gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אורות יואל · Oires Yoel — ויצא (2026-11-16)

מוציא לאור: אורות יואל · Oires Yoel

שבוע: ויצא (2026-11-16)

אורות יואל · Oires Yoel — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫תשפ"זויצא‬ ‫פרשת‬ ‫תורת רביה"ק מסאטמאר זיע"א‬ ‫או>ר ה<פרשה‬ ‫או>ר ה<דרוש‬ ‫א שיינער ביאור איבער די קריגעריי צווישן די שטיינער‬ ‫ַוַ ִּיּ ַיַקץ ַיַ ֲֲעֹקֹב ִִמ ְּׁׁשָנָ תֹו ַוַ ֹּיּאֶמֶ ר ָאֵָכֵ ן ֵיֵ ׁש ה' ַּּב ָּּמקֹום ַַהֶּזּ ה‬ ‫ּאַמר ַַמה ּנֹוָרָ א ַַה ָּּמקֹום ַַהֶּזּ ה‬ ‫ְוְָאָֹנִֹכִ י ֹלא ָיָ ָדְָעְ ִּּתי‪ַ .‬וַ ִּיּ יָרָ א ַוַ ֹּי ַ‬ ‫גענומען‪ ,‬ווייל וויבאלד יעקב האט אויפגעהויבן‬ ‫ַוַ ִּיּ ַּּקח ֵֵמַאְַבְ ֵנֵ י ַַה ָּּמקֹום ַוַָּיּ ֶׂׂשם ְְמ ַַר ֲֲאֹׁש ָָׁתיו ַוַ ִּיּ ְׁׁשַּכּ ב‬ ‫ַׁשַׁער ַַהָּׁשָׁמִָיִ ם (כח‪ ,‬טז‪-‬יז)‪.‬‬ ‫ֹלִקים ְוְֶזֶ ה ַ‬ ‫ֵֵאין ֶזֶ ה ִּכּ י ִִאם ֵּבּ ית ֱֱא ִ‬ ‫שטיינער און ער האט עס אריינגעברענגט אין‬ ‫ַּּב ָּּמקֹום ַהַהּוא (כח‪ ,‬יא)‪.‬‬ ‫דער מדרש (בראשית רבה סט‪ ,‬ז) זאגט אויף דעם פסוק‪:‬‬ ‫זיין רשות‪ ,‬זענען גלייך געקומען צו לויפן אסאך‬ ‫מען קען מדייק זיין; פארוואס דארף שטיין‬ ‫מלמד שהראה הקדוש ברוך הוא ליעקב בית המקדש‬ ‫נשמות פון צדיקים און זיי זענען אריינגעגאנגען‬ ‫'ַוַ ִּיּ ַּּקח' – ער האט 'גענומען' די שטיינער‪ .‬עס וואלט‬ ‫בנוי וחרב ובנוי‪" ,‬ויירא ויאמר מה נורא המקום הזה"‪,‬‬ ‫אין די שטיינער‪ ,‬ווייל זיי האבן געגלוסט צו האבן‬ ‫גענוג געווען צו שטיין 'וישם מאבני המקום‬ ‫זה בנוי וכו'‪" ,‬ואין זה"‪ ,‬הרי חרב וכו' "כי אם בית‬ ‫א שייכות צו דעם צדיק‪ ,‬כדי ער זאל זיי מקרב זיין‬ ‫מראשותיו' – ער האט געלייגט פון די שטיינער פון‬ ‫אלקים"‪ ,‬בנוי ומשכלל לעתיד לבוא‪ ,‬וכו'‪ .‬אמר רבי‬ ‫צו די קדושה‪.‬‬ ‫יענעם פלאץ צוקאפנס!?‬ ‫שמעון בן יוחאי אין בית המקדש של מעלה גבוה‬ ‫עס קען גאר זיין נאך מער‪ ,‬אז יענע נשמות‬ ‫מבית המקדש של מטה‪ ,‬אלא שמונה עשרה מיל‪ ,‬מה‬ ‫רש"י הק' ברענגט‪ :‬עשאן כמין מרזב סביב‬ ‫זענען געווען די נשמות פון די שבטים וועלכע‬ ‫טעם‪ ,‬וזה שער השמים‪ ,‬מנין וז"ה‪.‬‬ ‫לראשו‪ ,‬שירא מפני חיות רעות‪ .‬התחילו מריבות‬ ‫האבן דעמאלטס געוואלט קומען צו יעקב‪ ,‬כדי‬ ‫זו עם זו‪ :‬זאת אומרת‪" :‬עלי יניח צדיק את ראשו"‪,‬‬ ‫דער מדרש זאגט דא אז מען האט געוויזן פאר‬ ‫ער זאל זיי ממשיך זיין צו קענען קומען אויף דער‬ ‫וזאת אומרת‪" :‬עלי יניח" מיד עשאן הקב"ה אבן‬ ‫יעקב אבינו דעם בית המקדש בנוי וחרב ובנוי‪ ,‬און רבי‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫שמעון בר יוחאי זאגט אז דער בית המקדש של מעלה‬ ‫אחת‪ .‬די מפרשים פרעגן וויאזוי קען זיין אזא‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען שוין פארוואס דער‬ ‫איז העכער פונעם בית המקדש של מטה י"ח מיל‪.‬‬ ‫מציאות אז שטיינער וואס זענען דוממים זאלן זיך‬ ‫פסוק זאגט "ַוַ ִּיּ ַּּקח" ֵֵמַאְַבְ ֵנֵ י ַַה ָּּמקֹום‪ ,‬ווייל דער פסוק‬ ‫קריגן איינער מיט'ן צווייטן? זיי האבן דאך נישט‬ ‫לכאורה איז זייער א גרויסער פלא‪ ,‬ווייל מיר ווייסן‬ ‫וויל דערציילן אז קודם האט זיי יעקב גענומען‬ ‫קיין שום דעת!?‬ ‫דאך אז פון די ערד ביז די הימל איז א מהלך פון ת"ק‬ ‫און אריינגעברענגט אונטער זיין רשות‪ ,‬איז עס‬ ‫שנה‪ ,‬און פון איין הימל ביז צום אנדערן איז נאך ת"ק‬ ‫אויך דארף מען פארשטיין; וויאזוי קענען די‬ ‫דאך געווארן א חפץ פון א צדיק‪ ,‬און דעמאלטס‬ ‫שנה (פסחים צד‪ ,):‬און דער בית המקדש של מעלה איז‬ ‫שטיינער ארום זיין קאפ אים אפהיטן פון חיות‬ ‫דאך אינעם פערטן הימל וואס ווערט אנגערופן 'זבול'‬ ‫זענען די נשמות פון די שבטי קה געקומען און זיך‬ ‫רעות?‬ ‫(חגיגה יב‪ ,):‬איז וויאזוי קען זיין אז דער בית המקדש של‬ ‫באקליידעט אין די שטיינער‪ ,‬און מיט דעם טאקע‬ ‫קען מען שוין אויך פארשטיין וויאזוי די שטיינער‬ ‫נאר מען קען זאגן לויט ווי הרה"ק רבי חיים‬ ‫מעלה איז נאר אכצן מיל העכער דעם בית המקדש של‬ ‫האבן געקענט אפהיטן יעקב פון חיות רעות‪ ,‬ווייל‬ ‫וויטאל ז"ל שרייבט (שער הגלגולים הקדמה כב)‪:‬‬ ‫מטה?!‬ ‫אזעלכע הייליגע נשמות האבן אודאי דעם כח‬ ‫"אסאך מאל בין איך געגאנגען אינאיינעם מיט מיין‬ ‫און בכלל איז שווער‪ :‬אין מציאות זעט מען דאך‬ ‫אפצוהיטן פון חיות רעות דורך זייער כח הקדושה‪.‬‬ ‫רבי'ן [דער אר"י הק'] אין פעלד‪ ,‬און ער האט מיר‬ ‫גארנישט? די חכמי הטבע קענען דאך זען ביז אהין‪,‬‬ ‫געזאגט‪' :‬אין דעם שטיין איז מגולגל א מענטש‬ ‫און מען זעט נישט קיין שום ספעציעלע זאך ביי די י"ח‬ ‫לויט דעם פארשטייט מען שוין אויך וויאזוי‬ ‫וועלכער איז געווען א צדיק און תלמיד חכם‪ ,‬און‬ ‫מילין‪ ,‬און דא פלוצלינג שטייט אז דארט געפינט זיך‬ ‫זיי האבן זיך געקריגט און געזאגט עלי יניח צדיק‬ ‫צוליב איין עבירה וואס ער האט געטון איז ער‬ ‫שוין דער בית המקדש של מעלה?!‬ ‫את ראשו‪ ,‬ווייל די נשמות פון די שבטים וועלכע‬ ‫זענען געווען דארט מגולגל האבן זיך געקריגט און‬ ‫יעצט דא מגולגל‪ ,‬און אין דעם צומח איז מגולגל‬ ‫עס קען אפשר זיין בהקדם וואס דער חתם סופר‬ ‫יעדער האט געוואלט זיך דערנענטערן צו יעקב‬ ‫אן אנדערער מענטש'‪ ,‬און אזוי ווייטער‪".