טיב הקהילה - אידיש · TIV HAKEHILAH - YIDDISH
הטקסט של גיליון זה
יו"ל ע"י קהילת שבתי בבית ד’ • בנשיאות מורנו ורבנו הרה"צ רבי גמליאל הכהן רבינוביץ שליט"א פרשת
פרשת
יו"ל ע"י קהילת שבתי בבית ד’ • בנשיאות מורנו ורבנו הרה"צ רבי גמליאל הכהן רבינוביץ שליט"א
תבאויצא
פרשת כי
אלול טז
תבא
כיתשפ”ו
י"א כסלו
טזתשפ"ז
אלול
תשפ”ו
שבת מברכים כסלו | ר"ח יום שלישי-רביעי | המולד ליל ג' 3 | 10:27חלק' 850
ריג
שנה ה'
850
וירא באר בשדה
די כח פון זיך האלטן צו דרכי אבות
הפרשה וְ הִ ֵ ּנה ה’ נִ ָ ּצב
המעה המערכת
אין די וואכענדיגע פרשה לערנען מיר איבער ווי אזוי יעקב אבינו איז אראפגט ָעלָ יו המערכת
המערכת
עפארן קיין פדן ארם צו טרעפן א שידוך פאר זיך אליין.
עס איז באוואוסט די מעשה וואס איז געווען ביי דער הייליגער
די תוה”ק איז מאריך און דערציילט מיט פרטי פרטים אלע דעטאלן ארום די ‘חפץ חיים’ זצ”ל אז ער האט אמאל געהערט אז עס איז דא א
רייזע פון יעקב אבינו ,און ווי אזוי ער איז געגאנגען קיין פדן ארן און ווי אזוי די איד וועלכער האלט אפן זיין געשעפט אום שבת קודש .האט ער
שידוך איז צושטאנד געקומען. גערופן דעם געשעפט אייגנטימער און ער האט אים געפרעגט
פארוואס ער האלט אפן זיין געשעפט אום שבת ,האט אים
מיר האבן שוין מערערע מאל דערמאנט דא אז די תוה”ק איז נישט קיין געשיט
כטע בוך און אז יעדע ווארט וואס עס שטייט אין איר האט א חשבון און איז דא
מיט א מטרה ברורה .מיט דעם יסוד פארשטייט מען פארוואס עס פעלט זיך
הבנין דער איד געענטפערט אז ער טוט דאס וויבאלד ער האט נישט
קיין ברירה צוליב זיין ענגן מצב הפרנסה ,כדי צו פארדינען
מער געלט .האט אים דער הייליגער חפץ חיים געפרעגט וואס
אויס אז די תוה”ק זאל מאריך זיין צו דערציילן אז יעקב אבינו איז אראפ קיין ער פארקויפט ,און ווען דער איד האט געענטפערט אז ער
פדן ארם און ווי אזוי דער שידוך איז געווארן א שידוך און זיינע איבערלעבעט פארקויפט וויין ,האט אים דער חפץ חיים געזאגט אז ער האט
נישן מיט לבן ,אבער איין פרט בלייבט אומפארשטענדליך און מ’פארשטייט פאר אים אן אויסגעצייכנטער געדאנק וויאזוי צו פארדינען
נישט איר נייטיגקייט אלץ א טייל פון די מעשה. מער געלט ,דורכן עפענען נאך א קראן אינעם פאס און
דער חלק וואו די תוה”ק שילדערט אז יעקב אבינו איז אנגעקומען קיין פדן דעמאלטס וועט ער קענען פארקויפן מער וויין.
ארם און דארט באגעגענט די פאסטוכער און אויך רחל אמנו.
אויך אויב די תוה”ק וואלט איבערגעהיפערט די שטיקל און איר אויסגעלאזט,
ההלכה האט זיך דער מענטש שטארק געוואונדערט ,ווייל וואס
וועט עס אים דען העלפן אויב ער וועט צולייגן נאך א קראן
אינעם פאס ,וויבאלד די וויין אינעם פאס בלייבט די זעלבע,
וואלט מען געקענט די געשיכטע פון כלל ישראל און ווי אזוי עס האט זיך געט
און עס ווערט נישט מער! האט אים דער חפץ חיים געגעבן צו
פירט די שידוך פון יעקב אבינו.
פארשטיין ,אז דאס זעלבע איז אויך מיט די פרנסה ,אז מען
אויבנאויף זעט נישט אויס ווי מ’דערלערנט זיך עפעס עקסטער פון די טייל וועט נישט פארדינען מער געלט אויב מען וועט עפענען נאך
געשיכטע. א ‘קראן’ דורכן ארבעטן חלילה אום שבת קודש! ווייל מען
פארדינט נאר דאס וואס דער אויבערשטער האט גוזר געווען
עס קען זיין על פי פשטות אז די תוה”ק דערציילט אונז עקסטער דער חלק, אויף אים צו פארדינען.
