gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — ויצא (2026-11-16)

מוציא לאור: מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV

שבוע: ויצא (2026-11-16)

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫על דרך הפלפול והחידוד‬ ‫שנת תשפ"ז ‪ -‬גליון רמג‬ ‫פרשת ויצא‬ ‫בענין‬ ‫קושיית המפרשים היאך נשא יעקב אבינו‬ ‫שתי אחיות האסורות מן התורה‪ ,‬ותירוצם‬ ‫ומהלכם של רבותינו על קושיא זו‬ ‫תירוצו של הרמב"ן‬ ‫וַ ָּיבֹא גַ ם ֶאל ָּר ֵחל וַ י ֱֶא ַהב גַ ם ֶאת ָּר ֵחל ִמלֵ ָּאה (בראשית פרק כט פסוק‬ ‫ל)‪.‬‬ ‫די רמב"ן אין פרשת תולדות (כו‪ ,‬ה) איז מחדש אז די אבות‬ ‫הקדושים האבן געהיטן די תורה נאר אין ארץ ישראל‪ ,‬אבער אין‬ ‫חוץ לארץ האבן זיי נישט געהוט'ן די תורה‪ .‬און ווי די רמב"ן‬ ‫קושית המפרשים‬ ‫שרייבט‪:‬‬ ‫די מפרשים פרעגן ווי אזוי האט יעקב אבינו געמעגט חתונה האבן‬ ‫והנראה אלי מדעת רבותינו שלמד אברהם אבינו התורה כלה ברוח‬ ‫מיט רחל אין לאה‪ ,‬די אבות הקדושים האב'ן דאך מקיים געוועהן‬ ‫הקדש ועסק בה ובטעמי מצותיה וסודותיה‪ ,‬ושמר אותה כולה כמי‬ ‫די גאנצע תורה אפילו פאר געגעבן ווערן‪ ,‬איז ווי אזוי האט ער‬ ‫שאינו מצווה ועושה‪ ,‬ושמירתו אותה היה בארץ בלבד‪ ,‬און די רמב"ן‬ ‫געקענט חתונה האבן מיט צוויי שוועסטער'ס וואס די תורה גייט‬ ‫איז מיט דעם מבאר‪ :‬ויעקב בחוצה לארץ נשא האחיות ‪ -‬דהיינו‬ ‫שפעטער אסר'ן?‬ ‫יעקב אבינו האט חתונה געהאט מיט רחל און לאה בבית לבן‪,‬‬ ‫וואס איז דאך געוועהן אין חוץ לארץ‪ ,‬און דארט איז נישט געוועהן‬ ‫קיין איסור צו חתונה האבן‪.‬‬ ‫דרכו של הרמ"א‬ ‫און אין פרשת אחרי (יח‪ ,‬כה) לייגט די רמב"ן צו א מורא'דיגע‬ ‫פאר מען גייט אראפ ברענגען וואס די מפרשים ענטפער'ן אויף‬ ‫זאך‪ ,‬אז דעס איז די טעם פארוואס די רחל אמנו איז אוועק פאר‬ ‫די קשיא‪ ,‬איז כדי אראפצוברענגן וואס די רמ"א (שו"ת רמ"א סי'‬ ‫יעקב איז אריין קיין אין ארץ ישראל‪ ,‬וויבאלד אין ארץ ישראל‬ ‫י') שרייבט חידושים'דיגע ווערטער‪ ,‬אז נאר אברהם אבינו האט‬ ‫האט יעקב אבינו נישט געמעגט וואוינען מיט צוויי שוועסטערס‪.‬‬ ‫(ראוי לציין שחידושו של הרמב"ן‪ ,‬ג"כ אינו עולה בקנה אחר עם דברי הרש"י‬ ‫מקיים געוועהן די גאנצע תורה אפילו פאר מתן תורה‪ ,‬אבער‬ ‫הנ"ל שיעקב אמר לעשו ששמר את התרי"ג מצות בבית לבן‪ .‬עי' בספר נחלת‬ ‫יצחק און יעקב האבן נאר מקיים געוועהן די שבע מצות בני נח‪.‬‬ ‫יעקב בפרשת קדושים‪ ,‬שהעיר שם בדבר זה‪).‬‬ ‫און אזוי ווי זיין לשון איז דארט‪ :‬דמי לנו גדול מאדוננו אבינו יעקב‬ ‫ע"ה אשר נשא שתי אחיות‪ ,‬אל ע"כ צריכין אנו להודות ולומר כי‬ ‫הכתוב שאמר למען אשר יצוה וגו'‪ ,‬לא קאי רק אאותן שבע מצות‬ ‫תמיהת האור החיים הקדוש על הרמב"ן‪ ,‬ותירצו‬ ‫של בני נח‪.