מחמדינו · Machmideini
הטקסט של גיליון זה
בסייעתא דשמיא
גליון קפ"ב
עש"ק
פרשת
ויצא
י' כסליו
שנת תשפ"ז לפ"ק
וַ ּיִ ְפּגַ ע ַּב ָּמקֹום -א איד קען זיך דערנענטערן שיחות יקרות
צום אייבערשטן אין יעדן פלאץ וואו ער געפינט זיך מפ"ק כ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל
געדינט דער אייבערשטער בעסער .ווייל אויב דער די פלאץ זאל נישט זיין א שטער דאווענען אין יעדן מצב
אייבערשטער האט אזוי געפירט מיט זיין השגחה דער הייליגער בית אהרן (ד"ה ויפגע) אויף דעם 'ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה' ,יעקב איז
עליונה אז דער מענטש זאל אנקומען אויף דעם פסוק 'ויפגע במקום' זאגט אז יעקב אבינו האט ארויסגעגאנגען פון באר שבע און ער איז געגאנגען
פלאץ ,איז זיכער אז די פלאץ איז נישט קיין שום געדאווענט אויף זיך ,אז ער זאל קענען דינען דעם צו חרן' ,ויפגע במקום' ,און ער האט זיך באגעגנט
מניעה פאר זיין עבודת ה' ,און ער קען דארט דינען אייבערשטן אין יעדן פלאץ וואו עס זאל נאר זיין, אין דעם פלאץ.
דעם אייבערשטן ווי ס'דארף צו זיין ,און די מניעה און ער זאל נישט האבן קיין מניעה אלס די פלאץ דער תולדות יצחק (ד"ה ויפגע) פון הרה"ק רבי
איז נאר אלס אים אליינס ,און מ'דארף זיך שטארקן וואו ער געפונט זיך .אמאל מאכט זיך אז א מענטש איציקל נעשכיזער זי"ע שטעלט זיך ,פארוואס
אויף דעם מניעה. געפונט זיך אויף א געוויסע פלאץ ,וואו ס'איז אים זאגט נישט די פסוק וועלכע פלאץ דאס איז
אויף דעם האט יעקב אבינו געדאווענט ,אז ער שווער דארטן צו דינען דעם אייבערשטן .אויף געווען? נאר עס שטייט סתם 'ויפגע במקום' (זעה
זאל קענען דינען דעם אייבערשטן אין יעדן פלאץ דעם האט יעקב אבינו געדאווענט. רש"י) .איז ער מסביר אז אין יענע צייט האט יעקב
וואו ער וועט זיך געפינען .דאס זאגט דער פסוק ער ברענגט פון הרה"ק רבי שלמה קארלינער אבינו געזען די חורבן בית המקדש און אלע ד'
'ויפגע במקום' ,אז אין יענע צייט ,ווען יעקב אבינו זי"ע ,וואס ערקלערט א מדרש אויפן פסוק 'בכל גלויות וואו אידן וועלן גיין במשך פון די יארן,
איז ארויסגעגאנגען פון שטוב פון זיין טאטן יצחק לבבך' ,דער מדרש זאגט 'שלא יהא לבך חלוק על און יעקב אבינו איז געווארן דערפון זייער בצער,
אבינו ,וואס איז געווען א מקום קדוש ,און ער איז המקום' ,זאגט ער אז ס'איז דא אסאך מאל וואס אויף אזוי ווייט אז ער האט בכלל נישט געקענט
געווען אויפ'ן וועג גייענדיג צו די הויז פון לבן ,א מ'טרעפט זיך אין א מצב ,אדער אין א סביבה וואו דאווענען .אבער פונדעסטוועגן האט ער זיך מחזק
מקום טומאה ,האט ער געדאווענט ,אז דער פלאץ געווען און ער האט זיך געשטעלט דאווענען ,און
די מענטשן דארט דינען נישט דער אייבערשטער
וואו ער גייט ,זאל נישט זיין פאר אים קיין מניעה אויף דעם אליינס האט ער געדאווענט ,אויכעט
ווי ס'דארף צו זיין .און ס'זענען דא מענטשן
פאר עבודת ה' .ער זאל דארטן אויכעט קענען אויף די קומענדיגע דורות ,אז אפילו זיי וועלן זיין
וואס הענגען אן די סיבה ,אז זיי דינען נישט דער
דינען דעם אייבערשטן. אין א שווערע מצב ,מיט דעם אלעמען זאלן זיי זיך
אייבערשטער ,צוליב די פלאץ וואו זיי געפונען
מחיצות פון דמיון זיך .זיי זאגן" :דא אין דעם פלאץ דינט מען נישט קענען מחזק זיין און דאווענען צום אייבערשטן.
מ'קען געבן צו פארשטיין וואס איז טאקע דער דער אייבערשטער ווי ס'דארף צו זיין ,דא דאווענט ער ברענגט פון הייליגן בעל שם טוב זי"ע אויפ'ן
וועג וויאזוי זיך צו שטארקן אין די זאך ,אז א מען נישט גוט ,און וועגן דעם קען איך אויך נישט פסוק (דברים ד ,כט) 'ובקשתם משם את ה' אלקיך
מענטש זאל קענען געדענקען אז וואו ער געפונט לערנען און דאווענען און דינען דער אייבערשטער ומצאת' ,אז דאס מיינט צו זאגן אז פון יעדע
זיך ,קען ער דארט טרעפן דער אייבערשטער ,און ווי ס'דארף צו זיין .ווען איך וואלט געווען אין א נידריגע מצב וואס דו געפינסט דיך ,אויכעט פון
ער קען דארטן אויך דינען דער אייבערשטער. פלאץ וואו ס'איז דא עובדי השם ,וואו אלעס איז דארט זאלסטו זוכן דעם אייבערשטן און אים
דער הייליגער דגל מחנה אפרים (פ' כי תבא) ברענגט אויפ'ן בעסטן אופן ,דעמאלטס וואלט איך געקענט טרעפן' .ובקשתם משם' -פון דארט זאלסטו זוכן
אז ער האט געהערט פון הייליגן בעל שם טוב דינען דעם אייבערשטן ,אבער אויף דעם פלאץ דעם אויבערשטן ,דארט וואו דו געפינסט זיך.
זי"ע א משל צו א קעניג וואס האט געבויט ארום קען איך נישט". דאס זאגט דער פסוק 'ויפגע במקום' .עס שטייט
זיין פראכטפולן פאלאץ אסאך גרויסע מחיצות, אויף דעם זאגט דער מדרש 'שלא יהא לבך נישט וועלכע פלאץ .ווייל יעקב אבינו האט
און ארום די מחיצות האט ער געשטעלט אסאך חלוק על המקום' ,א מענטש זאל נישט זאגן, געדאווענט אויף דעם אליינס ,אז אין יעדע פלאץ
טייכן ,און ער האט ארומגערינגלט די גאנצע אז אלס דער 'מקום' קען איך נישט דינען דער און אין יעדע מצב וואס זיינע קינדער וועלן דארטן
פלאץ מיט פילע סאלדאטן ,ווי אויך מיט בערן און אייבערשטער ווי ס'דארף צו זיין .און אויב איך אנקומען ,פון יענעם פלאץ זאלן זיי זיך קענען
לייבן און אנדערע פארצוקנדע חיות וואס ווארפן וואלט געווען אויף א אנדערע פלאץ ,וואלט איך מחזק זיין און דאווענען צום הייליגן באשעפער.
געפינט ער זיך ,ווייל דער אייבערשטער איז דער א שרעקליכע פחד און ציטער אויף יעדער וואס
וואס מאכט דער 'הסתרה' אלס אן 'אחיזת עינים', ברכת מזל טוב דערנענטערט זיך צו דעם פאלאץ.
לכבוד ידידינו היקר והנכבד ,המהולל בתשבחות ,ה"ה
ס'זאל זיין אן אויג-פארבלענדעניש פאר דעם דער קעניג האט געלאזט אויסרופן ,אז יעדער
מענטש ,כדי אויסצופרובירן דעם מענטש .און הרב משה שמואל ראטטענבערג שליט"א מענטש וואס וועט קומען צום קעניג ,וועט אים
ווען א מענטש לייגט צו זיין הארץ צו דעם ,און מלמד מומחה בתלמוד תורה
דער קעניג באשענקען מיט פיל רייכקייט און
ער ווייסט אז דער אייבערשטער האט געמאכט די לרגל השמחה השרויה במעונו
בלידת נכדו שיחי' למזל טוב גרויס כבוד ,און דער קעניג וועט אים אויפנעמען
הסתרה ,ווערט די גאנצע הסתרה בטל ומבוטל ,און ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו, אלס א שר ביי אים אין פאלאץ.