ווייל ער וויל אז מ’זאל זיך ארויסלערנען פון איר א באלערנדע נקודה וואס איז
נוגע צו יעדער איד .ווען מען איז זיך מתבונן און מ’וויל פארשטיין פארוואס
טאקע האט יעקב אבינו געשפירט פאר וויכטיג צו גיין צו די ברונעם און דארט
המעשיות אין די פרשה פון די וואך לערנען מיר וועגן יעקב אבינו אז
‘ ַויּ ִַּקח ֵמ ַא ְבנֵי הַ ּ ָמקוֹם ַו ָיּ ֶׂשם ְמ ַראֲ ׁש ָֹתיו’ ,און דער הייליגער רש”י
זוכן א כלה ,קען זיין אז טראץ וואס אויבנאויף האט יעקב אבינו נישט געהאט ֵי
ֹאש ֹו ׁ ֶשהָ יָה י ֵָרא ִמ ּ ְפנ
איז מסביר אז ‘ ֲע ָׂש ָאן ְּכ ִמין ַמ ְרזֵב סָ ִביב לְ ר ׁ
קיין סיבה אהינצוגיין האט ער געהאט א סיבה דערצו ,און דאס איז צו בלייבן חַ יּוֹת ָרעוֹת’ ,און צוויי פסוקים נאכדעם ,אויפן פסוק ‘וְ ִה ּנֵה ד’
דבוק אין דרכי אבות. נִ ּצָב עָ לָ יו’ איז רש”י הקדוש מפרש ‘נִ ּצָב עָ לָ יו – לְ ׁ ָש ְמרוֹ’ ,זעען
מיר דא אז טראצדעם וואס יעקב אבינו האט געלייגט דארט
יעקב אבינו ווערט באטיטלט אלץ דער ‘איש תם’ ,און דאס געבט די תוה”ק שטיינער ארום זיין קאפ ,האט דער אויבערשטער געזאגט צו
ארויס דא אז ווען עס האט זיך געהאנדלט פון גיין זוכן א כלה האט זיך יעקב
אבינו געפירט מיט א תמימות גייענדיג אין די וועגן פון זיין טאטע. ההתחזקות אים אז ער איז דער וואס היט אויף אים.
פרעגט זיך די קשיא – האט דען יעקב אבינו נישט געוואוסט
ווען מ’האט געזוכט א שידוך פאר יצחק אבינו איז אליעזר עבד אברהם געגאט אז דער אויבערשטער איז דער וואס געבט אכטונג אויף אים?
נגען צו די ברונעם און דארט געזוכט א כלה איז די זעלבע זאך אויך דא ,אז ווען אוודאי האט ער געוואוסט! אויב אזוי ,פארוואס האט יעקב
יעקב אבינו גייט קיין פדן ארם ,גייט ער צו די ברונעם ,ער פירט זיך די זעלבע אבינו צוזאמגענומען שטיינער כדי זיי צו לייגן ארום זיין קאפ?
ווי זיין טאטע האט זיך געפירט ,אויב זיין טאטע האט געטראפן א שידוך ביי די נאר ,טראצדעם וואס יעקב אבינו האט געוואוסט ווער עס געבט
ברונעם וועט ער זיך אויך פירן אזוי ,טראץ וואס עס איז נישט קלאר די שייכות אכטונג אויף אים ,האט ער אבער פון זיין זייט געדארפט טון די
פון א ברונעם צו די שידוך. השתדלות!
די בחינה איז א שטארקער לימוד פאר אונז אידן .אסאך מאל מאכט זיך אז א
איד טראכט אז ער איז קלוגער פון זיינע עלטערן און ער וויל זיך פירן אנדערש
ההשגחה טוען
אין
אז מען
מיר
און
השתדלות,
פארזיכערונג,
פארגעסט
מיט
צומאל
פארנומען
געזונט,
און
פרנסה,
מעגליך,
מיר
אין
זענען
נאר
לעבן
השתדלות
איז וואס
א גאנץ
אסאך
אלעס
פון זיין טאטע .מערערע מאל קומט עס אונטער די שלייער פון זיין בעסער ווי
די טאטע און מחמיר זיין מער ווי זיין טאטע ,אבער דער איד דארף וויסן אז אייגנטליך פירט דער אויבערשטער דער גאנצער וועלט און
טראץ וואס חומרא’ס איז א גוטער זאך קען עס זיין מסוכן און ענדע קען זיך עס ער טוט אלעס! ער איז דער וועלכער באשטימט ‘מי יחיה ומי
אויסשטעלן צו זיין א ימות ,מי יעני ומי יעשר’ וכו’ ,מעגליך איז שוין געקומען דער
מען קען הערן שמועס'ן און דרשות צייט נאכצולאזן? פשוט זיך אפשטעלן און נישט טון אזויפיל
חומרא וואס וועט
פון מורנו ורבנו שליט"א -אין א עקסטערע נומער עווענטעל ברעט השתדלות ...און זיך פארלאזן אויפן אויבערשטן וויבאלד ער
073-2951320
לשה"ק:און דרשות
שמועס'ן073-2951321 אידיש:
מען קען הערן איז דער וואס היט אויף מיר ,און ער איז דער וואס געבט מיר
פון מורנו ורבנו שליט"א -אין א עקסטערע נומער
אידיש 073-2951321 :לשה"ק073-2951320 :
נגען לידי קולא.
דער גיין אין די פנינים פרנסה ,און נישט פראבירן צו עפענען נאך קראנען ,נאר פשוט
צו וויסן אז אלעס וואס מיר טוען איז נאר אלץ דער חיוב פון
וועגן פון די עלט השתדלות ,און נישט מער פון דעם!
יו”ר הועדה הרוחנית :הרב יעקב רבינוביץ | עורך :ש .גולדשטיין
א יו”ר הועדה הרוחנית :הרב יעקב רבינוביץ | עורך :ש .גולדשטיין
>>> | טיב הפרשה | המשך פון עמוד א' |
תשרפ
אבת יכ המערכת המערכת הפרשה הפרשה
מענטשנבצו• ’אד תיבב יתבש תליהק י"ע ל"וי
דעםמ תואיש
צוונרו
בינדטברו
עסהרה ונ אויךלאמג יבר
גדר .צ" איזה לאי
געוויסער שניט און עס לאזט אים נישט אוועקגיין פון איר ,אבער אין די רגע וואס א
עסןהכ
אבערבר
מצוה ,ץיבוני
טערן איז טאקע אא"טילש
מענטש נייגט זיך אפ פון זיין טאטנ’ס וועג ,אפילו מיט א גוטע כוונה ,פארלירט ער דעם
לולא זט
פרטית
השגחה”פשת מעשיות אויף
פאנצער.