‬‬ ‫די אור החיים הקדוש אין פרשת ויחי (בראשית מט‪ ,‬ג)‪ ,‬ברענגט אראפ‬ ‫אבער מען דארף אנמערקן אז די רמ"א גייט נישט לויט די מדרש‬ ‫די תירוץ פון די רמב"ן אבער ער פרעגט אויף דעם רמב"ן וזה‬ ‫אגדה וואס רש"י ברענגט אראפ אנפאנג פרשת וישלח (פרק לב‪,‬‬ ‫לשונו‪ :‬וראיתי לרמב"ן שנתן טעם ליעקב שנשא שתי אחיות‪ ,‬כי לא‬ ‫פסוק ה) אויף די פסוק עם לבן גרתי‪ ,‬דבר אחר גרתי בגימטריא‬ ‫היה בארץ‪ ,‬עד כאן‪ .‬ואין דבריו חזקים בסמוכות ‪ -‬די ווערטער פון‬ ‫תרי"ג‪ ,‬כלומר עם לבן הרשע גרתי ותרי"ג מצות שמרתי ולא למדתי‬ ‫די רמב"ן האט נישט קיין שטארקע ראיות זיך סומך זיין אויף דער‬ ‫ממעשיו הרעים‪ .‬זעהט מען פון דעם אז יעקב אבינו האט מקיים‬ ‫חידוש‪ ,‬כי מי גילה לו סוד זה‪ ,‬שלא היה שומר תורה אל בארץ ‪ -‬ווער‬ ‫געוועהן די גאנצע תורה אפילו עד שלא ניתנה‪.‬‬ ‫קשיות האחרונים על תירוצו של החזקוני ‪ -‬ותירוצם‬ ‫האט מגלה געוועהן דער סוד פאר די רמב"ן אז נאר אין ארץ‬ ‫ישראל האבן זיי געהיטן די תורה‪ ,‬אחר שאין הפרש בין הארץ לחוץ‬ ‫די גמרא אין מסכת מגילה (יג‪ ,‬א) זאגט אויף דער פסוק (שמות‪ ,‬ב ה)‬ ‫לארץ‪ ,‬באותן פרטי המצות שלא שמרום האבות ‪ -‬פירוש‪ :‬אזוי ווי‬ ‫ותרד בת פרעה לרחוץ על היאור‪ ,‬אמר ר' יוחנן שירדה לרחוץ‬ ‫די מצות איז דאך נישט תלוי דוקא אין ארץ ישראל [אזוי ווי די‬ ‫מגילולי בית אביה‪ ,‬און ווי רש"י (ד"ה לרחוץ) איז מסביר דארט אז‬ ‫מצות התלויות בארץ] נאר דעס איז דאך מצות וואס איז תלוי אין‬ ‫בתיה איז זיך געגאנגען טובל'ן לשם גירות‪ ,‬אזוי ווי די הלכה איז‬ ‫די גוף פון דער מענטש‪ ,‬דערפאר איז נישט דא קיין שום סיבה צו‬ ‫אז פאר מען ווערט א גר דארף מען זיך טובל'ן‪ .‬קומט דארט די‬ ‫מחלק זיין‪ ,‬צו ארץ ישראל צו חוץ לארץ‪.‬‬ ‫טורי אבן (ד"ה שירדה) און פרעגט‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬שירדה לרחוץ‬ ‫מגילולי בית אביה‪ .‬פירוש רש"י לרחוץ לטבול לשום גירות‪ .‬לכאורה‬ ‫וועגן דעם קומט די אור החיים הקדוש מיט א נייע הסבר‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫משמע שטבלה לשם גירות דקיימא לן גר צריך טבילה‪ .‬והא ליתא‬ ‫יעקב האט געמעגט חתונה האבן מיט שתי אחיות‪ .‬אין ער לייגט‬ ‫דזה אינו אלא בבא ליכנוס לקדושת ישראל לצאת מתורת בני נח‪...‬‬ ‫אראפ א יסוד‪ ,‬אז די אבות הקדושים‪ ,‬האבן מקבל געוועהן די‬ ‫אבל באותו זמן עדיין כולן היה עליהם תורת בני נח וטבילה זו למה?‬ ‫תורה‪ ,‬אויף אזא אופן אז‪ :‬קרוב לשכר אם יעשה ‪ -‬זיי גייען‬ ‫באקומען שכר אויב זיי זענען מקיים די תורה‪ .‬ורחוק מן ההפסד‬ ‫פירוש‪ :‬ווי איז בכלל שייך די גאנצע זאך פון טבילה לשם גירות‬ ‫אם לא יקיים ‪ -‬אין נישט באשטראפט ווערן אויב זיי זענען נישט‬ ‫פאר מתן תורה‪ ,‬די גאנצע הלכה אז מען דארף טבילה לשם גירות‬ ‫מקיים די תורה‪ .