gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א טיפערן בליק · A Tiferen Blick — ויצא (2026-11-16)

מוציא לאור: א טיפערן בליק · A Tiferen Blick

שבוע: ויצא (2026-11-16)

א טיפערן בליק · A Tiferen Blick — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

‫א קלאר ע‬ ‫בליק‬ ‫·‬ ‫בג‬ ‫בעזהשי"ת‬ ‫ב הגליו ן‬ ‫ויצא‬ ‫מדברי‬ ‫כ"ק אדמו"ר מליובאוויטש זי"ע‬ ‫לחיזוק יסודות היהדות והחסידות‪ ,‬בשייכות‬ ‫לפרשיות השבוע ומועדי השנה‬ ‫לע"נ האשה החשובה מרת שיינא טעמא בת ר' חיים אליעזר גורארי' ע"ה‬ ‫נפטרה כח מרחשון ה'תשפ"ו‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫דבר המערכת‬ ‫לקוטי שיחות‪ ,‬או שיחות קודש‪,‬‬ ‫תש"י‪-‬‬ ‫השנים‬ ‫במשך‬ ‫כפי שמצויין בסוף כל שיחה‪ ,‬עם‬ ‫תשנ"ב התוועד כ"ק אדמו"ר‬ ‫קצת ביאור באותיות קטנות וכותרות‬ ‫מליובאוויטש זי"ע התוועדויות‬ ‫שנעשו על ידינו‪.‬‬ ‫רבות ובמשך שעות ארוכות‬ ‫במשך הדורות‪ ,‬הרבו כ"ק‬ ‫השמיע שיחות קודש ומאמרים‬ ‫האדמו"רים נשיאי חב"ד ללמד‬ ‫בכל חלקי התורה‪.‬‬ ‫ולהשפיע חסידות‪ ,‬מיוסד על‬ ‫שיחות אלו שנאמרו באידיש‬ ‫תורת כ"ק מורנו הבעש"ט‪,‬‬ ‫נרשמו בשעתם ונדפסו בסדרת‬ ‫והדריכו את החסידים בעבודת‬ ‫שיחות קודש‪ ,‬אח"כ תורגמו ג"כ‬ ‫ה' בהתאם למצבו של כל דור‬ ‫ללה"ק ונדפסו בסדרת תורת‬ ‫ודור‪ .‬בשיחות קודש שלו מבאר‬ ‫מנחם התוועדויות‪.‬‬ ‫כ"ק אדמו"ר מליובאוויטש זי"ע‬ ‫חלקים מתוך אלפי שיחות קודש‬ ‫את עבודת ה' עפ"י דרך החסידות‬ ‫אלו לוקטו והוגהו על ידו במשך‬ ‫השייכת למצב של דורנו זה‪ ,‬מרחיב‬ ‫השנים ונדפסו בל"ט הכרכים של‬ ‫עלי' ומסביר אותה בשפה קלה‬ ‫לקוטי שיחות‪.‬‬ ‫ופשוטה לאנשים כערכינו‪.‬‬ ‫בקונטרס "א טיפערן בליק"‬ ‫מערכת "א טיפערן בליק"‬ ‫הננו מביאים קטעים מספרי‬ ‫מתן שכרו בצדו!‬ ‫בע"ה בכל שבוע יתקיים מבחן על הקונטרס "א טיפערן‬ ‫בליק" של אותו שבוע על ידי הטלפון‪.‬‬ ‫בכל יום שישי יעלה המבחן על הסיסטעם עד יום שני‪.‬‬ ‫תנאי ההשתתפות במבחן‪:‬‬ ‫א‪ .‬ללמוד את הקונטרס לכל הפחות פעם אחת‪.‬‬ ‫ב‪ .‬לא להקשיב לשאלות המבחן לפני עשיית המבחן‪.‬‬ ‫במבחן יהיו ‪ 3-4‬שאלות‪ ,‬העונה תשובות נכונות יזכה‬ ‫במתן שכר של ‪ $10‬לכל מבחן (שיינתן פעם בחודש לערך)‪.‬‬ ‫לעשיית המבחן ולשאלות נוספות ניתן להתקשר‬ ‫ל‪718.977.5099‬‬ ‫© כל הזכויות שמורות‬ ‫הטעקסט של הלקוטי שיחות נדפס ברשות קה"ת‬ ‫הרוצה לקבל הקונטרס באימייל או לנדב‬ ‫נא לשלוח בקשה ל‪atifernblik@gmail.com‬‬ ‫?ןסיוו ץלא טשינ ץראה םע ןא ראט סאווראפ‬ ‫ויצא‬ ‫"ודבר זה אסור לאומרו בפני עם הארץ"‬ ‫פארוואס טאר אן עם הארץ נישט‬ ‫אלץ וויסן?‬ ‫א‪.‬‬ ‫אויפן פסוק אלקי אברהם אביך ואלקי יצחק‪ ,1‬שטייט אין‬ ‫כאטש‬‫מדרש‪ - 2‬און רש"י ברענגט עס בפירושו על התורה‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫דער אויבערשטער איז ניט מייחד שמו על הצדיקים בחייהם‪,‬‬ ‫ווארום אויך ביי זיי איז מען ניט זיכער‪" 3‬שלא יטעה אותן היצר‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט "ואלקי‬ ‫ָ‬ ‫האט דער אויבערשטער‬ ‫הרע"‪ ,‬פונדעסטוועגן ָ‬ ‫נאך בחייו)‪ ,‬ווייל "הואיל ונתייסם‬ ‫דאס איז געווען ָ‬ ‫יצחק" (הגם ָ‬ ‫בעיניו ער איז געווארן בלינד כאילו הוא מת לפי שהי' גנוז לתוך‬ ‫הבית ויצה"ר פסק ממנו"‪.‬‬ ‫איז אין דעם ניט מובן‪ :‬הן אמת ַאז ַא סומא איז חשוב כמת‪ ,‬ווי‬ ‫זאגט‪" 4‬ארבעה חשובין כמת‪ ,‬עני ומצורע וסומא ומי‬ ‫די גמרא ָ‬ ‫‪ּ .1‬פרשתנו כח‪ ,‬יג‪.‬‬ ‫‪ .2‬תנחומא תולדות ז‪.‬‬ ‫‪ .3‬ואף ש"הקב"ה יודע כל מה שיהי'‪ ,‬וקודם שיהי' יודע שזה יהי' צדיק כו'" (לשון‬ ‫הרמב"ם הל' תשובה ספ"ה‪ .‬ועיי"ש הטעם מה שאין ידיעתו מכריחה כו')‪ ,‬בכ"ז אינו‬ ‫מייחד שמו על הצדיקים בחייהם בדבור (לומר "אלקי פלוני")‪ ,‬כי כאשר הידיעה‬ ‫שלמע' באה בגילוי (בדיבור)‪ ,‬מכריחה היא את האדם‪ .‬וכידוע בענין צדיק ורשע לא‬ ‫קאמר (ראה תו"ח תולדות יג‪ ,‬ג ואילך‪ .‬ובכ"מ)‪.‬‬ ‫ועפ"ז יובן מה שהקשה הרמב"ם שם ספ"ו "והלא כתוב בתורה ועבדום וענו אותם‬ ‫‪ . .‬וקם העם הזה וזנה כו'" ‪ -‬אף שכבר כתב לפנ"ז (ספ"ה) שאין ידיעתו מכרחת כי‬ ‫אין ידיעתו כידיעתנו (וכמו שהקשה בלח"מ שם) ‪ -‬כי מה ש"אין (ידיעת) הקב"ה‬ ‫מושכו ולא גוזר עליו"‪ ,‬הוא דוקא כשהידיעה אינה באה בדיבור‪ ,‬אבל "ועבדום‬ ‫וענו אותם" וכן "וקם העם הזה וזנה גו'" ‪ -‬שזהו דיבורו של הקב"ה‪ ,‬ה"ז מכריח את‬ ‫האדם‪ .‬ובלשון הרמב"ם ‪" -‬הרי גזר כו'"‪.‬‬ ‫‪ .4‬נדרים סד‪ ,‬ב‪ .‬וש"נ‪ .‬ב"ר פע"א‪ ,‬ו‪ .‬וש"נ‪.‬‬ ‫ג‬ ‫א טיפערן ב<>ליק‬ ‫נאך מער ַא‬‫שאין לו בנים"‪ ,‬און בנוגע צו ַא סומא געפינט מען ָ‬ ‫פארגלייך צו מת‪ּ :‬פונקט ווי ַא מת איז ּפטור מן המצות‪ ,‬ווי עס‬‫ַ‬ ‫ראן ַא‬ ‫פא ַ‬ ‫שטייט "במתים חפשי"‪ַ ,5‬אזוי איז אויך בנוגע ַא סומא‪ַ ,‬‬ ‫דיעה‪ַ ,‬אז ער איז פטור מכל המצות‪.6‬‬ ‫דאס ָאבער ַאלץ ניט קיין הסברה אויף די רייד פון‬ ‫‪ -‬איז ָ‬ ‫דאך במוחש‬ ‫דערמאנטן מדרש ַאז "יצה"ר פסק ממנו"‪ :‬מ'זעט ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט ַא תאוה ַ(א יצה"ר) און ער‬‫ומעשים בכל יום ַאז ַא סומא ָ‬ ‫זאגט דער מדרש‬ ‫קען זינדיקן‪ 7‬א‪.