‬‬ ‫(תורת משה שופטים‪ ,‬ובתשובות יו"ד סי' רלד) פרעגט אויף דעם‬ ‫אבינו ווי מער עס איז נאר שייך‪ ,‬ביז זיי זענען‬ ‫פון דעם זעען מיר אז די נשמות פון צדיקים‬ ‫וואס די גמרא זאגט (סנהדרין פז‪ ).‬אז דער מקום המקדש‬ ‫געווארן באחדות און אלע זענען נתקרב געווארן‬ ‫וועלכע ווערן מגולגל אין א דומם אדער צומח‬ ‫איז דאס העכסטע פלאץ אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל עס‬ ‫צו די קדושה‪ ,‬און דעריבער איז עס געווארן איין‬ ‫גלוסטן זיך צו באהעפטן צו א צדיק וואס איז‬ ‫ְמְָּת 'ְוְָעִָלִ יָתָ ' ֶאֶ ל ַַה ָּּמקֹום‪ .‬פרעגט‬ ‫ְוְַק ּ‬ ‫שטייט (דברים יז‪ ,‬ח)‪ַ :‬‬ ‫שטיין‪.‬‬ ‫אויף דער וועלט‪ ,‬כדי דער צדיק זאל זיי מתקן זיין‬ ‫ער‪ ,‬דער חוש איז דאך מעיד אז עס איז נישט אזוי? עס‬ ‫און מעלה זיין‪ ,‬וועגן דעם קומען זיי צו לויפן און‬ ‫זענען דאך דא העכערע פלעצער אויף דער וועלט?‬ ‫עס קען אפשר אויך זיין אז די קריגעריי איז‬ ‫געווען א פועל דמיוני צו די מחלוקת וואס די‬ ‫זיי גייען אריין אין א חפץ וואס געהער פאר דעם‬ ‫נאר מען קען ענטפערן לויט ווי דער מדרש זאגט‬ ‫צדיק‪ ,‬ווייל ווען זיי זענען נאנט צו דעם צדיק קען‬ ‫ְּבַּא ֲֲח ִִרית‬ ‫(ילקוט ישעי' רמז שצא) אויפ'ן פסוק (ישעי' ב‪ ,‬ב)‪ְ :‬וְָהָָיָ ה ַ‬ ‫שבטים האבן שפעטער געהאט צווישן זיך‪ ,‬ווי‬ ‫זיי דער צדיק מתקן זיין‪.‬‬ ‫ֶהֶָהִָרים ְוְִנִ ָּׂׂשא‬ ‫ִ‬ ‫ַַהָּיּ ִִמים ָנָ כֹון ִיִ ְהְֶיֶ ה ַַהר ֵּבּ ית ה' ְּבֹּרֹאׁש‬ ‫יוסף מיט די אנדערע שבטים‪ ,‬אבער שפעטער‬ ‫ִִמְּגָּבָ עֹות‪ ,‬אז לעתיד וועט מען נעמען דעם הר תבור‬ ‫זענען זיי געווארן בשלום מיט א שטארקע אחדות‪.‬‬ ‫מיט דעם קען זיין אז דאס איז געווען די‬ ‫מיט'ן הר כרמל און אויך דעם הר סיני און מען וועט‬ ‫(ליל ש"ק ויצא תשכ"ו‪ ,‬ס"ג ויצא תשכ"ז)‬ ‫מעשה מיט די שטיינער וואס יעקב אבינו האט‬ ‫המשך בעמ' הבא‬ ‫א‬ ‫אציו תשרפ תשפ"ז‬ ‫‪ -‬לשון רבינו ‪-‬‬ ‫או>ר הסי<פו<ר‬ ‫צו ארבעטן אין שבת‪ ,‬עס איז געליגן אין אים דער כח פון שבת‪ ,‬ווייל ער איז געווען ביי‬ ‫דער אר"י הקדוש זאגט אין ספר שער הגלגולים (הקדמה כב)‪ ,‬ר' חיים וויטאל איז‬ ‫דעם בעל הבית האט ער געהאט דעם כח פון שבת‪ ,‬און דער גוי האט געזעהן דעם גרויסן‬ ‫געגאנגען מיטן אר"י הקדוש‪ ,‬האט ער אים געוויזן אן אבן אחת‪ ,‬האט ער אים געזאגט‬ ‫כח האט ער זיך אויף דעם ארויף מגייר געווען‪ ,‬עס איז געווארן פון אים ר' יוחנן התורתא‪.‬‬ ‫דארטן איז געווען א צדיק אחד א תלמיד חכם און דורך עפעס איין עבירה איז ער יעצט‬ ‫אזוי אויך יעדער בעל חי יעדער דומם צומח וואס איז געווען ביי אזאלעכע צדיקים –‬ ‫מגולגל דארט אין דעם שטיין‪ ,‬און ער האט אים אויסגערעכנט פונקטליך ווען ער איז‬ ‫אזאלעכע קדושים‪ ,‬האט אלעס געהאט אין זיך א בחינת הנפש‪ ,‬אנדערש ווי דאס איז ביי‬ ‫געווען‪ ,‬ברענגט ער אז מען איז געוואר געווארן אז פונקטליך אזוי איז עס טאקע געווען‬ ‫אן אנדערן‪ ,‬יעדע זאך האט דאך א ניצוץ הקדוש‪ ,‬די וואס זענען אין רשות פון צדיקים‬ ‫ווען עס איז געווען דעמאלטס‪.‬‬ ‫און אזאלעכע קדושים איז דאס חיות שטארקער‪ ,‬דאס פנימיות וואס עס ליגט אין זיי‬ ‫און דער נזר הקודש זאגט גאר (ב"ר ס ח)‪ ,‬אז חמורו של ר' פינחס בן יאיר און ר'‬ ‫האט אן הרגשה‪.‬‬ ‫חנינא בן דוסא האט נישט געוואלט האבן קיין דבר איסור ווי עס שטייט (שבת קיב ב‪ ,‬אבות‬ ‫דער שטעקן פון אלישע הנביא האט געקענט מחיה מתים זיין‪ ,‬אז ער האט געגעבן פאר‬ ‫דר"נ פ"ח)‪ ,‬האט אויך געמוזט זיין דארט עפעס א גלגול פון א צדיק‪ ,‬א חמור אליין געפונט‬ ‫גחזי זאלסט ארויפלייגן 'משענתי על פניו' (מלכים ב ד)‪ ,‬האט ער דאך געוויסט ער וועט אים‬ ‫מען נישט אזא מאדע זאל זיין אזוי ווייט‪ ,‬דאס איז אן אנדערע זאך‪.‬‬ ‫געבן דעם שטעקן ער זאל דאס ארויפלייגן און דאס וועט מחיה מתים זיין‪ ,‬עס האט געהאט‬ ‫זעהט אויס אז יעקב אבינו איז דארט געגאנגען‪ ,‬האבן אלע נשמות געזוכט יעקב‬ ‫א כח‪ ,‬נאר גחזי האט פארדארבן אויפן וועג אזוי ווי חכמינו ז"ל זאגן שוין (ירושלמי סנהדרין י ב)‪.‬‬ ‫אבינו זאל זיי ממשיך זיין – זאל זיי מתקן זיין‪ ,‬זענען זיי אראפגעקומען אין די שטיינער‬ ‫דער מדרש זאגט (איכה רבה א ל) דרכי ציון אבילות‪ ,‬אז דער וועג‪ ,‬די שטראזן‪ ,‬הכל‬ ‫ער זאל זיי ממשיך זיין בעולם הזה‪ ,‬דארט איז טאקע געליגן דער כח דער שורש‪.‬‬ ‫(לשון רבינו ס"ג ויצא תשכ"ז)‬ ‫מבקשים תפקידם‪ ,‬יעדער ברויך תפקידם‪ ,‬די דרכים זענען געווען צו עולה רגל זיין‪ ,‬אויף‬ ‫די איז מען געגאנגען‪ ,‬האט זיך דאס אויסגעפעלט‪ ,‬זענען די דרכים אליין – די וועגן –‬ ‫~‬ ‫זענען געווען אבילות‪ ,‬דער ניצוץ הקדוש זיי האבן אליין א הרגשה‪.‬‬ ‫שטייט ביי אברהם אבינו (ב"ב טז ב) אויף וואס ער האט נאר געגעבן א קוק איז געהיילט‬ ‫האב איך דא אינזין געהאט שטייט אז די שטיינער האבן זיך געקריגט‪ ,‬דער האט‬ ‫געווארן‪ ,‬ווייל די אלע כוחות פון די סטרא אחרא זענען אנטלאפן פאר אים‪.