‬אזוי ווי היינטיגע צייטן נאך קבלת התורה איז‬ ‫איז ווען א גוי וויל ארויס גיין פון 'תורת בן נח'‪ ,‬אריינצוגיין‬ ‫דא אזעלכע מצות וואס מען מוז טוהן ווי למשל עסן מצה די‬ ‫'לקדושת ישראל'‪ .‬אבער ווען בתיה האט זיך געוואלט מגייר זיין‬ ‫ערשטע נאכט פסח‪ ,‬זיצן אין די סוכה די ערשטע טאג סוכות וואס‬ ‫האבן דאך די אידן געהאט אויף זיך א דין פון א בן נח‪ ,‬איז ווי‬ ‫אויף דו מצות באקומט מען א עונש אויב מען איז עס נישט‬ ‫קומט אריין 'טבילה לשם בכלל גירות' דא? און די זעלבע זאך איז‬ ‫מקיים‪ ,‬שפעטער איז דא מצות וואס אויב מען טוט עס נישט איז‬ ‫לכאורה אויך דא שווער‪ ,‬ווי אזוי קען מען זאגן אז יעקב אבינו‬ ‫נישט דא קיין עונש‪ ,‬ווי למשל די מצוה פון ציצית‪ ,‬וואס עס איז‬ ‫האט מגייר געוועהן רחל און לאה‪ ,‬עס איז דאך געוועהן פאר מתן‬ ‫נישט דא קיין חיוב צו אנטוהן קיין בגד של ד' כנפות כדי צו לייגן‬ ‫תורה‪ ,‬וואס לכאורה איז נישט שייך קיין גירות?‬ ‫ציצית אויף דעם‪ ,‬אבער אויב מען טוט יא אן אזא בגד‪ ,‬האט מען‬ ‫הגאון האדיר ר' יוסף ענגיל (בית האוצר‪ ,‬ח"א ‪ ,‬כלל א‪ ,‬אות כב) נאך‬ ‫א מצוה צו לייגן ציצית‪ ,‬און אויב נישט איז נישט דא קיין עונש‪.‬‬ ‫ער ברענגט די תירוץ פון די חזקוני שרייבט ער גלייך‪ :‬ודבריו אלה‬ ‫זאגט די אורח החיים הק' אז אויף אזא אופן האבן די אבות‬ ‫‪ -‬דער ווערטער אז רחל און לאה האבן זיך מגייר געוועהן‪ ,‬הם כצד‬ ‫הקדושים געהוטען אלע מצות עשה און מצות לא תעשה‪ ,‬און ווען‬ ‫הסברא ‪ -‬גייט אזוי ווי די שיטה‪ ,‬דגם אז כבר יצאו האבות מכלל‬ ‫זיי האבן געזעהן א תועלת צו טוהן אנדערש ווי עס שטייט אין די‬ ‫בני נח ‪ -‬אז די אבות הקדושים זענען ארויס מכלל בני נח‪ ,‬אין‬ ‫תורה‪ ,‬האבן זיי געטוהן אנדערש‪.‬‬ ‫געהאט אויף זיך א געהעריגע דין פון א ישראל‪ .‬וואס לויט דעם‬ ‫קען מען פארשטיין ווי אזוי מען די גיירות האט געארבעט ביי‬ ‫און דא האט יעקב געזעהן די גרויסע תועלת פון חתונה האבן סיי‬ ‫רחל און לאה אפילו פאר מתן תורה‪ ,‬ווייל שוין דעמאלטס האבן‬ ‫מיט רחל און סיי מיט לאה‪ ,‬האט ער אוועק געקוקט פון די רוח‬ ‫די אבות הקודשים געהאט א דין פון א ישראל גמור‪ ,‬און‬ ‫וואס ער קעהן באקומען פון מקיים זיין די לא תעשה פון חתונה‬ ‫אריינצוקומען צו קדושת ישראל האט מען געדארפט אריבער גיין‬ ‫האבן בשתי אחיות‪ ,‬און ער יא חתונה געהאט מיט צוויי‬ ‫א געהעריגע גיירות‪.‬‬ ‫שוועסטערס‪.‬‬ ‫די גאון און רשכבה"ג די ברוך טעם‪ ,‬אין זיינע הגהות אויפ'ן טורי‬ ‫אבן‪ ,‬ענטפעררט אויף די קשיא פון די טורי אבן ווי אזוי האט‬ ‫גע'ארבעט די גיירות פון בתיה‪ ,‬שרייבט ער‪ :‬י"ל כיון שהיו אז כבר‬ ‫תירוצו הראשון של החזקוני‬ ‫לבני יעקב מצות נוספות על ז' מצות מה שנצטוו ע"י עמרם כמבואר‬ ‫די חזקוני ענטפערט אויף דער קשיא און קורצע ווערטער‪ ,‬וזה‬ ‫בדברי הרמב"ם הלכות מלכים מלבד מצות גיד הנשה‪.