‬ז‪.‬וו‪ .‬און אזוי ווייטער? איז ווי ָ‬ ‫"הואיל ונתייסם בעיניו ‪ . .‬יצר הרע פסק ממנו"‪ ,‬און ַאז מצד‬ ‫נאמען אויף‬ ‫האט דער אויבערשטער מייחד געווען זיין ָ‬ ‫דעם ָ‬ ‫יצחק'ן אויך בחייו?‬ ‫ב‪.‬‬ ‫וואס די גמרא‪ 8‬דערציילט‬ ‫פארשטיין בהקדים ָ‬ ‫וועט מען עס ַ‬ ‫וואס ער איז געווען‪ַ 6‬א סגי־נהור‪ַ - 9‬אז בעת‬‫וועגן רב יוסף'ן ‪ָ -‬‬ ‫געמאכט ַא "יומא‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬ ‫יאר‪ָ ,‬‬ ‫געווארן זעכציק ָ‬ ‫ָ‬ ‫ער איז ַאלט‬ ‫דאס איז ווייל‬ ‫געזאגט דעם טעם דערויף‪ַ ,‬אז ָ‬‫ָ‬ ‫טבא לרבנן" און‬ ‫"נפקי לי מכרת" העובר על עבירה שמחוייבים עליה עונש כרת‪ ,‬הרי‬ ‫הוא מת רח"ל קודם שיגיע לששים שנה (ראה להלן הערה ‪ .)22‬וכאשר‬ ‫הגיע ר' יוסף לגיל ששים שנה ונתברר שיצא מחשש עונש כרת [דהיינו‬ ‫האט‬‫שנתברר שלא עבר על איסור כרת]‪ ,‬עשה סעודה ויום טוב לרבנן‪ָ .‬‬ ‫אויף דעם אביי אים געפרעגט "נהי דנפק לי' מר מכרת דשני‪,‬‬ ‫מכרת דיומי מי נפיק מר" דגם לאחר ששים שנה אפשר שיעבור ח"ו‬ ‫‪ .5‬תהלים פח‪ ,‬ו‪ .‬שבת ל‪ ,‬א‪.‬‬ ‫‪ .6‬קידושין לא‪ ,‬א‪ .‬ב"ק פז‪ ,‬א‪.‬‬ ‫‪ .7‬ולהעיר מסנה' צא‪ ,‬ריש ע"ב‪ .‬שד"ח פאת השדה כללים א‪ ,‬קמט (כרך ז' ע'‬ ‫‪ - 3084‬הוצאת קה"ת)‪.‬‬ ‫‪ .8‬מו"ק כח‪ ,‬א‪.‬‬ ‫‪ .9‬הטעם מה שהסומא נקרא בשם "סגי נהור" שּפירושו ריבוי אור ‪ -‬אף שלכאורה‬ ‫הוא היפך ענין הסומא‪ ,‬שהרי הסומא אינו רואה כלל ‪ -‬נתבאר בד"ה מן המיצר‬ ‫תש"ה פ"ד‪ .‬עיי"ש‪.‬‬ ‫ד‬ ‫ ?ןסיוו ץלא טשינ ץראה םע ןא ראט סאווראפ‬ ‫על עבירה שיש עליה עונש כרת‪ ,‬ועונשו הוא למות בתוך כמה ימים [וזה‬ ‫האט אים געענטפערט "נקוט לך‬ ‫נקרא כרת דיומי]‪ ,‬און רב יוסף ָ‬ ‫מיהא פלגא בידך"‪.‬‬ ‫פארשטיין‪:‬‬ ‫דארף מען ַ‬ ‫וואס אין דעם מאמר רז"ל ַ‬ ‫ָ‬ ‫מאכט ער ַא סעודה‬ ‫ראן ַא שמחה‪ַ ,10‬‬ ‫פא ַ‬‫א) ווען ביי ַא אידן איז ַ‬ ‫פאר ַאלע זיינע גוטע פריינט‪ .‬היינט אויב אזוי‬ ‫("יומא טבא") ַ‬ ‫געמאכט ַא‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫רוואס דערציילט די גמרא ַאז רב יוסף ָ‬ ‫פא ָ‬‫ַ‬ ‫"יומא טבא (דוקא) לרבנן"‪?11‬‬ ‫ניטא קיין נפקא־‬ ‫ָ‬ ‫דאך לכאורה‬‫ב) אין דעם ענין פון כרת איז ָ‬ ‫שטארבט‬‫ַ‬ ‫מינה פון "כרת דשני" און "כרת דיומי"‪ :‬ווען איינער‬ ‫האט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫ר"ל ַא "מיתה חטופה"‪ 12‬מצד ַאן איסור כרת ָ‬ ‫יאר ‪ -‬איז‬ ‫געווארן זעכציק ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאכדעם ווי אים איז‬ ‫עובר געווען ָ‬ ‫פאר‬‫שטארבט ַ‬ ‫ַ‬ ‫זאך‪ 13‬ווי ווען איינער‬‫עס לכאורה די זעלבע ַ‬ ‫דורכפאלן אין ַאן איסור כרת פריער‪ .‬איז‬ ‫ַ‬ ‫יאר איבערן‬ ‫זעכציק ָ‬ ‫וויבאלד ַאז פון "כרת דיומי" איז רב יוסף ניט‬ ‫ַ‬ ‫דאך ניט מובן‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫פארבליבן דער חשש "שמא ימות‬ ‫נאך ַאלץ ַ‬ ‫ַארויס און ס'איז ָ‬ ‫מאכן ַא‬ ‫וואס צו ַ‬ ‫געהאט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬‫וואס ָ‬‫מיתה חטופה"‪ - 14‬היינט ָ‬ ‫וואס ער איז ַארויס פון "כרת‬ ‫"יומא טבא" און ַא שמחה דערפון ָ‬ ‫דשני"?‬ ‫האט ָאנגענומען ַאז "כרת דשני" און "כרת‬ ‫ג) ווען רב יוסף ָ‬ ‫[וואס דעריבער‬ ‫באזונדערע ענינים ָ‬‫טאקע יע צוויי ַ‬ ‫דיומי" זיינען ַ‬ ‫‪ .10‬ושאני "עבידנא יומא טבא לרבנן" שבמס' שבת (קיט‪ ,‬רע"א) וקדושין וב"ק‬ ‫שם ‪ -‬כי המדובר שם הוא בנוגע לסיום מסכת* ושכר מצות‪ .‬משא"כ "נפקי לי‬ ‫מכרת"‪ ,‬שזוהי שמחה על החיים‪.‬‬ ‫*) ולהעיר מש"ך יו"ד סרמ"ו סקכ"ז‪ :‬נהגו כל הבעלי בתים ‪ . .‬מנהג להודיעם כו'‪.‬‬ ‫‪ .11‬ואין לומר שזהו לפי שרק הם היו ידידיו ‪ -‬כי לפ"ז לא הו"ל להדגיש "לרבנן"‪.‬‬ ‫ודוחק לומר דזה גופא קאתי לאשמועינן דכל ידידיו היינו רק "רבנן"‪.‬‬ ‫‪ .12‬לשון הגמ' במו"ק שם‪ .‬וראה ּפרש"י שם ד"ה כרת דיומי‪.‬‬ ‫‪ .13‬כמובן ממה שהקשה אביי בּפשטות "נהי דנפק כו' מכרת דשני‪ ,‬מכרת דיומי‬ ‫מי נפיק מר"‪.‬‬ ‫‪ .14‬לשון רש"י שם‪.‬‬ ‫ה‬ ‫א טיפערן ב<>ליק‬ ‫וואס ער איז ַארויס‬ ‫געמאכט ַא "יומא טבא" אויף דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬‫ָ‬ ‫כאטש פון "כרת דיומי" איז ער ניט‬ ‫לכה"פ פון "כרת דשני" ‪ָ -‬‬ ‫זאגן אביי'ן "נקוט לך מיהא חדא‬ ‫געדארפט ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט ער‬ ‫ַארויס]‪ָ ,‬‬ ‫וואס דער לשון "פלגא"‬ ‫בידך"‪ 15‬און ניט "נקוט ‪ . .‬פלגא בידך" ‪ָ -‬‬ ‫גופא ווייזט‪ַ ,‬אז "כרת דשני" און "כרת דיומי" זיינען (צוויי‬ ‫זאכן פון) איין ענין‪ ,‬און ַאז מיט זיין ַאלט ווערן שיתין‬ ‫האלבע ַ‬ ‫ַ‬ ‫האלבן ענין פון כרת?‬ ‫שנין איז ער ַארויס (בלויז) פון ַא ַ‬ ‫ג‪.‬‬ ‫נוסף צו די שאלות אין דעם סיפור פון רב יוסף'ן גופא‪ ,‬איז‬ ‫רשטאנדיק‪:‬‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫אויך ניט ַ‬ ‫רוואס ברענגט זיך ניט אין שו"ע וכו' ַאז בעת איינער‬ ‫פא ָ‬‫א) ַ‬ ‫מאכן ַא "יומא טבא"?