ו ער הייבט אן גוט ,אבער דאן קומט דער יצר הרע צו אים און הייבט אים אן איבעררעדן
געשריבן דורך ליינערס אז די חומרא איז נישט קיין גוטע חומרא ,אדער אז ער קען נישט שטיין דערינען .אזוי
לאנג ווי דער איד האט א גדר און וועט אפשטופן דעם יצר הרע מיט די טענה אז מיין
א שפעטיגונג וואס058
האט
טאטע האט זיך אזוי געפירט ,האט ער א פאנצער אין די הענט ,דאגעגן אויב איז אלעס
הבנין הבנין
אייגענע זאכן קען ער אים גרינג אוועקפירן פון זיין וועג.
געראטעוועט מ’זאגט נאך בשם דער ירושלימ’ער רב הגה”ק רבי יוסף חיים זאנענפעלד זצ”ל ,אז די
ווארצלען פון אלע באוועגונגען וועלכע האבן עווענטועל אפגעפירט כלל ישראל פון
זייענדיג פארטון אין מיין ארבעט האט זיך וועג ,ווי די משכיל’ישע באוועגונגען אדער די קאמוניזם און שפעטער די ציוניזם ,האט
מיין טעלעפאן צוקלונגען .אויפ’ן צווייטן זיך אנגעהויבן מיט אויפגעקלערטקייט .דער איד האט זיך געהאלטן קלוגער פון זיינע
זייט טרייבל איז געווען מיינע קינדער .זיי עלטערן ,און געלאזט אז פרעמדע זאכן זאלן אריינדרינגען ביי אים.
האבן געוואלט וויסן ווען כ’קום אהיים ,און
מיר דערמאנט אז היינט איז דא א בר מצוה וואלט ווען דער איד זיך געהאלטן שטארק און געשטאנען פעלזנפעסט קעגן די פרעמט
ההלכה ההלכה
פון אונזער’ס א משפחה מיטגליד. דע מיינונגען ,וואלט דער יצר הרע נישט געהאט קיין איינטריט ביי אים ,נאר געבליבן
אינדרויסן.
זייענדיג פארטון אין מיין ארבעט איז מיר
די פרט ארויסגעפלויגן פון קאפ ,איך האב א איד האט אמאל געפרעגט פון רבי יוסף חיים זצ”ל וויפיל איז דער שיעור פון פיאות
אינגאנצן פארגעסן אז מיר האבן היינט א און וויפיל דארף ער איבערלאזן ווען ער שניידט זיך די האר? האט אים רבי יוסף חיים
בר מצוה. געזאגט אז ער זאל איבערלאזן ביי די האר גענוי אזויפיל האר ווי זיין טאטע האט איבט
ערגעלאזט ,ווייל ווען עס קומט צוגיין בדרכי האבות ,טאר מען זיך נישט אוועקרירן פון
יעצט אז כ’האב זיך דערמאנט פון דעם ,האב איר ,אפילו נישט א זיז כלשהו.
איך זיך געאיילט ארויסצוגיין פון די ארבעט
און זיך איבערגעטון די קליידער און זיך אין די כוונת פון דער הייליגער רש”ש ווערט געברענגט אז ביי די ערשטע ברכה פון
גרייט געמאכט פאר די בר מצוה. המעשיותהמעשיות
שמונה עשרה וועלכע ווערט אויך אנגערופן די ברכה פון ‘אבות’ ,ווען מ’זאגט די ווערט
טער ‘ואלקי אבותינו’ ,זאל מען אינזינען האבן מקבל צו זיין אויף זיך די ד’ מיתות בית
אנקומענדיג אין שטוב זענען שוין אלע קיט דין.
נדער געווען גרייט און מען איז אינאיינעם
ארויס פון שטוב .אראפגייענדיג די טרעפ דער רש”ש שמועסט אויס אז עס איז דא אין איר העכערע ענינים ,אבער איך האב
מיט מיין בני בית האב מיין פרוי באגעגענט געטראכט אז אויך על פי פשטות איז דא אין איר דער דערמאנטער ענין .עס קומט
א שכנ’טע פון בנין וועלכע איז ממש א נאנט אויסלערנען דעם איד אז ווען מ’רעדט פון גיין בדרכי אבות פאדערט זיך פון א איד
טע קרוב צו די משפחה ,נאך נענטער ווי מיר מסירות נפש ,ווייל נאר אז מען האט מסירות נפש ,איז מען זוכה צו בלייבן ערליך און
זענען. ההתחזקותההתחזקות זיך האלטן אין אידישקייט.
אויך שפעטער אין די פרשה זעט מען דעם די דביקות פון יעקב אבינו אין זיינע הייליגע
זעענדיג אז זי גייט אנגעטון מיט וואכענדיגע
קליידער און איז עוסק אין וואכענדיגע זאכן, עלטערן .אין די פרשה זעען מיר אז ווען יעקב אבינו האט זיך געגרייט צו מאכן פליטה
האט מיין פרוי איר אפגעשטעלט און א פרעג פון לוט און ער האט געלאזט רופן די אמהות ארויס אין פעלד צו רעדן מיט זיי ,האט
געגעבן צי זי גייט נישט צו די בר מצוה. ער זיי אויך דערמאנט
‘אלקי אבי אברהם’
“פון וועלכער בר מצוה רעדסטו”? האט די און אויך שפעטער
שכנ’טע געפרעגט. אנטלויפנדיג פון לבן
דערציילנדיג פאר איר פון וועלכער בר
מצוה מען רעדט ,האט זי קלארגעשטעלט
ההשגחה ההשגחה און ווען יעקב האט
אים געטראפן האט
ער אים א זאג געגעבן
אז מיר האבן דא א טעות און אז די בר מצוה ‘לולי אלקי אבי’.
