס פארשטייט
פאר א ריכטיגע זאך :ער ווערט נישט צו שנעל בכעס ,ער ווערט נישט וואס דאס מיינט ,ער קען לאזן אלעס אזוי ווי ס'איז -
נישט צו ווייניג -זיין אהבה האט מיט גדרים .ער דארף אכטונג אפילו ס'איז די בעסטע מדה -קען ער אנקומען צו שלעכטע
געבן אויף אלעס .ער קען נישט זאגן" :אה ,דאס איז מיין זאכן.
נעיטשור ".דער קעניג דארף מאכן זיכער אז אלעס פארט גוט - יעדע זאך דארף מען האבן א פילטער ,הייסט עס .מ'דארף עס
ער איז שולדיג אויף אלעס .ער קען נישט זאגן" :אה ,דאס איז דורכזעהן :וואו יא ,וואו נישט .מ'דארף מברר זיין .א חכם דארף
פאר'ן אנדערן דעפארטמענט ".פאר וואס ביסטו דער קעניג? א מברר זיין וואס ,ווען ,וואו.
מענטש איז א קעניג אויף זיך אליינס. במילא :ווען ס'קומט צו די מדה פון אהבה דארף מען א בירור,
ווען ס'קומט צו גבורה דארף מען א בירור ,ווען ס'קומט צו
א מענטש איז א קעניג אויף זיך תפארת דארף מען א בירור -וואו איין ,וואו אויס .פון אהבה
קען מען אנקומען אין שאול תחתית ,און פון אהבה קען מען
אליינס. אנקומען ביז די גרעסטע עולמות ,די גרעסטע מדרגות פון
אהבת השם .פון יראה קען מען אנקומען צו די גרעסטע
ווען ס'קומט צו די מדות פון די הייליגע אבות -אברהם הוליד מדרגות ,און מ'קען אנקומען צו די גרעסטע דעפרעסיע .פון
את יצחק :ווען די מדת האהבה איז אויסגערייניגט און תפארת קען מען אנקומען צו שלעכטע חברים ,און מ'קען
אויסגעהייליגט ,דעמאלטס קען פון דארטן ארויסקומען גבורה, אנקומען צו די גרעסטע מדרגות .יעדע זאך ווענדט זיך .אויב
ווייל ס'איז ריין .דא דארף מען זיין באהבה ,דא דארף מען זיין מ'איז נישט מברר א מדה ,אויב ס'איז נישט דא קיין גרענעץ -
בגבורה .און ווען ס'איז אויסגעמישט ,ווען ס'איז נישט קלאר, ס'דארף זיין דא א גרענעץ ,די מדה דארף האבן גרענעצן -קען
ווען ס'איז נישט ריין ,דעמאלטס קען נישט ארויסקומען איינס יעדע קאנעקשען אנקומען צו א סכנה .ווו שטעלט מען עס אן?
פון די צווייטע -ווייל ער איז א גוטער מענטש נישט ווייל ס'איז ווו נישט? ווען יא? ווען נישט?
ריכטיג ,נאר אזוי איז זיין נעיטשור ,און באלד ווען ס'איז נישט
ס'איז דא :א מענטש איז אזוי ווי א מלך .א מלך האט אונטער
ריכטיג צו זיין א גוטער מענטש ,איז ער נאך אלץ א גוטער
זיך אסאך אפטיילונגען .אין א מדינה איז דא א מיליטער ,ס'איז
מענטש .ער קען נישט! דאס איז די כח פון די הייליגע אבות,
דא א געזונטהייט-דעפארטמענט ,ס'איז דא פינענשעל -ס'איז
פון "אברהם הוליד את יצחק ,יצחק בן אברהם" -ס'קען זיין
דא אסאך חלקים אין א מדינה .נו ,איז דא א מלך וואס ער
געקניפט און געבונדן.
קאארדינעיט די גאנצע זאך .אין א מענטש איז דא מדות :די
ג עמוד פרשת תולדות הגיון ליבי
די מדה גייט אריבער אין ירושה
וועג .און דערפאר קען פונעם זעלבן טאטן קומען ארויס א ס'איז כדאי דא צו ארויסברענגען א
גאנץ אנדערער זון. מורא'דיגע זאך .כ'האב געזען פון דער
און דער הייליגער זיידע חתם סופר זאגט די זעלבע זאך פון אן גרויסער גאון ר' חיים בריסקער :פארוואס
אנדערן פלאץ (דרשות חת"ס ,חלק ג ,עמ' קג) .די גמרא זעט מען לפעמים מענטשן -גרויסע,
(פסחים נז ע"א) זאגט א מורא'דיגע זאך פון ישמעאל בן פיאכי. גרויסע חשוב'ע אידן -און מ'זעט פון זייערע קינדער קומען
פון איין זייט הערט מען ווי די עזרה האט אויסגעשריגן" :שאו ארויס ממש רוצחים ,געפערליכע באנדיטן .ווי קען עס זיין? ער
שערים ראשיכם ,ויכנס ישמעאל בן פיאכי ,תלמידו של פנחס, איז דאך אזא חשוב'ער איד?