‬ ‫זאל ער ַ‬‫יאר ָ‬ ‫ווערט ַאלט זעכציק ָ‬ ‫וואס אויף‬‫ובמכל־שכן וק"ו‪ :‬אויב בנוגע צו ַא סיום מסכת‪ָ ,‬‬ ‫דאן איז‬‫וואס ַ‬‫געזאגט "תיתי לי" תבוא לי זכות ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט אביי‬ ‫דעם ָ‬ ‫וואס דער לשון "תיתי לי" ווייזט‬‫"עבידנא יומא טבא לרבנן"‪ָ - 16‬‬ ‫אויף ַאן ענין וועלכן מען טוט בלויז מצד מדת חסידות‪- 17‬‬ ‫פונדעסטוועגן ווערט עס ָאּפגע'פסק'נט אין רמ"א‪( 18‬מיוסד אויף‬ ‫דער גמרא) "כשמסיים מסכת מצוה לשמוח ולעשות סעודה";‬ ‫געדארפט זיין ָאּפגע'פסק'נט דער‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫דאך עאכו"כ ַאז ַאזוי ָ‬ ‫איז ָ‬ ‫מאכן ַא‬ ‫זאל ַ‬ ‫דין ָ(אדער מנהג) בנוגע צו "שיתין שנין" ַאז מען ָ‬ ‫דאך די גמרא מיט ַא‬ ‫דאס דערציילט ָ‬ ‫ווארום ווייל ָ‬ ‫"יומא טבא" ‪ָ -‬‬ ‫ּפשיטות (ניט ַאלס ַאן ענין פון "תיתי לי")‪ַ ,‬אז "רב יוסף כי הוה‬ ‫‪ .15‬וכמו שהקשה בחדא"ג מהרש"א (לסנה' צ‪ ,‬ב ‪ -‬ד"ה מנין) על הלשון "פלגא"‬ ‫שבסנה' שם‪.‬‬ ‫‪ .16‬שבת קיח‪ ,‬סע"ב ואילך‪.‬‬ ‫‪ .17‬ראה ב"ח או"ח ס"ב‪ :‬וכל תיתי לי דהתם כולהו מדת חסידות נינהו‪ .‬וראה‬ ‫יד מלאכי כלל תרמו ובספרים שנסמנו בשד"ח מע' תי"ו כלל א' (כרך ג' ע' ‪.)1338‬‬ ‫‪ .18‬יו"ד סרמ"ו סכ"ו‪.‬‬ ‫ו‬ ‫ ?ןסיוו ץלא טשינ ץראה םע ןא ראט סאווראפ‬ ‫בר שיתין עביד להו יומא טבא לרבנן"‪ ,‬און אעפ"כ ברענגט זיך‬ ‫טאקע?‬ ‫רוואס ַ‬ ‫פא ָ‬ ‫ָאט־דער ענין לגמרי ניט אין פוסקים‪ַ .19‬‬ ‫ב) רב יוסף איז געווען אין דעם דריטן דור פון אמוראים‪.20‬‬ ‫פאר אים זיינען געווען פיל אמוראים במשך פון כמה דורות‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫פאר זיי ‪ -‬פיל תנאים אין משך פון כמה דורות‪ .‬און ס'איז‬ ‫און ַ‬ ‫פאר‬‫וואס ַ‬‫ַא דבר פשוט‪ַ ,‬אז צווישן די פילע תנאים ואמוראים ָ‬ ‫האבן דערגרייכט צו שיתין‬ ‫וואס ָ‬‫רב יוסף'ן‪ ,‬זיינען געווען ַא סך ָ‬ ‫רוואס געפינט מען ניט ביי‬‫פא ָ‬ ‫דאך די שאלה ‪ַ -‬‬ ‫שנין‪ .21‬ווערט ָ‬ ‫געמאכט‬ ‫ַ‬ ‫האבן‬ ‫זאלן ָ‬ ‫קיינעם פון יענע תנאים ואמוראים ַאז זיי ָ‬ ‫יאר?‬ ‫ַא "יומא טבא" ביים דערגרייכן דעם עלטער פון זעכציק ָ‬ ‫ד‪.‬‬ ‫איז דער ביאור בכל הנ"ל‪:‬‬ ‫האט עובר‬‫וואס בזמן הבית‪ ,‬בעת איינער ָ‬ ‫דעם טעם פון דעם ָ‬ ‫פאר פופציק‬‫שטארבן ַ‬ ‫ַ‬ ‫געווען ר"ל אויף ַאן איסור כרת פלעגט ער‬ ‫‪22‬‬ ‫יאר‬ ‫פאר זעכציק ָ‬ ‫יאר‪ ,‬און אויף ַאן איסור מיתה בידי שמים ‪ַ -‬‬ ‫ָ‬ ‫‪ .19‬בספר לקט יושר ‪ -‬והוא ספר הנהגות דהמחבר תרומת הדשן ‪ -‬חיו"ד ע' ‪40‬‬ ‫(בדפוס ברלין תרס"ד)‪" :‬ביום שסיים הגאון זצ"ל עשה סיום למסכת וזימן אליו ב'‬ ‫זקנים כדי לפטרו גם מסעודת ששים"‪ .‬אבל נוסף לזה‪ ,‬שזו היתה הנהגה מיוחדת‬ ‫של בעל תה"ד ‪ -‬שלכן לא נזכר זה בפוסקים כבפנים‪ ,‬גם בעל תה"ד קישר ענין‬ ‫זה עם סיום מסכת‪.‬‬ ‫ואולי י"ל‪ ,‬שגם אצל בעל תה"ד היו הוכחות שחיותו היא מקדושה ע"ד שהי' אצל‬ ‫רב יוסף (ראה לקמן סעיף ו')‪ ,‬ועד"ז ‪ -‬בנוגע ל"כרת דיומי" (ראה לקמן ס"ז)‪ .‬אלא‬ ‫שמ"מ‪ ,‬מצד גודל ענוותנותו ‪ -‬קישר זה עם סיום מסכת‪.‬‬ ‫הטעם למה שהזמין ב' זקנים ‪ -‬י"ל‪ ,‬כי ההודאה על "דנפקי לי מכרת" היא בדוגמת‬ ‫וע"ד ברכת ההודאה‪ ,‬ברכת הגומל‪ ,‬שצריכה להיות "בפני י' ושנים מהם ת"ח" (סדר‬ ‫ברה"נ לאדה"ז פי"ג ה"ב)‪.‬‬ ‫‪ .20‬ראה הקדמת הרמב"ם לספרו "היד"‪ .‬סדר הדורות ד"א פב‪.‬‬ ‫‪ .21‬וגם בהסוגיא דמו"ק שם גופא ‪ -‬שרב הונא הגיע לגבורות ורב חסדא חי‬ ‫תשעין ותרתין שנין‪ ,‬והרי רב הונא ור"ח הוי לפני רב יוסף (ראה סה"ד בערכם)‪.‬‬ ‫‪ .22‬כ"ה באגה"ת רפ"ד‪ .‬והוא כשיטת הירוש' בכורים רפ"ב ‪ -‬כּפי' התוס' (שבת‬ ‫כה‪ ,‬א ד"ה כרת‪ .‬יבמות ב‪ ,‬א ד"ה אשת)‪ .‬ובתוס' שם‪ ,‬ששיטת הבבלי (מו"ק כח‪ ,‬א)‬ ‫היא‪ ,‬שכרת היא ‪ -‬שאינו מגיע לששים שנה‪.‬‬ ‫ומ"ש אדה"ז כשיטת הירושלמי‪ ,‬י"ל‪:‬‬ ‫ז‬ ‫א טיפערן ב<>ליק‬ ‫וואס קומען מלמעלה‪ )23‬איז‬ ‫[וואס דער עונש (ווי ַאלע עונשים ָ‬‫ָ‬ ‫מסובב בטבע פון דער עבירה גופא‪ - ]24‬איז מבאר דער ַאלטער‬ ‫רבי אין אגרת התשובה‪ַ ,25‬אז ָ‬ ‫דאס איז ווייל דורכן עובר זיין אויף‬ ‫דאזיקע איסורים ווערט "נכרת ונפסק חבל ההמשכה משם‬ ‫די ָ‬ ‫הוי' ב"ה" פירוש‪ ,‬הנפש האלקית המחי' את כל אחד מישראל מקושרת‬ ‫ומקבלת חיות משם הוי' ב"ה (ועל זה נאמר "כי חלק הוי' עמו יעקב חבל‬ ‫נחלתו")‪ ,‬ובעברו על איסור כרת ומיתה ח"ו נפסק חבל ההמשכה‪ .‬און‬ ‫היות ַאז ביי אידן איז אויך דער חיות פון דעם גוף פון נפש‬ ‫וואס איז מקבל די שפע פון שם הוי' ב"ה‪ ,‬דעריבער‪,‬‬ ‫האלקית ‪ָ -‬‬ ‫ווען דער "חבל" ווערט "נכרת ונפסק" ‪ -‬ווערט במילא נפסק‬ ‫וואס אויך חייבי כריתות ומיתה‬ ‫דאס ָ‬ ‫אויך דער חיות הגוף (און ָ‬ ‫יאר יע לעבן‪ ,‬איז‬ ‫בידי שמים קענען ביז פופציק ָאדער זעכציק ָ‬ ‫נאך ביי זיי איבער ַא "רשימו"‬ ‫דאן בלייבט ָ‬ ‫וואס ביז ַ‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫עס‬ ‫פון דעם נפש האלקית‪.)24‬‬ ‫וואס בכל‬ ‫דאס ָ‬‫פארענטפערט דער ַאלטער רבי‪ָ 26‬‬ ‫און דערמיט ַ‬ ‫ראן "כמה וכמה חייבי כריתות ומיתות והאריכו‬ ‫פא ַ‬ ‫דור זיינען ַ‬ ‫א) כי אליבא דהירושלמי הקושיא "והרי נמצאו כו'" היא גם מחייבי כריתות‬ ‫שהגיעו לנ' שנה‪ ,‬ולכן נקט כאן שיטת הירושלמי בכדי לחזק את קושייתו‪.