איז פונקט אין א וואך ארום פון היינט.
יעקב אבינו האט
הערנדיג דאס האבן מיר זיך אלע געלעבט מיט א
שיינערהייט אויסגעדרייט און צוריק אהיים. שטוינענדע דביקות
יעצט האב איך געזען ווי עס האט זיך געפיט אין זיינע עלטערן,
רט צום גוטענס אז איך זאל שפעטיגן ,און אז
פונקט אין די רגע ווען כ’בין אראפ די שטיגן פנינים פנינים אז אויך לבן ווען ער
האט גערעדט מיט
אים ,האט ער געט
זאל מיין בני בית טרעפן די שכנ’טע.
רעדט צו אים אין
ווען נישט גיין מיר ווייטער אהין און קומען זיין שפראך זאגנדיג
אן צו א ליידיגע זאל אדער צו אן אנדערע ‘ואלקי אביכם אמר
שמחה מיטמאכנדיג א לאנגע אומזיסטע אלי’ וויסנדיג אז די
וועג. נקודה וועט רעדן צו
פון הימל האט מען צוגעפירט אזוי אז איך יעקב אבינו.
זאל זיך פארגעסן ביי די ארבעט און שפעט
טיגן און אזוי ארום האבן מיר פארשפארט
הארצווייטאג און אומזיסטע עגמת נפש.
המערכת המערכת פון די פרשה נעמען
מיר די לימוד ,אז ווען
א איד וויל בלייבן
(דערציילט דורך דער בעל המעשה :ש.י). ערליך ,איז דער שליט
סל צו דעם זיין אנגט
עבינדן אין מסירות
דאסש ןרעה ןעק ןעמ
נאר'סעומ
ווייל ןוא ן
אבות,ושרד
האלט אן דעם איד
ת
די פאראינטרעסירטע צו מיט טיילן מזכה זיין את הרבים מיט וועגא"טילש ונברו ונרומ ןופ
זייןןיא -
איןע א
געבינדןעטסק
רעמונ ער
מעשיות פון השגחה פרטית זאל שיקן צו ר' שמחה סמואלס אין
פקס15326517922 : השולחן השולחן אייביג: 0.ק"השל : 1231592-370שידיא
אויף231592-
370
ןייטשדלוג .ש :ךרוע | ץיבוניבר בקעי ברה :תינחורה הדעוה ר”וי
ב
המעשיות
זיך דערווייטערן
די שווינדלעריי אז עס איזּ ְ “ :גנַאי ּגָדוֹל לְ לָבָ ן רבינו משה בן מוה”ר הגאון רבי חיים ,דער
וְ ִר ׁ ְשעָ ה ְ ּגד ֹולָה”]. אלשיך הקדוש זצוק”,ל ,וועלכער ווערט א�נ
און פון דעם האט דער אריז”ל אזוי געלאכט גערופן דורך די פוסקים “מהר”ם אלשיך”,
פון שק++ר!
און הנאה געהאט ,זעענדיג ווי די גאנצע פמנ איז געווען איינער פון די גדולי וחשובי הרבנ
ליא של מעלה האט זיך געפריידט מיטן אנטנ נים אינעם עיר הקודש צפת ת”ו אינעם דור
פלעקונג פונעם אֲ ִמ ּ ָת ּה ׁ ֶשל ּתו ָֹרה ,דִּ ְב ֵרי אֱ ל ֹנ
ִקים ַח ִ ּיים ,וואס איז געהערט געווארן פונעם
ההתחזקות
דעה ,ווען עס איז געווען אַ ן ִעיר ְמלֵאָ ה חֲ כָ נ
ִמים וְ סוֹפְ ִרים ,אין שפיץ פון דער הייליגער
הייליגן מויל פון דער אלשיך הקדוש זי”ע. בית יוסף און דער מבי”ט זצוק”ל ,מיט די
“וַ ֲאבִ יכֶ ן הֵ ֶתל ִּבי ,וְ הֶ ֱחלִ ף ֶאת ַמשְׂ ֻּכ ְר ִּתי ֲעשֶׂ ֶרת מֹ נִ ים” (לא ,ז). אנדערע גדולי עולם דער אר”י הקדוש און
אט די מעשה לערנט אונז אויס ,אויף ווי מוהר”ח ויטאל ,און די אנדערע גורי האר”י.
ווייט די תורת הקדמונים איז געווען תורת
ווערטער פון רש”י הקדוש אויפן פלאץ (לא ,ז) צווישן זיינע אנדערע אויפגאבעס אין די
אמת ,ווייל ביי יעדער מאמר און אפילו יעדן
וואס ער איז מפרש ווי פאלגנד“ :מוֹנִ ים .ל ָׁשוֹן הייליגע שטאט צפת ,תבנה ותכונן במהרה,
קליינעם דיבור וואס איז ארויסגעקומען פון
ש ִיר ּיוֹת[ ,דאס מיינט ְסכוּם ְּכלַל הַ ֶח ׁ ְשבּ וֹן ,וְ הֵ ן ֲע ִ ׂ איז דער אלשיך הקדוש אויך געווען א וואוננ
זייער הייליגע מויל בקדושה וטהרה ,האבן
זיי צוגעטראפן לאמיתה של תורה און האבן
צוגעטראפן צום פינטל .און דער הייליגער
צען מאל צען ,דאס הייסט הונדערט] .ל ַָמ ְדנ ּו
ׁ ֶשהֶ ְחלִ יף ְּתנָא ֹו ֵמ ָאה ּ ְפעָ ִמים”.