‬‬ ‫געזאגט 'עלי יניח צדיק את ראשו'‪ ,‬און דער האט געזאגט 'עלי יניח צדיק את ראשו'‪,‬‬ ‫מען פלעגט זאגן ביי די פריעריגע צדיקים פארוואס זיי האבן מיט א נגיעה‬ ‫פלאגט זיך אויף דעם דער מהר"ל מפראג אין גור אריה ווי אזוי מען זאל דאס מקרב זיין‬ ‫אויסגעהיילט‪ ,‬די חיילות פון די סטרא אחרא ברענגט א מחלה‪ ,‬ווען זיי זענען צוגעקומען‬ ‫אל השכל‪ ,‬ער גיט עס צו פארשטיין דברים ברורים אבער אויכעט מיט טיפע חקירות‪,‬‬ ‫זענען זיי אנטלאפן‪.‬‬ ‫עס איז שווער צו פארשטיין‪ ,‬ווי אזוי קען זיין אבנים זאלן זיך קריגן עס האט נישט קיין‬ ‫(לשון רבינו ס"ג ויצא תשכ"ה)‬ ‫שום דעת – קיין שום באוועגונג‪ ,‬ווי אזוי איז דאס עפעס מעגליך‪.‬‬ ‫~‬ ‫נאר אבער עס איז נישט קיין שום קשיא נישט‪ ,‬דער דומם האט געהאט אין זיך א‬ ‫דער מדרש ברענגט (פסיקתא יד ב) די מעשה פון ר' יוחנן התורתא‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫חיות‪ ,‬דאס פנימיות אן השתוקקות‪ ,‬מען זעהט דאך אז עס ליגט דארט אפילו אין בהמות‬ ‫א פר פון איינעם א חסיד ער האט עס געמוזט פארקויפן [פאר א גוי]‪ ,‬עס האט נישט‬ ‫וחיות אין די דוממים‪ ,‬איבערהויפט דאס איז געווען שטיינער פונעם מקום הקדוש עס‬ ‫געוואלט ארבעטן שבת‪ ,‬און דער גוי איז געקומען און ער האט אפגעבעטן‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫(לשון רבינו ס"ג ויצא תשכ"ה)‬ ‫איז געשטאנען דארט דאס בית המקדש‪.‬‬ ‫אים אריינגערוימט אין אויער [פאר די פרה] דו ביסט שוין ביי א גוי‪ ,‬האט ער אנגעהויבן‬ ‫המשך אור הקודש‬ ‫המשך אור הדרוש‬ ‫יעקב אבינו האט איינגעפלאנצט אין די קינדער‬ ‫כאטש היינט איז דער בית המקדש של‬ ‫אויף זיי אלע בויען דעם בית המקדש‪ .‬דאס‬ ‫‪ -‬אז מען זאל זיך פארכטן ‪ -‬אז לבן הארמי וכת‬ ‫מעלה גאר הויך‪ ,‬אבער לעתיד לבא וועלן‬ ‫די הימלען אראפקומען ביזן הר הבית‪ ,‬און‬ ‫איז פשט אין פסוק ‪ -‬זאגט דער מדרש ‪-‬‬ ‫'ֶהֶָהִָרים'‬ ‫ִ‬ ‫אז דער בית ה' וועט שטיין ְּבֹּרֹאׁש‬ ‫דיליה וועלן צונעמען דעם געוויסן מיט די דעות‬ ‫אזוי ארום וועט די ווייטקייט צווישן בית‬ ‫לשון רבים‪ ,‬ווייל מ'וועט צוזאמנעמען‬ ‫ויאמר לבן ליעקב מה עשית ותגנב את לבבי ותנהג את בנתי כשביות חרב‪ ,‬למה‬ ‫המקדש של מעלה און בית המקדש של‬ ‫אסאך בערג איינס אויפ'ן צווייטן און אויף‬ ‫נחבאת לברח ותגנב אתי ולא הגדת לי ואשלחך בשמחה ובשירים בתף ובכנור (לא‬ ‫מטה זיין בלויז י"ח מיל‪.‬‬ ‫דעם וועט אויפגעבויעט ווערן דער בית‬ ‫כו‪-‬כז)‪ ,‬לבן האט געפרעגט יעקב'ן 'למה נחבאת לברוח'‪ ,‬האסט דיך עפעס באהאלטן‪ ,‬איך‬ ‫מיט דעם וועלן מיר פארשטיין דעם‬ ‫המקדש‪.‬‬ ‫וואלט דיך אוועק געשיקט מיט שמחה און מיט מוזיק‪' ,‬ולא נטשתני לנשק לבני ולבנתי‬ ‫דער זיידע ז"ל דער ישמח משה אין‬ ‫מדרש וואס זאגט אז דער בית המקדש‬ ‫עתה הסכלת עשו' (לא כח)‪ ,‬האסט מיך נישט געלאזט איך זאל מיך מיט זיי קישן‪' ,‬ויען‬ ‫של מעלה איז אכצן מיל העכער דעם בית‬ ‫תהלימ'ל (תפלה למשה סח) לייגט נאך צו‪ ,‬אז‬ ‫יעקב ויאמר ללבן כי יראתי כי אמרתי פן תגזל את בנותיך מעמי' (לא לא)‪ ,‬האט ער אים‬ ‫המקדש של מטה‪ ,‬ווייל היות דער מדרש‬ ‫עס איז מסתבר אז דער הר הבית וועט‬ ‫געענטפערט 'כי יראתי' איך האב מיך געפארכטן‪' ,‬כי אמרתי' איך האב געזאגט – איך האב‬ ‫געקלערט 'פן תגזול את בנותיך מעמי'‪.‬‬ ‫האט דאך יעצט גע'דרש'נט דעם פסוק 'כי‬ ‫נישט נדחה ווערן‪ ,‬און דער הר הבית‬ ‫אם בית אלוקים' אז דאס גייט ארויף אויף‬ ‫אליינס וועט אויך זיכער דארט זיין‪ .‬ממילא‬ ‫לכאורה איז עס א דאפלט לשון‪ ,‬וואס עפעס צוויי מאל 'כי יראתי כי אמרתי'‪ ,‬עס‬ ‫קומט אויס אז מען וועט ארויפלייגן אסאך‬ ‫ווען דער בית המקדש וועט אראפקומען‬ ‫איז עפעס א ִיִ ּתּור ָנָ ִִפיש‪ .‬ב] וואס הייסט עפעס ער וועט אים אוועק'גזל'ן ['פן תגזול את‬ ‫בערג איינס אויפ'ן צווייטן‪ ,‬און לעתיד לבוא‬ ‫בנוי ומשוכלל לעתיד לבא‪ .‬פירט דער‬ ‫בנותיך מעמי']‪ ,‬מען קען [דען] עפעס גזל'ן ווי א חפץ‪ ,‬זענען שוין געווען ברשות עצמו‪,‬‬ ‫מדרש אויס "אמר רבי שמעון בן יוחאי‬ ‫וועט עס טאקע ווערן גבוה מכל הארצות‪.‬‬ ‫זענען געווען אויף איין דיעה מיט יעקב אבינו‪ ,‬זי האבן אים דאך געגעבן די עצה ער זאל‬ ‫פון דארט אוועקגיין‪ ,‬זיי האבן געזאגט 'הלא נכריות נחשבננו לו' (לא טו)‪[ ,‬און אויב האט‬ ‫אין בית המקדש של מעלה גבוה מבית‬ ‫ממילא קען מען זאגן אז ווען די תורה‬ ‫ער מורא געהאט] ער וועט זיי נעמען מיט געוואלד‪ ,‬קען ער דאך [מיט] אים אליין אויך‬ ‫המקדש של מטה‪ ,‬אלא שמונה עשרה‬ ‫ְמְָּת ְוְָעִָלִ יָתָ רעדט מען פון אן עולם‬ ‫ְוְַק ּ‬ ‫זאגט ַ‬ ‫אזוי טון‪ ,‬וואס עפעס 'פן תגזול את בנותיך'‪.‬‬ ‫מיל"‪ .‬ווייל דאן וועט זיין נכון יהיה הבית‬ ‫השלם ווען אלעס וועט זיין בשלימות‪..‬‬ ‫הזה בראש ההרים‪ ,‬און די הימלען וועלן‬ ‫בפרט אז בשעת מתן תורה איז דאך באמת‬ ‫מיין איך דער פשט איז אזוי‪ ,‬יעקב אבינו האט איינגעפלאנצט אין די קינדער אז מען‬ ‫זאל זיך פארכטן‪ ,‬ער האט אזוי אריינגפרעגלט – אז לבן הארמי וכת דיליה וועלן צונעמען‬ ‫אראפקומען ביז אונטן‪ ,‬און אזוי ארום וועט‬ ‫געווען פסקה זוהמתן און ווען נישט דער‬ ‫דעם געוויסן מיט די דעות – וועט מען זיי פארפירן‪ ,‬אז מען גזל'ט פון יענעם צו [דעם‬ ‫נישט איבערבלייבן נאר אכצן מיל‪.