וישמש בכהונה גדולה" -ער איז דאך געווען א תלמיד פון זאגט ר' חיים -דאס איז א ר' חיים'ס חידוש :דער טאטע איז
פנחס! אבער פון די אנדערע זייט זאגט די גמרא" :אוי לי מבית געווען א פשוט'ער רוצח ,ער האט עס אריינגעלייגט אין גוטע
ישמעאל בן פיאכי ,אוי לי מאגרופן" -זיינע בני בית זענען זאכן -ער איז געווען א רוצח אויף גוטע זאכן .זיין זון האט די
געווען שלאגערס ,זייערע ארבעטער האבן געשלאגן די מענטשן זעלבע רציחה ,ער האט פשוט נישט אזוי גוט אריינגעלייגט.
מיט שטעקענעס .וואס איז דאך פשט -א תלמיד פון פנחס, ס'איז נישט קיין חידוש ,ס'איז נישט קיין פראגע פארוואס זיין
אדער א הויז פון שלאגערס? זאגט דער חתם סופר :ביידע זאכן זון איז א רוצח געווארן -דער טאטע איז אויך געווען א רוצח.
-צו זיין א בעל אגרוף ,א שלאגער ,און צו זיין א חונף ,א דער טאטע האט די רציחה אריינגעלייגט אין גוטע זאכן ,ס'האט
שמייכלער -זענען ביידע שלעכטע מדות .אבער ביי א צדיק אויסגעזען גוט פון דרויסן( .דער ווארט שטייט אין דבר אליהו,
גמור גייען זיי ביידע אריין אין עבודת ה' .מ'זעט דאך ביי פנחס: חלק ב ,עמ' רעה).
ער איז אריין צו די שבט שמעון און ער זאגט זיי "ווו האבן מיר און אזא מעשה שטייט מיט זיין טאטן :ווען דער בית הלוי'ס
געזען אז שבט לוי איז גרעסער פון שמעון?" (סנהדרין פב ע"ב) ספר איז ארויס געדרוקט געווארן ,האט ר' חיים עס
-ער האט זיך געמאכט ווי ער רעדט פאר זייער כבוד ,און אזוי דורכגעקוקט ,און ער האט געפונען דארט זיין טאט'נס פירוש
איז ער אריין .אבער ווען ער איז שוין אריין ,איז ער אריין מיט א אויפ'ן פסוק "אשרי איש ירא את ה' ,במצותיו חפץ מאד -גבור
שטארקער האנט ,און ער האט געהארגעט די רשעים .אזוי איז בארץ יהיה זרעו ,דור ישרים יברך" .דער פירוש האט אים זייער
געווען ישמעאל בן פיאכי :ער אליין איז געווען א תלמידו של אויסגענומען ,און ער האט דאס געזאגט פאר זיין טאטן .האט
פנחס -ער האט גענומען די שווערע מדות און אריינגעלייגט דער בית הלוי אים געענטפערט :איך האב נאך א בעסערן
אין עבודת ה' .נאר זיינע בני בית האבן די מדות געלערנט פון פירוש .דער טאטע גיט אריבער פאר'ן זון נאר די מדה אליין -
אים לקלקלה -להיטיב האבן זיי עס נישט געוויסט .דערפאר עצם המדה .אבער ווי אזוי מען זאל די מדה נוצן ,דאס גיט ער
שרייט די עזרה :ער -תלמידו של פנחס ,אבער זיין הויז -אוי לי נישט אריבער; יעדער איינער נוצט די מדה אויף זיין אייגענעם
מאגרופן.
ארבעטן מיט די נאטור
הטבע -דער מענטש איז באשאפן געווארן צו שבור זיין די ווען א מענטש דארף זיך מברר זיין זיינע מדות ,ס'איז נישט
נאטור .ווי גייט דאס אויס מיט די גמרא? די גמרא זאגט :ארבעט גענוג אז א מענטש טוט די ריכטיגע זאך -ער דארף מברר זיין.