‬‬ ‫לשונו‪ :‬ואם תאמר איך נשא יעקב אבינו שתי אחיות בחייהן הרי‬ ‫פירוש‪ :‬די ענין פון גרות איז אנגעגאנגן פאר מתן תורה אויך‬ ‫קיים את כל התורה כולה? אלא אמרו רבותינו (יבמות‪ ,‬כב‪ ,‬א) גר‬ ‫וויבאלד די אידן האבן שוין געהאט דעמאלטס אין מצרים נאך‬ ‫שנתגייר כקטן שנולד דמי‪ .‬פירוש ‪ -‬פאר יעקב אבינו האט חתונה‬ ‫מצות חוץ פון די שבע מצות בני נח ווי למשל מילה‪ ,‬גיד הנשה‪,‬‬ ‫געהאט מיט רחל און לאה‪ ,‬האט ער זיי מגייר געוועהן‪ ,‬און די דין‬ ‫וועגן דעם איז שוין געוועהן שייך טבילה לשם גיירות‬ ‫איז אז מן התורה מעג מען חתונה מיט צוויי שוועסטער'ס נאכן‬ ‫אריינצוקומען לקדושת ישראל אפילו פאר מתן תורה‪ ,‬ווייל די‬ ‫מגייר זיין‪ ,‬ווייל גר שנתגייר כקטן שנולד דמי ‪ -‬מען ווערט‬ ‫'בני יעקב' האבן געהאט מער מצות פון סתם א בן נח‪.‬‬ ‫גערעכנט ווי א נייע מענטש‪ ,‬און מען האט בכלל נישט קיין‬ ‫'קורבה' פון ברידערס אדער שוועסטערס‪( .‬כתירוצו של החזקוני כתב‪,‬‬ ‫לויט דעם קען מען זאגן אפילו די אבות האבן געהאט א דין בן‬ ‫הרדב"ז סי' תרצ"ו‪ ,‬ועוד כמה אחרונים עי' מהרש"א יומא כח‪ ,‬ב‪ ,‬בחידושי‬ ‫נח‪ ,‬איז נאך אלץ שייך צו זאגן אז רחל און לאה האבן מקבל‬ ‫אגדות‪).‬‬ ‫געוועהן אויף זיך גיירות‪ ,‬צוליב וואס יעקב אבינו האט שוין‬ ‫להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמייל‪mgudim1044@gmail.com :‬‬ ‫לו ליעקב לינצל מאיסור ב' אחיות שעתידה תורה ליאסר‪ ,‬כי באמת‬ ‫געהאט מער מצות ווי סתם א בן נח (ווי למשל די מצוה פון מילה)‪,‬‬ ‫רחל נתקדשה לו מן הדין בשכר שבע שנים כמו שכתוב הבה לי אשתי‬ ‫אין אריין צוקומען צו זיין קדושה העלפט גיירות‪ .‬און די גיירות‬ ‫דהיינו שנתקדשה לו כבר והיא אשתי בשכר ז' שנים‪ ...‬אך כיון‬ ‫העלפט אפילו צו מאכן כקטן שנולד דמי‪.‬‬ ‫שעדיין אז באמת לבני נח לא נאסרו ב' אחיות הרי גם לאה נתקדשה‬ ‫לו בביאה‪ ,‬ולא הוה ליה קדושי לאה קדושי טעות דיעקב ודאי לא‬ ‫היה עושה בעילתו בעילת זנות והשתא‪ ,‬אף אם היה מגרש אחת מהם‬ ‫תירוצו השני של החזקוני‬ ‫לא היה יכול לקיים דבר שעתידה תורה לאסור‪ ,‬ומן התורה איזה מהן‬ ‫די חזקוני ברעגנט נאך א תירוץ בשם 'יש אומרים'‪ ,‬אז רחל און‬ ‫שגירש הוה ליה השניה אחות גרושתו כיון דבאמת שניהם היו‬ ‫לאה זענען געוועהן שוועסטערס נאר פון איין טאטע ‪ -‬דארך לבן‪,‬‬ ‫מקודשות לו ושניהם ודאי לא היה אפשר לו לגרש‪ .‬ודו"ק‪.‬‬ ‫אבער נישט פון איין מאמע‪ .‬און ביי א גוי איז די הלכה אז א‬ ‫פירוש‪ :‬יעקב אבינו האט נישט געקענט ניצל ווערן פון די איסור‬ ‫מענטש איז זיך מתייחס נאר אחר האם‪ ,‬און נישט אחר האב‪ .‬אויב‬ ‫'ב' אחיות' וואס די תורה גייט שפעטער אסר'ן‪ .‬און די הסבר איז‪,‬‬ ‫אזוי קומט אויס אז זיי זענען בכלל נישט געוועהן שוועסטערס‬ ‫וויבאלד באמת איז רחל נתקדש געווארן צו יעקב מן הדין בשכר‬ ‫און וועגן דעם זענען זיי געוועהן מותר פאר יעקב‪( .