דערליכער בעל דרשן און פה מפיק מרגליות,
ש ַּב ּת ֹו פלעגט ער לאזן הערן א
ההשגחה
ש ַּבת ְ ּב ׁ ַ
און ִמדֵּ י ׁ ַ
אריז”ל האט דאס געזען ברוח קדשו ממש ווייטער אין די דרשה ,האט דער אלשיך הקנ דרשה איבער די ענינים פונעם פרשת השנ
בחוש – .און פונקט דאס זעלבע זאל מען אכט דוש גע’דרש’נט און געגעבן צו פארשטיין דונ בוע צום גרויסן פרייד פון די צוהערער – .פון
טונג געבן ביים לערנען די תורה הקדושה, רכן מדקדק זיין אין די לשונות פון די פסוקים, אט די דרשות האט ער געשריבן זיין גרויסן
אז מען זאל זיך משתדל זיין ביי יעדער זאך ערקלערנדיג דורכדעם איינס ביי איינס ,די און באוואוסטן ספר “תורת משה” ,וואס איז
צו אנקומען לַ אֲ ִמ ּ ָת ּה ׁ ֶשל ּתו ָֹרה ,און זיך נישט אלע שווינדלערייען וויאזוי לבן הארמי האט באוואוסט אלץ דער “אלשיך הקדוש”.
אפגעבן מיט ליגנט און מיט סברות און בניט געטוישט די באלוינונג פון יעקב אבינו ,און
נים וואס פליען אין די לופט ,און זיך נישט צו
נארן וועלנדיג פארשטיין יעדער זאך ,נאר זיך
אזוי האט ער געמאכט א פונקטליכן חשבון
און קלאר מפרש געווען די אלע שווינדלענ
דער אר”י הקדוש פלעגט זאגן ,אז ער האט
מכוון געווען אל האמת ביי זיינע דרשות ,אזוי פנינים
ווי עס ווערט געדרוקט אינעם שער־בלאט
צו באהעפטן מיט שטארקייט אין די מדה פון רייען פון לבן [זע גור אריה פון דער הייליגער פונעם ספר “ירים משה” (פיורדא תקכ”ד):
אמת אינדערצייט וואס מען לערנט די הייליט מהר”ל זלה”ה (לא ,ז) עיין שם]. ּשי ּתו ָֹרהידיו ,בּ וֹא ֹו וְ נִ ׁ ְש ַמע ִחדּ ו ׁ ֵ “אָ ַמר לְ ַתלְ ִמ ָ
גע תורה. ִמ ּ ִפי הַ ָּקדו ֹׁש ַר ִ ּבי מ ׁ ֶֹשה אַ לְ ׁ ִש ְ
יךֶ ׁ ,ש ּזָכָ ה ל ֹו חֲ ָדא
די גאנצע צייט איז דער קהל געזעצן און צוגנ
אויך לערנען מיר ארויס פון דא ,ווי וואונדעט עהערט מיט גרויס שפאנונג די קלארע ערקנ ּ ָפנִ ים ַּב ּתו ָֹרהּ ְ ,בהַ אי ְמאוֹר נִ פְ לָא ,הַ פְ לֵא וָפֶ לֶא,
רליך די לשונות פון די פסוקים זענען מדוייק, לערונגען פון דער אלשיך הקדוש ,און האבן שוֹת”. ַמפְ לִ יא ַל ֲע ׂ
ווי יעדע ווארט און יעדע אות פון די תורה געקוואָ לן זעענדיג וויאזוי יעדער שווינדלענ די פאלגנדע ַמ ֲע ֶׂשה נִ פְ לָא איז איבערגעגעבן
שטימט פונקטליך ,און אלעס איז ְמ ֻכוָּן לַ אֲ ט
ִמ ּ ָת ּה ׁ ֶשל ּתו ָֹרה ,און מיר קענען דאס מגלה
ריי ווערט אזוי שיין אריינגעפלאכטן אין די
דקדוקי הלשונות פון די פרשה – .אבער ווען המערכת
געווארן מיט א מסורה ,א דור נאך א דור ,איבנ
ער די דרשה וואס דער אלשיך הקדוש האט
זיין נאר ווען מיר וועלן גוט מדייק זיין אין די זיי האבן געכאפט א בליק אויפן הייליגן אר”י געזאגט אום שבת פרשת ויצא – .די מעשה
לשונות פון די פסוקים. ז”ל וועלכער איז געזעצן מיט זיי ,האבן זיי גענ ווערט געברענגט אין עטליכע הייליגע ספנ
זען אז ער לאכט און האט זייער הנאה פון די רים ,און אויך איז עס געברענגט געווארן אין
***
פירושים פון דער אלשיך הקדוש ,און עס איז די ווערטער פון דער הייליגער מנחת אלעזר
הרב הקדו ש רבי מיכל’ע זצוק”ל ,דער זלא�ט זיי געווען א וואונדער פארוואס ער איז אזוי זצוק”ל פון מונקאטש.
שובער מגיד ,פלעגט זיצן און עוסק זיין אין די שטארק פרייליך דערמיט.
הייליגע תורה בקדושה ובטהרה ,זיצנדיג אין
בית המדרש .אין יענע צייטן איז נישט געווען
נאך די דרשה ,האבן די תלמידים געפרעגט
אין יענעם שבת קודש פרשת ויצא ,איז גענ
קומען צו די דרשה פון דער אלשיך הקדוש,
השולחן
דער הייליגער אריז”ל ,פארוואס ער איז גענ צווישן די אנדערע חכמים און רבנים פון די
קיין ‘כולל’ ,און נישט קיין ‘טיילן געהאלטן’...