מיט די נאטורן ,ווער א שוחט -און דער רבי ר' אלימלך זאגט: וועלכע מדה עס זאל נישט זיין ,דארף זיין נתברר ,אז ער ווערט
שבור די נאטורן? ס'איז איין זאך :מ'ניצט די נטיה ,אבער נישט געפירט ביי זיין מדה -נאר ער פירט זיין מדה.
מ'שבורט זי צו די ריכטיגע זייט .דער שוחט ניצט זיין נטיה פאר'ן און אודאי :ווען א מענטש האט א געוויסע נטיה ,פארשטייט ער
בלוט -אבער ער לייגט זי אריין אין שחיטה ,אין מצוות .דאס אז דאס איז וואס דער אייבערשטער וויל פון אים ,אז ער דארף
איז שוין געבראכן די נאטור פאר קדושה .א מענטש איז א גבור, ארבעטן אויף דעם וועג .א מענטש דארף נישט גיין ארבעטן
דארף ער ארבעטן אין זאכן וואס האבן מיט גבורה .מ'זעט שוין קעגן די נאטורן -מ'דארף ארבעטן מיט די נאטורן .ווי די גמרא
אין די גמרא בכלל אין דרך הלימוד :אין אדם לומד אלא ממקום זאגט אין מסכת שבת (דף קנו :).א מענטש זעט אז ער איז
שלבו חפץ (עבודה זרה יט ע"א) -א תלמיד ,א רבי ,די אלע געבוירן אין מזל מאדים -די גמרא גיט ארויס די ברירות :אי
זאכן .א מענטש האט א געפיל פאר א זאך -אזוי האט דער אומנא ,אי גנבא ,אי טבחא ,אי מהולא -א רופא וואס לאזט
אייבערשטער עס אויסגעשטעלט .א מענטש זעט זיין נאטור - בלוט ,א גנב ,א שוחט ,א מוהל -ווייל דער כח פון בלוט איז אין
אזוי זעט דאך די חובת הלבבות .ווען א מענטש זעט ער האט אים אזוי אדער אזוי .און דער הייליגער רבי ר' אלימלך זאגט אין
געוויסע כוחות ,ווייסט ער אז ער דארף ארבעטן מיט די מדה, צעטיל קטן (סימן טז) :האדם לא נברא בעולם רק לשבר את
ד עמוד פרשת תולדות הגיון ליבי
מדות פירן דיך .און דאס איז די נקודה פון "אברהם הוליד את מיט די הנהגה .אבער מ'דארף שוין ארבעטן קעגן די מדות
יצחק" און "יצחק בן אברהם". אויך :מ'דארף זיין קלאר -דו פירסט דיינע מדות ,נישט דיינע
דער בירור פון די דורות
עשו האט זיך שוין געמאכט ווי ער איז א גוטער .ישמעאל האט פון די אנדערע זייט זעען מיר אין די וואכענדיגע פרשה די
זיך נישט געמאכט -ישמעאל איז געווען אפן און גראב :ותצחק, געוואלדיגע זאך :מ'זעט דאך ,אברהם האט געהאט א זון
ווי ס'שטייט אין פסוק דא ,האט ער געזען ער איז מצחק - ישמעאל -ווי דער מדרש ברענגט עס .יצחק האט געהאט א זון
עבודה זרה ,גילוי עריות .ער האט אפן און גראד געטון אלעס - עשו .און שפעטער איז עס נתלבן געווארן ,ביז ס'איז
מ'האט נישט געדארפט זיין קיין גרויסער חכם צו דאס ארויסגעקומען יעקב ,און יעקב איז געווען שלם -ס'איז געווען
דערקענען. די צוועלף שבטי י-ה ,אלע זענען געווען בשלימות .וואס איז
און מען האט גערופן עשו "אדום" :ס'שטייט אין פסוק ,ער האט פשט? ווייל פון אברהם איז געווען א געוויסע חלק ,זאגן אונז
געבעטן "געב מיר מן האדום האדום הזה" -געב מיר פון דעם חז"ל ,וואס האט נאך געדארפט נתברר ווערן -און די שלעכטע
רויטן זאך -אה ,האט מען אים גערופן אדום. חלק איז ארויסגעגאנגען אין ישמעאל ,און די גוטע חלק איז
געבליבן ביי יצחק .די זעלבע זאך :אין יצחק איז נאך געווען א
פארוואס? דער הייליגער חתם סופר (חתם סופר על התורה,
חלק וואס האט געדארפט ארויסגיין -עס איז אריינגעגאנגען
תולדות עמ' לו-לז) זאגט :א נאמען פון א מענטש ווייזט
אין עשו ,און א חלק איז אריינגעגאנגען אין יעקב .דאס הייסט
געווענליך אויף זיין פנימיות .אבער עשו'ס מציאות איז געווען
א בירור.