‬וכן כתבו לתרץ‬ ‫די שבע שנים וואס יעקב אבינו האט געדינט פאר לבן‪ ,‬און אזוי‬ ‫הרדב"ז סי' תרצו וכן איתא בגור אריה בשם המהרי"ל)‬ ‫אויך איז לאה נתקדש געווארן פאר יעקב אין די נאכט פון די‬ ‫חתונה‪ ,‬ווייל באמת פאר א בני נח איז נישט נאסר געווארן ב'‬ ‫אחיות‪( .‬ועל כן חל הקידושין גם על לאה‪ .‬ונראה כאן שהמהרש"א הולך עם‬ ‫תירוצו של הגור אריה‬ ‫השיטות שהאבות היה להם דין ישראל רק לחומרא ולא ולקולא‪ ,‬דאי היה להם‬ ‫דין ישראל גם לקולא‪ ,‬לא היה חל הקידושין של לאה‪ .‬ואכמ"ל‪).‬‬ ‫די מהר"ל אין זיין ספר גור אריה על התורה (פרשת ויגש‪ ,‬מו‪ ,‬י‪ ,‬אות‬ ‫ה) ענפערט אויף דער קשיא‪ ,‬בהקדם מיט וואס ער איז מחדש אז‬ ‫קומט אויס אז יעקב האט בעל כרחך חתונה געהאט מיט צוויי‬ ‫דעס אז די אבות הקדושים האבן מקיים געוועהן די תורה פאר‬ ‫שוועסטערס‪ .‬און די טענה וואס מען קען האבן אויף יעקב יעצט‬ ‫מתן תורה‪ ,‬איז נאר געוועהן אויף די 'מצות עשה' פון די תורה‪,‬‬ ‫איז אז ער האט א חיוב צו גיין גט'ן אדער רחל אדער לאה‪ ,‬ווייל‬ ‫וואס דעמאלטס זאגט מען אז אפילו איינער איז נישט מצווה צו‬ ‫מען טאר נישט וואוינען מיט צוויי שוועסטערס‪ ,‬אבער דעס גייט‬ ‫מקיים זיין די מצות‪ ,‬און אפילו אזוי טוט ער די מצות עשה‪ ,‬איז‬ ‫בכלל נישט העלפען דא‪ ,‬ווייל אפילו ער גט'ן איינעם‪ ,‬איז די‬ ‫זיין מעשה א גוטע מעשה און עס איז רצוי פארן אייבישטער‪ ,‬מה‬ ‫צווייטע שוועסטער אסור אויף אים מכח די איסור פון 'אחות‬ ‫שאין כן די 'מצות לא תעשה' פון די תורה האבן די אבות‬ ‫גרושתו'‪ .‬אן די אפציע פון גט'ן סיי רחל אין סיי לאה האט ער אויך‬ ‫הקדושים נישט געהיטן‪ ,‬און די טעם איז‪ ,‬ווייל איינער וואס איז‬ ‫נישט געקענט‪ ,‬ווייל יצחק האט דאך קלאר געזאגט פאר יעקב‬ ‫נישט מצווה צו מקיים זיין א לא תעשה‪ ,‬איז ביי אים נישט שייך‬ ‫(תולדות‪ ,‬כח‪ ,‬ב) קום לך פדנה ארם ביתה בתואל אבי אמך‪' ,‬וקח לך‬ ‫בכלל צו מקיים זיין די לא תעשה‪ ,‬ווייל א לא תעשה איז אן עבירה‬ ‫משם אשה מבנות לבן אחי אמך'‪ .‬קומט אויס על כרחך האט יעקב‬ ‫‪ -‬מען האט עובר געוועהן אויף א ציווי‪ ,‬און אויב מען האט נישט‬ ‫געמוזט בלייב'ן וואוינען מיט ביידע‪.‬‬ ‫קיין ציווי ‪ -‬איז נישט שייך עובר צו זיין אויף דעם‪ .‬קומט אויס אז‬ ‫די גאנצע כלל פון מצווה ועושה איז נאר ביי א מצות עשה‪ ,‬אבער‬ ‫ביי א לא תעשה איז עס נישט שייך בכלל‪.‬‬ ‫תירוצו של הפרדס יוסף‬ ‫לויט דעם פארשטייט מען זייער גוט ווי אזוי יעקב אבינו האט‬ ‫די פרדס יוסף ענטפערט‪ ,‬אויף דער קשיא א תירוץ אויף די‬ ‫חתונה געהאט מיט צוויי שוועסטערס‪ ,‬וויבאלד אויף מצות לא‬ ‫פוילישע מהלך‪ ,‬בהקדם מיט וואס ער איז מאריך אין די סוגיא צו‬ ‫תעשה האט ער נישט מקיים געוועהן‪( .