ווען אזוי פרייליך פון די דרשה און פארוואס הייליגע שטאט ,אויך דער אר”י הקדוש זי”ע,
ער האט אויך נישט באקומען קיין ‘קעסט’...
איז ארויפגעקומען אזא פרייליכן שמייכל אויף וועלכער האט געזאגט אז די גאנצע פמליא של
און ביי אים אינדערהיים איז געווען אן ארענ
זיין הייליגע געזיכט ,אינדערצייט וואס דער מעלה קומען צו הערן די דרשה ,און דעריבער
מקייט.
אלשיך הקדוש האט מפרש געווען די ‘עשרת האט ער זיך אויך געאיילט און זיכערגעמאכט
איין טאג איז זיין קליינעם זון צוגעגאנגען מונים’ וואס לבן האט געשפעט פון יעקב. צו זיין דארט.
צו זיין מאמע די צדיקת ,און איר געבעטן א
האט זיי דער אר”י ז”ל מגלה געווען ,אז ווען דער אלשיך הקדוש איז געשטאנען אויף די
שטיקל ברויט ,צו זעטיגן זיין הונגער .האט די
די גאנצע פמליא של מעלה איז אראפגעקומען בימה ,ווען פון זיין הייליג מויל האט זיך געגאנ
מאמע געזאגט צו אים :איך האב נישט .גיי צום
אין בית המדרש צו הערן די דרשה פון דער סן פערל־ווערטערִ ,חכּ ֹו ַמ ְמ ַת ִ ּקים וְ כֻ לּ ֹו ַמחֲ ַמנ
טאטן אין בית המדרש ,און בעט אים!
אלשיך הקדוש ,איז אויך לבן הארמי אליין דִּ ים ,ערקלערנדיג די פסוקים פון די וואכעדינ
איז דער קינד געגאנגען צו זיין טאטע און ער אראפגעקומען ,און ער איז געשטאנען דארט גע פרשה מיט זיסקייט און קלארקייטְּ ,כיַד ה’
האט געזאגט צו אים :איך בין הונגעריג! און פון דער זייט ,און אויף יעדן ‘רמאות’ וואס הַ ּטוֹבָ ה עָ לָיו.
איך בעט עסן! האט זיין טאטע געזאגט צו אים: דער אלשיך הקדוש האט מפרש געווען אז
דו רעדסט ליגנט! דו ביסט נישט הונגעריג! יעקב אבינו ע”ה האט אויסגענארט יעקב אבינ און אט איז ער אנגעקומען צו דער אויבננ
ווייל אויב וואלטסטו געווען הונגעריג וואלט נו ע”ה ,האט זיך לבן אראפגעבויגן זיין קאפ, דערמאנטער פסוק ,ביי די טענה פון יעקב
דאך דער אויבערשטער מיר אוודאי צוגעשטנ אזוי ווי איינער וואס זאגט ‘אמת ,אמת’! אז אבינו עה”ה אז לבן האט געטוישט זיין ב�א
עלט עסן דיר צו געבן! דער אלשיך הקדוש האט טאקע מכוון געווען לוינונג “עֲשֶׂ ֶרת מֹנִ ים” .און אזוי האט יעקב
לאמיתה של תורה ,און פונקט אזוי זענען גענ איבערגע’חזר’ט די טענה פאר לבן ביים סוף
און אזוי רעדנדיג מיט אים ,האט זיך רבי ווען די הונדערט מאל וואס לבן האט אויסגנ ש ִרים פון די פרשה ,זאגנדיג (לא ,מא)“ :זֶה ּ ִלי עֶ ְ ׂ
מיכל’ע אויסגעדרייט ,און דעמאלטס האט ער ענארט יעקב ,און לבן איז געווארן אנגעפילט ש ּ ֻכ ְרנ ית ָך עֲבַ ְד ִּת ָ
יך וכו’ ,וַ ּ ַתחֲ לֵף ֶאת ַמ ְ ׂ ׁ ָ שנָה ְ ּבבֵ ֶ
באמערקט וואו עס ליגט א מטבע ביים פעננ מיט בושה וחרפה ,דערפאר וואס זיין גרויסן ִּתי עֲשֶׂ ֶרת מֹנִ ים”.
סטער .האט ער זיך געוואנדן צו זיין קליינעם שאנד און שווינדלעריי איז אנטפלעקט גענ
זון און אים געבעטן מחילה ,זאגנדיג :זיי מיר וואס איז דער פשט “עֲשֶׂ ֶרת מֹנִ ים”? האט דער
ווארן[ ,זע אויך אין דער אויבנדערמאנטער
מוחל פארן זאגן אז דו ביסט א שקרן ,ווייל אלשיך הקדוש געפרעגט ,און געברענגט די
פירוש גור אריה ,וואס ער שרייבט אויף אט
ג
אריינגעקומען אין זיין געשעפט ,פלעגט ער אים נאכן לערנען עטליכע טעג איבערן שאנד פון די יעצט זע איך דאך אז השם יתברך האט מיר צונ
זאגן :הער מיר אויס ,איך בין נישט אזוי זיכער מדה פון שקר ,האט דער בחור פלוצלונג אויסנ געשיקט א מטבע ,דעריבער ,נעם די מטבע און
דיר ,דא פעלט פאררפאיזלא"ויגוטע געשעפטתש
עסן!טילש ץיבוניבר ןהכה לאילמג יבר צ"הרה ונברו ונרומ תואישנב • ’ד תיבב יתבש תליהק י"ע
דאס אז האט ער און געוויין, ביטערן א אין געבראכן קויף זיך עפעס צו א"
עפעס און דארט איז דא עפעס א שפאלט ...דענ אנטפלעקט אז ער האט געטון א פעלשונג אין
אבת יכ
ריבער מוז איך דיר אנטפלעקן דעם אמת ,אז עס זיין נפש ,מיטן זאגן אז ער איז געווען קראנק און
אזוי האט מען פארצייטנס מחנך געווען קינט
דער!