‬‬ ‫ב) בתוס' ישנים יבמות שם גרס גם בבבלי (במו"ק שם) "כי הוינא בן חמשים‬ ‫‪ . .‬נפיקנא מכרת"‪ .‬ומכיון שגם בבבלי גופא ישנן ב' גירסאות במימרא דר"י שם‬ ‫(ובפרט שמובא במו"ק שם לפנ"ז "מת בחמשים שנה ‪ . .‬כרת ‪ . .‬ששים ‪ . .‬מיתה‬ ‫ביד"ש") ‪ -‬הרי ידוע הכלל (ראה יד מלאכי כלל צד‪ .‬שם כללי שני התלמודים כלל‬ ‫ח‪ .‬שד"ח כללים מע' ב' אות צ' (כרך א' ע' ‪ .)138‬שם כללי הפוסקים סי' ב' (כרך ט'‬ ‫ע' א'תתז)) שבמקום שישנן דיעות בבבלי ולא נפסקה הלכה ‪ -‬סמכינן אהירושלמי‪.‬‬ ‫‪ .23‬משא"כ עונשי ב"ד (ראה הערה הב' להערה ‪.)28‬‬ ‫‪ .24‬בשל"ה בית אחרון (יב‪ ,‬א־ב) מובאות שתי דיעות בזה‪ .‬וממ"ש אדה"ז (תניא‬ ‫ר"פ לז) "הגורם שכר המצוה היא המצוה בעצמה"‪ ,‬מסתבר שס"ל לאדה"ז‪ ,‬שכ"ה‬ ‫גם בנוגע לעבירות*‪ .‬וכ"מ באגה"ת פ"ה (הובא לקמן בפנים)‪ .‬שעה"ת (לאדמוה"א)‬ ‫ח"א ו‪ ,‬ג‪ .‬יז‪ ,‬ד ואילך‪ .‬נ‪ ,‬סע"ב‪ .‬דרמ"צ לח‪ ,‬ב‪.‬‬ ‫*) ראה תניא פל"ט (נג‪ ,‬א)‪" :‬שכר מצוה מצוה פי' שמשכרה נדע מהותה‬ ‫ומדרגתה"‪ .‬שמזה מוכח שזהו גם הּפי' ד"שכר עבירה עבירה" (שהרי במשנה (אבות‬ ‫פ"ד מ־"ב) נשנו שני הענינים בהמשך אחד) ‪ -‬והרי זה ש"משכרה נדע מהותה כו'"‪,‬‬ ‫בּפשטות הוא לפי שהשכר הוא מסובב כו'‪.‬‬ ‫‪ .25‬פ"ה‪.‬‬ ‫‪ .26‬שם פ"ו‪.‬‬ ‫ח‬ ‫ ?ןסיוו ץלא טשינ ץראה םע ןא ראט סאווראפ‬ ‫ימיהם ושנותיהם בנעימים"‪ - 27‬ווייל בזמן הגלות איז די השּפעה‬ ‫פון דער שכינה מלובש אין די י' ספירות פון קליפת "נוגה" שהיא‬ ‫מעורב מטוב ורע‪ ,‬ויש לקליפה שם אחיזה‪ .‬און דעריבער‪ 28‬קען אויך‬ ‫‪ .27‬לשון אדה"ז באגה"ת פ"ד‪.‬‬ ‫הטעם למה שמוסיף "בנעימים" ‪ -‬כי בלאו הכי הי' אפשר לפרש (בדוחק עכ"ּפ)‬ ‫שנתקיים ע"י עונש עוני וכו' שנק' "מתו" בל' "הכתוב" (שמות ד‪ ,‬יט) וב"דברי רז"ל"‬ ‫(נסמן בהערה ‪ - 4‬הובא בּפרש"י עה"ת שמות שם)‪.‬‬ ‫אבל זה אין לומר‪ ,‬שכוונתו ב"בנעימים" היא‪ ,‬לפי שקושייתו היא דוקא מחייבי‬ ‫כריתות אלו שלא הי' להם יסורים‪ ,‬מכיון שבח"כ אלו שהי' להם יסורים יש לתרץ‬ ‫(מה שהאריכו ימיהם) שהוא לפי ש"יסורין ממרקין" (כברפ"א דאגה"ת מסוף יומא)‬ ‫– כי (א) גם יסורים במשך זמן מועט‪ ,‬ממרקין הם (וע"ד שאמרו (מכות כג‪ ,‬סע"א)‬ ‫כיון שלקו נפטרו מידי כריתתן)‪ ,‬ומזה שהאריכו כו' בנעימים אין שום הוכחה‬ ‫שלא הי' להם יסורים גם זמן מועט‪( .‬ב) מכיון שקושיית אדה"ז כאן היא לפי‬ ‫שהכרת ומיתה ביד"ש מסובבים הם בטבע (כבהערה הבאה)‪ ,‬הרי קושייתו היא גם‬ ‫על המשנה שבמכות שם (והברייתא דסוף יומא) ‪ -‬איך נפטר מכרת ע"י מלקות‬ ‫(ויסורים) מכיון שבטבע אינו יכול לחיות‪.‬‬ ‫‪ .28‬הטעם שהוזקק אדה"ז לתירוץ זה‬ ‫– אף ש"חייבי כריתות כו' אם עשו תשובה ב"ד שלמעלה מוחלין להן" (מכות יג‪,‬‬ ‫ב)‪ ,‬וא"כ אפשר שאותן שהאריכו ימיהם עשו תשובה [וכמו שתירצו בתוס' (כתובות‬ ‫ל‪ ,‬ריש ע"ב) על מה שאמרו (כתובות שם) דין ד' מיתות לא בטלו*‪ ,‬אף ד"חזינן כמה‬ ‫עבריינים ועובדי עבודת כוכבים שמתים על מטותם"] –‬ ‫כי קושייתו (בפ"ד) היא על זה גופא ‪ -‬איך ע"י תשובה נפטרים מכרת ומיתה‬ ‫ביד"ש‪ .‬דמכיון שעונשים אלו** מסובבים בטבע מהעבירות‪ ,‬איך אפשר ליפטר מהם‬ ‫ע"י תשובה‪ .‬וע"ּפ הביאור שבפ"ה‪ ,‬שענין עונש כרת הוא לפי "שנכרת ונפסק חבל‬ ‫ההמשכה כו'"‪ ,‬מתורצת במילא גם קושיא זו‪ ,‬כי מכיון ש"בתשובתו מחזיר השפעת‬ ‫השכינה למקומה" (ספ"ו) ‪ -‬הרי עי"ז מקשר הנשמה לשרשה‪ .‬וראה לקו"ת ר"פ‬ ‫במדבר (א‪ ,‬ב)‪ :‬ונכרתה הנפש כו' כמשל האדם שנכרת גופו מראשו והעצה היעוצה‬ ‫לזה הוא כמו ד"מ אם הי' נמצא*** ברפואות לחבר גופו אל ראשו כך הוא כו'‬ ‫[ולהעיר אשר שם א‪ ,‬סע"ד‪" :‬בענין כריתות כו'" ‪ -‬כנראה חסר]‪.‬‬ ‫*) הטעם לזה שקושיית התוס' שם היא על "דין ד' מיתות" שמחדש בגמרא שם‪,‬‬ ‫ולא אחייבי כריתות ומיתה ביד"ש ‪ -‬כי אחייבי כריתות ומיתה ביד"ש אפשר לתרץ‬ ‫כבאגה"ת (מובא בפנים)‪.‬‬ ‫**) משא"כ מלקות וד' מיתות ב"ד‪ ,‬מכיון שעונשם נמסר לב"ד‪ ,‬עכצ"ל שרצה‬ ‫הקב"ה וביטל הטבע ד"תייסרך רעתך" שבעבירות אלו‪ .‬וכ"ה גם בנוגע ל"דין ד'‬ ‫מיתות" ‪ -‬מכיון שהם תמורת מיתת ב"ד‪.‬‬ ‫(אבל צ"ע מדרז"ל (מכות י‪ ,‬ב) עה"פ והאלקים אנה לידו דקאי ע"ז דהי' חייב‬ ‫מיתה ואין עד כו')‪.‬‬ ‫ועּפ"ז יובן מה שקושיית אדה"ז (באגה"ת פ"ד) היא רק על חייבי כריתות ומיתה‬ ‫ביד"ש ולא על דין ד' מיתות (אף שחמורים יותר)‪.‬‬ ‫***) להעיר מב"מ קז‪ ,‬ב‪ :‬הרוגי מלכות (הרוגי חרב‪ .‬פרש"י) כו' אי לאו כו' עבדי‬ ‫להו סמי וחיי‪ .‬ולכאורה עּפ"ז קשה הל' "אם הי'" ‪ -‬שהרי ישנו ודאי‪ .‬אבל ראה ב"ב‬ ‫ט‬ ‫א טיפערן ב<>ליק‬ ‫ַא חייב כרת ומיתה בידי שמים מאריך ימים זיין (און ַאפילו‬ ‫(כאטש ביי אים איז "נכרת‬ ‫"בנעימים") מער ווי נ' ָאדער ס' שנה ָ‬ ‫(געווארן דער) חבל ההמשכה משם הוי' ב"ה") ‪ -‬ווייל‬‫ָ‬ ‫ונפסק‬ ‫דאן איז ער מקבל חיות פון היכלות הסט"א הסטרא אחרא ר"ל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫דאן‪ ,‬בזמן הגלות‪ ,‬קען מען אויך דערפון לעבן‪.