אז ער לעבט מיט חיצוניות .ער זעט עסן -וויאזוי רופט מען
עסן? וועלכע נאמען זאל מען געבן פאר עסן? רויט? א קאליר! און וואס מ'זעט איז :ביי אברהם איז דער בירור געווען צוויי
ס'האט דיר געפאלן פון דעם רויטן ,פון דעם רויטע עסן? וואס אנדערע ברידער ,נישט דער זעלבער יארגאנג בכלל .ביי יצחק
הייסט א רויט עסן? זאג וואס דו ווילסט! ווייל ער האט געזאגט איז עס שוין געווען צווילינג -שוין אויף איינמאל .עד כדי כך אז
פאר יעקב אבינו "געב מיר פון דעם רויטן עסן" -ביסט א רבקה האט געזאגט "ויתרוצצו הבנים בקרבה" -ס'זענען
חיצוניות'דיגער מענטש ,און דיין נאמען איז חיצוני :אדום ,ביסט געגאנגען מכות .ער האט געוואלט ארויסגיין דא ,ווען עשו האט
א רויטער .דאס איז זיין נאמען ווייל ער לעבט אין חיצוניות. געוואלט ארויסגיין אין די בית עבודה זרה ,און יעקב האט
געוואלט ארויסגיין אין בית המדרש .מ'זאגט נאך פון
סאטמארער רב (דברי יואל ,תולדות עמ' תקצ"ט) אז זי האט
א נאמען פון א מענטש ווייזט געמיינט אז ס'איז איינער -ער וויל גיין אין ביידע -און דאס איז
געווענליך אויף זיין פנימיות. איר געווען א גרויסע פראבלעם :די זעלבע בחור גייט לערנען
און ער גייט שייגעצן?!
ס'איז געווען שווערער אויפצוכאפן דעם בירור צווישן יעקב און אבער ווען זי האט געהערט אז ס'איז צוויי אנדערע מענטשן,
עשו .יצחק האט געהאלטן אפשר אז עשו איז דער בעסערער, האט זי זיך בארואיגט .אבער מ'זעט שוין :דער בירור איז שוין
ווייל צום אויסזעהן איז ער געווען מער דער חכם און דער געווען נאך נענטער .און פון דארטן און ווייטער איז עס שוין
געריבענער -און דאס איז געווען די נקודה. נישט געווען קיין צוויי מענטשן .יעקב און עשו זענען געווען
צוויי אנדערע מענטשן -אבער דער בירור איז געווען איידעלער:
בירורים ווערן שטענדיג איידעלער
ס'מיינט צו זאגן אזוי :ווען אדם הראשון איז באשאפן געווארן, אבער פון דארטן און ווייטער האט דער אייבערשטער געמאכט
איז ער געווען כלו שלם -ער איז געווען ממש א קדוש עליון, בירורים ,בירורים ,בירורים .און די עבודה פון א איד איז
בצלם אלקים עשה את האדם .ער האט נישט געהאט קיין שום בירורים :איין בירור ,נאכאמאל בירור -נישט צוויי מענטשן ,ווי
ציעונג צו רע -דער הייליגער שם משמואל שמועסט עס אויס פריער אין די דורות צוריק .אזוי ווי מ'האט פריער גערעדט :צו
כמה פעמים -ער האט זיך נישט געצויגן צו רע בכלל .נאך וואס מתקן זיין די חטא פון די עץ הדעת -דאס וואס דער
ער האט געגעסן פון עץ הדעת -עס איז געווען א געוויסע בוים אייבערשטער וויל פון א מענטש אויף דער וועלט איז מברר זיין
וואס האט געקענט מאכן פראבלעמען ,אבער ס'איז נישט בירורים .ווי מער נענטער מ'איז געווען צו די חטא עץ הדעת ,ווי
געווען אין אים .ער האט געהאט א נסיון צו עסן -מ'זעט דאך, פריער אין די יארן ,זענען די פראבלעמען געווען מער
ער האט יא געגעסן ,א נסיון האט ער געהאט -אבער ס'איז אינדרויסן פון דעם מענטש.