‬בגליוני הש"ס להר"י ענגיל יומא‬ ‫עס גייט אן ביי א בן נח‪ ,‬די כלל פון 'אזלינן בתר רובא'‪ ,‬און ער‬ ‫דף כח‪ ,‬ב‪ ,‬כתב בזה לתרץ‪ ,‬מה שקשה על תוס' בבבא בתרא דף קמא‪ ,‬א‪ ,‬ד"ה‬ ‫בת‪ ,‬שתוס' הוקשה שם על הגמרא שאמר שאברהם היה לו בת ששמה היה‬ ‫ברענגט אראפ די שיטת הנודע ביהודה (מהדו"ת אה"ע סי' מב) וואס‬ ‫'בכל'‪ ,‬שלמה לא השיאה אברהם בת זה ליצחק‪ ,‬עיי"ש‪ .‬ולכאורה קשה על תוס'‬ ‫האלט אז ביי א בן נח גייט מען נישט נאך רוב‪.‬‬ ‫הא האבות קיימו התורה עד שלא ניתנה? ומתרץ שאולי סבירא להו להתוס'‬ ‫כסברת הגור אריה‪ ,‬דקיימו רק את המצות עשין אבל לא הלאוין של התורה‪,‬‬ ‫שרייבט די פרדס יוסף‪ ,‬אז די פוסקים זענען דן (עי' פתחי תשובה‬ ‫וכנ"ל‪).‬‬ ‫אה"ע סימן טו‪ ,‬סקי"א‪ ,‬ושו"ת בית יצחק אה"ע סי' ב'‪ ,).‬אז לכאורה איז‬ ‫נישט דא קיין איסור פון חתונה האבן מיט צוויי שוועסטערס אויב‬ ‫איינער פון די צוויי שוועסטערס פון זיי איז א טריפה‪ ,‬דהיינו‪ ,‬און‬ ‫תירוצו של המהרש"א‬ ‫אזא סארט פאל וואס מען קען נישט לעבן ‪ -‬מכח די טריפה ‪-‬‬ ‫די מהרש"א אין מסכת סנהדרין (יט‪ ,‬ב) ענטפערט די קשיא מיט א‬ ‫מער ווי צוועלף חדשים‪ ,‬און די טעם פארוואס דעמאלטס מעג‬ ‫שיינע חריפות'דיגע חשבון‪ ,‬וזה לשונו‪:‬‬ ‫מען יא חתונה האבן מיט צוויי שוועסטערס איז‪ ,‬וויבאלד די תורה‬ ‫ֶיה‬ ‫שרייבט‪ ,‬וְ ִא ָּשה ֶאל ֲאח ָֹּתּה ֹלא ִת ָּקח לִ ְצרֹר לְ גַ לֹות ֶע ְרוָּ ָּתּה ָּעלֶ ָּיה ְב ַחי ָּ‬ ‫מה שהקשו המפרשים כיון דיעקב קיים כל התורה‪ ,‬למה נשא ב'‬ ‫(ויקרא פרק יח פסוק יח)‪ ,‬וואס דער פסוק איז מסביר‪ ,‬אז דוקא‬ ‫אחיות דהוא דבר שעתידה תורה לאסור‪ ,‬דיש לומר כי אי אפשר היה‬ ‫תירוצו של הגה"ק בעל שבט מוסר זצ"ל‬ ‫'בחייה' פון די ווייב מעג מען נישט חתונה האבן מיט א שוועסטער‪,‬‬ ‫אבער אויב די ווייב לעבט שוין נישט מעג מען יא חתונה האבן‬ ‫די שבט מוסר אין זיין ספר 'מדרש תלפיות' (ערך יעקב)‪ ,‬האט‬ ‫מיט א שוועסטער‪ .‬און א 'טריפה' ווערט גערעכנט אזוי ווי מען‬ ‫גענטפערט אויף דעם קשיא א שיינע תירוץ‪ ,‬אויף די איסור פון‬ ‫לעבט שוין נישט‪ ,‬איז וועגן דעם מעג מען חתונה האבן מיט א‬ ‫חתונה האבן מיט א אחות אשתו‪ ,‬שרייבט די תורה קלאר ארויס‬ ‫שוועסטער פון א ווייב‪ ,‬אויב די ווייב איז א טריפה‪.‬‬ ‫די טעם פון די איסור וְ ִא ָּשה ֶאל ֲאח ָֹּתּה ֹלא ִת ָּקח לִ ְצרֹר לְ גַ לֹות ֶע ְרוָּ ָּתּה‬ ‫ֶיה (ויקרא פרק יח פסוק יח) ‪ -‬דהיינו די תורה שרייבט‬ ‫ָּעלֶ ָּיה ְב ַחי ָּ‬ ‫לויט דעם פרעגט די פרדס יוסף‪ ,‬פארוואס מעג מען נישט אייביג‬ ‫בפירוש ארויס די טעם פארוואס מען זאל נישט חתונה האבן מיט‬ ‫חתונה האב'ן מיט צוויי שוועסטערס‪ ,‬מכח ספק‪ ,‬אז אפשר איז‬ ‫צוויי שוועסטערס‪ ,‬ווייל אויב וועלן צוויי שוועסטערס חתונה האבן‬ ‫איינער א טריפה‪ ,‬אין עס איז נישט דא קיין איסור (לגבי ישראל גמור‬ ‫מיט איין מענטש וועלן די שוועסטערס זיך ארום שלאגן און זיי‬ ‫לא שייך כלל קשיא זו‪ ,‬דהא אפילו הוי רק ספק אסור הדבר מכח ספיקא‬ ‫וועלן זיך פיינט האבן איינער דער אנדערע‪ .