דעמאלטס ווייסט ער דעם אמת אז די אלע מויערן ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו ,אכיה"ר
ס'זענען זיך טאקע צאמגעקומען דארט אסאך
זענען בלויז געווען אן אויג-פארבלענדעניש. מענטשן מיט'ן ציהל צו פרואוון אנצוקומען
אבער די עיקר 'הסתרה' איז ווען א מענטש ברכת מזל טוב צום קעניג .ווער וויל דען נישט באקומען די
אליינס איז נישט מרגיש און ער כאפט נישט לכבוד ידידינו היקר והנכבד ,המהולל בתשבחות ,ה"ה
אלע גוטע זאכן? אבער אזוי ווי זיי האבן זיך נאר
אז דער אייבערשטער איז דער וואס מאכט די הרב יואל רייזמאן שליט"א דערנענטערט און געקומען אביסל נענטער צום
'הסתרה' ,דעמאלטס איז עס באמת א הסתרה. ומנשים באהל תבורך ב"ב החשובה שתחי'
מנהלת "געצעלטעלעך" היכל המלך ,האבן זיי זיך צוריקגעצויגן ,זעענדיג
דאס זאגט דער פסוק' ,ואנכי הסתר אסתיר' - די מעכטיגע מויערן ,און די חיות טורפות וואס
לרגל השמחה השרויה במעונו
כ'האב באהאלטן דער זאך אז איך געפין מיך אין בנישואי בתם שתחי' למזל טוב ווארפן א פחד.
די הסתרה. ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו,
ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו ,אכיה"ר צווישן די מענטשן וואס האבן יא פרובירט
דער אמת איז ,אז דער משל איז בכלל נישט אזוי אביסל מער ,זענען געווען געוויסע מענטשן
פשוט .הרה"ק מקאמארנא זי"ע איז מאריך אויף וואס האבן יא באוויזן צו צוברעכן עטליכע
מיט עטליכע בלעטער מבאר צו זיין די טיפקייט זעט דער בן המלך :ס'איז נישט דא דא קיין שום
פון די מעכטיגע מויערן ,אבער דארט האבן זיי
פון דעם משל .אונז האמיר בכלל נישט קיין השגה מויער ,נישט דא קיין חיות ,אלעס איז געווען אן
באגעגענט עטליכע פון די שרי המלך ,וואס פאר
אין דעם ,אבער בפשטות קען מען זיך לערנען אויג פארבלענדעניש...
וועמען ס'איז אהין אנגעקומען ,האבן די שרים
פון דעם א דרך אין עבודה ,זיך צו שטארקן און ווען ער האט געזען דער פנים פון זיין טאטן,
אויסגעטיילט גרויסע אוצרות פון געלט ,און אזוי
געדענקען אז אפילו ווען ס'גייט שווער און ס'זעהט האט ער אנגעפאנגען צו שרייען צו אים" :טאטע!
ווי די מענטשן האבן באקומען די אוצרות ,האבן
אויס פונסטער ,זאל מען זיך שטארן און געדענקען וואס האסטו דא געטון אז דו האסט אזוי שטארק
זיי זיך באגענוגנט מיט דעם ,וויבאלד זיי האבן
אז דער אייבערשטער געפונט זיך מיט מיר אין באהאלטן דיין פנים פון מיר ,אז איך בין כמעט
מורא געהאט ווייטער צו גיין ,ווייל כאטשיק זיי
דעם מצב. אינגאנצן פארלוירן געווארן?"
האבן געזען אז זיי זענען אריבערגעגאנגען אסאך
אין ישמח ישראל (פר' נשא אות ד) שטייט אז דער האט אים דער קעניג געענטפערט און ער האט מויערן ,און ס'האט זיי גארנישט פאסירט ,אבער זיי
ענין איז מרומז אין די פסוק (שמות יט ,ט) 'הנה אנכי געזאגט" :דאס אלעס האב איך נאר געטון דיך האבן דאך מורא געהאט ווייטער צו גיין ,ווייל יעדע
בא אליך בעב הענן' ,דאס מיינט צו זאגן אז אפילו אויסצופרואוון ,צו זען און וויסן אויב דו ווילסט מויער איז געווען סאך שטערקער און העכער פון
'בעב הענן' -אין די דיקעקייט פון די וואלקן ,אין באמת זיך דערנענטערן צו מיר ,כדי אז אלע זאלן די פריערדיגע.
א צייט ווען ס'איז דיר טונקל ,ווען דו שפירסט וויסן אז דו ביסט טאקע מיין באליבט און געטרייע
ווען דער בן המלך איז אהין אנגעקומען און ער
נישט קיין שום טעם און חיות אין עבודת ה' ,און קינד .וועגן דעם האב איך אויפגעשטעלט די אלע
האט געזען די אלע שרעקעדיגע מויערן ,האט ער
די קיום המצוות קומען דיר אהן מיט שוועריגקייט חומות צו זען וואס דו גייסט טון ,און אויך כדי
זיך זייער געוואונדערט ,און ער האט געטראכט
און מידעקייט" ,עס גייט נישט די עבודה" ,אויך דיינע שונאים זאלן זיך נישט קענען דערנענטערן צו זיך אין הארץ :פארוואס האט זיין טאטע דער
דעמאלס זאלסטו וויסן אז 'אנכי בא אליך' ,דער צו מיר ,נאר זיי זאלן זיך צוריקקערן צוליב די קעניג דאס געטון? און ער האט אנגעפאנגען צו
אייבערשטער קומט אראפ און ער געפינט זיך מיט גרויסע פחד פון די מויערן". שרייען צו זיין טאטע" :טאטע ,האב רחמנות אויף
דיר" .אז מ'טוט העלפט דער אייבערשטער ,אויף
דער אייבערשטער געפינט זיך אין די מיר ,איך זאל קענען אנקומען צו דיר ".אינצווישן
וועלכע מצב מ'איז ,איז דא סייעתא דשמיא".
'הסתרה' האט ער אנגעפאנגען צו לויפן און זיך צו שטופן,
הרה"ק דער בית אברהם' פון סלאנים זי"ע האט "איך וויל דורכגיין די אלע מויערן ,איך וויל פון
מיט דעם משל טייטשט דער דגל (פ' וילך) וואס
געזאגט ענליכע ווערטער' ,הנה אנכי בא אליך בעב גארנישט וויסן".
דער פסוק (דברים לא ,יח) זאגט' :ואנכי הסתר אסתיר
הענן' " -אפילו ביסט אין אזא חשכות ,ממש אין א
פני ביום ההוא' .דער פסוק זאגט אז דער אמת איז אזוי ווי דער קעניג האט געזען זיין זוהן'ס גרויסע
דיקע וואלקן ,פונדעסטוועגן 'אנכי בא אליך' -קום
אז אין די באהאלטנקייט ,און די הסתרה ,געפינט בענקשאפט ,און זיין גרויסע גלוסטעניש און
איך צו דיר" !
זיך דער 'אנכי' -דער הייליגער באשעפער .השי"ת מסירות נפש אז ער קומט צו לויפן צו אים מיט
אפילו אהן קיין חשק געפינט זיך אין יעדע הסתרה .אפילו ווען מ'זעט זיין גאנצע כח ,האט זיך דער קעניג אנטפלעקט
ס'איז דא אמאל אז א מענטש טרעפט זיך אין א נישט אז דער אייבערשטער איז דא ,אבער דארטן צו אים מיט זיין גאנצע שיינקייט .און פלוצלינג
ב
דער הייליגער בית אהרן זאגט (פ' עקב)' ,והיה מצב וואס ס'איז אים זייער שווער ,און ער שפירט
עקב תשמעון -אלו המצוות שאדם דש בעקביו', ער האט נישט קיין כח זיך צו פארמעסטן און
ברענגט ער אראפ א פסוק (יהושע א ,ג) 'כל מקום ארויסגיין פון דעם מצב ווי ער איז ,און ער איז
אשר תדרוך כף רגלכם בו לכם נתתיו' ,יעדע עלול ח"ו אריינצופאלן אין א יאוש און מחליט צו
שפתותינו שבח כמרחבי רקיע ,את מיטב ברכותינו קול צהלה ורנה שפתינו תרננה
קומען אן,פיסבשיר
זיינע על נס וואו
גלים ,להרים אז כהמון להביע,וויסן
ולשוננו רנה מענטש ,דארף קדם ידידינו ,העומד לימין קהילתינו זיין' ,אין דער מצב וואס איך געפין מיך ,בין איך
והילולים ,את מע"כ ידידנו עוז הנדיב הנכבד כמשמעו
דארף ער דארט דינען דעם אייבערשטן ,ס'איז א
למען מסור לראשו, עטרה התרומיות מידותיו וכמדרשו,
ומוסדותינו ,האי גברא רבא ויקירא ,איש נישט מסוגל צו דינען דער אייבערשטער'.
הזולת בכל לבו ונפשו ,איש שכולו חסד לשם ולתפארה, חי ורב פעלים ,רודף צדקה וחסד בכל עת
אונטער פאר קומט
התורה ,כביר הרמת קרןוואס המעשהמצב
והעושה למען יעדע כלל גדול אזגדול ועונה ,כשמן הטוב תורק שמו ,בנש"ק דאס קען געשען אויף עטליכע אופנים .אמאל
המעש למען בית ראחמיסטריווקא המעטירה,
השמים ,אז ער
ולילה יומם א מענטש איז בהשגחה פרטית מן
הק' מוסדותינו הצלחת למען ובמיוחד
איז דא א מענטש וואס פארלירט די געפיל און
דעם מצב,
לא ישבות במסי"נ גמורה ,טוב ומטיב לאחרים בנפש
אין
לאלפים און
עושה פלאץ
במצוקה, דעםאנשים
אויף לעזרת זאל דוקא זיין
יקרה ,לבוא
הרה"ח ר' דוד מנחם
חסד וצדקה ,מוקיר רבנן ותלמידיהון במסירה וחזקה
מאניש מרגליות שליט"א די רצון עוסק צו זיין אין תורה ומצוות .ס'איז
אייבערשטן.