ה עמוד פרשת תולדות הגיון ליבי
מ'דארף מער מברר זיין פאר משיח קומט -דורכאקערן יעדן נישט געווען אין זיין גוף .נאך די חטא עץ הדעת איז די טוב ורע
מענטש ,יעדע זאך ,ביזן סוף .דער אייבערשטער פרעגט "מי אריינגעקומען אין דעם מענטש .יעצט דארף שוין א מענטש זיך
לשם אלי" :ביסט מיינס ביזן סוף? ביז די עק ,עק ,עק -יעדע שלאגן מיט זיך אליינס :ווען צו טון דאס טוב ,ווען נישט .ס'איז
געפיל איז פאר מיר? מ'דארף דורכגיין יעדע איינציגסטע געפיל. נישט עפעס א דרויסנדיגע זאך -עס שלאגט זיך מיט זיך אליין.
מ'קומט אריין אין שווערערע נסיונות ,ווען א מענטש גייט דורך אין די פריערדיגע דורות איז געווען :ס'איז געווען מענטשן וואס
די יארן און מ'קומט צו די ימות המשיח -און דער אייבערשטער זענען געווען רע ,און ס'איז געווען מענטשן וואס זענען געווען
וועט זען וואו זענען מיינע מענטשן ,ווען איינער וועט דורכלעבן טוב.
די יארן .צדיקים האבן געזאגט :פאר משיח גייט קומען וועט מ'האט געדארפט מחליט זיין וואו דו גייסט!
מען זיך דארפן דראפעווען אויף גראדע ווענט .אבער ווער עס
ס'איז געווען אין די מענטשן אויכעט ,אבער דאס איז נישט
גייט דאס דורך -מיינט ער איז דורכגעגאנגען דעם בירור .ער
געווען אזוי שטארק .ווי שפעטער מ'גייט אריין ,זענען די טוב
האט דורכגעמאכט די פראבע ,ווי מ'זאגט .ביז א הונדערט -ער
ורע געווארן מער און מער אויסגעמישט -אז מ'וואלט זיך
איז דורכגעגאנגען די גאנצע מעשה .מיט א 99קען מען נישט
געקענט ממחיש זיין.
דורכגיין ,אויב דו ווילסט אנקומען צו ימות המשיח .צדיקים
האבן אויך געזאגט :דער קונץ איז נישט אז דער יצר הרע געבט אין אמאליגע צייטן ,ווען א מענטש איז אריינגעקומען אין א
א פראסק ארויף ,א פראסק אראפ .דאס איז נישט דער קונץ. בית המדרש ,איז ער שוין געקומען דאווענען .עס קען זיין ער
דער קונץ איז ווער עס געבט די לעצטע פראסק .ווער עס הייבט האט געהאט א נסיון אריינצוקומען ,אבער חז"ל זאגן (סוכה נב
זיך אויף און גייט ווייטער נאכאמאל ,נאכאמאל ,נאכאמאל -ער ע"ב) :דער יצר הרע קומט -משכהו לבית המדרש .און ווען א
געווינט די מלחמה ,מלחמה להשם בעמלק .א מלחמה גייט מענטש איז אריינגעקומען אין בית המדרש -אין בית המדרש
אייביג אזוי .נאר ס'איז נאך נישט געווען קיין מלחמה -ס'איז איז געווען בית המדרש! ס'איז נישט געווען קיין טעלעפאן,
נישט קיין מלחמה אויב יעדער בוקט זיך .א מלחמה מיינט ס'איז גארנישט געווען .ס'איז נישט געווען קיין ביזנעס -וואס
ס'גייט פעטש :איינער אראפ ,צוויי אראפ -ס'קען זיין טויזנטער, קען מען טון אין בית המדרש? מען קען שמועסן ,אוקעי ,מען
מיליאנען טויטע פון ביידע זייטן .ווער איז דער געווינער? דער קען שמועסן .קען זיין מענטשן האבן געשמועסט אין בית
געווינער איז דער וואס איז געגאנגען ביזן סוף .דאס הייסט א המדרש .אבער דער רעיון :אין בית המדרש איז געווען א בית
געווינער .דער וואס געבט אויף און הייבט אויף די ווייסע פאן המדרש.