‬‬ ‫חטא העגל וואלט שוין געווען דעמאלטס‬ ‫דעת] – און מען ווערט נמשך נאך יענעם – דאס איז די גרעסטע גזילה‪.‬‬ ‫על כל פנים רעדט מען דא אלעס פון‬ ‫דער תיקון השלם‪ .‬ממילא די תורה רעדט‬ ‫לעתיד‪ ,‬און הגם די אלע זאכן קענען מיר‬ ‫אליבא דאמת‪ ,‬וויאזוי עס וועט זיין לעתיד‬ ‫יעצט האט ער אים דערציילט א מעשה – ווען דו זאגסט מיר אויס וואלט איך מיך‬ ‫געקישט מיט זיי – און איך וואלט זיי [געשיקט] מיט שמחה און מיט מוזיק‪ ,‬זאגט ער‬ ‫נישט פונקטליך וויסן וויאזוי עס וועט‬ ‫ווען דער בית המקדש וועט זיין בראש‬ ‫[יעקב] – פארדעם האב איך טאקע מורא‪ ,‬פארדעם האב איך מיך געפארכטן‪ ,‬דו וועסט‬ ‫דעמאלט אויסזעהן (עי' רמב"ם הל' מלכים פי"ב‬ ‫כל ההרים אלע בערג וועלן זיך דארט‬ ‫ווערן אזא גוטע ברודער מיט זיי‪.‬‬ ‫הלכה ב) ווייל אפילו פאר די נביאים האט‬ ‫צוזאמשטעלן איינער אויפן אנדערן‪ ,‬און‬ ‫מען נישט מגלה געווען אזוי ווי די פסוק‬ ‫עס וועט טאקע זיין דאס העכסטע פלאץ‬ ‫[איבערדעם זאגט ער‪ ,‬כי יראתי] כי אמרתי‪' ,‬אייביג' האב איך זיי געזאגט – אז איך‬ ‫ֹלִקים זּוָלֶָתֶ ָך‪ .‬קען‬ ‫זאגט ַַעִיִ ן ֹלא ָרָָאָָתָ ה ֱֱא ִ‬ ‫אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫האב פאר דיר מורא פן תגזול את בנותיך מעמי‪ ,‬און פלוצלינג וועלן זיי זעהן – דו ביסט‬ ‫אזוי גוט צו זיי – דו קישט דיך מיט זיי – און בשמחה ובשירים‪ ,‬נו וועט דאך אויסקומען‬ ‫מען אבער נישט פרעגן קיין קשיות פונעם‬ ‫לפי זה קען מען צולייגן נאך מער‪ ,‬אז‬ ‫– אז אלעס וואס איך האב געזאגט ביז יעצט האב איך געזאגט פאלטש‪ ,‬וואלטן זיי דאך‬ ‫היינטיגן מציאות‪ ,‬ווייל לעתיד לבוא וועט‬ ‫אזוי ווי מיר געפונען ביי מתן תורה אז‬ ‫ווען אינגאנצן פארנארט געווארן‪ ,‬פארדעם טעם וואס דו זאגסט מיר – בין איך טאקע‬ ‫דאס מציאות זיין אינגאנצן אנדערש‪ ,‬אין‬ ‫די הימל איז אראפגעקומען אויפ'ן בארג‬ ‫אנטלאפן פון דיר‪ ,‬דאס איז טאקע די גזילה‪.‬‬ ‫וואס מיר האבן נישט קיין השגה‪.‬‬ ‫סיני (פיוט ארכין שמיא‪ ,‬שבועות לפני עשרת הדברות‪,‬‬ ‫(לשון רבינו דרשה מוש"ק ויצא תשט"ז)‬ ‫(ס"ג ויצא תשי"ט)‬ ‫ועיין אלשיך תהלים יח י)‪ ,‬אזוי אויך קען זיין אז‬ ‫אציו תשרפ תשפ"ז‬ ‫ב‬ ‫‪ -‬לשון רבינו ‪-‬‬ ‫או>ר הקו<דש‬ ‫האב איך שוין געזאגט אמאל לאנג (ליל ש"ק ויצא תשי"ט‪ ,‬והוא בקדושת יואל אות כג)‪ ,‬אז דאס איז הא בהא‬ ‫לעתיד ווען עס וועט זיין די גאולה שלימה וועט‬ ‫עס הערשט זיין נאכאמאל א בית אלקים‬ ‫תליא‪ ,‬עס איז איין זאך‪[ ,‬באמת] וואלט ער ווען נישט געמאכט אזא קונץ‪[ ,‬ווייל] עס איז דאך אן ערמה‪,‬‬ ‫אבער ער האט דאך געזעהן אז מען טוט דאס מן השמים‪ ,‬דער מלאך ברענגט‪ ,‬איז עס דאך בלויז נסים‪,‬‬ ‫נו וואס וועט ער האבן דערפון 'אסור ליהנות ממעשה נסים' (תענית כד א)‪ ,‬מען וועט עס טאקע צונעמען‬ ‫וידר יעקב נדר [אם יהי' אלקים עמדי] ושמרני וגו'‪ ,‬והי' ה' לי לאלקים‪ ,‬והאבן הזאת אשר שמתי‬ ‫פון לבן'ן‪ ,‬עס וועט קומען צו אים‪ ,‬אבער ער האט נישט געוואלט הנאה האבן פון קיין נסים‪ ,‬ער האט‬ ‫מצבה יהי' בית אלקים (כח כ‪-‬כא)‪ .‬לכאורה איז אביסל שווער צו פארשטיין‪ ,‬וואס שטייט עפעס דא א וא"ו‬ ‫מורא געהאט פאר נסים‪ ,‬איך זוך נישט קיין נסים‪ ,‬דער בורא כל עולמים זאל אים העלפן אזוי [פשוט]‪,‬‬ ‫['ו'האבן]‪ ,‬דער פשט איז דאך‪ ,‬ער האט אויף זיך מקבל געווען אז 'והאבן הזאת אשר שמתי מצבה יהיה‬ ‫האט ער געוואלט מאכן דערפון א דרך הטבע‪ ,‬האט ער געלייגט די מקלות כדי עס זאל זיין מלובש אין‬ ‫בית אלקים'‪ ,‬האט ער געדארפט צו זאגן ['האבן הזאת']‪' .‬אם יהי' אלקים עמדי ושמרני בדרך הזה והי'‬ ‫דער דרך הטבע‪ ,‬עס זאל נישט זיין קיין נסים‪ ,‬ער זאל קענען הנאה האבן דערפון‪ ,‬אז נישט וואלט ער‬ ‫ה' לי לאלקים' דאס אלעס דארף דער אויבערשטער טון‪[ ,‬אבער] דער 'האבן הזאת אשר שמתי מצבה'‬ ‫זיל נישט געטרויעט צו נוצן‪.‬‬ ‫דאס דארף 'ער' דאך שוין צו טון‪[ ,‬און] די וא"ו מוסיף על ענין ראשון זעהט אויס אז דאס אלעס וועט‬ ‫אים השי"ת טון‪' ,‬והי' ה' לי לאלקים'‪ ,‬און 'והאבן הזאת אשר שמתי מצבה יהי' בית אלקים'‪.‬‬ ‫איבערדעם האט ער מתפלל געווען‪ ,‬ונתן לי לחם 'לאכול' ובגד 'ללבוש'‪ ,‬איך זאל מעגן עסן‪ ,‬ער‬ ‫האט מתפלל געווען – ער זאל מיר געבן אויף אזא אופן עס זאל נישט זיין קיין נסים‪ ,‬עס איז דאך אסור‬ ‫אבער קען זיין‪ ,‬לעולם [שטייט (פדר"א לה) אז] דאס איז געווען אבני המקום פון בית המקדש‪ ,‬עס איז‬ ‫ליהנות ממעשה נסים‪ ,‬אז עס איז מעשה נסים וויל איך נישט פון דעם נהנה זיין‪ ,‬וויל איך נישט פון דעם‬ ‫נתקדש געווארן נאך דעמאלץ מיט די קדושה פון יעקב אבינו‪ ,‬ער האט געמאכט דערפון א בית אלקים‪.‬‬ ‫'עסן'‪ ,‬וויל איך דאס נישט 'אנטון'‪ ,‬איך וועל מיך נישט טרויען אנצוטון אזא מלבוש‪ ,‬האט ער מתפלל‬ ‫דער כלל איז‪ ,‬דאס אלעס וואס די צוויי – משה רבינו מיט דוד – האבן געמאכט 'לא שלטו ידי‬ ‫געווען‪ ,‬דער אייבערשטער קען געבן אויף אזא אופן אז איך זאל מיך טרויען עס צו עסן‪ ,‬איך זאל מיך‬ ‫אויבים'‪ ,‬דאס איז נגנז געווארן (סוטה ט א)‪ ,‬דאס משכן איז אויך נגנז געווארן‪ ,‬לעתיד וועט עס אפירקומען‪.