‬‬ ‫און ַ‬ ‫ה‪.‬‬ ‫רוואס עס ברענגט זיך ניט‬ ‫פא ָ‬‫רשטאנדיק בפשטות ַ‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫עּפ"ז איז ַ‬ ‫אין שולחן ערוך ַאז בעת מען דערגרייכט דעם עלטער פון שתין‬ ‫מאכן ַא "יומא טבא"‪ ,‬ווייל [אויסער דעם‬ ‫דארפן ַ‬ ‫זאל מען ַ‬‫שנין ָ‬ ‫ווארנט פון "כרת דיומי"‪ ,29‬איז‬ ‫בא ָ‬ ‫נאך לגמרי ניט ַ‬ ‫וואס מען איז ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך מער] אויך ווען מען דערגרייכט דעם עלטער פון שתין שנין‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫אינגאנצן קיין ראי' ניט (ביי ַא סך מענטשן) ַאז "נפק מכרת‬‫ַ‬ ‫איז‬ ‫דאך מאריך ימים זיין מער‬‫דשני" ַאפילו ‪ -‬ווייל בזמן הגלות קען ָ‬ ‫וואס זיין "חבל ההמשכה" איז‬ ‫זא ָ‬ ‫יאר אויך ַאפילו ַא ַ‬ ‫ווי זעכציק ָ‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫יע ר"ל נכרת און נפסק‬ ‫וואס עס ווערט ניט‬ ‫רשטאנדיק ָ‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫און דערמיט איז אויך ַ‬ ‫נאכן חורבן ביהמ"ק‪)30‬‬ ‫(וואס ָ‬ ‫דערציילט ַאז די ַאנדערע תנאים ָ‬ ‫האבן‬‫זאלן ָ‬‫פאר רב יוסף'ן‪ָ ,‬‬ ‫וואס זיינען געווען ַ‬ ‫און אמוראים‪ָ ,‬‬ ‫געמאכט ַא "יומא טבא" ווען זיי זיינען געקומען צום עלטער‬‫ַ‬ ‫האבן זיי מורא‬‫ווארום מצד גודל ענוותנותם ָ‬‫יאר ‪ָ -‬‬ ‫פון זעכציק ָ‬ ‫געהאט ‪ -‬בל' הידוע ‪ -‬איני יודע באיזו דרך מוליכין אותי‪,31‬‬ ‫ַ‬ ‫(עד‪ ,‬ב) שאינו מצוי כלל‪ .‬ועפ"ז מובנת ג"כ הוספת התיבה (אם הי') נמצא‪ .‬וגם בזה‬ ‫נראה גודל דיוק ל' רבותינו נשיאינו‪.‬‬ ‫‪ .29‬שגם מצד טעם זה עצמו ‪ -‬נשלל כבר הנתינת־מקום לעשיית יומא טבא‬ ‫כשנעשה בר שיתין‪ ,‬כדמוכח מקושיית אביי (ראה לעיל הערה ‪ .)13‬ועּפ"ז מובן‬ ‫הטעם שלא מצינו שעשו יומא טבא אפילו קודם החורבן (ראה להלן בפנים)‪ .‬ושאני‬ ‫רב יוסף ‪ -‬כדלקמן סעיף ו' ואילך‪.‬‬ ‫‪ .30‬ראה הערה הקודמת‪.‬‬ ‫‪ .31‬ברכות כח‪ ,‬ב‪.‬‬ ‫י‬ ‫ ?ןסיוו ץלא טשינ ץראה םע ןא ראט סאווראפ‬ ‫דאך ַא מקום לספק ַאז זייער חיות קומט אפשר ר"ל‬ ‫ובמילא איז ָ‬ ‫גאר ניט פון היכלות הקדושה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געמאכט ַא "יומא טבא" צו דער‬ ‫ַ‬ ‫האט יע‬ ‫וואס רב יוסף ָ‬ ‫דאס ָ‬‫און ָ‬ ‫וואס בנוגע צו אים איז געווען‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫געלעגנהייט‪ ,32‬איז עס‬ ‫נאר פון היכלות הקדושה‪,‬‬ ‫ַא הוכחה ברורה ַאז זיין חיות איז ָ‬ ‫וכדלקמן‪.‬‬ ‫ו‪.‬‬ ‫וועגן רב יוסף'ן דערציילט די גמרא‪ַ ,33‬אז ער איז געווען "סיני"‬ ‫("שהיו משניות וברייתות סדורות לו כנתינתן מהר סיני"‪ ,)34‬און‬ ‫רבה איז געווען ַאן "עוקר הרים" ַ(א "חריף ומפולפל בתורה"‪.)33‬‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫געדארפט ָאננעמען ַא ראש־ישיבה און‬‫ַ‬ ‫האט‬ ‫בעת מען ָ‬ ‫האט מען‬ ‫זאל ממנה זיין‪ָ ,‬‬ ‫געקלערט וועמען פון די צוויי מען ָ‬ ‫געשיקט קיין ארץ־ישראל צו ָאנפרעגן "איזה מהם קודם"‪ .‬און‬ ‫דארט געענטפערט "סיני עדיף ‪ . .‬הכל צריכין למרי‬ ‫מ'האט פון ָ‬ ‫ָ‬ ‫חטיא"‪.‬‬ ‫געוואלט‬ ‫ָ‬ ‫האט רב יוסף ניט‬ ‫ַאף על ּפי כן‪ ,‬דערציילט די גמרא‪ָ ,33‬‬ ‫געווארן דער ראש־ישיבה‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ָאננעמען די התמנות און רבה איז‬ ‫און די גמרא איז מסיים‪" :‬וכל שני דמלך רבה‪ ,‬רב יוסף אפילו‬ ‫דערפאר‬ ‫ַ‬ ‫אומנא לביתי' לא חליף"‪ .‬טייטשט דער רמ"ה‪ַ ,35‬אז‬ ‫געוואלט פירן‬ ‫ָ‬ ‫האט ניט‬ ‫האט זיך משּפיל געווען און ָ‬ ‫וואס ר"י ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט דער זכות פון זיין ענוה מגין‬ ‫קיין "שררה" בפני רבה‪ָ ,‬‬ ‫וואס במשך פון די ַאלע‬ ‫געווען אויף אים און אויף אנשי ביתו ‪ָ -‬‬ ‫וואס מלך רבה‪ ,‬איז קיינער פון‬ ‫צוואנציק ָיאר ָ‬ ‫יארן ‪ -‬צוויי און ַ‬ ‫ָ‬ ‫האבן ַאפילו ניט‬ ‫קראנק‪ ,‬ביז זיי ָ‬‫ַ‬ ‫זיין הויז־געזינד ניט געווען‬ ‫געדארפט ָאנקומען צו ַאן "אומן" להקיז דם‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫‪ .32‬אף שגם הוא הי' עניו בתכלית (מס' סוטה בסופה‪ .‬פרש"י שם)‪.‬‬ ‫‪ .33‬סוף מס' הוריות‪ .‬ועד"ז הוא בסוף מס' ברכות‪.‬‬ ‫‪ .34‬רש"י בהוריות שם‪.‬‬ ‫‪ .35‬הובא בתוס' הרא"ש להוריות שם‪ .‬ומסיים "והדין פירוש מסתבר לן"‪.‬‬ ‫אי‬ ‫א טיפערן ב<>ליק‬ ‫דאך ַא הנהגה שלמעלה מהטבע‪ :‬דער דין איז‪,36‬‬ ‫דאס איז ָ‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫ניטא‬ ‫ָ‬ ‫שטאט וואו ס'איז‬ ‫ָ‬ ‫טאר ניט לעבן אין ַא‬ ‫ַאז ַא תלמיד־חכם ָ‬ ‫וואס דער אויבערשטער‬ ‫קיין "אומן" (מקיז דם)‪ .‬ווייל מצד הטבע ָ‬ ‫האט מטביע געווען אין גוף האדם‪ ,‬מוז מען ָאנקומען צו הקזת‬ ‫ָ‬ ‫גאנצע צוויי און‬ ‫דם‪ .‬היינט אויב אזוי ווי איז שייך ַאז במשך פון ַ‬ ‫געדארפט‬ ‫ַ‬ ‫האט רב יוסף מיט זיינע בני בית ניט‬ ‫צוואנציק ָיאר ָ‬‫ַ‬ ‫ָאנקומען דערצו?