איז א פארלוירער אין די מלחמה .ווער גייט געווינען די ווי שפעטער -מ'גייט היינט אריין אין בית המדרש ,מ'קען אין די
מלחמה? מלחמה להשם בעמלק. בית המדרש האבן די זעלבע זאכן .מ'קען האבן אלעס אין בית
המדרש -דער זעלבער יצר הרע ,דאס אלעס קען מען
אריינברענגען אין בית המדרש .אזוי קומט עס אויס אז אין בית
א מענטש קען זיין א מינוט א מלאך,
המדרש דארף מען שוין אויך האבן בירורים .אין יעדע פלאץ,
א מינוט א גלח. אין יעדע זאך ,היינטיגע צייטן -אין יעדער איינציגסטער זאך
וואו מ'גייט ,דארף מען מאכן בירורים .איז דא א היינטיגע זאך
עמלק גייט קאלט מאכן ,ער גייט פרובירן דאס און יענץ .און וואס איז הונדערט פראצענט גוט ,נישטא גארנישט ,נישט קיין
עשו מאכט זיך אזוי -די חיצוניות ,די פנימיות -מ'גייט דאס שום פראבלעם? מ'קען נישט .ווי שפעטער מ'גייט אריין ,ווערן
נישט דורכלאזן ,יעדע זאך .דער עשו -שטייט אין שם משמואל אלץ מער זאכן מער און מער אויסגעמישט ,און מ'דארף
(תולדות תרע"ד) -איז געווען א גרויסער רבי מיט די ארויסשלעפן מער און מער פון דעם -מער בירורים ,טיפער
בעקיטשעס :ער האט זיך געטון מיט חשבונות ,מיט תורה ,ס'איז אריינגיין ,נאך מער אויסגראדן .ס'איז דא א זאך :אין בית
געגאנגען א ריח ,ס'האט אויסגעזען אלעס מורא'דיג .אבער ער המדרש אויכעט דארף מען אויך מברר זיין עפעס.
איז געווען אן עשו .און אזוי וועט עס זיין לעתיד לבוא ,שטייט ווייל פריערדיגע דורות -ס'איז געווען גענוג וואס צו מברר זיין
אין די מדרשים :עשו וועט זיצן בראש פון אלעמען און קיינער אויפ'ן גאס; מ'האט געדארפט ווייניגער מברר זיין אין בית
וועט אים נישט דערקענען -ביז דער אייבערשטער וועט אליין המדרש .היינט גייט מ'אריין טיפער ,טיפער ,טיפער :יעדע
קומען און אים ארויסווארפן .מ'גייט דאס מברר זיין .און ווי דקות'דיגע זאך דארף מען מברר זיין .בכלל ,דאס וואס מ'זעט -
טיפער מ'גייט אריין ,ווערן אין יעדן מענטש גרעסערע בירורים, צדיקים האבן שוין געזאגט ,אז א מענטש קען זיין א מינוט א
טיפערע בירורים -ביז מ'קומט נענטער צו אויסצורייבן, מלאך ,א מינוט א גלח .וואס איז דאס? ס'שלעפט אים אהער
אויסצוהייליגן די ריינקייט פון א איד. און אהין .עס קען זיין אין איין מענטש אזעלכע שטארקע כוחות
די גמרא זאגט דאך שוין ,ווען ס'רעדט זיך פון די יארן פון אויף אלע זייטן ,א מישעניש אהין און צוריק ,יעדן טאג עפעס
עקבתא דמשיחא ,פון די פראבלעמען וואס ס'גייט אלץ זיין, אנדערש .דאס איז בירורים .מ'גייט אריין מער דקות'דיג,
ו עמוד פרשת תולדות הגיון ליבי
מינוט ,קיין רגע! מ'לאזט נישט קיינעם אויס .יעדער גייט דורך האט די גמרא (סנהדרין צח ע"ב) געזאגט "ייתי ולא אחמיניה" -
דער נסיון פון עקבתא דמשיחא -זה בכה וזה בכה -אבער צד ער זאל שוין קומען ,אבער איך וויל נישט זען וואס גייט דארט
השוה שביניהם אז דער אייבערשטער פירט די בירורים .מ'גייט פארקומען .מ'קען זען מיט די קלארע אויגן די מלחמה וואס
ווייטער מיט דעם ,טיפער מיט דעם ,נאך טיפער! ס'גייט פאר ,די וועג וואס קומט פאר פון ביידע זייטן ,ארום יעדן
ר' צדוק זאגט :ס'איז דא די גרויסע נשמות וואס זענען מסכים מענטש .קיינער קען זיך נישט ארויסדרייען פון די מלחמה.
געווען אריינצוגיין אין די הארץ פון די לייבן גרוב -טיף אריין ס'איז געווען צייטן וואס מ'האט געקענט זאגן :דער וואס איז אין
אין די לייבן גרוב -ארויסצונעמען ניצוצות וואס זענען געווארן בית המדרש ,דער וואס לערנט ,דער וואס דאווענט -ער האט
פארכאפט דארטן .ס'איז דא די וואס דארטן -מ'זאל זיך ממחיש נישט די אלע זאכן ,ער וועט זיך נישט אנשטויסן אין דער
זיין וואס דא מיינט. מלחמה .אבער ווען עס קומט נענטער ,מ'גייט אריין ווייטער אין
גרעסערע בירורים -מ'לאזט נישט קיינעם אויס .קיינמאל ,קיין
אריינגיין אין די טיפע פלעצער
האט געזאגט :און אינמיטן טאג שרייט ער "ווען קען מען לאמיר זיך פארשטעלן א בן מלך ...מ'רעדט שוין פון דעם בן
דאווענען מנחה?! וואס גייט זיין מיט מנחה?!" די נחת רוח וואס מלך ,יעדער הערט עס שוין ,מ'האט שוין געהערט די משלים
דער מענטש קען ברענגען פאר'ן אייבערשטן ...דער הייליגער אין חדר און מ'האט שוין אויסגעדראשן און אויסגעוועבט.