‬‬ ‫טרויען צו נהנה זיין דערפון‪ ,‬עס דארף נישט זיין 'כמה גרוע אדם זה'‪ ,‬איך זאל נישט מוזן אנטלויפן‬ ‫ממילא דער שטיין מיט די שטיינער וואס עס איז געשעהן פאר יעקב אבינו'ן‪ ,‬דאס איז נגנז געווארן‪.‬‬ ‫דערפון‪ ,‬איך וויל נישט כסדר האבן קיין נסים‪.‬‬ ‫שטייט דאך (במדבר רבה יא ב‪ ,‬ושהש"ר ב ט ג) [אז] די אלע זאכן וואס זענען געווען דעמאלטס וועלן‬ ‫און וכן הוה‪ ,‬די תפלה וואס ער האט געזאגט ונתן לי לחם 'לאכול' ובגד 'ללבוש' איז נתקיים‬ ‫לעתיד נאכאמאל געשעהן פאר אידן‪[ ,‬מען וועט גיין] אין מדבר של סיחון ועוג 'כימי צאתך ממצרים‬ ‫געווארן‪ ,‬דער אייבערשטער האט אים חונן דעת געווען – ער זאל נעמען די נסים און עס אריינשטעלן‬ ‫אראנו נפלאות' (מיכה ז)‪ ,‬אבער דאס וועט דאך אפירקומען פון די אבות הקדושים‪.‬‬ ‫אין דרך הטבע אריין‪ ,‬האט ער זיך אן עצה געגעבן‪ ,‬איבערדעם האט ער געמוזט לייגן [די מקלות]‪ ,‬נאר‬ ‫רש"י זאגט (פ' תולדות) 'ויתן לך'‪ ,‬ויתן ויחזור ויתן‪ .‬ווייל עס שטייט א וא"ו מוסיף און עס גייט נישט‬ ‫וואס דען‪ ,‬עס האט געמוזט זיין ביידע‪ ,‬ווען נישט די נסים וואלט ער ווען נישט געלייגט קיין מקלות‪ ,‬און‬ ‫ארויף על ענין ראשון‪[ ,‬מיינט עס] אז עס ווערט איבערגע'חזר'ט נאכאמאל און נאכאמאל‪ ,‬אזוי ווי ער‬ ‫ווען נישט די מקלות וואלט ער זיך נישט געטרויעט נהנה צו זיין דערפון‪ ,‬ער וואלט זיך נישט געטרויעט‬ ‫זאגט‪ ,‬אפילו מאה פעמים‪.‬‬ ‫צו צורירן דערצו‪ ,‬איבערדעם איז דאס ביידע אמת‪.‬‬ ‫איבערדעם האט ער געזאגט 'ו'האבן הזאת‪ ,‬האט ער געמיינט נישט נאר דעמאלטס‪ ,‬יעקב אבינו‬ ‫(לשון רבינו ס"ג ויצא תשכ"ח)‬ ‫האט אויף זיך מקבל געווען 'והאבן הזאת אשר שמתי מצבה'‪ ,‬יעקב אבינו לא מת‪[ ,‬אז] עס וועט זיין‬ ‫לעתיד ווען עס וועט זיין די גאולה שלימה‪ ,‬און אידן וועלן גיין אל מקום הקודש‪ ,‬וועט אפירקומען דאס‬ ‫בית המקדש‪ ,‬דעמאלטס וועט עס הערשט זיין נאכאמאל א בית אלקים‪ ,‬וועט אפירקומען דאס פלאץ‪,‬‬ ‫יעקב אבינו האט אויפגעהויבן די לעצטערע נשמות פאר ביאת‬ ‫וועט אפירקומען דער שטיין‪ ,‬עס איז אודאי ערגיץ נגנז געווארן‪ ,‬איז דאס א וא"ו‪ ,‬ויתן ויחזור ויתן‪ ,‬דער‬ ‫המשיח מען זאל נישט חלילה פארפאלן ווערן בנפש ובגוף‬ ‫שטיין וועט זיין נאכאמאל‪ ,‬נישט נאר ער איז געווען דעמאלטס‪[ .‬דאס] זאגט ער‪ ,‬והאבן הזאת אשר‬ ‫שמתי מצבה 'יהיה' בית אלקים‪ ,‬דאס וועט זיין נאכאמאל און נאכאמאל‪.‬‬ ‫וישא יעקב רגליו וילך ארצה בני קדם (כט א)‪ ,‬זאגט רש"י משנתבשר בשורה טובה נעשה קל‬ ‫דער בורא כל עולמים זאל העלפן מיר זאלן זוכה זיין במהרה צו זעהן די ישועה שלימה‪ ,‬דורך די‬ ‫רגליו‪ .‬לכאורה למאי נפקא מינה דערציילט ער מיר אז די בשורה טובה האט אים געפירט‪ ,‬ער האט ווען‬ ‫כוחות וואס די אבות הקדושים האבן געטוהן‪.‬‬ ‫געדארפט צו זאגן גראד 'וילך ארצה בני קדם'‪ ,‬ער איז געגאנגען און פארטיג מיטן גיין‪.‬‬ ‫(לשון רבינו ס"ג ויצא שנת תשכ"ה)‬ ‫נאר אין דעם 'רגליו' איז טאקע מרומז אונזער דור‪ ,‬יעקב אבינו איז דאך געווען דער שורש פון‬ ‫אלע נשמת ישראל‪ ,‬אלע שבטים זענען דאך פון אים ארויסגעגאנגען‪ ,‬ער איז געווען דער כח פונעם‬ ‫דער אייבערשטער האט אים חונן דעת געווען ער זאל‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬האט [ער] דאך אלעס כולל געווען‪ ,‬איז דאך אלעס נכלל געווען אין יעקב אבינו'ן‪ ,‬זענען‬ ‫דאך [אויך] געווען אלע נשמות פון בחינת 'עקב'‪ ,‬ווייל אלע נשמות זענען שוין געווען אין אדם הראשון‬ ‫– נשמות פון ראש – און פון בחינת הלב – און פון אלע איברים‪ ,‬און דאס פון בחינת עקב ‪ -‬זענען די‬ ‫נעמען די נסים און עס אריינשטעלן אין דרך הטבע‬ ‫לעצטערע נשמות פאר ביאת המשיח‪ .‬דער סוף פון די קומה ווערט דאך אנגערופן בחינת רגלים‪ ,‬אלעס‬ ‫וידר יעקב נדר לאמר אם יהיה אלקים עמדי ושמרני בדרך הזה אשר אנכי הולך ונתן לי לחם‬ ‫איז דאך בחינות פונעם שיעור קומה‪ ,‬די אורות זענען דאך מרומז אין א קומת אדם‪ ,‬די אלע עולמות‬ ‫לאכול ובגד ללבוש (כח כ)‪ .‬פרעגט דער כלי יקר‪ ,‬וואס דארף ער עפעס דערציילן לחם 'לאכול'‪ ,‬מען‬ ‫עליונים‪[ ,‬אזוי ווי] ער שטעלט עס ארויף אין די כתבי האר"י – און אין זוהר הקדוש – און די אלע ספרי‬ ‫ווייסט דאך א לחם איז צו עסן און א בגד איז אנצוטון‪ ,‬וואס דען מיינט מען‪ ,‬לחם אנצוטון און א בגד צו‬ ‫המקובלים – אז עס איז עפעס א דמיון פון א שיעור קומה‪ ,‬פון די הוכע אורות און נשמות – איז דאס‬ ‫עסן‪ .‬דער כלי יקר וויל זאגן‪ ,‬ער האט געמיינט אזוי ווי שלמה המלך האט געזאגט (משלי ל ח) 'רש ועשר‬ ‫נידריגסטע די בחינת 'רגלים'‪ ,‬אזוי איז עס עס מרומז דער גאנצער דור – דער גאנצער מענטש‪ ,‬דאס‬ ‫אל תתן לי'‪ .‬ער וויל נישט קיין עשירות‪ ,‬טאקע נאר לחם לאכול ובגד ללבוש‪ ,‬און ער ברויך נישט קיין‬ ‫איז 'אדם' 'אדמה לעליון' (ישעי' יד)‪[ ,‬אזוי ווי מ'זאגט ביי שבע ברכות] 'אשר יצר את האדם בצלמו בצלם‬ ‫עשירות‪ .‬נו לפי זה קומט דאך אויס [לכאורה]‪ ,‬איז די תפילה נישט נתקבל געווארן‪ ,‬ער איז דאך יא‬ ‫דמות תבניתו'‪.