‬ ‫איז דערפון געדרונגען‪ַ ,‬אז ביי אים איז דער חיות הגוף געווען‬ ‫אין ַאן אופן פון למעלה מהטבע‪ :‬זיין חיות איז געווען בגילוי‬ ‫וואס זייער חיות איז‬ ‫מצד ענוה און ביטול (בדוגמת מלאכים‪ָ ,‬‬ ‫מצד יראת ה' און ביטול‪.)37‬‬ ‫געזאגט מיט ַא ּפשיטות‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫וואס ר"י ָ‬ ‫רשטאנדיק ָ‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫ועּפ"ז איז ַ‬ ‫"נפקי לי מכרת" ‪ -‬הגם ַאז בזמן הגלות קען אויך ַא חייב כרת‬ ‫יאר (מצד זיין מקבל‬ ‫ר"ל‪ ,‬מאריך ימים זיין מער ווי זעכציק ָ‬ ‫האט מען‬ ‫זיין חיות פון היכלות הטומאה) ‪ -‬ווייל ביי רב יוסף'ן ָ‬ ‫‪38‬‬ ‫געזען בגילוי‪ ,‬לעיני בשר‪ַ ,‬אז זיין חיי הגוף "אינם חיים בשרים‬ ‫כ"א חיים רוחניים"‪" - 39‬יראת‪ 40‬ה' לחיים"‪.‬‬ ‫יאר‪,‬‬ ‫געווארן זעכציק ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאר פונדעסטוועגן‪ ,‬איידער אים איז‬ ‫ָ‬ ‫האט ער חושש געווען ַאז ביי אים איז אפשר יע געווען ַאן ענין‬‫ָ‬ ‫פון איסור כרת ‪ -‬ווייל אויך ַא חייב כרת קען מקבל חיות זיין‬ ‫דאן‬ ‫ווארום ביז ַ‬ ‫יאר‪ָ ,‬‬ ‫פון קדושה ביז פופציק ָאדער זעכציק ָ‬ ‫נאך איבער ביי אים ַא "רשימו" פון זיין נפש האלקית‪,‬‬ ‫בלייבט ָ‬ ‫געבראכט פריער (סעיף ד') פון אגרת התשובה‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫ווי‬ ‫‪ .36‬סנה' יז‪ ,‬סע"ב‪ .‬רמב"ם הל' דיעות ספ"ד‪.‬‬ ‫‪ .37‬ראה דרמ"צ טז‪ ,‬ב‪.‬‬ ‫‪ .38‬ל' הכתוב משלי יד‪ ,‬ל‪ .‬ועפמש"כ באגה"ק מובן בפשטות מה שבב"ר רפנ"ז‬ ‫בדרשו הכתוב בנוגע לאברהם ‪ -‬מפרש "בשרים" דלא כפשוטו‪.‬‬ ‫‪ .39‬אגה"ק סי' זך (קמו‪ ,‬ב)‪.‬‬ ‫‪ .40‬משלי יט‪ ,‬כג (הובא באגה"ק שם*)‪.‬‬ ‫*) באגה"ק שם‪" :‬ויראת" (בוא"ו)‪ ,‬וכבר נתקן ב"הערות ותיקונים" לתניא שם‪.‬‬ ‫בי‬ ‫ ?ןסיוו ץלא טשינ ץראה םע ןא ראט סאווראפ‬ ‫ז‪.‬‬ ‫פארשטיין‪:‬‬ ‫נאך ָאבער ַ‬ ‫דארף ָ‬ ‫מען ַ‬ ‫ראן‬ ‫פא ַ‬ ‫דאך ַא דבר ּפשוט‪ַ ,‬אז דער כח הבחירה איז ַ‬ ‫ס'איז ָ‬ ‫וואס ווייס זיכער ַאז‬‫זא ָ‬ ‫ביי יעדן אידן‪ ,‬ובמילא איז ַאפילו ַא ַ‬ ‫נאר "חיים רוחניים" קען‬ ‫זיין חיות איז ניט קיין "חיים בשרים" ָ‬ ‫זאגט‬‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫(מצד בחירתו) עובר זיין אויף ַאן איסור‪ָ .‬‬ ‫פאר יעדן אידן "ואל תאמין בעצמך עד‬ ‫ָאן תורה‪ַ 41‬א הוראה ַ‬ ‫וואס איז‬ ‫דאך די שאלה‪ָ :‬‬ ‫וויבאלד ַאזוי בלייבט ָ‬‫ַ‬ ‫יום מותך"‪ .‬און‬ ‫האט דערגרייכט שיתין‬ ‫געווען די שמחה ביי רב יוסף'ן ווען ער ָ‬ ‫נאך ניט ַארויס פון "כרת דיומי"?‬ ‫שנין‪ ,‬בשעת ער איז ָ‬ ‫איז דער ביאור אין דעם‪:‬‬ ‫האט‬‫עס ברענגט זיך אין ראשונים‪( 42‬פון "אגדה")‪ַ ,‬אז רב יוסף ָ‬ ‫ביי זיך ניט געקענט ּפועל זיין ניט צו קוקן לחוץ פון זיינע ד'‬ ‫געבראכט צו זיין ווערן ַא סגי־נהור‬ ‫ַ‬ ‫האט אים‬ ‫דאס ָ‬‫אמות‪ ,‬און ָ‬ ‫זאל‬ ‫האט גע'ּפועל'ט ביי זיך ער ָ‬‫וויבאלד ַאז ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫"סמי נפשי'"‪ .‬און‬ ‫וואס ברענגט‪ 41‬צו "והלב חומד"‬ ‫האבן דעם "העין רואה" ָ‬ ‫ניט ָ‬ ‫וואס פון דעם קומען ַארויס ַאלע‪ 43‬ענינים בלתי־רצויים ‪ -‬איז‬ ‫‪ָ -‬‬ ‫וואס זיין רצון ניט צו קוקן‬ ‫רשטאנדיק‪ַ ,‬אז דורך דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫פא‬ ‫במילא ַ‬ ‫באווירקט אויך זיין גוף ביז ניט צו קענען‬‫האט ַ‬‫חוץ לד' אמותיו ָ‬ ‫האט ער דערמיט עוקר געווען פון זיך אויך דעם "הלב‬ ‫זעען ‪ָ -‬‬ ‫וואס קען קומען ניט דורך ראיית העין‪ ,‬ובמילא איז ער‬ ‫חומד" ָ‬ ‫ווארנט אויך פון "כרת דיומי"‪.‬‬‫בא ָ‬ ‫געווען ַ‬ ‫געזאגט צו אביי'ן "נקוט לך מיהא‬ ‫ָ‬ ‫האט ער‬ ‫נאר פונדעסטוועגן ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאך ניט געווען‬‫פלגא בידך"‪ ,‬ווייל מצד גודל הענוה איז ער ָ‬ ‫דאך "אל תאמין‬‫ווארום סוכ"ס איז ָ‬‫אינגאנצן זיכער אין דעם‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫בעצמך עד יום מותך"‪ָ .‬אבער מאידך גיסא‪ ,‬זעענדיק ַאז פון‬ ‫‪ .41‬אבות פ"ב מ"ד‪.‬‬ ‫‪ .42‬ר"ן ורמב"ן בקידושין לא‪ ,‬א‪.‬‬ ‫‪ .43‬ירושלמי ברכות פ"א ה"ה‪ .‬רש"י שלח טו‪ ,‬לט (מבמד"ר ותנחומא שם) ועוד‪.‬‬ ‫גי‬ ‫א טיפערן ב<>ליק‬ ‫האט עס עם‬‫"כרת דשני" איז ער שוין זיכער ַארויס (כנ"ל ס"ו)‪ָ ,‬‬ ‫מחזק געווען בבטחון ַאז ביי אים וועט שוין קיין "כרת דיומי"‬ ‫געמאכט ַא "יומא‬ ‫ַ‬ ‫דאן‬ ‫האט ער ַ‬ ‫אויך ניט זיין‪ .‬און דעריבער ָ‬ ‫טבא"‪.‬‬ ‫האט‬ ‫וואס רב יוסף ָ‬ ‫דאס איז אויך דער ביאור פון דעם ָ‬ ‫און ָ‬ ‫וואס‬ ‫געזאגט "נקוט לך מיהא פלגא בידך" (און ניט "חדא")‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫דער לשון "פלגא" ווייזט (כנ"ל סוף סעיף ב') ַאז זיין ַארויסגיין‬ ‫נאר אויך)‬ ‫נאר איין ענין בפני עצמו‪ָ ,‬‬ ‫פון "כרת דשני" איז (ניט ָ‬ ‫ַא העלפט פון ַארויסגיין פון כרת בכלל (כולל אויך פון "כרת‬ ‫דיומי")‬ ‫האט אים מחזק‬ ‫‪ -‬ווייל זיין ַארויסגיין פון "כרת דשני"‪ָ ,‬‬ ‫דאס ָ‬ ‫געווען דעם בטחון (עכ"ּפ)‪ַ ,‬אז ביי אים וועט שוין קיין "כרת‬ ‫דיומי" אויך ניט זיין ח"ו‪.