‬לויט דעם‪ ,‬דא האט‬ ‫דאורייתא לחומרא‪ ,‬רק כל הכוונה הוא להמשך דבריו‪ ,‬בזה שלגבי בן נח‪ ,‬כן‬ ‫שייך הספק‪ ,‬וכ"ש לגבי יעקב אבינו שהיה לפני מתן תורה‪ ,‬שאז הדין ספיקא‬ ‫יעקב אבינו געזעהן ווי רחל האט איבערגעגבן די סימנים פאר‬ ‫דאורייתא לחומרא‪ ,‬יש דעות דהוה רק שמדרבנן הולכין לחומרא‪ ,‬והאבות‬ ‫לאה‪ ,‬כדי לאה זאל קענען חתונה מיט אים‪ ,‬און רחל האט אזוי‬ ‫הקדושים לא קיימו את דיני דרבנן‪ ,‬כמבואר בשדי חמד כללים מערכת א'‪ ,‬סימן‬ ‫רחמנות געהאט אויף איר שוועסטער‪ ,‬האט יעקב פארשטאנען אז‬ ‫קפו)? נאר די תירוץ אויף דעם איז אז די כלל איז דאך אז מען‬ ‫דא איז נישט דא פראבלעם פון חתונה האבן מיט שתי אחיות‪,‬‬ ‫גייט אייביג נאך רוב‪ ,‬און וויבאלד רוב מענטשען זענען דאך נישט‬ ‫ווייל דא וועט זיכער נישט זיין 'לִ ְצרֹר' ‪ -‬אז די שוועסטערס גייען‬ ‫קיין טריפה‪ ,‬וועגן דעם מעג מען נישט חתונה האבן מיט צוויי‬ ‫זיך פיינט האבן איינער דעם אנדערען און וועגן דעם האט יעקב‬ ‫שוועסטערס‪ .‬שרייבט די פרדס יוסף אז לויט דעם קומט אויס אז‬ ‫נישט געהאט די איסור פון חתונה האבן מיט רחל אין לאה‪.‬‬ ‫ביי א 'בן נח' וואס די הלכה איז ביי אים אז 'אין הולכין אחר‬ ‫הרוב'‪ ,‬קומט צוריק די ספק אז אפשר איז איינער א טריפה‪ ,‬און‬ ‫די גרויסע גאון רבי דוד טעביל פון ליסא זצ"ל אין זיין ספר נפש‬ ‫מען איז בכלל נישט עובר אויף די איסור פון שתי אחיות‪.‬‬ ‫דוד ברענגט אויך אראפ דעם תירוץ‪ ,‬און על דרך זו דרש'נט‬ ‫הפלא'דיג אריין אין די פסוק די וואך וואס רחל זאגט פאר יעקב‬ ‫לויט דעם איז שיין פארענטעפערט ווי אזוי יעקב האט געקענט‬ ‫ֹאמר ֶאל‬ ‫אבינו‪ :‬וַ ֵת ֶרא ָּר ֵחל כִ י ֹלא יָּלְ ָּדה לְ י ֲַעקֹב וַ ְת ַקנֵ א ָּר ֵחל ַב ֲאח ָֹּתּה וַ ת ֶ‬ ‫חתונה האבן מיט צוויי שוועסטערס‪ ,‬וויבאלד יעקב אבינו אפילו‬ ‫י ֲַעקֹב ָּה ָּבה לִ י ָּבנִ ים וְ ִאם ַאיִן ֵמ ָּתה ָּאנֹכִ י‪( :‬בראשית ל‪ ,‬א)‪ ,‬וזה לשונו‪:‬‬ ‫ער האט מקיים געוועהן כל התורה כולה עד שלא ניתנה‪ ,‬אבער‬ ‫לכאורה יפלא על רחל אמנו למה דברה כדברכים האלו לומר‪ ,‬ואם‬ ‫די כלל פון הולכין אחר הרוב‪ ,‬איז נאר געגעבן געווארן פאר די‬ ‫אין מתה אנכי‪ ,‬וכיון שכתבה תורתנו הק' אלו הדברים ודאי הם דברי‬ ‫אידן נאך מתן תורה‪ ,‬אבער יעקב וואס האט געהאט א דין בן נח‬ ‫חכמה‪ ,‬וצריך לדעת מהו? ויש לומר‪ ,‬דאיתא בספרים הטעם שנשא‬ ‫אויף זיך (פירוש‪ :‬שהיה לו דין בן נח‪ ,‬אבל עכ"ז קיום את כל התורה עד שלא‬ ‫יעקב שתי אחיות‪ ,‬משום דמה שהתורה אסרה ב' אחיות כתבה בזה‬ ‫ניתנה‪ ,‬דהיינו התרי"ג מצות‪ ,‬אבל לגבי הדין 'הולך אחר הרוב' שאינו כלול‬ ‫הלשון‪ ,‬ואשה אל אחותה לא תקח לצרור‪ ,‬הרי גילתה הטעם משום‬ ‫בתרי"ג מצות היה עליו דין בן נח‪ ,‬שאין הולכין אחר הרוב‪ .