‬‬ ‫געווארן אן עושר 'ויהי לו צאן רבות ושפחות ועבדים' (ל מג)‪.‬‬ ‫און פאר 'די' שפעטערע דורות האט ער [יעקב אבינו] געהארעוועט‪ ,‬ווייל פאר די צדיקים האט‬ ‫ב) ויקח לו יעקב מקל לבנה לח ולוז וערמון ויפצל בהן פצלות לבנות מחשף הלבן אשר על‬ ‫ער נישט געהאט אזא שווערע עבודה‪ ,‬די גרויסע הויכע נשמות זענען כדאי לעצמם‪ ,‬די הויכע נשמות‬ ‫המקלות (ל לז)‪ .‬די גאנצע פרשה פון די מקלות איז שווער‪ ,‬ער האט געטון אזויפיל פעולות‪ ,‬פארוואס‬ ‫וואס זענען בחינת ראש און בחינת לב זענען כדאים לעצמם‪ ,‬האט ער נישט געהאט אזא עבודה‪ ,‬נאר‬ ‫האט ער געדארפט טון פעולות‪ ,‬ער האט זיך דאך פארלאזט אויפן אייבערשטן‪.‬‬ ‫דאס דור פון בחינת עקב‪ ,‬דער זמן פאר ביאת המשיח ווערט דאך אנגערופן אין זוהר הקדוש 'עיקבא‬ ‫[קען זיין בהקדם] די גמרא זאגט אין שבת דף נג ב מעשה באחד [וואס] ער האט געהאט קינדער‪,‬‬ ‫דמשיחא'‪ ,‬דאס איז דאך פון די נשמות פון 'בחינת עקב'‪ ,‬וואס איז אין עקב‪ ,‬דער עקב איז דער סוף פון‬ ‫און ער האט נישט געהאט קיין געלט צו דינגען א מינקת‪ ,‬נעשה לו נס ונעשו לו דדים כאשה‪ ,‬און ער‬ ‫די 'רגלים'‪ ,‬אויף 'די' ברויך מען גרויס רחמים‪ ,‬יעקב אבינו האט געהאט א גרויסע עבודה – ער זאל דאס‬ ‫האט זיי אנגעזייגט‪ .‬איז מחולק דארט ר' יוסף מיט רבא‪ ,‬ר' יוסף זאגט כמה מעלי אדם זה‪ ,‬ווי גרויס איז‬ ‫אויפהייבן‪ ,‬אז מען זאל איבערקומען די נסיונות‪ ,‬מען זאל נישט חלילה פארפאלן ווערן בנפש ובגוף‪ ,‬ווי‬ ‫דער מענטש‪ ,‬עס איז אים געשעהן אזא נס‪ ,‬און רבא זאגט ניין‪ ,‬כמה גרוע אדם זה‪ ,‬זייער א געמיינהייט‪,‬‬ ‫אידן האבן פאר זיך די גרויסע נסיונות אין דעם ביטערן מצב 'בעיקבא דמשיחא'‪ ,‬עס קען חלילה גיין‬ ‫אז עס אים געשעהן אזא נס‪ ,‬זאגט רש"י פארוואס‪ ,‬ווייל דער בורא כל עולמים האט אים נישט געהאלפן‬ ‫עד קצהו‪ ,‬מען קען חלילה אריינפאלן אין עיקבא דמשיחא‪ ,‬האט יעקב אבינו דאס אויפגעהויבן – אז מען‬ ‫מיטן דרך הטבע – ער זאל אים מזמין זיין – ער זאל האבן געלט און דינגען א מינקת‪ ,‬כמה גרוע אדם זה‬ ‫זאל דאס אויך פירן מיט א קץ‪.‬‬ ‫שנשתנו עבורו סדרי בראשית‪ ,‬עס איז א גרויסער גרעון אז עס געשעט איינעם נסים‪ ,‬מען דארף משנה‬ ‫איבערדעם וישא יעקב 'רגליו'‪ ,‬דא האט ער אויפגעהויבן די בחינה – דאס דור – די נשמות – די‬ ‫זיין סדרי בראשית‪ ,‬מען האט זיך געקענט באגיין אן נסים‪ .‬דער מהרש"א זאגט‪ ,‬ווייל העושין לו נס מנכין‬ ‫'בחינת עקב' – די רגלים‪ ,‬ער דערציילט מיר אז יעקב אבינו האט געהארעוועט פאר יעדן‪ ,‬און טאקע‬ ‫לו מזכיותיו‪ ,‬אפילו מען האט געהאט עפעס זכיות פארלירט מען זיי‪ .‬על כל פנים יהיה איך שיהיה‪ ,‬וואס‬ ‫פאר אונז אויכעט‪ ,‬אלע דורות זרע ישראל זענען נכלל געווען אין יעקב אבינו‪ ,‬איז געווען וישא יעקב‬ ‫דער טעם איז‪ ,‬איז נשתנו סדרי בראשית א גרויסער גרעון‪.‬‬ ‫רגליו – ער האט דאס אלעס אויפגעהויבן‪ ,‬ער האט אויף דעם אלעס געהארעוועט‪ .‬דאס איז די בחינה‬ ‫לכאורה איז דאך א גרויסע קשיא‪ ,‬א] פארוואס האט ער געדארפט מקלות‪ ,‬דער מלאך האט דאך‬ ‫וישא יעקב רגליו 'בכוחו של יעקב אבינו'‪ ,‬ער האט געהארעוועט פאר די אלע דורות‪ ,‬און פאר דעם‬ ‫געטראגן די שאף‪ ,‬מען האט אים דאך געוויזן בחלום [אז] דער מלאך האט גענומען 'כל העתודים‬ ‫שווערן מצב‪.‬‬ ‫העולים על הצאן עקודים נקודים וברודים' (לא י)‪ ,‬ב] פארוואס איז דער מלאך געקומען אנברענגען די‬ ‫(לשון רבינו ס"ג ויצא תשט"ו)‬ ‫שאף‪ ,‬ער האט דאך געשטעלט מקלות‪.‬‬ ‫ג‬ ‫אציו תשרפ תשפ"ז‬ ‫או>ר ה<פניני<ם‬ ‫האבן א חשק צו תורה און יראת שמים‪ ,‬דארף ער אליין‬ ‫רש"י שטעלט זיך אויפן ווארט 'גם'‪ ,‬אז יעקב האט‬ ‫א‬ ‫זיך אויך פירן ווי ס'דארף צו זיין‪ ,‬אין די בחינה פון 'מתי‬ ‫געזאגט‪ :‬ביז יעצט האבן מיינע קינדער געטון פאר מיר‬ ‫אעשה גם אנכי לביתי'‪ .‬די קינדער זאלן קענען זאגן אז דער‬ ‫און יעצט איז געקומען די צייט אז איך דארף זיי העלפן‪.‬‬ ‫די הר המוריה איז געקומען קיין‬ ‫טאטע איז געווען אן עובד ה'‪ ,‬ער האט זיך צוגעכאפט ווען‬ ‫ער האט געקענט‪ .‬ער איז נישט געווען אזוי טרוד מיט די‬ ‫די מפרשים פרעגן‪ ,‬אז דער המשך הכתובים שטימט‬ ‫לכאורה נישט‪ ,‬ווייל ער הייבט אן צו זאגן 'מתי אעשה‬ ‫'לוז' וואס ווערט גערופן 'קושטא'‬ ‫ארבעט‪ .‬אויב אבער מען פארגעסט גאר אז מ'דארף זיין‬ ‫גם אנכי לביתי'‪ ,‬אז ער מוז העלפן זיינע קינדער‪ ,‬און‬ ‫ַוַ ִּיּ ְְפַּגּ ע ַּּב ָּּמקֹום ַוַ ָּיּ ֶלֶ ן ָׁשׁ ם ִּּכי ָָבא ַַה ֶּׁׁש ֶֶמׁש (כח‪ ,‬יא)‪.‬‬ ‫דבוק אין די תורה הקדושה‪ ,‬די קינדער אפילו ווי גוט זיי‬ ‫נאכדעם זאגט ער אים וואס ער פארלאנגט פארן שכר‪,‬‬ ‫זענען‪ ,‬אויב זיי קוקן צו פונעם טאטן אזא ווירטשאפט‪ ,‬דאס‬ ‫נו וואס איז יעצט בעסער‪ ,‬דעמאלטס גייט ער שוין נישט‬ ‫רש"י זאגט‪' :‬ללמדך‪ ,‬שקפצה לו הארץ'‪ .‬און דער מזרחי‬ ‫שאדט צו זיי אויכעט‪ .‬דאס געדענקט מען און דאס ווערט‬ ‫דארפן העלפן די קינדער? אדרבה‪ ,‬ער גייט דאך יעצט‬ ‫איז מסביר אז לויט רש"י קומט אויס אז די ערד איז אים‬ ‫נחקק לדורי דורות‪ .