‬‬ ‫זאכן [זיין ַארויסגיין פון "כרת‬ ‫אין ַאנדערע ווערטער‪ :‬ביידע ַ‬ ‫דשני" און (דער בטחון) ַאז ביי אים וועט ניט זיין קיין ענין פון‬ ‫וואס זיין‬ ‫"כרת דיומי"] זיינען מסובב פון איין ענין ‪ -‬פון דעם ָ‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫יצר הרע איז בטל‬ ‫ח‪.‬‬ ‫רוואס רב‬ ‫פא ָ‬‫פארשטיין דעם טעם‪ַ ,‬‬‫ע"ּפ הנ"ל וועט מען אויך ַ‬ ‫געמאכט ַא יומא־טבא דווקא לרבנן‪:‬‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫יוסף ָ‬ ‫עס שטייט אין גמרא‪" :44‬אפילו לא קרא אדם אלא קריית שמע‬ ‫שחרית וערבית קיים לא ימוש‪ .‬ודבר זה אסור לאומרו בפני עם‬ ‫הארץ" ‪ -‬ווייל ניט וויסנדיק דעם דין לּפרטיו‪ ,‬וועט דער עם‬ ‫פאלן‪.‬‬ ‫דאס ָאננעמען כפשוטו אין ַאלע ַ‬ ‫הארץ ָ‬ ‫זאגן "בפני עם הארץ"‪:‬‬ ‫טאר מען עס ניט ָ‬ ‫רוואס ָ‬ ‫פא ָ‬‫ולכאורה‪ַ ,‬‬ ‫קלאר‪ ,‬ווי ער איז‬ ‫ָ‬ ‫דאך אים אויסטייטשן דעם דין‬‫מען קען ָ‬ ‫‪ .44‬מנחות צט‪ ,‬סע"ב‪.‬‬ ‫די‬ ‫ ?ןסיוו ץלא טשינ ץראה םע ןא ראט סאווראפ‬ ‫דאך‪ ,‬בפשטות‪ ,‬דערפון קיין‬ ‫דעמאלט וועט ָ‬ ‫ָ‬ ‫לאמיתתו‪ ,45‬און‬ ‫קלקול ניט ַארויסקומען?‬ ‫איז דער ביאור אין דעם‪ :‬בטבע פון ַא מענטשן איז‪ַ ,‬אז ווען ער‬ ‫הערט ַא געוויסן ענין וועלכן אים ווילט זיך הערן און אים איז‬ ‫דאן נקלט גוט‪ .‬אויב ָאבער‬ ‫געשמאק‪ ,‬ווערט עס ביי אים ַ‬ ‫ַ‬ ‫דאס‬‫ָ‬ ‫וואס אים ווילט זיך ניט‬‫זא ָ‬ ‫דער ענין וועלכן ער הערט איז ַא ַ‬ ‫הערן ‪ -‬ווערט עס ביי אים ניט נקלט‪ ,‬סיידן חוץ דורך השתדלות‬ ‫וכו'‪.‬‬ ‫וואס "דבר זה אסור לאומרו בפני עם‬ ‫דאס איז דער טעם ָ‬ ‫און ָ‬ ‫דערנאך וועט מען אים מסביר זיין‬ ‫ָ‬ ‫הארץ"‪ַ - 46‬אפילו אויב גלייך‬ ‫די ּפרטים שבזה (ווי ק"ש שחרית וערבית ַאליין איז ניט גענוג‬ ‫וואס ביי אים וועט נחקק ווערן איז ‪ַ -‬אז‬ ‫וכו') ‪ -‬ווייל דער עיקר ָ‬ ‫מיט ק"ש ַאליין איז מען אויך מקיים דעם "לא ימוש"‪.‬‬ ‫וואלט‬ ‫דאס זעלבע איז בנדו"ד בנדון דידן‪ :‬ווען רב יוסף ָ‬ ‫ָ‬ ‫וואס‬ ‫איינגעלאדן אויך ניט "רבנן" (עמי הארץ) צו דער סעודה ָ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן שיתין שנין‪ ,‬און מען‬ ‫ָ‬ ‫וואס אים איז‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫מאכט‬ ‫ער ַ‬ ‫וואס רב יוסף‬ ‫דאס איז מצד דעם ָ‬ ‫וואלט אויך מסביר געווען ַאז ָ‬‫ָ‬ ‫אינגאנצן דעם "הלב חומד" (און‬‫ַ‬ ‫האט פון זיך עוקר געווען‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז ָאבער‬ ‫ַאפילו ביי אים‪ ,‬איז עס בלויז ַאן ענין פון בטחון ָ‬ ‫ניט שולל דעם "אל תאמין בעצמך עד יום מותך")‪,‬‬ ‫וואלט זיך ביי זיי‪ ,‬די עמי הארץ‪ ,‬געקענט ָאּפלייגן ַאז (ביי יעדן‬ ‫ָ‬ ‫דארף מען‬ ‫יאר‪ַ ,‬‬ ‫נאכדעם ווי מען ווערט ַאלט זעכציק ָ‬ ‫איינעם) ָ‬ ‫האבן ַאנטקעגן דעם יצר הרע‪ .‬און‬ ‫שוין מער קיין התחזקות ניט ָ‬ ‫נאר "לרבנן"‪.‬‬ ‫געמאכט די סעודה ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט רב יוסף‬ ‫דעריבער ָ‬ ‫‪ .45‬ראה קו"א בהל' ת"ת לאדה"ז פ"ג ‪ -‬ד"ה והנה חילוק זה‪.‬‬ ‫‪ .46‬וזהו גם הטעם למה שבכמה ענינים "אין להקל בפני עם הארץ" (ראה שו"ע‬ ‫אדה"ז או"ח סשי"ז ס"ו‪ .‬ועוד)‪.‬‬ ‫וט‬ ‫א טיפערן ב<>ליק‬ ‫ט‪.‬‬ ‫זאגט‬‫וואס דער מדרש ָ‬ ‫פארשטיין ָ‬ ‫ע"ּפ כל הנ"ל וועט מען אויך ַ‬ ‫בנוגע צו יצחק'ן "הואיל ונתייסם בעיניו ‪ . .‬ויצה"ר פסק ממנו"‪:‬‬ ‫זאגט רש"י אין זיין‬ ‫אויפן ּפסוק "ותכהין עיניו מראות"‪ָ ,47‬‬ ‫ערשטן ּפירוש "בעשנן של אלו (שהיו מעשנות ומקטירות‬ ‫שאדט צו די אויגן‬ ‫טאקע ַאז רויך (עשן) ַ‬‫לע"ז‪ .")48‬ולכאורה‪ :‬אמת ַ‬ ‫זאגן‪ַ ,‬אז דער עשן‬ ‫דאך ָאבער ָ‬ ‫(וכמ"ש‪ 49‬כעשן לעינים) ‪ -‬מוז מען ָ‬ ‫האבן מעשן געווען און מקטיר געווען איז‬ ‫וואס די נשי עשו ָ‬ ‫ָ‬ ‫מאכן יעדן‬‫זאל קענען בלינד ַ‬ ‫שטארק ביז ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫ניט געווען ַאזוי‬ ‫דאך ‪ -‬לכל לראש ‪ -‬די נשי עשו‬ ‫וואלטן ָ‬ ‫ווארום אויב יע‪ָ ,‬‬ ‫איינעם‪ָ ,‬‬ ‫האט עס‬ ‫רוואס ָ‬ ‫פא ָ‬ ‫געווארן‪ .‬היינט ַ‬ ‫ָ‬ ‫גופא (און עשו ַאליין) בלינד‬ ‫געשאדט?‬ ‫ַ‬ ‫יצחק'ן יע‬ ‫וואס ביי יצחק'ן איז געווען‬ ‫דאס ָ‬ ‫איז דער ביאור אין דעם‪ַ ,‬אז ָ‬ ‫טאקע ניט געווען בלויז‬ ‫דער "ותכהין עיניו מראות"‪ ,‬איז עס ַ‬ ‫וואס דער עשן איז געווען‬ ‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫נאר‬ ‫מצד דעם עשן גופא‪ָ ,‬‬ ‫האט ער‬ ‫"לע"ז"‪ :‬יצחק איז געווען "טהור עינים מראות ברע"‪ָ ,50‬‬ ‫פארליידן ַאן ענין פון ע"ז‪ ,‬און אויף ַאזוי‬‫דעריבער ניט געקענט ַ‬ ‫פיל ביז "ותכהין ‪ -‬נתייסם בעיניו"‪.‬‬ ‫טשערנאבילער‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫[ובדוגמת ווי ס'איז ידוע‪ 51‬די מעשה מיט ר' נחום‬ ‫דערלאנגט חלב עכו"ם‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫מאל‬ ‫האט מען אים ַא ָ‬‫ַאז ע"ּפ טעות ָ‬ ‫דאס מסביר‬ ‫האט ר' נחום ָ‬ ‫דערנאך ָ‬ ‫ָ‬ ‫האט די מילך ניט געזען‪.‬‬‫ער ָ‬ ‫געווען מיט דער משנה‪" 52‬חלב שחלבו עובד כוכבים ואין ישראל‬ ‫‪ .47‬תולדות כז‪ ,‬א‪.