איז נישט קיין שלימות’דיגע שטיין!... האט געמוזט בלייבן ליגן אין בעט .אזוי שטארק
לולא זט האט עס וויי געטון פארן בחור און אזוי ערנסט ***
פוןת דער סוחר נאמעןפש
האט ער חרטה געהאט דערפאר ,אז רבי משה גאנץ שנעל איז דער ו”
באוואוסט געווארן אלץ איינער וואס האנדנ עס האט מיר דערציילט מיין שכן מוהר”ר דוב
האט אים געדארפט בארואיגן און מחזק זיין,
לט מיט געוואלדיגע ישרות און ארנטליכקייט, טורק הי”ו ,זון פונעם באוואוסטן חינוך פערז�ע
און האט אים באלויכטן זיינע אויגן ,עפענענדיג
058
און ער איז געווארן א גרויסער עושר ,פון די
רייכסטע מענטשן פון די סאטמארער חסידים
איבער די וועלט.
די טויערן פון תשובה אין פארנט פון אים ,און
דער סוף איז געווען אז דער בחור איז אויסגעשנ
נליכקייט מוהר”ר משה טורק זצ”ל ,אז ווען זיין
טאטע רבי משה איז נאך געווען א יונגערמאן,
האט ער געדינט אלץ מגיד שיעור אין א מכינה
טיגן אלץ א געוואלדיגער תלמיד חכם און עובד
ה’ באמונה! לישיבה קטנה .און דא האט ער זיך דערוואוסט
***
איבער איינער פון די בחורים וועלכער איז
מרן הגאון רבי שלמה זלמן אויערבאך זצוק”ל, פון אט די מעשה לערנען מיר ארויס ,אז איידט נישט געקומען דריי טעג אין ישיבה ,זאגנדיג אז
האט אמאל אין אן ערב שבת קודש נאכמיטאג, ער דער מחנך קומט און וויל ארויפווארפן א ער פילט זיך נישט גוט ,און שפעטער האט מען
בלויז צוויי שעה פאר שבת קודש ,געשיקט שטראף אויפן קינד ,זאל ער צום ערשט לערנט אויסגעטראפן אז ער איז געגאנגען פארברענגען
רופן איינער פון די עסקנים מיט וועמען ער איז ען מיט אים איבערן שאנד פון דער שלעכטער אין טיאטער רח”ל ,און נישט נאר דאס ,נאר ער
געווען אין פארבינדונג ,און ער האט אים געבנ זאך וואס ער האט געטון ,און קלארמאכן אז האט זיך אויך דערוואגט און מיטגענומען מיט
עטן אז ער זאל שוין יעצט נעמען א געוויסער ער ווייסט און פארשטייט די הארבקייט פון זיך נאך א חבר ,אז ער זאל מיטגיין מיט אים.
עלנדער זקן צום שפיטאל ,וויבאלד ער האט דאס וואס ער האט געטון .און נאר נאכדעם,
אויב מען זעט קלאר אז ער האט געטון די שלט איז רבי משה צוטרייסלט געווארן ביז די טיפנ
דארט געדארפט וויכטיג דורכגיין א געוויסער
עכטע זאך מיט בייזוויליגקייט און א שלעכטן ענישן פון זיין זעל ,און נאכמער איז ער דערצנ
באהאנדלונג.
רצון ,קען מען צוגיין צום שטראף. ערנט געווארן אויפן געוואגטקייט פונעם קינד,
איז דער עסקן געגאנגען און ער האט געברעננ צו זאגן ליגנט מיט אזא פרעכהייט ,ערקלערנדיג
גט דעם עלטערן איד צו דעם אלטן שערי צדק *** אז ער האט זיך נישט געפילט גוט און האט גענ
שפיטאל. דארפט בלייבן ליגן אין בעט .ער האט דעריבנ
איינער פון די חסידים פון הרה”ק רבן של ישנ
ער נישט געוואוסט וויאזוי אים צו באשטראפן
אין יענע צייטן איז געווען איינגעפירט אין לאנד, ראל בעל ‘ויואל משה’ מסאטמאר זצוק”ל,
דערפאר ,צי ער זאל אים גוט אנשלאגן ,אדער
א סדר פון א רייע צווישן די שפיטעלער ,און האט געארבעט פאר זיין פרנסה אינעם גרויסן
פשוט אים ‘ארויסווארפן’ פון די ישיבה הקדונ
אזוי איז אויסגעקומען אז נישט צו יעדער צייט בערזע ,וואס געפינט זיך אינעם געגנט פון מאנ
שה!
האט מען געקענט קומען צו יעדער שפיטאל. נהעטן אין ניו יארק.
אזוי גייענדיג אויפן וועג צו די ישיבה ,זייענדיג
דעריבער ,ווען ער איז אנגעקומען דארט אין איינמאל ,ווען ער איז אריינגעגאנגען צום רבי’ן,
פארזינקען אין זיין פארלעגנהייט ,האט אים
שפיטאל ,האט מען אים געזאגט אז וויבאלד ימה ,האט ער דערלאנגט א קוויטל ַּב ּקו ֶֹד ׁש ּ ְפנִ ָ
באגעגנט הרה”צ רבי מרדכי משולם הלוי
היינט איז נישט זייער רייע ,האבן זיי נישט דעם פארן צדיק ,און דערביי האט ער געבעטן אז
זצל”ל ,פון די זקני נקיי הדעת שבירושלים ,וו�ע
מעגליכקייט אים אנצונעמען ,און מען האט אים דער הייליגער רבי זאל בעטן פאר זיינעטוועגן
לכער האט נאך זוכה געווען זיך צו באטייליגן
געשיקט צו אן אנדערע שפיטאל. און וואונטשן זיין הייליגע ברכה אז ער זאל
ביים ליל הסדר בביתו נאוה קודש פון מרן רבי
זוכה זיין צו פרנסה בריווח!