דעםכל חי ,מסור דינען
וידיד נפש ערהיקר און דארטן דארף
ידידינו מעיר לאנדאן יע"א אים זייער שווער צו דינען דער אייבערשטער
למוסדותינו עד בלי די
אברהםפרשה" ,סולם פסוק פון די ער ברענגט אראפ די
מוהר"ר אנדעם וואס ער שפירט א טעם אין זיין עבודה,
לעת תת ה' שמחה במעונו בנישואי בנו
דער פלאץ השמימה",
שליט"א גרינבלאטט
מוצב ארצה ,וראשו מגיע החתן היקר המו"מ בתוי"ש ער שפירט נישט קיין געשמאק.
שתחי‘ א לייטער לרגל שמחת כלולת בתם הכלה
בתוי"ראיז
דאס זיך, וואו דער מענטש געפינט כמר מרדכי ני"ו
עם החתן המופלג עב"ג הכלה המהוללה שתחי' בת דער הייליגער תפארת שלמה (פ' נח) זאגט אויף די
ני"ו
הנכבדאייבערשטן, שווימער
הרבנידעםדינעןיושע דוד אנצוקומען אין כמר
ידידינוצוהיקר
הימל בן הרה"ח ר' יעקב יוסף שווארץ שליט"א לשון פון חז"ל אויפ'ן פסוק 'ובכל נפשך' ' -אפילו
אייבערשטער אין אייזיק הי"ו
דער יצחק און ווען ער וועט מוה"ר
דינען בן ידידינו ידיד נאמן לחצרות קדשינו
הרה"ח ר' אהרן שמואל שווארץ נוטל את נפשך' ,אז 'נפש' איז א לשון פון 'רצון'.
מעומק לבבינו נעתיר לאבינו שבשמים,
ווערן גאר יענעם מצב ,וועט ער דורכדעם נתעלה
בזכות תינוקות של בית שבזכותם העולם קיים שליט"א מעיר מאנטריאל יע"א ס'מיינט אז אמאל נעמט מען צו פון א מענטש
ודורות וויל פון
אייבערשטער דער
דקדושה מכל יוצ"ח וואסונחת הויעך .דאס זרע
איז ברך ה'
ישרים ,יהא מנת חלקו בשמחה ושירים ואנו תפילה שיזכה לרוות רב נחת די רצונות צו דינען דעם אייבערשטן ,ס'קומט
דיך יעצט ,אין דער צייט ,אין דעם פלאץ.
לטובה יתמלא כל משאלות לבו בברכה מרובה דקדושה מכיוצ"ח שיחיו ,בורא עולם אים אונטער אלע סארטן מניעות און עיכובים,
בקנים השלם זה הבנין ,ואך קול ששון
חפניים -מצוות
תשמעון עד בלי דיים ,אושר ועושר במלוא
דאס זאגט רש"י' ,והיה עקב ושמחה ישמע לעד במעונו כל הימים, ס'פעלט אים די רצון ,ס'קומט א דאווענען,
טוב עין הוא יבורך לאורך ימים ושנים,
ורענניםאז יעדע
דשניםמרמז מעליאאיז פסוק בעקביו',
גופא די שאדם דש בבריות ואך טוב וחסד יהי' מנת חלקו לאורך ימים
ונהורא
ושנים טובים ס'קומט א לערנען ,ער האט נישט די חשק ,ער
המברכים ברגשי הכרת הטוב ,וברכות לרוב
טרעטן ,דארטן
פיסקראמער מענטש'סהכהן
פלאץ וואו א משה יושע האט נישט דער רצון זיך צו שטעלן טון וואס
בשם הנהלת המוסדות
זאל ער זיך צוהערן צו די משפטים פון דער מ'דארף.
אייבערשטן און מקיים זיין מצוות ה' ,און ער זאל דארף מען וויסן אז דאס אליינס קומט אויכעט
קיינמאל נישט זאגן אז אין דעם פלאץ קען ער פונעם אייבערשטן .דאס איז דער רצון פון דער
נישט. אייבערשטער ,אז יעצט זאל ער דינען דער
זאגט דארטן רש"י' ,דאגת הלב על מזונותיו מהניא
מיט די ריכטיגע בליק לשכח תלמודו' .דאס הייסט ,ווען א מענטש איז אייבערשטער אן קיין רצון .און דאס זאגט דער
דאס איז די עיקר התחזקות וואס א מענטש פארזארגט ,און אונטערדריקט צו ברענגען פרנסה,
פסוק' ,ואהבת את ה' אלקיך בכל נפשך' ' -אפילו
דארף וויסן ווען ער גייט דורך א שוועריגקייט ,ער הוא נוטל את נפשך' .אפילו ער נעמט דיר צו דער
דאס מאכט אים אז די לערנען זאל אים נישט גיין
זאל ח"ו נישט זאגן און מחליט זיין ,אז 'אין דעם רצון צו דינען דער אייבערשטער ,דו זאלסט דיך
ווי ס'דארף צו זיין.
מצב קען איך נישט דינען דעם אייבערשטן' ,נאר אבער אוועקשטעלן מיט אן עקשנות דקדושה און
אבער אפילו אין אזא מצב דארף א מענטש זיך
ער זאל וויסן אז אלע שוועריגקייטן קומען פון מיט א שטארקייט צו דינען דער אייבערשטער
מחזק זיין ,און וויסן אז אלעס איז נאר 'אחיזת אזוי ווי ס'איז.
דעם אייבערשטן' ,ואנכי הסתר אסתיר פני ביום
עינים' ,און באמת איז נישטא דא קיין שום
ההוא' ,דער אייבערשטער געפינט זיך אין דעם דאס איז איין אופן וויאזוי ס'קען זיין שווער פאר
שוועריגקייט ,דאס איז א נסיון אין וואס דער
הסתרה ,ס'איז נאר אחיזת עינים ,אזוי ווי דער א מענטש צו דינען דער אייבערשטער.
משל פונעם קעניג וואס האט זיך ארומגעבויט אייבערשטער האט אים אריינגעשטעלט ,און אז
ער וועט זיך שטארקן וועט ער האבן די סייעתא ווען מ'זעהט נישט קיין הצלחה
די גרויסע מויערן ,אבער באמת איז נישט דא דא
דשמיא דאס צו בייקומען. אויך איז דא אמאל איינער וואס שפירט ער איז
קיין שום שוועריגקייט ,מ'דארף נאר לויפן צום
נישט מצליח ,ער כאפט נישט אויף צו פארשטיין
אייבערשטן ,דאווענען און טון וואס מ'קען ,און כל מקום אשר תדרוך כף רגלכם וואס ער לערנט ,אדער ער געדענקט נישט וואס
דער אייבערשטער וועט העלפן. ווידער אמאל האט א מענטש א פראבלעם מצד ער לערנט ,ס'איז אים נישט קלאר דאס לערנען.
אבער כדי צוצוקומען צו דער הכרה ,דארף א די סביבה ,אזוי ווי מ'האט פריער געשמועסט' ,שלא במיוחד קען דאס געשען ווען א מענטש פאלט
מענטש האבן די ריכטיגע דעת .ער דארף מקיים יהא לבך חולק על המקום' ,ער טראכט אז אין דעם אונטער די עול און טירדא פון פרנסה ,וואס דאס
זיין די פסוק (דברי הימים א' ,כח ,ט) 'דע את אלקי אביך פלאץ קען איך נישט דינען דער אייבערשטער ,ווען קען גורם זיין אז ס'זאל אים זיין שווער דאס
ועבדהו' ,און דאס וואס חז"ל זאגן (אבות ב ,א) 'דע
איך וואלט געווען אין א בעסערע פלאץ ,וואלט איך לערנען ,דער מענטש זעצט זיך לערנען ,און ער
מה למעלה ממך' .דורך דעם וואס א מענטש וועט
געקענט בעסער דינען דער אייבערשטער .דארף פארשטייט נישט וואס ער לערנט ,ווי חז"ל זאגן
המשך בעמוד באחרון >>>>> מען ווייטער וויסן אז אלעס איז בהשגחה עליונה. (סנהדרין כו' ):מחשבה מועלת אפילו לדברי תורה',
ג ב
מאמעס צו זען נייע
ערשטמאליגע געלעגענהייט פאר ַ
ָ
שטאקן פון "בית שפרה" ביי יערליכע "פי .טי .עי".