חידושי הרי"ם זאגט אין דער וואכענדיגער פרשה (חידושי אבער די נקודה איז ווען א מענטש זעהט -לאמיר נישט ניצן
הרי"ם על התורה ,פרשת תולדות) :אלע מדרגות פון שבת - קיין בן מלך ,לאמיר ניצן א טאטע .א טאטע זעט זיין זון -ער
דער איד וואס האט זיך צוגעגרייט א גאנצע וואך; אבער דער גייט נישט וויאזוי ער וויל .ממש נישט! גארנישט וויאזוי ער וויל!
איד וואס ביז שבת -האט ער געארבעט -און ער קומט שבת, און ער גייט א צווייטע עק וועלט ,און איך ווייס נישט וואס -ער
און ער זאגט" :איך ארבעט נישט אין שבת!" די תענוג און נחת האט ממש גארנישט מיט זיין טאטע .און דער טאטע הערט
רוח קען קיינער נישט געבן פאר'ן אייבערשטן נאר ער ,נאר פון צוריק פון איינעם ,פינף יאר שפעטער ,אז דער זון זאגט" :איך
דעם פלאץ! האב אזא געפיל צו מיין טאטע! און זאלסט וויסן ,איך טו נאך
פון די שפל המדרגה :דער מענטש ראנגלט זיך ארום מיט יעדן טאג די צוויי זאכן פאר מיין טאטע .איך האף נאך איין טאג
נסיונות אזוי ,ס'גייט -ווי מ'זאגט -איין פאטש נאכ'ן צווייטן .ער צו קענען צוריק ווערן נאנט מיט אים".
פארלירט ,ער דערלייגט ,ער זעהט אויס ווי ער דערלייגט ,און די געפיל -ס'איז מורא'דיג ווייטאגליך וואס דער טאטע איז
ער זאגט" :רבונו של עולם ,אחזתיו ולא ארפנו -איך כאפ דיך דורכגעגאנגען די גאנצע פינף יאר .אבער די געפיל און די
אן ,איך לאז דיך נישט נאך .ס'גייט מיר גארנישט אן! ס'גייט מיר ווערטער וואס דאס קינד קען זאגן נאך פינף יאר נישט האבן
גארנישט אן!" די נחת רוח פון אריינגיין אין די לייבן גרוב ,ער קיין שייכות ,און טון פארקערט ווי זיין טאטע וויל -די טיפע
שלאגט זיך מיט א לייב פאר איין קליינע מטבע ,איין קליינע מדרגה פון אהבה און טיפקייט וואס איז דא צווישן א טאטע און
שטיקל פון דעם דעמאנטשטיין. א זון ,און דער געפיל וואס דער טאטע קען באקומען ...יא ,דער
איינער וואס איז נישט קיין מומחה זאגט" :עה ,דאס אלא טאטע האט געצאלט א טייערע פרייז -אבער דאס קען מען
קליינע שטיין -וואס האסטו דערפון?" אבער דער מומחה נישט באקומען אן דעם.