‬ס'איז אינו דומה ווען מ'זעט אז דער‬ ‫ווערן א גרעסערער מוטרד‪ ,‬און ער וועט דארפן מער טון‬ ‫קענגעקומען ביז לוז כדי יעקב זאל מתפלל זיין אויף ביידע‬ ‫טאטע העלפט צו און טוט אויך עפעס און ער זאגט 'מתי‬ ‫אינדערהיים? אוודאי איז אלעס ענינים נסתרים‪ ,‬אבער אין‬ ‫ערטער אויפאמאל‪.‬‬ ‫אעשה גם אנכי לביתי'‪ .‬דער עיקר איז טאקע די קינדער אז‬ ‫מקרא יוצא מידי פשוטו‪ ,‬און על פי פשט דארף מען דאס‬ ‫אבער לכאורה איז שווער דערויף‪ ,‬ווייל פארוואס‬ ‫מ'זאל מעמיד זיין דורות‪ ,‬אבער אינגאנצן זיך פארלאזן אויף‬ ‫פארשטיין?‬ ‫האט אויסגעפעלט אז די הר המוריה זאל קומען קיין לוז‪,‬‬ ‫דעם דארף מען אויך נישט‪ ,‬נאר מ'דארף וויסן 'מתי אעשה‬ ‫דער ענין קען זיין לויט ווי ס'שטייט אין ילקוט ראובני‬ ‫ס'וואלט מער געפאסט אז די שטאט לוז זאל נעקר ווערן‬ ‫"גם אנכי" לביתי'‪ ,‬נישט נאר די קינדער אליין‪ ,‬נאר איך‬ ‫בשם דער גליא רזיא‪ ,‬אז אין די צאן יעקב זענען געווען‬ ‫און גיין צום הר המוריה און דארט זאל יעקב מתפלל זיין‬ ‫אליין דארף אויך עפעס טון 'לביתי'‪ ,‬אויף א בית נאמן‪ .‬איך‬ ‫מגולגל די תתקע"ד דורות וועלכע האבן געדארפט באשאפן‬ ‫אויף ביידע ערטער צוזאמען?‬ ‫דארף אויך עפעס צוהעלפן אז ס'זאל זיך ציען דורות און‬ ‫ווערן און זענען נישט באשאפן געווארן‪ ,‬און יעקב אבינו‬ ‫מ'קען דאס מבאר זיין בהקדם וואס שטייט אין ישמח‬ ‫ס'זאל זיין א כבוד שמים לה' ולתורתו‪ .‬און אויף זיין טענה‬ ‫האט זיי געפירט קיין מצרים‪ ,‬און פון דארט זענען זיי‬ ‫משה (פ' משפטים) א טעם פארוואס מען שיקט ארויס די‬ ‫האט ער זיך פותר געווען מיט אן עשיה‪ ,‬מיט דעם וואס ער‬ ‫מגולגל געווארן אין מענטשן‪ ,‬און דערפאר האבן די אידן‬ ‫בעלי דינים ביים פסק דין‪ ,‬ווייל ס'איז נישט מעגליך צו‬ ‫האט געזאגט 'הסר משם כל שה נקוד וטלוא'‪.‬‬ ‫אין מצרים זוכה געווען צו ויפרו ויעצמו מאד'‪.‬‬ ‫דערגרינטעווען דעם ריכטיגן פסק דין נאר מיטן כח פון‬ ‫(ס"ג ויצא תשכ"ז)‬ ‫לויט דעם קען מען זאגן אז יעקב אבינו האט דאך‬ ‫השראת השכינה‪ ,‬ווי חז"ל זאגן אז דער אויבערשטער‬ ‫געהארעוועט צו מעמיד זיין די י"ב שבטים און דורכדעם‬ ‫געפינט זיך ביי א דין תורה‪ .‬און אזוי ווי ס'איז דא צוויי‬ ‫אויפשטעלן א כלל ישראל עד סוף כל הדורות אן קיין שום‬ ‫בעלי דינים מיט קעגנזייטיגע טענות איז דאך נישט מעגליך‬ ‫אז ביידע זאגן אמת‪ ,‬מוז דאך זיין אז איינער זאגט ליגנט‪,‬‬ ‫ג‬ ‫פסול‪ ,‬ווי מ'טרעפט די וואך אז יעקב אבינו האט מתפלל‬ ‫געווען (בראשית כח‪ ,‬כא)‪ְ' :‬וְ ָָהָיָ ה ה' ִלִ י ֵלֵ אֹלִקִ ים'‪ ,‬און רש"י זאגט‬ ‫ְׁשָׁקִרִ ים‬ ‫און דער אויבערשטער זאגט דאך (תהלים קא‪ ,‬ז)‪ֹּ' :‬ד ֵֵּבר ָ‬ ‫די רשעים זאגן אלעמאל‬ ‫אז ער האט געבעטן 'שלא ימצא פסול בזרעי'‪ .‬און ער האט‬ ‫ֹלא ִיִּכֹון ְלְ ֶנֶ ֶגֶ ד ֵֵעיָנָ י'‪ ,‬אז ליגנט איז גורם א סילוק שכינה‪,‬‬ ‫טאקע זוכה געווען אז ער האט געזען ביי זיך אינדערהיים‬ ‫וועגן דעם מוז מען זיי ארויסשיקן אינדרויסן‪.‬‬ ‫'עס זענען נייע צייטן'‬ ‫זייער קדושה וטהרה‪ ,‬די הויכע און הייליגע נשמות‪ .‬ס'איז‬ ‫און ס'שטייט אין נזר הקודש אז די שטאט לוז איז‬ ‫געווען במעלליו יתנכר נער‪ ,‬שוין פון קינדווייז אן האט מען‬ ‫די באקאנטע שטאט 'קושטא'‪ ,‬וואו דארט האט מען נישט‬ ‫יֶכם ֶֶא ֶֶמׁש ָָא ַַמר‬‫אֹלֵקי ֲֲאִבִ ֶ‬ ‫ֶּכם ָָרע ֵוֵ ֵ‬ ‫ֶיֶ ׁש ְלְ ֵֵאל ָיָ ִדִ י ַלַ ֲֲעׂשֹות ִעִ ָּמ ֶ‬ ‫געזען זייער תמימות און צדקות‪ .‬און ער האט געזען אז‬ ‫געטארט רעדן ליגנט‪ .‬קען מען זאגן לפי זה אז הגם דער‬ ‫ֵֵאַלַ י ֵלֵ אֹמֹר ִהִָּׁשׁ ֶֶמר ְלְ ָך ִמִַּדֵּּבּ ר ִעִ ם ַיַ ֲֲעֹקֹב ִמִ ּטֹוב ַַעד ָָרע (לא‪ ,‬כט)‪.‬‬ ‫ער האט זיך אויף וואס צו פארלאזן; אז בסייעתא דשמיא‬ ‫הר המוריה איז דאס פלאץ וואס איז אנגעגרייט צו זיין‬ ‫די מפרשים וואונדערן זיך שוין; אויב דער באשעפער‬ ‫וועט ער מעמיד זיין אן אומה ישראלית‪ .‬יעקב אבינו בגודל‬ ‫דער מקום המקדש‪ ,‬אבער פון די אנדערע זייט איז עס א‬ ‫האט אים אנגעווארנט אז ער זאל גארנישט טון פאר יעקב‪,‬‬ ‫קדושתו האט נישט משתוקק געווען צו קיין עולם הזה‪,‬‬ ‫מקום וואס פארנעמט יעדן איינעם אפילו די דוברי שקרים‪,‬‬ ‫ֶּכם ָָרע' – איך קען‬ ‫וויאזוי זאגט ער 'ֶיֶ ׁש ְלְ ֵֵקל ָיָ ִדִ י ַלַ ֲֲעׂשֹות ִעִ ָּמ ֶ‬ ‫און ניטאמאל האט ער געגלוסט צו עולם הבא‪ .‬צו איין‬ ‫אזוי ווי עס שטייט (ישעיה נו‪ ,‬ז)‪ִּ'ּ :‬כי ֵֵביִתִ י ֵּבּ ית ְּתִּפִ ָּלּה ִיִ ָּק ֵֵּרא‬ ‫ענק טון שלעכטס; ער קען דאך נישט!?‬ ‫זאך האט ער געהאט אן השתוקקות; אז ס'זאל ארויסקומען‬ ‫ְלְ �ׇכל ָָה ַַע ִּּמים'‪ ,‬און וועגן דעם קען זיין אז ס'האט טאקע‬ ‫פון אים א כבוד שמים‪ ,‬און ס'זאל בלייבן פון אים ערליכע‬ ‫נישט אייביג שורה געווען דארט די שכינה‪ .‬אבער די שטאט‬ ‫אויך דארף מען פארשטיין פארוואס ער האט געזאגט‬ ‫דורות‪ ,‬אזוי ווי די ערליכע צדיקים זוכן נאר דעם רצון‬ ‫לוז אפילו ס'איז טאקע נישט אזוי הייליג ווי דער מקום‬ ‫ֶ'ֶא ֶֶמׁש'; וואס‪-‬א‪-‬חילוק ווען ער האט אים עס געזאגט?!‬ ‫הבורא‪ ,‬און אז ס'זאל ארויסקומען א כבוד שמים‪ .