ָ ראכטפולע
ּפ ַ
פארענדיגט
פולקאם ַ
ָ שטאקן ווערן
ָ נייע פליגלען און איינריכטונגען אויף ַאנדערע
האט ערמעגליכט ַאז מען וואס ָ
קלאסןָ ,
ַ נייע מארבעט פון די הצלחה פון די תלמידות
צוזא ַ
ַ באשטימט דער זונטאג איז ַ
ָ אויף קומענדיגן
גאנצע שולעפאראייניגן די ַ
זאל קענען צוריק ַ ָ תחיו. היי-יאר,
ָ מעס-צוזאמטרעף פון
ַ מא
ערשטער ַ
אינעם זעלבן בנין ,וואס די תועלת דערפון איז געשמאקע
ַ אין ַאלגעמיין איז עס א מאמעס ,הורי התלמידות ווען די די חשוב'ע ַ
ב"ה אין לשער פאר די תלמידות און מחנכות מאמעס קוקן ַארויס וואס די ַפארברענג אויף ָ ַ פון "בית שפרה" וועלן קומען זיך טרעפן מיט
צוגלייך. מיטהאלטןָ ,אבער -איבעריגַ דאס צו קענען
ָ די לערערינס ,איבערצוגיין די פראגרעס און
ותשלם כל המלאכה יאר
ַארויסצוברענגען -ווי במשך די לעצטע ָ ווייטערדיגע הצלחה פון די קינדער ,און דערביי
געווארן איבערָ סאך איז שוין באריכטעט ַא ַ העעל"ט ,איז עס נישט ַאזוי לייכט ָאנגעקומען ערשטמאליגע געלעגענהייט פאר
ָ וועט זיין די
וואס די
דעם אויסטערלישער סייעתא דשמיא ָ מאמעס תחיו ,וועלכע צאל ַ פאר א גרויסער ָ פונדערנאנט
ָ די נשים צדקניות ,צו קענען זען
געהאט ,ווען איןַ האבן
געטרייע חברי הנהלה ָ געדארפט לויפן פון איין בנין צום צווייטן,
ַ האבן
ָ שטאקן און ַאנדערע ָ די ניי-געבויטע
זא קורצע צייט ָא ּפשניט פון ווייניגער ווי צוויי
ַא ַ קלאס-צימערן און לערערינס ָאנצוקומען צו די ַ וואס זענען צוגעקומען אינעם איינריכטונגען ָ
האט מען בעזהשי"ת מצליח געווען חדשיםָ , וואס איז צוליב דעם שרעקליכן פון בית שפרה ָ בנין במשך די לעצטע חדשים.
וואס
זאך ָ שטאקןַ ,א ַ
ָ ַארויפצוציען די צוויי נייע ץ-מאנגל געווען צעטיילט אין צוויי ַ לא
ּפ ַ והיה המשכן אחד
נאר ווי אבאצייכנט ווערןָ , קען נישט ַאנדערש ַ באזונדערע בנינים. וואס ברענגט
דער PTAאיז יערליך א צייט ָ
נס ופלא. בחסדי שמים מרובים איז דער פיזור הנפש מאמעס פון די תלמידות, צונויף די חשוב'ע ַ
געווארן
ָ גאנצע ַארבעט איז דורכגעפירטדי ַ וואס
נאכדעם ָ שוין ב"ה געקומען צו ַאן ענדעָ , וועלכע קומען הערן די גוטע גריסן פון די
דורכאויס די שטילע זומער-חדשים ,ווען א מ'האט אין די לעצטע חדשים מצליח געווען ָ קינדער ,און איבערצוגיין מיט די לערערינס און
משפחות זענען סייווי
ּ גרויסער מערהייט פון די שטאק מיט פערצןָ ַארויפצוציען צוויי נייע פאר'ן
וואס עס פעלט זיך אויס ַמחנכות ַאלעס ָ
המשך בעמוד ו' >>>>>
א טיפערע בליק ַאריין אין בנין "בית שפרה"
דעת און זכי'ַ ,ארויסצונעמען א חלק השותפות אין דעם בנין ,א שותפות מאמעס צואין א צייט ווען עס וועט זיין א געלעגענהייט פאר די חשוב'ע ַ
יארן ,נעמענדיג-
אינעם זכות חינוך הבנות פון איצט און פון די קומענדיגע ָ כא ּפן א בליק אויף דעם נייעם בנין ,איז א דבר בעתו פאר די חשוב'ע עלטערן
ַ
נגעגאנגען
ַ צענטראלן מגבית "לבנות לבנותינו" ָ
וואס איז ָא ַ ַאנטייל ביים כא ּפן א מער טיפערן און אינערליכער בליק אויף
צוגלייך מיט ַאלע אנ"ש צו ַ
רלאפענע חדשים.
פא ָבמשך די ַ דעם "מי ברא לי את אלה".
שותפי הבנין מעלין בקודש
ערמענאנט ַארויפגעשטעלט
ַ די נעמען פון די בוני ושותפי הבנין וועלן אי"ה ּפ שטאקן איז מען געווען ָ באשטימען דעם סדר הבני' פון די נייע ביים ַ
כא ּפט א טיפערן בליק אויף
ווערן אויף די ווענט פון דעם בניןָ ,אבער ַאז מען ַ מיליאן
ָ גערישט ַאז עס וועט ַאריינציען אין הוצאות פון ַאריבער "זעקס
רידארן און ַאלע איינריכטונגען ,זעט
קא ָ קלאסןָ ,דעם בנין ,די רחבות'דיגע ַ גאנצע צייטַ ,אז די ַארבעט געהאט מפרסם געווען די ַ ַ מ'האט
ָ לאר" ווי
דא ַ
ָ
מען ַאז ס'איז נישט בלויז ציגל ,שיטראקּ ,פעינט און טיילס. לארָ .אבער ווי ס'איז דער סדר ביים דא ַ
מיליאן ָ
ָ ציט ַאריין אין הוצאות פון 6.2
אין יעדן אינטש פון דעם בנין ליגט ַאריינגעלייגט דער הארץ און נשמה פון ראיעקטן בויען ,דערזעט מען זיך מיט די צייט ַאריינגעצויגן אין פרישע ּפ ָ
האבן ָא ּפגעקויפט גרעסערע
וואס ָ
די חשוב'ע נדיבים בעם ,סיי די נדיבים ָ האלט שוין ב"ה ביים גמר, און מיט גרעסערע הוצאות ,און ַאצינד ווען מען ַ
באשטייערט מיטן סכום פון $5,400האבן זיך ַ
וואס ָזכותים ,און סיי פון די ָ לאר,דא ַ
מיליאן ָ
ָ דערזעט מען זיך מיט אויסגעגעבענע הוצאות פון 7.5
אין די ראמען פונעם מגבית לבנות לבנותינו ,צו וועמען יעדער ָ
האט ַאזא געראכטן פון ָאנהייב.
ָ געהאט
ַ מ'האט זיך
ָ מיליאן מער ווי
ָ ַאזויפיל ווי 1.3
וואס שרייט ַארויס פון די ווענט פיל
שטארקן הכרת הטוב און שעצונגָ , ַ געווארן
ָ געשאפן
ַ טייל פון די הויכע קאסטן פון די הוצאות הבני' ,איז
וואנט.
נאמען אויפגעקריצט אויף די ַ העכער ווי א בלויזער ָ געהאט דעם ריכטיגן
ַ האבןצווישן די חשוב'ע עלטערן און אנ"ש ,וועלכע ָ
ד
נאכ'ן קריג שטייט אינערגעץ נישט די נעמען פון רוב רובם פון די אידן ָ דור הולך ודור בא
אויסגעקריצטָ .אבער עס איז אויסגעקריצט אין די הערצער פון אונז ַאלע, רא ּפ ַארק איז ב"ה אן עיר ואם
בא ָ
נאך טיפערָ .
און אייגנטליך ,דער בליק איז ָ
קלאר ַאז
צושאצן זייער מסירת נפש ,און איז ָ
ַ וואס יעדער פון אונז ווייסט ָא ּפ
ָ בישראל ,מיט הונדערטער בנינים ַאלעס געווידמעט בלויז פאר רוחניות ,בתי
פארנעם.
שטארקן ַ
ַ זא
דאנק זיי ,בליט אידישקייט אויף ַא ַ נאר ַא ַָ מדרשים ,תלמוד תורה'ס ,ישיבות ,כוללים ,מיידל שולעס ,לשם ולתפארת.
היינט איז נישט ַאנדערש .מיט וויפיל מען שטרענגט זיך ָאן ַארויסצונעמען יארן
מאל .במשך די ָ
רא ּפ ַארק פון ַא ָ
בא ָ
רא ּפ ַארק פון היינט איז נישט ָ
בא ָָ
דאס מיט,האלטן ָ ראיעקט ,קינדער ַ א שותפות אין א בנין ָאדער סיי וועלכן ּפ ָ וואס איז דער
נאך רוחניות'דיגע בנינים ָ נאך און ָ
זענען כסדר צוגעקומען ָ
פאר א
עס גייט ַאריין אין די ביינער און עס ווערט ביי זיי איינגעקריצט ַאז ַ רא ּפ ַארק און ַאלע ַאנדערע אידישע ישובים
בא ָ
וואס ָ
שטאלץ און חן מיט ָ ָ
וואס בויט זיך פאר מיר ,פאר די אייגענע קינדער ,קען נישט געבויט בנין ָ טראגן מיט זיך.
ָ
וואס נישט בלויזדאס בלייבט א קנין נצחי ביי די קינדערָ , ווערן ָאן מיין נדבהָ ,
ַאז ווען מען וועט בויען די בנינים פאר זייערע קינדער וועלן זיי פון זיך ַאליינס נאך אמאל מיט ָ רא ּפ ַארק פון ַא ָ
בא ָ
רא ּפ ַארק פון היינט איז נישט ָ
בא ָ
ָ
נאר זיי וועלן געדענקן שפירן דעם פליכט פון ַארויסצונעמען א שותפותָ , ּ האבן זוכהוואס ָ
האנטָ , באדייט .די זקנים שבדור מיט די "נומערן" אויף די ַַ
געהאלפן בויען דעם בנין".