דערווייל איז שוין געווארן זייער שפעט ,און יוסף חיים זאנענפעלד זצוק”.ל .נאכן זיך ווא�ר
וויבאלד דער עסקן האט געוואוסט אז עס איז האט דער רבי געזאגט צו אים :איך וועל דיר עם באגריסן ,האט רבי משה פארגעלייגט זיינע
נישט מעגליך יעצט צו גיין צו דעם אנדערן געבן מיין פולשטענדיגע ברכה ,אבער דאס בין ספיקות און דילעמע וועגן וויאזוי צו באשטראנ
שפיטאל ,און אויך האט ער געוואוסט אז עס איך נאר מסכים מיט איין תנאי ,אז דו זאלסט פן דער בחור פאר זיין חוצפה.
איז זייער וויכטיג פאר רבי שלמה זלמן ,וועלנ קיינמאל נישט ארויסזאגן א ווארט פון שקר פון
צו זיין גרויסן וואונדער ,האט רבי מרדכי משונ
כער ווארט צו הערן אז דער ענין איז מסודר. דיין מויל! נישט ביי די געשעפטן ,און נישט ביי
לם אויסגעדרוקט זיין וואונדער און געזאגט:
קיין שום אנדערע געלעגנהייט אויף דער ווענ
וויסנדיג דאס ,האט דער עסקן געזאגט צו זיי: פארוואס ווילסטו אים באשטראפן? האסטו
לט!
זעט נאר ,אט דעם עלטערן זקן האב איך געטנ דען געלערנט מיט אים ‘שערי תשובה’ וועגן די
ראפן אין מחנה יהודה אויף דער ערד! איך קען האט דער איד זיך אנגערופן :רבי! ביי אונזענ הארבקייט פון שקר? האסטו אים דען געגעבן
אים נישט ,נאר איך האב געטון מיט אים א חסד רע געשעפטן אינעם בערזע ,איז נישט מעגליך צו פארשטיין די געוואלדיגע פארדארבונג וואס
און אים אהערגעברענגט ,און יעצט מוז איך זיך אומצוגיין אן קיין שקר! אפטמאל זענען דער שקר טוט גורם זיין אינעם נפש?!
גיין ,איך לאז אים דעריבער דא מיט אייך! די בריליאנטן נישט אינגאנצן בשלימות ,דא
רבי משה האט אנגענומען די עצה פון רבי
דארף מען פארהוילן א ‘שפאלט’ ,דארט דארף
אזוי איז נישט געבליבן קיין אנדערע ברירה מרדכי משולם ,און האט איינגעהאלטן זיין
מען באהאלטן עפעס א קריץ ...אזוי גייט דער
פארן שפיטאל ,און זיי זענען געווען געצוואוננ צארן .אנשטאט צו באשטראפן דעם בחור,
שטייגער פון דער בערזע!
גען אים אנצונעמען און אים באהאנדלען .בליץ האט ער באשטימט מיט אים א ספעציעלן
שנעל איז דער עסקן צוריקגעגאנגען צו רבי דער רבי האט זיך אבער נישט געלאזט איבענ חברותא’שאפט ,און געלערנט צוזאמען מיט
שלמה זלמן ,און מיט פרייד האט ער אים דענ ררעדן ,און ער האט געזאגט :הער מיר אויס ,זיי אים אינעם הייליגן ספר ‘שערי תשובה’ איבנ
רציילט איבערן ‘שטיקל’ וואס ער האט געטון דו אנדערש פון אלע אנדערע סוחרים ,און דו ער די עבירה פון שקר ,און דערביי האט ער
אין שפיטאל... זאלסט חלילה נישט ארויסזאגן קיין שקר פון אים געגעבן צו פארשטיין באריכות ,אז דורך
דיין מויל ,און מיטן אויבערשטנ’ס הילף וועסטו די מדה פון שקר קען מען חלילה קאליע מאכן
האט אים רבי שלמה זלמן געזאגט :ס’איז מעגנ זען גרויס ברכה אין דיין פלאג! אלע יסודות החינוך ,רחמנא ליצלן! [זע אויך
ליך אז אין אזא מצב האסטו זיך געדארפט אזוי וואס מיר האבן מאריך געווען דערוועגן מיטן
פירן ,אבער פארוואס שטאלצירסטו זיך מיט האט זיך דער חסיד אונטערגענומען צו פאלגן
אויבערשטנ’ס הילף אינעם ספ ר “טיב הנ�י
רייד פון שקר? וואס דער רבי האט אים געהייסן ,און ער האט
שואין” שער הבית פרק שישי ,חינוך הילדים,
אנגעהויבן שטארק מקפיד זיין אויף די מדה
אות ד’ ,חינוך למידת האמת].
פון אמת און יושר ,און יעדער קליענט וואס איז
תושרד ןוא ן'סעומש ןרעה ןעק ןעמ
רעמונ ערעטסקע א ןיא -א"טילש ונברו ונרומ ןופ
: 0231592-370ק"השל : 1231592-370שידיא
ןייטשדלוג .ש :ךרוע | ץיבוניבר בקעי ברה :תינחורה הדעוה ר”וי
ד