פארשטייט :ווער נאך איז מסכים זיך אריינצולאזן אין דעם דאס איז א בחינה פון א ניצוץ וואס
פלאץ?! ר' צדוק זאגט אונז דאס :ס'איז דא נשמות וואס האבן קומט פון זייער א ווייטע פלאץ .דאס איז
זיך אונטערגענומען אויף יענע וועלט ,אז ער איז מסכים א געוויסע כתר וואס נישט יעדער קען
אריינצוגיין אין די לייב'נס מויל! ער שטעקט אריין זיינע הענט געבן פאר'ן אייבערשטן .דער צדיק וואס
אין די מויל פון די לייב ,צוריקצוברענגען די אור און די גדלות איז כל ימי חייו אין א בית המדרש -ער זיצט און ער לערנט ,ער
השם -ער איז מגלה דעם אייבערשטן דארט ,טיף אין די זיצט און ער דאווענט ,ס'גייט א פייער און א ברען -אוודאי
אנדערע עק וועלט ,פארמישט און פארקלעמט ...בקצה השמים ס'איז מורא'דיג חשוב זיין עבודה .אבער די עבודה פון דעם
משם יקבצך ,זאגט דער אייבערשטער -פון דארטן. מענטש אזוי ווייט פונעם אייבערשטן ...ווי דער בעל שם טוב
הנך -דער אייבערשטער איז דא
אייבערשטן דארט" .ואציעה שאול" -אויב איך גיי אראפ אין איך האב אמאל געטראכט :דער פסוק זאגט "אם אסק שמים" -
שאול ,אין די שאול תחתית " -הנך" :ביסטו אויך דארט .אבער אויב איך גיי ארויף אין הימל " -שם אתה" ,טרעף איך דעם
ז עמוד פרשת תולדות הגיון ליבי
דא ביסטו אויך? און דער אייבערשטער זאגט :דא בין איך אויך. מ'זעט די חילוק פון די לשון .ווען דער פסוק זאגט אם אסק
דאס איז וואס איך ווארט -די גאנצע תכלית הבריאה וואס מיר שמים -איך גיי ארויף אין הימל -שם אתה :דארט ביסטו.
ווארטן שוין יארן יארן -איז פאר די מינוטן וואס ס'גייט קומען: אבער ואציעה שאול -ווען איך גיי אין שאול -הנך :הנך איז א
א מענטש גייט אריין אין די מויל פון די לייב ,און ער כאפט זיך לשון פון והנה -פלוצלינג איז ער דא! דער מענטש זאגט :רבונו
א רגע ,ער זאגט :רבונו של עולם ,אזוי ווייט בין איך ,אזוי ווייט - של עולם ,אם אסק שמים -כ'האב געארבעט ,כ'האב געלערנט,
איך וויל צוריקגיין צו דיר ,כ'וויל נענטער ווערן צו דיר .כ'בעט כ'האב געדאווענט ,כ'האב געוויינט -יא ,שם אתה ,ביסט טאקע
דיר :קרבנו מלכנו לעבודתך -ברענג מיך נענטער ,קער מיך דארט .כ'האב מיר צוגעגרייט ,כ'האב געמאכט הכנה פאר'ן
צוריק צו דיין תורה .די תורה איז דאך המאור שבה מחזירו דאווענען ,כ'האב א התלהבות געהאט ביי מיין לערנען ,ס'איז
למוטב -ס'איז דא א אור אין די תורה וואס רוקט א מענטש געווען א מחי'דיג -כ'האב טאקע געטראפן .אבער ואציעה
צוריק ,ער ברענגט א מענטש נענטער צו די רבונו של עולם. שאול -ווען דער מענטש איז געלאפן ואציעה שאול ,ער האט
כסלו איז דאך די חודש פון נר מצוה ותורה אור .די אור וואס געוואלט אוועקלויפן פונעם אייבערשטן .אזוי ווי מ'זעט ביי די
דער אייבערשטער האט אריינגעשיינט אין אידן אין יענע יארן מעשה פון יונה הנביא :אונז האבן נישט קיין השגה -חז"ל זאגן,
פונעם נס פון חנוכה ,בימים ההם בזמן הזה ,זאל שיינען אלע חשבונות יונה הנביא האט געהאט :ער האט נישט
ווייטער .און דער אייבערשטער זאל העלפן מ'זאל האבן די געוואלט מקטרג זיין ,ער האט געמיינט די טובה פון די אידן ,ער
חיזוק ,די כוחות הנפש ,די כוחות הגוף ,איבערצולעבן די איז געווען מוסר נפש פאר אידנס וועגן .אבער למעשה -ער איז
תקופה .נאך א קליינע פוש ,נאך א קליינע פוש -ביז מ'וועט אריין אין וואסער ,ער וויל נישט גיין זאגן צו נינוה .אין די פיש'ס
זוכה זיין צו התגלות כבוד מלכותו במהרה בימינו אמן .גוט מויל -דארט האט זיך דער אייבערשטער מגלה געווען פאר
שבת. אים ,פון דארט! ואציעה שאול -ער גייט אין שאול -הנך!
פלוצלינג טרעפט ער דעם רבונו של עולם :דא ביסטו אויך דא?
שבת שלום ומבורך
לתגובות והערות | hegyuinlebei@gmail.com :וואטסאפ/טעל(605) 468-4356 :
☎ צו לאזן א וואויסמעיל ,רופט די "קול הגיון ליבי"(605) 468-4356 :
ח עמוד פרשת תולדות הגיון ליבי