ָ האט
טאטע ,מיין זיידעָ ,מיט שעצונג "מיין ַ איבערגעפלאנצט
ַ האבן מיט מסירת נפש געווען איבערצולעבן דעם קריגָ ,
רדאנקן דעםפא ַ
מאליגן גייסט על אדמת ַאמעריקע ,און זיי איז צום ַדעם ַא ָ
האבן ווען מען זעט דעם נייעם בנין, דארף ָ
וואס מען ַ דאס איז דער בליק ָָ
רא ּפ ַארק
בא ָ
דאהי אין ָ
וואס גייט אן ָאומאויפהערליכער בליה און וואוקס ָ
וואס דער מציאות איבערצייגטַ ,אז אויף צוגלייך מיט סיי וועלכן בניןָ ,
צוגלייך מיט ַאלע ַאנדערע מקומות.
דעם וועג ָאדער ַאנדערע ,גייען די מוסדות אן ,בנינים בויען זיך ,און ווערן
קא ּפ "וואו בין איך?"
דארף ערגבערן אין ָ וואס ַ
איבערגעפרישט .די קשיא ָ דור הולך ודור בא .רוב רובם פון די זקנים שבדור זענען שוין ליידער היינט
"וואס טוט זיך מיט מיין ּפערזענליכער שותפות?"
ָ איבערגעלאזט,
ָ האבן
וואס זיי ָ
נישט מיט אונזָ .אבער די רוחניות'דיגע ירושה ָ
זא חן ,מיט
שפרודלט מיט ַא ַ רא ּפ ַארק ּ
בא ָ
וואס ָ
דאס ָ דאס גייט ווייטער אןָ .ָ
ערווארטן פון יעדן מנדב צו זיין בנינים ,און נישט יעדערַ מ'קען נישט
רדאנקן
פא ַקלאר צו ַַאזויפיל בתי מדרשים און מוסדות התורה והחינוך איז ָ
יא די
האט ָ האט דעם תכונת הנפש צו זיין אן עסקןָ ,אבער יעדער יחיד ָ ָ
נאר עס פעלט וואס ָפארזיכערן ַאז ָ
זייער מסירת נפש ,און זייער גרייטקייט צו ַ
עפעס צו טון ,אויך זוכה זיין צו די ברכה פון "וכל מי שעוסקים
מעגליכקייט ּ
זאל זיין ַאהערגעשטעלט על אידישקייט-איבערפלאנצונגָ ,
ַ פאר'ן
זיך אויס ַ
בצרכי ציבור באמונה" דורכ'ן ַארויסנעמען א שותפות דרבים אין סיי וועלכן
צד היותר הטוב ,והיינו דאהני לן ווייטער נהנה צו זיין פון זייערע כחות און
ראיעקט פון די מוסדות.
ּפ ָ
וואס זיי געפונען זיך
נאכדעם ָ לאנג ָ
טאג ,אויך שוין ַ
פעולות ביז צום היינטיגן ָ
יעדער איינער האט זיין פלאץ און זיין מעגליכקייט ארויסצונעמען שוין נישט בתוכינו.
א פולקאמער חלק שותפות אין אזא גרויסע זכי' לדורות ,וואס די
אינוועסטמענט וועט אים שפעטער ברענגען די גרעסטע און שענסטע מיין שטיקל אינעם ּפ ָאזל
רווחים ,און חלק כחלק יאכלו די פירות פון די חינוך פון די קומענדיגע וואס וואקסט און
אידישקייט בויט זיך ווייטער ,בלי עין הרע וכן ירבו .כלל ישראל ַ
וועט פון דא בעז"ה ארויסקומען. דארף כסדר בויען פרישע בנינים און נייע צענטערן פאר תורה בליט ,און מען ַ
פארזיכערן בעזהשי"תַ ,אז
האט א מעגליכקייט צו ַ און חינוך .יעדער פון אונז ָ
התחייבות? א זכות! זאל מען קענען צוריק-קוקן מיט שעצונג און הכרת הטוב. אויך אויף אים ָ
נאך
דאס ב"ה שוין געזען ָהאבן ָסאך עלטערן ָ וואס ַא ַ
ס'איז א טיפער בליק ָ
האלטןדאס ַזאל ָ אין די פריערדיגע חדשים ,און עס איז כדאי ַאז יעדער ָ שאנקן,
בא ָ
האט אים ַ וואס השי"ת ָ
וואס נוצט אויס די מעגליכקייטן ָ א איד ָ
האלטן ביי
וואס ַ
טאקע במיוחד פאר די יונגע עלטערןָ , פאר די אויגןָ .אבער ַ
ַ וואס עס ליגט אויף אים פאר זיינעפאר די אויגן דעם אחריות ָ האלט ַער ַ
געווארן
ָ באשטימט באריכטעט ,איז עס ָאפיציעל ַ וואס ווי שוין ַ
די התחלהָ , קינדער און דורות ,איצטיגע צוגלייך ווי צוקונפטיגע ,און איז מוזיל זהב
מאל איין א קינד אין די
וואס שרייבט צום ערשטן ָ משפחה ָ
ּ פאר יעדן ראשַ יארן
נאך ָ
האבן די זכי' ַאז ָ
מכיסו לויט זיין יכולת און מעגליכקייטן ,ער וועט ָ
מיידל שולעַ ,אז עס קומט מיט א "קרן הבנין התחייבות" פון .$5,400עלטערן ַארום וועט ער עסן די ּפירות פון זיינע פעולות.
מיט א ריכטיגן בליק קוקן עס אן ענדערש ַאלס א "זכות" ווי אין התחייבות. האבן נישטנאכ'ן קריג ָ
נישט יעדער ,און אייגנטליך ,רוב רובם פון די אידן ָ
פארזיכערן בעזהשי"ת פאדערט זיך פון מיר ,צו ַ
וואס עס ָדאס ָ כ'האב געטון ָ
ָ גאנצע כתות .זיי
ַאליינס געבויט קיין בנינים ,און נישט מנדב געווען קיין ַ
טאג ,און בסייעתא דשמיא דעם עתיד פון מיינע דורות אויף ביז משיח'ס ָ יא געטון
האבן ָאבער ָ
געהאט די מעגליכקייט דערצו .זיי ָ
ַ האבן ּפשוט נישט ָ
וועל איך נישט בלויז קענען דאס דורכפירן מתוך הרחבה ,נאר דאס וועט לאר אויף
דא ַ
געהאט א מעגליכקייט .צוגעלייגט א ָ ַ יא
האבן ָוואס זיי ָ דאס ָ ָ
טאקע עפענען די צינור און די מקור פון השפעות טובות ביי מיר אין שטוב. פארזיכערן ַאז די מוסדות
דאס ביסן פון מויל ,צו ַ געשפארט ָ
ּ לארָ ,א ּפ
דא ַ
א ָ
באגלייטן אויף לעד ולנצח ,און מיטןעס איז זיכער ַאז די זכותים וועט יעדן ַ פון זייערע קינדער קענען ָאנגיין; אדער זענען זיי איינפאך געשטאנען
זיך ָאנשטרענגען לטובת המוסדות בכלל ,ובפרט לטובת די בנינים ,וועט לימינם פון די בוני המוסדות און געגעבן גוטע ווערטער פון חיזוק און עידוד
יעדער זוכה זיין צו עררייכן דעם ציל ,נעמליך ַאז די קינדער וועלן אויסשטייגן פאר די עושי מלאכת הקודש; און היינט עסן זיי די ּפירות פון די שווערע
שעפן הויפנס פון תענוג ונחת.
ּ לשם ולתפארת ,פון וועמען מ'וועט וואניע ,והקרן קיימת להם לעולם הבא. רא ַהא ָ
ָ
ה
ברכת מזל טוב ברכת מזל טוב ברכת מזל טוב
לכבוד ידידינו היקר והנכבד ,המהולל בתשבחות ,ה"ה לכבוד ידידינו היקר והנכבד ,המהולל בתשבחות ,ה"ה לכבוד ידידינו היקר והנכבד ,המהולל בתשבחות ,ה"ה
הרב אליעזר זוסיא מייער שליט"א הרב משה מרדכי קריינדלער שליט"א הרב שלום הכהן קאטצבורג שליט"א
מגיד שיעור נפלא בכתה מכינה מגיד שיעור נפלא בכתה מכינה מנהל רוחני כתה מכינה
לרגל השמחה השרויה במעונו בהתעטרו לרגל שמחת הבר מצוה של בנו היקר המו"מ לרגל השמחה השרויה במעונו
ב"עטרת זקנים" בלידת נכדתו שתחי' למזל טוב בתוי"ש כמר מיכאל ני"ו למזל טוב בנישואי בתו שתחי' למזל טוב
ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו, ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו, ויה"ר שיזכה לרוות רב נחת דקדושה מכיוצ"ח שיחיו,
ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו ,אכיה"ר ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו ,אכיה"ר ואך קול ששון ושמחה ישמע לעד במעונו ,אכיה"ר
וואס איז
פאראויסָ ,טעגליך ַארבעט מען צו גיין ָ גרויס איבער 10,000סקווער פיס ,וואו ס'איז שטאט ,און די תלמידות פונעם דעי ָ נישט אין
פארענדיגט ביז צווישן זעקסלאנט צו זיין ַ
געפ ַ
ּ אויסגעשטאט מיט שפאגל נייע שפילערייען, לאצירט אין אן ַאנדערן
קעמפ ,זענען געווען ּפ ַ
ּ
וואכן ַארום.