‬כן נלענ"ד לפרש‬ ‫שנעשו צרות זו לזו וגורם קנאה ופירוד בין אחיות רעים אהובים‪,‬‬ ‫דברי הפרדס יוסף) האט געהאלטן אז אין הולכין אחר הרוב‪ ,‬אן אויב‬ ‫ויעקב אבינו ידע צדקת האמהות שלא תקנא אשה באחותה‪ ,‬לכך‬ ‫אזוי האט ער געמעגט חתונה האבן מיט צוויי שוועסטער מכח‬ ‫היה מותר בב' אחיות‪ .‬וזו טענת רחל‪ ,‬הבה לי בנים ואז לא יהיה קנאה‬ ‫ספק אז איינער איז א טריפה‪.‬‬ ‫בינוני‪ ,‬ואם אין אז יהיה קנאה בינוני‪ ,‬מוכרח כי תמות רחל שלא‬ ‫ישאר יעקב באיסור ב' אחיות‪ ,‬ולאה נשא בהיתר ורחל היתה באיסור‬ ‫‪ -‬פירוש‪ :‬רחל האט געזאגט פאר יעקב‪ ,‬אז די גאנצע היתר‬ ‫תירוצו של האגרות משה‬ ‫פארוואס ער מעג יעצט וואוינען מיט צוויי שוועסטערס איז‬ ‫די גרויסע גאון און פוסק הדור רבי משה פיינשטיין (שו"ת אגרות‬ ‫וויבאלד‪ ,‬עס איז ביי אים קלאר אז ביי רחל און לאה איז נישט‬ ‫משה‪ ,‬אה"ע חלק ד' סימן ט)‪ ,‬ענטפערט אויף דער קשיא‪ ,‬אז די איסור‬ ‫שייך די כלל פון 'לצרור'‪ ,‬ווייל זיי גייען זיך נישט מקנא זיין‪ ,‬זאגט‬ ‫צו חתונה האבן מיט צוויי שוועסטערס איז נאר אויף אזא סארט‬ ‫אבער רחל‪ ,‬אז יעצט וואס לאה האט זוכה געוועהן צו קינדער און‬ ‫אישות פון א ישראל וואס ארבעט מיט תפיסת קידושין ‪ -‬דעס‬ ‫זי ‪ -‬רחל ‪ -‬נישט‪ ,‬אויב אזוי גייט רחל יעצט מקנא זיין לאה‪ ,‬און‬ ‫מיינט אז ווען די תורה האט געשריבן די איסור אז מען טאר נישט‬ ‫עס גייט צוריק קומען די טעם פון 'לצרור'‪ ,‬און יעקב גייט נישט‬ ‫חתונה האבן מיט ב' אחיות‪ ,‬האט די תורה גע'אסר'ט אז מען טאר‬ ‫מעגן וואוינען מיט ביידע שוועסטערס‪ ,‬און וויבאלד לאה האט‬ ‫נישט חתונה האבן מיט א 'אישות ישראל' מיט צוויי שוועסטערס‪.‬‬ ‫חתונה געהאט קודם‪ ,‬איז רחל דער וואס איז גורם די איסור פון‬ ‫אבער אזא סארט אישות פון א בן נח‪ ,‬אויף דעם איז נישט דא‬ ‫שתי אחיות‪ ,‬און 'מתה אנכי'‪ ,‬זי גייט יעצט דארפן שטארבן כדי‬ ‫קיין איסור פון שתי אחיות‪ .‬און יעקב אבינו אפילו ער האט מקיים‬ ‫יעקב זאל נישט עובר זיין אויף די איסור פון שתי אחיות‪( .‬די נפש‬ ‫געוועהן די גאנצע תורה האט ער אבער נישט געהאט די 'אישות‬ ‫דוד פוהרט דארטן אויס‪ :‬והגם שאפשר לפוטרה בגט‪ ,‬מכל מקום נתיראה מן‬ ‫העונש בידי שמים‪ .‬אבער‪ ,‬בעצם קען מען זאגן אז די טעם פארוואס יעקב האט‬ ‫של ישראל' און 'תפיסת קידושין' וואס דעס האט מען באקומען‬ ‫נישט געקענט גט'ן רחל איז אזוי ווי די מהרש"א האט שוין אויבן געשריבן‪ ,‬ווייל‬ ‫נאר נאך מתן תורה‪ ,‬וועגן דעם האט ער געמעגט חתונה האב'ן‬ ‫דעמאלטס גייט לאה זיין 'אחות גרושתו'‪ .‬ודו"ק)‪.‬‬ ‫מיט צוויי שוועסטערס‪.‬‬ ‫להערות והארות או לקבלת הגליון אפשר לפנות להמייל‪mgudim1044@gmail.com :‬‬