‬‬ ‫‪ .48‬כ"ה ברא"ם שם‪( .‬וברוב הדפוסים‪ ,‬כולל גם דפוס הראשון ‪ -‬ליתא)‪ .‬וראה‬ ‫יל"ש ותנחומא כאן‪.‬‬ ‫‪ .49‬משלי יו"ד‪ ,‬כו‪.‬‬ ‫‪ .50‬חבקוק א‪ ,‬יג ‪ -‬בשינוי לשון‪ ,‬וראה רד"ק שם‪.‬‬ ‫‪ .51‬ד"ה כי נער ישראל תרס"ו (ותשט"ז) ‪ -‬נדפס בהמשך תרס"ו בהוספות‪.‬‬ ‫‪ .52‬ע"ז לה‪ ,‬ב‪.‬‬ ‫זט‬ ‫ ?ןסיוו ץלא טשינ ץראה םע ןא ראט סאווראפ‬ ‫רואהו"‪ַ ,‬אז דער ּפירוש אין "אין ישראל רואהו" איז ‪ַ -‬אז ַא איד‬ ‫דארף ניט זען‪ ,‬זעט ער ניט]‪.‬‬‫וואס ער ַ‬ ‫דאס ָ‬‫זעט עס ניט‪ .‬ווייל‪ָ 53‬‬ ‫וואס יצחק איז געווען ַא סגי־נהור איז‬‫דאס ָ‬ ‫וויבאלד ַאז ָ‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫האט בתכלית ניט געקענט‬ ‫וואס ער ָ‬ ‫עס געקומען מצד דעם ָ‬ ‫וואס‬ ‫פארליידן ַאן ענין פון ע"ז‪ ,‬דעריבער איז דורך דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫גאנצע‬‫געווארן די ַ‬ ‫ָ‬ ‫"נתייסם בעיניו" איז פון אים ַאוועקגענומען‬ ‫האט דער‬‫דערפאר ָ‬ ‫ַ‬ ‫מציאות פון רע‪" - 54‬יצה"ר פסק ממנו"‪ .‬און‬ ‫נאמען אויך בחייו‪,‬‬ ‫אויבערשטער אויף אים מייחד געווען זיין ָ‬ ‫געזאגט "ואלקי יצחק"‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫און‬ ‫(משיחת י"א ניסן תשכ"ב ‪ -‬חגיגת סיום– שנת הששים‪)*55‬‬ ‫[נדפס בלקוטי שיחות חלק ה]‬ ‫‪ .53‬ד"ה כי נער ישראל הנ"ל‪.‬‬ ‫ועּפ"ז יש לבאר המחלוקת בכל מילתא דאמר רחמנא לא תעביד אי מהני בדעביד‬ ‫(תמורה ד‪ ,‬סע"ב)‪.‬‬ ‫‪ .54‬וההוספה במדרש "גנוז לתוך הבית" – (ראה בתחילת השיחה) ‪ -‬יש לומר‬ ‫שהוא לשלול האפשריות דהשפעה מבחוץ וע"ד שכאשר הקריב לבוא מצרימה‪,‬‬ ‫דוקא אז (משא"כ לפנ"ז) אמר אברהם "הנה נא ידעתי גו'" (ראה לעיל לקוטי שיחות‬ ‫חלק ה' ע' ‪ 60‬ובהערות שם)‪.‬‬ ‫‪ * .55‬בהתועדות זו‪ ,‬עשה כ"ק אדמו"ר שליט"א סיום על מס' פסחים‪ .‬וראה לעיל‬ ‫הערה ‪.19‬‬ ‫זי‬ ‫המשך המכתב שמתחיל בעמוד האחרון‬ ‫זיך לויט די ָאנווייזונגען פון תורתנו תורת חיים און מקיים זיין‬ ‫אירע מצות אויף וועלכע עס שטייט וחי בהם‪ָ ,‬וו ָאס ָד ָאס איז דער‬ ‫אמת'ר וועג ָוו ָאס ַא איד קען זיין גליקליך‪ ,‬ניט ָנ ָאר אויף עטליכע‬ ‫נאר ַא אמת'ר סיי בגשמיות און‬ ‫פגענארטער גליק‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫מינוטען און ָא‬ ‫סיי ברוחניות‪.‬‬ ‫בברכה לבשו"ט בכל האמור‬ ‫בשם כ"ק אדמו"ר שליט"א‬ ‫מזכיר‬ ‫געזאגטע ובפרט‬ ‫ָ‬ ‫דאס אויבען‬‫מאכען ָ‬ ‫נ‪.‬ב‪ .‬בכדי צו לייכטער ַ‬ ‫דאוונען‬ ‫פארן ַ‬‫טאג ַ‬ ‫בנוגע דעם צלם אלקים‪ ,‬איז כדאי ַאז יעדער ָ‬ ‫דאוונען אויך‬ ‫נאכן ַ‬ ‫זאסלטו געבען עטליכע סענט אויף צדקה‪ ,‬און ָ‬ ‫ָ‬ ‫זאגען דעם שיעור תהלים‬ ‫זאסלטו ָאפהיטען צו ָ‬‫שבת און יום טוב ָ‬ ‫פארטיילט אויף די טעג פון חדש‪.‬‬‫חדשי‪ ,‬ווי עס [איז] ַ‬ ‫[נדפסה באגרות קודש כרך כב מכתב ח'שנט]‬ ‫◄ רוב מכתבי כ"ק אדמו"ר זי"ע שנדפסו באגרות קודש נכתבו לאנשים פרטיים‬ ‫ולמצבים מסוימים‪ ,‬ולכן לא כל הוראה נוגעת בהכרח לכל אחד‪ .‬אך בכל זאת‪ ,‬בהם באה‬ ‫לידי ביטוי גישתו הכללית והברורה בכל ענייני התורה והחיים‪ ,‬ומכל מכתב ניתן לשאוב‬ ‫הדרכה והשקפה לחיי היום־יום‪.‬‬ ‫טי‬ ‫בריוון פון ליובאוויטשער רבי זצ"ל‪ ,‬מיט פראקטישע תורה'דיגע עצות פארן טאג טעגליכען לעבן‬ ‫די משפחה איז מלא טענות‬ ‫ב"ה‪ ,‬י"ב אד"ר‪ ,‬תשכ"ב‬ ‫ברוקלין‪.‬‬ ‫שלום וברכה!‬ ‫אין ענטפער אויף דיין בריף פון ‪ 2/15‬אין וועלכען דו שרייבסט‬ ‫פשטאם און ַאז דו לערנסט אין ַא‬ ‫ַ‬ ‫וועגען דיין משפחה‪ ,‬דיין ָא‬ ‫חסידות'שער ישיבה‪ ,‬און דער צלם אלקים איז קענטיג אויף דיין‬ ‫פנים [און ניט ַאזוי ווי די וועלכע שעמען זיך דערמיט‪ ,‬און טוען‬ ‫באזייטיגען דעם צלם אלקים]‪,‬‬ ‫ראפנעמען און ַ‬ ‫פערשידענע עצות ַא ָ‬ ‫פארטזעצען דעם לערנען וכו'‬ ‫און פרעגסט מיין מיינונג בנוגע צו ָ‬ ‫האבען טענות צו דיר‬ ‫וואס אייניגע פון דער משפחה ָ‬ ‫און בפרט ָ‬ ‫אין דעם‪.‬‬ ‫פארשטענדליך ַאז די ַאלע טענות קומען פון דעם מלך זקן וכסיל‬ ‫ַ‬ ‫דער יצר הרע‪ ,‬וועלכע קריגט אויף הקב"ה תורתו ומצותיו‪ ,‬און וויל‬ ‫זאל איבערגעוועלטיגן‬ ‫מאכען פון ַא אידן‪ַ ,‬אז דער נפש הבהמית ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטארק דעם נפש הבהמית‬ ‫ַ‬ ‫מאכט ַאזוי‬ ‫דעם נפש האלקית‪ ,‬און ַ‬ ‫האבען טענות) ביז ער וויל איבערצייגען‬ ‫(אט ַאזוי ווי די וועלכע ָ‬ ‫ָ‬ ‫דארף זיין א מענש‪ַ .‬אזוי איז געווען די הנהגה זיינע‬‫עם‪ַ ,‬אז ַאזוי ַ‬ ‫האט איינגערעט צו‬ ‫נאך מתן תורה‪ַ ,‬אז דער יצר הרע ָ‬ ‫באלד ָ‬ ‫ַ‬ ‫זאלען שרייען אלה אלקיך ישראל ר"ל‪ ,‬און‬ ‫מאכען ַא עגל‪ ,‬און זיי ָ‬ ‫ַ‬ ‫פראן אין דעם דור‪.‬‬ ‫זיינע תלמידים זיינען אויך ַ‬ ‫דארף זיין‬ ‫פארשטענדליך‪ ,‬ווי עס ַ‬ ‫געז ָאגטע איז ַ‬ ‫דאס אויבען ָ‬ ‫פון ָ‬ ‫דיין הנהגה אויף ווייטער‪ ,‬ווי דו האסט זיך געפירט ביז איצטער‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫דערמ ָאנסט‪ָ ,‬נ ָאר אויפפירען‬ ‫און ניט ווי דיינע קרובים וועלכע דו‬ ‫המשך אויף עמוד יט‬