און ַאכט ָ מיט פיהל ברייט פלאץ ארומצולויפן פון וואס טאג פונעם היי-יעריגן
בניןַ ,אזוי ַאז צום ערשטן ָ
די תלמידות פון גרויס ביז קליין זענען זיך מחי' שנת הלימודים ,איז די ַארבעט שוין געווען
אינו דומה שמיעה לראי'
בשעת די הפסקות מיט א פרישקייט. קלאסן
פארענדיגט ,און די תלמידות פון ַאלע ַ ַ
דאס ַאלעס איז געוויס נישט קיין נייעס פאר ָ
געווארן אינעם זעלבן
ָ לאצירטזענען צוריק ּפ ַ
די חשוב'ע עלטערן שיחיו ,וואס האבן כסדר נגעגאנגען די
ַ גלייכצייטיג איז ווייטער ָא
בנין פון די שולע.
ראכטפול געהערט פון די תלמידות ,ווי שיין און ּפ ַ פארענדיגן אויף די אויבערשטע ַארבעט ,צו ַ
קלאסן
צוזאמען מיט די ביז-איצטיגע ַ ַ די נייע וואס
פארשידענע דעטאלן צו ָ שטאקן ַ
ָ נייע פרישע איינריכטונגען
שטאקן זענען ַאהערגעשטעלט ,און ווי ָ און זומער-וואכן,
ָ מען איז נישט ָאנגעקומען אין די שטאקן ,איז דיָ פארענדיגן די נייע
נאכ'ן ַָ
קראפט ,און
פאר מיטן פולן ַ די ַארבעט זעצט ָ און ַאצינד בעת'ן שרייבן די שורות ,איז די ַארבעט אינעם בנין "בית שפרה" ווייטער
פאראויס מיט די טאג רוקט מען זיך ָ ווי יעדן ָ פארענדיגט ,כליל ַארבעט ב"ה שוין גענצליך ַ האטגעווארן ,ווען די הנהלה ָ
ָ פארגעזעצט ָ
ַארבעטָ .אבער אינו דומה שמיעה לראי' ,וועט נאך אינמיטן,מ'האלט ָ
ַ וואס
בהדרו וביופיוָ . אויסגענוצט די געלעגענהייט פון דעם הרחבה
צאל
וואס איז צוגעקומען ,איינצושטעלן א ָ ָ
מען ביי די איצטיגע געלעגענהייט פונעם PTA אינסטאלירן דעם "עליוועיטאר"ָ דאס
איז ָ
לאנג
האט זיך שוין ַ
וואס ָ
פרישע איינריכטונגען ָ
ראכטפולע אייגענטליך קענען ַאליינס זען די ּפ ַ טאג-ראיעקט ,און ָפארצווייגטער ּפ ָ
וואס איז א ַ
ָ
אויסגעפעלט פאר די הצלחה פון די תלמידות,
האט דיוואס ָ
ָאבער צוליב דעם לחץ זו הדחק ָ
יאר שנת תשפ"ח
רעגיסטראציע אויף קומענדיגן ָ
ַ יארן געהערשט אין דעם בנין ,איז נישט
לעצטע ָ
דאס צוצושטעלן.געווען קיין מעגליכקייט ָ
קלאסן
ַ געשלאסן ב"ה מיט איבערגעפולטע
רעגיסטראציע פון תלמידות אויף קומענדיגן שנת
ַ האט זיך געשלאסן דיאין די לעצטע טעג ָ שטאק פונעם בנין, ָ אויף די פערטע
הלימודים פון שנת תשפ"ח הבעל"ט ,ותלי"ת זענען אריינגעקומען איבערפלוס אפליקאציעס האט מען ַאהערגעשטעלט דעם נייעם ָ
מאכן זייערע ערשטע טריט אין די שולע, וואס וועלן ַ
צאל פרישע תלמידות ָ פון א גרויסער ָ לאץ (דזשים); ווי יל-פ ַ
שפ ּ ּ ראכטפולערּפ ַ
האבן שוין פון פריער קינדער אין די
וואס ָ
ַאלעס בלויז פונעם היימישן ציבור ,אנ"ש ָאדער אידן ָ גאר רייכעאויך ווערט צוגעשטעלט א ָ
געווארן עד אפס מקום בליעה"ר וכ"י.
ָ קלאסן זענען איבערגעפולט
מוסדות ,מיט וועמען ַאלע ַ אינטערעסאנטע
ַ אויסגעשטאט מיט
ַ לייברערי
וואס
אינהאלטסרייכע אידישע ביכער מיט ָ
אין די קומענדיגע וואכן ,נאך די ימי החנוכה הבעל"ט ,וועט ענדגילטיג פראסעסירט ווערן
פארברענגעןדי תלמידות וועלן אי"ה קענען ַ
מיטהאלטנדיג
ַ הארץ איז איבערגעפולט מיט פרייד, דאס ַ די רעגיסטראציע דעטאלן ,און ָ
אין זייערע אייגענע פרייע צייטן; אויך ווערן
וואס צוליב דעם ריבוי מספר פון פונדערנאנט די בליה און וואוקס פון אנ"ש והורי התלמידיםָ ,
ָ
ַאהערגעשטעלט די צען נייע קלענערע
האבן ַאריינגעגעבן
וואס ָמשפחות ָ ּ צוזאגן ַאזויפיל
תלמידות וועט די הנהלה זיין געצווינגען ָא ּפ ָ
פאר'ן מפעל "משען ספעציעל ַ ּ צימערן,
באקומען
זאלן אויך ַ ליקאציעס ,און געזוכט ַאריינצוגעבן די קינדער אין די שולע ,כדי ַאז זיי ָ ַא ּפ ַ
לתלמידות" זיך צו קענען ָא ּפגעבן אויף א
האט מען דילאץ ָ מאנגל אין ּפ ַ דעם ערליכן חינוך פון די חשוב'ע מחנכותָ ,אבער צוליב ַ
פארנעם מיט די תלמידות ווען ריוואטן ַ
ּפ ַ
משפחות וועמענס קינדער עס ּ נאר קינדער פון אנ"ש און פון די מעגליכקייט ָאנצונעמען ָ
פארזיכערן בעזהשי"ת ַאז יעדע נויטיג ,צו ַ
לערנען שוין פון פריער אין די הייליגע מוסדות.
מ'האט
ָ וואס
תלמידה דערגרייכט די דרגה צו ָ
עס איז צום האפן צו השי"ת אז מ'זאל ווייטער זוכה צו הצלחה און סייעתא דשמיא און די א מעגליכקייט ָאנצוקומען.
ברכות פון כ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל זאל ווייטער באגלייטן די חשוב'ע מחנכות צו אויפציען
א שיינקייט פאר זיך איז די ארבעט וואס
לעכטיגע אידישע דורות לאור הדרכתו הטהורה פון כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א ,ביז משיח'ס
טאג בב"א.