‬און דאס‬ ‫המקדש‪ ,‬האט עס אבער די געוואלדיגע מעלה אז ס'איז‬ ‫נאר מען קען זאגן אז מענטשן וועלכע זענען מסיתים‬ ‫האט ער געזען אז ס'הייבט טאקע אן צו מקוים ווערן‪ ,‬און‬ ‫שטענדיג אפגעהיטן פון מידת השקר‪ ,‬און וועגן דעם קען‬ ‫ומדיחים און רעדן צו מענטשן צו טון עבירות‪ ,‬איז אלעמאל‬ ‫וועגן דעם האט ער געזאגט אז זיינע קינדער האבן געטון‬ ‫דארט אייביג זיין השראת השכינה‪.‬‬ ‫זייער מהלך צו זאגן אז "היינטיגע צייטן איז שוין אנדערש"‪,‬‬ ‫פאר אים אלעס וואס מ'דארף‪.‬‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען זייער גוט פארוואס דער הר‬ ‫און יעדעס מאל קומען זיי מיט אנדערע תירוצים און‬ ‫המוריה האט געמוזט קומען קיין לוז‪ ,‬ווייל כדי אז יעקב‬ ‫האט אבער יעקב אבינו גע'טענה'ט‪ ,‬זיי וועלן טאקע‬ ‫דריידלעך פארוואס די יעצטיגע צייט איז שוין אנדערש‬ ‫אבינו דער שורש פון מידת האמת זאל קענען מתפלל זיין‬ ‫אלעס טון‪ ,‬אבער איך מוז אויך עפעס צוהעלפן דערצו‪,‬‬ ‫פון אמאל‪ ,‬און אפילו זאכן וואס עס איז קלאר אסור זאגן‬ ‫א ריכטיגע תפלה אויף די צוויי מקומות‪ ,‬האט די תפלה‬ ‫ווייל אן זיין כח וועלן זיי דאס נישט קענען דורכפירן‪.‬‬ ‫זיי אז די צייטן האבן זיך געטוישט און מען מעג שוין ח"ו‬ ‫געדארפט פארקומען דייקא אינעם שטאט לוז וואס דארט‬ ‫וועגן דעם האט ער געזאגט‪ָ'ָ ,‬מ ַַתי ֶֶא ֱֱעֶׂשׂה ַגַ ם ָָאֹנִֹכִ י ְלְ ֵֵביִתִ י'‪,‬‬ ‫עובר זיין דערויף‪.‬‬ ‫איז נישט שולט די מידת השקר‪ ,‬און אזוי איז די תפלה‬ ‫איך האב טאקע קינדערלעך אזעלכע קדושים וטהורים וואס‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט שוין בדורו פארפירט‬ ‫מ'קען זיך אויף זיי פארלאזן‪ ,‬אבער איך מוז נאך אויך‬ ‫נתקבל געווארן בשמי מעל‪ .‬און ס'האט נישט געקענט‬ ‫דערויף און שרייבט אויף דעם אין זיין הייליגע צוואה‪:‬‬ ‫עפעס טון צו דעם‪ ,‬ווייל דער סוף וועט זיין אז ס'וועט זיך‬ ‫זיין פארקערט אז די שטאט לוז זאל נעקר ווערן צום הר‬ ‫'אל תאמרו נשתנו העתים‪ ,‬יש לנו אב זקן והוא לא נשתנה‬ ‫ציען פון זיי דורות‪ ,‬און וואס וועט זיין אויב זיי וועלן קומען‬ ‫המוריה‪ ,‬וויבאלד אויפן הר המוריה קענען זיך געפינען‬ ‫ולא ישתנה' – מיר האבן אן אלטן טאטן [דער בורא כל‬ ‫קיין מצרים‪ ,‬דארף איך דאך האבן די 'נקודים וברודים'‪,‬‬ ‫דוברי שקרים‪ ,‬און די שטאט לוז מוז בלייבן אפגעהיטן‬ ‫עולמים]‪ ,‬ער האט זיך נישט געטוישט און ער וועט זיך‬ ‫וואס פון דארטן וועל איך ארויסנעמען די אלע נשמות און‬ ‫שטענדיג פון די וועלכע רעדן ליגנט‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט טוישן‪.‬‬ ‫פון זיי וועלן געבוירן ווערן די ששים רבוא אידן אין מצרים‪,‬‬ ‫(פ' ויצא תשכ"א)‬ ‫ממילא קען זיין אז דאס האט לבן הארמי געזאגט; לבן‬ ‫און דאס קענען זיי דאך נישט אליין טון‪.‬‬ ‫איז געקומען מיט א תירוץ אז הגם 'נעכטן' האט אים טאקע‬ ‫און וואס איז די עצה דערצו‪ָ'ָ ,‬ה ֵֵסר ִמִָּׁשׁ ם ָּכּל ֶׂשׂה ָנָ ֹקֹד‬ ‫דער אויבערשטער געזאגט אז ער טאר נישט טשעפענען‬ ‫ְוְ ָָטלּוא'‪ ,‬איך וועל ארויסנעמען די נשמות פון זיי‪ ,‬און פון‬ ‫ב‬ ‫יעקב אבינו‪ ,‬אבער ווי באקאנט איז דאך א מענטש א הולך‬ ‫דעם וועל איך ממשיך זיין מיינע דורות אין מצרים און‬ ‫און זיין מדריגה טוישט זיך יעדן טאג‪ ,‬טא‪ ,‬קען דאך זיין‬ ‫אזוי ווייטער די יוצאי מצרים און די מקבלי התורה‪" .‬מיינע‬ ‫די עבודה פון יעקב אבינו ביי די‬ ‫אז זייט נעכטן איז שוין יעקב געפאלן פון זיין מדריגה און‬ ‫קינדער זענען טאקע הייליג און גרויס‪ ,‬אבער איך מוז מאכן‬ ‫שאף איז געווען וועגן די דורות‬ ‫העתידים‪ ,‬און דאס איז א לימוד‬ ‫יעצט מעג ער שוין יא‪ .‬נעכטן האט ער מיר אנגעזאגט אז‬ ‫די עבודה‪ "...‬דערפאר האט ער געזאגט 'ַגַ ם ָָאֹנִֹכִ י'‪ ,‬ער האט‬ ‫דאס טאר איך נישט‪ ,‬אבער היינט איז שוין אן אנדערע‬ ‫טאקע געמוזט האבן אז די שבטים זאלן זיין אזוי הייליג‪,‬‬ ‫צייט‪.‬‬ ‫ווייל אן דעם איז גארנישט דא‪ ,‬אבער צו דעם האט ער‬ ‫אויך געמוזט האבן זיינע כוחות הקדושה וואס זאל דאס‬ ‫לדורות פאר יעדע טאטע‬ ‫ֶּכם ָָרע – איך‬ ‫וועגן דעם זאגט ער ֶיֶ ׁש ְלְ ֵֵקל ָיָ ִדִ י ַלַ ֲֲעׂשֹות ִעִ ָּמ ֶ‬ ‫"ֶא ֶֶמׁש" ָָא ַַמר ֵֵאַלַ י‪,‬‬‫יֶכם ֶ‬ ‫אֹלֵקי ֲֲאִבִ ֶ‬‫קען טון שלעכטס‪ ,‬ווייל‪ֵ :‬וֵ ֵ‬ ‫קענען ממשיך זיין‪.‬‬ ‫ּאֶמר ֵֵאָלָ יו ַַאָּתּה ָיָ ַַד ְְעָּתּ ֵֵאת ֲֲאֶׁשׁ ר ֲֲע ַַב ְְד ִּּתיָך ְוְ ֵֵאת ֲֲאֶׁשׁ ר‬ ‫ַוַ ֹּי ֶ‬ ‫נאר נעכטן האט ער מיר געזאגט אז איך טאר נישט‪ ,‬אבער‬ ‫דער אמת איז אז דאס איז א משל נפלא‪ .‬דאס דארף‬ ‫ִאִִּתי‪ְ ...‬וְ ַַעָּתּה ָָמ ַַתי ֶֶא ֱֱעֶׂשׂה ַגַ ם ָָאֹנִֹכִ י ְלְ ֵֵביִתִ י‪ֶֶ ...‬א ֱֱעֹבֹר‬ ‫ִמְִקְנְ ָך ּ‬ ‫ָָהָיָ ה ְ‬ ‫היינט מעג איך שוין‪...‬‬ ‫יעדער איינציגער טאטע וויסן‪ ,‬אז אויב דער אויבערשטער‬ ‫ְּבָּכל ֹצֹאְנְ ָך ַַהּיֹום ָָה ֵֵסר ִמִָּׁשׁ ם ָּכּל ֶׂשׂה ָנָ ֹקֹד ְוְ ָָטלּוא ְוְ ָָכל ֶׂשׂה חּום‬ ‫ָ‬ ‫(ס"ג ויצא תשי"ח)‬ ‫העלפט אים און ער איז זוכה צו ערליכע דורות און זיי‬ ‫ְׂשָׂכִרִ י (ל‪ ,‬כט‪-‬לב)‪.‬‬ ‫ַּבְּּכָּׂשִׂבִ ים ְוְ ָָטלּוא ְוְ ָנָ ֹקֹד ָּבִּעִ ִּזּ ים ְוְ ָָהָיָ ה ָ‬ ‫לנדב זכות הגליון יפנה אל המערכת‪:‬‬ ‫ד‬ ‫‪ 845-662-7267‬או‪samekstein@gmail.com :‬‬