פארענדיגט געווארן ביים אהערשטעלן די דאך
פונעם בנין אלס א געשמאקע "שפיל פלאץ"
ו
קול צהלה ורנה שפתינו תרננה,
ברכותינו שלוחה
ברכותינו
מיטבמיטבתרננה ,את
רקיע,
רקיע ,את שפתינו
כמרחבי כמרחבישבח שבחורנה
שפתותינו קול צהלה
שפתותינו שלוחה
ברכותינו תרננה,מיטב
שפתינורקיע ,את שפתותינוורנה
שבח כמרחבי קול צהלה
קדםנס שלוחה בזה מיטב ברכותינו ,מעומק
בשירבשיר לבבינו,
להריםנסעל
על להרים מעומק
גלים ,גלים,
כהמון ברכותינו ,רנה
כהמון ולשוננו
ולשוננו רנה בזה מיטב
להביע,להביע,
בזה מיטב ברכותינו ,מעומק לבבינו,
להביע ,ולשוננו רנה כהמון גלים ,להרים על נס בשיר
כמשמעו
כמשמעו
הנכבדהנכבד
הנדיבהנדיבידידנו עוז
ידידנו עוז
מע"כמע"כוהילולים ,את
והילולים ,את והילולים ,את מע"כ ידידנו עוז הנדיב הנכבד כמשמעו לבבינו ,קדם ידידינו ,העומד בראש
לראשו,האי
מוסדותינו, לימין העומד ידידינו זהלמען שלומינו, אנשי ידיד כל ידידינו,
קדםוכמדרשו,
למעןלמען
מסורמסור
לראשו, עטרהעטרה התרומיות
התרומיותמידותיומידותיו
וכמדרשו,
וכמדרשו, מסור עטרה לראשו, התרומיות מידותיו מוסדותינו ,האי גברא רבא ויקירא,
ולתפארה, פעלים,
ולתפארה,
לשם לשם
שכולו חסד שכולוורב
חסד חי
אישאישונפשו, ויקירא,
ונפשו ,איש
בכל לבו
הזולתלבורבא
בכל גברא
הזולת למעןלשםהנהלת
ולתפארה, ומעשה
שכולו חסד עושה
ונפשו ,איש בשנים
בכל לבו רבות הזולת
איש חי ורב פעלים ,רוח החיים ובריח
כביר כביר שבקדושה,
התורה,התורה,
הרמת קרןהרמת קרן למעןדבר
למען לכל
והעושה וחסד
והעושה
המעשה צדקה
המעשהרודףגדול גדול גדול המעשה והעושה למען הרמת קרן התורה ,כביר
ויקירא ,איש גברא רבא
המעטירה,
המעטירה,ראחמיסטריווקא
ראחמיסטריווקא בית בית למעןלמען המעשהמעש המעטירה, ראחמיסטריווקא האיביתמוסדותינו,למען
המעש התיכון של קהלתינו ,בונה ומקים
גומריןיומם
ולילהולילה הק' איןהק'
מוסדותינויומם וגדושה,
מוסדותינו הצלחת הצלחתרחבה
למעןלמען טובה
ובמיוחד במדה
ובמיוחד שמו,ולילה תורק
הק' יומם הצלחתהטוב
מוסדותינו למען כשמןפעלים, חי ורב
ובמיוחד עולמות של תורה וחינוך למען
בנפשבנפש
לאחריםלאחרים
ומטיבומטיב גמורה,ה"ה
טוב ההלל,
טוב גמורה,
במסי"נאת
במסי"נעליו
ישבות ישבות
לא לא לא ישבות במסי"נ גמורה ,טוב ומטיב לאחרים בנפש
לאלפים
לאלפים
עושהעושהבמצוקה, במצוקה,
אנשיםאנשיםלעזרתלעזרת לבוא לבוא
יקרה,יקרה, יקרה ,לבוא לעזרת אנשים במצוקה ,עושה לאלפים דורותינו ,ה"ה
חיים פארגעס
וחזקהוחזקה
במסירהבמסירה
ותלמידיהון
ותלמידיהון
מוקיר רבנן
מוקיר רבנן
הר"ר
וצדקה, וצדקה,
חסד חסד
הר"ר יודא לייב
חסד וצדקה ,מוקיר רבנן ותלמידיהון במסירה וחזקה
מסורמסור
כל חי,נפשחי,
נפש כל
וידידוידיד
היקרהיקר
שליט"א עד
ידידינו
ידידינו
ווילהעלם
ידידינו היקר וידיד נפש כל חי ,מסור
שליט"א הר"ר משה יהושע
הכהן קראמער שליט"א
בלי דיעד די
למוסדותינובלי
למוסדותינו למוסדותינו עד בלי די
אברהםהלוי
מוהר"ר ראובן אברהם
במעונו
מוהר"ר
לעת תת ה' שמחה
שליט"א לעפקאוויטש
שליט"א גרינבלאטט
במעונו לעת תת ה' שמחה שליט"א גרינבלאטט
בנישואי בתו הכלה המהוללה שתחי' לעת תת ה' שמחה במעונו בנישואי בנו
שתחי'
שתחי‘ המהוללה
הכלההק‘
מוסדותינו הכלה
כלולת בתם
מנכ"ל לרגלבתו
שמחת בנישואי לרגל שמחת כלולת בתם הכלה שתחי‘
החתן היקר המו"מ בתוי"ש
בתוי"ש בתוי"ש היקר המו"מ
החתן החתן
עב"ג עם
מצוה של המו"מהבר
המופלג בתוי"ר
שווימער ני"ו שמחת
יושע
היקר
החתן החתן
עב"ג עם
לרגל
דוד כמר
המופלג בתוי"ר
כמר דוד יושע שווימער ני"ו כמר אפרים מנחם ני"ו
הנכבדנ“י ני"ו
הרבנייונה צבי
היקר ארי'
בנוהיקרכמרידידינו
בן הנכבד פייביש
הרבניני"ו שרגא היקר
כמרבן ידידינו עב"ג הכלה המהוללה שתחי'
דוד הי"ו
אברהםאייזיק
מוה"ר יצחק בן הר"ר כהנאהי"ו
שליט"א דוד אייזיק
צבייצחק בן הר"ר אשר
מוה"ר
מעומק בת הרה"ג ר' יעקב חיים זאב
שליט"אלאבינו שבשמים,
נעתיר לאבינו שבשמים, פליישמאן
לבבינו נעתיר
מעומק לבבינו
בזכות תינוקות של בית שבזכותם העולם קיים עומק לבבינו נעתיר לאבינו שבשמים, מ אפטער שליט"א
בזכות תינוקות של בית שבזכותם העולם קיים שבזכותםרבהעולםנחת
קיים שיזכהביתלרוות תפילה
תינוקות של ואנו בזכות
נחת ודורות
מכל יוצ"חדקדושה רב
ונחתלרוות שיזכה זז
ואנו תפילה
רע ברך ה' רב דקהל אהבת תורה
ודורות מכל יוצ"ח דקדושהחלקו
ונחת מנת
ישרים,ה' יהא
רע ברך בוראיוצ"חעולם
ודורות ונחת שיחיו,
דקדושה מכל מכיוצ"ח
רע ברך ה'דקדושה
ז
ושירים עולם
בשמחה בורא שיחיו, מכיוצ"חמנת דקדושה בשמחה ששון
חלקוואך קול הבנין,
השלםיהאזהמנת בקניםישרים,
ושירים
ששון מרובה
בשמחה
לבו בברכה משאלותקול
חלקו
הבנין ,ואך
יתמלא כל
ישרים ,יהא
טובהזה לל
בקנים השלם
ושירים ואנו תפילה שיזכה לרוות רב נחת
מרובה ועושרבברכה הימים,
במעונולבוכלבברכה לעד לטובה
ישמע ושמחה דקדושה מכיוצ"ח שיחיו ,בורא עולם
חפניים הימים,
במלוא במעונולבוכל
משאלות יתמלא כל
בלי לעד
דיים ,אושר טובה
ישמעושמחה עד מרובה כל משאלות יתמלא
עד בלי דיים ,אושר ועושר במלוא חפניים
ימים ושנים,
לאורך ימים הואחלקו
יבורך לאורך טובטוב
ואך טוב וחסד יהי'עיןמנת במלוא ימים
חפניים ועושר לאורך
מנת חלקו יהי' אושר
וחסדדיים,
טוב בלי
ואך עד בקנים השלם זה הבנין ,ואך קול ששון
ושנים,
ורעננים דשנים טוביםלאורך
מעליאימים ושנים יבורך
ונהורא עין הוא
גופא בבריות טוביםלאורך ימים ושנים, טוב עין הוא
ושנים יבורך ושמחה ישמע לעד במעונו כל הימים,
ורעננים בבריות גופא ונהורא מעליא דשנים
המברכים ברגשי הכרת הטוב ,וברכות לרוב
בבריות גופא ונהורא מעליא דשנים ורעננים ואך טוב וחסד יהי' מנת חלקו לאורך
קראמער הכהן
וברכות לרוב יושע הטוב,
משהברגשי הכרת
המברכים המברכים ברגשי הכרת הטוב ,וברכות לרוב ימים ושנים טובים
קראמער הכהן
רוחני ,הנהלה גשמי יושעהנהלה
בשם משה משה יושע הכהן קראמער
וכל הצוות בת"ת ובית חינוך לבנות
בשם הנהלת המוסדות בשם הנהלת המוסדות
געארבעט און געבויט ,וואס פארשטייט
האט מען ַ ָ קלאס-
ַ געביידע; אריינגערעכנט די הערליכע
זיך אז דאס איז א זאך וואס קען צושטערן די פארברענגען רוב צימערן וואו זייערע קינדער ַ
הרחבת הדעת און מנוחת הנפשָ ,אבער ס'איז רידארן
קא ָ טאג; די רחבות'דיגע ָ שעות פונעם ָ
געווען צום באוואונדערן וויאזוי די חשוב'ע טאקע נאך וואס איז ַ און טרעפן-צימערןָ ,
מחנכות שתחיו ,סיי די פרינציפל'ס ,און סיי וואס לויפט איבער טרעפ-צימער ָּ צענטראלע
ַ
די לערערניס האבן אריינגעלייגט געוואלדיגע פארענדיגט שטאקן פון דעם בנין ,איז ַ
ָ ַאלע "זיבן"
כוחות ,זיך ָא ּפצוגעגעבן מיט די תלמידות ווי געווארן ממש אין די איצטיגע טעג ,און ווערט ָ
לעמאל.
ָ דער סדר ַא עלטערן-צוזאמטרעף פאר דער
ַ געעפענט צום
געמאכט דורכאויס די
ַ האט זיך מאל ָ גענוג ָ מאמעס ,און ַאזוי ַאלע באקוועמליכקייט פון די ַ ַ
דא
וואכןַ ,אז מען איז געווען געצוימטָ , לעצטע ָ איינצלהייטן ַאהערגעשטעלט אזוי שיין און
קלאס-צימער איז
האט נישט געקענט גיין ,דער ַ ָ רחבות'דיג.
באנוץ א .א .ווָ .אבער די מחנכות
נישט געווען אין ַ הכרת הטוב פאר מחנכות
מאסהאבן זיך צוגעשטעלט מיטן גרעסטן ָ ָ ריזיגע שטוב ווערט פערטיג ,וועט דינען אלס שפיל מאמעס וועלן געוויס זען וואס די ַדאס איז ָ ָ
פלאץ (דזשי"ם) און חדר אוכל פאר יונגערע כיתות
באוואונדערן,
וואס איז באמת צום ַ געטריישאפטָ ,
ַ וואס מ'וועטצוזאמטרעףָ .
ַ מיט די אויגן ביים
האטוואס ָ
שטארק געשעצט ביי יעדן ָ ַ און איז זיכער נישט זען מיט די אויגן ,ס'איז אבער גוט
מיטגעהאלטן.
ַ דאס
ָ פאר די אויגן ,איז
האלטן ַ יא ַ
זאל עס ָ ַאז מען ָ
מאמעס
האפן ַאז די חשוב'ע ַ
עס איז זיכער צום ָ געטריישאפט פון די חשוב'ע מחנכות,
ַ דאסָ
נשעפן מיט הויפנס פון נחת און
ּ וועלן זיך ָא ספעציעל וואס איז ּ
רינציפלסָ ,
ּ לערערניס און ּפ
וואס איז
האבן פון די ַארבעט ָ וועלן הנאה ָ געקומען צום אויסדרוק דורכאויס די לעצטע
פאר די טובה פון יעדע
געווארן ַ
ָ ַאריינגעלייגט וואכן און חדשים ,ווען דער בנין איזעטליכע ָ
געשמאקע שפיל פלאץ אויפ'ן דאך
באזונדער.
תלמידה ַ קאנסטרוקציע ,כסדר ווייטער געווען אונטער ָ
ז
המשך מעמוד ג' >>>>>
אלו יעמדו על הברכה האבן די ריכטיגע דעת ,וועט ער וויסן און גלייבן אז
ידידינו היקרים והנעלים שקנו זכות "פרנס כתה לשבוע" לטובת מוסדותינו הקדושים אלעס וואס פאסירט מיט אים ,איז נישט ח"ו פון זיך
ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד אליינס ,נאר אלעס איז מיט א פונקטליכע השגחה
הר"ר דוד ברייער הי"ו הר"ר שלמה זלמן פרענקל הי"ו פרטית מן השמים ,און אזוי וועט ער זיך אינגאנצן
"פרנס אדירי החינוך" במוסדותינו הקדושים "פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים
לע"נ אביו הר"ר אברהם ב"ר משה ע"ה לע"נ זקינו הרה"ק ר' שלמה זלמן זצוק"ל מוויאליפולא משעבד זיין פאר'ן אייבערשטן .און מיט דעם כח
נלב"ע ט"ו כסלו בן הרה"ק ר' אברהם זצוק"ל -נלב"ע י"ג כסלו וועט ער זיך קענען שטארקן און באפעסטיגן
תהא נשמתו צרורה בצרור החיים תהא נשמתו צרורה בצרור החיים
איבער אלע זיינע נסיונות .ווייל ס'וועט אים
ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד קלאר ווערן די אמת אז אלע נסיונות זענען בכלל
הר"ר יהושע ברייער הי"ו הר"ר דוד דופלט הי"ו
נישט קיין שוועריגקייטן ,נאר דער בעל דבר האט
"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים "פרנס אדירי החינוך" במוסדותינו הקדושים
לע"נ זקינו הר"ר אברהם ב"ר משה ע"ה לע"נ חותנו הר"ר אברהם ב"ר משה ע"ה געבויט א גרויסע מחיצה און א גרויסע מויער
נלב"ע ט"ו כסלו נלב"ע ט"ו כסלו וואס זעט אויס פאר די אויגן ,ווי א גרויסע שווערע
תהא נשמתו צרורה בצרור החיים תהא נשמתו צרורה בצרור החיים
שרעקעדיגע זאך ,אבער אלעס איז אחיזת עינים.
ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד
הרב דניאל גראסס שליט"א הר"ר משה פישער הי"ו "מען דארף זיך מחזק זיין"
"פרנס אדירי החינוך" במוסדותינו הקדושים "פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים דער לימוד קען מען זיך לערנען פון די לשון
לע"נ זקינו הר"ר פינחס ב"ר דוד דוב ע"ה לע"נ מרת אסתר שפרה ב"ר משה ע"ה
נלב"ע י"ז כסלו נלב"ע ט"ו כסלו
הפסוק און פרשת ראה ,לגבי דער איסור פון
תהא נשמתו צרורה בצרור החיים תהא נשמתו צרורה בצרור החיים 'אכילת דם' ,וואו די תורה זאגט (דברים יב ,כג)' ,רק
חזק לבלתי אכול הדם'.
ברכת מזל טוב איז דא דארט א מורא'דיגע רש"י' ,לא בא
לכבוד ידידינו היקרים והנעלים שקנו זכות "פרנס כתה לשבוע" לטובת מוסדותינו הקדושים
הכתוב אלא להזהירך' ,די תורה קומט דיך נאר
ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד אנצואווארענען ,דיך אויסצולערנען ווי שטארק א
הר"ר יודא לייב ווילהעלם הי"ו הר"ר משה יהושע הכהן קראמער הי"ו
"פרנס אדירי החינוך" במוסדותינו הקדושים "פרנס אדירי החינוך" במוסדותינו הקדושים
מענטש דארף זיך מחזק זיין במצוות ,ווייל בלוט
לרגל השמחה השרויה במעונו לרגל השמחה השרויה במעונו בנישואי בנו החתן היקר איז דאך א זאך וואס איז גרינג זיך אפצוהיטן פון
בנישואי בתו שתחי' למזל טוב המו"מ בתוי"ש כמר אפרים מנחם ני"ו למזל טוב
דעם ,ווער וויל דען גיין עסן בלוט? 'שאין אדם
ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד מתאוה לו' ,א מענטש גלוסט נישט אויף דעם ,און
הרב ישראל הלוי וואזנער שליט"א אב"ד מינסק הרב משה הלפרין שליט"א פונדעסטוועגן דאך 'הוצרך לחזקך באזהרתו' ,די
"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים "פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים
לרגל השמחה השרויה במעונו לרגל השמחה השרויה במעונו תורה האט דיך געדארפט מחזק זיין ,זאלסט דיך
בנישואי בנו שיחי' למזל טוב בנישואי בתו שתחי' למזל טוב שטארקן און זיין געווארנט פון דעם' ,קל וחומר
ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד ידידינו היקר והנעלה ,רודף צדקה וחסד
לשאר מצוות' ,אוודאי און אוודאי פאר אנדערע
הר"ר עמרם נתן שפיטצער הי"ו הרב יוחנן (ברמ"נ) טווערסקי שליט"א מצוות.
"פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים "פרנס כתה לשבוע" במוסדותינו הקדושים
לרגל שמחת הבר מצוה של בנו המו"מ בתוי"ש לרגל השמחה השרויה במעונו בנישואי בנו החתן היקר ס'ליגט דא גאר א וויכטיגע לימוד .די פסוק לערנט
כמר בן ציון ני"ו למזל טוב המו"מ בתוי"ש הרב יעקב יוסף שליט"א למזל טוב אונז דא ,אז פונקט אזוי ווי א מענטש פארשטייט
אז זיך אפצוהיטן פון דער איסור פון עסן בלוט איז
יה"ר שתתברכו כולכם בכל מילי דמיטב בני חיי ומזוני רויחי עד עולם! א גאר א לייכטע זאך ,אזוי ווי רש"י זאגט 'שאין
לנדב "כתה לשבוע" ,וכן לבחור לקבוע "שבוע" לזכותכם ,וכן להודיע ביום תת ה' שמחות במעונכם ,ולכל עניני אדם מתאוה לו' ,די זעלבע איז באמת ביי אלע
"פרנסי הכתה" נא להתקשר אל העסקן הנמרץ הר"ר אליעזר פעלדבערגער הי"ו718-431-2991#107 :
איסורי התורה! ס'איז זייער גרינג זיך אפצוהיטן
פון זיי .דאס וואס ס'זעט אמאל אויס פאר'ן מענטש
דארף מען פשוט האבן אז מ'זאל צוקומען צו וועגן דעם דארף מען האבן חיזוק ,און מ'דארף אז ס'איז שווער מקיים צו זיין א מצוה ,אדער זיך
אנערקענען אז די שוועריגקייט איז בכלל נישט שטארקן די הארץ אוועקצושטופן און צוברעכן אפצוהיטן פון עפעס אן איסור ,דאס איז נישט
קיין שוועריגקייט ,ס'איז נאר מעשה יצר ,וואס ער די אלע מחיצות וואס דער יצר הרע האט ווייל ס'איז טאקע באמת דא עפעס א שוועריגקייט
האט אויפגעשטעלט פאלשע מויערן ,און ווען א געבויט .וועגן דעם שטייט דער ענין פון חיזוק דערין ,נאר אלעס איז מעשה בעל דבר וואס ער
מענטש וועט זיך שטארקן אקעגן אים צו צוברעכן ' -רק חזק' -ביים איסור פון 'אכילת דם' ,אז בויט אויף מחיצות פון דמיון און פאלשע מויערן
די חומות פון דמיון ,וועט ער קלאר זען אז ס'איז פון דעם זאל זיך א מענטש אויסלערנען צו מיט 'אחיזת עינים' ,און דעריבער זעט אויס פאר'ן
בכלל נישט געווען קיין שום שוועריגקייט. וויסן ביי יעדע שוועריגקייט אז די עיקר חיזוק מענטש אז ס'איז שווער ,אדער ס'איז אוממגעליך.
ח
